Mingəçevir

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="az">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>azwiki</dbname>
    <base>https://az.wikipedia.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Xüsusi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Müzakirə</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">İstifadəçi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">İstifadəçi müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaViki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaViki müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Kömək</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kömək müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kateqoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kateqoriya müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Qaralama</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Qaralama müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul müzakirəsi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Tədbir</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Tədbir müzakirəsi</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mingəçevir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1660</id>
    <revision>
      <id>9037160</id>
      <parentid>9036684</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36208" sha1="ezx8js2zudmwuwghtwkvwbvpr9kt0zg" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{Yaşayış məntəqəsi
| region = Mərkəzi Aran iqtisadi rayonu
| Xəritə = Mingachevir City in Azerbaijan 2021.svg
| növü = [[Azərbaycanın inzibati bölgüsü|Respublika tabeli şəhər]]
}}
'''Mingəçevir''' — [[Azərbaycan]]da şəhər.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; [[Kür çayı]]nın sahillərində yerləşən və Azərbaycanın əhali sayı etibarilə dördüncü böyük şəhəridir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2024-cü ildə Azərbaycan Respublikasının iqtisadi rayonları və inzibati ərazi vahidləri üzrə əhalinin orta illik sayı|url=https://stat.gov.az/source/demoqraphy/az/001_20.xls|date=2024|access-date=2026-08-13|website=stat.gov.az|url-status=live|archive-date=2026-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813153834/https://stat.gov.az/source/demoqraphy/az/001_20.xls}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-01 |title=Şəhər haqqında |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/10.html |access-date=2026-08-13 |website=Mingəçevir İH |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813145809/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/10.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu almışdır. 4 fevral 1954-cü ildə respublika tabeli şəhər kateqoriyasına keçirilmişdir.

Mingəçevir şəhəri şərq, cənub və qərb tərəfdən [[Yevlax rayonu]], şimaldan isə [[Mingəçevir Su anbarı]] ilə həmsərhəddir.

== Etimologiyası ==
&quot;Mingəçevir&quot; toponimin necə yaranması barədə müxtəlif ehtimallar mövcuddur. Burada e.ə. I əsrdə məşhur [[Roma İmperiyası|Roma]] sərkərdəsi Pompey və alban çarı Oris arasında döyüş olmuşdur. Tarixçilərin ehtimalına görə albanlar  indiki bəndin ərazisində Pompey qoşunlarını gözləyiblər. Oris ordusunun bir hissəsini ayrı-ayrı manqalara bölüb, ehtiyatda saxlamış və lazım gəldikdə &quot;Manqaça vur&quot; sözləri ilə əmr etmişdir. &quot;Mingəçevir&quot; toponiminin meydana gəlməsində ərəblərin Azərbaycanda olmalarının da müəyyən təsiri olmamış deyil. Elxanilər hərəkatının yatırılması üçün Azərbaycana göndərilmiş ərəb sərkərdəsi Məniçöhrün qızı döyüşlərin birində həlak olur və atası onu yadigar qılıncı və atı ilə birlikdə Kürün sahilində dəfn edir. Ehtimal var ki, &quot;Mingəçevir&quot; sözü Məniçöhrün adı ilə bağlıdır.

[[Ziya Bünyadov]] &quot;Mingəçevir&quot; adını 839-cu ildə [[xilafət]]ə qarşı çıxmış [[Xürrəmilər hərəkatı|Babək üsyanın]]ı yatırmaq üçün Azərbaycana göndərilmiş ərəb sərkərdəsi Mingəçevir Əl-Fərqaninin adı ilə bağlayır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tarixi – MİNGƏÇEVİR ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti |url=http://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html |website=mingechevir-ih.gov.az |accessdate=6 mart 2021 |archive-date=2020-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018072341/http://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ehtimallardan biri də toponimin &quot;Min, gəl, çevril&quot; olmasıdır. Professor [[Tofiq Hacıyev (akademik)|Tofiq Hacıyev]] Midiyanın Mannanın xarabalıqları üzərində, məhz onun əsasında yarandığını qeyd edir. Onun fikrincə albanların &quot;mik&quot; tayfası qədim mak (manq-manna) tayfa birliyinin davamıdır. &quot;Mik&quot; sözü &quot;mak&quot; sözünün fonetik variantıdır və bu sözün əsli ehtimal ki, &quot;minq&quot; şəklində olmuşdur. Ona görə də T. Hacıyev &quot;manna&quot; sözünün mənbələrdə göstərilən &quot;minni&quot; variantını &quot;mingi&quot; (minqe) şəklində görməyi doğru sayır və &quot;Mingəçevir&quot; adının &quot;minki&quot; və &quot;savir&quot; tayfa adlarının birləşməsindən yarandığını bildirir. Minkisavir &quot; Minkicavir &quot; Mingəçevir. Savirlər tarixən Qafqazda yaşamış və Azərbaycan xalqının soykökündə iştirak etmiş qədim türk tayfasıdır. Tanınmış alim Əjdər Fərzəli Qorqud &quot;bu yerlərin qədim yaşayış məskəni Sevit torpağı &quot; Mingəsi adını daşıdığını bildirir. Mingə qədim türk qəbiləsinin adı olub&quot;

Ehtimal edilir ki, &quot;Sevit Mingə&quot; adı zaman keçdikdə &quot;Mingə Sevit&quot;, nəhayət, bugünkü &quot;Mingəçevir&quot; şəklinə düşmüşdür.

== Tarixi ==
{{Əsas|Mingəçevir arxeoloji kompleksi}}
{{Şəkillər albomu
| alt yazı  = 
| align     = left
| istiqamət = üfüqi
| başlıq    = Arxeoloji tapıntılar
| şəkli2    = Vollgriffdolch 1000 v. Chr. Mingechevir, Aserbaidschan.JPG
| miqyas2   = 400
| izah2     = &lt;small&gt;Tunc xəncər, e.ə. I min., MTMDK 1529, Mingəçevir Diyarşünaslıq muzeyi&lt;/small&gt;
| şəkli3    = Streitaxt 2 Jh.v.Chr. Mingechevir Aserbaidschan.JPG
| miqyas3   = 98
| izah3     = &lt;small&gt;Tunc balta, e.ə. II min., MTMDK 24, Mingəçevir Diyarşünaslıq muzeyi&lt;/small&gt;
| şəkli4    = Камень албания.jpg
| miqyas4   = 250
| izah4     = &lt;small&gt;Üstündə [[alban əlifbası]] ilə yazılı daş kitabə, qazıntılar zamanı Mingəçevir şəhərindən tapılmışdır.&lt;ref&gt;Асланов Г. М. К изучению раннесредневековых памятников Мингечаура. — КСИИМК, 1955{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
}}
[[Fayl:Bones of the south elephants(Mingachevir territory).JPG|thumb|300px|right|Cənub fillərinin qalıntısı, eramızdan əvvəl 600–400 min il (Mingəçevir Tarix muzeyi)]]
[[Fayl:Crosses from Migachevir church complex.JPG|thumb|300px|right| [[Mingəçevir kilsə kompleksi]] xaçları]]
Mingəçevir ərazisi yaşayış məntəqəsi kimi çox-çox qədimdir. 5 min il bundan əvvəl Mingəçevirdə kiçik rayon kimi qaynar həyat mövcud olmuşdur. Yerli əhali əkinçilik, sənətkarlıq, balıqçılıq, atçılıq və s. sahələrlə məşğul olaraq özlərinin maddi və mənəvi aləmini yaratmışlar. Sonra gələn minilliklərdə, xüsusilə antik dövrdə də yerli alban əhali özlərinin tarixi, mədəniyyətini və ədəbiyyatını yaratmışlar. Bu baxımdan Mingəçevirdə tapılan maddi-mədəniyyət qalıqlarından alban yazıları və kitabə (Mingəçevir – Sudağılan epitafiyası) böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu ərazidə yaşayış hələ e.ə. III minillikdə mövcud olmuşdur. Arxeoloji qazıntılar sübut edir ki, burda yaşayan insanlar böyük cəmiyyət mədəniyyətinə malik olublar. Tapılan [[Yunanıstan|yunan]], [[Roma]] və [[arşap]] pulları sübut edir ki, burada ticarət inkişaf edibmiş. Türk səyyahı [[Övliya Çələbi]]nin &quot;Səyahət&quot; əsərində Mingəçevirin Kür çayının sağ sahilindəki hissəsində olan yaşayışdan və burda olan toxuculuqdan, hamamxanalardan və s. yazmışdır.&lt;ref name=&quot;Nəsib Bayramoğlu 2006, səh 224&quot;&gt;Nəsib Bayramoğlu Mingəçevirdə qalan ömür, səh 224. Bakı, Azərbaycan: Çinar-çap, 2006-cı il&lt;/ref&gt; Burada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı çox maraqlı qədim əşyalar tapılmışdır. Məsələn, Azərbaycanda tapılmış ən qədim sırğa Mingəçevirdən, Tunc dövrünə aid edilən 5 № -li kurqandan tapılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanın Etnoqrafiyası, 1-ci Cild, səh 394 – Prezident Kitabxanası |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |access-date=2011-08-09 |archive-date=2012-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725120140/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İlk dəfə burada 1871-ci ildə alman həvəskar arxeoloqu F. S. Bayer tərəfindən səthi tədqiqat işləri aparılmış və o Mingəçeviri dirəklər üzərində qurulmuş rayon kimi təsvir etmişdir. Bundan sonra Mingəçevir uzun illər arxeloqların diqqət mərkəzində olmamışdır. Yalnız 1935-ci ildə professor [[Yevgeni Paxomov|Y. A. Paxomovun]] rəhbərliyi altında qazıntılara başlanılmış, iki qədim yaşayış məskəni və müxtəlif qəbir növləri aşkar edilmişdir.

Mingəçevir ərazisinin sistemli və planlı tədqiqi İkinci dünya müharibəsindən sonra burada su elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar respublika Elmlər Akademiyasının Rəyasət heyətinin qərarı ilə 1946–53-cü illərdə mərhum tarixçi alim [[Saleh Qazıyev|S. M. Qazıyevin]] rəhbərliyi altında Boz dağ silsiləsinin cənubunda, Kür çayının hər iki sahilində aparılmış və daha 2 yaşayış yeri və 4 böyük qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. Bu da cənubi Qafqazda ən iri arxeloji kompleksdir. Arxeloji qazıntılar zamanı eneolit dövründən başlayaraq (b.e.ə. III minillikdən XVII əsrədək) ayrı-ayrı tarixi dövrləri özündə ardıcıl əks etdirən 20 mindən artıq, (bəzi mənbələrdə 40 min) maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır. Bunların arasında torpaq, kurqan, katakomba və küp qəbirləri, istehsal vasitələri, məişət və bəzək əşyaları, pul sikkələri, tuncdan düzəldilmiş müxtəlif silah növləri, ticarət mübadiləsi yolu ilə uzaq ölkələrdən gətirilmiş məmulatlar və s. olmuşdur.

Mingəçevir rayon kimi orta əsrlərdə daha da inkişaf etmişdir. XVII əsr türk səyyahı Övliya Çələbi &quot;Səyəhatnamə&quot;sində Mingəçevir haqqında məlumat verərkən, onu Kür çayının sağ sahilində Boz dağın yaxınlığında yerləşən böyük yaşayış məntəqəsi kimi adını çəkir və burada ipək istehsal edən emalatxanalar, sənətkarlıq məhəllələri, mədrəsə və məscidlərin olduğundan xəbər verir. Mingəçevir [[Qafqaz Albaniyası|Alban dövlətinin]] inkişaf etdiyi dövrlərdə ən mədəni bir mərkəz kimi tanınmışdır. Alban hökmdarı [[Arsvahan]]ın və yerli nüfuzlu ruhani Beniaminin təşəbbüsü ilə &quot;Alban əlifbası tərtib edildikdən, ölkədə məktəblər açıldıqdan sonra&quot; Mingəçevir daha da inkişaf etmişdir. Qədim Mingəçevir İpək yolunun aparıcı qollarından biri olmaqla minilliklər boyu [[Kür çayı]] vasitəsilə qayıqlarla [[Gürcüstan]]a, oradan [[Rioni çayı]] ilə [[Qara dəniz]] sahil rayonlərinə müxtəlif çeşidli mallar daşınmışdır. Eləcə də, yaxın Şərq ölkələrinə, Azərbaycanın qədim rayonlərinə mühüm karvan ticarət yolu buradan keçmişdir.
[[Fayl:Mingachevir home built by German prisoners of war.JPG|thumb|300px|right|Alman hərbi əsirlərin Mingəçevirdə tikdikləri ev]]
Arxeloji qazıntılar zamanı bəzəkli şüşə məmulatları, qızıl və gümüşdən qablar, bəzək əşyaları, bir sıra qədim Şərq ölkələrinin sikkələrinin tapılması Mingəçevirin ticarət, sənətkarlıq, mədəni əlaqələrinin yüksək səviyyədə olmasından xəbər verir. Böyük ticarət yolu üzərində yerləşən Mingəçevir Kür çayında ən münasib keçid kimi XVIII–XIX əsrlərdə, hətta XX əsrin əvvəllərində öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Qədim Mingəçevirlə bağlı faktlara Plutarxın, Strabonun, Ptolomeyin və başqa tanınmış tarixçi, coğrafiyaşünasların əsərlərində də rast gəlmək olur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mingəçevir haqqında |url=http://www.azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |access-date=2011-08-05 |archive-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012033700/http://www.azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevir [[İkinci dünya müharibəsi]]ndən sonra yaradılan gənc [[sənaye]] şəhəridir. Şəhərin tikintisində 20.000-ə yaxın insan, həmçinin İkinci dünya müharibəsi dövründə əsir düşmüş 10.000 Almaniya əsiri də çalışmışdı.&lt;ref&gt;Maschke, Erich (Hrsg.): Zur Geschichte der deutschen Kriegsgefangenen des zweiten Weltkrieges. Verlag Ernst und Werner Gieseking, Bielefeld 1962–1977.&lt;/ref&gt; Şəhərin böyüməsi və inkişafı da burada qurulan elektroenergetika, maşınqayırma, neft-kimya, kimya, habelə yüngül və yeyinti məhsulları sənaye obyektlərinin tikintisi ilə bağlıdır.

== Coğrafiyası ==
===İqlimi===
Mingəçevir şəhərinin iqlimi mülayim istidir. Orta temperatur yanvar ayında müsbət 3.9 dərəcə, iyul ayında 27.8 dərəcədir. İllik yağıntı 418 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NModern |title=Coğrafi mövqeyi {{!}} Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/cografi-movqeyi.html |access-date=2026-08-14 |website=mingechevir-ih.gov.az |language=az |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814124545/http://mingechevir-ih.gov.az/az/cografi-movqeyi.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{Şəhərin iqlimi
|Şəhər_yiyəlik = Mingəçevir
|Mənbə         = [http://en.climate-data.org/location/2091/] [https://www.meteoblue.com/en/weather/forecast/modelclimate/mingachevir_azerbaijan_585514]
| Yan_orta     = 3.1         | Yan_orta_yağ= 13
| Fev_orta     = 4.5        | Fev_orta_yağ= 17
| Mar_orta     = 8.4       | Mar_orta_yağ= 22
| Apr_orta     = 15.1       | Apr_orta_yağ= 25
| May_orta     = 20.1      | May_orta_yağ= 19
| İyn_orta     = 24.3      | İyn_orta_yağ= 12
| İyl_orta     = 27.7      | İyl_orta_yağ= 8
| Avq_orta     = 26.6     | Avq_orta_yağ= 5
| Sen_orta     = 22.7     | Sen_orta_yağ= 16
| Okt_orta     = 16    | Okt_orta_yağ= 26
| Noy_orta     = 10.3   | Noy_orta_yağ= 23
| Dek_orta     = 5.3   | Dek_orta_yağ= 14
| İl_orta      = 15.4    | İl_orta_yağ = 200
| Yan_min_orta = 1     | Yan_maks_orta= 8
| Fev_min_orta = 1    | Fev_maks_orta= 10
| Mar_min_orta = 4     | Mar_maks_orta= 15
| Apr_min_orta = 9    | Apr_maks_orta= 22
| May_min_orta = 14    | May_maks_orta= 27
| İyn_min_orta = 19   | İyn_maks_orta= 33
| İyl_min_orta = 22   | İyl_maks_orta= 35
| Avq_min_orta = 21   | Avq_maks_orta= 35
| Sen_min_orta = 17   | Sen_maks_orta= 29
| Okt_min_orta = 12   | Okt_maks_orta= 22
| Noy_min_orta = 7   | Noy_maks_orta= 15
| Dek_min_orta = 3   | Dek_maks_orta= 10
| İl_min_orta  = 10.8   | İl_maks_orta = 21.8
| Yan_müt_min  = -3      | Yan_müt_maks= 14
| Fev_müt_min  = -4     | Fev_müt_maks= 18
| Mar_müt_min  = -1     | Mar_müt_maks= 23
| Apr_müt_min  = 4     | Apr_müt_maks= 34
| May_müt_min  = 8     | May_müt_maks= 38
| İyn_müt_min  = 14     | İyn_müt_maks= 40
| İyl_müt_min  = 18     | İyl_müt_maks= 39
| Avq_müt_min  = 18     | Avq_müt_maks= 39
| Sen_müt_min  = 12     | Sen_müt_maks= 35
| Okt_müt_min  = 7     | Okt_müt_maks= 29
| Noy_müt_min  = 1     | Noy_müt_maks= 22
| Dek_müt_min  = -2     | Dek_müt_maks= 16
| İl_müt_min   = 6     | İl_müt_maks = 29
| Yan_su_temp  = 
| Fev_su_temp  = 
| Mar_su_temp  = 
| Apr_su_temp  = 
| May_su_temp  = 
| İyn_su_temp  = 
| İyl_su_temp  = 
| Avq_su_temp  = 
| Sen_su_temp  = 
| Okt_su_temp  = 
| Noy_su_temp  = 
| Dek_su_temp  = 
| İl_su_temp   = 
|
}}

=== Coğrafi mövqeyi ===
[[Fayl:Mingəçevir dənizkənarı bulvarı.jpg|thumb|280px|right|Mingəçevir dənizkənarı bulvarı]]
Mingəçevir şəhəri Kür çayının üzərində su-elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı salınmışdır. 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu almışdır. [[Bakı]]dan 323&amp;nbsp;km məsafədə yerləşir. Bakı-Tbilisi dəmir yolundan 17&amp;nbsp;km aralıdır. Respublika miqyaslı hava limanı 30&amp;nbsp;km məsafədə Yevlax rayonunda, beynəlxalq miqyaslı hava limanı Gəncə şəhərində 80&amp;nbsp;km məsafədə yerləşir. Coğrafi cəhətdən şəhər respublikanın mərkəzində Kür çayının hər iki sahilində salınmışdır. Mingəçevir su anbarı şəhərin şimal-qərbində 3&amp;nbsp;km məsafədə yerləşir. Su anbarının həcmi 15,7 milyard kub metr, uzunluğu 70&amp;nbsp;km, maksimal eni 18&amp;nbsp;km, su örtüyünün sahəsi 605&amp;nbsp;km², orta dərinliyi 27 metr (maksimal dərinliyi 83 metr), səviyyə dəyişkənliyi 5–7 metrdir. Su anbarının qarşısını kəsən bəndin uzunluğu 1550 metrdir.
&amp;nbsp;mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mingəçevir şəhəri haqqında məlumat |url=http://mingechevir-ih.gov.az/view.php?lang=az&amp;menu=15&amp;id=9 |access-date=2011-08-05 |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009221842/http://mingechevir-ih.gov.az/view.php?lang=az&amp;menu=15&amp;id=9 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Mingəçevir su anbarı|Mingəçevir su anbarının]] sahilində [[Mingəçevir çimərliyi]] var&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Bəşirov|first=Şahnəzər|date=11.07.2017|title=Mingəçevir çimərliyində təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunur|url=https://azertag.az/xeber/mingechevir_chimerliyinde_tehlukesizlik_qaydalarina_ciddi_riayet_olunur-1077133|access-date=2026-08-15|website=[[AZƏRTAC]]|language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Əhalisi ==
{{Əsas|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)}}
Mingəçevir şəhərinin ərazisi 130&amp;nbsp;km², yerli əhalisi 105.671 nəfər, məcburi köçkün 20.740 nəfərdir. 2018-ci ilin siyahıya alınmasına görə əhalinin 50,5% kişi, 49,5 % qadındır. Yerli əhalinin 98,05 faizi azərbaycanlı, 1,95 faizi 15-ə yaxın millətin nümayəndələridir.
{{Wikidata/Population}}
[[Fayl:Mingachevir spring.JPG|thumb|400px|right| Mingəçevirdə bulaq]]

=== Əhalinin etnik tərkibi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Siyahıyaalınma ili
![[SSRİ əhalisinin siyahıyaalınması (1959)|1959]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/mingechaur59.html |title=Этнокавказ. Национальный состав населения Мингечаурского горсовета по переписи 1959 года |access-date=2020-11-03 |archive-date=2020-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123194615/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/mingechaur59.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
![[SSRİ əhalisinin siyahıyaalınması (1970)|1970]]&lt;ref name=&quot;этнокавказ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html |title=Этнокавказ. Национальный состав населения Азербайджана |access-date=2020-11-03 |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328124618/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Русские и украинцы в Азербайджане 1970 |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr70.html |access-date=2026-08-15 |website=www.ethno-kavkaz.narod.ru |archive-date=2018-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709185252/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr70.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
![[SSRİ əhalisinin siyahıyaalınması (1979)|1979]]&lt;ref name=&quot;этнокавказ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=РАСПРЕДЕЛЕНИЕ  РУССКИХ  И  УКРАИНЦЕВ  ПО  АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫМ  ЕДИНИЦАМ  АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ  ССР  (1979 г.) |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr79.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609063801/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr79.html}}&lt;/ref&gt;
![[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|1999]]&lt;ref name=&quot;этнокавказ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=РАСПРЕДЕЛЕНИЕ  РУССКИХ  И  УКРАИНЦЕВ  ПО  АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫМ  ЕДИНИЦАМ  АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ  РЕСПУБЛИКИ  (1999 г.) |url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr99.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603055810/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/azrusukr99.html}}&lt;/ref&gt;
![[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)|2009]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.stat.gov.az/source/regions/az/008_18.xls |title=Mingəçevir şəhəri. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |access-date=2018-10-24 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024192054/https://www.stat.gov.az/source/regions/az/008_18.xls |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
!2019&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019 |title=Mingəçevir şəhəri |url=https://www.stat.gov.az/source/regions/az/010_1.xlsx |url-status=live |access-date=2026-08-14 |website=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |language=az |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814105627/https://www.stat.gov.az/source/regions/az/010_1.xlsx }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[azərbaycanlılar]]
|11.021 (55,4 %)
|{{Artım}}27.851 (64,6 %)
|{{Artım}}45.291 (76,6 %)
|{{Artım}}92.206 (98,1 %)
|{{Artım}}95.700 (99,37 %)
|{{Artım}}101084 (99,86 %)
|-
|[[Azərbaycan rusları|ruslar]]
|4.170 (21,0 %)
|{{Artım}}8.100 (18,8 %)
|{{Azalma}}6.920 (11,7 %)
|{{Azalma}}1.054 (1,1 %)
|{{Azalma}}413 (0,43%)
|{{Azalma}}89 (0,09 %)
|-
|[[Azərbaycan erməniləri|ermənilər]]
|3.799 (19,1 %)
|{{Artım}}5.174 (12,0 %)
|{{Azalma}}5.147 (8,7 %)
|{{Azalma}}5 (&lt;0,1 %)
|məlumat yoxdur
|{{Azalma}}2 (&lt;0,1 %)
|-
|[[Azərbaycan ləzgiləri|ləzgilər]]
|66 (0,3 %)
|{{Artım}}94 (0,2 %)
|{{Artım}}162 (0,2 %)
|{{Azalma}}155 (0,2 %)
|{{Azalma}}52 (0,5%)
|{{Azalma}}6 (0,01 %)
|-
|gürcülər
|47 (0,2 %)
|{{Artım}}56 (0,1 %)
|{{Azalma}}38 (0,1 %)
|məlumat yoxdur
|{{Azalma}}6
(&lt;0,1%)
|{{Azalma}}3
(&lt;0,1%)
|-
|yəhudilər
|39 (0,2 %)
|39 (0,1 %)
|{{Artım}}40 (0,1%)
|{{Azalma}}2 (0,1%)
|məlumat yoxdur
|{{Azalma}}1
(&lt;0,1%)
|-
|osetinlər
|24 (0,1 %)
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|-
|tatlar
|3 (0,1 %)
|{{Azalma}}1 (0,1 %)
|1 (0,1 %)
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|-
|avarlar
|2 (0,1%)
|{{Azalma}}1 (0,1 %)
|{{Artım}}85 (0,1 %)
|məlumat yoxdur
|{{Azalma}}6
(&lt;0,1%)
|məlumat yoxdur
|-
|kürdlər
|0 (0,0%)
|{{Artım}}1 (0,1 %)
|{{Artım}}5 (0,1 %)
|5 (0,1 %)
|{{Artım}}7
(&lt;0,1%)
|məlumat yoxdur
|-
|[[Azərbaycan ukraynalıları|ukraynalılar]]
|məlumat yoxdur
|713 (1,7 %)
|{{Azalma}}557 (0,9 %)
|{{Azalma}}367 (0,4 %)
|{{Azalma}}20 (&lt;0,1 %)
|{{Azalma}}6 (&lt;0,1 %)
|-
|[[Azərbaycan tatarları|tatarlar]]
|məlumat yoxdur
|314 (0,7 %)
|{{Azalma}}296 (0,5 %)
|{{Azalma}}122 (0,1 %)
|{{Azalma}}38 (&lt;0,1%)
|{{Azalma}}3 (&lt;0,1 %)
|-
|udinlər
|məlumat yoxdur
|27 (0,1 %)
|{{Artım}}108 (0,2 %)
|məlumat yoxdur
|
|
|-
|saxurlar
|məlumat yoxdur
|0 (0,0 %)
|0 (0,0 %)
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|{{Artım}}1
(&lt;0,1%)
|-
|türklər
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|17 (0,1%)
|{{Azalma}}16
(&lt;0,1%)
|{{Azalma}}12
(&lt;0,1%)
|-
|talışlar
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|-
|digərləri
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|məlumat yoxdur
|46 (&lt;0,1%)
|{{Azalma}}16 (&lt;0,1 %)
|-
!cəmi
!19.904
!43.092
!59.163
!94.039
!96.304
!101223
|}
=== Tanınmış sakinləri ===
* [[Ruslan Muradov]] — [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]].
* [[Dilqəm Nağıyev]] — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* [[Rəşad Mirabov]] — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* [[Yaqub Eyyubov]] — Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini.
* [[Yaqub Rüstəmov]] — [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]].
* [[Aydın Mirzəzadə]] — [[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin deputatı.
* [[Elmir Vəlizadə]] — Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar nazirinin sabiq müavini.
* [[Elnur Soltanov]] — Energetika nazirinin müavini.
* [[Elxan Usubov]] — Şəki Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* [[Vaqif Qarayev]] — Rusiya Federasiyasının Bəhreyndəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2014–2018).
* [[Vüqar Ələkbərov]] — [[2000 Yay Olimpiya Oyunları|XXVII Yay Olimpiya Oyunların]]ın ([[Sidney]], 2000) boks üzrə bürünc medalçısı.
* [[Pərviz Bağırov (boksçu)|Pərviz Bağırov]] — Azərbaycanlı boksçu, I Avropa oyunlarının qızıl mükafatçısı.
* [[Azər Həşimov]] — Azərbaycan futbolçusu. Karvan FK-nın yarımmmüdafiəçisi.
* [[Elnar Kərimov]] — Azərbaycan futbolçusu.
* [[Yuri Romenski]] — 1978–1979-cu illərdə [[futbol]] üzrə [[SSRİ]] yığmasının qapıçısı.
* [[Davud Qədiməliyev]] — [[Mordoviya Dövlət Universiteti]]nin professoru.
* [[Sevda Həsənova]] — Keçmiş  ANS-ÇM Media və yayım şirkətinin baş direktoru.
* [[Şəlalə Şahvələdqızı]] — Azərbaycan aktrisası, Əməkdar artist.

==== II Qarabağ müharibəsi şəhidləri&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NModern |title=Vətən müharibəsi şəhidləri {{!}} Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/60.html |access-date=2026-08-14 |website=mingechevir-ih.gov.az |language=az |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922093309/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/60.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ====
*Məmmədov Şahmar Ağasəf oğlu
*Babayev Allahverdi Ələt oğlu
*Əhmədov Əli İlqar oğlu
*Məmmədov Məhyəddin Yaşar oğlu
*Əhmədov İslam İlqar oğlu
*Abbasəliyev Hüseyn Adil oğlu
*Məmmədov Səbuhi Şakir oğlu
*Həmidov Pərvin Azər oğlu
*Hacıyev Nicat Cahangir oğlu
*Əliyev Elçin Rasim oğlu
*Məmmədov Vasif Rafail oğlu
*Əlibəyli Mikayıl Xalıqverdi oğlu
*Hüseynov Əzəmi Əli oğlu
*Məmişov Nurlan İlqar oğlu
*Rzayev Əli Nəsib oğlu
*İsmayılov Vüqar Eldar oğlu
*İsgəndərov Niyazi Şahvələd oğlu
*Nəsibov Qəhrəman Fərman oğlu
*Seyidov Şahmar Fikrət oğlu
*Əsədov Əli Akif oğlu
*İbrahimov Elmar Nəriman oğlu
*Abdullayev Kənan Mübariz oğlu
*Əmirov Emil Zaman oğlu
*İbrahimov Atiq Ariz oğlu
*Əliyev Elman Rakif oğlu
*Qulamlı Ülvi Şahin oğlu
*Əhmədov Yasən Yelmar oğlu
*İbişov Nicat Vasif oğlu
*Məmmədov Rövşən Müşfiq oğlu
*Həsənov Əzim Fikrət oğlu 
*Elyasov Cəfər Yavər oğlu
*İbrahimov Alim Səhrab oğlu
*Həsənov Musa Tapdıq oğlu
*Həsənov Tural Tapdıq oğlu
*Xankişiyev Fuad Şöhrət oğlu 
*Orucov Tural Əmir oğlu
*Nəcəfli Oruc Rövşən oğlu
*İbrahimzadə Nahid Şahid oğlu
*Mahmudov Etibar Aleksandr oğlu
*Abbasov Elcan Əfsəddin oğlu
*Həsənov Ülvi Natiq oğlu
== İqtisadiyyatı ==
Mingəçevir respublikanın 4-cü iri sənaye mərkəzidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=zHqhQ-VdRQY |title=Mingəçevir şəhəri haqqında bilgi süjeti |author=ARB Aran |date=25.08.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com/ Youtube.com] |accessdate=2016-09-22 |language=az |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809203718/https://www.youtube.com/watch?v=zHqhQ-VdRQY |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ölkənin 60 faizdən çox elektrik enerjisini istehsal edən &quot;8 Noyabr&quot; Elektrik Stansiyası, Azərbaycan İstilik Elektrik stansiyası və SES silsiləsi ilə yanaşı rayonda elektrotexnika müəssisələri &quot;Azərkabel&quot; və &quot;İzolit&quot; ASC-lər, kimya və neft-kimya müəssisələri &quot;Şüşə-lifi&quot;, &quot;Texniki-rezin&quot; və &quot;Regenerat&quot; ASC-lər, maşınqayırma müəssisələri &quot;Azyolneftmaş&quot; və &quot;Maşın-təmir&quot; ASC-lər, yüngül sənaye müəssisələri &quot;Toxucu&quot; ASC və &quot;Nur&quot; tikiş fabriki, yeyinti sənayesi müəssisələri Ət kombinatı və çörəkbişirmə müəssisələri və digər sənaye məhsulları istehsalı sahələri yerləşir.

=== Energetika ===
1945-ci ildə [[Kür çayı]]nın Bozdağın arasından keçən yerində böyük [[Mingəçevir SES|Su Elektrik Stansiyasın]]ın inşası başlayır. Stansiya 1954-cü ildə işə salınıb. Mingəçevir su anbarının nominal hündürlük həddi 83 metr, maksimal hədd isə 85,5 metrdir. Su tutumu 16 milyard 300 milyon kubmetrdir. Anbarda suyun mühafizəsi 87 metrə qədər qalxa bilər. Su anbarına saniyədə 1200 kubmetrə qədər su daxil olur. Bu həcmin saniyədə 650 kubmetri su-elektrik stansiyası vasitəsi Kür çayına, 125 kubmetri isə Qarabağ və Şirvan kanallarına buraxılır. Anbarda su böhran həddə çatdıqda qapılar açılır və Kür çayına saniyədə 2 min kubmetrə qədər su buraxılır.
[[Fayl:Azerbaijan Power Station(Azerbaijan GRES).JPG|thumb|400px|right| Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası]]
Mingəçevir SES-dən 18 kilometr aşağıda [[Varvara SES]]-i yerləşir. Həmin SES vasitəsilə 2 milyard kubmetrə yaxın suyun saxlanılmasına imkan var.&lt;ref&gt;http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=43509 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120119170221/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=43509 |date=2012-01-19 }}.&lt;/ref&gt;

Bundan başqa Mingəçevirdə Cənibi Qafqazın ən böyük [[istilik elektrik stansiyası]] fəaliyyət göstərir. Stansiyanın tikintisinə 1974-cü ildə başlanmış, 1981-ci ildə stansiyanın 1№-li enerji bloku istismara verilmişdir. 2 №-li enerji bloku 1982-ci ildə, 3 №-li enerji bloku 1983-cü ildə, 4 №-li enerji bloku 1984-cü ildə, 5 №-li enerji bloku 1985-ci ildə, 6 №–li enerji bloku 1986-cı ildə, 7 №–li enerji bloku 1989-cu ildə, 8 №–li enerji bloku 1990-cı ildə istismara verilmişdir. Hər enerji blokunun gücü 300 meqavat olmaqla stansiyanın ümumi gücü 2400 meqavatdır. Hazırda stansiyada 2362 nəfər işçi çalışır. İstehsal edilən enerji 5 ədəd 330 kilovoltluq və 1 ədəd 500 kilovoltluq hava xətləri ilə ötürülür.

2025-ci ildə Mingəçevirdə 1880 meqavat gücündə [[&quot;8 Noyabr&quot; Elektrik Stansiyası]] istifadəyə verilmişdir. Stansiyanın inşasında İtaliya və Çin şirkətləri iştirak etmişdir. Yeni stansiyanın istismara verilməsi ilə Mingəçevir Azərbaycanın əsas energetika mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, Cənubi Qafqazın mühüm enerji mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini daha da gücləndirmişdir. “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasının 1800 meqavatlıq generasiya gücü və Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının 400 meqavatdan çox gücü ilə birlikdə şəhərdə 4000 meqavatdan artıq generasiya gücü formalaşmışdır. 2025-ci ildə Mingəçevirdə ölkənin elektrik enerjisinin 40 faizindən çoxunun istehsal edildiyi bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AzərEnerji ASC |url=https://www.azerenerji.gov.az/newsdetail/1927 |access-date=2026-08-13 |website=www.azerenerji.gov.az |archive-date=2026-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511141643/https://azerenerji.gov.az/newsdetail/1927 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təhsili ==
Mingəçevirdə 1 ali təhsil müəssisəsi — [[Mingəçevir Dövlət Universiteti]], 2 orta ixtisas təhsili müəssisəsi — [[Mingəçevir Turizm Kolleci]] və [[Mingəçevir Tibb Kolleci]] yerləşir. Şəhərdə, həmçinin Milli Qəhrəman Ruslan Muradov adına Texniki Humanitar Lisey və Mingəçevir şəhər Təbiət, Riyaziyyat və Humanitar Elmlər Təmayüllü Lisey fəaliyyət göstərir. Təhsil infrastrukturuna 1 peşə təhsili müəssisəsi, 22 ümumtəhsil məktəbi, 2 məktəbdənkənar təhsil müəssisəsi və 22 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NModern |title=Şəhər haqqında {{!}} Azərbaycan Respublikası Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/seher-haqqinda.html |access-date=2026-08-14 |website=mingechevir-ih.gov.az |language=az |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814191908/http://mingechevir-ih.gov.az/az/seher-haqqinda.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yerli Televiziyaları ==
1. MTV — Mingəçevir Televiziya və Radio Şirkəti&lt;ref name=&quot;Arxivlənmiş surət&quot;&gt;{{Cite web |url=https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycandilli_televiziya_kanallar%C4%B1n%C4%B1n_siyah%C4%B1s%C4%B1 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327005658/https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycandilli_televiziya_kanallar%C4%B1n%C4%B1n_siyah%C4%B1s%C4%B1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 4 may 1998-ci ildən etibarən fəaliyyətə başlamışdır. 1 il ərzində 60 gün əsassız yayımı həyata keçirilmədiyininə görə Milli Televiziya və Radio Şurasının 24 may 2021-ci il tarixli 07/3 saylı Qərarı ilə lisenziyasının ləğv edilməsi ilə fəaliyyəti dayandırıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://acra.gov.az/az/xeberler/736 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-06-06 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705022928/https://acra.gov.az/az/xeberler/736 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bu-kanallarin-da-fealiyyeti-dayandirildi-324518 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-06-06 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001123352/https://qafqazinfo.az/news/detail/bu-kanallarin-da-fealiyyeti-dayandirildi-324518 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. &quot;Mingəçevir&quot; TV-nin təsisçisi Məmmədov Vahid Əziz oğlu idi.

2. Alvin Channel Televiziyası.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://internationaltelevision.fandom.com/wiki/Alvin_Channel |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728190612/https://internationaltelevision.fandom.com/wiki/Alvin_Channel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.alvinchannel.com/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-06-06 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331105718/http://www.alvinchannel.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 aprel 2020-ci ildə Mr. Alvin Film Studio M. M. C tərəfindən Yaradılmışdır.&lt;ref name=&quot;Arxivlənmiş surət&quot;/&gt; Hal hazırda Kabel televiziyaları vasitəsilə İPTV plartformalarında fəaliyyət göstərməkdədir. &quot;Alvin Channel Televiziyası&quot;təsisçisi Elvin Mütaliboğludur.


== Qardaş şəhərlər ==
* {{Bayraq|Rusiya}} [[Tolyatti]], [[Rusiya]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Qardaşlaşmış şəhərlər - Azərbaycan |url=https://www.azerbaijans.com/content_1719_az.html |access-date=2025-04-13 |website=www.azerbaijans.com |archive-date=2015-02-12 |archive-url=https://archive.today/20150212085842/http://www.azerbaijans.com/content_1719_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Fayl:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Gölbaşı]], [[Ankara]], [[Türkiyə]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Fayl:Flag of Belarus.svg|20px]] [[Polotsk]], [[Belarus]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Fayl:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Qars]], [[Türkiyə]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qalereya ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;100px&quot;&gt;
Mingəçevir dənizkənarı bulvarı 3.jpg
Mingəçevir SES.jpg|Mingəçevir SES
Mingəçevir su anbarı sahili.jpg|Su anbarın sahili
Mingəçevir SES əsas korpus.jpg|Mingəçevir SES əsas korpus
Mingəçevir dənizkənarı bulvarı 1.jpg|Dənizkənarı bulvar
ASAN Mingəçevir və Mingəçevir Kino Mərkəzi.jpg|ASAN Mingəçevir və Mingəçevir Kino Mərkəzi
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir 1 nömrəli yaşayış yeri]]
* [[Mingəçevir bələdiyyəsi]]
* [[Mingəçevir yaşayış yeri]]
* [[Mingəçevir Özəl Türk Liseyi]]
* [[Mingəçevir SES]]
* [[Mingəçevir FK]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.azstat.org/region/az/008_18.shtml Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi : Mingəçevir rayonunin etnik tərkibi (1999)] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120511220919/http://www.azstat.org/region/az/008_18.shtml |date=2012-05-11 }}
* http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-24.htm {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090119123616/http://mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-24.htm |date=2009-01-19 }}
* http://mingechevir-ih.gov.az/view.php?lang=az&amp;menu=22&amp;id=42 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091009221939/http://mingechevir-ih.gov.az/view.php?lang=az&amp;menu=22&amp;id=42 |date=2009-10-09 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=aDeTx6UZmNI Bu şəhərdə qoyulan abidələrə digər bölgələrdə rast gəlinmir]
{{Azərbaycan}}
{{Azərbaycan iqtisadi rayonları}}
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir| ]]
[[Kateqoriya:1948-ci ildə yaranan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Sovet İttifaqında salınmış şəhərlər]]</text>
      <sha1>ezx8js2zudmwuwghtwkvwbvpr9kt0zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Misir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1758</id>
    <revision>
      <id>9037181</id>
      <parentid>9031345</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shovgu</username>
        <id>316685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38365" sha1="g2j43vfaty278cl2snt5ym909ulo2vq" xml:space="preserve">{{Digər məna}}{{Dövlət
| orijinal_adı                  = {{Dil-ar|جمهوریّة مصر العربیّة}}
| rəsmi_adı                     = Misir Ərəb Respublikası
| adı                           = Misir
| milli_şüarı                   = {{dil-ar-com|مصر أمّ الدنيا|Misr ümm əd-dünya}} (Misir dünyanın anasıdır)
| himni                         = {{dil-ar|بلادي، بلادي، بلادي}} (''Biladi, biladi, biladi'', “Mənim ölkəm, mənim ölkəm, mənim ölkəm”)&lt;br&gt;&lt;center&gt;[[Fayl:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]&lt;/center&gt;
| bayrağı                       = Flag of Egypt.svg
| gerbi                         = Coat of arms of Egypt.svg
| xəritəsi                      = EGY orthographic.svg
| rəsmi_dilləri                 = [[Ərəb dili]]
| dini                          = İslam
| paytaxtı                      = [[Qahirə]]
| koordinatları                 = {{Coord|30|2|N|31|13|E|type:city}}
| ən_böyük_şəhəri               = [[Qahirə]], [[İsgəndəriyyə]]
| etnik_qrupları                = 
| idarəetmə_forması             = Respublika
| rəhbərin_titulu1              = [[Misir Prezidenti|Prezident]]
| rəhbərin_titulu2              = Baş nazir
| rəhbərin_adı1                 = [[Əbdülfəttah əs-Sisi]]
| rəhbərin_adı2                 = [[Mustafa Mədbuli]]
| quruluş_növü                  = 
| quruluş                       = 
| quruluş_hadisəsi1             = [[Böyük Britaniya]]dan müstəqillik
| quruluş_tarixi1               = 28 fevral 1922
| quruluş_hadisəsi2             = Respublikanın elanı
| quruluş_tarixi2               = 18 iyun 1953
| ərazisi                       = 1,010,408
| ərazi_sırası                  = 29
| su_ərazisi_faizi              = 0.632
| təxmini_əhalisi               = 104,635,983
| təxmini_əhali_sırası          = 14cü
| təxmini_əhalisi_il            = 2023
| əhalisinin_siyahıya_alınması  = 94,798,827
| əhalisinin_siyahıya_alınması_il = 2017
| əhalisinin_sıxlığı            = 103.56
| əhalisinin_sıxlığı_sırası     = 118ci
| ÜDM_AQP                       = $1.803 trilyon
| ÜDM_AQP_sırası                = 18ci
| ÜDM_AQP_il                    = 2023
| adam_başına_ÜDM_AQP           = $17,237
| adam_başına_ÜDM_AQP_sırası    = 93cü
| ÜDM_nominal                   = $378.110 milyard
| ÜDM_nominal_sırası            = 41ci
| ÜDM_nominal_il                = 2023
| adam_başına_ÜDM_nominal       = $3,614
| adam_başına_ÜDM_nominal_sırası = 128ci
| İİİ                           = 0.731
| İİİ_il                        = 2021
| İİİ_sırası                    = 97ci
| İİİ_fərq                      = artım
| valyutası                     = [[Misir funtu]](Cuneyh)
| valyutası_kodu                = EGP
| saat_qurşağı                  = [[Eastern European Time|EET]]
| üv_fərq                       = 
| yay_vaxtı_saat_qurşağı        = 
| nəqliyyatın_yönü              = sağ
| iso3166_kodu                  = EG
| internet_domeni               = [[.eg]]
| telefon_kodu                  = 20
| qeydlər                       = 
| demonimi                      = 
| area_km2                      = 
| area_rank                     = 
| GDP_PPP                       = 
| GDP_PPP_year                  = 
| HDI                           = 
| HDI_year                      = 
| today                         = 
}}
'''Misir''' ({{dil-ar-com|مصر|Misr}} [misˤr]; Misir dialektinin tələffüzü: [masˤr]) və ya rəsmi adı '''Misir Ərəb Respublikası''' ({{dil-ar-com|جمهوریّة مصر العربیّة|Cümhuriyyət Misr əl-Ərəbiyyə}}) — əsas hissəsi [[Afrika]]da yerləşən [[Qitələrarası ölkələrin siyahısı|qitələrarası ölkə]]. Misirin şimal-şərq hissəsi [[Asiya]] qitəsində olan [[Sinay yarımadası]]nda yerləşir. Sərhədin şərq hissəsini [[Fələstin]], [[İsrail]] və [[Qəzzə zolağı|Qəzza zolağı]] ilə Misir, cənubda [[Sudan]] və qərbdə [[Liviya]] ilə əhatə edir. Şimaldan [[Aralıq dənizi]]nə, şərqdən isə [[Akaba körfəzi]]nə və [[Qırmızı dəniz]]ə çıxışı var. [[Aqaba körfəzi]] şimal-şərqdə Misiri [[İordaniya]] və [[Səudiyyə Ərəbistanı]]ndan ayırır. [[Qahirə]] ölkənin paytaxtı və [[Misir şəhərləri|ən böyük şəhəri]], ikinci ən böyük şəhəri olan [[İsgəndəriyyə]] isə [[Aralıq dənizi]] sahilində iri sənaye və turizm mərkəzidir. Təxminən 100 milyon əhalisi olan Misir dünyanın əhali sayına görə 14-cü ölkəsidir.

E.ə. VI–IV minilliklərə qədər uzanan Misir tarixi ən qədim ölkə tarixlərindən biridir. [[Xristianlıq|Xristianlığ]]ın ilk mərkəzlərindən biri hesab olunur. [[Sivilizasiyanın beşiyi]] hesab edilən [[Qədim Misir]] yazı, kənd təsərrüfatı, şəhərlər yaranması, din və mərkəzi hökumətin ən erkən növlərinin yarandığı yerdir. [[Giza piramidaları]] və onun [[Böyük Sfinks]]i, eləcə də [[Memfis (Misir)|Memfis]], [[Teben]], [[Karnak (məbəd kompleksi)|Karnak]] və [[Krallar vadisi]] kimi tarixi məkanlar bu irsi əks etdirir və elmi və populyar marağın mühüm mərkəzi olaraq qalır. Misirin qədim və zəngin mədəni irsi onun eyni zamanda [[Aralıq dənizi]], [[Yaxın Şərq]] və [[Şimali Afrika]]da yerləşən unikal [[Qitələrarası ölkələrin siyahısı|qitələrarası]] mövqeyini əks etdirən milli kimliyinin ayrılmaz hissəsidir. Misir [[Xristianlıq|Xristianlığın]] erkən və mühüm [[Misirdə xristianlıq|mərkəzi idi]], lakin VII əsrdən etibarən [[İslam]] dini yayıldı və digər kiçik miqyaslı inanclarla birlikdə əhəmiyyətli bir xristian azlığına baxmayaraq, əsasən [[Sünnilər|sünni]] müsəlman ölkəsi olaraq qalır.

Müasir Misir dövləti monarxiya kimi [[Britaniya imperiyası]]ndan ayrılaraq müstəqillik qazandığı 1922-ci ildə yaranmışdır. [[Misirdə iyul inqilabı|1952-ci il inqilabından]] sonra Misir özünü respublika elan etdi və 1958-ci ildə [[Suriya Respublikası (1930–1963)|Suriya]] ilə birləşərək 1961-ci ildə dağılan [[Birləşmiş Ərəb Respublikası]]nı yaratdı. XX əsrin ikinci yarısı boyunca Misirdə sosial və dini qarşıdurmalar və siyasi qeyri-sabitlik hökm sürürdü, [[Ərəb-İsrail müharibəsi (1948)|1948]], [[Süveyş böhranı|1956]], [[Altı günlük müharibə|1967]] və [[Yom Kippur müharibəsi|1973]]-cü illərdə [[İsrail]] ilə [[Ərəb-İsrail müharibələri|bir neçə silahlı münaqişə]] baş verdi və 1967-ci ilə qədər [[Qəzzə zolağı|Qəzza zolağını]] fasilələrlə işğal etdi. Misir 1978-ci ildə [[Kemp-Devid müqaviləsi]]ni imzalayaraq Qəzza zolağından çəkildi və İsraili rəsmən tanıdı. Ölkə siyasi iğtişaşlarla, o cümlədən [[Misir inqilabı (2011)|2011-ci il inqilabı]] və onu1n nəticələrinə, terrorizmə və iqtisadi inkişafa qədər problemlərlə üzləşməkdə davam edir. Misirin hazırkı hökuməti, [[Əbdül Fəttah əs-Sisi|Əbdülfəttah əs-Sisinin]] başçılıq etdiyi [[yarı prezident respublikası]] bir sıra nəzarətçilər tərəfindən avtoritar hakimiyyət kimi təsvir edilmişdir.

Misirin rəsmi dini [[İslam]], rəsmi dili [[ərəb dili]]dir. 100 milyondan çox əhalisi olan Misir [[Şimali Afrika]], [[Yaxın Şərq]] və [[Ərəb dövlətləri|Ərəb dünyasında]] ən sıx məskunlaşılan ölkədir; Afrikada [[Əhalisinə görə Afrika ölkələri|üçüncü]] ([[Nigeriya]] və [[Efiopiya]]dan sonra) və dünyada ən çox əhalisi olan [[Ölkələrin əhaliyə görə sıralanması|on dördüncü ölkədir]]. Əhalinin böyük əksəriyyəti [[Nil]] çayının sahilində, təxminən 40.000 kvadrat kilometrlik ərazidə yaşayır. Misir ərazisinin böyük hissəsini təşkil edən [[Böyük Səhra]]nın iri bölgələrində əhalinin sayı azdır. Ölkənin sakinlərinin təxminən yarısı şəhər yerlərində yaşayır, əksəriyyəti [[Qahirə]]nin, [[İsgəndəriyyə]]nin və Nil deltasındakı digər böyük şəhərlərin sıx məskunlaşılan mərkəzlərinə yayılmışdır.

Misir [[Şimali Afrika]], [[Yaxın Şərq]] və [[İslam dünyası]]nda [[regional güc]], dünya miqyasında isə [[orta güc]] hesab edilir. [[İnkişaf etməkdə olan ölkələr|İnkişaf etməkdə olan ölkədir]], [[İnsan İnkişafı İndeksi]]ndə 128-ci yerdədir. [[Ümumi Daxili Məhsul üzrə ölkələrin reytinqi|Nominal ÜDM-ə görə dünya üzrə 33-cü ən böyük]], Afrika üzrə 3-cü ən böyük və [[ÜDM həcminə görə ölkələrin siyahısı (AQP)|AQP-ə görə dünya üzrə 20-ci ən böyük]] iqtisadiyyata malikdir. Misir [[Birləşmiş Millətlər Təşkilatı]], [[Qoşulmama Hərəkatı]], [[Ərəb Dövlətləri Liqası]], [[Afrika İttifaqı]],

== Tarix ==
{{Əsas|Misir tarixi}}

=== Qədim Misir ===
{{Əsas|Qədim Misir}}[[Fayl:Derr ( 125 miles south of Aswan, right bank). Temple dedicated to Pa - Horakhti.jpg|thumb|right|[[Derr məbədi]]nin qalıqları, 1960-cı il|160x160px]]
[[Nil]] ətrafı və səhra ərazilərdə [[petroqlif]]lərə dair sübutlar var. E.ə. X minillikdə [[ovçuluq-yığıcılıq]] və [[Balıqçılıq|balıqçılığı]] [[dənli bitkilər]]in üyüdülməsi əvəz etdi. E.ə. VIII minillikdə baş verən iqlim dəyişikliyi Misirin əkinəyararlı torpaqlarını məhv etdi və [[Böyük Səhra]] yarandı. Erkən [[tayfa]]lar Nil çayına köçərək burada oturaq kənd təsərrüfatı və mərkəzləşdirilmiş cəmiyyətin inkişaf səbəb oldular.&lt;ref&gt;Midant-Reynes, Béatrix. ''The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings''. Oxford: Blackwell Publishers.&lt;/ref&gt;

Təxminən e.ə. VI minillikdə Nil vadisində [[Neolit]] mədəniyyəti kök saldı.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.worldtimelines.org.uk/world/africa/nile_valley/6000-4000BC
 | title        = The Nile Valley 6000–4000 BCE Neolithic
 | publisher    = The British Museum
 | year         = 2005
 | access-date  = 21 August 2008
 | url-status   = dead
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20090214084636/http://www.worldtimelines.org.uk/world/africa/nile_valley/6000-4000BC
 | archive-date = 14 February 2009
}}&lt;/ref&gt; Neolit dövründə [[Yuxarı Misir|Yuxarı]] və [[Aşağı Misir]]də bir çox predinastik mədəniyyət müstəqil şəkildə inkişaf etmişdi. [[Badariyan mədəniyyəti]] və xələfi [[Neqada]] Misir sülaləsinin müjdəçisi hesab olunur. [[Misir heroqlif yazısı|Misir heroqliflərinə]] dair bizə məlum olan ən erkən nümunə e.ə. 3200-cü ilə aid olan Neqadada tapılmış saxsı qabların üzərindəki yazılardır.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | editor-last  = Shaw
 | editor-first = Ian
 | title        = The Oxford History of Ancient Egypt
 | location     = Oxford
 | publisher    = Oxford University Press
 | year         = 2003
 | isbn         = 0-19-280458-8
 | page         = [https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw/page/69 69]
 | url          = https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw/page/69
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|[[Giza piramidaları]] [[Dünyanın yeddi möcüzəsi|yeddi möcüzənin]] ən qədimi və hələ də mövcud olan tək möcüzəsidir.|left]]
Təqribən e.ə. 3150-ci ildə kral [[Menes]] tərəfindən qurulan vahid krallıq Misiri növbəti üç minillikdə idarə edəcək [[Misir sülalələrinin siyahısı|bir sıra sülalələrin]] yaranmasına şərait yaratdı. Vahid Misirin ilk iki hakim sülaləsi [[Qədim padşahlıq (Misir)|Qədim padşahlıq]] dövrü üçün zəmin yaratdı, {{Circa}} e.ə. 2700–2200-cü illərdə bir neçə [[Misir ehramları|ehram]], xüsusən də [[Üçüncü sülalə (Misir)|Üçüncü sülalə]] [[Coser ehramı]] və [[Dördüncü sülalə (Misir)|Dördüncü sülalə]] [[Giza piramidaları]] tikilmişdir.

Güclü Nil daşqınları və hökumət sabitliyi [[Orta padşahlıq (Misir)|Orta padşahlıq]] dövründə rifah yaratdı, {{Circa}} e.ə. 2040-cı il, firon [[III Amenemhet]]in hakimiyyəti dövründə bu rifah yüksək həddə çatdı. Bunun ardınca [[Hiksoslar|Hiksos]] işğalçıları gəldi. Hiksoslar e.ə. 1650-ci ildə Aşağı Misirin çox hissəsini ələ keçirdilər və [[Avaris]]də yeni paytaxt qurdular. [[On səkkizincı sülalə (Misir)|On səkkizinci sülalənin]] banisi və paytaxtı [[Memfis (Misir)|Memfisdən]] [[Teben]]ə köçürən [[I Ahmos]]un başçılıq etdiyi Yuxarı Misir qüvvələri onları ölkədən qovdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.bbc.co.uk/history/ancient/egyptians/apocalypse_egypt_01.shtml
 | title        = The Fall of the Egyptian Old Kingdom
 | publisher    = BBC
 | date         = 17 February 2011
 | access-date  = 3 November 2011
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20111117133705/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/egyptians/apocalypse_egypt_01.shtml
 | archive-date = 17 November 2011
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;[[Fayl:Xerxes I tomb Egyptian soldier circa 470 BCE.jpg|thumb|[[Əhəmənilər dövləti#Ordu|Əhəməni ordusunun]] misirli əsgəri, t. e.ə. 480-ci il. [[I Kserks]]in məzar relyefi.|262x262px]]Təxminən e.ə. 1550–1070-ci illəri əhatə edən [[Yeni padşahlıq (Misir)|Yeni padşahlıq]] dövrü Misiri beynəlxalq güc kimi gücləndirən XVIII sülalənin hakimiyyətə gəlməsi ilə başladı. Bu dövr [[Hatşepsut]], [[III Tutmos]], [[Exnaton]] və həyat yoldaşı [[Nefertiti]], [[Tutanxamon]] və [[II Ramzes]] də daxil olmaqla ən məşhur [[firon]]ların yaşadığı dövrdür. [[Monoteizm]]in tarixən təsdiqlənmiş ilk ifadəsi bu dövrdə [[Atonizm]] olaraq ortaya çıxdı. Digər xalqlarla aparılan münasibətlər Yeni padşahlığa yeni ideyalar gətirdi. Ölkə daha sonra [[Qədim Liviya|liviyalılar]], [[Kuş krallığı|nubiyalılar]] və [[assuriya]]lılar tərəfindən işğal və fəth edildi, lakin yerli misirlilər sonradan onları qovdular və öz ölkərində hakimiyyətlərini bərpa etdilər.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.ancientsudan.org/history_06_nubconegypt.htm
 | title        = The Kushite Conquest of Egypt
 | publisher    = Ancientsudan.org
 | access-date  = 25 August 2010
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20110201014554/http://www.ancientsudan.org/history_06_nubconegypt.htm
 | archive-date = 1 February 2011
 | url-status   = usurped
}}&lt;/ref&gt;

==== Əhəmənilər dövrü ====
E.ə. 525-ci ildə II Kambizin başçılıq etdiyi güclü [[Əhəmənilər dövləti|Əhəməni]] ordusu Misiri fəth etməyə başladı və nəticədə [[Peluziy]] döyüşüdə firon [[III Psammetix]] əsir götürdülər. Daha sonra [[II Kambiz]] rəsmi olaraq firon titulunu qəbul etdi, lakin Misiri canişininə tapşıraraq, [[Suzı]] evindən (müasir [[İran]]) Misiri idarə etməyə başladı. E.ə. 525–402-ci illəri əhatən edən [[İyirmi yeddinci sülalə (Misir)|İyirmi yeddinci sülalə]], [[III Petubast]] istisna olmaqla, Əhəməni imperatorlarının firon olmaları və hakimiyyətin farsların əlində olduğu dövr kimi qiymətləndirilir. Farslara qarşı bir sıra qısa müddətli üsyan e.ə. V əsrdə baş verdi, lakin Misir heç vaxt farsları birdəfəlik devirə bilmədi.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | editor-last  = Shaw
 | editor-first = Ian
 | title        = The Oxford History of Ancient Egypt
 | publisher    = Oxford University Press
 | year         = 2003
 | location     = Oxford
 | isbn         = 0-19-280458-8
 | page         = [https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw/page/383 383]
 | url          = https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw/page/383
}}&lt;/ref&gt;

[[Otuzuncu sülalə (Misir)|Otuzuncu sülalə]] Fironlar dövründə sonuncu yerli hakim sülalə idi. Eramızdan əvvəl 343-cü ildə sonuncu yerli firon, kral [[II Nektanebo]] döyüşdə məğlub olduqdan sonra yenidən [[İran Misirinin tarixi|farslar hakimiyyəti ələ aldı]]. Misirin [[Otuz birinci sülalə (Misir)|Otuz birinci sülaləsinin]] hakimiyyəti uzun sürmədi, çünki farslar bir neçə on ildən sonra [[Makedoniyalı İsgəndər|Makedoniyalı İskəndər]] tərəfindən devrildilər. İsgəndərin Makedoniya-yunan generalı [[I Ptolemey|I Ptolomey]] [[Ptolemeylər sülaləsi|Ptolomeylər sülaləsinin]] əsasını qoydu.

=== Ptolomeylər və Roma hakimiyyəti ===
{{Əsas|Ptolomey krallığı|Roma Misiri}}
[[Fayl:Denderah3_Cleopatra_Cesarion.jpg|thumb|187x187px|Ptolemey kraliçası [[VII Kleopatra]] və oğlu [[XV Ptolemey|XV Ptolomey]], [[Dendera məbədi]]]]
[[Ptolemey krallığı]] şərqdə [[Suriya]]nın cənubuna, qərbdə [[Kirena]]ya və cənubda [[Nubiya]] ilə sərhədə qədər uzanan güclü [[Ellinizm|ellinistik]] dövlət idi. [[İsgəndəriyyə]] şəhəri paytaxt və Yunan mədəniyyətinin və ticarətinin mərkəzinə çevrildi. Yerli Misir əhalisi tərəfindən tanınmaq üçün özlərini fironların davamçıları adlandırdılar. Sonrakı Ptolemeylər Misir ənənələrini mənimsəmiş, özlərini Misir üslubunda və geyimində ictimai abidələrdə təsvir etmiş və Misirin dini həyatında iştirak etmişlər.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last      = Bowman
 | first     = Alan K
 | title     = Egypt after the Pharaohs 332 BC – AD 642
 | publisher = University of California Press
 | location  = Berkeley
 | year      = 1996
 | edition   = 2nd
 | pages     = 25–26
 | isbn      = 0-520-20531-6
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 | last      = Stanwick
 | first     = Paul Edmond
 | title     = Portraits of the Ptolemies: Greek kings as Egyptian pharaohs
 | publisher = [[University of Texas Press]]
 | location  = Austin
 | year      = 2003
 | isbn      = 0-292-77772-8
}}&lt;/ref&gt;

[[Ptolemeylər sülaləsi]]nin sonuncu hökmdarı, [[Oktavian Avqust|Oktavian]] İsgəndəriyyəni ələ keçirdikdən və onun muzdlu əsgərləri qaçdıqdan sonra qucağında ölmüş (özü vurduğu bıçaq yarasından) sevgilisi [[Mark Antoni]]nin dəfn edilməsindən sonra intihar edən [[VII Kleopatra]] idi. Ptolemeylər tez-tez istənməyən bir rejimin səbəb olduğu yerli misirlilərin üsyanları ilə üzləşirdilər və krallığın süqutuna və onun Roma tərəfindən işğalına səbəb olan xarici və vətəndaş müharibələrində iştirak edirdilər. Buna baxmayaraq, müsəlmanların fəthindən sonra Misirdə ellinizm mədəniyyəti inkişaf etməyə davam etdi.

Xristianlıq Misirə I əsrdə [[Evangelist Mark]] tərəfindən gətirilmişdir.&lt;ref name=&quot;georgetown&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt
 | title        = Egypt
 | publisher    = [[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]]
 | access-date  = 14 December 2011
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20111220145046/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt
 | archive-date = 20 December 2011
 | url-status   = dead
}} See drop-down essay on &quot;Islamic Conquest and the Ottoman Empire&quot;&lt;/ref&gt; [[Diokletian]]ın hakimiyyəti (b.e. 284–305) Misirdə çoxlu sayda Misir xristianlarının təqib edildiyi [[Roma imperiyası|Roma]] dövründən [[Bizans imperiyası|Bizans]] dövrünə keçid ilə səciyyəvidir. [[Əhdi-cədid]] o vaxta qədər misir dilinə tərcümə edilmişdi.&lt;ref&gt;Kamil, Jill. ''Coptic Egypt: History and Guide''. Cairo: American University in Cairo, 1997. p. 39&lt;/ref&gt;

=== Orta əsrlər (VII əsr – 1517) ===
[[Fayl:C9B5617-Pano.jpg|left|thumb|220x220px|Qahirədə yerləşən [[Əmr ibn As məscidi]] Afrikadakı ən qədim məscididir.]]
Bizanslılar [[Bizans-Sasani müharibəsi (602–628)|602–628-ci illəri əhatə edən Bizans-Sasani müharibəsinin]] ortasında — VII əsrin əvvəllərində [[Sasanilər imperiyası|Sasasi]] işğalından sonra ölkə üzərindəki nəzarəti bərpa etdilər, bu müddət ərzində onlar on il müddətində Sasani Misiri kimi tanınan yeni qısa müddətli əyalət qurdular. [[Müsəlman]] [[ərəblər]] Misirdə Bizans ordularını məğlub etdikdə [[Sünnilər|İslamı]] ölkəyə gətirdilər. Bu dövrdə bir müddət misirlilərin yeni inancları ilə yerli inanclar qarışdı və bu bu günə qədər çiçəklənən müxtəlif [[Sufizm|sufi]] təriqətlərinin yaranmasına səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;georgetown&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 | last      = El-Daly
 | first     = Okasha
 | title     = Egyptology: The Missing Millennium
 | year      = 2005
 | publisher = UCL Press
 | location  = London
 | page      = 140
}}&lt;/ref&gt;

639-cu ildə [[Əmr ibn As]]ın komandanlığı altında ikinci xəlifə [[Ömər ibn Xəttab|Ömər]] tərəfindən Misirə təxminən 4.000 nəfərlik ordu göndərildi. 640-cı ildə onlara əlavə 5.000 döyüşçü qoşuldu və Heliopolis döyüşündə Roma ordusu məğlub edildi. Əmr daha sonra 8 noyabr 641-ci ildə imzalanmış müqavilə ilə təslim olmuş İsgəndəriyyə istiqamətində hərəkət etdi. İsgəndəriyyə 645-ci ildə Bizans imperiyasına qaytarıldı, lakin 646-cı ildə Əmr tərəfindən geri alındı. 654-cü ildə [[II Konstant]]ın göndərdiyi qoşun dəf edildi. O vaxtdan sonra Bizans romalıları ölkəni yenidən ələ keçirmək üçün ciddi səy göstərmədilər.

Ərəblər Misirin [[Fustat]] adlı paytaxtını qurdular, şəhər sonralar Səlib yürüşləri zamanı yandırıldı. Qahirə daha sonra 986-cı ildə [[Xilafət|Ərəb xilafətinin]] ən böyük və ən zəngin şəhəri olmaq üçün tikildi, [[Bağdad]]dan sonra ikinci və dünyanın ən böyük və ən zəngin şəhərlərindən birinə çevrildi.

==== Abbasilər dövrü ====
[[Fayl:ساحة_مسجد_احمد_بن_طولون.jpg|thumb|192x192px|Qahirədə [[Əhməd ibn Tulun]]un [[İbn Tulun məscidi]]]]
[[Abbasilər xilafəti|Abbasilər]] dövrü yeni vergilərlə yadda qaldı və Koptlar Abbasilərin hakimiyyətinin dördüncü ilində yenidən üsyan qaldırdılar. IX əsrin əvvəllərində Misiri qubernator vasitəsilə idarə etmək təcrübəsi [[Bağdad]]da yaşamağa qərar verən və Misirə naib göndərən [[Abdullah ibn Tahir|Abudllah ibn Tahir]] tərəfindən bərpa edildi. 828-ci ildə başqa bir Misir üsyanı başladı və 831-ci ildə Koptlar yerli müsəlmanlarla birlikdə hökumətə qarşı çıxdılar. Abbasilərin zəiflədiyi bir dövrdə Misirdə [[Ağşidlər dövləti|Ağşidlər]] (868–905) və [[Tulunoğulları]] (935–969) dövlətləri quruldu.

==== Fatimilər, Əyyubilər və Məmlüklər ====
[[Fayl:مسـجد_الحاكم_بأمر_الله_06.jpg|thumb|190x190px|Altıncı xəlifə [[Əl-Həkim Biəmrallah|Əl-Həkimin]] Qahirədəki [[Əl-Həkim məscidi]]]]
Müsəlman hökmdarları sonrakı altı əsr ərzində Misiri nəzarətləri altında saxladılar və Qahirə [[Fatimilər xilafəti]]nin mərkəzi oldu. [[Əyyubilər]] sülaləsinin hakimiyyətinin sona çatması ilə türk-[[adıqlar]]dan təşkil olunmuş [[Məmlüklər]] təxminən 1250-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirdilər. Misir XIII əsrin sonlarında Qırmızı dəniz, Hindistan, Malaya və Şərqi Hindistanı birləşdirdi.&lt;ref name=&quot;Abu-Lughod&quot;&gt;{{cite book
 | last        = Abu-Lughod
 | first       = Janet L.
 | author-link = Janet Abu-Lughod
 | title       = Before European Hegemony: The World System A.D. 1250–1350
 | location    = New York
 | publisher   = Oxford University Press
 | year        = 1991
 | orig-year   = 1989
 | pages       = [https://archive.org/details/beforeeuropeanhe00abul_1/page/243 243–244]
 | isbn        = 978-0-19-506774-3
 | chapter     = The Mideast Heartland
 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=rYlgGU2SLiQC&amp;pg=PA244
 | url         = https://archive.org/details/beforeeuropeanhe00abul_1/page/243
}}&lt;/ref&gt; XIV əsrin ortalarında yayılan [[Qara ölüm]] ölkə əhalisinin təqribən 40%-nin ölümünə səbəb oldu.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://countrystudies.us/egypt/57.htm
 | title        = Egypt – Major Cities
 | publisher    = Countrystudies.us
 | access-date  = 8 February 2013
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130117011718/http://countrystudies.us/egypt/57.htm
 | archive-date = 17 January 2013
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni dövr: Osmanlı hakimiyyəti (1517–1867) ===
{{Əsas|Misir əyaləti}}
[[Fayl:Louis-François_Baron_Lejeune_001.jpg|thumb|190x190px|[[Napoleon Bonapart|Napoleon]] 21 iyul 1798-ci ildə [[Piramidalar döyüşü]]ndə [[Məmlüklər]]i məğlub etdi.]]
Misir 1517-ci ildə [[Osmanlı türkləri]] tərəfindən fəth edildi və bundan sonra [[Osmanlı imperiyası]]nın əyalətinə çevrildi. Müdafiə xarakterli hərbiləşdirmə ölkənin mülki cəmiyyətinə və iqtisadi institutlarına ziyan vurdu.&lt;ref name=&quot;Abu-Lughod&quot; /&gt; İqtisadi sistemin zəifləməsi vəba xəstəliyinin təsiri ilə birləşərək Misiri xarici işğala qarşı həssas etdi. Portuqaliyalı tacirlər onların ticarətini ələ keçirdilər.&lt;ref name=&quot;Abu-Lughod&quot; /&gt; 1687–1731-ci illər arasında Misir altı aclıq yaşadı.&lt;ref&gt;{{cite book
 | author       = Donald Quataert
 | title        = The Ottoman Empire, 1700–1922
 | url          = https://books.google.com/books?id=T1jR39OM_hsC&amp;pg=PA115
 | access-date  = 21 June 2013
 | year         = 2005
 | publisher    = Cambridge University Press
 | isbn         = 978-1-139-44591-7
 | page         = 115
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20140213015351/http://books.google.com/books?id=T1jR39OM_hsC&amp;pg=PA115
 | archive-date = 13 February 2014
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 1784-cü ildəki aclıq ölkənin əhalisinin təxminən altıda birinin ölümünə səbəb oldu.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061121232204.htm
 | title        = Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows
 | website      = ScienceDaily
 | date         = 22 November 2006
 | access-date  = 8 February 2013
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130117013900/http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061121232204.htm
 | archive-date = 17 January 2013
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Misir 1798-ci ildə [[Napoleon Bonapart]]ın [[Birinci Fransa Respublikası|fransız]] qüvvələri tərəfindən işğal olunana qədər Məmlüklərin hakimiyyəti altında yarı muxtar olaraq qaldı. Fransızlar ingilislər tərəfindən məğlub edildikdən sonra Misirdə hakimiyyət boşluğu yarandı və Osmanlılar, Misirdə əsrlər boyu hökmranlıq edən Məmlüklər və Osmanlıların xidmətində olan Alban muzdluları arasında üçtərəfli hakimiyyət mübarizəsi başladı.

=== Misir xidivliyi (1867–1914) ===
{{Əsas|Misir xidivliyi}}
[[Kavalalı Mehmed Əli Paşa|Mehmed Əli Paşa]] dövründə Misir nominal olaraq Osmanlı əyaləti olaraq qaldı.
[[Fayl:Tel-el-Kebir.JPG|left|thumb|1882-ci ildə [[Anqlo-Misir müharibəsi]] zamanı baş vermiş [[Tel əl-Kəbir döyüşü]]]]
Fransızlarla ortaq şəkildə inşa edilən [[Süveyş kanalı]] 1869-cu ildə tamamlandı. Onun tikintisi Avropa bankları tərəfindən maliyyələşdirilib. Böyük məbləğlər də himayə və korrupsiyaya gedib. New taxes caused popular discontent. Yeni vergilər xalqın narazılığına səbəb oldu. 1875-ci ildə İsmayıl Misirin kanaldakı bütün səhmlərini Britaniya hökumətinə sataraq iflasın qarşısını aldı.&lt;ref&gt;Nejla M. Abu Izzeddin, ''Nasser of the Arabs'', p. 2.&lt;/ref&gt;

Epidemiya xəstəlikləri (1880-ci illərdə mal-qara xəstəliyi), daşqınlar və müharibələr kimi digər hallar iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu və Misirin xarici borcdan asılılığını daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{cite book
 | author    = Baten, Jörg
 | title     = A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.
 | url    = https://archive.org/details/isbn_9781107507180
 | date      = 2016
 | publisher = Cambridge University Press
 | pages     = 217, 224 Figure 7.6: &quot;Height development in the Middle East and the world (male)&quot; and 225
 | isbn      = 978-1-107-50718-0
}}&lt;/ref&gt;

Xidivlik və Avropanın müdaxiləsindən yaranan yerli narazılıq 1879-cu ildə [[Əhməd Ərabi]] ilə ilk millətçi qruplaşmaların yaranmasına səbəb oldu. Artan gərginlik və millətçi üsyanlardan sonra Birləşmiş Krallıq 1882-ci ildə [[Tel əl-Kəbir döyüşü]]ndə Misir ordusunu məğlub edərək ölkəni hərbi yolla işğal etdi.&lt;ref&gt;Anglo French motivation: Derek Hopwood, ''Egypt: Politics and Society 1945–1981''. London, 1982, George Allen &amp; Unwin. p. 11.&lt;/ref&gt; Bundan sonra, Xidivlik nominal Osmanlı suverenliyi altında ''de-fakto'' olaraq Britaniyanın protektoratına çevrildi.&lt;ref&gt;De facto protectorate: Joan Wucher King, ''Historical Dictionary of Egypt''. Metuchen, NJ; 1984; Scarecrow. p. 17.&lt;/ref&gt;

1899-cu ildə İngiltərə-Misir Kondominium müqaviləsi imzalandı: müqavilədə Sudanın Misir xidivliyi və Birləşmiş Krallıq tərəfindən birgə idarə olunacağını qeyd edilmişdi. Bununa baxmayraq, Sudan üzərində faktiki nəzarət yalnız Britaniyanın əlində idi.

1906-cı ildə [[Denşavay hadisəsi]] bir çox neytral misirlini millətçi hərəkata qoşulmağa sövq etdi.

=== Misir sultanlığı (1914–1922) ===
{{Əsas|Misir sultanlığı}}
[[Fayl:Cairo-Demonstrations1919.jpg|thumb|240x240px|[[Qahirə]]də qadın millətçilərin nümayişi, 1919-cu il]]
[[Osmanlı imperiyası]] 1914-cü ildə [[Birinci Dünya müharibəsi]]nə qoşuldu; xidiv [[II Abbas Hilmi Paşa|II Abbas]] müharibədə vətəni dəstəkləmək qərarına gəldi. Belə bir qərardan sonra ingilislər onu zorla hakimiyyətdən uzaqlaşdırdılar və yerinə qardaşı [[Hüseyn Kamil]] gətirdilər.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last  = Jankowski
 | first = James
 | title = Egypt, A Short History
 | page  = 111
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url          = https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne
 | title        = Treaty of Lausanne – World War I Document Archive
 | website      = wwi.lib.byu.edu
 | access-date  = 29 January 2020
 | archive-date = 13 June 2018
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20180613183950/https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

[[Hüseyn Kamil]] Misir sultanı titulunu öz üzərinə götürərək Misirin Osmanlı imperiyasından ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. Müstəqillik əldə etdikdən qısa müddət sonra Misir Birləşmiş Krallığın protektoratı elan edildi.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra [[Saad Zağlul]] və [[Vəfd Partiyası]] Misir millətçi hərəkatını yerli Qanunvericilik Assambleyasında çoxluğa çatdırdı. İngilislər 1919-cu il martın 8-də Zağlulu və müttəfiqlərini [[Malta]]ya sürgün etdikdə, ölkə özünün [[Misir inqilabı (1919)|ilk müasir inqilabını]] həyata keçirdi. Üsyan Birləşmiş Krallıq hökumətinin 22 fevral 1922-ci ildə Misirin müstəqilliyi haqqında birtərəfli bəyannamə qəbul etməsinə səbəb oldu.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last  = Jankowski
 | first = James
 | title = Egypt, A Short History
 | page  = 112
}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafi mövqeyi ==
Misir [[Afrika]] qitəsinin şimal-şərq hissəsində yerləşir. Ölkənin şimalı [[Aralıq dənizi]]nin suları ilə əhatə olunur. Orada [[Sinay yarımadası]] vasitəsilə ölkənin Yaxın Şərqə çıxışı vardır. Burada Qədim zamanlarda yalnız [[Nil çayı]] hövzəsinin ətrafı Misir ölkəsi sayılırdı. Bu çayın mövcud olmasına görə orada ən qədim zamanlarda [[əkinçilik]] və [[heyvandarlıq]] üçün əlverişli imkanlar yaranmışdır və bu region, [[Mesopotamiya]] ilə birlikdə, bəşəriyyətin ən qədim [[mədəniyyət]] ocaqlarından biri olmuşdur. [[Nil çayı]]nın və oradakı ərazilərin [[Aralıq dənizi]]nə yaxınlaşan hissəsi üçbucaq şəkilli olduğuna və eyniadlı yunan hərfinə bənzədiyinə görə oraya &quot;[[Delta (çay)|Delta]]&quot; deyilir. ‘Delta’da yerləşən vilayətlər bu çaydan, bir çox məcralarla axdığına görə, həm də xarici basqınlardan qorunmaq üçün istifadə edirdilər.&lt;ref name=&quot;Aydın Əlizadə&quot;&gt;Aydın Əlizadə. Məqalələri [http://alizadeh.narod.ru/meqaleler/13.html Qədim Misirin qısa tarixi icmalı] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20220331181922/http://alizadeh.narod.ru/meqaleler/13.html
 | date = 2022-03-31
}}&lt;/ref&gt; Misir, üç qitəni — [[Asiya]], [[Afrika]] və [[Avropa]]nı birləşdirən yolların kəsişdiyi mərkəz, ən qədim dünya sivilizasiyası ölkələrindən biridir. Ölkə [[Afrika]]nın [[şimal]]-[[şərq]]ində və Asiyanın [[cənub]]-[[qərb]]ində yerləşir. [[Şərq]]dən [[İsrail]], [[cənub]]dan [[Sudan]], [[qərb]]dən [[Liviya]] dövlətləri ilə həmsərhəddir. Şimaldan [[Aralıq dənizi]], şərqdən — [[Qırmızı dəniz]] əhatə edir. Ölkənin sahəsi 1.001.450km²-dir&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = http://www.sis.gov.eg/En/Land%26people/Location/030200000000000001.htm
 | access-date  = 2021-08-29
 | archive-date = 2009-03-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20090308031300/http://www.sis.gov.eg/En/Land%26people/Location/030200000000000001.htm
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
2011-ci ildə [[Misir əhalisi]] xaricdə yaşayan 7 milyon nəfərlə birgə əhalisinin sayının 88 milyona çatıb. 1970–2010-cu illər arasında əhali sürətlə artmışdır. 1798-ci ildə [[Napoleon Bonapart|Napoleon]] Misiri işğal edəndə burada 3 milyon nəfər əhali var idi. İşsizlik səviyyəsi yüksələrək 11, 9 faizə çatıb.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = MİSİRİN ƏHALİSİ 88 MİLYONA ÇATDI
 | url          = http://www.faktxeber.com/m304s304r304n-399hal304s304-88-m304lyona-199atdi_h34176.html
 | access-date  = 2013-02-07
 | archive-date = 2016-03-04
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160304180252/http://faktxeber.com/m304s304r304n-399hal304s304-88-m304lyona-199atdi_h34176.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Misirdə şəhər əhalisinin sayı getdikcə artmağa davam edir. Ərəb Soyuq müharibəsi dövründə əhali xaricə köç etməyə üstünlük vermişdir. Xüsusilə, 1971-ci ildə prezident Ənvər Sədatın dövründə emmiqrasiya liberallaşmış, 1973-cü il neft böhranı zamanı pik həddə çatmışdır. Hazırda 2.7 milyon misirli xaricdə yaşayır. Miqrantların təqribən 70%-i ərəb ölkələrində ([[Səudiyyə Ərəbistanı]]nda 923,000 nəfər, Liviyada 332,600 nəfər, İordaniyada 226,850 nəfər, [[Küveyt]]də 190,550 nəfər), qalan 30%-i isə Avropa və Şimali Amerikada (ABŞ-də 318,000 nəfər, Kanadada 110,000 nəfər, İtaliyada 90,000 nəfər) yaşayır.

Qədim Yaxın Şərqdə yaşayan əhali arasında yalnız misirlilər əvvəl harada yaşayırdılarsa, yenə də orda qalıblar. Misir əhalisi tarix boyunca dillərini 1 dəfə, dinlərini isə 2 dəfə dəyişmişdir.

Misir ərəb dünyasında ən çox müsəlman əhalisinə və dünya müsəlmanlarının 5%-nə ev sahibliyi etməklə dünyanın ən çox müsəlman əhalisinə sahibdir.

== İqlim ==
[[Aralıq dənizi]] boyunca ensiz sahil xəttinin iqlimi — [[subtropik]], qalan ərazidə [[Tropik iqlim|tropik]] səhra iqlimidir. Burada hava son dərəcə qurudur, ilboyu azbuludlu olur, çox az-az yağış yağır. Misir üçün temperaturun kəskin dəyişməsi xarakterikdir. Asuanda noyabrda hava gündüz 41°C-dək qıza, gecə isə 3°C-dək soyuya bilər. Yanvarda orta temperatur şimaldan cənuba 14°C-dən 17°C-dək, iyulda 26°C-dən 33°C-dək dəyişir.

[[Fayl:Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg|right|thumb|260px|Əbül-hövl (qorxunun atası) və arxasında [[Kefren Piramidi]]]]
[[Fayl:Egypt demography.png||300px|thumb|right|Misirdə nüfus artma qrafiği — 1800də 2,5 milyon, 1900də 12,5 milyon, 2000də 68 milyon.]]

== Dövlət quruluşu ==
1953-cü ildən yarıprezident [[respublika]]sıdır. 1967-ci ildən fövqəladə vəziyyət qanunu ilə idarə olunur&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = MÜBARƏK İSTEFA VERDİ. İLKİN REAKSİYALAR
 | url          = http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110211095912612
 | access-date  = 2011-02-12
 | archive-date = 2011-08-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20110823035648/http://mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=00&amp;article_id=20110211095912612
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;.

== Pul ==
Pul vahidi — Misir funtudur. Funt 100 piastra bölünür. Yerli pulun aşağıdakı dəyərləri var: 100, 20, 10, 5, 1 Misir funtu banknotları; 50, 25 piastr banknotları; 20, 10, 5 xırda pulları. Valyutanın dəyişdirilməsi yerli bankların vasitəsilə həyata keçirilir. Kredit kartları iri mehmanxanaların çoxunda qəbul edilir. Bir Amerika dolları təqribən 3,5 Misir funtuna dəyişilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{kitab3|müəllif=Nuruzadə Ş. C.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin yeni tarixi. I cild|link=https://www.avetruthbooks.com/nuruzade-s-c-asiya-ve-afrika-olkelerinin-yeni-tarixi-i-cild-2017|cavabdeh=|yer=Sumqayıt|nəşriyyat=“Azəri” nəşriyyatı|il=2017|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 341-366|isbn=9789952453119|doi=|ref=Nuruzadə Ş. C.|hissə=}}

== Həmçinin bax ==
* [[Misir inqilabı (2011)]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://azari.az/az/directions/egypt.shtml Misir] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20080122113455/http://www.azari.az/az/directions/egypt.shtml
 | date = 2008-01-22
}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=LM7MfYbC8V8 Səda — Misir-Azərbaycan turizm əlaqələri (21.04.2016)]
{{Xarici keçidlər}}
{{Misir mövzularda}}
{{Asiya ölkələri}}
{{Afrika Birliyi}}
{{Ərəb Dövlətləri Liqası}}
{{İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı}}
{{D8}}
{{Əsas qeyri-NATO ölkələri}}


[[Kateqoriya:Misir| ]]
[[Kateqoriya:Yaxın Şərq dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Ərəb Liqasına üzv dövlətlər]]
[[Kateqoriya:Aralıq dənizi İttifaqına üzv dövlətlər]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində danışılan ölkə və bölgələr]]
[[Kateqoriya:BMT üzvü olan ölkələr]]
[[Kateqoriya:Respublikalar]]
[[Kateqoriya:G15 ölkələri]]
[[Kateqoriya:İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər]]
[[Kateqoriya:Orta Şərq dövlətləri]]
[[Kateqoriya:Afrika İttifaqına üzv dövlətlər]]
[[Kateqoriya:Unitar respublikalar]]
[[Kateqoriya:Asiya ölkələri]]</text>
      <sha1>g2j43vfaty278cl2snt5ym909ulo2vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osmaniyyə ili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2490</id>
    <revision>
      <id>9037302</id>
      <parentid>5149468</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="pyprvrz6rsfwomoutfabetwmaoo8be0" xml:space="preserve">{{inzibati vahid}}

'''Osmaniyə ili''' — [[Türkiyə]]də il.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Türkiyə illəri}}
{{Türkiyə-qaralama}}

[[Kateqoriya:Osmaniyə ili| ]]</text>
      <sha1>pyprvrz6rsfwomoutfabetwmaoo8be0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arxiv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10612</id>
    <revision>
      <id>9037339</id>
      <parentid>8939086</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qalın şrift */ [[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219]] səhifəsini arxivləşdirmə ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>9037339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14642" sha1="bsls7pzq23f8pq1073qr6r5kn5yvzq1" xml:space="preserve">[[Fayl:Fondos archivo.jpg|thumb|Klassik arxiv stendləri.]]
[[Fayl:Arkiv3.jpg|thumb|Müasir arxiv saxlancları.]]
'''Arxiv''' ({{Dil-el|άρχεϊον}}) — istifadə edilmiş sənədlərinin komplektləşdirilməsini, uçotunu, mühafizəsini və yenidən istifadəsini həyata keçirən qeyri-kommersiya dövlət təşkilatları və ya idarələrin struktur bölmələri.

== Ümumi məlumat ==
Arxivlər hər hansı qurum və ya fərdi şəxslərin istifadəsində olan sənədlərin mühafizəsini, komplektləşdirilməsini, uçotunu və tədqiqatını təmin edən müəsissələrdir.
Arxiv sözü qədim yunan dilindəki &quot;arkheon&quot; sözündən törəyib, latın dilindəki &quot;archivum&quot; sözünə keçmişdir. Məna etibarilə, mahiyyətli sənədlərin saxlanc yeri deməkdir.
Öz profilinə uyğun olaraq arxivlər dövlət, şəhər, rayon, idari müəssisəsə və yaxud ailə arxivləri kimi bir neçə qrupda sinifləndirilir.
Arxiv fondları, dövlət və qeyri-dövlət təşkilatları tərəfindən qeydə alınmış siyasi, ictimai və hüquqi yazışma, akt, sərəncam kimi sənəd növlərindən ibarətdir.
Əldə olunmuş sənədlər arxivin mütəxəssisləri tərəfindən xüsusi ekspertizadan keçdikdə sonra öz profili üzrə fondlara yerləşdirilir.
Öz qədimliyi ilə seçilən arxiv sənədləri gil və tuncdan hazırlanmış lövhələr üzərində, papirus kağızlarında və ya parşomen materiallarda, əsasən əl yazısı və yaxud daktilo ilə yazılmış halda olur.
Bununla yanaşı müasir tələblərdən meydana gələn elektron arxiv növləri də mövcuddur. Bu cür sənədlər, əsasən, ötən əsrin ortalarından elm və texnikanın inkişafı nəticəsində təşəkkül tapmışdır. Öz tutumuna, formasına, saxlanc müddətinə və keyfiyyət parametrlərinə görə bu tipli arxiv sənədləri bir çox növlərə bölünür.
Bir sənədin arxivləşdirilməsi üçün 30 il keçməsi lazımdır. Vətəndaşların şəxsi və ailə həyatı haqqında informasiya daşıyıcıları olan arxiv sənədlərinin istifadə edilməsinə, qanunvericilikdə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, həmin sənədlərin yaranmasından 75 il sonra və ya şəxsin vəfatından 30 il sonra və ya ölüm faktı müəyyənləşdirilməyibsə, həmin şəxsin doğum tarixindən 110 il sonra icazə verilir. Bu müddətdən tez həmin sənədlərdən istifadəyə yalnız qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda icazə verilir.
Zaman keçdikcə, arxivşünaslıq fəaliyyəti genişlənməyə və müxtəlif sahələrdə tətbiq olunmağa başladı. Hazırda məktəbdən tutmuş, xəstəxanalara, demək olar ki, hər bir idari müəsissə və qurumun arxiv fondu mövcuddur.
Azərbaycanda Milli Arxiv Fondu ilə birlikdə 7 dövlət arxiv müəsissəsi və regionlarda bu müəssisələrin onlarla filialları fəaliyyət göstərir.
Milli arxiv fondu — növündən, yarandığı və saxlandığı yerdən və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, xalqın maddi və mənəvi həyatını əks etdirən, tarixi, elmi, iqtisadi, siyasi, sosial və mədəni dəyəri olan, Azərbaycan xalqının mədəni irsinin ayrılmaz hissəsi hesab edilən sənədlərin məcmusudur.

== Tarixi ==
İlk arxivlər qədim dövrlərdə mövcud olub, onlar şifahi arxiv formasında olurdu. Yaxın Şərqdə dövlətçilik ənənələrinin meydana gəlməsi nəticəsində hökmdarların verdiyi fərman və qanunlar toplusunu xüsusi mühafizə etmək zərurəti yaranırdı. Belə olan halda, [[Qədim Misir]] və Mesopatemiya ərazisində ilkin arxiv formaları meydana gəlməyə başladı. İlk arxiv nümunələri E.ə 2000-ci illərdə Misirin Nippur şəhər dövlətində meydana gəlmişdir. Burada yazıya alınan qanunlar daş və gil lövhələr üzərinə həkk olunurdu. Bu tipli yazılı abidələr keçmiş dövrün siyasi və iqtisadi vəziyyəti, o cümlədən regionda həmin dövrdə aparıcı rol oynayan dillərin linqvistik təhlili və əlifbasının öyrənilməsinə xidmət edir.

Sonradan arxiv mədəniyyəti Qədim Çində, Antik Yunanıstanda və Romada özünü büruzə verməyə başladı. Xüsusilə qədim romalılar bu tipli sənədlər toplusunun olduğu yeri '''Tabularia''' adlandırırdı. Həmin dövrdə papirus üzərinə yazılmış sənədlərin mövcud olduğu mülahizələri də irəli sürülsə də bu tipli sənədlər materialların sıradan çıxması səbəbi ilə günümüzə qədər gəlib çıxmamışdır.

[[Orta əsrlər|Orta Əsrlər]] dövründə müxtəlif kilsə qurumları öz inkvizisiya sənədlərini qorumaq üçün arxiv fondlarına bənzər saxlanc yerləri hazırlayırdılar. Xll əsrdə baş verən feodal çəkişmələr fonunda sənədlərin mühafizəsinin təmini məqsədilə [[Fransa]] və İspaniya kimi ölkələrdə arxiv qurumları formalaşdı. Lakin bu arxiv qurumları pərakəndə şəklində olduğundan bütün sənədləri əhatə etmirdi. 1774-cü ildə Şotlandiyada ilk dəfə sənədlərin mühafizəsi üçün nəzərdə tutulan bir müəssisə yaradıldı. Hazırda Britaniyanın ən qədim arxiv idarəsi hesab olunan bu bina hələ də eyni məqsədlər üçün istifadə olunur.

Arxiv ənənələri hər nə qədər antik dövrlərə qədər gedib çıxsa da ilk rəsmi arxiv qurumu 1770-ci ildə Fransada formalaşmışdır. Fransa Məclisi tərəfindən quruluş qərarı 1789-cu ildə qurulan müəssisənin plan tərtibatının hazırlanması üçün xüsusi tarixçi komissiya yaradıldı. 1794-cü ildə qəbul olunmuş Fransız konstitusiyasına əsasən arxiv fondlarındakı sənədlərin əhali tərəfindən istifadəsi haqqında qərar qəbul edildi. Bununla da arxiv idarələrində sənədlərin ictimai ekspertizası bərqərar oldu. 1795-ci ildə müzakirəyə çıxarılan və 1796-cı ildə qüvvəyə minən qanuna əsasən Fransa Baş Kilsə tabeliyindəki sənədlər Mərkəzi Arxiv İdarəsinə birləşdirilməli idi.

== Yaranma səbəbləri və təşəkkülü ==
Arxivlərin meydana gəlmə ehtiyacı çox qədim dövrlərdən formalaşmışdır. Hakim qüvvələrin verdiyi qanunlar əsasən tez məhv olan materiallar üzərində qeyd olunduğundan onların mühafizəsi müvəqqəti səciyyə daşıyırdı. Belə şəraitdə arxiv sənədlərinin daimi və ya adaha uzunömürlü qorunmasını təmin etmə zərurəti meydana çıxırdı.

== Hesablama texnikasında arxiv ==
# Verilənlərin və proqramların xarici daşıyıcıda saxlanılan və qismən, tam, yaxud da müvəqqəti olaraq istifadədən çıxarılan, lakin zəruri hallarda istifadə edilən toplusu. Verilənlərin və proqramların xarici daşıyıcıda surətinin çıxarılması prosesi arxivləşdirmə, sistemin Arxivində saxlanılan surəti arxiv surəti adlanır.
# İnternetdə faylları tapmaq üçün fayllar siyahısını saxlayan proqram və server sistemi. Axtarış üçün faylın adı və ya onun altsətri dəqiq bilinməlidir.

== Azərbaycanda arxivlərin yaranma tarixi ==
Azərbaycanda Səfəvilər dövrü saray hakimiyyəti zamanından bəri arxiv fəaliyyətinin ilkin forması öz təşəkkülünü tapmışdı. Sarayın gizli saxlanc yerlərində qorunan çah fərmanları və qanunlar küliyyatı mühafizəçilər tərəfindən qorunurdu. Bu ənənə sonradan Azərbaycan xanlıqları dövründə də tətbiq olunmağa davam etdi. Xüsusilə Qarabağ xanı Pənahəli xanın Şuşa sarayında iqamət edərkən böyük bir sənəd materialları saxlanc yerinə sahib olduğu məlumdur. Lakin bütün bu idarələr bütün sənədlərin bir araa gətirilməsi üçün əlverişli deyildi.
Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş ilk arxivin yaranma təşəbbüsü [[Nəriman Nərimanov]]un adı ilə bağlıdır. Məhz Azərbaycan İnqlab Komitəsinin imzaladığı dekret sonralar Azərbaycan SSR-də Milli Arxiv İdarəsinin yaranmasında əsas amil rolunu oynadı.

Azərbaycan İnqlab Komitəsinin sədri Nəriman Nərimanov tərəfindən imzalanmış &quot;Azərbaycan Respublikasında milli arxiv fondunun və Xalq Maarif Komissarlığı yanında dövlət arxiv fondunun təsis olunması haqqında&quot; dekretin əsasında 1921-ci ildə Azərbaycan SSR-də Cənubi Qafqazın ilk dövlət arxivi yaradıldı. Həmin dekretə əsasən 1918–20-ci illər aralığında mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin arxiv sənədləri də daxil olmaqla Yelizavetpol və Bakı quberniyasının nəzdində saxlanılan bütün dövlət sənədləri yeni yaranmış arxiv fondunun səlahiyyətinə verilməli idi.

1922-ci ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Dövlət Arxivinin səlahiyyətləri Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinə həvalə olundu ki, bu da arxiv fondunun mövcud nüfuzunun daha da artmasına səbəb oldu.

1925-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mərkəzi Dövlət Arxivi yaradıldı. 1928-ci ildə isə Azərbaycan ərazisindəki bütün qəzalar üzrə Qəza Arxiv Büroları yaradıldı. Arxiv fondlarının sayının getdikcə artması sənədlərin mühafizə prosesini sürətləndirirdi.

Arxiv İşinin Azərbaycanda qısa müddətdə belə böyük inkişaf trayektoriyası cızması Azərbaycan Sovet Sosial Respublikasının Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin 1930-cu ildə Mərkəzi Arxiv Fondunun yaranmasına dair verdiyi qərarla nəticələndi. Yeni yaranacaq arxiv qurumu təkcə sənədlərin mühafizəsinin təmini ilə deyil, həm də onların komplektləşdirilməsi və tədqiqi ilə məşğul olacaqdı. Həmin qərara əsasən 1920-ci ildə tikintisi bitmiş arxiv binasında iki yeni dövlət arxiv fondu: Mərkəzi Oktyabr İnqlabı Dövlət Arxivi və Mərkəzi Dövlət Tarix
Arxivi yarandı.

1938-ci ildə digər Sovet Respublikalarında olduğu kimi Azərbaycan Milli Arxiv İdarəsinin səlahiyyətləri də Xalq Daxili İşlər Komissarlığına verilir. SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığnın rəhbərlik dövründə arxivlərimiz demək olar ki, bütünlüklə qapalı səciyyə daşıyır.

Bu hal 1960-cı ilə qədər davam edir. Sözügedən ildə Milli Arxiv İdarəsi SSRİ Nazirlər Sovetinin tabeliyinə verilir. Bu hadisə arxiv işinə dövlət səviyyəsində qayğı göstərilməsinə səbəb olur. Ölkə ərazisində bir çox yeni arxiv fondları istifadəyə verilri. 1966-cı ildə Azərbaycan Mərkəzi Ədəbiyyat və İncəsənt Arxivi, 1968-ci ildə Mərkəzi Səs Yazıları Arxivi, 1969-cu ildə isə Mərkəzi Elm, Texnika və Tibb Sənədləri yaranır, şəhər mərkəzlərində arxiv fondları tərtib olunur, rayonlarda isə Mərkəzi Oktyabr İnqlabı Arxivinin filialları fəaliyyətə başlayır.

Bu gün Azərbaycanda Milli Arxiv fondu və respublika əhəmiyyətli 6 digər arxiv fondları, o cümlədən, şəhər və rayon mərkəzi arxivləri, idari müəssisəsə arxivləri fəaliyyət göstərir. Milli Arxiv İdarısinin nəzdində zərər görmüş sənədlərin bərpası üçün şəraitə malik olan laboratoriya da mövcuddur.

Azərbaycanın İttifaqa üzv olmamışdan öncə arxiv sahəsində gördüyü bütün nailiyyətlər SSRİ dönəmində ittifaq ölkələrin &quot;ortaq malı&quot; hesab olunmağa başlandı. Belədə, bir çox qiymətli arxiv sənədlərimiz başqa arxiv fondlarına köçürüldü.

Azərbaycan öz arxiv sənədlərinə yalnız 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra qovuşdu. Azərbaycanda dövlətçilik ənənəsinin bərpa olunmasından qısa müddət sonra respublika əhəmiyyətli arxiv sənədlərinin mühafizəsi sahəsində nəzərə çarpan tərəqqi proyeksiyası cızılmağa başlandı. Görülən işlərin nəticəsi olaraq 1996-cı ildə Azərbaycan YUNESKO-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Arxivlər Şurasına üzv oldu. 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Dövlət Mərkəzi Arxiv Fondu haqqında qanun, o cümlədən, 2002-ci ildə imzalanan &quot;Arxiv işinin inkişafına dair&quot; fərman deyilənlərə sübutdur.

=== Xronologiya ===
'''1921''' — Azərbaycan SSR Mərkəzi Dövlət Arxivi yarandı.

'''1922''' — Mərkəzi Arxivin rəhbərlik səlahiyyəti bilavasitə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinə həvalə olundu.

'''1925''' — Naxçıvan MR Mərkəzi Arxiv Fondu yarandı.

'''1928''' — Azərbaycan SSR ərazisində Qəza Arxiv Büroları yarandı.

'''1930''' — Azərbaycan SSR MİK Rəyasət Heyətinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Mərkəzi Arxiv İdarəsinin yaranması haqqında əsasnamə qəbul olundu.

'''1938''' — Bütün Sovet Respublikalarında olduğu kimi Azərbaycan SSR Mərkəzi Arxiv İdarəsinin rəhbərlik səlahiyyətləri Xalq Daxili İşlər Komissarlığına həvalə olundu.

'''1960''' — Mərkəzi Arxiv İdarəsi SSRİ Nazirlər Sovetinin tabeliyinə verildi.

'''1966''' — Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi yarandı.

'''1968''' — Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Səsyazıları Arxivi yarandı.

'''1969''' — 1. Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Elm, Texnika və Tibb Sənədləri Arxivi yarandı.
2. Respublika daxilində şəhər arxivləri yarandı.
3. Rayon mərkəzlərində Dövlət Oktyabr İnqlabı Arxivinin filialları yarandı.

'''1996''' — Azərbaycan YUNESKO-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Şurasının tamhüquqlu üzvü oldu.

'''1999''' — Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən &quot;Milli Arxiv fondu haqqında&quot; fərman imzalandı.

'''2002''' — Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən &quot;Arxiv işinin təkmilləşməsi haqqında&quot; fərman imzalandı.
{{vikiləşdirmək}}

== Həmçinin bax ==
* [[Arxivşünaslıq]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hüquq]]
[[Kateqoriya:Arxivlər| ]]
[[Kateqoriya:Sənədlər]]
[[Kateqoriya:Hökumət]]
[[Kateqoriya:Tarixi sənədlər]]
[[Kateqoriya:Tarix haqqında əsərlər]]

== Qalın şrift ==

Salam. Töhfələriniz üçün təşəkkür edirəm. Bəzi məqalələrinizə fikir vermişəm, tez-tez qalın şriftdən istifadə edirsiz. Sözləri vurğulamaq üçün. [[Vaq-vaq (ornamental kompozisiya)|Vaq-vaq]] məqaləsindəki kimi. Onu qeyd edim ki, məqalələrdə qalın şriftdən bu qədər çox istifadə etməyə ehtiyac yoxdur. Sadəcə məqalənin girişində mövzunun adını qalınla versəz bəs edər. '''[[İstifadəçi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#00ACE8&quot;&gt;Sousou no&lt;/span&gt;]] [[İstifadəçi müzakirəsi:White Demon|&lt;span style=&quot;font-family:Verdana; color:#03A353&quot;&gt;Frieren&lt;/span&gt;]]''' 19:32, 20 may 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bsls7pzq23f8pq1073qr6r5kn5yvzq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037342</id>
      <parentid>9037339</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Leon9219|Leon9219]] ([[User talk:Leon9219|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/9037339|9037339]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı</comment>
      <origin>9037342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13963" sha1="kwpklvuqac1kpqt9s7jp66ar1nnu0pr" xml:space="preserve">[[Fayl:Fondos archivo.jpg|thumb|Klassik arxiv stendləri.]]
[[Fayl:Arkiv3.jpg|thumb|Müasir arxiv saxlancları.]]
'''Arxiv''' ({{Dil-el|άρχεϊον}}) — istifadə edilmiş sənədlərinin komplektləşdirilməsini, uçotunu, mühafizəsini və yenidən istifadəsini həyata keçirən qeyri-kommersiya dövlət təşkilatları və ya idarələrin struktur bölmələri.

== Ümumi məlumat ==
Arxivlər hər hansı qurum və ya fərdi şəxslərin istifadəsində olan sənədlərin mühafizəsini, komplektləşdirilməsini, uçotunu və tədqiqatını təmin edən müəsissələrdir.
Arxiv sözü qədim yunan dilindəki &quot;arkheon&quot; sözündən törəyib, latın dilindəki &quot;archivum&quot; sözünə keçmişdir. Məna etibarilə, mahiyyətli sənədlərin saxlanc yeri deməkdir.
Öz profilinə uyğun olaraq arxivlər dövlət, şəhər, rayon, idari müəssisəsə və yaxud ailə arxivləri kimi bir neçə qrupda sinifləndirilir.
Arxiv fondları, dövlət və qeyri-dövlət təşkilatları tərəfindən qeydə alınmış siyasi, ictimai və hüquqi yazışma, akt, sərəncam kimi sənəd növlərindən ibarətdir.
Əldə olunmuş sənədlər arxivin mütəxəssisləri tərəfindən xüsusi ekspertizadan keçdikdə sonra öz profili üzrə fondlara yerləşdirilir.
Öz qədimliyi ilə seçilən arxiv sənədləri gil və tuncdan hazırlanmış lövhələr üzərində, papirus kağızlarında və ya parşomen materiallarda, əsasən əl yazısı və yaxud daktilo ilə yazılmış halda olur.
Bununla yanaşı müasir tələblərdən meydana gələn elektron arxiv növləri də mövcuddur. Bu cür sənədlər, əsasən, ötən əsrin ortalarından elm və texnikanın inkişafı nəticəsində təşəkkül tapmışdır. Öz tutumuna, formasına, saxlanc müddətinə və keyfiyyət parametrlərinə görə bu tipli arxiv sənədləri bir çox növlərə bölünür.
Bir sənədin arxivləşdirilməsi üçün 30 il keçməsi lazımdır. Vətəndaşların şəxsi və ailə həyatı haqqında informasiya daşıyıcıları olan arxiv sənədlərinin istifadə edilməsinə, qanunvericilikdə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, həmin sənədlərin yaranmasından 75 il sonra və ya şəxsin vəfatından 30 il sonra və ya ölüm faktı müəyyənləşdirilməyibsə, həmin şəxsin doğum tarixindən 110 il sonra icazə verilir. Bu müddətdən tez həmin sənədlərdən istifadəyə yalnız qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda icazə verilir.
Zaman keçdikcə, arxivşünaslıq fəaliyyəti genişlənməyə və müxtəlif sahələrdə tətbiq olunmağa başladı. Hazırda məktəbdən tutmuş, xəstəxanalara, demək olar ki, hər bir idari müəsissə və qurumun arxiv fondu mövcuddur.
Azərbaycanda Milli Arxiv Fondu ilə birlikdə 7 dövlət arxiv müəsissəsi və regionlarda bu müəssisələrin onlarla filialları fəaliyyət göstərir.
Milli arxiv fondu — növündən, yarandığı və saxlandığı yerdən və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, xalqın maddi və mənəvi həyatını əks etdirən, tarixi, elmi, iqtisadi, siyasi, sosial və mədəni dəyəri olan, Azərbaycan xalqının mədəni irsinin ayrılmaz hissəsi hesab edilən sənədlərin məcmusudur.

== Tarixi ==
İlk arxivlər qədim dövrlərdə mövcud olub, onlar şifahi arxiv formasında olurdu. Yaxın Şərqdə dövlətçilik ənənələrinin meydana gəlməsi nəticəsində hökmdarların verdiyi fərman və qanunlar toplusunu xüsusi mühafizə etmək zərurəti yaranırdı. Belə olan halda, [[Qədim Misir]] və Mesopatemiya ərazisində ilkin arxiv formaları meydana gəlməyə başladı. İlk arxiv nümunələri E.ə 2000-ci illərdə Misirin Nippur şəhər dövlətində meydana gəlmişdir. Burada yazıya alınan qanunlar daş və gil lövhələr üzərinə həkk olunurdu. Bu tipli yazılı abidələr keçmiş dövrün siyasi və iqtisadi vəziyyəti, o cümlədən regionda həmin dövrdə aparıcı rol oynayan dillərin linqvistik təhlili və əlifbasının öyrənilməsinə xidmət edir.

Sonradan arxiv mədəniyyəti Qədim Çində, Antik Yunanıstanda və Romada özünü büruzə verməyə başladı. Xüsusilə qədim romalılar bu tipli sənədlər toplusunun olduğu yeri '''Tabularia''' adlandırırdı. Həmin dövrdə papirus üzərinə yazılmış sənədlərin mövcud olduğu mülahizələri də irəli sürülsə də bu tipli sənədlər materialların sıradan çıxması səbəbi ilə günümüzə qədər gəlib çıxmamışdır.

[[Orta əsrlər|Orta Əsrlər]] dövründə müxtəlif kilsə qurumları öz inkvizisiya sənədlərini qorumaq üçün arxiv fondlarına bənzər saxlanc yerləri hazırlayırdılar. Xll əsrdə baş verən feodal çəkişmələr fonunda sənədlərin mühafizəsinin təmini məqsədilə [[Fransa]] və İspaniya kimi ölkələrdə arxiv qurumları formalaşdı. Lakin bu arxiv qurumları pərakəndə şəklində olduğundan bütün sənədləri əhatə etmirdi. 1774-cü ildə Şotlandiyada ilk dəfə sənədlərin mühafizəsi üçün nəzərdə tutulan bir müəssisə yaradıldı. Hazırda Britaniyanın ən qədim arxiv idarəsi hesab olunan bu bina hələ də eyni məqsədlər üçün istifadə olunur.

Arxiv ənənələri hər nə qədər antik dövrlərə qədər gedib çıxsa da ilk rəsmi arxiv qurumu 1770-ci ildə Fransada formalaşmışdır. Fransa Məclisi tərəfindən quruluş qərarı 1789-cu ildə qurulan müəssisənin plan tərtibatının hazırlanması üçün xüsusi tarixçi komissiya yaradıldı. 1794-cü ildə qəbul olunmuş Fransız konstitusiyasına əsasən arxiv fondlarındakı sənədlərin əhali tərəfindən istifadəsi haqqında qərar qəbul edildi. Bununla da arxiv idarələrində sənədlərin ictimai ekspertizası bərqərar oldu. 1795-ci ildə müzakirəyə çıxarılan və 1796-cı ildə qüvvəyə minən qanuna əsasən Fransa Baş Kilsə tabeliyindəki sənədlər Mərkəzi Arxiv İdarəsinə birləşdirilməli idi.

== Yaranma səbəbləri və təşəkkülü ==
Arxivlərin meydana gəlmə ehtiyacı çox qədim dövrlərdən formalaşmışdır. Hakim qüvvələrin verdiyi qanunlar əsasən tez məhv olan materiallar üzərində qeyd olunduğundan onların mühafizəsi müvəqqəti səciyyə daşıyırdı. Belə şəraitdə arxiv sənədlərinin daimi və ya adaha uzunömürlü qorunmasını təmin etmə zərurəti meydana çıxırdı.

== Hesablama texnikasında arxiv ==
# Verilənlərin və proqramların xarici daşıyıcıda saxlanılan və qismən, tam, yaxud da müvəqqəti olaraq istifadədən çıxarılan, lakin zəruri hallarda istifadə edilən toplusu. Verilənlərin və proqramların xarici daşıyıcıda surətinin çıxarılması prosesi arxivləşdirmə, sistemin Arxivində saxlanılan surəti arxiv surəti adlanır.
# İnternetdə faylları tapmaq üçün fayllar siyahısını saxlayan proqram və server sistemi. Axtarış üçün faylın adı və ya onun altsətri dəqiq bilinməlidir.

== Azərbaycanda arxivlərin yaranma tarixi ==
Azərbaycanda Səfəvilər dövrü saray hakimiyyəti zamanından bəri arxiv fəaliyyətinin ilkin forması öz təşəkkülünü tapmışdı. Sarayın gizli saxlanc yerlərində qorunan çah fərmanları və qanunlar küliyyatı mühafizəçilər tərəfindən qorunurdu. Bu ənənə sonradan Azərbaycan xanlıqları dövründə də tətbiq olunmağa davam etdi. Xüsusilə Qarabağ xanı Pənahəli xanın Şuşa sarayında iqamət edərkən böyük bir sənəd materialları saxlanc yerinə sahib olduğu məlumdur. Lakin bütün bu idarələr bütün sənədlərin bir araa gətirilməsi üçün əlverişli deyildi.
Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş ilk arxivin yaranma təşəbbüsü [[Nəriman Nərimanov]]un adı ilə bağlıdır. Məhz Azərbaycan İnqlab Komitəsinin imzaladığı dekret sonralar Azərbaycan SSR-də Milli Arxiv İdarəsinin yaranmasında əsas amil rolunu oynadı.

Azərbaycan İnqlab Komitəsinin sədri Nəriman Nərimanov tərəfindən imzalanmış &quot;Azərbaycan Respublikasında milli arxiv fondunun və Xalq Maarif Komissarlığı yanında dövlət arxiv fondunun təsis olunması haqqında&quot; dekretin əsasında 1921-ci ildə Azərbaycan SSR-də Cənubi Qafqazın ilk dövlət arxivi yaradıldı. Həmin dekretə əsasən 1918–20-ci illər aralığında mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin arxiv sənədləri də daxil olmaqla Yelizavetpol və Bakı quberniyasının nəzdində saxlanılan bütün dövlət sənədləri yeni yaranmış arxiv fondunun səlahiyyətinə verilməli idi.

1922-ci ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Dövlət Arxivinin səlahiyyətləri Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinə həvalə olundu ki, bu da arxiv fondunun mövcud nüfuzunun daha da artmasına səbəb oldu.

1925-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Mərkəzi Dövlət Arxivi yaradıldı. 1928-ci ildə isə Azərbaycan ərazisindəki bütün qəzalar üzrə Qəza Arxiv Büroları yaradıldı. Arxiv fondlarının sayının getdikcə artması sənədlərin mühafizə prosesini sürətləndirirdi.

Arxiv İşinin Azərbaycanda qısa müddətdə belə böyük inkişaf trayektoriyası cızması Azərbaycan Sovet Sosial Respublikasının Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin 1930-cu ildə Mərkəzi Arxiv Fondunun yaranmasına dair verdiyi qərarla nəticələndi. Yeni yaranacaq arxiv qurumu təkcə sənədlərin mühafizəsinin təmini ilə deyil, həm də onların komplektləşdirilməsi və tədqiqi ilə məşğul olacaqdı. Həmin qərara əsasən 1920-ci ildə tikintisi bitmiş arxiv binasında iki yeni dövlət arxiv fondu: Mərkəzi Oktyabr İnqlabı Dövlət Arxivi və Mərkəzi Dövlət Tarix
Arxivi yarandı.

1938-ci ildə digər Sovet Respublikalarında olduğu kimi Azərbaycan Milli Arxiv İdarəsinin səlahiyyətləri də Xalq Daxili İşlər Komissarlığına verilir. SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığnın rəhbərlik dövründə arxivlərimiz demək olar ki, bütünlüklə qapalı səciyyə daşıyır.

Bu hal 1960-cı ilə qədər davam edir. Sözügedən ildə Milli Arxiv İdarəsi SSRİ Nazirlər Sovetinin tabeliyinə verilir. Bu hadisə arxiv işinə dövlət səviyyəsində qayğı göstərilməsinə səbəb olur. Ölkə ərazisində bir çox yeni arxiv fondları istifadəyə verilri. 1966-cı ildə Azərbaycan Mərkəzi Ədəbiyyat və İncəsənt Arxivi, 1968-ci ildə Mərkəzi Səs Yazıları Arxivi, 1969-cu ildə isə Mərkəzi Elm, Texnika və Tibb Sənədləri yaranır, şəhər mərkəzlərində arxiv fondları tərtib olunur, rayonlarda isə Mərkəzi Oktyabr İnqlabı Arxivinin filialları fəaliyyətə başlayır.

Bu gün Azərbaycanda Milli Arxiv fondu və respublika əhəmiyyətli 6 digər arxiv fondları, o cümlədən, şəhər və rayon mərkəzi arxivləri, idari müəssisəsə arxivləri fəaliyyət göstərir. Milli Arxiv İdarısinin nəzdində zərər görmüş sənədlərin bərpası üçün şəraitə malik olan laboratoriya da mövcuddur.

Azərbaycanın İttifaqa üzv olmamışdan öncə arxiv sahəsində gördüyü bütün nailiyyətlər SSRİ dönəmində ittifaq ölkələrin &quot;ortaq malı&quot; hesab olunmağa başlandı. Belədə, bir çox qiymətli arxiv sənədlərimiz başqa arxiv fondlarına köçürüldü.

Azərbaycan öz arxiv sənədlərinə yalnız 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra qovuşdu. Azərbaycanda dövlətçilik ənənəsinin bərpa olunmasından qısa müddət sonra respublika əhəmiyyətli arxiv sənədlərinin mühafizəsi sahəsində nəzərə çarpan tərəqqi proyeksiyası cızılmağa başlandı. Görülən işlərin nəticəsi olaraq 1996-cı ildə Azərbaycan YUNESKO-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Arxivlər Şurasına üzv oldu. 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Dövlət Mərkəzi Arxiv Fondu haqqında qanun, o cümlədən, 2002-ci ildə imzalanan &quot;Arxiv işinin inkişafına dair&quot; fərman deyilənlərə sübutdur.

=== Xronologiya ===
'''1921''' — Azərbaycan SSR Mərkəzi Dövlət Arxivi yarandı.

'''1922''' — Mərkəzi Arxivin rəhbərlik səlahiyyəti bilavasitə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinə həvalə olundu.

'''1925''' — Naxçıvan MR Mərkəzi Arxiv Fondu yarandı.

'''1928''' — Azərbaycan SSR ərazisində Qəza Arxiv Büroları yarandı.

'''1930''' — Azərbaycan SSR MİK Rəyasət Heyətinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Mərkəzi Arxiv İdarəsinin yaranması haqqında əsasnamə qəbul olundu.

'''1938''' — Bütün Sovet Respublikalarında olduğu kimi Azərbaycan SSR Mərkəzi Arxiv İdarəsinin rəhbərlik səlahiyyətləri Xalq Daxili İşlər Komissarlığına həvalə olundu.

'''1960''' — Mərkəzi Arxiv İdarəsi SSRİ Nazirlər Sovetinin tabeliyinə verildi.

'''1966''' — Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi yarandı.

'''1968''' — Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Səsyazıları Arxivi yarandı.

'''1969''' — 1. Azərbaycan Mərkəzi Dövlət Elm, Texnika və Tibb Sənədləri Arxivi yarandı.
2. Respublika daxilində şəhər arxivləri yarandı.
3. Rayon mərkəzlərində Dövlət Oktyabr İnqlabı Arxivinin filialları yarandı.

'''1996''' — Azərbaycan YUNESKO-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Şurasının tamhüquqlu üzvü oldu.

'''1999''' — Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən &quot;Milli Arxiv fondu haqqında&quot; fərman imzalandı.

'''2002''' — Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən &quot;Arxiv işinin təkmilləşməsi haqqında&quot; fərman imzalandı.
{{vikiləşdirmək}}

== Həmçinin bax ==
* [[Arxivşünaslıq]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hüquq]]
[[Kateqoriya:Arxivlər| ]]
[[Kateqoriya:Sənədlər]]
[[Kateqoriya:Hökumət]]
[[Kateqoriya:Tarixi sənədlər]]
[[Kateqoriya:Tarix haqqında əsərlər]]</text>
      <sha1>kwpklvuqac1kpqt9s7jp66ar1nnu0pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yerfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16964</id>
    <revision>
      <id>9037109</id>
      <parentid>9001368</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44382-40</username>
        <id>352693</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Medineli92|Medineli92]] ([[User talk:Medineli92|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/9001368|9001368]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı</comment>
      <origin>9037109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8015" sha1="k9i3volp5sfsjewft7apde2et5k3ljs" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yerfi
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = 
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 470 (2009)
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Quba rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = &lt;!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--&gt;
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
|şəkli=Yerfi, Quba rayonu - Azərbaycan (4).jpg}}
'''Yerfi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Yerfi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; [[Yerfi bələdiyyəsi|Eyniadlı bələdiyyənin]] tərkibindədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı |url=https://e-qanun.az/framework/5230  |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&amp;target=1&amp;docid=5230&amp;doctype=0  |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Fayl:&quot;Yerfi&quot;. Maral Rəhmanzadə (1967).JPG|left|250px|thumb|&quot;Yerfi&quot; Maral Rəhmanzadə (1963)]]
Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. O vaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. [[Quba xanlığı]]nda böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı.

== Toponimikası ==
Yerfi oyk., sadə. Babaçayın sahilində, [[Yan silsilə]]sinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim [[türk dilləri]]ndəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, &quot;tufan&quot; mənasına uyğundur), &quot;tufan olan yer&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427&lt;/ref&gt;

== Mədəniyyəti ==
[[Yerfi xalçaları]] dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
* [[Quba rayonu]]nun cənubunda, dəniz səviyyəsindən 1500 m. yüksəklikdə, [[Babadağ (dağ, Azərbaycan)|Babadağ]]ın (3632 m.) ətəyində yerləşir.

== Əhalisi ==
XVIII əsrdə xanlıqlarası vuruşmalar vaxtı başqa yerlərdən Yerfiyə, eləcə də Yerfidən köçmələr olmuşdur. Ağakişililərin Yerfiyə gəlişi 1735–1740-cı illərə, Günəşlilərin ilk nümayəndəsi Günəşin gəlişi isə 1760-cı illərə düşür. Yerfidən gəlib İsmayıllı rayonunun Culyan və Müdrü kəndlərində məskunlaşanların tarixi isə hələ ki, məlum deyil.

1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i azərbaycanlılar təşkil edib.

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər [[əhali]] yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629&lt;/ref&gt;

=== Tanınmış şəxsləri ===
* [[Cabbar Hacıyev]] (1950) — Tibb elmləri doktoru, professor.
* [[Hacıbaba Abbasov]] (1931–2001) — Biologiya elmləri doktoru, professor.
* [[Hüseynağa Əlixanov]] (1953) — Ədliyyə general-mayoru.
* [https://www.bioqrafiya.com/2024/02/niyetsah-nemetov.html Niyətşah Nemətov] (1928–2007) — Əməkdar rabitə işçisi.
* [[Rövşən Yerfi]] (1965) — Yazıçı.
* [[Tofiq Nurəli]] (1953) — Şair.
* [[Vaqif Əlixanlı]] (1943–2024) — Əməkdar mədəniyyət işçisi.
* [https://www.bioqrafiya.com/2021/12/tahir-hasanli.html Tahir Həsənli] (1950) — Araşdırmaçı yazar.

== Mənbə ==
* Tahir Həsənli. [http://www.pdfyukle.com/2015/04/yerfililer-tahir-hesenli-kitabi-yukle.html Yerfililər]. [[Bakı]], Kitab Klubu, 2012 {{ref-az}}
* C. M. Mustafayev. Azərbaycanın şimal xanlıqları və Rusiya: XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəlləri. Bakı, Elm, 1989. səh. 20
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfi kəndinin təbiəti&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 06 iyul 2011, № 17 (8041), səh. 3
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfinin keçmişi haqqında&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 30 iyul 2011, № 19 (8043), səh. 4

== Həmçinin bax ==
* [[Quba rayonu]]
* [[Yerfi dağı]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://rovshenyerfi.wordpress.com/2010/11/09/yerfi-silsilesi/ YERFİ SİLSİLƏSİ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nkDPHKDYBaI&amp;t Yerfi silsiləsi (esse). Rövşən Yerfi]
* [https://youtu.be/LfKmkFGtYGY?si=ri6ermTPcqRnNT0N Yerfi xalçaları (esse). Rövşən Yerfi]
* [http://www.kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2158 Tahir Həsənli. &quot;Yerfililər&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfilil%c9%99r-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfililər&quot; kitabını yüklə]
* [http://kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2691 Tahir Həsənli. &quot;Yerfi töhfələri&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfi-tohf%c9%99l%c9%99ri-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfi töhfələri&quot; kitabını yüklə]
* [http://quba-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>k9i3volp5sfsjewft7apde2et5k3ljs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037117</id>
      <parentid>9037109</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Agilli|Agilli]] ([[User talk:Agilli|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8985735 nömrəli redaktə bərpa edildi</comment>
      <origin>9037117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8387" sha1="q0kdyh2zjhhq1aongr6pytqpcbp1tyk" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yerfi
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = 
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 470 (2009)
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Quba rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = &lt;!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--&gt;
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
|şəkli=Yerfi, Quba rayonu - Azərbaycan (4).jpg}}
'''Yerfi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Yerfi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; [[Yerfi bələdiyyəsi|Eyniadlı bələdiyyənin]] tərkibindədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı |url=https://e-qanun.az/framework/5230  |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&amp;target=1&amp;docid=5230&amp;doctype=0  |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Fayl:&quot;Yerfi&quot;. Maral Rəhmanzadə (1967).JPG|left|250px|thumb|&quot;Yerfi&quot; Maral Rəhmanzadə (1963)]]
Türkdilli kəndlərin tat kəndlərindən əvvəl məskunlaşdığını nəzərə alsaq, deməli o cümlədən Yerfi kəndində də iki min il əvvəldən yaşayış məskəni olub. Kəndin tarixi ilə əlaqədar yer adlarına, qəbristanlıqlarda kənd sakinlərinin qazıntı apardıqları zaman tapılmış nümunələrə də diqqət yetirmək lazımdır. Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. O vaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. [[Quba xanlığı]]nda böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı.

== Toponimikası ==
Yerfi oyk., sadə. Babaçayın sahilində, [[Yan silsilə]]sinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim [[türk dilləri]]ndəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, &quot;tufan&quot; mənasına uyğundur), &quot;tufan olan yer&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427&lt;/ref&gt;

== Mədəniyyəti ==
[[Yerfi xalçaları]] dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
* [[Quba rayonu]]nun cənubunda, dəniz səviyyəsindən 1500 m. yüksəklikdə, [[Babadağ (dağ, Azərbaycan)|Babadağ]]ın (3632 m.) ətəyində yerləşir.

== Əhalisi ==
XVIII əsrdə xanlıqlarası vuruşmalar vaxtı başqa yerlərdən Yerfiyə, eləcə də Yerfidən köçmələr olmuşdur. Ağakişililərin Yerfiyə gəlişi 1735–1740-cı illərə, Günəşlilərin ilk nümayəndəsi Günəşin gəlişi isə 1760-cı illərə düşür. Yerfidən gəlib İsmayıllı rayonunun Culyan və Müdrü kəndlərində məskunlaşanların tarixi isə hələ ki, məlum deyil.

1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i türklər (azərbaycanlılar) təşkil edib.

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər [[əhali]] yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629&lt;/ref&gt;

=== Tanınmış şəxsləri ===
* [[Cabbar Hacıyev]] (1950) — Tibb elmləri doktoru, professor.
* [[Hacıbaba Abbasov]] (1931–2001) — Biologiya elmləri doktoru, professor.
* [[Hüseynağa Əlixanov]] (1953) — Ədliyyə general-mayoru.
* [https://www.bioqrafiya.com/2024/02/niyetsah-nemetov.html Niyətşah Nemətov] (1928–2007) — Əməkdar rabitə işçisi.
* [[Rövşən Yerfi]] (1965) — Yazıçı.
* [[Tofiq Nurəli]] (1953) — Şair.
* [[Vaqif Əlixanlı]] (1943–2024) — Əməkdar mədəniyyət işçisi.
* [https://www.bioqrafiya.com/2021/12/tahir-hasanli.html Tahir Həsənli] (1950) — Araşdırmaçı yazar.

== Mənbə ==
* Tahir Həsənli. [http://www.pdfyukle.com/2015/04/yerfililer-tahir-hesenli-kitabi-yukle.html Yerfililər]. [[Bakı]], Kitab Klubu, 2012 {{ref-az}}
* C. M. Mustafayev. Azərbaycanın şimal xanlıqları və Rusiya: XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəlləri. Bakı, Elm, 1989. səh. 20
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfi kəndinin təbiəti&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 06 iyul 2011, № 17 (8041), səh. 3
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfinin keçmişi haqqında&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 30 iyul 2011, № 19 (8043), səh. 4

== Həmçinin bax ==
* [[Quba rayonu]]
* [[Yerfi dağı]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://rovshenyerfi.wordpress.com/2010/11/09/yerfi-silsilesi/ YERFİ SİLSİLƏSİ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nkDPHKDYBaI&amp;t Yerfi silsiləsi (esse). Rövşən Yerfi]
* [https://youtu.be/LfKmkFGtYGY?si=ri6ermTPcqRnNT0N Yerfi xalçaları (esse). Rövşən Yerfi]
* [http://www.kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2158 Tahir Həsənli. &quot;Yerfililər&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfilil%c9%99r-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfililər&quot; kitabını yüklə]
* [http://kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2691 Tahir Həsənli. &quot;Yerfi töhfələri&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfi-tohf%c9%99l%c9%99ri-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfi töhfələri&quot; kitabını yüklə]
* [http://quba-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>q0kdyh2zjhhq1aongr6pytqpcbp1tyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037118</id>
      <parentid>9037117</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8385" sha1="t6e2cbe73jhebuyfipwlpfcg46amyji" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yerfi
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 
 |xəritə məlumat    = 
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 470 (2009)
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Quba rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = &lt;!-- Şəhər (rayon) İcra Hakimiyyəti başçısının kənd inzibati-ərazi nümayəndəsi--&gt;
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
|şəkli=Yerfi, Quba rayonu - Azərbaycan (4).jpg}}
'''Yerfi''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Yerfi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; [[Yerfi bələdiyyəsi|Eyniadlı bələdiyyənin]] tərkibindədir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı |url=https://e-qanun.az/framework/5230  |access-date=2013-04-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111164801/http://e-qanun.az/print.php?internal=view&amp;target=1&amp;docid=5230&amp;doctype=0  |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
[[Fayl:&quot;Yerfi&quot;. Maral Rəhmanzadə (1967).JPG|left|250px|thumb|&quot;Yerfi&quot; Maral Rəhmanzadə (1963)]]
Türkdilli kəndlərin tat kəndlərindən əvvəl məskunlaşdığını nəzərə alsaq, deməli o cümlədən Yerfi kəndində də iki min il əvvəldən yaşayış məskəni olub. Kəndin tarixi ilə əlaqədar yer adlarına, qəbiristanlıqlarda kənd sakinlərinin qazıntı apardıqları zaman tapılmış nümunələrə də diqqət yetirmək lazımdır. Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. Ovaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. [[Quba xanlığı]]nda böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı.

== Toponimikası ==
Yerfi oyk., sadə. Babaçayın sahilində, [[Yan silsilə]]sinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim [[türk dilləri]]ndəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, &quot;tufan&quot; mənasına uyğundur), &quot;tufan olan yer&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427&lt;/ref&gt;

== Mədəniyyəti ==
[[Yerfi xalçaları]] dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
* [[Quba rayonu]]nun cənubunda, dəniz səviyyəsindən 1500 m. yüksəklikdə, [[Babadağ (dağ, Azərbaycan)|Babadağ]]ın (3632 m.) ətəyində yerləşir.

== Əhalisi ==
XVIII əsrdə xanlıqlarası vuruşmalar vaxtı başqa yerlərdən Yerfiyə, eləcə də Yerfidən köçmələr olmuşdur. Ağakişililərin Yerfiyə gəlişi 1735–1740-cı illərə, Günəşlilərin ilk nümayəndəsi Günəşin gəlişi isə 1760-cı illərə düşür. Yerfidən gəlib İsmayıllı rayonunun Culyan və Müdrü kəndlərində məskunlaşanların tarixi isə hələ ki, məlum deyil.

1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i türklər (azərbaycanlılar) təşkil edib.

2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər [[əhali]] yaşayır.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629&lt;/ref&gt;

=== Tanınmış şəxsləri ===
* [[Cabbar Hacıyev]] (1950) — Tibb elmləri doktoru, professor.
* [[Hacıbaba Abbasov]] (1931–2001) — Biologiya elmləri doktoru, professor.
* [[Hüseynağa Əlixanov]] (1953) — Ədliyyə general-mayoru.
* [https://www.bioqrafiya.com/2024/02/niyetsah-nemetov.html Niyətşah Nemətov] (1928–2007) — Əməkdar rabitə işçisi.
* [[Rövşən Yerfi]] (1965) — Yazıçı.
* [[Tofiq Nurəli]] (1953) — Şair.
* [[Vaqif Əlixanlı]] (1943–2024) — Əməkdar mədəniyyət işçisi.
* [https://www.bioqrafiya.com/2021/12/tahir-hasanli.html Tahir Həsənli] (1950) — Araşdırmaçı yazar.

== Mənbə ==
* Tahir Həsənli. [http://www.pdfyukle.com/2015/04/yerfililer-tahir-hesenli-kitabi-yukle.html Yerfililər]. [[Bakı]], Kitab Klubu, 2012{{ref-az}}
* C. M. Mustafayev. Azərbaycanın şimal xanlıqları və Rusiya: XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəlləri. Bakı, Elm, 1989. səh. 20
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfi kəndinin təbiəti&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 06 iyul 2011, № 17 (8041), səh. 3
* Tahir Həsənli. ''&quot;Yerfinin keçmişi haqqında&quot;'', &quot;Şəfəq&quot; qəzeti, Quba – 30 iyul 2011, № 19 (8043), səh. 4

== Həmçinin bax ==
* [[Quba rayonu]]
* [[Yerfi dağı]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://rovshenyerfi.wordpress.com/2010/11/09/yerfi-silsilesi/ YERFİ SİLSİLƏSİ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=nkDPHKDYBaI&amp;t Yerfi silsiləsi (esse). Rövşən Yerfi]
* [https://youtu.be/LfKmkFGtYGY?si=ri6ermTPcqRnNT0N Yerfi xalçaları (esse). Rövşən Yerfi]
* [http://www.kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2158 Tahir Həsənli. &quot;Yerfililər&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfilil%c9%99r-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfililər&quot; kitabını yüklə]
* [http://kitabxana.net/?oper=readBook&amp;id=2691 Tahir Həsənli. &quot;Yerfi töhfələri&quot; (elektron kitab)]
* [https://pdfyukle.com/yerfi-tohf%c9%99l%c9%99ri-tahir-h%c9%99s%c9%99nli-pdf-yukl%c9%99/ Tahir Həsənlinin &quot;Yerfi töhfələri&quot; kitabını yüklə]
* [http://quba-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>t6e2cbe73jhebuyfipwlpfcg46amyji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17332</id>
    <revision>
      <id>9037111</id>
      <parentid>8887882</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44382-40</username>
        <id>352693</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Qədir|Qədir]] ([[User talk:Qədir|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/8887882|8887882]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı</comment>
      <origin>9037111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="lfmt4g4or6m49c9x6ydhsast1453uvz" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Adur''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Rük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 573 nəfər insan yaşayır və əhali tatlardandır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>lfmt4g4or6m49c9x6ydhsast1453uvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037112</id>
      <parentid>9037111</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44382-40</username>
        <id>352693</id>
      </contributor>
      <comment>/* Əhalisi */</comment>
      <origin>9037112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="ae2astljtccnmsikwlusuivpeukl71z" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Adur''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Rük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 573 nəfər insan yaşayır və əhali tatlardan ibarətdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>ae2astljtccnmsikwlusuivpeukl71z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037115</id>
      <parentid>9037112</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Qədir|Qədir]] ([[User talk:Qədir|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 8887882 nömrəli redaktə bərpa edildi</comment>
      <origin>9037115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="hokukq2lewie9nikuv59a2r5yckrv73" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Adur''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Quba rayonu]]nun Rük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
Kənd [[Qaraçay (çay, Quba)|Qaraçayın]] sahilində, [[Yan silsilə]]sinin yamacında yerləşir. Türk dillərində adir/adır/adur &quot;tepelik&quot;, &quot;dağlıq yer&quot;, &quot;düzən olmayan yer&quot;, &quot;suvarıla bilməyən yüksəklik&quot;, &quot;bir neçə təpədən ibarət meşəsiz yer&quot;, &quot;dağ ətəyi&quot; mənalarında işlənir. Dağlıq yerdə, alçaq təpəli ərazidə yerləşən kəndin coğrafi relyefi adın verilməsində əsas olmuşdur. [[Fərqanə vadisi]]ni əhatə edən təpəli dağətəyi sahələr adır adlanır. Altay toponimiyasında Adur, Türkiyə toponimiyasında Ədirnə oykonimləri bu sözlə əlaqədardır.&lt;ref&gt;{{ATEL|1| }}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 573 nəfər əhali yaşayır.&lt;ref name=&quot;Siyahıyaalınması. 2010&quot;&gt;Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]]. Bakı-2010. Səh.629&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Quba rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Quba rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Quba rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>hokukq2lewie9nikuv59a2r5yckrv73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mübariz Nağıyev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22636</id>
    <revision>
      <id>9037468</id>
      <parentid>9033910</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 2 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18444" sha1="m99jfkekpxkhp4ssoeifd3jxxou45ov" xml:space="preserve">{{əhəmiyyət|tarix=mart 2026}}
{{Kino sənətçisi
 |şəkil         =
 |şəklin ölçüsü = 300
 |şəklin izahı  = 
 |vətəndaşlığı  = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |təhsili       = [[Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universiteti]],&lt;br&gt;Karaçi Universitetinin Biznesi İdarəetmə İnstitutu
 |üzvlüyü       = [[Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı]], [[MDB və Baltikyanı ölkələr Kinematoqrafçılar İttifaqları Konfederasiyası]], [[Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası]]
 |mükafatları   = {{&quot;Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə&quot; medalı|2022}} {{&quot;Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)&quot; yubiley medalı}}
 |sayt          = https://mubariznagiyev.az
|fəaliyyəti=[[kinorejissor]], [[kino prodüseri]], [[ssenarist]], [[aktyor]], [[teleaparıcı]]|imzası=Mübariz Nağıyev (signature).png}}

'''Nağıyev Mübariz Qüdrət oğlu''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan kinorejissoru, kinodramaturq, prodüser, aktyor, teleaparıcı.&lt;ref&gt;[[Nəriman Əbdürrəhmanlı]]. Azərbaycan kino sənəti tarixi. Dördüncü cild. Beşinci bölmə: Azərbaycan kinosu müstəqillik dövründə (1991–2018) ''[[Qanun nəşriyyatı]], 2020''. — s.532. https://www.millikitabxana.az/ {{Wayback|url=https://www.millikitabxana.az/ |date=20240624060415 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mübariz Nağıyev: &quot;Fədakarlıq olmadan yaradıcılıq mümkün deyil&quot;. Kinorejissorla müsahibə (müsahibəni apardı Xədicə Qiyas) ''&quot;Türküstan&quot;, 22 noyabr-5 dekabr 2015''.- s.16. https://www.anl.az/down/meqale/turkustan/2015/noyabr/464376.jpg&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mübariz Nağıyev: &quot;Gərək özün öyrənəsən, özün axtarasan&quot;. Kinorejissorla müsahibə (müsahibəni apardı [[İntiqam Hacılı]]) ''&quot;Mədəniyyət&quot; — 29 sentyabr 2010''.&lt;/ref&gt;

== Həyatı və fəaliyyəti ==
Mübariz Nağıyev 28 noyabr 1970-ci ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universiteti]]nin [[Teatr]] və [[Kino]] fakültəsini, 1993-cü ildə [[Pakistan İslam Respublikası]] [[Karaçi Universiteti]]nin [[Biznesi İdarəetmə İnstitutu]]nu bitirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aki.az/mubariz-nagiyev-50/ |title=Mübariz Nağıyev – 50 – AKI |author= |date= |website=aki.az |publisher= |access-date= 20 mar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923080705/https://aki.az/mubariz-nagiyev-50/ |archive-date=23 sentyabr 2023 }}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı]]nın, [[MDB və Baltikyanı ölkələr Kinematoqrafçılar İttifaqları Konfederasiyası]]nın, [[Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası]]nın, [[Azərbaycan Prodüserlər Gildiyası]]nın üzvüdür.&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;{{cite web |url=https://mubariznagiyev.az/ |title=Mübariz Nağıyevin rəsmi veb-saytı |author= |date= |website=mubariznagiyev.az |publisher= |access-date= 20 mar 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildən [[Azad Azərbaycan TV]] kanalında [[&quot;Yadındamı&quot;]] layihəsinin, eləcə də sənədli televiziya filmləri silsiləsinin rejissoru və aparıcısı, [[Medianın İnkişafı Agentliyi]]nin və [[Azərbaycan Respublikası Audiovizual Şurası|Audiovizual Şura]]nın dəstəyi ilə yayımlanan [[&quot;Ritmlərdəki tarix&quot;]] layihəsinin aparıcısıdır.&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;

== Filmoqrafiya ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;40&quot; | İstehsal ili
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;200&quot; | Film
|-
! width=&quot;40&quot; | Rejissor
! width=&quot;40&quot; | Montaj rejissoru
! width=&quot;40&quot; | Ssenari müəllifi
! width=&quot;40&quot; | Prodüser
! width=&quot;80&quot; | Aktyor (rol)
! width=&quot;60&quot; | Janr
|-
| &lt;center&gt;[[2005-ci ilin filmləri|2005]]&lt;/center&gt;
| [[Narahat adam (film, 2005)|Narahat adam]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2006-cı ilin filmləri|2006]]&lt;/center&gt;
| [[Rəssam ömrünün palitrası. Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadə (film, 2006)|Rəssam ömrünün palitrası]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2006-cı ilin filmləri|2006]]&lt;/center&gt;
| [[Üçüncü zəng (film, 2006)|Üçüncü zəng]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2007-ci ilin filmləri|2007]]&lt;/center&gt;
| [[Arzularını çəkən rəssam (film, 2007)|Arzularını çəkən rəssam]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2007-ci ilin filmləri|2007]]&lt;/center&gt;
| [[Rənglərin sehrli dünyası (film, 2007)|Rənglərin sehrli dünyası]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2007-ci ilin filmləri|2007]]&lt;/center&gt;
| [[Ömrün rəngləri. Xalq rəssamı Oqtay Sadıqzadə (film, 2007)|Ömrün rəngləri]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2008-ci ilin filmləri|2008]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycan: Tarixdən səhifələr (film, 2008)|Azərbaycan: Tarixdən səhifələr]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2009-cu ilin filmləri|2009]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycan rəngkarlığının kraliçası (film, 2009)|Azərbaycan rəngkarlığının kraliçası]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2009-cu ilin filmləri|2009]]&lt;/center&gt;
| [[Dünən qəfildən gəldi (film, 2009)|Dünən qəfildən gəldi…]]&lt;ref name=&quot;azertag-dunen-qefilden&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://azertag.az/xeber/YARATdan_novbeti_film___Dunen_qefilden_geldi-1123246
 |title=&quot;YARAT&quot;da növbəti film — &quot;Dünən qəfildən gəldi…&quot;
 |website=AZƏRTAC
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;medeniyyet-dunen-qefilden&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.az/page/news/3664/Dunen-qefilden-geldi.html
 |title=&quot;Dünən qəfildən gəldi&quot;
 |website=Mədəniyyət
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pia-ezazil-ana&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://pia.az/amp/?id=40106
 |title=Əzazil ana, həyatları alınmayan cütlük, təsadüfü ayrılıq
 |website=Poliqon İnformasiya Agentliyi
 |language=az
 |access-date=2022-08-21
 |archive-date=2023-04-07
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407150307/https://pia.az/amp/?id=40106
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
| bədii
|-
| &lt;center&gt;[[2010-cu ilin filmləri|2010]]&lt;/center&gt;
| [[Şuşa-Azərbaycan (film, 2010)|Şuşa-Azərbaycan]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2012-ci ilin filmləri|2012]]&lt;/center&gt;
| [[Carçı Film|İstədiyin yar]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
|
| bədii
|-
| &lt;center&gt;[[2015-ci ilin filmləri|2015]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycan mətbəxi: Dadsonrası dad (film, 2015)|Azərbaycan mətbəxi: Dadsonrası dad]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2015-ci ilin filmləri|2015]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012)|İlk komandir]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2016-cı ilin filmləri|2016]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012)|Pəhləvan komandir]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2016-cı ilin filmləri|2016]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012)|İsgəndərin sorağında]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2016-cı ilin filmləri|2016]]&lt;/center&gt;
| [[Batalyon (film, 2016)|Batalyon]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2017-ci ilin filmləri|2017]]&lt;/center&gt;
| [[Həqiqət sorağında (film, 2017)|Həqiqət sorağında]]&lt;ref name=&quot;amk-heqiqet-soraginda&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://conservatory.edu.az/həqiqət-soraginda-sənədli-filminin-numayisi-olub/
 |title=AMK-da &quot;Həqiqət sorağında&quot; sənədli filminin nümayişi olub
 |website=Azərbaycan Milli Konservatoriyası
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aki-heqiqet-soraginda&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://aki.az/həqiqət-soraginda-sənədli-filmi-numayis-olunacaq/
 |title=&quot;Həqiqət sorağında&quot; sənədli filmi nümayiş olunacaq
 |website=AKİ
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2017-ci ilin filmləri|2017]]&lt;/center&gt;
| [[Bu taleyi biz yaşadıq (film, 2017)|Bu taleyi biz yaşadıq]]
| 
| 
| 
| 
| &lt;center&gt;[[Seyid Hüseyn]]&lt;/center&gt;
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2018-ci ilin filmləri|2018]]&lt;/center&gt;
| [[Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012)|Əbədiyyətə uçuş]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2019-cu ilin filmləri|2019]]&lt;/center&gt;
| [[Silahdaşlar (film, 2019)|Silahdaşlar]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2019-cu ilin filmləri|2019]]&lt;/center&gt;
| [[Naməlum dahi (film, 2019)|Naməlum dahi]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
| bədii
|-
| &lt;center&gt;[[2019-cu ilin filmləri|2019]]&lt;/center&gt;
| [[Şəkinin naxışları (film, 2019)|Şəkinin naxışları]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2021-ci ilin Azərbaycan filmləri|2021]]&lt;/center&gt;
| Bir rəssamın portreti
&lt;ref name=&quot;medeniyyet-bir-ressamin-portreti&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.az/page/news/60109/Bir-ressamin-portreti.html
 |title=&quot;Bir rəssamın portreti&quot; — Mirnadir Zeynalovun xatirəsinə həsr olunan filminin təqdimatı
 |website=Mədəniyyət
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;voa-bir-ressamin-portreti&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6332121.html
 |title=&quot;Bir rəssamın portreti&quot;
 |website=Amerikanın Səsi
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aki-bir-ressamin-portreti&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://aki.az/bir-rəssamin-portreti-sənədli-filminin-premyerasi-keciriləcək/
 |title=&quot;Bir rəssamın portreti&quot; sənədli filminin premyerası keçiriləcək
 |website=AKİ
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trend-portret-hudozhnika&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.trend.az/life/culture/3516285.html
 |title=&quot;Портрет художника&quot; – фильм, снятый за несколько месяцев до кончины Мир Надира Зейналова
 |website=Trend
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dayaz-premyera&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://news.day.az/culture/1409885.html
 |title=Состоялась премьера фильма о Мир Надире Зейналове
 |website=Day.Az
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zerkalo-retrospektiva&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://zerkalo.az/v-baku-prohodit-retrospektivnaya-vystavka-mir-nadira-zejnalova-foto/
 |title=В Баку проходит ретроспективная выставка Мир Надира Зейналова
 |website=Zerkalo
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aqreqator-portret-hudozhnika&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://aqreqator.az/ru/kultura/1692493
 |title=&quot;Портрет художника&quot; – фильм, снятый за несколько месяцев до кончины Мир Надира Зейналова
 |website=Aqreqator
 |language=ru
 |access-date=2022-09-03
 |archive-date=2022-09-03
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903094752/https://aqreqator.az/ru/kultura/1692493
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;novayaepoxa-premyera&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://novayaepoxa.com/v-baku-sostoitsya-premernyy-pokaz-fil/393546/embed
 |title=В Баку состоится премьерный показ фильма &quot;Портрет художника&quot;
 |website=Novaya Epoxa
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxu-mir-nadir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://ru.oxu.az/culture/548471
 |title=Ушедший весенним днем: &quot;Жизнь мистического духа&quot; — первая персональная выставка Мир Надира Зейналова
 |website=Oxu.Az
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nargis-mir-nadir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://nargismagazine.az/articles/yarat-mir-nadir-zeinalov-zhizn-misticheskogo-dukha/
 |title=Yarat. Мир Надир Зейналов: Жизнь мистического духа
 |website=Nargis Magazine
 |language=ru
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;br-misticheskiy-duh&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.br.az/society/20211127112908439.html
 |title=Жизнь мистического духа
 |website=Бакинский рабочий
 |language=ru
 |url-status=
 }}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2021-ci ilin Azərbaycan filmləri|2021]]&lt;/center&gt;
| [[Həyatın ilmələri (film, 2021)|Həyatın ilmələri]]&lt;ref name=&quot;medeniyyet-heyatin-ilmeleri-1&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://medeniyyet.az/page/news/61570/Heyatin-ilmeleri.html
 |title=Qocaman xalçaçı haqqında sənədli filmin təqdimatı
 |website=Mədəniyyət
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sia-heyatin-ilmeleri&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sia.az/az/news/culture/937701.html
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; sənədli filminin təqdimatı keçirilib
 |website=SİA
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aki-heyatin-ilmeleri-teqdimat&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://aki.az/həyatin-ilmələri-sənədli-filminin-təqdimati-keciriləcək/
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; sənədli filminin təqdimatı keçiriləcək
 |website=AKİ
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aki-heyatin-ilmeleri-istehsal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://aki.az/həyatin-ilmələri-sənədli-filmi-istehsala-buraxilib/
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; sənədli filmi istehsalata buraxılıb
 |website=AKİ
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;azertag-heyatin-ilmeleri-teqdimat&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://azertag.az/xeber/Heyatin_ilmeleri_senedli_filminin_teqdimati_olub-2046335
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; sənədli filminin təqdimatı olub
 |website=AZƏRTAC
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;azertag-heyatin-ilmeleri-istehsal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://azertag.az/xeber/Heyatin_ilmeleri_senedli_filmi_istehsalata_buraxilib-1832545
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; sənədli filmi istehsalata buraxılıb
 |website=AZƏRTAC
 |language=az
 |access-date=2022-09-03
 |archive-date=2021-07-16
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716112853/https://azertag.az/xeber/Heyatin_ilmeleri_senedli_filmi_istehsalata_buraxilib-1832545
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kulis-xalca-saneti&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://kulis.az/news/38406
 |title=Nazirlik xalça sənəti haqqında film çəkir
 |website=Kulis.az
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;realtv-heyatin-ilmeleri&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.realtv.az/news/az/104221/heyatin-ilmeleri-filmi-teqdim-edildi-video
 |title=&quot;Həyatın ilmələri&quot; filmi təqdim edildi
 |website=Real TV
 |language=az
 |url-status=
 }}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2021-ci ilin Azərbaycan filmləri|2021]]&lt;/center&gt;
| [[Haqq aşığı (film, 2021)|Haqq aşığı]]
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2021-ci ilin Azərbaycan filmləri|2021]]&lt;/center&gt;
| [[Ocaq yeri (film, 2021)|Ocaq yeri]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;Vaqif müəllim&lt;center&gt;
| bədii
|-
| &lt;center&gt;[[2022-ci ilin Azərbaycan filmləri|2022]]&lt;/center&gt;
| [[Tarix yazan qəhrəmanlar (film, 2022)|Tarix yazan qəhrəmanlar]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2022-ci ilin Azərbaycan filmləri|2022]]&lt;/center&gt;
| [[Köhnə radio (film, 2022)|Köhnə radio]]&lt;ref name=&quot;azertag-kohne-radio&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://azertag.az/xeber/Kohne_radio_senedli_filminin_teqdimati_olub-2331905
 |title=&quot;Köhnə radio&quot; sənədli filminin təqdimatı olub
 |website=AZƏRTAC
 |language=az
}}&lt;/ref&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2022-ci ilin Azərbaycan filmləri|2022]]&lt;/center&gt;
| [[Atəşlə yoğrulanlar (film, 2022)|Atəşlə yoğrulanlar]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2023-cü ilin Azərbaycan filmləri|2023]]&lt;/center&gt;
| [[&quot;Sarı gəlin&quot;in sorağında]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2023-cü ilin Azərbaycan filmləri|2023]]&lt;/center&gt;
| [[Böyük Qayıdışın memarı (film, 2023)|Böyük Qayıdışın memarı]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2023-cü ilin Azərbaycan filmləri|2023]]&lt;/center&gt;
| [[Arizi-qəmlər əlindən (film, 2023)|Arizi-qəmlər əlindən]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;[[Mahmud bəy Mahmudbəyov]]&lt;center&gt;
| bədii-sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2023-cü ilin Azərbaycan filmləri|2023]]&lt;/center&gt;
| [[Ömrün-günün sonunda (film, 2023)|Ömrün-günün sonunda]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;Mirzə Mahmud&lt;center&gt;
| bədii-sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2024-cü ilin Azərbaycan filmləri|2024]]&lt;/center&gt;
| [[Başlıbel: qanla yazılmış dastan (film, 2024)|Başlıbel: qanla yazılmış dastan]]
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
|
|
|
| sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2024-cü ilin Azərbaycan filmləri|2024]]&lt;/center&gt;
| [[Bir yurda fəxarət (film, 2024)|Bir yurda fəxarət]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;[[İsmayıl bəy Qutqaşınlı]]&lt;center&gt;
| bədii-sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2024-cü ilin Azərbaycan filmləri|2024]]&lt;/center&gt;
| [[Xalq üçün yaşayan adam (film, 2024)|Xalq üçün yaşayan adam]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;[[Həsən bəy Zərdabi]]&lt;center&gt;
| bədii-sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2025-ci ilin Azərbaycan filmləri|2025]]&lt;/center&gt;
| [[İki həyat arasında (film, 2025)|İki həyat arasında]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;[[Seyid Hüseyn]]&lt;center&gt;
| bədii-sənədli
|-
| &lt;center&gt;[[2025-ci ilin Azərbaycan filmləri|2025]]&lt;/center&gt;
| [[Layla (film, 2025)|Layla]]
|
|
|
| &lt;center&gt;{{Y}}&lt;/center&gt;
|
| bədii
|-
| &lt;center&gt;[[2026-cı ilin Azərbaycan filmləri|2026]]&lt;/center&gt;
| [[Girov (serial, 2026)|Girov]]
|
|
|
|
| &lt;center&gt;Polkovnik Davud Məmmədov&lt;center&gt;
| serial
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://mubariznagiyev.az/ Rəsmi veb-sayt]
* [https://www.youtube.com/channel/UC0c3Cd72ZpyBcjHDqBxPFWA Mübariz Nağıyev rəsmi &quot;YouTube&quot; kanalı]
* [[Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı]]nın saytında [https://web.archive.org/web/20230923080705/https://aki.az/mubariz-nagiyev-50/ Mübariz Nağıyev] (arxivləşdirilmiş səhifə)
* &quot;Kinobiz&quot; saytında [http://kinobiz.az/celebrity/mubariz-nagiyev/ Mübariz Nağıyev]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan rejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Vikipediyanı redaktə edən ensiklopedik şəxslər]]</text>
      <sha1>m99jfkekpxkhp4ssoeifd3jxxou45ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehriban Zəki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32791</id>
    <revision>
      <id>9037075</id>
      <parentid>9021157</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14973" sha1="gayf9upvwific4v7we2eyasc0z1tmsb" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi}}
'''Mehriban Mürvət qızı Zəki''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı teatr və kino aktrisası, Azərbaycanın Xalq artisti (2018), Prezident mükafatçısı.

== Həyatı ==
Mehriban Zəki 18 dekabr 1966-cı ildə [[Bakı]] şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə [[Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universiteti]]nin Dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirmişdir. 1990-cı ildən 2005-ci ilədək [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı|&quot;Yuğ&quot; Dövlət Teatrı]]nda aktrisa işləyib və teatrın səhnəsində bir çox rolları oynayıb.

2000-ci ildən 2011-ci ilədək &quot;İbrus&quot; teatrında fəaliyyət göstərmişdir. Hal hazırda Azərbaycan Dövlət Milli Akademik Dram Teatrında işləyir. Eyni zamanda Azərbaycan Dövıət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Sabah qruplarında pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirir.

1995-ci ildə [[Bişkek]]də keçirilən Ümumtürk Mədəniyyətinin bayramı olan &quot;Manas-1000&quot; yubileyində, 1999-cu ildə [[Paris]]də, [[Moskva]]da və [[Bakı]]da keçirilən &quot;[[YUNESKO]]&quot;-nun tədbiri olan [[Kitabi Dədə-Qorqud]]un 1300 illik yubileyində iştirak etmişdir.

O, [[&quot;Azərbaycanfilm&quot; kinostudiyası]]nın istehsalı olan bir çox bədii filmlərdə çəkilmişdir: Jurnalist qız (&quot;[[Ümid (film, 1995)|Ümid]]&quot;), Lətifə (&quot;[[Otel otağı (film, 1998)|Otel otağı]]&quot;), Elmira (&quot;[[Ailə (film)|Ailə]]&quot;), Gülya (&quot;[[Məkanın melodiyası (film, 2004)|Məkanın melodiyası]]&quot;), Teybə (&quot;[[Küçələrə su səpmişəm (film, 2004)|Küçələrə su səpmişəm]]&quot;), Maya (&quot;[[Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)|Əlvida, cənub şəhəri]]&quot;), Nara (&quot;[[Düyün (film, 2008)|Düyün]]&quot;), Nərmin (&quot;[[Yalançılar (film, 2008)|Yalançılar]]&quot;). Gözəl səs tembrinə malik olan aktrisa həmçinin filmlərdə mətn oxuyan və vokalçı kimi çıxış etmişdir.

== Təltiflər və mükafatları ==
Mehriban Zəki 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |url=http://president.az/articles/11611 |access-date=2014-04-30 |archive-date=2018-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407124644/http://president.az/articles/11611 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 10 may 2019-cu ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/33047 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=10.05.2019 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2019-05-10 |language=az |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511004551/https://president.az/articles/33047 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 7 may 2020-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/37936 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2020 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2020-05-07 |language=az |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918073212/https://president.az/articles/37936 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 7 may 2021-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/51397 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2021 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2021-05-07 |language=az |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113093351/https://president.az/articles/51397 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 6 may 2023-cü ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/59639 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=06.05.2023 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2023-05-08 |language=az |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628160029/https://president.az/az/articles/view/59639 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 9 may 2024-cü ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2024 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2024-05-10 |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 8 may 2025-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/68753 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=08.05.2025 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2025-05-21 |language=az |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509111008/https://president.az/az/articles/view/68753 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və 7 may 2026-cı ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72321 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2026 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2026-05-08 |language=az |url-status=live |archive-date=2017-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723025318/https://president.az/az/articles/view/72321 }}&lt;/ref&gt; Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. O, həmçinin, aşağıdakı təltiflərin də sahibidir:
* 1993 — [[Aşqabad]]da keçirilən &quot;Novruz 93&quot; Teatr Festivalı &quot;Xatun&quot;mono-tamaşasına görə &quot;Ən yaxşı teatr rolu&quot; adı
* 1996 — [[Alma-Ata]]da keçirilən Cambul Cabayev Festivalı &quot;Ən yaxşı dastançı&quot; adı
* 1998 — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adı&lt;ref&gt;Zəki, M. &quot;Rejissorlarımız üçün qadın maraqlı deyil&quot;: [Əməkdar artist Mehriban Zəkinin &quot;Kulis.az&quot; saytına müsahibəsi] //Ekspress.- 2014.- 27–29 dekabr.- S.21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Qurbanlı, R. Sənətdə uğurun Mehriban Zəki formulu: [Əməkdar artist haqqında] //525-ci qəzet.- 2015.- 13 iyun.- S.25.&lt;/ref&gt;
* 2005 — &quot;Şərq-Qərb&quot; Kinofestivalında &quot;[[Küçələrə su səpmişəm (film, 2004)|Küçələrə su səpmişəm]]&quot; filmində &quot;Ən yaxşı qadın&quot; nominasiyası
* 2015 — [[Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı]]nın &quot;Son illərin yaradıcı uğurlarına görə&quot; mükafatı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kulis.lent.az/news/13091|title=Cavanşir Quliyev, Mehriban Zəki və Cavid Əhədova kino mükafatı verildi|author=Kulis|date=31.07.2015 10:47|work=|publisher=kulis.az|accessdate=2015-08-03|language=az|archive-date=2015-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803040015/http://kulis.lent.az/news/13091|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2018 — Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti fəxri adı&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/29612 |title=Azərbaycanın kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=01.08.2018 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2018-08-01 |language=az |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026055626/https://president.az/articles/29612 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2026 — &quot;Sənətkar&quot; medalı (Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının medalı)

== Teatrda ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! Teatr !! Əsər !! Sahibi
!Rol
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı]]|| &quot;Salam&quot;
Heydərbabaya salam
| [[Məhəmmədhüseyn Şəhriyar]]
|Yaşıl donlu
|-
|&quot;Oğul&quot;
[[Kitabi-Dədə Qorqud]]
|Dastan
|Banu Çiçək
|-
|
|
|
|-
|&quot;Açar&quot;
[[Sirlər xəzinəsi]]
|[[Nizami Gəncəvi]]
|Tülkü
|-
|Səma ([[Dəhnamə (Xətai)|Dəhnamə]])
|[[I İsmayıl]]
|Pəri
|-
|Sentimental vals
|[[Anton Çexov]]
|Mim
|-
|Adam uşağı
|[[Vaqif İbrahimoğlu]]
|Lavani
|-
|Ən gülməli ölü
|[[Vaqif Bayatlı Odər]]
|Qırmızı rəng
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | &quot;İbrus&quot; Teatrı || Şirə bənzər || rowspan=&quot;4&quot; | [[Rüstəm İbrahimbəyov]]
|Lena
|-
|Arabir görüşməyə kişi axtarıram
|Qadın
|-
|İvan Buninin son döyüşü
|Banin
|-
|O və onlar
|O
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] || Füzuli və Əsmər || [[Mirmehdi Seyidzadə]]
|Əsmər
|-
|Müsyö İbrahim və Quran çiçəyi
|Erik Emmanuel Şmitt
|Ana
|-
|Sənsiz
|Şıxəli Qurbanov
|Sevinc
|-
|Bayquş gəldi, yaxud bir az məhəbbətdən danışaq
|Maqsud İbrahimbəyov
|Zəhra
|-
|[[Azərbaycan Dövlət Akademik Rus Dram Teatrı]]
|Mərasim
|Ejen İonesko
|Marqarita
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ƏSA Teatrı
|Göy Quş
|Moris Meterlink
|Gecə
|-
|Axtarış
|Alber Kamyu
|Ana
|}
* 

== Filmoqrafiya ==
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Filmin adı
! İl
! Rol
! Filmi səsləndirən
! Vokal (mahnı ifa edən)
! Bəstələrindən istifadə edilən filmlər
! Filmin növü
|-
| ''[[Ümid (film, 1995)|Ümid]]''
| 1995
|Jurnalist qız
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
| ''[[Oyun (film, 1996)|Oyun]]''
| 1996
|
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qısametrajlı bədii film
|-
| ''[[Ailə (film, 1998)|Ailə]]''
| 1998
|Elmira
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|tammetrajlı bədii film
|-
| ''[[Dədə Qorgud dünyası (film, 1999)|Dədə Qorgud dünyası]]''
| 1999
|aparıcı
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Sənədli film
|-
| ''[[Otel otağı (film, 1998)|Otel otağı]]''
| 1998
|Lətifə
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Etimad telefonu (film, 2001)|Etimad telefonu]]''
|2001
|Lalə
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
| ''[[Səhhət Veys 30 il sonra (film, 2001)|Səhhət Veys 30 il sonra]]''
| 2001
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qısametrajlı sənədli film, AzTV
|-
|''[[Bir anın həqiqəti (film, 2003)|Bir anın həqiqəti]]''
|2003
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Çoxseriyalı bədii film
|-
|''[[Küçələrə su səpmişəm (film, 2004)|Küçələrə su səpmişəm]]''
|2004
|Teybə
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Məkanın melodiyası (film, 2004)|Məkanın melodiyası]]''
|2004
|Gülya
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)|Əlvida, cənub şəhəri]]''
|2006
|Maya
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Düyün (film, 2008)|Düyün]]''
|2008
|Nərminə
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qısametrajlı bədii film
|-
|''[[Hökmdarın taleyi (film, 2008)|Hökmdarın taleyi]]''
|2008
|Cavad xanın arvadı
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Yalançılar (film, 2008)|Yalançılar]]''
|2008
|Nərmin
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qısametrajlı bədii film
|-
|''[[Qaranlıqlar çiçəyi (teleserial, 2011)|Qaranlıqlar çiçəyi]]''
|2011
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Teleserial
|-
| ''[[Çölçü (film, 2012)|Çölçü]]''
| 2012
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qısa saçlı qız ([[Salome Demuria]])
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Sirr (serial, 2012)|Sirr]]''
|2012
|Xalidə
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Teleserial
|-
|''Həyat çiçəyi''
|2013
|Bahar Quliyeva
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Teleserial
|-
|''[[Axınla aşağı (film, 2014)|Axınla aşağı]]''
|2014
|Leyla
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
| ''[[Beş dəqiqə (film, 2015)|Beş dəqiqə]]''
| 2015
|align=&quot;center&quot;|Jurnalust
|
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|qısametrajlı bədii film
|-
| ''Qatil''
| 2015
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Qadın ([[Eka Çxeidze]])
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Əli və Nino (film, 2015)|Əli və Nino]]''
|2015
|Sultan xanım
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Yarımçıq xatirələr (film, 2015)|Yarımçıq xatirələr]]''
|2015
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Janna ([[Gülzar Qurbanova]])
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[İçəri şəhər (film, 2016)|İçəri şəhər]]''
|2016
|Arzunun anası
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''[[Qırmızı bağ (film, 2016)|Qırmızı bağ]]''
|2016
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{y}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''Azərbaycan Atabəyləri''
|2024
|align=&quot;center&quot;|Möminə Xatun
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|align=&quot;center&quot;|{{n}}
|Tammetrajlı bədii film
|-
|''Tağıyev:Sona''
|2025
| align=&quot;center&quot; |Ayna Ərəblinskaya
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|Tammetrajlı bədii film
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.youtube.com/watch?v=lmeWmOBz6Kc '''&quot;Düyün&quot; filmindən fraqmenti izlə'''] sayt [http://www.youtube.com  YouTube]
* [http://www.youtube.com/watch?v=ZITF2iRpR5U '''&quot;Yalançılar&quot; filmindən fraqmentləri izlə'''] sayt [http://www.youtube.com  YouTube]
* [http://www.youtube.com/watch?v=1c6Hg5-WwKM '''&quot;Əlvida, Cənub Şəhəri&quot; filmindən fraqmenti izlə'''] sayt [http://www.youtube.com  YouTube]
* [http://news.day.az/culture/797316.html Мехрибан Зеки о том, как театры пытаются конкурировать с Instagram — ИНТЕРВЬЮ — ФОТО]
* [http://525.az/site/?name=xeber&amp;duzelis=0&amp;news_id=70328 &quot;Nəyə görə yaşamağa dəyər?&quot; — Mehriban Zəki-50]

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı aktrisalar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın televiziya aparıcıları]]</text>
      <sha1>gayf9upvwific4v7we2eyasc0z1tmsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bəşir Səfəroğlu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33493</id>
    <revision>
      <id>9037099</id>
      <parentid>8710303</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shahdag</username>
        <id>154927</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Vikiləşdirmə</comment>
      <origin>9037099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7675" sha1="nk85mbezizvaqn6uaiu4d8qz7gp4b87" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi}}

'''Bəşir Səfər oğlu Səfərov ''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan-sovet teatr və kino aktyoru, [[Azərbaycan SSR xalq artisti]] (1968).

== Həyatı ==
Bəşir Səfəroğlu 11 mart 1925-ci ildə [[Quba rayonu|Quba rayonunun]] [[Rustov (kənd)|Rustov kəndində]] doğulub.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 3-cü cild, Bakı-2011, səhifə 586 |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/9772/cild/15 |access-date=2024-09-12 |archive-date=2021-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721114339/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/9772/cild/15 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Yeddi illik təhsilini [[Bakı|Bakıda]] alıb və ailə vəziyyətinin ağırlığı ilə əlaqədar məktəbdən uzaqlaşmalı olub. On dörd yaşından etibarən şoferlər klubunun dram dərnəyinə gedib. Kiçik intermediyalarda, birpərdəli məsxərələrin tamaşalarında kiçik rollar oynayıb. 1941-ci ilin axırlarında [[İkinci Dünya müharibəsi|İkinci Dünya müharibəsinə]] yollanan Bəşir 1942-ci ildə hərbdən kontuziyalı qayıdıb. Dili tutulub və qulaqları çox ağır eşidib. Bir müddət fəhlə, yük maşınının sürücüsü işləyib. Rejissor [[Niyaz Şərifov]] ona məsləhət görüb ki, müntəzəm olaraq teatrın tamaşalarına gəlsin. O, tamaşalara baxmağa başlayıb. Bir müddət sonra isə onu truppaya aktyor qəbul ediblər. Ardınca keçirtdiyi ani həyəcan onun dilinin açılmasına səbəb olub və o, aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb.

== Fəaliyyəti ==
Bəşir Səfəroğlu [[Üzeyir Hacıbəyov|Üzeyir]] və [[Zülfüqar Hacıbəyov]]un klassik operettalarında, əsasən isə çağdaş dramaturq və bəstəkarların musiqili komediyalarında müxtəlif xarakterli, satirik, yumoristik, məzhəkəli rollarda çıxış edib.

Aktyor yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsas rolları: Möhsün (&quot;Beş manatlıq gəlin&quot;, dramaturq [[Məmməd Səid Ordubadi]] və bəstəkar [[Səid Rüstəmov]]), Qaradavoy və Çiko (&quot;Keto və Kote&quot;, Vladimir Dolidze), Usta Məhərrəm, Qoçu Əsgər və Məşədi İbad (&quot;Məşədi İbad&quot;, [[Üzeyir bəy Hacıbəyov]]), Uzun və Nəcəf (&quot;Durna&quot;, [[Süleyman Rüstəm]] və [[Səid Rüstəmov]]), Qədir və Gülümsərov (&quot;Ulduz&quot;, [[Sabit Rəhman]] və [[Süleyman Ələsgərov (bəstəkar)|Süleyman Ələsgərov]]), Səlyanski və Qəhrəman (&quot;Gözün aydın&quot;, [[Məhərrəm Əlizadə]] və [[Fikrət Əmirov]]), Ohan yüzbaşı və Hacı Qara (&quot;Xəsis&quot;, [[Mirzə Fətəli Axundzadə]]nin əsəri əsasında [[Şəmsi Bədəlbəyli]]nin işləməsi, bəstəkarlar [[Vasif Adıgözəlov]] və [[Ramiz Mustafayev]]), Kazbek (&quot;Kəndimizin mahnısı&quot;, dramaturq [[Kərim Kərimov (sənətşünas)|Kərim Kərimov]], şeirlərin müəllifi [[Ənvər Əlibəyli]] və bəstəkar [[Zakir Bağırov (bəstəkar)|Zakir Bağırov]]), Şulu, Muxtar bəy (&quot;Əlli yaşında cavan&quot; və &quot;Evliykən subay&quot;, [[Zülfüqar bəy Hacıbəyov]]), Mir İsmayıl (&quot;Qızıl axtaranlar&quot;, [[Həsən Seyidbəyli]] və [[Tofiq Quliyev]]), Baləmi (&quot;Rəisin arvadı&quot;, Məhərrəm Əlizadə və [[Səid Rüstəmov]]), Qiya (&quot;Tiflis nəğməsi&quot;, Levon Cubabiriya və Şota Milorava), Əli Dinməzov (&quot;Bir dəqiqə&quot;, Məhərrəm Əlizadə və [[Hacı Xanməmmədov]]), Hacı Kərim (&quot;Hacı Kərimin Aya səyahəti&quot;, dramaturqlar Qulamrza Cəmşidi ilə Əbülfəz Hüseyni və bəstəkar [[Azər Rzayev]]), Qoçu (&quot;Keçmişin məişət səhnələri&quot;, [[Soltan Dadaşov]] və [[Vasif Adıgözəlov]]), Nadir və Azay (&quot;Qızılgül&quot;, [[Məhərrəm Əlizadə]] və [[Soltan Hacıbəyov]]), Murtuzov, Dayandur, Polis rəisi (&quot;Özümüz bilərik&quot;, &quot;Olmadı elə, oldu belə&quot; və &quot;Milyonçunun dilənçi oğlu&quot;, [[Şıxəli Qurbanov]] və [[Süleyman Ələsgərov (bəstəkar)|Süleyman Ələsgərov]]), Darçmov (&quot;Səndən mənə yar olmaz&quot;, Məhərrəm Əlizadə və [[Əşrəf Abbasov]]), Firuzbala (&quot;Altı qızın biri Pəri&quot;, Məhərrəm Əlizadə və [[Tofiq Bakıxanov]] ilə [[Nəriman Məmmədov (bəstəkar)|Nəriman Məmmədov]]), Səbrəli (&quot;Bizə bircə xal lazımdır&quot;, Qulamrza Cəmşidi ilə Bəşir Səfəroğlu və [[Telman Hacıyev (bəstəkar)|Telman Hacıyev]]), Qasiyane (&quot;Tiflis nəğməsi&quot;, Levon Cubabiriya və Şota Milorava. Tərcümə edəni [[Adil Babayev (şair)|Adil Babayev]]), Əsgər Nəcəfoviç (&quot;Ləpələr&quot;, [[Əliağa Kürçaylı]] və [[Arif Məlikov]]).

Bəşir Səfəroğlu &quot;Azərbaycanfilm&quot;in istehsal etdiyi &quot;[[Əhməd haradadır? (film, 1963)|Əhməd haradadır?]]&quot; və &quot;[[Ulduz (film, 1964)|Ulduz]]&quot; filmlərində Sərxoş və Gülümsərov, &quot;Tacikfilm&quot;in çəkdiyi &quot;Xoca Nəsrəddinin 12 qəbri&quot; kinolentində Xacə Nəsrəddin rollarını ifa edib.

Altmışıncı illərin ortalarında [[Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası]]nda &quot;Gəlməli, görməli, gülməli&quot; miniatür teatrı təşkil olunub. Onun üzvləri xalq artisti [[Əliağa Ağayev]], əməkdar artist [[Müxlis Cənizadə]], aktrisa [[Ofeliya Məmmədzadə|Ofeliya Abbasova (Məmmədzadə)]] və Bəşir Səfəroğlu idilər. Bu kollektivdə Bəşir Səfəroğlu onlarla satirik obraz yaradıb. Bəşir Səfəroğlunun teatr çıxışları Qərbdə &quot;stand-up&quot; kimi məhşur olan [[Ayaqüstü komediya janrı|ayaqüstü komediya janrında]] olub.

Rejissor [[Rauf Kazımovski]] görkəmli gülüş ustası Bəşir Səfəroğlu haqqında eyni adlı [[Bəşir Səfəroğlu (film, 1969)|bədii-sənədli televiziya filmi]] çəkib.

Sənət uğurlarına görə 29 iyun 1964-cü ildə Bəşir Səfəroğluna &quot;[[Azərbaycan SSR əməkdar artisti]]&quot;, 25 iyun 1968-ci ildə &quot;[[Azərbaycan SSR xalq artisti]]&quot; fəxri adları verilib.

Bəşir Səfəroğlu [[Bakı]]da, 44 yaşında, 23 mart 1969-cu ildə vəfat edib. Məzarı Bakıdakı [[Fəxri Xiyaban|Fəxri Xiyabandadır]].

== Ailəsi ==

* [[Afaq Bəşirqızı]]nın atasıdır.

== Xatirəsi ==
[[Bakı]], [[Quba]] və [[Siyəzən]] şəhərlərinin mərkəzi küçələrindən biri, eləcə də Quba rayon Mədəniyyət Mərkəzi və Yevlax Şəhər Xalq Teatrı Bəşir Səfəroğlunun adını daşıyır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Filmoqrafiya ==
* [[Aygün (film, 1960)]]
* [[Qəribə əhvalat (film, 1960)]]-Cəmil
* [[Əhməd haradadır? (film, 1963)]] — sərxoş Əhməd
* [[Ulduz (film, 1964)]] — Gülümsərov
* [[Yun şal (film, 1965)]]
* [[Yaşamaq gözəldir, qardaşım! (film, 1966)]]
* [[Nəsrəddin Xocanın 12 məzarı (film, 1966)]]
* [[Bəşir Səfəroğlu (film, 1969)]]

== Ədəbiyyat ==
* Abbaslı, T. O… yandı…: Özü də telesəhnəciklərdən birində dediyi kimi, &quot;yavaş-yavaş&quot; yox, atəş-atəş yandı!: [aktyor Bəşir Səfəroğlu haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 11 mart.- S.13.
* Bəşir Səfəroğlunun doğum günüdür: Afaq Bəşirqızı: 46 ildir həyatda yoxdur və bu, məni çox kədərləndirir: //Üc nöqtə.- 2015.- 11 mart.- S.13.
* Hüseynov, F. Bəşir Səfəroğlunun 90 illiyi ilə bağlı xatirə mərasimi keçirilib: [Fəxri xiyabanda] //Mədəniyyət.- 2015.- 13 mart.- S.5.
* Kazımzadə, A. Güldürən və düşündürən komediya ustası: Bəşir Səfəroğlu-90 //Azərbaycan.- 2015.- 15 mart.- S.6.
* Süleymanova, A. Ölünü güldürən aktyor – Səfəroğlu Bəşir… //Kaspi.- 2015.- 13 mart.- S.11.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://www.youtube.com/watch?v=_UQ6Bac1r6s '''Bəşir Səfəroğlu filmindən fraqment''' YouTube]

[[Kateqoriya:Bəşir Səfəroğlu| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR xalq artistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR əməkdar artistləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan komediyaçıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ aktyorları]]</text>
      <sha1>nk85mbezizvaqn6uaiu4d8qz7gp4b87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirbala Səlimli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39554</id>
    <revision>
      <id>9037203</id>
      <parentid>8880301</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T21:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15811" sha1="q33n1slyc81pxfep7qljblh2j8kbp61" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı              = Mirbala Səlimli
 |şəkil            = Mirbala Səlimli.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 280
 |şəklin izahı     = 
 |doğum tarixi     = 05.04.1963
 |doğum yeri       = [[Qubalı]], [[Hacıqabul rayonu]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = {{SSRİ}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti       = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |həyat yoldaşı    = 
 |uşağı            = 
 |atası            = 
 |anası            = 
 |fəaliyyəti       = Kino və Teatr Rejissoru, Ssenarist.
 |fəaliyyət illəri = 
 |istiqaməti       = 
 |tanınır          = 
 |təhsili          = Ali Ssenaristlər və Rejissorlar kursu.
 |üzvlüyü          = 
 |teatr            = 
 |mükafatları      = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi}}{{&quot;Sənətkar&quot; medalı}} {{&quot;Qızıl Dərviş&quot; mükafatı}}
 |imdb_id          = 
 |imzası           = 
 |saytı            = http://mirbala.com/
 |vikianbar        = 
}}
'''Səlimli Mirbala Seyidəsgər oğlu''' (5 aprel 1963, [[Qubalı]], [[Hacıqabul rayonu]], [[Azərbaycan SSR]]) — teatr və kino rejissoru, ssenarist, 1990-cı ildən ATXİ-nin, 2005-ci ildən Kinematoqrafiya İttifaqları Konfederasiyasının və AKİ-nin, 2006-cı ildən isə Rusiya Kinorejissorları Gildiyasının üzvü.

== Həyatı ==
Mirbala Səlimli 1963-cü il aprelin 5-də indiki Hacıqabul rayonunun Qubalı kəndində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun kino və dram aktyorluğu şöbəsini, 1995-ci ildə B. V. Şukin adına Moskva Ali Teatr Məktəbinin teatr rejissorluğu şöbəsini və 2001-ci ildə isə Moskva Ali Ssenaristlər və Rejissorlar kursunun kinorejissorluğu şöbəsini fərqlənmə diplomları ilə bitirmişdir. Məşhur rus kinorejissoru [[Aleksey German|AlekseyYuriyeviç Germanın]] (Алексей Юревич Герман) tələbəsidir və onun çəkdiyi &quot;Allah olmaq çətindir&quot; filmində təcrübə keçmişdir. 2003–2004-cü illərdə AVANTI proqramı (İsveçrə) çərçivəsində kinorejissor K. Zanussi (Polşa) və kinodramaturq D. Benkedən (Almaniya) və 2006–2007-ci illərdə İFA-SC proqramı (İsveçrə) çərçivəsində kinodramaturq Kler Daunzdan (Böyük Britaniya) ustad dərsləri almışdır.

1985-ci ildən Şəki Dövlət Dram Teatrında işləyir və hazırda bu teatrın baş rejissorudur.

Teatr rejissoru kimi Azərbaycan və dünya dramaturgiyasının incilərindən sayılan 30-dan çox dram əsərinə quruluş vermişdir. [[Jan Batist Molyer]]in &quot;Xəsis&quot; komediyasının quruluşuna görə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi &quot;Qızıl Dərviş&quot; (2009) mükafatına, İlyas Əfəndiyevin &quot;Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı&quot; tamaşasına görə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi &quot;Zirvə&quot; (2014) mükafatına, Haldun Tanerin &quot;…Və dəyirman dönərdi&quot; tamaşasına görə TÜRKSOY-un təsis etdiyi Haldun Taner medalına (2015) layiq görülmüşdür.

2000-ci ildən &quot;Mir iskusstva&quot; (Moskva) Yaradıcılıq birliyi ilə əməkdaşlıq edir və rejissor, ssenarist və operator kimi burada 20-dən çox sənədli film çəkmiş, beynəlxalq festivalların diplomlarını almışdır.

2002-ci ildə kinorejissor və ssenarist kimi &quot;Debüt&quot; studiyasında &quot;Odla qol-boyun&quot; adlı qısametrajlı bədii film çəkmişdir. Bir çox beynəlxalq festival (Fransa, Macarıstan, Rusiya, Tacikstan və s.) və kinoforumların iştirakçısı olmuşdur.

2007-ci ildə &quot;Yaddaş&quot; sənədli filmlər studiyasında &quot;Şəki — tarixin naxışları&quot; adlı sənədli film çəkmişdir. Film beynəlxalq festivalların (Fransa, Türkiyə) iştirakçısı olmuşdur.

2016-cı ildə Azərbaycanfilm və VayTMedia (Rusiya) studiyalarının birgə istehsalı olan &quot;Qırmızı bağ&quot; filmini çəkmiş, 15-ci Dəkkə Beynəlxalq Film Festivalında &quot;Mənəvi filmlər&quot; müsabiqə proqramında &quot;Ən yaxşı bədii film&quot; mükafatına, Rusiyada keçirilən 17-ci Baykal Beynəlxalq Film Festivalında &quot;L. İ. Qayday adına Ən yaxşı bədii film&quot; mükafatına, Türkiyənin Trabzon Beynəlxalq Film Festivalında baş rolların ifaçılar üç &quot;Altın kemança&quot; mükafatına ''(Gülzar Qurbanova &quot;Ən yaxşı qadın rolu&quot;, Maqsud Məmmədov &quot;Ən yaxşı kişi rolu&quot;, Taleh Bədiyev filmdə aktyor oyununa görə &quot;Münsiflər heyətinin xüsusi mükafatı&quot;na)'' layiq görülmüşdür. Film həmçinin Rusiyada 30-cu &quot;Nika&quot; mükafatının MDB və Baltikyanı ölkələrin &quot;Ən yaxşı filmi&quot; mükafatına nominant elan olunmuş, 2018-ci ildə Azərbaycan Kino Akademiyasının təsis etdiyi &quot;Ən yaxşı tammetrajlı bədii debüt filmi&quot;nə görə &quot;Qızıl Pəri&quot; mükafatı, filmin parlaq bədii həllinə görə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

9 may 2012-ci il tarixdə Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. [[2009-cu il]]də, 30 aprel [[2014-cü il]]də, 6 may [[2015-ci il]]də, 6 may [[2016-cı il]]də, 1 may [[2017-ci il]]də, 9 may [[2018-ci il]]də, 10 may 2019-cu ildə, 7 may [[2020-ci il]]də və 7 may 2026-cı ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72321 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2026 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2026-05-08 |language=az |url-status=live |archive-date=2017-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723025318/https://president.az/az/articles/view/72321 }}&lt;/ref&gt; Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

== Mükafatları ==
* Azərbaycanın Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adı — 9 may 2012-ci il
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatı — 5 may 2009, 30 aprel 2014&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/11611 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=30.04.2014 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2014-04-30 |language=az |archive-date=2018-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407124644/http://president.az/articles/11611 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 6 may 2015&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/15077 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=06.05.2015 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2015-05-06 |language=az |archive-date=2021-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929025732/https://president.az/articles/15077 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 6 may 2016&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/19705 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=06.05.2016 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2016-05-06 |language=az |archive-date=2021-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929010435/https://president.az/articles/19705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 1 may 2017&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/23481 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=01.05.2017 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2017-05-01 |language=az |archive-date=2018-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407120918/http://www.president.az/articles/23481 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 9 may 2018&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/28478 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2018 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2018-05-09 |language=az |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612203151/https://president.az/articles/28478 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 10 may 2019&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/33047 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=10.05.2019 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2019-05-10 |language=az |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511004551/https://president.az/articles/33047 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 7 may 2020&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/37936 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2020 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2020-05-07 |language=az |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918073212/https://president.az/articles/37936 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; , 7 may 2021&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/51397 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2021 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2021-05-07 |language=az |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113093351/https://president.az/articles/51397 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 10 may 2022&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/55974 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=10.05.2022 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2022-05-15 |language=az |archive-date=2022-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510181109/https://president.az/az/articles/view/55974 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 6 may 2023&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/59639 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=06.05.2023 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2023-05-08 |language=az |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628160029/https://president.az/az/articles/view/59639 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 9 may 2024&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2024 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2024-05-10 |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 8 may 2025&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/68753 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=08.05.2025 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2025-05-21 |language=az |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509111008/https://president.az/az/articles/view/68753 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi &quot;Qızıl Dərviş&quot; mükafatı — 2009-cu il
* Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi &quot;Zirvə&quot; mükafatı — 2014-cü il
* TÜRKSOY-un təsis etdiyi Haldun Taner medalı — 2015-ci il
* Azərbaycan Kino Akademiyasının təsis etdiyi &quot;Qızıl Pəri&quot; mükafatı — 2018-ci il
* MDB ölkələrinin Parlamentlərarası Assambleyasının təsis etdiyi &quot;Mədəniyyət və İncəsənətin inkişafında xidmətlərinə görə&quot; Fəxri Nişanı — 2022-ci il
* Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi &quot;Sənətkar Medalı&quot; — 2023-cü il
* Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi &quot;Qızıl Medal&quot; — 2024-cü il

== Filmoqrafiya ==
# İnsan və milçək. Rejissor və ssenarist. &quot;ÜmidTV&quot;, 1999.
# Allah olmaq çətindir. A. Germanın filmi. Təcürbə keçən rejissor. &quot;Lenfilm&quot; k/s.
# Vəsiyyət. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2000.
# [[Etimad telefonu (film, 2001)|Etimad telefonu]] R. İbrahimbəyovun filmi. Rejissor, montaj rejissoru, aktyor. &quot;İbrus&quot; k/s., 2001.
# Avropanın oğurlanması. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2002.
# [[Odla qol-boyun (film, 2002)|Odla qol-boyun]]&quot;. Rejissor və ssenarist. &quot;Debut – Azərbaycanfilm&quot; k/s., 2002.
# Mayakovskinin şən ili. Sənədli film. Operator. &quot;Mir iskusstva&quot; k/s., 2003.
# Anastasiya Tsvetayevanın axırıncı günü. Operator. &quot;Mir iskusstva&quot; k/s., 2004.
# Sergey Yesenin. Sənədli film. Operator. &quot;Mir iskusstva&quot; k/s., 2005.
# Canlı Mayakovski. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2005.
# Üç tac qoyma mərasiminin marşalı. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2005.
# Danil Xarmsın möcüzəsi. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2005.
# İki qat ulduz. Sənədli film. Operator. &quot;Fişka Film&quot; k/s., 2006.
# Moskvanın heykəltaraşlıq səlnaməsi. Sənədli film. Rejissor və ssenarit, operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2006.
# Natürmort kralı İlya Maşkov. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2006.
# Şəxsi müqavimət təcrübəsü. Sənədli film. Operator. &quot;Fişka Film&quot; k/s., 2006.
# Boris Zaytsevin zaman çayı. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2006.
# Qara Lala. Operator. &quot;Fişka Film&quot; k/s., 2007.
# Petrov-Vodkinin məhəbbəti. Operator. &quot;Fişka Film&quot; k/s., 2007.
# Şəki – tarixin naxışları. Sənədli film. Rejissor və senarist. &quot;Yaddaş&quot; k/s., 2007.
# Kulbin – rus futurizminin babası. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2006.
# Mənim məktəbim. Sənədli film. Rejissor və ssenarist. &quot;Narimanfilm&quot; k/s. 2008.
# İlya Zdaneviç. Sənədli film. Operator. &quot;Mir İskusstva&quot; k/s., 2006.
# Olvia – xoşbəxtlik misteriyası. Rejissor və operator. &quot;Savonarola&quot; k/s. 2010.
# [[Qırmızı bağ (film, 2016)]]

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=LLstUycXYwc Şəki teatrının uğurları]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y3SM894mofs &quot;Günə doğru&quot;. Mirbala Səlimli]
* [https://www.youtube.com/watch?v=msK6Jwv9MMo Əməkdar incəsənət xadimi Mirbala Səlimli &quot;Günə doğru&quot;da]
* [https://www.youtube.com/watch?v=o-x72Sx0PgE &quot;Qırmızı bağ&quot; filmi təqdim olunub]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan kinorejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın teatr rejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:Hacıqabulda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Boris Şukin adına Teatr İnstitutunun məzunları]]
[[Kateqoriya:XX əsrin ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr teatr rejissorları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr teatr rejissorları]]</text>
      <sha1>q33n1slyc81pxfep7qljblh2j8kbp61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seyfulla Mustafayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40054</id>
    <revision>
      <id>9037433</id>
      <parentid>8604521</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="ahuvqzy7rqpy5uw64e61hhshjlol9o0" xml:space="preserve">{{Sil|səbəb=M5}}{{Kino sənətçisi
 |adı             = Seyfulla Mustafayev
 |orijinal adı    = Seyfulla Fuad oğlu Mustafayev
 |digər adları    = 
 |şəkil           =
 |şəklin ölçüsü   = 250
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 18.11.1962
 |doğum yeri      = 
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{SSRİ}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = [[Fuad Mustafayev]]
 |anası           = Naxışqız Şirəli qızı Mustafayeva
 |peşəsi          = [[televiziya prodüseri]]
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Seyfulla Fuad oğlu Mustafayev''' ({{DVTY}}) — [[ANS Şirkətlər Qrupu|ANS Şirkətlər Qrupunun]] Strateji Planlaşdırma üzrə vitse-prezidenti.

== Həyatı ==
Seyfulla Mustafayev 1962-ci ildə anadan olub. ''Azerbaijan News Service'' (Azərbaycan Xəbərlər Xidməti — ANS) 26 noyabr 1991-ci ildə 2 nəfər gənc jurnalist: [[Vahid Mustafayev|Vahid]] və Seyfulla Mustafayev qardaşları tərəfindən yaradılıb. ANS Şirkətlər Qrupuna aid olan ANS Müstəqil Yayım və Media Şirkətinin (ANS TV — 1991), ANS ÇM Yayım və Media Şirkətinin — 1994, ANS-Kommers Şirkətinin — 1995 və ANS-PRESS NƏŞRİYYAT EVİ-nin — 2001, habelə ANS-in əhatə dairəsinə daxil olan digər şirkətlərin təsisçilərindəndir. ANS Müstəqil Yayım və Media Şirkətinin (ANS TV) 1997–1998-ci illərdə Baş Prodüseri və 2002–2004-cü illərdə Baş Direktoru olub. 2001-ci ildən ANS Şirkətlər Qrupunun Strateji Planlaşdırma üzrə vitse-prezidentidir. ANS Müstəqil Yayım və Media Şirkətinin (ANS TV) Şurasının üzvüdür.

* [[Çingiz Mustafayev]]in qardaşıdır.
* [[Vahid Naxış]]ın qardaşıdır.
* [[Fuad Mustafayev]]in oğludur.

== Filmoqrafiya ==
# [[Adam cinsi arasında cins adam]] (qısametrajlı sənədli film) (ANS)-arxiv kadrlar
# [[ADıNA günü (film, 2010)]] (qısametrajlı sənədli film) (ANS)-ideya müəllifi
# [[Azərbaycana namus və sevgiylə (film, 2006)]]
# [[Bəd xəbər gətirən qəribə insanlar-2 (film, 2005)]]
# [[Bəd xəbərlər gətirən qəribə adamlar (film, 1993)]]
# [[Çətən (film, 1995)]]
# [[İç Xəbər (veriliş)]]
# [[İnsan (film, 2003)]]
# [[Payızın 17 anı (film, 2007)]]
# [[Şəhər (film, 2003)]]

[[Kateqoriya:Azərbaycan kinorejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan rejissorları]]
[[Kateqoriya:Ssenaristlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan kinoprodüserləri]]</text>
      <sha1>ahuvqzy7rqpy5uw64e61hhshjlol9o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikayıl Mikayılov (aktyor)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47919</id>
    <revision>
      <id>9037124</id>
      <parentid>8880285</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6068" sha1="g5hta56k6prkdneqdsqu078lo5bgzag" xml:space="preserve">{{Eyni ad-soyadlı|Mikayıl Mikayılov}}
{{Kino sənətçisi
 |adı             = Mikayıl Mikayılov
 |orijinal adı    = 
 |digər adları    = 
 |şəkil           = 
 |şəklin ölçüsü   = 250
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 21.7.1981
 |doğum yeri      = 
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{USSR}}→{{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = [[Sonaxanım Mikayılova]]
 |peşəsi          = [[rejissor]]&lt;br&gt;[[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = &quot;Zirvə&quot; mükafatı (2013 il), &quot;İlin ən yaxşı gənc rejissoru&quot; (2005), &quot;İlin ən yaxşı gənc kino aktyoru&quot; (2004)
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}

'''Mikayıl Şamil oğlu Mikayılov''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı rejissor, aktyor

== Həyatı ==
Mikayıl Mikayılov 21 iyul 1981-ci ildə anadan olub. ADMİU-nun kinorejissorluq fakültəsində (2000-2004, magistratura 2004-2006) təhsil alıb. Musiqili Komediya, Pantomim, Yuğ Teatrlarında rejissor və aktyor kimi çalışıb.

== Mükafatları ==
6 may 2023-cü ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/59639 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=06.05.2023 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2023-05-08 |language=az |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628160029/https://president.az/az/articles/view/59639 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 9 may 2024-cü ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2024 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2024-05-09 |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 8 may 2025-ci ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/68753 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=08.05.2025 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2025-05-18 |language=az |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509111008/https://president.az/az/articles/view/68753 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və 7 may 2026-cı ildə&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72321 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2026 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2026-05-08 |language=az |url-status=live |archive-date=2017-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723025318/https://president.az/az/articles/view/72321 }}&lt;/ref&gt; Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

== Ailəsi ==
Aktrisa, əməkdar artist [[Sonaxanım Mikayılova]]nın oğludur.

== Filmoqrafiya ==
'''Rejissor'''
# Biri vardı, biri yox... (film, 2003)
# Ölülər və dirilər (film, 2004)
# [[Pəri qala (film, 2007)]]
# Fenomen (film, 2015)

'''Aktyor'''
# [[Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)]] 
# [[Manqurt (film, 2003)]]
# [[Oyun (film, 2003)]]
# [[Arxada qalmış gələcək (film, 2004)]]
# Rus tərcüməsi (teleserial, 2006) (Rusiya istehsalı)
# Üç qız (film, 2007) (Azərbaycan, Almaniya və Rusiyanın birgə istehsalı)
# Nəsihətə görə nikah (teleserial, 2009) (Rusiya istehsalı)
# Qardaşımdan yaxşısı yox idi (film, 2010) (Azərbaycan və Rusiyanın birgə istehsalı)

== Teatr ==
'''Rejissor'''
* Viy adlı monstr haqqında dəlinin qeydləri (N.Qoqol) (2005, Bakı)
* &quot;Milyonçunun dilənçi oğlu&quot; - musiqili komediya. Musiqi – S. Ələskərov, libretto – Şixəli Gurbanov (2007, Bakı)
* &quot;Əfğan&quot; [[Məhəmməd Füzuli]] (2009, Bakı)
* &quot;Xanuma&quot; A.Saqareli (2011, Bakı)
* &quot;Müsyo Jordan və Dərviş Məstəli Şah&quot; [[Mirzə Fətəli Axundzadə]] (2012, Karaqanda, Kazaxstan)
* &quot;Şah &amp; Şair, yaxud Hamı səni sevənlər burdadı...&quot; [[Kamal Abdulla]] (2013, Bakı)
* &quot;Müsyo Dərviş&quot; [[Mirzə Fətəli Axundzadə]] (2013, Tümen, Rusiya)                                                                                                  
* &quot;İlahi oyun&quot; &quot;Kitab-i Dedem Korkud&quot; eposu əsasında bir hissəli etno-müzikl (2014, Bakı)
* &quot;Müfəttiş&quot; [[Nikolay Qoqol]] (2016, Bakı)
* &quot;Medeya. Sekvensiya-01&quot; (2016, Bakı)

== Xarici keçidlər ==
* http://www.chekhovfest.ru/mkts/xronika/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170322045123/http://www.chekhovfest.ru/mkts/xronika/ |date=2017-03-22 }}
* http://www.trend.az/life/culture/2449331.html
* http://www.mediawavearchivum.hu/index.php?nyelv=eng&amp;modul=filmek&amp;kod=1191
* http://www.chekhovfest.ru/mkts/projects/spec/1864/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170303043257/http://www.chekhovfest.ru/mkts/projects/spec/1864/ |date=2017-03-03 }}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın teatr rejissorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan kinorejissorları]]</text>
      <sha1>g5hta56k6prkdneqdsqu078lo5bgzag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xalq qəzeti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53765</id>
    <revision>
      <id>9037343</id>
      <parentid>8998633</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elbrus Rza</username>
        <id>137036</id>
      </contributor>
      <comment>Telegram kanalının ünvanı:https://t.me/xqazeti</comment>
      <origin>9037343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5497" sha1="n0jgz1aibeh4muknf16svh3lp7wt3gh" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}
{{digər məna|Kommunist (dəqiqləşdirmə)}}
{{Qəzet
| təsis tarixi    = 29 avqust 1919-cu il (&quot;Kommunist&quot; qəzeti)&lt;br&gt;27 avqust 1991-ci il (Xalq qəzeti)
| təsisçi         = [[Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsi]] və qəzetin redaksiya heyəti
|Baş redaktorlar=| baş redaktor    = [[Əflatun Amaşov]]
| redaktor        = 
| dil             = [[Azərbaycan dili]]
| səhifə          = 12
| tiraj           = 
| qiyməti         = 40 qəpik
| ünvan           = AZ1000, Bakı şəhəri, Bülbül prospekti, 30.
| internet ünvanı = https://www.xalqqazeti.az
}}

'''&quot;Xalq qəzeti&quot;''' (27 avqust 1991-ci ilədək '''&quot;Kommunist&quot;''' qəzeti&lt;ref&gt;{{Cite web |last=modern.az |title=“Xalq qəzeti”nin 104 yaşı tamam olur |url=https://modern.az/news/427967/ |access-date=2024-06-03 |website=modern.az |language=az-AZ |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603103525/https://modern.az/news/427967/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;) — Azərbaycanda gündəlik ictimai-siyasi qəzet.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_oktyabr2009/91296.htm |access-date=2017-09-13 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407010112/http://anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_oktyabr2009/91296.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  ''Azərbaycanda ilk ana dilində çıxan qəzet “Əkinçi”dən 44 il sonra 1919-cu ildə təsis edilmişdir. Sovet dövründə Azərbaycan Kommunist Partiyasının orqanı olan qəzet 1991-ci ildə müstəqil ölkənin “Xalq qəzeti” adını bərpa etmiş, hazırda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinə məxsus “Xalq” qəzetinin redaksiyası MMC tərəfindən nəşr olunur. Qəzetin baş redaktoru 2022-ci ildən Əflatun Amaşovdur.''

== Tarixi ==
1929-cu il yanvarın 1-də Azərbaycanda yeni əlifba tətbiq edilməyə başladı. Həmin gün &quot;Kommunist&quot; qəzeti yeni əlifba ilə çap olunmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.azadliq.org/a/2115537.html |access-date=2017-09-13 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123143907/https://www.azadliq.org/a/2115537.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1920-ci ildən etibarən qəzetdə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]] dövlət orqanlarının hüquqi aktları rəsmi çap edilirdi.

== Baş redaktorları ==

=== Kommunist ===
* [[Əliheydər Qarayev]] (1919–1920)
* [[Ağababa Yusifzadə]] (1920–1921)
* [[Böyükağa Talıblı]] (1921)
* [[Həbib Cəbiyev]] (1921–1922)
* [[Əliheydər Qarayev]] (1922)
* [[Ruhulla Axundov]] (1922–1923)
* [[Həbib Cəbiyev]] (1923–1927)&lt;ref&gt;[https://metbuat.az/news/614608/repressiya-qurbani-olmus-qelem-sahibleri.html]{{Dead link|date=January 2021|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
* [[Yusif Qasımov (siyasətçi)|Yusif Qasımov]]-[[Əhməd Triniç]] (1927–1931)
* Yunis Hacıyev (1931–1941)
* [[Rza Quliyev]] (1941–1944)
* [[Ağababa Rzayev (jurnalist)|Ağababa Rzayev]] (1945)
* [[Əli Vəliyev]] (1945–1949)
* [[Rza Quliyev]] (1949–1953)
* [[Ağababa Rzayev (jurnalist)|Ağababa Rzayev]] (1953–1955)
* [[Xasay Vəzirov]] (1955–1958)
* [[İsrafil Nəzərov]] (1958–1963)
* [[Ağababa Rzayev (jurnalist)|Ağababa Rzayev]] (1963–1980)
* [[Rəşid Mahmudov (ictimai xadim)|Rəşid Mahmudov]] (1980–1987)
* [[Ramiz Əhmədov]] (1987–1988)
* [[Cəmil Əlibəyov]] (1988–1990)
* [[Tofiq Rüstəmov]] (1990–1991)

=== Xalq qəzeti ===
* [[Tofiq Rüstəmov]] (1991–1995)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.e-qanun.az/framework/10278 |access-date=2017-09-16 |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329114112/http://www.e-qanun.az/framework/10278 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Mahal İsmayıloğlu]] (1995–2002)
* [[Həsən Həsənov (jurnalist)|Həsən Həsənov]] (2002–2022)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakıda məşhur dövlət qəzetinin baş redaktoru vəzifəsindən azad olundu |url=https://manset.az/news/44464/son-deqiqe-bakida-meshur-dovlet-qezetinin-bas-redaktoru-vezifesinden |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922134420/http://manset.az/news/44464/son-deqiqe-bakida-meshur-dovlet-qezetinin-bas-redaktoru-vezifesinden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Əflatun Amaşov]] (2022–{{h. h.}})

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [https://xalqqazeti.com/az/news/29462 Azərbaycan tarixinin bir əsrlik salnaməsi] 24 avqust 2019
* [https://xalqqazeti.com/az/news/29216 Azərbaycan tarixinin bir əsrlik salnaməsi] 28 avqust 2019
* [https://xalqqazeti.com/az/news/29425 Azərbaycan tarixinin bir əsrlik salnaməsi] 30 avqust 2019
* [https://xalqqazeti.com/az/news/29475 Azərbaycan tarixinin bir əsrlik salnaməsi] 1 sentyabr 2019

== Xarici keçidlər ==
* Baş redaktorların &quot;yubiley&quot; davası: &quot;Xalq qəzeti&quot;ni biabırçılıqdan xilas edin&quot;
* {{Cite web |last=Tahir Aydınoğlu |title=“Azərbaycan” qəzetindən “Xalq qəzeti”nə gələn yol |url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/136748-azerbaycan-qezetinden-xalq-qezetine-gelen |access-date=2023-11-26 |website=Xalqqazeti.az |language=az}}
{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Xalq qəzeti| ]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan qəzetləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində qəzetlər]]
[[Kateqoriya:1919-cu ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>n0jgz1aibeh4muknf16svh3lp7wt3gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İran–İraq müharibəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60025</id>
    <revision>
      <id>9037128</id>
      <parentid>8911146</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tanker müharibəsi */</comment>
      <origin>9037128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31241" sha1="erhnjgezftpgdqlc5xc1skd4h9bud29" xml:space="preserve">{{Hərbi münaqişə
 |münaqişə              = İran-İraq müharibəsi
 |aiddir                = 
 |şəkil                 = [[Şəkil:Iran-Iraq_war-gallery.png|240px]]
 |şəklin ölçüsü         = 
 |şəklin izahı          = 
 |tarixi                = 22 sentyabr 1980 – 20 avqust 1988
 |yeri                  = [[Fars körfəzi]], İran-İraq sərhədi
 |səbəbi                = İraqın ərazi iddiaları
 |vəziyyəti             = 
 |nəticəsi              = İraqın strateji uğursuzluğu, İranın taktiki uğursuzluğu, hər iki tərəf öz qələbəsini elan etdi
 |ərazi                 = [[Status quo ante bellum]] (müharibədən əvvəlki vəziyyətin bərpası)
 |tərəf1                = {{bayraq|İran}} [[İran]]&lt;br&gt; İraqda İslam İnqilabı Ali Şurası&lt;br&gt;
 |tərəf2                = {{bayraq|İraq}}[[İraq]]&lt;br&gt;[[Şəkil:State flag of Iran (1964–1980).svg|23px]] [[İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı]]
 |tərəf3                = 
 |tərəf4                = 
 |komandan1             = {{bayraq|İran}} [[Ruhullah Xomeyni]]&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} [[Əbülhəsən Banisədr]]&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} [[Məhəmmədəli Rəcai]]&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} [[Seyyid Əli Xameneyi]]&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} Əli Səid Şirazi&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} [[Mustafa Çamran]]&lt;br&gt;{{bayraq|İran}} [[Möhsün Rezayi]]&lt;br&gt;
 |komandan2             = [[Şəkil:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px|İraq bayrağı (1963-1991)]] [[Səddam Hüseyn]]&lt;br&gt;[[Şəkil:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px|İraq bayrağı (1963-1991)]] Əli Həsən əl-Məcid&lt;br&gt;[[Şəkil:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px|İraq bayrağı (1963-1991)]] [[Taha Yasin Ramadan]]&lt;br&gt;[[Şəkil:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px|İraq bayrağı (1963-1991)]] [[İzzət İbrahim Duri]]&lt;br&gt;[[Şəkil:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px|İraq bayrağı (1963-1991)]] [[Tariq Əziz]] və [[Məsud Rəcavi]]&lt;br&gt;
 |komandan3             = 
 |komandan4             = 
 |qüvvə1                = 305 000 əsgər&lt;br&gt;~550 000 könüllü&lt;br&gt;900 tank&lt;br&gt;1 000 zirehli texnika&lt;br&gt;1 000 artilleriya qurğusu&lt;br&gt;447 təyyarə&lt;br&gt;750 vertolyot
 |qüvvə2                = 250 000 (1980) - 1 250 000 (1988) əsgər&lt;br&gt;5 000 tank&lt;br&gt;4 000 zirehli texnika&lt;br&gt;7 330 artilleriya qurğusu&lt;br&gt;500+ təyyarə&lt;br&gt;100+ vertolyot
 |qüvvə3                = 
 |qüvvə4                = 
 |itkilər1              = Rəsmi məlumata əsasən 188 015 əsgər, könüllü və mülki şəxs öldürülüb&lt;ref&gt;[http://www.hamshahrionline.ir/HAMNEWS/1382/820703/news/ejtem.htm] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110911232244/http://www.hamshahrionline.ir/HAMNEWS/1382/820703/news/ejtem.htm |date=2011-09-11 }} Hamshahri Newspaper&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.emadbaghi.com/archives/2005/09/000618print.php (امار شهداي جنگ جامعه شناسي جنگ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210920152415/http://www.emadbaghi.com/archives/2005/09/000618print.php |date=2021-09-20 }} from the website of Iranian journalist and activist Emadeddin Baghi&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Əslində 800 000 nəfərin öldüyü güman edilir&lt;ref&gt;http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Iran-Iraq {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070609095015/http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Iran-Iraq |date=2007-06-09 }} Twentieth Century Atlas - Death Tolls&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-iraq.htm {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110228043452/http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-iraq.htm |date=2011-02-28 }} Iran-Iraq War (1980-1988)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;encyclopedia1&quot;&gt;http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580640_2/Iran-Iraq_War.htmlIran-Iraq{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot }} War - MSN Encarta&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100125102519/http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php |date=2010-01-25 }} Iran Chamber Society: History of Iran: Iran-Iraq War 1980-1988&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.historyofwar.org/articles/wars_iraniraq.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130807171720/http://historyofwar.org/articles/wars_iraniraq.html |date=2013-08-07 }} Iran-Iraq War 1980-1988&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;İqtisadi itki - 500 milyard [[ABŞ dolları]]ndan artıq
 |itkilər2              = ~250 000–500 000 əsgər, könüllü və mülki şəxs öldürülüb və ya yaralanıb&lt;br&gt;İqtisadi itki - 500 milyard [[ABŞ dolları]]
 |itkilər3              = 
 |itkilər4              = 
 |ümumi itkilər         = 
 |vikianbar             = Iran-Iraq War
}}
[[Fayl:Irak-Iran-War furthest ground gains.jpg|thumb|Müharibə zamanı tərəflərin əldə etdikləri nailiyyətlər (qırmızı rəng — [[İraq ordusu|İraq]], sarı rəng — [[İran ordusu|İran ordularını]], ağ rəng isə dövlət sərhəddini bldirir)|300px]]
'''İran–İraq müharibəsi''' (İranda '''&quot;Müqəddəs müdafiə&quot;''' (دفاع مقدس, ''Defae-moqaddas''), İraqda isə '''&quot;Səddam Qədisiyəsi&quot;''' (قادسيّة صدّام, ''Qədisiyyat Səddam'') adı ilə tanınır) — [[İran]] və [[İraq]] arasında strateji cəhətdən vacib olan [[Fars körfəzi]] və [[Şəttül-Ərəb]] çayı üzərində üstünlüyü ələ keçirmək uğrunda 1980–1988-ci illəri əhatə edən müharibə. Müharibə hər iki tərəf üçün uğursuz olmuş, çoxlu sayda insan və maddi itkilərlə nəticələnmişdir.

Müharibə 22 sentyabr 1980-ci ildə İraq ordusunun İranın [[Xuzistan]] əyalətinə hücum etməsi ilə başlamışdır. Müharibənin ilk dövründə iraqlıların qazandığı uğurların qarşısı tezliklə İran ordusu tərəfindən alınmış və 1982-ci ilin iyun ayınadək İran öz işğal olunmuş torpaqlarını İraqdan geri ala bilmişdir. Bundan sonrakı 6 ildə İran daha çox hücum əməliyyatları həyata keçirməyə başlamışdır. Müharibə 20 avqust 1988-ci ildə bağlanmış atəşkəslə başa çatmış və hər iki dövlət öz sərhədlərini müharibədən əvvəlki vəziyyətə qaytarmışdır.

== Müharibənin səbəbləri ==
İki dövlət arasındakı vəziyyət 1959-cu ildə İraqda baş verən üsyandan və İraqın [[SENTO]] təşkilatından çıxmasından sonra daha da gərginləşir.

1975-ci il martın 6-da [[Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi|OPEK]]-in [[Əlcəzair]]də keçirilən konfransında İran şahı [[Məhəmməd Rza Pəhləvi]] və İraqın baş naziri [[Səddam Hüseyn]] arasında [[Şəttül-Ərəb]] (Ərvəndrud) çayının yatağı boyunca İran-İraq sərhədinin müəyyənləşdirilməsi barədə müqavilə imzalandı. [[Dəclə]] və [[Fərat]] çaylarının qovuşmasından yaranan Şəttül-Ərəb çayı böyük neft yataqları ilə zəngindir. İraq bu çayın iri liman şəhərləri [[Xürrəmşəhr]] və [[Abadan]]ın yerləşdiyi şərq sahillərinə iddia edirdi. İran isə sərhəddin [[talveq xətti]], yəni çay yatağının orta xətti boyunca çəkilməsinin tərəfdarı idi.

Müharibənin başlanmasına səbəb olan əsas amilləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
* Ərəb-fars etnik konflikti;
* Ərazi mübahisəsi — İraqın İrana qarşı ərazi iddiaları ([[Xuzistan]] əyalətini ələ keçirmək planları, [[Şəttül-Ərəb]] çayının bölünməsi problemi, İraqın [[Küveyt]]i öz əyalətinə çevirmək istəyinə qarşı İranın etirazları);
* Siyasi görüşlərdə müxtəliflik;
* [[Sünni]]-[[şiə]] qarşıdurması;
* Dünya bazarında neft ixracı uğrunda rəqabət;
* İki dövlət rəhbərlərinin şəxsi ambisiyaları.

== Müharibənin gedişi ==

=== Müharibənin başlanması ===
[[Fayl:Iran Iraq War Start Attack on Tehran Airport 1980-09-22.jpg|300px|thumb|İran-İraq müharibəsi — 22 sentyabr 1980 — [[Tehran]]]]
17 sentyabr 1980-ci ildə Səddam Hüseyn formal olaraq 1975-ci il Əlcəzair razılaşmasını denonsasiya edərək Şəttül-Ərəb çayının şərq sahillərini İraq ərazisi elan edir və Əbu Musa, Böyük və Kiçik Tonb adalarının İran ordularından təmizlənməsi tələbini irəli sürür. 22 sentyabr 1980-ci ildə İraq ordusu İran ərazisinə genişmiqyaslı hərbi müdaxiləyə başlayır. Müharibənin başlanmasına bəhanə rolunu həmin ilin aprelində İraqın cənubunda Xarici İşlər naziri [[Tariq Əziz]]ə qarşı həyata keçirilmiş sui-qəsd cəhdində İran agentlərinin ittiham edilməsi oynadı.

Müharibənin ümumi qəbul olunmuş başlanma tarixi 22 sentyabr 1980-ci ildə İraq ordusunun [[Şəttül-Ərəb]] çayını keçərək İranın Xuzistan ostanına soxulması hesab edilsə də, İraqın özündə bu müharibənin 4 sentyabrda İran-İraq sərhədindəki silahlı qarşıdurma nəticəsində başlaması fikri hökm sürür.

1980-ci il sentyabrın 28-də [[BMT Təhlükəsizlik Şurası]] 479 saylı &quot;İran və İraq arasındakı münasibətlərin mövcud vəziyyəti&quot; adlı qətnamə qəbul edir. Qətnamədə münaqişə tərəflərindən hərbi əməliyyatların dayandırılması və münaqişənin beynəlxalq hüquq çərçivəsində sülh yolu ilə həll edilməsi, eyni zamanda digər dövlətlərin konfliktin genişlənməsi və gələcək eskalasiyasına səbəb ola biləcək hərəkətlərdən çəkinməsi tələb edilirdi.

1980-ci ilin noyabrında İraq Xarici İşlər Nazirliyi memorandum dərc edir. Bu memorandumda İran hərbi obyektlərinə zərbələr endirilməsinin səbəbləri öz əksini tapmışdı. İraq 1975-ci il müqaviləsinin İran tərəfindən pozulduğunu elan edir və İranı 1979-cu ilin fevralından 1980-ci ilin iyuluna kimi İraqın quru və dəniz sərhədlərini 224 dəfə pozmaqda ittiham edir. Memorandumda İraqın hərbi əməliyyatları dayandırması və tərəflərin danışıqlar stolu arxasında razılığa gəlməsinin şərtləri də əks olunmuşdu.

Müharibənin başlamasından bir həftə sonra İraq ordusu irəliləyişini dayandırdı və Səddam Hüseyn İrana sülh danışıqlarına başlamağı təklif etdi. Lakin rəsmi Tehran atəşkəsə razı olmadı.

İlk dövrdə müdaxilənin gözlənilməzliyi və İraq ordusunun say üstünlüyü hesabına iraqlılar İran ərazisinin 20 000 km²-lik hissəsini ələ keçirdilər. Hücum əməliyyatlarının həyata keçirildiyi Xuzistan ostanında İraq ordusunun 5 diviziyasına qarşı İranın yalnız 1 diviziyası döyüşürdü. İraq rəhbərliyi müharibəyə başlayarkən qısamüddətli hərbi kampaniyaya ümid bəsləyirdi. Belə ki, 2 həftə ərzində Xuzistanın bütün böyük şəhərləri üzərində nəzarətin təmin olunması planlaşdırılırdı. Ostanın ərəb əhalisinin iraqlıları dəstəkləyəcəyi və zəngin neft yataqlarının ələ keçirilməsinin İrandakı daxili vəziyyəti gərginləşdirəcəyi güman olunurdu. Lakin bu ehtimallar özünü doğrultmadı.

İran ordusu 1979-cu il [[İran İslam İnqilabı|İslam inqilabından]] sonrakı dəyişikliklər səbəbindən xeyli zəifləmişdi. [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]] isə hələ ki, çox da güclü deyildi və üzvlərinin sayı az idi. [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-la əlaqələrin kəsilməsi isə əsasən Amerika istehsalı olan silahlarla silahlanmış İran ordusunda ehtiyat hissələrin çatışmamasına səbəb olmuşdu ki, bu da onun hərbi imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Lakin iraqlıların qətiyyətsizliyi İranın tezliklə ümumi səfərbərlik elan edərək cəbhə bölgəsinə çox sayda canlı qüvvə və texnika toplamasına imkan verdi. Üstəlik, İraq ordusu gözləmədiyi müqavimətlə üzləşdi. İki ölkənin sərhəddində yerləşən [[Xürrəmşəhr]]in ələ keçirilməsi əməliyyatı bir ay vaxt apardı və iraqlılar üçün böyük itkilər hesabına başa gəldi. Şəhəri yalnız oktyabrın sonunda ələ keçirmək mümkün oldu ki, bu da İraq ordusunun müharibənin əvvəlindəki yeganə əhəmiyyətli qələbəsi idi. Qonşu [[Abadan]] şəhərini ələ keçirmək mümkün olmadı, belə ki, onun blokadasına yalnız oktyabrın ortalarında başlandı, lakin şəhərin tam mühasirəyə alınmasınadək iranlılar uzunmüddətli müdafiəni təmin etmək üçün bura kifayət qədər qüvvə yönəldə bildilər.

İraq zabitlərinin düzgün qərarlar qəbul etməməsi və rəqibi qiymətləndirməməsi, genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar keçirmək təcrübəsinin olmaması tezliklə İraq ordusunun təşəbbüsü əldən verməsinə və ilk dövrdəki uğurları davam etdirə bilməməsinə səbəb oldu. Oktyabrın sonları və noyabrda İraq ordusu [[Dəsful]] və [[Əhvaz]] istiqamətində irəliləməyə çalışsa da, bu cəhdlər uğursuz oldu. Dekabr ayında yağışlar mövsümünün başlanması və hərəkətin çətinləşməsi ilə S. Hüseyn İraq qoşunlarının müdafiə mövqeyinə keçdiyini elan etdi. Müharibənin başlanmasından keçən dövrdə İraq ordusu Xürrəmşəhr, [[Qəsri-Şirin]], Neftşah, Mehran və Bostan şəhərlərini ələ keçirmiş, Abadanı mühasirəyə almışdı.
[[Fayl:Capture in Khorramshahr.jpg|300px|thumb|right|[[Xürrəmşəhr]]də əsir götürülmüş iraqlı əsgərlər]]

=== İranın təşəbbüsə yiyələnməsi ===
İran prezidenti və ali baş komandan [[Əbülhəsən Banisədr]] rəqibin müdafiəyə keçməsindən istifadə edərək 1981-ci ilin yanvarında müharibənin başlanmasından bəri ilk dəfə olaraq əks-hücuma keçmək əmri verdi. Lakin bu əməliyyat tam uğursuzluqla bitdi. Belə ki, əsas vəzifəsi Abadanın mühasirəsini aradan qaldırmaq olan hücumda 16-cı tank diviziyası özünün 3 briqadasından 2-ni tamamilə itirdi. Yalnız hücumun bəzi istiqamətlərində kiçik uğurlar əldə etmək mümkün oldu. İranın əks-hücumunun uğursuzluğu İraq komandanlığında elə bir təəssürat yaratdı ki, [[iranlılar]] yaxşı möhkəmləndirilmiş müdafiə xəttini yara bilməzlər. Mart ayında Susəngərd üzərinə həyata keçirilən və uğursuz olan hücumdan sonra İraq ordusu ilin sonunadək heç bir hücum əməliyyatı həyata keçirmədi. Çünki, İraq rəhbərliyi İrandakı rejimin tezliklə devriləcəyinə ümid edirdi. Bunun üçün əsasları da var idi. Belə ki, İran ordusunun uğursuz yanvar əməliyyatı ölkə daxilindəki siyasi çəkişmələri kəskinləşdirmişdi. İran ordusu və [[İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu]] (İİMK) arasındakı daimi rəqabət isə İran hərbi qüvvələrinin əsas probleminə çevrilmişdi. İslamçılar ordunun zabit heyətinin şah rejiminə tərəfdar olmasından şübhələnirdilər və buna görə də ordunun hərbi əməliyyatlardakı rolunu aşağı salmağa çalışırdılar. Yanvar məğlubiyyəti prezident Ə. Banisədrin mövqelərini və orduya olan etibarı sarsıtdı. İyun ayında Banisədr hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı və ölkəni tərk etdi. Hazırda terrorçu təşkilat olaraq qəbul edilən [[İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı]] islamçıların rolunun artmasına etiraz olaraq İran ərazisində terror aksiyaları keçirməyə başladı. Onların əsas uğurları isə ölkənin yeni prezidenti [[Məhəmmədəli Rəcai]] və baş nazir Məhəmməd Cavad Bəhonərin öldürülməsi oldu.

Sentyabrın əvvəllərində İran ordusu [[Abadan]]ın mühasirəsinin aradan qaldırılması istiqamətində irimiqyaslı əməliyyat keçirdi. İranlılar İraq ordusunu yanıltmaq üçün hücumun [[Bəsrə]]ni ələ keçiməyə yönəldiyi təəssüratını yaratmışdılar. Abadanı şərqdən mühasirədə saxlayan İraq qoşunları ilə döyüş sentyabrın 26-dan 29-dək davam etdi və uğurla nəticələndi. Bu İranın müharibə dövründəki ilk böyük uğuru oldu. Bu uğur ordu və İİMK-nın birgə fəaliyyəti nəticəsində mümkün olmuşdu. Lakin əməliyyatın həyata keçirilməsinə rəhbərlik edən demək olar ki, bütün komandirlər, cəmi 80 nəfər yüksəkrütbəli zabit, o cümlədən İranın Müdafiə naziri, briqada generalı Seyid Musa Nəmju Tehrana uçarkən təyyarə qəzasında həlak oldular.

1982-ci ilin martından İran yenidən hücum əməliyyatları həyata keçirir, may ayında [[Xürrəmşəhr döyüşü (1982)|Xürrəmşəhr azad edilir]]. Hərbi əməliyyatlar meydanı İraq ərazisinə keçmiş olur, ancaq yenidən mövqe müharibəsi başlanır. 1982-ci ilin iyununda [[Səddam Hüseyn]] sülh danışıqlarına başlamaq istədiyini bildirsə də, İran hakimiyyəti buna razı olmur. Belə olan təqdirdə Səddam [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-dən və digər müttəfiqlərindən əlavə silah, hərbi texnika və kimyəvi silahlar alır.

=== Tərəflərin silahları ===
Müharibənin ilk dövründə İraq ordusunun silahları sovet və fransız istehsalı idi. Onların əlində [[T-54]], [[T-55]], [[T-62]], [[T-72]] tankları, [[BMP-1]] piyadaların döyüş maşınları, [[BTR-50]], [[BTR-60]], [[OT-64 SKOT|OT-64]] zirehli maşınları, [[Mi-8]], [[Mi-24]], &quot;[[Qazel (vertolyot)|Qazel]]&quot;, [[Aluet III]] vertolyotları, qırıcı-bombardmançı [[MiQ-21]], [[MiQ-23]], [[Su-17]], [[Miraj F-1|&quot;Miraj&quot; F-1]], səsdən sürətli, çoxfunksiyalı [[MiQ-25]], bombardmançı [[Tu-16]], [[Tupolev Tu-22]] təyyarələri var idi.

İran ordusu 1979-cu ilədək əsasən ABŞ silahları ilə təchiz olunsa da, [[AFR]], [[SSRİ]] və [[İsrail]]dən də silahlar alırdı. İran ordusunun əlində [[M47 Patton|M47]], [[M48 Patton|M48]], [[M60 Patton|M60]], &quot;[[Chieftain|Çiften]]&quot; tankları, müharibənin son dövrlərində Çin istehsalı olan sovet tankları, [[BMP-1]] piyadaların döyüş maşınları, [[M113]], [[BTR-50]] zirehli maşınları, [[AH-1 Kobra]], [[UH-1]], [[CH-47]] vertolyotları var idi. İran HHQ-nin əsas təyyarələri qırıcı-bombardmançı [[F-4]], [[Northrop F-5|F-5]] və [[F-14 Tomcat|F-14]]-lər idi.

=== &quot;Canlı dalğalar&quot; ===
1981-ci ilin dekabrında İran ordusu cəbhənin mərkəzi hissəsində 2 hücum əməliyyatı keçirir. Bostan şəhərini azad etmək üçün aparılan əməliyyatda ilk dəfə olaraq könüllü döyüşçülərdən ibarət &quot;canlı dalğalar&quot;dan istifadə edildi. Bu dəstələr əsasən yeniyetmələrdən və qocalardan təşkil edilir və zirehli texnikanın, xüsusilə aviasiya qüvvələrinin çatışmadığı yerlərdə İran ordusunun döyüşün əvvəlindəki itkilərini azaltmaq məqsədi daşıyırdı. &quot;Dalğalar&quot;ın əsas vəzifəsi düşmən cəbhəsində qarışıqlıq yaratmaq idi. 1982-ci ilin ortalarından 1987-ci ilə qədər İran çoxsaylı hücumlar vasitəsilə İraqın əsas dəniz limanı olan [[Bəsrə]]ni ələ keçirməyə çalışır. İraq ordusu hücum edən &quot;canlı dalğaları&quot; məhv etmək məqsədilə gücləndirilmiş müdafiə xətti yaradır. İran tərəfinə İraqın müdafiə xəttini tam yarmaq nəsib olmur.

=== Tanker müharibəsi ===
1984-cü ilin sonunda başlayan &quot;[[tanker müharibəsi]]&quot; zamanı İran və İraqın [[Fars körfəzi]]ndə üçüncü dövlətlərin neft tankerlərinə də zərbə vurmaları bu müharibənin beynəlxalq konfliktə çevrilməsinə səbəb olur. [[Hörmüz boğazı]]na daxil olan bütün tankerlərə hücum əməliyyatına başlanır. İran Fars körfəzində yerləşən ərəb dövlətlərinin neft tankerlərinə zərbə vurmaqla dünyada yeni neft böhranı yaratmağa çalışır. Eyni zamanda mühasirədə saxladığı [[Fao yarımadası]]ndan Küveytə raket zərbələri endirir. 17 may 1987-ci ildə İraq hərbi təyyarəsi ABŞ HDQ-yə məxsus &quot;Stark&quot; freqatına hücum edərək 37 nəfərin ölümünə və 21 nəfərin yaralanmasına səbəb olur. &quot;Tanker müharibəsi&quot; vuruşan tərəflərin maddi ehtiyatlarının tükənməsi ilə nəticələnir. [[London]]un &quot;Lloyd&quot; sığorta şirkətinin verdiyi məlumata görə hər iki tərəfdən 500 gəmiyə hücum edilmiş, onlardan 160-ı tam məhv edilmişdi. [[Tehran]], [[Bağdad]] və körfəzdə marağı olan dövlətlər atəşkəs elan olunması və sülh imzalanmasının vacibliyini anlayırlar.

İran ən böyük uğurunu 1986-cı ilin fevralında əldə edir. Fao yarımadasını müzasirəyə almaqla İraqın [[Fars körfəzi]] ilə əlaqəsini kəsir.

=== Sülh axtarışları ===
1984-cü ilin aprelində Səddam bitərəf ərazidə [[Ayətullah Xomeyni]] ilə sülh danışıqlarına başlamağı təklif etsə də, onun təklifi qəbul edilmədi.

1986-cı ilin payızında tərəflər arasında yaranmış pat vəziyyətindən istifadə etməyə çalışan İran müharibəni qurtarmaq üçün aşağıdakı şərtləri İraqa təklif edir:
* [[Səddam Hüseyn]]in hakimiyyətdən getməsi;
* [[Bəəs partiyası]]nın siyasi arenadan uzaqlaşması;
* [[İsrail]]ə qarşı müharibədə [[İraq]]ın iştirak etməsi;
* [[Bağdad]]da [[İran]]ı razı salacaq hakimiyyətin qurulması.

1986-cı ilin noyabrında Səddam Hüseyn İran hökumətinə açıq müraciətnamə göndərərək aşağıdakı təklifləri irəli sürür:
* Tərəflərin tam şəkildə və şərtsiz olaraq beynəlxalq aləm tərəfindən tanınmış sərhədlərə doğru geri çəkilməsi;
* Bütün hərbi əsirlərin qaytarılması;
* Hər iki tərəf arasında sülh və hücum etməmək haqqında müqavilə imzalanması;
* Tərəflərin bir-birinin işinə qarışmaması;
* Fars körfəzi regionunda İran və İraqın təhlükəsiz və sabit yaşayışının təmin olunması.

Lakin, hər iki tərəf bir-birinin təkliflərini qəbul etmir.

=== Kimyəvi silah ===
[[Fayl:Chemical weapon1.jpg|thumb|left|250px|İran əsgəri əleyhqazdan istifadə edir]]
İraqla müqayisədə İran [[kimyəvi silah]]ların əldə edilməsində az maraqlı idi. [[ABŞ kəşfiyyatı]]nın verdiyi məlumatlara görə İran öz silahlarından həm məhdud çərçivədə istifadə edir, həm də düşmənlərdən ələ keçirdiyi silahları işlədirdi. İraq əvvəlcə iprit qazından, sonra isə daha mükəmməl sinir-iflicedici qazlardan istifadə edir. İraq kimyəvi hücumlarını İran hərbçilərinə qarşı işlətməklə yanaşı, kürdlərin yaşadığı şəhərləri və yaşayış məskənlərini də bu hücuma məruz qoyurdu. 1988-ci ilin iyulunda İraq təyyarələri İranda yerləşən və kürdlərin məskunlaşdığı Zərdan kəndinə sianid bombaları atdılar. Bundan 4 ay əvvəl Səddam Hüseynin əmrilə İraqın şimalındakı üsyançı kürd qruplaşmalarını ləğv etmək bəhanəsilə, əsasən kürdlərin məskunlaşdığı [[Hələbcə şəhərinə zəhərli qaz hücumu|Hələbcə şəhərinə edilmiş bənzər hücum]] nəticəsində 5000-ə yaxın insan həlak olmuşdu.

=== Şəhərlər müharibəsi ===
1986–1987-ci illərdə İran böyük insan itkiləri hesabına Bəsrə yaxınlığındakı Fao yarımadasını və İraq ərazisinin müəyyən bir hissəsini mühasirəyə alır. Bu zaman &quot;şəhərlər müharibəsi&quot; və &quot;tanker müharibəsi&quot; yenidən qızışır. &quot;Şəhərlər müharibəsi&quot; strategiyasına — hava hücumları vasitəsilə böyük şəhərlərin və yaşayış məskənlərinin vurulması daxil idi. İran hökuməti müharibənin bu mərhələsində hərblə yanaşı siyasi-strateji məqsədlər də güdürdü. İran ələ keçirmiş olduğu əraziləri əlində saxlamaq və bununla da İraqla danışıqlarda öz mövqeyini diktə etmək fikrində idi.

1987-ci ildə ABŞ və bəzi [[NATO]] ölkələrinin hərbi-dəniz donanması tankerlərin ixrac edilməsi əməliyyatına başlayır. Amerikan və İran gəmiləri və təyyarələri arasında da bir sıra silahlı toqquşmalar baş verir. İranın beynəlxalq təcrid olunması faktorundan istifadə edən İraq iqtisadiyyatını müharibə yolunda səfərbər edərək 1988-ci ilin yaz-yayında öz ərazisini İran qoşunlarından təmizləmək istiqamətində bir neçə uğurlu əməliyyat keçirir. Müharibənin gələcək perspektivlərini görməyən Ayətullah Xomeyni sülhə razı olur.

=== İraqın əks hücumu ===
6 il quru müharibəsində müdafiə strategiyası ilə çıxış edən İraq 1988-ci ilin aprelindən hücum əməliyyatlarını artıraraq 48 saat ərzində qanlı döyüşlər nəticəsində Fao yarımadasını geri qaytardı. Bu hadisə İraq üçün müharibədə dönüş nöqtəsi oldu. May ayında İraq qoşunları iranlıları [[Bəsrə]]nin şərqindəki Salamançexa ərazisindən çıxardılar, iyunda isə 1985-ci ildə İran tərəfindən zəbt olunmuş Məcnun adalarını azad etdilər. İraq iyulun əvvəlində [[Kürdüstan əyaləti]]ndən İran ordularını çıxarır, ayın sonunda isə İran-İraq sərhəddinə daha da irəliləyərək İrana məxsus bir neçə sərhəd rayonlarını tutur. 1988-ci ilin avqustundan İraq hərbi hissələri iranlılara aramsız hücumlar sayəsində bir çox işğal edilmiş əraziləri azad edirlər.

Nəticədə Xomeyni anladı ki, İraqı məğlub etməyə çalışmaqdansa İranın bütövlüyünü saxlamaq daha vacibdir. Əvvəl &quot;Zəhər içərəm, ancaq barışığa getmərəm&quot; deyən Xomeyni dövlətinin məhv olmaq təhlükəsini göz önünə alaraq sülh danışıqlarına başlamağı qərara aldı

== Müharibəyə dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların münasibəti ==
[[Fransa]] və digər [[qərb dövlətləri]] İraqı yeni növ silahlarla təmin edirdilər: Fransa -&quot;Super Etandar&quot; təyyarələri və &quot;Ekzosse&quot; raketləri, ABŞ — &quot;Bell&quot; raketləri və s. ilə. [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] müharibə ərzində İraqa 3,2 milyard dollar həcmində yardım göstərir.

Dünyanın 1 fövqəldövlətinin, Avropanın əksər ölkələrinin və 3 güclü müsəlman dövlətinin — [[Səudiyyə Ərəbistanı]], [[Pakistan]] və [[Misir]]in açıq şəkildə dəstəklədiyi İraq İrana nisbətən güclü tərəf kimi müharibəyə girirdi.

İrana isə [[Cənubi Afrika Respublikası]], [[Liviya]], [[Argentina]], Cənubi [[Yəmən]], [[Suriya]] ([[Hafiz Əsəd]]in S. Hüseynlə arasında düşmən münasibət var idi. Ona görə də İranı dəstəkləyən ilk ərəb dövləti olur) yardım edirdilər. Onların yardımı əsasən silah satmaqdan ibarət idi.

1980–1988-ci il müharibəsində hər iki tərəfə yardım edən dövlətlər: [[SSRİ]], ABŞ ([[İran-Kontras qalmaqalı]]), [[Çin]], [[Böyük Britaniya]], [[Braziliya]], [[AFR]], [[Fransa]], [[İtaliya]] və [[Şimali Koreya]].

[[Türkiyə]], [[Əlcəzair]] və [[Pakistan]] İran və İraq arasında vasitəçilik etməyə çalışırdılar.

Bu müharibədə İraq ABŞ ilə yaxın əlaqələr qurmaqla yanaşı ərəb dünyasının liderliyinə can atır. İraq regionda [[İsrail]]dən sonra ikinci hərbi qüvvəyə çevrilir.

[[Sovet İttifaqı]] müharibə dövründə neytral mövqe tutaraq hər iki tərəfi sülhə səsləyirdi. Müharibənin əvvəlində SSRİ İraqa silah satışını dayandırsa da, 1982-ci ildə müharibənin İraq ərazisinə keçməsi və İrandakı antisovet aksiyaları ilə əlaqədar olaraq yenidən bərpa edir. Bununla bərabər SSRİ [[Suriya]] vasitəsilə İrana da silah yardımı edirdi.

== Sülh və müharibənin dayandırılması ==
1987-ci il 20 iyulda — BMT Təhlükəsizlik Şurası &quot;İran və İraq arasındakı əlaqələrin vəziyyətinə dair&quot; 598 saylı qətnamə qəbul edir. Bu qətnamədə Təhlükəsizlik Şurasının 1986-cı il 24 fevral tarixli 582 saylı qətnaməsinin tələbləri bir daha öz əksini tapır. Qətnaməyə görə hər iki tərəf dərhal atəşkəs elan etməli, quruda, suda və havada bütün hərbi əməliyyatlar dayandırılmalı, ordu hissələri beynəlxalq-hüquqi sənədlərlə təsdiq olunmuş sərhədlərə çəkilməli, atəşkəs rejiminin təmininə və qoşunların çəkilməsinə nəzarət üçün [[BMT]] tərəfindən müşahidə qrupu göndərilməli, habelə 12 avqust 1949-cu il [[Cenevrə sazişi]]nə əsasən hərbi əsirlər azad olunmalı və hərbi əməliyyatlar dayandırıldıqdan sonra onların vətənlərinə dönməsi təmin edilməli idi. Həmçinin qətnaməyə əsasən [[BMT baş katibi]]nə tövsiyə olunurdu ki, müharibənin günahkarlarını müəyyənləşdirmək üçün xüsusi orqan yaradılsın.

1988-ci ilin iyulunda BMT-nin vasitəçiliyi ilə [[Cenevrə]]də İran-İraq danışıqları başlanır. [[Xomeyni]] BMT TŞ-nin 1987-ci il 598 saylı qətnaməsinin tələblərini qəbul edir. İraq bunu İrandan bir neçə ay əvvəl etmişdi.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və [[İslam Konfransı Təşkilatı]]nın vasitəçiliyi ilə 1988-ci il avqustun 20-də bütün cəbhələrdə atəşkəs rejiminin tətbiqinə başlanıldı və bununla da müharibə dayandırıldı.

20 avqustda imzalanmış atəşkəs 25 avqustda qüvvəyə minir. Tərəflərdən heç biri özünü məğlub hesab etmədi. 1990-cı il oktyabrda İraq-Küveyt böhranından sonra İraq 1975-ci il Əlcəzair müqaviləsinin şərtlərinə və [[talveq xətti]] üzrə müəyyənləşmiş sərhədlərə qayıtmağa razı olur. İraq onun nəzarəti altında olan İran ərazilərindəki hərbi hissələrini çıxarır və İranın irəli sürdüyü digər öhdəlikləri də qəbul edir. Əsirlərin dəyişdirilməsi həyata keçirilir və 2 dövlət arasında diplomatik əlaqələr bərpa olunur. Müharibə dayandırılsa da, sülh müqaviləsi imzalanmır, yalnız atəşkəs elan edilir.

Əslində Xomeyninin başçılıq etdiyi İran hakimiyyətinin sülhə getməsinin əsas səbəbi ölkənin çox böyük insan itkisi və böyük maddi zərərlərə məruz qalması idi. Hərbi əməliyyatların gedişində İran tərəfinin ölü olaraq itirdiyi insanların sayı 600 min nəfərdən çox idi. Hər iki tərəfdən 1 milyon nəfərdən çox insan tələf olmuşdu. 40 mindən çox hərbçi əsir düşmüşdü. Müharibənin hər iki tərəfə vurduğu zərərin ümumi miqdarının 350 milyard ABŞ dolları həcmində olduğu hesab edilir.

İraq İranla müharibə zamanı Sovet İttifaqında yaradılmış raketlərin hərəkət radiusunu genişləndirmiş, kimyəvi silahların kütləvi istehsalını artırmışdı.

== Həmçinin bax ==
* [[Kaman 99 əməliyyatı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbələr ==
* Manuçehr Parsadust. ''Nəğş-e Sazman-e Mellel dər cəng-e İrağ və İran''. Tehran: 1997.
* {{kitab3|müəllif=İsmayılov R. İ.|başlıq=Asiya və Afrika ölkələrinin çağdaş tarixi (1945-2000-ci illər). II kitab|link=https://www.avetruthbooks.com/ismayilov-r-i-asiya-ve-afrika-olkelerinin-cagdas-tarixi-1945-2000-ci-iller-ii-kitab-2001|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=“Çaşıoğlu” Eİ-MMC|il=2001|cild=|səhifə=|səhifələr=s. 5-53|isbn=|doi=|ref=İsmayılov R. İ.|hissə=}}

[[Kateqoriya:Ölkələrarası müharibələr]]
[[Kateqoriya:İran tarixi]]
[[Kateqoriya:İraq tarixi]]
[[Kateqoriya:Soyuq müharibə]]
[[Kateqoriya:İranın müharibələri]]
[[Kateqoriya:İraqın müharibələri]]
[[Kateqoriya:Ruhullah Xomeyni]]
[[Kateqoriya:İran–İraq münasibətləri]]
[[Kateqoriya:İran-İraq müharibəsi]]
[[Kateqoriya:İranın işğalları]]
[[Kateqoriya:XX əsrin müharibələri]]</text>
      <sha1>erhnjgezftpgdqlc5xc1skd4h9bud29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miyandoab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63329</id>
    <revision>
      <id>9037294</id>
      <parentid>8646490</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T02:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="2zj5jfx03srd9yn0gxqaw6ydo6nuypt" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi|şəkli=Qoshachay city.jpg}}
'''Qoşaçay'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miyandüabın imam cüməsi: Azərbaycanın İrandakı səfiri cavab versin |url=http://arannews.com/News/47208/Miyand%C3%BCab%C4%B1n-imam-c%C3%BCm%C9%99si--Az%C9%99rbaycan%C4%B1n-%C4%B0randak%C4%B1-s%C9%99firi-cavab-versin.html |website=Arannews |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qacar |first=Nadir Mirzə |title=Təbri̇z darüssəltənəsi̇ni̇n tari̇xi̇, coğrafi̇yasi və görkəmli̇ şəxsləri̇ |publisher=Elm |year=2019 |location=Bakı |pages=494–497}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-04-23 |title=İranın Miyana şəhərində sel 2 nəfərin ölümünə səbəb olub |url=https://az.trend.az/azerbaijan/incident/2266185.html |access-date=2025-11-01 |website=Trend.Az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-09-04 |title=İranın Qərbi Azərbaycan əyalətində sel nəticəsində bir ailənin 4 üzvü həlak olub |url=https://az.trend.az/azerbaijan/incident/2061685.html |access-date=2025-11-01 |website=Trend.Az |language=az}}&lt;/ref&gt; — [[İran]]ın [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]nda şəhər, [[Miyandüab şəhristanı]]nın inzibati mərkəzi.

Şəhər [[Tehran]]ın 823&amp;nbsp;km şimal-qərbində və Qərbi Azərbaycan ostanının cənub hissəsində, düzənlikdə yerləşir. Mülayim havası var.

Hazırkı rəsmi [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Miyandüab''' adı isə '''&quot;miyan&quot;''' (''orta, ortasında''), '''&quot;dü&quot;''' (''iki''), və '''&quot;ab&quot;''' (''su'') sözlərindən ibarətdir.

Hər iki ad şəhərin ''[[Zərrinəçay]]'' (farsca adı Zərrinərud) ''və Tatavu'' (farsca adı Siminərud) ''çayları arasında yerləşməsi'' ilə bağlıdır.

== Görməli yerləri ==
* Miyandüab istirahət mərkəzi;
* Qaragöl qoruğu;
* Zindan Süleyman mineral su bulağı;
* Baxtak qəsri.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://gamoh.org/urmu.html |access-date=2008-08-16 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216204604/http://www.gamoh.org/urmu.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Miyandüab şəhristanı]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.miandoab-ag.ir/ Rəsmi dövlət Saytı]- Farsca
* [http://www.miandoab.ir/ Miyandüabın Bələdiyə Saytı ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090924020932/http://www.miandoab.ir/ |date=2009-09-24 }}- Farsca
* [http://www.iaum.ac.ir/ Miyandüab Azad Universiteti]- Farsca
* [http://www.mpnu.ir/ Miyandüab Peyam nur Universiteti]- Farsca

{{Güney Azərbaycan-qaralama}}

{{Miyandoab şəhristanı}}
{{Qərbi Azərbaycan ostanlığı}}

[[Kateqoriya:Qərbi Azərbaycan ostanının şəhərləri]]</text>
      <sha1>2zj5jfx03srd9yn0gxqaw6ydo6nuypt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İmamət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65532</id>
    <revision>
      <id>9037249</id>
      <parentid>8945595</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9037249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7673" sha1="9bdl39s1s9rn6x9b9hze8uzp9oi2acl" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{mənbə azlığı}}
{{İslam}}

'''İmamət''' ({{Dil-ar|إمامة}} ''İmāma''; {{Dil-en|''Imamah''}}) — [[İslam]] dininin [[şiə]] qanadında qəbul edilən dini rəhbərlik və siyasi idarə üsulu. İmamət düşüncəsi İslamda siyasi rəhbərliyin yalnız [[Məhəmməd peyğəmbər]]in ailə davamçısı olan imamlara aid olduğunu qəbul edir. Şiəliyin 12-imam və İsmayili təriqətləri isə imamların [[Əhli-Beyt|Əhl əl-Beyt]] (peyğəmbər ailəsinin) üzvləri olduğu üçün qeyri adi biliyə, məsumluğa və aliliyə malik olduğuna inanır
&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Shia Revival: How Conflicts Within Islam Will Shape the Future |last=Nasr |first=S.V.R. |authorlink= |coauthors= |year=2006 |publisher=Norton |location= |isbn=0393062112, 9780393062113 |pages=28 |url=http://books.google.com/books?id=w4eVHgAACAAJ }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

İmamət [[ərəb dili|ərəb]] sözü olub, rəhbərlik mənasını daşıyır. Dini terminologiyada isə &quot;İmamət&quot; sözü belə izah edilir: &quot;İmamət, peyğəmbər canişinliyi olub, dini və dünyəvi işlərdə xalqa rəhbərlik etmək və onları ziyanlı və azğın işlərdən çəkindirib doğru yola dəvət etmək deməkdir. Hamının da belə bir imama tabe olması vacib və zəruri sayılır&quot;.

[[Əhli-beyt]] məktəbinə görə imamətin bir neçə xüsusiyyəti vardır ki, onların bəzisi aşağıdakılardan ibarətdir:

1-İmamın Allah tərəfindən təyin olunması:

[[Sünni]]lərdən fərqli olaraq şiələr imamın seçkilər (müsəlmanlar icması) yolu ilə deyil, məhz Allah tərəfindən təyin edilməsinə əqidə bəsləyir.&lt;ref&gt;Bəqərə surəsi, 124-cü ayə: (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, İbrahimi öz Rəbbi bir neçə sözlə (bəzi əmrləri ilə) imtahana çəkdiyi zaman o, (Allahın əmrlərini) tamamilə yerinə yetirdi. (Belə olduqda Allah ona:) &quot;Səni insanlara imam (dini rəhbər, başçı) təyin edəcəyəm&quot;, -dedi. (İbrahim isə:) &quot;Nəslimdən necə?&quot; – deyə soruşdu. (Allah onun cavabında:) &quot;(Sənin nəslindən olan) zalımlar mənim əhdimə (imamlığıma) nail olmazlar&quot;, -buyurdu. /V. Məmmədəliyev və Z. Bünyadov tərcüməsi&lt;/ref&gt;

2-İmamın ilahi biliklərə yiyələnməsi:

Həzrət peyğəmbər səlləllahu ələyhi və Alihi və səlləm ilahi biliklərə malik olduğu kimi, ondan sonra gələn ümmət rəhbəri də ilahi mənbələrlə rabitəli və xalqın ən bilicisi olmalıdır.

3-İmamın məsum olması:

Həzrət Peyğəmbərin günah və səhvlərdən mə'sum olması zəruri olduğu kimi, xalqa rəhbərlik edən imamın da mə'sum olması vacibdir. Əks təqdirdə, xalqın azğınlığa çəkilib hidayət yolundan kənarlaşması kimi acı nəticələr verə bilər. Nəticədə isə insanların hidayəti üçün göndərilmiş din və şəriət təhrif olub, öz dəyərini itirər.

4-İmamın ədalətli olması:

Xalqın İslam dininin də'vət etdiyi qanunlara riayət edib, cəmiyyətdə ədaləti bərpa etməsi, ədalətsiz imamın rəhbərliyi ilə mümkün deyildir.

5-İmamın xalqdan təmənnasız olması:

İlahi peyğəmbərlər öz vəzifələrinin əvəzində xalqdan bir şey istəmədikləri kimi, onların ardıcılları olan imamlar da öz rəhbərliyi üçün xalqdan heç bir şey istəməməli və öz ilahi risalətini təmənnasız olaraq yerinə yetirməlidir.

== İmamın təyin olunması ==
İslam ümməti üçün rəhbərin lazımlığı çox aydın və aşkar bir məsələdir. Lakin əsas məsələ müsəlman millətləri üçün rəhbərin kim tərəfindən tə'yin olunmasıdır ki, bu haqda müsəlmanlar arasında iki növ əqidə mövcuddur.

Onlardan biri əhli-sünnət qardaşlarımıza aiddir ki, onlar islam ümməti üçün rəhbərin (xəlifənin) seçkilər və şura vasitəsilə təyin olunmasının tərəfdarıdır.

Digər əqidə isə Əhli-beyt məktəbi ardıcıllarına aiddir ki, onlar ümmət üçün rəhbərin yalnız Allah tərəfindən təyin olunmasını qəbul edir və məhz bu yolu ağıl və məntiqə uyğun hesab edirdilər.

Bu məktəbin əqidəsinə görə xalq tərəfindən seçilmiş rəhbər yalnız bir sıra zahiri işləri idarə edə bilər və xalqın ilahi rəhbərliyi heç vaxt şura və seçki vasitəsilə təyin ola bilməz.

Çünki belə bir üslubun tətbiqi, bir sıra xoşagəlməz işlərin yaranması və son dərəcə həyati olan vəzifənin təsadüfi şəxslərin əlinə düşməsinə səbəb ola bilər. Məsələn; xalq arasında böyük mənsəb sahibi olanlar, var-dövlət və qüdrət sahibləri çox asanlıqla bu ilahi rəhbərliyi ələ keçirib, xalqı və islam ümmətini Allahın dediyi kimi deyil, öz istəyi və nəzəri ilə idarə edə bilərlər.

Bu isə İslam şəriəti və ümməti üçün ən böyük təhlükədir.

Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, Əməvi və Abbasi xilafətləri zamanı uzun müddətli bir siyasət nəticəsində xilafət və ilahi rəhəbrlik məsələsi sü'ni şəkildə dəyişdirilmiş, əvəzində isə padşahlıq, varislik və dünyəvilik əsasında hökm edən hökumətlərə gətirilmişdir.

İmamət və rəhbərlik məsələsi, həqiqətdə İslam peyğəmbəri Həzrət Məhəmməd səlləllahu ələyhi və Alihi və səlləmin ümmət üzərində olan ilahi rəhbərliyinin davamıdır. Həzrət Peyğəmbərin (s) isə xalq tərəfindən deyil, yalnız Allah tərəfindən bu mühüm iş üçün tə'yin olunması hamıya aydındır.

Unutmaq olmaz ki, İslam ümməti üçün rəhbərin şura və seçkilər vasitəsilə deyil, məhz Allah tərəfindən tə'yin olunması, məntiqlə uyğun gələn bir əqidədir.

== İlahi rəhbərin vəzifələri ==
İslam peyğəmbəri Həzrət Məhəmməd səlləllahu əleyhi və Alihi və səlləmin canişini olan ilahi rəhbərlərin bir neçə vəzifəsi vardır ki, onlar aşağıdakılardan ibarətdir:

1-Qurani-Kərimin mənalarını xalq üçün aydınlaşdırıb onlara aid olan məsələləri izah etmək;

2-Dini hökmləri xalqa çatdırıb, bəyan etmək;

3-Ümmət arasında etiqadi azğınlığın qarşısını almaq;

4-Öz sözləri və rəftarı ilə cəmiyyəti islah etmək və tərbiyələndirmək;

5-Cəmiyyətdə təhlükəsizlik, əminəmanlıq və ədaləti yaratmaq;

6-Düşmənlər qarşısında islamın sərhəd, sərvət və varlığını müdafiə etmək;

Gördüyünüz kimi hər hansı bir ilahi rəhbərin boynunda belə ağır vəzifələr vardır. Bu vəzifələrin öhdəsindən gələn şəxsi, yalnız Allah-taala tə'yin edə bilər və adi camaat belə bir şəxsi tanıyıb onu özü üçün imam seçə bilməz.

Qeyd etdiyimiz vəzifələr ilk növbədə Həzrət Peyğəmbərin (s) öhdəsində olmuş və o həzrətdən sonra isə ilahi rəhbərlərə (imamlara) tapşırılmışdır. Lakin həzrət peyğəmbərimizin ayrı bir vəzifəsi də var idi ki, o vəzifə imamlara aid deyildir.

Həzrət Peyğəmbərin istisna olan bu vəzifəsi vəhy yolu ilə Allah göstərişlərini alıb ümmətə çatdırmaq və başqa sözlə desək, Allah izni ilə qanunvericilik ixtiyarına malik olması idi. İlahi rəhbərlərə (imamlara) isə vəhy olunmaz və yeni bir şəriət göndərilməz.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[İslam]]
* [[Şiəlik]]
* [[Cəfərilik]]
* [[On iki imam]]
* [[Zeydilik]]
* [[İsmaililik]]
* [[Qədir-Xum]]

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Müsəlman dini liderlər]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:İslam dövlətləri]]</text>
      <sha1>9bdl39s1s9rn6x9b9hze8uzp9oi2acl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monte Melkonyan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65947</id>
    <revision>
      <id>9037332</id>
      <parentid>8848122</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6209" sha1="ds3gak6lwgfwsvjs0ta5avv57w4v0aq" xml:space="preserve">{{Hərbi xadim}}
'''Monte &quot;Avo&quot; Melkonyan''' ({{dil-hy|''Մոնթե Մելքոնյան''}}; {{DVTY}}) — erməni terrorçusu, ASALA terror təşkilatının ASALA-RM (revolutionary movement) qanadının qurucusu, [[podpolkovnik]]. [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] iştirakçısı, Monte Melkonyan [[Xocalı soyqırımı]] zamanı əsir düşmüş Azərbaycanlılara işgəncə verilməsində çox aktiv iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://konkret.az/xocavend-seherinde-terrorcu-monte-melkonyanin-abidesi-sokuldu/|title=Xocavənd şəhərində terrorçu Monte Melkonyanın abidəsi söküldü - FOTO|date=26 sen 2023|website=KONKRET}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Monte Melkonyan 1957-ci il noyabrın 25-də [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nin [[Kaliforniya]] ştatında anadan olmuşdur. Berkli universitetini arxeologiya ixtisası üzrə bitirmişdir. 1978-ci ildən [[Livan]]da gedən vətəndaş müharibəsində, sağ xristian qüvvələrin tərəfində döyüşmüşdür. Bundan sonra Türkiyə ordusuna qarşı [[PKK]]-nın həyata keçirdiyi əməliyyatlarda iştirak etmişdir. 24 sentyabr 1981-ci ildə Melkonyan Parisdəki Türkiyə səfirliyinə hücum təşkil etmişdir. Həmin ilin noyabrında Fransa polisi onu həbs etmiş, həbsi zamanı üstündən saxta sənədlər aşkar olunmuşdur. Melkonyanın həbsinə cavab olaraq ASALA bir neçə terror hadisəsi törətmiş və sonda Fransa hökuməti Melkonyanı Livana deportasiya etmişdir, lakin bir müddət sonra o saxta sənədlərlə yenə də Fransaya qayıtmışdır. Bu müddət ərzində o fələstinli azadlıq döyüşçüsü Əbu Nidal ilə sıx əlaqə saxlamışdır.

1983-cü ildə Melkonyan Parisdəki Orli hava limanında, Türk hava yolları şirkətinin kassaları qarşısında partlayış təşkil etmişdir. Nəticəsində 8 nəfər həlak olmuş, 55 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti almışdır. 1985-ci ildə o Fransa polisi tərəfindən yenidən həbs olunmuş və terror aktının təşkilində günahkar bilinərərk 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir, lakin Melkonyanın cəzaçəkmə müddəti müəmmalı şəkildə azaldılmış və o 1989-cu ildə azadlığa buraxılaraq Fransadan [[Yəmən]]ə deportasiya edilmişdir. Ancaq orada çox qalmayıb saxta sənədlərlə yenidən Avropaya gələrək bir müddət orada yaşamışdır.

1990-cı ildə Melkonyan Ermənistana gəlmiş və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ərazisinə getmişdir. [[Azərbaycan]]ın [[Xocavənd]] rayonunun işğalı zamanı Ermənistan ön cəbhə dəstələrinin birinin komandiri olmuşdur. Monte Melkonyan [[Xocalı soyqırımı]] zamanı əsir düşmüş azərbaycanlılara da işgəncə verilməsində çox aktiv iştirak edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=8 gün erməni əsirliyində qalan Dürdanə |url=https://www.youtube.com/watch?v=Wulb8vISoHI |access-date=2022-04-26 |archive-date=2022-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426200228/https://www.youtube.com/watch?v=Wulb8vISoHI |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ölümü ==
Monte Molkonyanın öldürülməsi ilə bağlı Azərbaycan ictimaiyyətində iki məşhur iddia var:&lt;ref&gt;[http://olke.az/news/detail/quslar-xeber-getirdi-ki-monte-melkonyan-sagdir-59867/ Quşlar xəbər gətirdi ki, Monte Melkonyan sağdır] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210511125616/https://olke.az/news/detail/quslar-xeber-getirdi-ki-monte-melkonyan-sagdir-59867/ |date=2021-05-11 }} — Səxavət Məmməd, olke.az, 30 iyun 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://musavat.com/news/monte-melkonyani-kim-oldurub_135560.html Monte Melkoniyanı kim öldürüb?] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220710115803/https://musavat.com/news/monte-melkonyani-kim-oldurub_135560.html |date=2022-07-10 }} — musavat.com, 23 oktyabr 2012&lt;/ref&gt;

* Yüksək səviyyədə təbliğ edilən iddiaya görə, M. Melkonyan [[İbad Hüseynov]] tərəfindən öldürülmüş, daha sonra isə başı kəsilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Doğma torpağın oğlu |url=http://www.anl.az/down/meqale/525/2021/iyul/751548.htm |website=www.anl.az |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanları |url=http://milliqahramanlar.az/heroes/216 |website=milliqahramanlar.az |access-date=2023-12-13 |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330102111/http://milliqahramanlar.az/heroes/216 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin, M. Melkonyanın dəfni zamanı başının yerində olması ictimaiyyətdə müəyyən suallar yaratmışdır və yalan olduğu ortaya çıxmışdır.
* Digər bir iddiaya görə isə, 12 iyun 1993-cü ildə [[Mərzili]]də gedən döyüşdə  [[258 №-li piyada döyüş maşınının ekipajı|258 nömrəli PDM]]-in ekipajı tərəfindən açılan atəşlə öldürülüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-12-01 |title=“258 saylı PDM ekipajı” sənədli filminin təqdimatı keçirilib |url=https://qaziler.az/news/country/18610-258-sayli-pdm-ekipaji-senedli-filminin-teqdimati-kecirilib |access-date=2025-03-17 |website=Qaziler.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Filmoqrafiya ==
* [[258 №-li piyada döyüş maşınının ekipajı (film, 2014)]]
* [[Xüsusi təyinatlı İbad (film, 2016)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://olke.az/news/detail/xetai-baxisov-qarabagda-ermeni-ile-doyusmus-qan-tokmus-her-bir-kes-bizim-qardasimizdir-47511 Xətai Baxışov: &quot;Qarabağda erməni ilə döyüşmüş, qan tökmüş hər bir kəs bizim qardaşımızdır&quot;] 
* http://www.peeep.us/a5caebf3
{{Ermənistanın Azadlığı üçün Gizli Erməni Ordusu |vəziyyət=expanded}}
{{Azərbaycanda terrorizm}}
{{Qarabağ münaqişəsi}}

[[Kateqoriya:Məşhur terorçular]]
[[Kateqoriya:Ermənistanın Milli Qəhrəmanları]]
[[Kateqoriya:Ermənistan tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Ermənistan sosialistləri]]
[[Kateqoriya:Xocalı soyqırımını törədənlər]]
[[Kateqoriya:Ermənistan inqilabçıları]]
[[Kateqoriya:Ermənistan kommunistləri]]
[[Kateqoriya:Qarabağ münaqişəsi]]
[[Kateqoriya:Livanda vətəndaş müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Ermənistan milliyyətçiləri]]</text>
      <sha1>ds3gak6lwgfwsvjs0ta5avv57w4v0aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ağdam rayonu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66043</id>
    <revision>
      <id>9037330</id>
      <parentid>8861388</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azerbaijani111</username>
        <id>352923</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97106" sha1="jdpldsxduovpdexzww9uayj9bnmmgcg" xml:space="preserve">{{yeniləmə}}
{{İnzibati vahid
 |Status                    = Rayon
 |Xəritə                    = Aghdam District in Azerbaijan.svg
 |Daxildir                  = [[Qarabağ iqtisadi rayonu]]
 |Sahəsi                    = 1150&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-01 |title=Tərtər Azərbaycanda ən kiçik rayon olacaq – Səbəb |url=https://globalinfo.az/terter-azerbaycanda-en-kicik-rayon-olacaq-sebeb/ |access-date=2023-12-01  |website=Globalinfo.az |language=az |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303211432/https://globalinfo.az/terter-azerbaycanda-en-kicik-rayon-olacaq-sebeb/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Əhali                     = 202 200&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/az/population_2019.zip |access-date=2020-05-02 |archive-date=2020-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607194104/https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/ap/az/population_2019.zip |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Əhali sıxlığı             = 172
 | Avtomobil nömrəsi       = 02
 | Telefon kodu            = +994 26
 | Poçt indeksi            = AZ 0200
 | Tərkibi                 = 122
 | Vəzifənin adı           = İcra başçısı
 | Vəzifəli şəxs           = [[Vaqif Həsənov]]
 | Sayt                    = [http://www.agdam-ih.gov.az agdam-ih.gov.az]
 | ölkə                    = {{AZE}}
 | Dil                     = [[Azərbaycan dili]]
 | ISO                     = [[ISO 3166-2:AZ|AZ-AGM]]
 | Əlavə                   = Statistika kodu: 60900001
 | Gerb                    =
 | Vəzifənin adı2          = Prezidentin xüsusi nümayəndəsi
 | Vəzifəli şəxs2          = [[Emin Hüseynov (dövlət xadimi)|Emin Hüseynov]]
 | Ən böyük şəhəri         = [[Ağdam]]
 | İdentifikator tipi      = Statistik kodu
 | Rəqəmsal identifikator  = 60900001
 | İdentifikator tipi2     = İqtisadi rayon üzrə zona kodu
 | Rəqəmsal identifikator2 = 609
 | İdentifikator tipi3     = 
 | Rəqəmsal identifikator3 = 
}}
{{Aydınlaşdırma
|mövzu                = Ağdam rayonu
|digər mövzu          = Ağdam şəhəri
|digər mövzu səhifəsi = Ağdam
}}

'''Ağdam rayonu''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]nda inzibati ərazi vahidi.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt; Mərkəzi [[Ağdam|Ağdam şəhəridir]]. 8 avqust 1930-cu ildə yaradılıb. Sahəsi 1150&amp;nbsp;km², əhalisi 202.200 olan rayonun relyefi əsasən düzənlik, qismən dağlıqdır. 

[[Birinci Qarabağ müharibəsi|Erməni işğalından]] əvvəl rayonda 54 tibb müəssisəsi, 79 mədəniyyət ocağı, 15 şərab zavod, 1 şampan zavodu, 10 istirahət mərkəzi, Qarabağın ən böyük musiqi məktəbləri bu rayonda yerləşib.

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] zamanı Qəhrəman rayon adını alıb. Ağdamın şəhid sayı 6500 nəfər, Milli Qəhrəmanı 16 nəfər, döyüşlərdə iştirak edən ağdamlı sayı 15000 nəfər, ağdamlı Qarabağ qazisi 4950 nəfər.

Qarabağ müharibəsinin ilk şəhidlərin Ağdam rayonu verib: 22 fevral 1988-ci ildə [[Əli Hacıyev]] və Bəxtiyar Quliyev.

Sərhəd rayonlar — [[Tərtər]], [[Bərdə]], [[Ağcabədi]], [[Xocavənd]], [[Xocalı]], [[Ağdərə rayonu|Ağdərə]].

== İnzibati quruluşu&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |access-date=2025-08-20 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516165949/https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ==
{{Ağdam rayonunun inzibati bölgüsü (xəritə)}}

Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il [https://e-qanun.az/framework/55935 1043-VIQ] nömrəli Qanunu ilə bəzi kəndləri yeni yaradılan [[Ağdərə rayonu]]na verilmiş, [https://e-qanun.az/framework/55912 1044-VIQ] nömrəli Qanunu ilə [[Xocavənd rayonu]]ndan bəzi torpaq əraziləri Ağdam rayonuna qatılmışdır.

Dövlət Statistiki Komitəsinin 2024-cü ildə verdiyi məlumata görə Ağdam rayonunda 1 şəhər, 14 qəsəbə, 113 kənd var (cəmi 128 yaşayış məntəqəsi)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan Respublikası |first=Dövlət Statistika Komitəsinin 2024-cü il üzrə inzibati ərazi bölgüsü təsnifatı |date=29.02.2024 |title=Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsü təsnifatı |url=https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |access-date=2024-02-29 |archive-date=2024-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Qeyd olunan sənədə əsasən inzibati ərazi vahidləri aşağıdakı kimidir (siyahıda göstərilmiş inzibati ərazi dairələri Sovet dönəmində olan şəhər/qəsəbə/kənd sovetliklərinin ərazisi ilə üst-üstə düşür):

=== 1. Ağdam şəhər inzibati ərazi dairəsi: '''&lt;u&gt;[[Ağdam|Ağdam şəhəri]]&lt;/u&gt;'''. ===

=== 2. Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsi: ===

==== 2.1. [[Bağbanlar (Ağdam)|Bağbanlar kəndi]]; ====

===== 2.2. [[İsmayılbəyli (Ağdam)|İsmayılbəyli kəndi]]; =====

===== 2.3. [[Muğanlı (Bağbanlar, Ağdam)|Muğanlı kəndi]]; =====

===== 2.4. [[Pirzadlı|Pirzadlı kənd]]i; =====

===== 2.5. [[Saybalı (Ağdam)|Saybalı kəndi]]. =====

=== 3. Bənövşələr qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Bənövşələr|Bənövşələr qəsəbəsi]]'''; ===

=== 4. Birinci Alıbəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Birinci Alıbəyli (Ağdam)|Birinci Alıbəyli qəsəbəsi]]'''; ===

=== 5. Birinci Baharlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Birinci Baharlı|Birinci Baharlı qəsəbəsi]]'''; ===

=== 6. Birinci Dördyol qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Birinci Dördyol|Birinci Dördyol qəsəbəsi]]'''; ===

=== 7. Birinci Quzanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Birinci Quzanlı|Birinci Quzanlı qəsəbəsi]]'''; ===

=== 8. Boyəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsi: ===

==== 8.1. [[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli kəndi]]; ====

===== 8.2. [[Qızıl Kəngərli|Qızıl Kəngərli kəndi]]; =====

===== 8.3. [[Mollalar (Boyəhmədli, Ağdam)|Mollalar kəndi]]; =====

===== 8.4. [[Salahlı Kəngərli|Salahlı Kəngərli kəndi]]; =====

===== 8.5. [[Sofulu (Ağdam)|Sofulu kəndi]]. =====

=== 9. Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsi: ===

==== 9.1. [[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli kəndi]]; ====

===== 9.2. [[Sarıcalı (Çəmənli, Ağdam)|Sarıcalı kəndi]]; =====

===== 9.3. [[Şükürağalı|Şükürağalı kəndi]]. =====

=== 10. [[:Kateqoriya:Ağdamın Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsi|Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsi]]: ===

==== 10.1. [[Əfətli|Əfətli kəndi]]; ====

===== 10.2. [[Hacıməmmədli (Ağdam)|Hacıməmmədli kəndi]]; =====

===== 10.3. [[Hacıturalı|Hacıturalı kəndi]]; =====

===== 10.4. [[Həsənxanlı|Həsənxanlı kəndi]]; =====

===== 10.5. [[İsalar|İsalar kəndi]]; =====

===== 10.6. [[Küdürlü (Ağdam)|Küdürlü kəndi]]; =====

===== 10.7. [[Qəhrəmanbəyli|Qəhrəmanbəyli kəndi]]; =====

===== 10.8. [[Məmmədbağırlı|Məmmədbağırlı kəndi]]. =====

=== 11. Əhmədağalı kənd inzibati ərazi dairəsi: ===

==== 11.1. [[Əhmədağalı|Əhmədağalı kəndi]]; ====

===== 11.2. [[Çıraxlı (Ağdam)|Çıraxlı kəndi]]; =====

===== 11.3. [[Kolqışlaq|Kolqışlaq kəndi]]; =====

===== 11.4. [[Mirəşelli|Mirəşelli kəndi]]. =====

=== 12. Əlimədətli kənd inzibati ərazi dairəsi: ===

==== 12.1. [[Əlimədətli (Ağdam)|Əlimədətli kəndi]]; ====

===== 12.2. [[Cinli (Ağdam)|Cinli kəndi]]; =====

===== 12.3. [[Əliağalı|Əliağalı kəndi]]; =====

===== 12.4. [[Xaçındərbətli|Xaçındərbətli kəndi]]; =====

===== 12.5. [[Kürdlər (Ağdam)|Kürdlər kəndi]]; =====

===== 12.6. [[Qalayçılar|Qalayçılar kəndi]]; =====

===== 12.7. [[Mollalar (Əlimədətli, Ağdam)|Mollalar kəndi]]. =====

==== 13. Göytəpə kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
13.1. [[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə kəndi]];

13.2. [[Abdınlı|Abdınlı kəndi]];

13.3. [[Cavahirli|Cavahirli kəndi]];

13.4. [[Kosalar (Ağdam)|Kosalar kəndi]].

==== 14. Gülablı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
14.1. [[Gülablı|Gülablı kəndi]];

14.2. [[Abdal|Abdal kəndi]];

==== 15. Güllücə kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
15.1. [[Güllücə (Ağdam)|Güllücə kəndi]];

15.2. [[İlxıçılar (Ağdam)|İlxıçılar kəndi]];

15.3. [[Suma|Suma kəndi]];

15.4. [[Tağıbəyli|Tağıbəyli kəndi]].

==== 16. Xıdırlı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
16.1. [[Xıdırlı (Ağdam)|Xıdırlı kəndi]];

16.2. [[Çuxurməhlə|Çuxurməhlə kəndi]];

16.3. [[Əhmədavar|Əhmədavar kəndi]].

==== 17. Xındırıstan kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
17.1. [[Xındırıstan|Xındırıstan kəndi]];

17.2. [[Baharlı (Ağdam)|Baharlı kəndi]];

17.3. [[Bəybabalar|Bəybabalar kəndi]];

17.4. [[Birinci Yüzbaşılı|Birinci Yüzbaşılı kəndi]];

17.5. [[Dadaşlı|Dadaşlı kəndi]];

17.6. [[İkinci Yüzbaşılı|İkinci Yüzbaşılı kəndi]];

17.7. [[Kəlbəhüseynli (Ağdam)|Kəlbəhüseynli kəndi]];

17.8. [[Paşabəyli|Paşabəyli kəndi]];

17.9. [[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban kəndi]].

==== 18. İkinci Alıbəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[İkinci Alıbəyli (Ağdam)|İkinci Alıbəyli qəsəbəsi]]'''; ====

==== 19. İkinci Baharlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[İkinci Baharlı|İkinci Baharlı qəsəbəsi]]'''; ====

==== 20. İkinci Dördyol qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[İkinci Dördyol|İkinci Dördyol qəsəbəsi]]'''; ====

==== 21. İmamqulubəyli kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
21.1. [[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli kəndi]];

21.2. [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu kəndi]];

==== 22. İmamqulubəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)|İmamqulubəyli qəsəbəsi]]'''; ====

==== 23. Kəngərli kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
23.1. [[Kəngərli (Ağdam)|Kəngərli kəndi]];

23.2. [[Qaraqaşlı (Ağdam)|Qaraqaşlı kəndi]];

23.3. [[Şirvanlı (Ağdam)|Şirvanlı kəndi]].

==== 24. Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
24.1. [[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı kəndi]];

24.2. [[Evoğlu (Ağdam)|Evoğlu kəndi]];

24.3. [[Rzalar|Rzalar kəndi]].

==== 25. Qasımbəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Qasımbəyli (Ağdam)|Qasımbəyli qəsəbəsi]]'''; ====

==== 26. Qasımlı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
26.1. [[Qasımlı (Ağdam)|Qasımlı kəndi]];

26.2. [[Qaradağlı (Qasımlı, Ağdam)|Qaradağlı kəndi]];

26.3. [[Qurdlar (Ağdam)|Qurdlar kəndi]];

26.4. [[Poladlı (Ağdam)|Poladlı kəndi]];

26.5. [[Şelli|Şelli kəndi]].

==== 27. Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
27.1. [[Baş Qərvənd|Baş Qərvənd kəndi]];

27.2. [[Şıxlar (Ağdam)|Şıxlar kəndi]];

27.3. [[Orta Qərvənd|Orta Qərvənd kəndi]];

27.4. [[Ayaq Qərvənd|Ayaq Qərvənd kəndi]];

==== 28. Qiyaslı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
28.1. [[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı kəndi]];

28.2. [[Ətyeməzli|Ətyeməzli kəndi]];

28.3. [[Keştazlı|Keştazlı kəndi]].

==== 29. Quzanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: ====
29.1. '''[[Quzanlı|Quzanlı qəsəbəsi]]''';

29.2. [[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı kəndi]].

==== 30. Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
30.1. [[Maqsudlu (Ağdam)|Maqsudlu kəndi]];

30.2. [[Çullu (Maqsudlu, Ağdam)|Çullu kəndi]];

30.3. [[Eyvazxanbəyli|Eyvazxanbəyli kəndi]];

30.4. [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq kəndi]];

30.5. [[Salahsəmədlər|Salahsəmədlər kəndi]];

30.6. [[Şişpapaqlar|Şişpapaqlar kəndi]];

30.7. [[Talışlar (Ağdam)|Talışlar kəndi]];

30.8. [[Təpəməhlə|Təpəməhlə kəndi]];

30.9. [[Tərnöyüt|Tərnöyüt kəndi]];

30.10. [[Tükəzbanlı|Tükəzbanlı kəndi]];

==== 31. Mərzili kənd inzibati ərazi dairəsi: [[Mərzili|Mərzili kəndi]]; ====

==== 32. Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
32.1. [[Nəmirli (Ağdam)|Nəmirli kəndi]];

32.2. [[Şotlanlı (Ağdam)|Şotlanlı kəndi]];

32.3. [[Şuraabad (Ağdam)|Şuraabad kəndi]];

32.4. [[Təzəkənd (kənd, Ağdam)|Təzəkənd kəndi]];

32.5. [[Umudlu (Ağdam)|Umudlu kəndi]].

==== 33. Novruzlu kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
33.1. [[Novruzlu (Ağdam)|Novruzlu kəndi]];

33.2. '''[[Acarlı|Acarlı qəsəbəsi]]'''.

==== 34. Papravənd kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
34.1. [[Papravənd|Papravənd kəndi]];

34.2. [[Qarapirimli (Ağdam)|Qarapirimli kəndi]].

==== 35. Sarıcalı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
35.1. [[Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)|Sarıcalı kəndi]];

35.2. [[Qarazeynallı|Qarazeynallı kəndi]];

35.3. [[Qullar (Ağdam)|Qullar kəndi]].

==== 36. Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
36.1. [[Seyidli (Ağdam)|Seyidli kəndi]];

36.2. [[Bozpapaqlar|Bozpapaqlar kəndi]];

36.3. [[Sarıhacılı|Sarıhacılı kəndi]].

==== 37. Səfərli qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Səfərli (Ağdam)|Səfərli qəsəbəsi]]'''; ====

==== 38. Şıxbabalı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
38.1. [[Şıxbabalı|Şıxbabalı kəndi]];

38.2. [[Muğanlı (Şıxbabalı, Ağdam)|Muğanlı kəndi]].

==== 39. Təzəkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsi: '''[[Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)|Təzəkənd qəsəbəsi]]'''. ====

==== 40. Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
40.1. [[Üçoğlan|Üçoğlan kəndi]];

40.2. [[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli kəndi]];

40.3. [[Ballar|Ballar kəndi]];

40.4. [[Böyükbəyli|Böyükbəyli kəndi]];

40.5. [[Gül Baharlı|Gül Baharlı kəndi]];

40.6. [[Kiçikli|Kiçikli kəndi]];

40.7. [[Orta Qışlaq|Orta Qışlaq kəndi]];

40.8. [[Yusifli (Ağdam)|Yusifli kəndi]].

==== 41. Yusifcanlı kənd inzibati ərazi dairəsi: [[Yusifcanlı|Yusifcanlı kəndi]]. ====

==== 42. Zəngişalı kənd inzibati ərazi dairəsi: ====
42.1. [[Zəngişalı|Zəngişalı kəndi]];

42.2. [[Mahrızlı (Ağdam)|Mahrızlı kəndi]].

== Tarixi ==
{{Həmçinin bax|Muxank}}
[[Fayl:Trepaned skull from Azerbaijan.jpg|200px|thumb|right|Ağdam rayonu [[Əfətli]] kəndi yaxınlığında yerləşən [[Çalağantəpə yaşayış yeri]]ndən aşkarlanmış, e.ə. V minilliyə aid ([[Eneolit]]) üzərində [[trepanasiya]] izləri olan insan kəlləsi. [[Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi]]]]
Ağdam rayonu 8 avqust 1930-cu ildə [[Ağdam qəzası]]nın (mərkəzi Ağdam şəhəri olan indiki Ağdam, Bərdə, Tərtər, Ağcəbədi rayonlarını birləşdirən inzibati-əlarzi vahidi) və sonra [[Qarabağ dairəsi]]nin ləğvi nəticəsində yaradılıb.

Sahəsi 1154&amp;nbsp;km² olan rayonun relyefi əsasən düzənlik, qismən dağlıqdır.

Ağdam rayonu Azərbaycanın qədim, füsunkar təbiətli torpağı olan Qarabağın mərkəzində — Qarabağ dağ silsiləsinin şimal-şərq ətəklərində, Kür-Araz ovalığının qərbində yerləşir. Gözəl [[Qarabağ]]ın ürəyi sayılan Ağdamın qədim tarixi abidələri günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Rayonun ərazisində XX əsrin 50-ci illərindən başlayaraq aparılan arxeoloji tədqiqat işləri zamanı məlum olmuşdur ki, Ağdamın ərazisi qədim insanların yaşayış məskənlərindən biridir. Tanınmış arxeoloq [[İdeal Nərimanov]]un Üçoğlantəpə deyilən yerdə apardığı arxeoloji tədqiqatlar zamanı aydın oldu ki, ilk qədim insanlar rayon ərazisində 6–8 min il bundan əvvəl, yəni, [[Eneolit dövrü]]ndə (e.ə. VI–IV minilliyi əhatə edir, &quot;misdaş&quot; dövrü adlanır) yaşamış, qədim əkinçilik və maldarlıq mədəniyyətinə bələd olmuşlar.

Alim rayonun digər ərazilərində qədim yaşayış məskəni olmuş [[Leylatəpə]] və [[Üzərliktəpə]] deyilən yerlərdə apardığı arxeoloji tədqiqatlar zamanı [[Eneolit]] və orta [[Tunc]] dövrünə aid (e.ə. II minilliyin birici yarısı) dulusçuluq, metaləritmə, zərgərlik və digər sahələrə aid maddi-mənəvi abidələr aşkar edib. Burdan tapılan taxıl və üzüm dənələri bir daha sübut etmişdir ki, yerli əhali oturaq həyat keçirmiş və yüksək əkinçilik mədəniyyətinə malik olmuşdur. Arxeoloqlar Üzərriktəpədə apardıqları tədqiqatlar nəticəsində tapılan maddi-mədəniyyət qalıqlarına əsaslanaraq qeyd edirlər ki, bura Qafqazda ilk şəhər tipli yaşayış məskəni və Zaqafqaziyada ən zəngin abidələri olan yerlərdən biri olmuşdur. XX əsrin 80-ci illərinin ortalarında rayonun Sarıçoban kəndi yaxınlığında tapılan son Tunc və Dəmir dövrünə aid (e.ə. XIX–XIII əsrləri əhatə edir) möhtəşəm kurqan tarixi cəhətdən çox qiymətli bir abidədir. Kurqanda aşkar edilən e.ə. XII–XIII əsrlərə aid maddi tapıntılar bu abidənin varlı bir insanın qəbri olduğundan xəbər verir. Bu isə həmin dövrdə Azərbaycanda ibtidai-icma quruluşunun dağılaraq sosial və əmək bərabərsizliyinin yaranmasına ən yaxşı əyani sübutdur.

Sonralar Azərbaycanda gedən tarixi proseslər nəticəsində ilk dövlət qurumları formalaşmağa başlayıb. Belə dövlətlərdən biri də Azərbaycanda yaranmış [[Qafqaz Albaniyası|Albaniya]] dövləti idi. Mənbələrin verdiyi məlumata görə, qədim Albaniya ərazisində 26 tayfa var idi ki, bunlardan biri yüksək mədəniyyətə malik olan [[qarqarlar]] Ağdam ərazisindəki [[Qarqarçay]] boyunca məskunlaşmışdılar. Bu isə Ağdamın Azərbaycan ərazisində ilk formalaşan dövlət quruculuğunda mühüm rol oynadığını bir daha əyani sübut edir.

Azərbaycan ərazisində və Qafqaz Albaniyasında ilk qanunvericilik aktı Ağdam ərazisində yerləşən Aquen kilsəsində ([[Aquen kilsə məclisi|Aquen kilsə Məclisində]]) 488-ci ildə qəbul edilmişdir. Elmi ədəbiyyatda bu akt &quot;Aquen qanunları&quot; adlanır, 3 fəsildə birləşdirilmiş 21 maddədən ibarətdir. &quot;Aquen&quot; sözü Qafqaz Albaniyasının dövət dilində &quot;Ağ daşlardan ev&quot; mənasına gəlir. həmin sənəddə Qafqaz Albaniyası &quot;Ağ vəng&quot; adlanır (Burada &quot;vəng&quot; hakim tayfanın adıdır).

1905–1906-cı illərdə bağ vermiş [[Azərbaycan–erməni qırğınları (1905–1906)|erməni-müsəlman müharibəsi]]nin bir sıra epizodları da Ağdam ərazisində cərəyan etmişdir. Tiflis Məhkəmə palatası tərəfindən 27 fevral 1906-cı ildə vurulan 1029 nömrəli teleqramda Gəncə sancağına (Osmanlı arxiv sənədində Gəncə sancağı kimi qeyd olunasa da Yelizavetpol quberniyası nəzərdə tutulub) tabe olan Şuşa qəzası daxilində ermənilər tərəfindən dağıdılması qeyd edilən 19 kənddən aşağıdakılar Ağdam rayonunda yerləşir: [[Abdal (Ağdam)|Abdal]], Kolanı (indiki [[Qalayçılar]]), [[Papravənd]], [[Şelli]], [[Qurdlar (Ağdam)|Qurdlar]], [[Gülablı]], [[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı]].

1918–1920-ci illərdə baş vermiş [[Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi (1918-1920)|Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi]] zamanı ağır döyüşlərin getdiyi ərazilərdən biri də Ağdam cəbhəsi olmuşdur.

1923-cü ildə Dağlıq Qarabağla yanaşı, mərkəzi Ağdam şəhəri olmaqla Aran Qarabağ Muxtar Vilayətinin&lt;ref&gt;{{Cite web |title=К истории образования НКАО в Азербайджанской ССР (1918 - 1925) |url=http://qarabagkitabxana.info/media/1989_DP_Quliyeva_%D0%9A_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0.pdf |access-date=2025-10-07 |website=qarabagkitabxana.info |archive-date=2025-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927235811/http://qarabagkitabxana.info/media/1989_DP_Quliyeva_%D0%9A_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; yaradılması haqqında qanun layihəsi təqdim edilmiş, Moskva tərəfindən bu təklif qəbul edilməmişdir.

=== Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi ===
[[Birinci Qarabağ müharibəsi|Dağlıq Qarabağ hadisələri]] başlayandan Ağdam burada cərəyan edən hadisələrin mərkəzi olmuşdur.

Mövcud dövlətini qədim Azərbaycan torpaqları üzərində qurmuş [[Ermənistan]] Azərbaycanın yeni bir ərazisini — [[Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti]]ni və ətraf rayonları işğal etmək məqsədilə 1988-ci ilin fevralından başladığı müharibəyə ilk olaraq məhz Ağdam rayonu cəlb olunmuş, hadisələrin ilk günlərindən ən böyük ağırlıqlar Ağdam rayonunun, onun əhalisinin üzərinə düşmüşdür.

1988-ci ilin son aylarında Ermənistandan öz ata-baba yurd yuvalarından, daha sonra [[Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti]]ndən doğma isti ocaqlarından silah gücünə amansız vəhşiliklərlə qovulub didərgin salınan on minlərlə azərbaycanlı məhz Ağdam rayonuna pənah gətirdi. Eyni zamanda 1988-ci idə Ağdam rayonu ərazisində yaşayın 102 nəfər erməni əsilli vətəndaş (Ağdam rayon Daxili İşlər İdarəsinin (РУВД) Pasport bölməsi tərəfindən verilmiş 1988-ci tarixli hesabatı) ərazini könüllü olaraq tərk etdi.

&quot;Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında&quot; 26 noyabr 1991-ci il tarixli [[Milli Məclis (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin]] 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 nömrəli Qərarı&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktlaırn Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında Milli Məclis Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/7800 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627122121/https://e-qanun.az/framework/7800 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun [[Xatınbəyli]], [[Qazançı (Ağdərə)|Qazançı]], [[Məlikli (Ağdərə)|Maniklu (indiki Məlikli)]], [[Baş Güneypəyə]], [[Orta Güneypəyə]], [[Sırxavənd]], [[Yeni Qaralar]], [[Ballıqaya (Ağdərə)|Kiçan (indiki Ballıqaya]][[Ballıqaya (Ağdam)|)]] kəndləri və onlara məxsus torpaq sahələri Ağdam rayinunun tərkibinə verilmişdir. Beləliklə də Ağdam rayonunun kənd və qəsəbələrinins sayı 118-dən 126-ya çatdırılmışdır.

1992-ci ildə Dağlıq Qarabağı bütünlüklə işğal edən Ermənistan [[Rusiya]] ordusuna arxalanaraq, bununla kifayətlənməyərək Dağlıq Qarabağın ətraf rayonlarına da hücum etdi. Xüsusən Ağdama olan hücumların ardı-arası kəsilmirdi. 1993-cü ildə Ağdamın müdafiəsi [[Surət Hüseynov]]un [[Gəncə]]də qaldırdığı qiyam nəticəsində xeyli zəifləmişdi. Ona tabe olan qüvvələr cəbhədəki mövqeləri qoyaraq, Bakıya doğru hücuma keçmişdilər. Ermənilər bu fürsətdən çox bacarıqla istifadə etdilər. 1993-cü ilin may ayının 11-dən etibarən qızışan bu hücum əməliyyatları həmin il iyul ayının 23-də Ağdam şəhərinin və ətraf kəndərinin süqutu ilə başa çatdı. Cəmi rayon ərazisinin 77,4% işal olundu.

[http://agdam-ih.gov.az/az/dagliq-qarabag.html Ağdam rayion icra hakimiyyətinin] verdiyi məlumata əsasən Ağdam rayonunun bir hissəsinin işğalı zamanı (1993-cü il, 23 iyul) rayonun ümumi əhalisi 191 700 nəfər təşkil edib. İşğal nəticəsində onun təqribən 120 000 nəfəri məcburi köçkün statusu alıb, bu statusu almayaraq, xarici dövlətlərə köçən əhalinin sayı dəqiqləşdirilməyib. Bunda başqa, rayonun işıal altında olan ərazisində işqal gününə qədər qeydiyyatsız yaşamış əhalinin sayı barədə dəqiq məlumatlar mövcud deyil. Müxtəlif mənbələrdə 5 minə yaxın əhali göstərilir.

Ağdama edilən son hücumda 6.000 nəfər erməni-rus birləşmələrinin şəxsi heyəti iştirak edib. Onların arasında çoxlu sayda xaricdən gəlmiş ermənilər və muzdlu əsgərlər və rusiya silahlı qüvvələrinin hissələri də olub. Ağdam uğrunda gedən döyüşlərin birində bədnam erməni terrorçusu [[Monte Melkonyan]] Mərzili kəndi ərazisində 258 N-li PDM-in ekipajının açdığı atəş nəticəsində məhv edilir. Bundan sonra 1994-cü il mayın 12-dək davam edən hərbi təcavüz nəticəsində ermənilər Ağdam rayonunun 846,7&amp;nbsp;km², yəni ümumi ərazisinin 77,4 %-ni işğal etməyə nail oldu. Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə 6.000-dən çox azərbaycanlı şəhid olub.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Ağdamın işğalından 16 il ötür
 | url          = http://www.adalet-az.com/new/2009/07/24/read=36429
 | access-date  = 2011-05-11
 | archive-date = 2019-03-25
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190325193946/http://www.adalet-az.com/new/2009/07/24/read=36429
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə Milli Məclisin deputatı [[Aqil Abbas]] ilə hərbi ekspert Ədalət Verdiyev arasında Ağdam rayonundan Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə olan şəhidlərin sayı ilə bağlı fikir ayrılığı yaranmışdır. Aqil Abbasın açıqlamasına görə, Ağdamdan 6,000 nəfər şəhid olmuşdur, Ədalət Verdiyev isə bu rəqəmi 1027 nəfər olaraq göstərmişdir. Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin məlumatına əsasən, 12 may 1994-cü il tarixinədək Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdam rayonu üzrə həlak olaraq şəhid statusu verilmiş hərbi qulluqçuların sayı 549 nəfər təşkil edir. Cavabda qeyd olunmuşdur ki, Nazirlər Kabinetinin 15 yanvar 1994-cü il tarixli 10 saylı qərarına əsasən, şəhid ailəsi statusu mülki şəxslərə rayon (şəhər) icra hakimiyyəti orqanlarının verdiyi arayışlarla təsdiq olunur. Bu səbəbdən, Ağdam rayonu üzrə şəhid statusu verilmiş mülki şəxslərin dəqiq sayı barədə məlumatı yalnız Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətindən əldə etmək mümkündür.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://globalinfo.az/agdamin-nece-sehidi-var-seferberlik-aciqladi-yerli-icra-hakimiyyeti-ise/#! |title=Ağdamın neçə şəhidi var? – Səfərbərlik dəqiq rəqəmi açıqladı, icra hakimiyyəti isə |date=7 iyul 2023 |work=Globalinfo.az |first=Zaira |last=Akifqızı }}&lt;/ref&gt;

İşğal zamanı 122 kənd, 24 min 446 yaşayış binası, 48 sənaye və tikinti müəssisəsi, 160 məktəb binası (o cümlədən, köhnə üslubda inşa edilmiş 7 nömrəli Ağdam tam rus məktəbi), 65 səhiyyə mərkəzi, 373 mədəniyyət ocağı, 1 teatr, 3 məscid və 2 muzey yandırılıb tamamilə məhv edildi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ağdam rayonunun ermənilər tərəfindən işğal olunmasından 21 il ötür |url=https://www.yeniazerbaycan.com/Sosial_e17065_az.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205160447/https://www.yeniazerbaycan.com/Sosial_e17065_az.html |archive-date=2024-02-05 |access-date=2024-02-05 |website=Yeni Azərbaycan |language=az}}&lt;/ref&gt;.

Erməni işlağından dərhal sonra Dağlıq Qarabağ separat rejimi Ağdam rayonunun işğal olunmuş ərazilərini [[Əsgəran rayonu]]na birləşdiriblər.

2010-cu ilin noyabr ayında Dağlıq Qarabağ separatçıları Ağdam şəhərinin adını erməniləşdirmək məqsədilə dəyişərək &quot;Akna&quot; qoyublar. Separatçı rejimin internetdə dərc etdiyi məlumata görə Ağdamın işğalda olan ərazilərində 360 nəfər insan daimi məskunlaşıb.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = ERMƏNİLƏR AĞDAMIN ADINI AKNA QOYUBLAR
 | url          = http://www.musavat.com/new/Son%20x%C9%99b%C9%99r/88288-ERM%C6%8FN%C4%B0L%C6%8FR_A%C4%9EDAMIN_ADINI_AKNA_QOYUBLAR
 | access-date  = 2011-05-11
 | archive-date = 2012-01-11
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120111143012/http://www.musavat.com/new/Son%20x%C9%99b%C9%99r/88288-ERM%C6%8FN%C4%B0L%C6%8FR_A%C4%9EDAMIN_ADINI_AKNA_QOYUBLAR
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilməsi ===
10 noyabr 2020-ci ildə Ermənistanın qol çəkdiyi [[Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatı (2020)|10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli atəşkəs bəyanətında]] qeyd edilən Azərbaycan rayonlarının işğaldan azad edilməsi cədvəlinə uyğun olaraq, 20 noyabr 2020-ci ildə erməni silahlı birləşmələri Ağdam rayonunu tərk etdi. 20 noyabr 2020-ci ildə müzəffər Azərbaycan ordusu Ağdama daxil oldu və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün zəruri tədbirlərin icrasına başlanıldı. Ağdam şəhərinin mərkəzində Azərbaycanın Dövlət Bayrağı ucaldıldı və Dövlət Himni səsləndirildi.

İşğal sonrası dövr

2021-ci ilin iyun ayında Ermənistan tərəfi 15 hərçisinin azad edilməsi müqabilində Ağdam rayonunun ərazisində basdırılmış bəzi minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycan tərəfində təhvil verib&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = ru
 | url          = https://ru.armeniasputnik.am/politics/20210612/27908691/Moskva-privetstvuet-vozvrat-Azerbaydzhanom-15-voennykh-Armenii.html
 | title        = Москва приветствует передачу азербайджанской стороной 15 военных Армении
 | website      = Sputnik Армения
 | access-date  = 2021-06-13
 | archive-date = 2021-06-13
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210613184538/https://ru.armeniasputnik.am/politics/20210612/27908691/Moskva-privetstvuet-vozvrat-Azerbaydzhanom-15-voennykh-Armenii.html
 | deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | lang         = ru
 | url          = https://ru.armeniasputnik.am/politics/20210612/27908278/Baku-peredal-15-plennykh-Erevanu-pri-aktivnom-uchastii-gruzinskogo-premera-Garibashvili.html
 | title        = Баку передал 15 пленных Еревану при активном участии грузинского премьера Гарибашвили
 | website      = Sputnik Армения
 | access-date  = 2021-06-13
 | archive-date = 2021-06-13
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210613184530/https://ru.armeniasputnik.am/politics/20210612/27908278/Baku-peredal-15-plennykh-Erevanu-pri-aktivnom-uchastii-gruzinskogo-premera-Garibashvili.html
 | deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;.

[https://e-qanun.az/framework/55935 &quot;Ağdərə rayonunun yaradılması haqqında&quot; Azərbaycan Respublikasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli 1043-VIQ nömrəli Qanununun] 2.1-ci maddəsinə əsasən &quot;Ağdam rayonunun Baş Güneypəyə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Baş Güneypəyə kəndi, Xatınbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Xatınbəyli kəndi, Məlikli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Məlikli və Qazançı kəndləri, Orta Güneypəyə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Orta Güneypəyə kəndi, Sırxavənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Sırxavənd, Ballıqaya, Bəşirlər və Qaraşlar kəndləri, Yeni Qaralar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Yeni Qaralar kəndi&quot; Ağdərə rayonuna daxil edilib.

20 noyabr 2020-ci ildə üç tərəfli bəyanətə uyğun olaraq [[Ağdam|Ağdam rayonunun]] 1 şəhəri [[Ağdam|(Ağdam)]] 1 qəsəbəsi ([[Acarlı|Acarlı)]], vaxtı ilə kənd statusu olmuş [[Kotanbağ]], [[Nəsirbəyli]], [[Şamlı (Ağdam)|Şamlı]], habelə 77 kəndi [[Azərbaycan]] Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb. 

Daha ətraflı bax: ''İşğaldan azad olunmuş və bələdiyyəsi olmayan inzibati ərazi vahidləri'' 

&quot;Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında&quot; 26 noyabr 1991-ci il tarixli Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 nömrəli Qərarı&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ilə [[Ağdərə rayonu]] ləğv edilərkən Ağdama verilmiş kəndlər 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli [[Qarabağda döyüşlər (2023)|antiterror əməliyyatları]] nəticəsində həmin ərazilər də Azərbaycanın suverenliyinə keçmişdir.

&quot;Bpyük Qayıdış&quot; birinci dövlət proqramı ilə 2026-cı ilə qədər Ağdam rayonunun mərkəzinə bitişik 8 kəndin də şəhərə birləşdirilməsi nəzərdə tutulub. Bunlar [[Ətyeməzli]], [[Qaraqaşlı (Ağdam)|Qaraqaşlı]], [[Xıdırlı (Ağdam)|Xıdırlı]], [[Sarıhacılı]], [[Çuxurməhlə]], [[Qarazeynallı]], [[Keştazlı]] və digərləridir.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Rza |first1=Zahid |title=Möcüzələr diyarına gedən yolun açıq olsun, Ağdam |url=https://ikisahil.az/post/365585-mocuzeler-diyarina-geden-yolun-achiq-olsun-agdam-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120215107/https://ikisahil.az/post/365585-mocuzeler-diyarina-geden-yolun-achiq-olsun-agdam-2 |archive-date=2023-01-20 |accessdate=20 yanvar 2023 |website=ikisahil.az |language=az-AZ}}&lt;/ref&gt;

=== Azad olunmadan sonrakı tarix ===
&quot;Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun yaradılması haqqında&quot; 5 dekabr 2023-cü il tarixli 1043-VIQ nömrəli Qanunun&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri |title=Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun yaradılması haqqında Qanun |url=https://e-qanun.az/framework/55935 |access-date=2025-05-29 |website=e-qanun.az |language=az |archive-date=2024-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103105931/https://e-qanun.az/framework/55935 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2.1-ci maddəsi ilə 

27.03.2025-ci il tarixindən (Novruz bayramı ilə əlaqədar qeyri-iş günləri) Ağdama Böyük Qayıdış Sarıcalı inzibati ərazi dairəsindəki [[Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)|Sarıcalı kəndindən]] başladı&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Ağdamın Sarıcalı kəndinin birinci mərhələsinin açılışında iştirak ediblər » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/68391 |access-date=2025-03-28 |website=president.az |language=az |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328230759/https://president.az/az/articles/view/68391 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Ağdam bələdiyyələri ==
Ağdam rayonunun ərazisində bələdiyyələr 2000-ci ildən fəaliyyət göstərir.

2025-ci ildən Ağdam rayonunun ərazisində 8 bələdiyyə fəaliyyət göstərir.

Əsas məqaləyə bax: ''[[Ağdam bələdiyyələri]]''

== Əhalisi&lt;ref&gt;[http://www.elibrary.az/docs/azerbaijan/gl2.pdf Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası — İnzibati ərazi vahidləri : Ağdam rayonu] {{Dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt; ==
{{main|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)}}

=== Ağdam rayonu əhalisi barədə ümumi məlumatlar ===
İşğaldan əvvəl rayon əhalisinin tamamı Azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur. Hazırda Ağdam əhalisinin böyük əksəriyyəti məcburi olaraq respublikanın digər rayon və şəhərlərində məskunlaşmışdır.
* 1 yanvar, 2009-cu ilin məlumatları əsasında)
{| class=&quot;standard&quot; border=&quot;1&quot; frame=&quot;box&quot; align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background: #ffe39b;&quot;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; style=background:#e7dcc3| ərazi
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=background:#e7dcc3| cəmi
! colspan=&quot;2&quot; style=background:#e7dcc3| kişi
! colspan=&quot;2&quot; style=background:#e7dcc3| qadın
|-

| nəfər
| faiz
| nəfər
| faiz
| nəfər
| faiz
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |Ağdam rayonu

| 174575
| 100,0
| 80762
| 100,0
| 93813
| 100,0
|-

| rowspan=&quot;1&quot; |Şəhər əhalisi

| 59261
| 33,95
| 26932
| 33,35
|  32329
| 34,46
|-

| rowspan=&quot;1&quot; |Kənd əhalisi

| 115314
| 66,05
| 53830
| 66,65
| 61484
| 65,54
|-
|}

=== Etnik tərkibi ===
&lt;center&gt;
{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr
|+'''Ağdam rayonu : 1939-cu il siyahıyaalması'''
|-
! Etnik quplar
! əhalinin Sayı (Nəfər)
|-
| [[Azərbaycan türkləri]]|| 57.654 (95,0%)
|-
|[[Talışlar]]|| 26 (0,1%)
|-
|[[Ruslar]] || 1.636 (2,7%)
|-
|[[Ermənilər]]|| 736 (1,2%)
|-
|[[Ləzgilər]] || 68 (0,1%)
|-
|[[Gürcülər]] || 21 (0,1%)
|-
|Bütün rayon üzrə || 60.663 (100%)
|-
|}
 &lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr
|+'''Ağdam rayonu : 1959-cu il siyahıya alması'''
|-
! Etnik quplar
! əhalinin Sayı (Nəfər)
|-
| [[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]]|| 64.933 (97,1%)
|-
|[[Talışlar]]|| — (-)
|-
|[[Ruslar]] || 798 (1,2%)
|-
|[[Ermənilər]]|| 792 (1,2%)
|-
|[[Ləzgilər]] || 42 (0,1%)
|-
|[[Gürcülər]] || 21 (0,1%)
|-
|Bütün rayon üzrə || 66.868 (100%)
|-
|}
 &lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=1 align=centerr
|+'''Ağdam rayonu : 1970-ci il siyahıya alması'''
|-
! Etnik quplar
! əhalinin Sayı&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Azərbaycan Əhalisi
 | url          = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html
 | access-date  = 2011-10-29
 | archive-date = 2012-03-28
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120328124618/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;(Nəfər)
|-
| [[Azərbaycanlılar|Azərbaycan türkləri]]|| 92.028 (98,5%)
|-
|[[Talışlar]]|| — (-)
|-
|[[Ruslar]] || 526 (0,6%)
|-
|[[Ermənilər]]|| 529 (0,6%)
|-
|[[Ləzgilər]] || 43 (0,1%)
|-
|[[Gürcülər]] || 35 (0,1%)
|-
|Bütün rayon üzrə || 93.422 (100%)
|-
|}
 &lt;/center&gt;

=== Tanınmış şəxsləri ===

==== Alimlər ====
* [[Abel Məhərrəmov]] — [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]nın (AMEA) akademiki, kimyaçı alim, BDU-nun üzvi kimya kafedrasının müdiri
* [[Adil Məmmədov (tarixçi)|Adil Məmmədov]] — [[tarix elmləri doktoru]], [[professor]]
* [[Ədilə Namazova|Adilə Namazova]] — tibb elmləri doktoru, professor, SSRİ Tibb EA-nın müxbir üzvü, Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü, Rusiya Federasiyası Tibb EA-nın həqiqi üzvü
* [[Aida Qasımova]] — [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin professoru, filologiya elmləri doktoru
* [[Akif Nağı]] — tarix elmlər namizədi, dosent, siyasətçi
* [[Akif Rüstəmov (jurnalist)|Akif Rüstəmov]] — filologiya üzrə [[fəlsəfə doktoru]], professor
* [[Arif Babayev (xanəndə)|Arif Babayev]] — professor (1996), [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]]nın &quot;Muğam&quot; kafedrasının sabiq müdiri
* [[Arif Rəhimov]] — texnika elmləri doktoru, professor
* [[Asif Məmmədov (kimyaçı)|Asif Məmmədov]] — kimyaçı, kimya elmləri doktoru, professor
* [[Aydın Dadaşov]] — filologiya üzrə elmlər doktoru, professor
* [[Azad Şükürov|Azad Sükürov]] — [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin (ADMİU) professoru
* [[Bəxtiyar Əliyev (deputat)|Bəxtiyar Əliyev]] — professor, psixologiya elmləri doktoru
* [[Çingiz Axundov (tarixçi)|Çingiz Axundov]] — tarix [[Elmlər namizədi|elmləri namizədi]], [[dosent]]
* [[Ədalət Muradov]] — Azərbaycan alimi, iqtisad elmləri doktoru (1998). [[Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti]]nin rektoru (2014-cü ildən)
* [[Əkbər Bayramov]] — psixologiya elmləri doktoru, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, professor
* [[Əziz Boran]] — tarix elmləri namizədi, BDU-nun Azərbaycan tarixi (humanitar fakültələr üzrə) kafedrasının dosenti
* [[Əzizə Həsənova]] — fizika-riyaziyyat elimlər namizədi, dossent
* [[Elçin Əliyev (iqtisadçı)|Elçin Əliyev]] — qtisad elmləri doktoru, professor
* [[Elçin Mehrəliyev]] — filologiya elmləri doktoru
* [[Firdovsi Naibov]] — ADMİU &quot;Teatr rejissorluğu&quot; kafedrasının müdiri, professor
* [[Əli Əliyev (kimyaçı)|Əli Əliyev]] — kimya elmləri doktoru, professor
* [[Əyyub Əyyubov]] — İqtisad elmləri doktoru, professor
* [[Famil Mehdi]] — filologiya elmləri doktoru, professor
* [[Habil Qurbanov]] — hüquq elmləri doktoru, professor
* [[İdeal Nərimanov]] — tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü
* [[İradə Ələsgərova]] — [[Fəlsəfə doktoru|tarix üzrə fəlsəfə doktoru]] (2015), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Naşirlər və Poliqrafistlər Birliyinin (2012) üzvü
* [https://unec.edu.az/i-e-n-dos-qafarov-kamil-saleh/ Kamil Qafarov] — iqtisad elmləri namizədi
* [[Kamilə Sarıcalinskaya]] — &quot;Əməkdar Hüquqşünas&quot;, hüquq elmləri doktoru, professor
* [[Kərim Kərimov (geofizik)|Kərim Kərimov]] — geologiya, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor. AMEA-nın müxbir üzvü
* [[Lətif Hüseynov|Lətif Huseynov]] — hüquq elmləri doktoru, [[Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi|Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin]] hakimi
* [[Maqbet Məmmədov]] — coğrafiya elmləri doktoru, professor
* [[Mənsum İbrahimov|Məsum İbrahimov]] — Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru
* [[Nadir Mikayılov]] — coğrafiya elmləri doktoru, professor
* [[Qurban Bayramov (tənqidçi)|Qurban Bayramov]] — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru (1979), [[Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu]]nun aparıcı elmi işçisi
* [[Oqtay Quliyev]] — Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Xalq çalğı alətləri kafedrasının [[professor]]u, sənətşünaslıq namizədi, əməkdar incəsənət xadimi
* [[Rafiq Əliyev (texnika elmləri doktoru)|Rafiq Əliyev]] — texnika elmləri doktoru (1975), professor (1976), AMEA-nın müxbir üzvü
* [[Rəşid Göyüşov]] — Azərbaycan arxeoloqu; tarix elmləri doktoru, professor
* [[Sadir Məmmədov]] — hüquq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, polis polkovniki,
* [[Samir Vəliyev]] '''-''' iqtisad elmləri namizədidir, energetika nazirinin müavini
* [[Savalan Ocaqverdizadə]] — fizioloq, tibb elmləri doktoru (1959), professor (1961)
* [[Süleyman Zeynalov]] — pedaqoji elmlər namizədi, dosent
* [[Şamil Qafarov]] — iqtisad elmləri doktoru, professor
* [[Şəmsəddin Əsədov]] — kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor
* [[Tamerlan Qarayev]] — hüquq elmləri doktoru
* [[Teymur Vəliyev]] — görkəmli Azərbaycan iqtisadçısı, [[AMEA-nın müxbir üzvlərinin siyahısı|AMEA-nın müxbir üzvü]] (1983), [[əməkdar elm xadimi]] (1981)
* [[Tofiq Mikayılov]] — biologiya elmləri doktoru, professor
* [[Tofiq Vəliyev]] — tarix elmləri doktoru
* [[Xudu Məmmədov]] — geoloq-kristalloqraf
* [[Zakir Məmmədov (filosof)|Zakir Məmmədov]] — fəlsəfə elmləri doktoru; professor; AMEA-nın müxbir üzvü
* [[Ziyəddin Göyüşov]] — fəlsəfə elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü
* [[Valeh Baxşəliyev]] — [[texnika elmləri doktoru]]. [[Azərbaycan Texniki Universiteti]]nin &quot;Mexanika&quot; kafedrasının müdiri

==== Məşhur bəylər ====
* [[Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)#:~:text=Əhmədov (Kikilbəyov) Bəhram bəy İsgəndər bəy oğlu (16.9.1937*, 34 yaş)|Əhmədov (Kikilbəyov) Bəhram bəy]]
* [[Cabbar bəy Vəlibəyov]]
* [[Kərbəlayı Şirin bəy Çəmənli]]
* [[Əhməd bəy Cavanşir]]
* [[Qasım bəy Bədəlbəyov]]
* [[Məmməd bəy Muradov]]
* [[Museyib bəy Naibov]]

==== '''Generallar''' ====
* [[Tofiq Babayev (general-mayor)|Tofiq Babayev]] — Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik nazirinin sabiq müavini, general-mayor
* [[Rövşən Əkbərov]] — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, ehtiyatda olan general-leytenant
* [[Süleyman bəy Əfəndiyev]] — Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti generalı
* [[Murtuz Quliyev]] — [[general-mayor]], Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı
* [[Yamən Yusifov]] — Azərbaycan Respublikası Prokurorunun müavini (1957–1962), III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (general)

==== '''Millət vəkilləri və digər dövlət xadimləri''' ====
* [[Bayram Bayramov]] — Azərbaycan SSR Xalq yazıçısı, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı
* [[Bahadır Vəlibəyov]] — Azərbaycan sovet partiya və dövlət xadimi, [[Azərbaycan SSR]] Respublika Prokuroru
* [https://www.bakupost.az/adamli-xanim-isvecde-deputat-secildi-foto İradə Əliyeva] — İsverçə deputatı
* [[Bəxtiyar Sadıqov]] — [[Millət vəkili]]
* [[Çimnaz Əliyeva]] — [[Millət vəkili]]
* [[Burzu Əliyev]] — [[Ukrayna]]nın [[Azərbaycan]] əsilli keçmiş [[deputat]]ı (2006), Ukrayna Alpaqut Federasiyasının prezidenti (2018)
* [[Yelmar Qarayev]] — Azərbaycan SSR Nəqliyyat prokuroru
* [[Aşur Hüseynov]] — 1945-ci ildə &quot;Bunker&quot; əməliyyatında SSRİ xüsusi təyinatlı zəbt qrupunun tərkibində döyüşmüş ilk azərbaycanlı
* [[Mirzə Fərzalı bəy Fətəlibəyov]] — məmur, çar ordusunun zabiti, Tiflis Aleksandr Müəllimlər institutunun məzunu
* [[Mustafa bəy Behbudov]] — [[Məmur|dövlət məmuru]], [[şair]], [[Qasım bəy Zakir]]in qardaşıoğlu
* [[Orxan Nəzərli]] — [[İqtisadiyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|İqtisadiyyat Nazirliyi]] yanında [[Dövlət Vergi Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Vergi Xidmətinin]] rəisi
* [[Rəvan Həsənov]] — [[Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi]]nin icraçı direktoru
* [[Adil Məhərrəmov]] — 2008–2021-ci illərdə [[Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatası]] sədrinin müavini
* [[Vaqif Həsənov]] - Ağdam Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı, Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının həqiqi üzvü
* [[Raqub Məmmədov]] - Ağdam Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı, kənd təsərrüfatı mühəndisi, 1993–2014-cü illərdə MTN-nin Tərtər rayon şöbəsinin rəisi
* [[Nizami Sadıqov]] - Ağdam Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı, 1992–2008-ci illərdə Ağdaş, Dəvəçi, İmişli, Masallı, Quba rayonlarında polis rəisi 

==== Əmək qəhrəmanları ====
* [[Əminə Cəfərova]] — [[Sov.İKP]]-nin üzvü (1947), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949)
* [[Sürəyya Kərimova]] — [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1948), Azərbaycan SSR pambıq ustası (1957). [[&quot;Qəhrəman Ana&quot; fəxri adı|Qəhrəman Ana]] (1965)
* [[Yaqub Rüstəmov]] — [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]]
* [[Məmməd Məmmədov (pambıqçı)]] — [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]] (1951)
* [[Süleyman Sani Axundov]] — [[Sosialist Əməyi Qəhrəmanı]], [[dramaturq]], [[naşir]], maarifçi

==== Maarifçilər, yazıçılar ====
* [[Allahverdi Allahverdiyev (ictimai-siyasi xadim)|Allahverdi Allahverdiyev]] — tanınmış ziyalısı, ictimai-siyasi xadim, [[elmi işçi]]
* [[Aşıq Xaspolad Gülablı|Aşıq Xaspolad Gülablı (Coşqun)]] — XX əsr Azərbaycan [[Aşıq|aşığı]]
* [[Cahangir Gözəlov]] — [[yazıçı]], [[publisist]], [[felyetonçu]], [[əməkdar mədəniyyət işçisi]]
* [[Cahid Hilaloğlu]] — [[rejissor]], Sovet dövründə milli hərəkatçı, [[dissident]]
* [[Əlfi Qasımov]] — [[yazıçı]], [[publisist]], [[tərcüməçi]], [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü
* [[Əlfi Qasımov]] — [[yazıçı]], [[publisist]], [[tərcüməçi]], [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü (1956)
* [[Eyvaz Zeynalov]] — [[Yazıçı|Azərbaycan yazıçısı]], [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin, [[Avrasiya Yazarlar Birliyi]]nin, [[Gürcüstan Yazıçılar Milli Akademiyası]]nın üzvü
* [[Həmidə Məmmədquluzadə]] — Azərbaycanın ilk maarifçi
* [[Mustafa Çəmənli]] — [[naşir]], [[publisist]], [[Əməkdar mədəniyyət işçisi]] (2018)
* [[Nüşabə Məmmədli]] — [[yazıçı]], publisist, [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin və [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü
* [[Rimma Abdullayeva]] — Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2007), film direktoru
* [[Səfərəli bəy Vəlibəyov]] — görkəmli maarif xadimi, pedaqoq, publisist
* [[Səlimə Rüstəmova]] — maarif xadimi, müəllimə, [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]]nin deputatı
* [[Sultan Mərzili]] — şair, 1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü
* [[Vüsal Nuru]] — Azərbaycanlı yazıçı və ssenarist
* Vaqif Zeynalov — Tanınmış coğrafiyaçı, müəllim, hörmətli və ziyalı məktəb direktoru.
* Polad Zeynalov — Tanınmış ziyalı, təhsil işçisi, ictimai fəal şəxs, Məktəb direktoru, arıçı
* [http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=247285&amp;pno=1 Xanış Məmmədov] — ziyalı, maarifçi, yazıçı

==== Jurnalistlər ====
* [[Aqil Abbas]] — yazıçı, jurnalist, &quot;Ədalət&quot; (1990-cı ildən), &quot;Boz qurd&quot; (1993-cü ildən) qəzetlərinin baş redaktoru
* [[Asif Mərzili]] — publisist, yazıçı, &quot;Təzadlar&quot; qəzetinin baş redaktoru
* [[Aydın Bağırov]] — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti, Qol.az saytının baş redaktoru, [[525-ci qəzet|&quot;525-ci qəzet&quot;in]] redaktoru
* [[Baxşeyiş Hətəmli]] — əməkdar jurnalist
* [[Eldar İsmayılov (jurnalist)|Eldar İsmayılov]] — [[Azərbaycan]] [[İdman]] [[Jurnalist]]ləri Assosiasiyasının (AİJA) prezidenti, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti
* [[Etibar Toğrul]] — jurnalist, Azərbaycan Alpaqut Federasiyasının baş katibi, &quot;Hüquqi Cəmiyyət&quot; qəzetini təsisçisi
* [[Qulu Ağsəs]] — [[Ulduz jurnalı]]nın baş redaktoru, Azərbaycanın əməkdar jurnalisti (2015)
* [[Rza Quliyev]] — İctimai xadim, görkəmli jurnalist və publisist
* [[Telman Qarayev (jurnalist)|Telman Qarayev]] — [[Əməkdar jurnalist]], [[publisist]]
* [[Vahid Qazi]] — Azərbaycanlı yazıçı, publisist, bloger, [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi|Azərbaycan]] və İsveç Yazıçılar Birliyinin üzvü, tərcüməçi
* [[Vüqar Haqverdiyev]] — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü

==== İncəsənət adamları ====
* [[Almaz Mustafayeva]] — [[Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı]]nın aktrisası, Azərbaycanın əməkdar artisti
* [[Aşıq Xosrov Məhəmmədoğlu]] — XX–XXI əsr Azərbaycan aşığı
* [[Aşıq Məhəmməd Kolanlı]] — [[XX əsr]] Azərbaycan aşığı
* [[Aydın Dadaşov]] — Azərbaycan kinoşünası, kinodramaturq, rejissor, [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi]] (2005), [[Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı]] laureatı (1988)
* [[Bakir Haşımov]] — XX əsr xanəndəsi
* [[Cabir Abdullayev]] — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007)
* [[Elman Bədəlov]] — kamançaçalan, [[Azərbaycan SSR əməkdar artisti]] (1982)
* [[Əhməd Ağdamski|Əhməd Bədəlbəyli (Ağdamski)]] — [[Azərbaycan]] [[opera]] müğənnisi, Azərbaycan SSR Əməkdar İncəsənət Xadimi (1943)
* [[Firdovsi Naibov]] — aktyor, rejissor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1978)
* [[Günel Zeynalova]] (Azəri qızı Günel) — Əslən [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]] olan [[Türkiyə]] [[müğənni]]si
* [[Heydər Şəmsizadə]] — teatr aktyoru və rejissoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943)
* [[Xanlar Haqverdiyev]] — müğənni (lirik-dramatik tenor). Azərbaycan SSR (1956) və Türkmənistan SSR (1939) əməkdar artisti
* [[Qədir Rüstəmov]] — xanəndə, muğam ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992)
* [[Mənsum İbrahimov|Məsum İbrahimov]] — [[xanəndə]], [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]] (2005)
* [[Murad Muradov]] — aktyor, teatr xadimi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti
* [[Murad Rzayev]] — [[&quot;Qarabağ bülbülləri&quot; ansamblı]]nın bədii rəhbəri
* [[Mürşüd Məmmədov (xanəndə)|Mürşüd Məmmədov]] — [[Muğam]] ustası, xanəndə
* [[Ramiz Quliyev]] — Azərbaycan musiqiçisi, görkəmli [[tarzən]], [[Azərbaycan SSR xalq artisti]] (1988)
* [[Rəhim Rəhimli]] — [[azərbaycanlı]] [[müğənni]], [[bəstəkar]], [[aktyor]]
* [[Sara Qədimova]] — Azərbaycan xanəndəsi, [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]] xalq artisti (1963)
* [[Səxavət Məmmədov]] — Azərbaycan xanəndəsi
* [[Təyyar Bayramov]] — [[Azərbaycan]] [[xanəndə]]si, [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti]] (2009)
* [[Teymur Mirzəyev]] — müğənni, [[&quot;Qaya&quot; Vokal Kvarteti|&quot;Qaya&quot; estrada-simfonik orkestrinin]] bədii rəhbəri, [[Azərbaycan Respublikasının xalq artisti]] (1993)
* [[Tofiq Qarayev]] — [[Azərbaycan SSR]] Əməkdar artisti (1982)

==== '''İdmançılar''' ====
* [[Tofiq Bəhramov]]
* [[Ceyhun Məmmədov (idmançı)|Ceyhun Məmmədov]]
* [[Fariz Məmmədov]]
* [[Azər Məhərrəmov]]
* [[Müşfiq Hüseynov]]
* [[Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1968)|Ramiz Məmmədov]]
* [[Vüqar Nadirov]]
* [[Adil Nadirov]]
* [[Elçin Cəfərov (idman xadimi)|Elçin Cəfərov]]

==== Milli Qəhrəmanlar ====
* [[Asif Məhərrəmov]]
* [[Allahverdi Bağırov]]
* [[Yelmar Edilov]]
* [[Əlabbas İsgəndərov]]
* [[Faiq Ağayev (milli qəhrəman)|Faiq Ağayev]]
* [[Hidayət Rüstəmov]]
* [[Baxşeyiş Paşayev]]
* [[İxtiyar Qasımov]]
* [[Rövşən Hüseynov (milli qəhrəman)|Rövşən Hüseynov]]
* [[Canpolad Rzayev]]
* [[Nadir Əliyev (milli qəhrəman)|Nadir Əliyev]]

== Coğrafiyası ==
Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 410 metr, maksimum yüksəklik 1365 metrdir. İqlimi əsasən mülayim isti, quraq subtropikdir. Dağətəyi yerlərdə yüksəklik artdıqca iqlim mülayimləşir. Ən çox yağıntı dağətəyi sahələrə düşür. İllik yağıntı 300–550&amp;nbsp;mm-dir.

Rayonun ərazisindən [[Qarqarçay]] və [[Xaçınçay]] çayları axır.

Ağdam rayonun ərazisi Kiçik Qafqaz dağları ilə Kür-Araz ovalığının təmas zonasında yerləşir. Rayonun sahəsi 1094&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
, əhalisi 165 min nəfərdir (1998-ci il). Coğrafi mövqeyi yaşayış və təsərrüfat üçün çox əlverişli şərait yaradır. Rayon əsasən, Qarabağ düzünün dağətəyi hissəsində yerləşir. Burada düzənlik 40 kvadratkilometr (Ağdam şəhərinin yuxarısında), 20 kv.kl.m. ([[Güllücə (Ağdam)|Güllücə]]-[[Qızıl Kəngərli]] sahəsində), 13 kv.kl.m. (Ağdam şəhərindən aşağıda) və 10 kv.kl.m. ([[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı]] -[[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]] kəndləri sahəsində) meyilliliyə malik olub, 450–500 m mütləq yüksəkliyə qədər qalxır. Dağlarla düzənlik arasında relyefdə yaxşı təzahür edən dərin tektonik yarıq keçir.

Bu relyef kəskin keçid əlamətləri yaradır. Şimal-Şərq istiqamətində Qarabağ düzənliyinin yüksəkliyi tədricən azalır və Ağdam rayonunun [[Tərtər]], [[Bərdə]], [[Ağcabədi rayonu|Ağcəbədi]] rayonları ilə sərhəddində 120–130 m qədər alçalır. Meyilliyin az olması ilə əlaqədar düzənliyin cəthi çox zəif parçalanmışdır. [[Eroziya|Erroziya]] kəsimi yalnız [[Qarqarçay]], [[Xaçınçay]] çayları və onların tərk edilmiş qollarının yataqlarında artır və 6–7 metrə, 10–15 metrə çatır. Relyefin bu xüsusiyyəti bütün ərazini əkinçilik üçün yararlı olmasını təmin edir, suvarma işlərini və kənd təsərrüfatı maşınlarının istifadəsini asanlaşdırır, torpaqları erroziya proseslərindən qoruyur, onların münbitliyini və məhsuldarlığını artırır.

Səthin və torpaqların yuyulması başlıca olaraq suvarma ilə əlaqədar olub, çox cüzidir. Rayon ərazisi Qarqarçay, Xaçınçay, Qabartı, Paprəvənd (Gülyataq), Gülablı çaylarının dərəsi boyunca 15–16&amp;nbsp;km. Qarabağ silsiləsinin Şimal-Şərq ətəklərinə qədər uzanır. Bu yerlərdə mütləq yüksəklik 600–700 metrə çatır. Maksimum hündürlük 1365 ([[Kolanı yüksəkliyi]]) metrdir. Rayonun bu hissəsi, xüsusiilə, Xaçın çayının aşağılarında, Dərbənd çökəkliyində çox genişlənir. Dağların Ağdam rayonu ərazisinə düşən hissəsində bir sıra silsilə, tirə və təpələr yerləşmişdir.
[[Fayl:Paprəvənd kəndi-.JPG|thumb|left|300px|Ağdam Paprəvənd kəndi]]

Bunlardan ən əsası [[Ağdərə]] ilə [[Tərnöyüt]] kəndləri arasında meridiana yaxın istiqamətdə 20&amp;nbsp;km. Məsafədə uzanan [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] silsiləsidir. Silsilə təbaşir dövrünün əhəng daşlarından təşkil olunmuş və kəskin simmetrik quruluşa malikdir. Onun Cənub-Qərb yamacları dik və sıldırım, bəzi yerlərdə keçilməzdir. Şimal-Şərq yamacları uzun və nisbətən mailidir. Silsilənin su ayrıcı vaxtı ilə depudasiya prosesləri ilə hamarlanmış və sonradan tektonik hərəkətlərlə müasir yüksəkliyinə qaldırılmışdır. Səthi genişdir, qədim torpaq təbəqələri saxlayan qalın (15–20 m-rə qədər) karbonatla gillicə çöküntülərlə örtülmüşdür.

Relyefin belə olması burda zəngin biçənək və otların yayılmasına səbəb olmuşdur. Silsilənin ən yüksək yeri (820 m.) onun Şimal hissəsinə müvafik gəlir və Cənub-Şərq istiqamətində 500m. qədər alçalır. Silsiləni Xaçın, Qabartı, Gülyataq çaylarının dərələri kəsib keçir. Dərələrin dərinliyi çayların axım əmsalına müvafiq olaraq 100–180 m. arasında dəyişir və maksimum dərinliyə(180 m.) Xaçın çayında çatır. Şahbulaq silsiləsi Cənub-Şərqdə Ağdam şəhəri yaxınlığıda kəskin görünür və [[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]], [[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı]], [[Xıdırlı (Ağdam)|Xıdırlı]], kəndləri yaxınlığında nisbi yüksəkliyi 10–15 metrə çatan qayalı təpələr yaradır. Silsiləni təşkil edən əhəng daşları çox keyfiyətlidir, tikinti materialı və sement istehsalında xammal kimi istifadə edilir.

Ağdam-Ağdərə şose yolu silsilənin Şimal-Şərq dabanı boyunca uzanır. Yolun ustündə karxanalar yerləşir. Şahbulaq silsiləsinin uçub dağılmış hissəsindən Cənub-Qərbədə inturiziv(maqmatik) kütlənin yaratdığı yüksəklik 913 metrdir, yamacları çox meyilli və kəskin parçalanmışdır. Dağın faydalı qazıntı(mis, polumetal)saxlaması ehtimal olunur. O, [[Ağdərə rayonu]]nda yerləşən və mis, polmetal yataqları olan [[Mehmana|Mehmanə]], [[Qazançı (Ağdərə)|Qazançı]] dağları ilə eyni zonada yerləşmişdir. [https://mapcarta.com/35949924 Yeddixirman] dağı ilə Şahbulaq silsiləsinin [[Çobandağ (Ağdam)|Çobandağ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Azərbaycan |first=Milli Ensiklopediyası |title= |url=http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/11037/cild/18 |access-date=2024-12-02 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204040400/http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/11037/cild/18 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; zirvəsi (Hünd. 679 ''m''.) arasında Bozdağ yerləşmişdir. Onunda əsasını inturuziv kütlə təşkil edir və xeyli hissəsində aşınma qabığı ilə örtülmüşdür. Ağdam şəhərindən bir qədər Cənub-Qərbdə Qarqarçay dərəsində Şahbulaq dağının geoloji əsası qövsvari əyilir, gömülür və parçalanır.

Alçaq dağlılığının və dağətəyinin burda əmələ gətirdiyi qövsün qabarıq hissəsi Cənub-Qərbə, [[Xankəndi]] çökəkliyinə doğru yönəlmiş, xeyli alçalmış və [[Əsgəran]] keçidini (darvazasını) əmələ gətirmişdir. Relyefin belə quruluşu [[Qarabağ]] düzü arasında hava, rütübət və istilik mübadiləsini xeyli asanlaşdırır. Qarqarçayın sağ sahilində yerləşən [[:Fayl:Mantar dağı.jpg|Mantar]] (580 m.) dağı və [[Şelli]], [[Qasımlı (Ağdam)|Qasımlı]], [[Şıxbabalı]] kəndlərinin bağlarında müşahidə edilən və təbaşir əhəng daşından təşkil olunmuş nisbi yüksəkliyi 5–15 m. arasında dəyişən təpələr Şahbulaq silsiləsinin geoloji davamında yerləşmişdir.

Bu təpələr sırası [[Mərzili]] kəndindən Cənubda yerləşən [[Qızılqaya (Ağdərə)|Qızılqaya]] tirəsi istiqamətinə yönəlmişdir. Mərzilidən Cənub-Şərqdə Ağdam Xocavənd yolu üstündə tabaşirin mergellərindən təşkil olunmuş və mütləq yüksəkliyi 416 m.-ə çatan [[Pirəbulaq yüksəkliyi|Pirəbulaq yeksəkliyi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Müdafiə Nazirliyinin məlumatı |url=https://mod.gov.az/az/news/mudafie-nazirliyinin-melumati-46785.html |access-date=2024-12-02 |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ |language=az |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204160552/https://mod.gov.az/az/news/mudafie-nazirliyinin-melumati-46785.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; uzanır. Bu tirədən Şimalda mütləq hündürlüyü 100–150 m. Arasında dəyişən [[Ergi]] maili düzü yerləşmişdir. Düzənliyin səthi müvəqqəti axarlı dərələrin prolyuvi çöküntülərilə örtülmüş və yarğan, qobu şəbəkəsi ilə zəif parçalanmışdır. Düzənlik qış otlaqları kimi istifadə olunur. 70-ci illərdən başlayaraq bura su çıxarılması ilə əlaqədar əkinçilik, xüsusilə, yem bitkiçiliyi inkişaf etdirilir. Cənub istiqamətində yatağını dəyişən Qarqarçay vastəsilə yuyulmağa məruz qalmışdır. Yuyulma nəticəsində çay yatağının sağ yaxasında 3–5 m. hündürlükdə ərazi kəsimi yaranmışdır.

Ağdam rayonu ərazisində Qarqarçay, Xaçınçay, Qabartıçay, Gülyataqçay çayları düzənliyə çıxan yerdə gətirdikləri çığıldaşlı-gillicəli-alluviy və prolyuviy çöküntülərini çökdürərək öz gətirmə konuslarını yaradır. Qarqarçay zirvəsi Ağdam şəhəri yaxınlığında yerləşən və sahəsi 50kv. m. çatan gətirmə konusunu yaradır. Gətirmə konusu [[Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)|Qaradağlı]], [[Mahrızlı (Ağdam)|Mahrızlı]] və [[Zəngişalı]] kəndləri yaxınlığında 240–260 m. mütləq yüksəklikdə relyefdə yaxşı müşahidə edilən pillə ilə qurtarır. Zəngin yeraltı su ehtiyatı olan gətirmə konusundakı [[kəhriz]]lər bu pillədə səthə çıxardılır.
[[Fayl:Gülablı.jpg|thumb|right|300px|Ağdam Gülablı kəndi (işğaldan əvvəl)]]

Bu pillədə Şimal-Şərqdə marfaloji cəhətdən relyefdə zəif təşəkkül tapan ikinci gətirmə konusu yerləşir və [[Quzanlı]], [[Kələbədin kəndi|Kələbədin]] kəndləri yaxınlığında [[Yuxarı Qarabağ kanalı]]na çatar-çatmaz alçaq pillə ilə qurtarır. Birinci gətirmə konusu formalaşarkən Qarqarçay bir neçə qol axmışdı. Onların izləri Ağdam və Ağcəbədi rayon ərazisində indidə müşahidə edilir (Narlıdərə piri, [[Qobu]], [[Sarıcalı (Sarıcalı, Ağdam)|Sarcalı]], [[Hüsülü (Ağcabədi)|Hüsülü]], [[Böyük Kəhrizli|Kəhrizli]]). Dağətəyi, düzənlik və gətirmə konusu qalxdıqca Qarqar çayının axını indiki yatağında cəmləşmişdir.

Çayın yatağının bu istiqamətdə yerini dəyişməsi Qarqarçay dərininə tektonikyarığı ilə mürəkkəbləşən [[Hindarx]] basdırılmış köndələn sinkilinalının əyilməsi ilə əlaqədar olmuşdur. Gətirmə konusu səthində Qarqarçay və onun qollarının dərinliyi 10–15 m. və 6–7 m. arasında dəyişən erroziya kəsimləri əmələ gətirmişdir. İkinci gətirmə konusu ərazisində onların dərinliyi 1–3 m.-ə qədər azalır. Xaçın çayı da Ağdam rayonu ərazisində gətirmə konusları yaradır. Birinci konusun zirvəsi Qızıl Kəngərli ətəkləri ilə Baş Qərvənd kəndləri yaxınlığında yerləşmişdir. Sahəsi 30 m². qədərdir.

Xaçın çayının müasir yatağı gətirmə konusu ərazisində 10–15 m. aşağılarda isə 5–6 m. və 2–3 m. dərinlikdə errozion kəsimlər əmələ gətirmişdir. İkinci gətirmə konusu ərazisində onların dərinliyi 1–3 m. qədər azalır. Çay özünün qədim gətirmə konusunu formalaşdırdıqdan sonra [[Mirəşəlli]], [[Xındırıstan]] və [[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]] kəndləri istiqamətində Cənub-Şərqə axmış, özünün və Qarqarçayın gətirmə konuslarını yuyaraq errozion pillə yaratmışdır. Daha sonra Xaçın çayı Baş Qərvənd gömülmüş antiklinalının qalxmasının fəallaşması ilə əlaqədar olaraq Şimal-Qərb istiqamətində meyil edərək özünə yeni yataq yaratmışdır. Baş Qərvənd kəndi ilə Sultanbud kurqanı arasında çayın yatağı çox genişlənir və burda gərgin akkumulyasiya gedir.
[[Fayl:Mantar dağı.jpg|thumb|300px|Ağdam Mantar dağı (erməni işğalından sonra)]]
Yataq çaqıldaşların, qumun, gillicənin yığılması nəticəsində çox dayazlaşır və daşqın zamanı [[Hüseyinli]], [[Soğanverdilər]] kəndləri yaxınlığında daşqın sularının bir hissəsi yataqdan çıxaraq Şimal istiqamətində axır və özünə yataq əmələ gətirir. Sultanbuddan aşağıda çay 3–5 m.-ə qədər dərininə kəsilir və cavan alçaq tepras pilləri yaradır. Xaçın çayının ən qədim gətirmə konusu Şimal-Qərbdə Qabartı, [[Paprəvənd]] və başqa çayların gətirmə konusları ilə birləşərək Şahbulaq silsiləsinin Şimal-Şərq ətəklərində vahid dalğavari prolyuvial düzənlik törədir.

Bu çayların gətirmə konusları 240 m. mütləq hündürlüyündə qurtarır və burda [[Nəmirli (Ağdam)|Nəmirli]],[[Seysulan]],[[Qaynaq (Tərtər)|Qaynaq]],[[Azad Qaraqoyunlu]],[[Qapanlı (Tərtər)|Qapanlı]] kəndləri yaxınlığında düzənlik təşkil edən, Xaçın və [[Tərtər]] çaylarının gətirmə konusları arasında yerləşən çox az meyilli, bəzi yerlərdə bataqlaşmış, səthi parçalanmamış konusarası çökəklik təşkil edir. Bu sahədə Qabartı, Gülyataq çaylarının yataqları yoxdur(axımın çox müvəqqəti olması ilə əlaqədar). Ona görə də çayların hövzələrində uzun müddətli leysan yağışları olarkən böyük daşqınlar olur və bütün düzənlikləri basaraq böyük təlafat verir. Belə daşqınlar 1963-cü ildə müşahidə edilmiş və düzənlikdə bütün torpaqları, tarlaları yuyub aparmışdır. Ağdam rayonunun ərazisi quru subtropik iqlim zonasında yerləşmişdir.

Burada əsasən, qışda quru keçən mülayim-isti iqlim tipi hakimdir. Bu iqlim tipi mülayim nəmliyi, qışının yağıntılı və yumşaq, yayının isə mülayim-isti keçməsi ilə səciyələnir. Günəş parıltısının illik miqdarı 2300 saat, ümumi radiasiya 122.5 kkal/sm kv, radiasiya balansı isə 47.1 kkal/sm kv-dır. Havanın orta illik tempraturu 13.1 dərəcəyə çatır. Qış mülayimdir, ən soyuq ay (yanvar) tempraturu +1.8 dərəcə ilə −0.2 dərəcə, ən isti ayı (iyul) orta tempraturu isə + 23–26 dərəcəarasında dəyişir. Yay aylarında bəzən havanın orta illik mütləq minumum tempraturu −10 dərəcə olub, il ərzində +8 dərəcə ilə +15 dərəcə arasında dəyişir.

Bəzən havanın mütləq minimum tempraturu −17 dərəcədən aşağı düşür. İl ərzində torpaq səthinin orta aylıq tempraturu1–31 dərəcə arasında dəyişir. Havanın 5 dərəcədən yüksək olan tempraturunun illik miqdarı [tel:4500–4600 4500–4600] dərəcə, 10 dərəcədən yüksək — [tel:4100–4200 4100–4200] dərəcədir. Birinci payız şaxtası noyabr ayının üçüncü ongünlüyünə, axırıncı yaz şaxtası martın üçüncü ongünlüyünə düşür. Havanın orta illik nisbi rütubəti 69% olub, il ərzində 50–80% arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı 400–500&amp;nbsp;mm.-dir. Yağıntılar çox bitkilərin vegetasiya dövrünə düşür, lakin səth örtüyündən ildə 800–900&amp;nbsp;mm. Mümkün buxarlanma gedir.

Küləyin orta illik sürəti 1.8m/san-dən çox olmayıb, əsasən Qərb və Şərq istiqamətində əsir. Güclü küləklərin (15 m. san-dən cox) illik sayı bir gündür. Ağ yelli günlərin sayı 20–25 çatır. Qarla torpağın örtülü günlərinin illik miqdarı 10–15 gündən çox olmur. İl ərzində cəmi 1–2 gün dolu düşür. Ərazi üzrə və il ərzində bu göstəricilər başqa rayonlarda olduğu kimi müvafik dəyişikliklərə uğrayır. Ağdam rayonu ərazisi hər km². Sahədə 5–1 lit. san axımı olan az axımlı zonada yerləşir. Burada çay şəbəkəsinin sıxlığı 0.1–0.4 am/km. arasında dəyişir. İllik axım hər bir km².-dən 2–5 lit/san; maksimum axım 25–50 lit/san; minimal axım isə 0.5–1 lit/san. bərabərdir. Rayon ərazisində çaylar tranzit xarekter daşıyır.

Öz axımlarını bütünlüklə Qarabağ silsiləsində və onun yamaclarında toplayır, Ağdam rayon ərazisində isə suvarmaya, filtirasiyaya və buxarlanmaya sərf olunur, heç bir qol qəbul etmir. Çaylar əksərən az suludur, ilin isti yarısında vegitasiya vaxtı quruyur. Rayonun nisbətən iri çayları Qarqarçay, Xaçınçay və Qabartıçay çaylarıdır. Qarqarçayın orta illik su sərfi 3.31m kub/san, orta illik axımı isə104.4 mln. kub metrdir. Xaçın və Qabartı çaylarında isə bu axım kəmiyyətləri müvafiq olaraq 1.4 kub met/san və 44.1 mln. kub metr, 0.2 kub met/san və 6.3 mln. kub metrdir.
[[Fayl:AğdamDSC 0169.jpg|thumb|300px|Ağdam (erməni işğalından sonra)]]
Çay şəbəkəsinin sıxlığı və onların su əmsalı göstərir ki, rayonun su ehtiyatlarına və onlardan səmərəli istifadə edilməsinə böyük ehtiyac var.

Ona görə də çayların hər birinin üzərində su anbarının tikilməsi zəruridir. Hazırda rayon ərazisində yalnız bir su anbarı var-Xaçın çayı üzərində Dərbənd su anbarı. Ağdam rayonuna [[Tərtər çayı]] üzərindəki Sərsəng su anbarından da su gətirilir, lakin bunlar rayonun suya təlabatını tam ödəyə bilmir.

Rayon ərazisində relyef, iqlim və bitki örtüyünün xüsusiyyətlərindən asılı olaraq şabalıdı torpaqların müxtəlif növləri, dağ-meşə, qəhvəyi torpaqlar yayılmışdır. Qəhvəyi torpaqlar rayonun alçaq dağlıq və dağ ətəyi hissəsində, seyrək meşə və kolluqlar qırılmış və torpaqlar bozqırılaşmaya məruz qalmışdır. Düzənliklərin dağətəyi hissəsində tünd şabalıdı, ondan aşağıda isə şabalıdı və açıq şabalıdı torpaqlar yayılmışdır.

Rayonun [[Ağcabədi]] və [[Bərdə]] rayonları ilə sərhəddə yaxın yerlərində boz torpaqlara rast gəlinir. Ağdam rayonu ərazisində təbii landalar demək olar ki, bütünlüklə antrapogen landalarla əvəz edilmişdir. Burda taxıl zəmiləri, pambıq tarlaları, üzümlüklər, meyvə bağları, yem bitkilərinin əkini, biçənək və örüşlər geniş sahə tutur. Təbii bitki örtüyü yovşanlı-şoranlı otlu quru çöllərdən, çəmənliklərdən, ağotlu çöllərdən, kollardan, və seyrək meşələrdən ibarət olmuşdur. Hazırda meşələr yalnız dağ ətəklərində və alçaq dağlıq yerlərdə yerləşib, 1.7 min hektar sahə tutur. [[Sultanbud meşəsi]] yaxınlığında hazırda qorunan saqqız ağacı, püstə seyrək meşələri salınmışdır.

Heyvanat aləmi əhalinin sıxlığı və insanın əmək fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq çox kasaddır. Burada heyvanlardan çaqqala, tülküyə, dovşana, canavara, sürünənlərə, quşlardan kəkliyə, çilə, turaca və s. rast gəlinir. Rayon ərazisində faydalı qazıntılardan əhəng daşı, gil, çakıldaş, qum, gillicə daha çoxdur.

== Ağdam media vasitələri ==
&quot;Ağdam&quot; qəzetinin ilk nömrəsi 1930-cu ildə işıq üzü görmüşdür. &quot;Ağdam&quot; qəzeti əvvəlcə &quot;Kolxoz sədası&quot;, &quot;Kolxozçu&quot;, 1934-cü ildən 1990-cı ilə kimi &quot;Lenin yolu&quot;, 1990-cı ildən isə &quot;Ağdam&quot; adı ilə nəşr olunur. &quot;Ağdam&quot; qəzetinin redaksiyası 1993-cü ilin iyulundan Ağdam şəhərinin işğalından sonra əvvəlcə Mingəçevir, sonra Bərdə şəhərində, indi isə Ağdam rayonunun Quzanlı kəndində yerləşir. Təsisçisi Ağdam rayon İcra Hakimiyyəti Aparatı və qəzetin jurnalist kollektividir. &quot;Qeyrət qalası&quot; qəzeti 2004-cü ilin yanvarından işıq üzü görür

== Təhsil ocaqları ==
* [[Ağdam Muğam məktəbi]]

== İqtisadiyyatı ==
Ağdam ağır yeyinti və yüngül sənayeyə, inkişaf etmiş kənd təsərrüfatına malik bir rayondur.

Ağdam rayonunda aşağıdakı müəssislələr fəaliyyət göstərir və ya işğaldan əvvəl fəaliyyət göstərib:

* Ağdam Dəzgah Avadanlıqları Zavodu (Инструментальный завод);
* Aerokosmik və Rabitə Cihazları Zavodu;
* &quot;Aghdam Metiz-furniture&quot; mebel istehsalı müəssisəsi;
* traktor və avtomobil təmiri müəssisəsi;
* [https://yukselbeton.az/service/A%C4%9Fdam-Beton-Zavodu Ağdam Beton Zavodu] (yeni sənaye parkında yerləşir);
* [https://az.trend.az/business/economy/978451.html Ağdam Asfalt-beton Zavodu] (Quzanlı Qəsəbəsində yerləşir);
* [https://www.youtube.com/watch?v=V-cA_3a78Vo Ağdam Konserv Zavodu],
* Çəmənli Süd Məhsullarının İstehsalı Sexi;
* [https://www.youtube.com/watch?v=rlOrusGFcDI Ağdam Yağ Zavodu] və digər yağ-pendir istehsalatı müəssisələri;
* [https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-42310903 Ağdam Baramaçılıq Zavozu];
* pambıq istehsalı müəssisələri;
* şərab zavodları (işğaldan öncə 32 ədəd belə zavod olub);
* [https://www.youtube.com/watch?v=8JRlGeDoQ4Y Ağdam Şanpan Zavodu];
* [https://www.youtube.com/watch?v=k-9mfhUTDEY mexanikləşdirilmiş çörək zavodları];
* [https://www.medeniyyet.az/page/news/49061/Qarabag-xalca-senetinin-inkisafinda-Agdam-xalca-muessiselerinin-rolu.html?lang=az xalça müəssisələri;]
* taxıl məhsulları müəssisələri;
* Ağdam Tikinti Materialları Kombinatı;
* [https://www.instagram.com/reel/CgANQqLt38-/ Ağdam Ət Kombinatı];
* İki dəmir yolu vağzalı ([https://www.youtube.com/watch?v=kty6tolfzTI Ağdamkənd], Dörd çinar);
* [https://yandex.ru/maps/org/189752552682/?ll=47.001800%2C39.973222&amp;z=13.78 Ağdam Hava Limanı];
* avtomobillərə texniki xidmət stansiyaları,;
* Ağdam Məişət-Xidməti Kombinatı;
* [[Ağdam Atçılıq Zavodu]] ([[Eyvazxanbəyli|Eyvazxanbəyli kəndi]]);
* ötürücü və paylayıcı elektrik şəbəkəsi, endirici (gərginlik-alçaldıcı) elektrik yarımstansıyaları;
* [https://www.youtube.com/watch?v=locr1IiPNPg Su Elektrik Stansiyası] (Xaçındərbənd kəndi);
* kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi və elektrikləşdirilməsi müəssisəsi;
* &quot;Ü. Hacıbəyov&quot; adına musiqi texnikumları;
* Ə. Haqverdiyev adına [[Ağdam Dövlət Dram Teatrı]];
* [https://wikimapia.org/16813491/az/Dostluq-kinoteatr%C4%B1 Ağdam Dostluq kinoteatrı];
* [https://www.medeniyyet.az/page/news/19298/Agdamin-isgalindan-19-il-otdu.html?lang=en Abdal-Gülablı sanatoriyası];
* [https://medeniyyet.az/page/news/53351/Agdamin-isgalindan-27-il-otdu.html?lang=az Selli sanatoriyası];
* &quot;Şahbulaq&quot; turizm mərkəzi;
* [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=sxm1abKY9ds Ağdam Avtovağzalı];
* Kolxoz bazarları (işğaldan öncə Ağdam şəhərində və Baş Qərvənd kəndində, işğaldan sonra Quzanlı qəsəbəsində);
* qonaq evləri və mehmanxanalar;
* Ağdam İdman Kompleksi;
* İdman klubları

Maraqçəkən haldır ki, Ağdam Dəzgah Avadanlıqları Zavodu SSRİ məkanında 2 bu tipli zavodlardan biridir və bütün SSRİ üçün dəzgahlar hazırlayıb. Birinci qarabağ müharibəsi dövründə bu Zavod hərbi sihlahlar istehsal edib. Zavodda tank istehsalı üçün cizgilər və mütəxəssislər olmasına baxmayaraq, müvafiq xammal olmadığından tank istehsalına başlanıla bilməyib.

Aerokosmik və Rabitə Cihazları Zavodu Azərbaycan ərazisində yenigə bu tipli zavod olub. İstehsal etdiyi məhsul Rusiya və Ukraynaya göndərilib.

İki istehsal xəttinə malik olan Ağdam Tikinti Materialları Kombinatı Azərbaycan SSR-də bu tipli iki müəssisədən biri idi.

Ağdam rayon ərazisinin 1700 hektarı meşəlik, 91,3 hektarı isə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlardan ibarət idi.

Kənd təsərrüfatının istiqaməti isə əsasən pambıqçılıq, üzümçülük və heyvandarlıqdır.

2021-ci ildən Ağdam rayoru [[Qarabağ iqtisadi rayonu|Qarabağ İqtisadi Rayonu]]na aid edilib.

== İdmanı ==

=== Futbol ===
{{Əsas|Qarabağ FK}}
Ağdamda futbol komandası 1951-ci ildə yaradılmışdı. Ağdamın yığma komandası [[Odessa]] vilayəti [[Sadovski]] şəhərində Azərbaycanı uğurla təmsil edib. Ondan sonra Patarburnari rayonunda Ağdam komandası 38 klubun kubok yarışında finala çıxaraq 2-ci yeri tutub.
[[Fayl:Ağdam futbol komandası-1953.JPG|thumb|300px|1953-cü il Ağdam futbol komandası]]
Müxtəlif illərdə Ağdam futbolunun şərəfini bu idmançılar qorumuşlar:

Hüseyin Əhmədov (Saşa), Nizami Qurbanov, Rasim Quliyev (Xaçı), Elxan Quliyev, [[Allahverdi Bağırov]], Adil Əsgərov, [[Elbrus Abbasov]], [[Adil Nadirov]], Nazim Mehdiyev, [[Şahin Rüstəmov]], Sərdar Abbasov, [[Vaqif Hüseynov (Qüsü)|Vaqif Hüseynov]] (Qüsü), Rasim Məmmədov (Kötük), Ramiz Şahmmədov, İsrafil Əliyev (Cırtı), Səttar Əliyev, Nizami Əliyev, Yaşar Hüseynov, Ənvər Aundov (Şeqi)Müşfiq Hüseynov(sərçə) Cəmaləddin Əliyev , Təbriz Həsənov Cavansir Novruzov

=== Digər ===
İşğala (23.07.1993) qədər Ağdam Şahmat Klubu (1981) və Ağdam Güləş Klubu fəaliyyət göstərib.

Sadlq Murtuzayevin 1-ci katib olduğu dönəmdə Süleyman Sani Axundov küçəsində Ağdam İdman Kompleksi istismara verilmiş, bir sıra idman seksiyaları yaradılmışdır.

== Tarixi və memarlıq abidələri ==
Ağdam rayonunun ərazisində qədim tarixə malik olan çoxlu memarlıq və incəsənt abidələri var. Ağdam şəhərində Üzərlik Təpə abidəsi, rayonun Xaçındərbənd kəndindəki Qutlu Sarı Musa oğlu günbəzi (1314-cü il), Kəngərli kəndindəki türbə və daş abidələr ([[XIV əsr]]), Papravənd kəndindəki türbələr, [[Paprəvənd məscidi|məscid]] (XVIII əsr), Xanoğlu türbəsi ([[XVII əsr]]), Qarabağ xanı Pənahəli xanın Ağdam şəhərindəki imarəti (XVIII əsr), Natəvan və onun oğlunun türbəsi ([[XIX əsr]]), [[Şahbulaq qalası]] və s. kimi tarixi və memarlıq abidələri var.

Ağdamdakı tarixi memarlıq abidələri müxtəlif tarixi dövrləri əks etdirən nadir nümunələrdir. Bu maddi-mənəvi abidələr müxtəlif bölgülər əsasında qruplaşdırılmış və hər biri tarixə əsaslanaraq, &quot;Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınılmaz mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcəsinə görə bölgüsü&quot; adlı kitaba daxil edilmişdir.
[[Fayl:Aqdam-Xan Qizı Natavanın Məqbərəsi.JPG|thumb|300px|Xan qızı Natəvanın məqbərəsi]]
[[Fayl:Aqdam-1960-cı illər.JPG|thumb|300px|Ağdam keçən əsrin 60-cı illərində]]
[[Fayl:Aqdam-Xaçındərbənd kəndi türbənin fasadı.JPG|thumb|300px|Xaçındərbənd kəndindəki türbənin fasadı]]
[[Fayl:Aqdam Qədim kənd hamamı-.JPG|thumb|300px|Qədim kənd hamamı]]
[[Fayl:Aqdam -İmarət.JPG|thumb|300px|İmarət]]
[[Fayl:Aqdam -.JPG|thumb|300px|Ağdam]]
[[Fayl:Aqdam -Xaçındərbənd Türbə.JPG|thumb|300px|Xaçındərbənd türbəsi]]
[[Fayl:Aqdam -Cümə Məscidi XIX əsr.JPG|thumb|300px|Cümə məscidi (XIX əsr)]]
[[Fayl:Aqdam -Qutlu Musa Türbəsi 1314.JPG|thumb|300px|[[Qutlu Musa türbəsi]]]]
[[Fayl:Aqdam -Ağdam Çörək muzeyi.JPG|thumb|300px|[[Ağdam Çörək muzeyi]]]]
[[Fayl:Aghdam Bread Museum.jpg|thumb|300px|Ağdam Çörək muzeyi (erməni işğalından sonra)]]

=== Məbədlər ===
* [[Kiçan monastırı]] — [[Ballıqaya (Ağdam)|Ballıqaya]] kəndi
* [[Beşikdağ kilsəsi]] — [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi (köhnə adı — Aquen kilsəsi)
* [[Şahbulaq məscidi]] — [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
* [[Şahbulaq qalası]] — [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
* [[Pənahəli xan sarayı (Ağdam)|Pənahəli xan sarayı]] — [[Ağdam]] şəhəri
* [[Cümə məscidi (Ağdam)|Ağdam cümə məscidi]] — [[Ağdam]] şəhəri
* [[Şıxbabalı türbəsi]] — [[Şıxbabalı]] kəndi
* [[Gavurqala kilsəsi]] — [[Sofulu (Ağdam)|Sofulu]] kəndi
* [[Gavurqala (Ağdam)|Gavurqala yaşayış yeri]] — [[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndi
* [[Paprəvənd məscidi]] — [[Papravənd]] kəndi
* [[Qutlu Musa türbəsi]] — [[Xaçındərbətli]] kəndi

=== Ağdamın yaşayış əraziləri üzrə abidələri ===
* 
** [[Abdüləzim təpəsi]] yaşayış yeri — eneloit ([[İkinci Yüzbaşılı|Aşağı Yüzbaşlı]] kəndindən 1,3 km şərqdə)
** [[Abıştəpə (Ağdam)|Abıştəpə]] yaşayış yeri — orta əsrlər ([[Üçoğlan]] kəndi)
** [[Ağabəytəpə yaşayış yeri|Ağabəytəpə]] yaşayış yeri — eneloit ([[Birinci Yüzbaşılı|Birinci Yüzbaşlı]] kəndinin şimalında)
** [[Ağtəpə (Ağdam)|Ağtəpə]] yaşayış yeri — tunc dövrü ([[Çəmənli (Ağdam)|Çəmənli]] kəndindən 3 km. şərqdə)
** [[Balatəpə (Ağdam)|Balatəpə kurqanı]] — tunc dövrü ([[Əfətli]] kəndi)
** [[Bənövşələrtəpə yaşayış yeri]] — eneolit dövrü ([[Mirəşelli]] və [[Umudlu (Ağdam)|Umudlu]] kəndlərinin arasında)
** [[Bəşirtəpə yaşayış yeri|Bəşirtəpə]] yaşayış yeri — eneloit ([[Üçoğlan]] kəndi)
** [[Bəyliktəpə]] kurqanı — ilk tunc dövrü (Qaradağlı kəndinin şimal-şərqində)
** [[Boyəhmədli kəndi kurqanları]] (80-a qədər)- ilk tunc dövrü ([[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]], [[Qızıl Kəngərli]] və [[Salahlı Kəngərli]] kəndlərinin arasında)
** [[Böyüktəpə kurqanı]] və yaşayış yeri — tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
** [[Şahbulaq qalası|Bürc]] — XVIII əsr (Şahbulaq kəndi)
** [[Çaqqalı təpə (Ağdam)|Çaqqalı təpə]] yaşayış yeri — eneloit dövrü ([[Quzanlı]] kəndindən şimal-şərqdə)
** [[Çəmənlitəpə kurqanı|Çəmənli təpə kurqanı]] — eneloit, tunc dövrü (Çəmənli kəndindən 3 km. şərqdə)
** Çinartəpə yaşayış yeri — e.ə. V–II minilliklər (Sarıhacılı kəndindən 3 km. cənub-şərqdə, [[Qarqarçay|Qarqarçayın]] sol sahilində)
** [[Çıraqtəpə (Ağdam)|Çıraqtəpə]] yaşayış yeri — tunc dövrü ([[Ağdam]] şəhəri)
** [[Çullutəpə kurqanı]] — tunc dövrü ([[Çullu (İmamqulubəyli, Ağdam)|Çullu]], [[İmamqulubəyli (kənd, Ağdam)|İmamqulubəyli]] və [[Quzanlı]] kəndlərinin arasında)
** [[Çuxurməhlə kurqanı]] — ilk tunc dövrü (Çuxurməhlə kəndi)
** [[Daş qutusu nekropolu]] — ilk orta əsrlər ([[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndinin cənubunda)
** [[Dəyirmantəpə (Ağdam)|Dəyirmantəpə]] kurqanı — tunc və dəmir dövrü ([[Orta Qərvənd]] və [[Mirəşəlli]] kəndlərinin arasında)
** Düyü təpəsi yaşayış yeri — eneloit (Eyvazlı kəndindən 500 m. cənub- şərqdə)
** Əhəd təpəsi yaşayış yeri — eneloit (Eyvazlı kəndinin şərqində)
** Əhmədoğlu yaşayış yeri — eneloit (Əhmədağalı kəndi)
** Əjdahatəpə yaşayış yeri — eneloit dövrü ([[Quzanlı]] kəndindən 2,5 km. şərqdə)
** Əzginlitəpə yaşayış yeri — eneloit (Əhmədağalı kəndi)
** Gavur Qala şəhərgahı — orta əsrlər (Ağdam şəhəri)
** [[Gavurqala (Ağdam)|Gavurqala yaşayış yeri]] — ilk orta əsrlər ([[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndinin cənubunda)
** Göytəpə kurqanları — tunc dövrü ([[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə]] kəndinin qərbində)
** Göytəpə yaşayış yeri — tunc dövrü ([[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə]] kəndinin qərbində)
** Gülablı kurqanları — son tunc, ilk dəmir dövrü ([[Gülablı]] kəndinin şimal-şərqində)
** [[Güllütəpə (Ağdam)|Güllütəpə]] — I yaşayış yeri — III–XIII əsrlər ([[Papravənd]] kəndi)
** Güllütəpə — II yaşayış yeri — son tunc dövrü, ilk orta əsrlər ([[Papravənd]] kəndinin cənub-şərqində)
** Güllütəpə yaşayış yeri — eneloit ([[Alıbəyli (Ağdam)|Alıbəyli]] kəndindən 1 km. cənub şərqdə)
** Gülməmməd təpəsi yaşayış yeri- eneolit dövrü ([[Quzanlı]] kəndindən 2 km. cənub-şərqdə)
** Gültəpə yaşayış yeri — eneolit dövrü ([[Mirəşelli]] kəndindən 300 m. şimal–şərqdə)
** Hatəm Məlik qalası — XII əsr (Ağdam şəhəri)
** [[Həsəntəpə kurqanı]] — tunc dövrü (Çullu kəndindən qərbdə)
** Hüseyntəpə kurqanları — ilk tunc dövrü (Çuxurməhlə kəndinin qərbində)
** I və II Qoşatəpə yaşayış yeri — eneloit dövrü ([[Əhmədağalı]] kəndi)
** I və II Üçoğlan yaşayış yerləri və kurqanlar — tunc dövrü (Sarıçoban kəndi)
** [[İlanlıtəpə yaşayış yeri]] — eneolit — dəmir dövrü ([[Baş Qərvənd]] kəndi)
** İqamətgah — XVIII əsr [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
** İsmayılbəy təpəsi yaşayış yeri — eneolit dövrü (Armudlu kəndi, indiki [[Xındırıstan]] kəndinin şimal-qərb hissəsi)
** Karvansara — XVIII əsr [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi
** Karvansara təpə və Çaparyeri yaşayış yeri — ilk orta əsrlər (Güllücə kəndinin cənub-qərbində)
** Kazımtəpə yaşayış yeri — eneloit (Alıbəyli kəndinin qərbində)
** [[Kəbləhüseynli yaşayış yeri|Kəbləhüseyn yaşayış yeri]] — eneolit dövrü ([[Kəlbəhüseynli (Ağdam)|Kəbləhüseynli]] kəndi)
** Kərimtəpə yaşayış yeri — eneloit (Eyvazlı kəndinin şərqində)
** Kərimtəpə yaşayış yeri — eneloit (Üçoğlan kəndinin şimal-şərqində)
** Körpü — XIV əsr ([[Madaqiz]] kəndi)
** Kurqan — tunc dövrü ([[Suma|Üzümçülük sovxozu]])
** Kurqanlar — son tunc, ilk dəmir dövrü (Papravənd kəndindən 1 km. şərqdə)
** Leyla təpəsi II yaşayış yeri — eneloit ([[Eyvazlı (Ağdam)|Eyvazlı]] kəndi)
** Mahmudun körpüsü — XIX əsr ([[Yusifcanlı]] kəndi)
** Maqsudlu kurqanları — tunc dövrü ([[Maqsudlu (Ağdam)|Maqsudlu]] kəndindən 3 km şərqdə)
** Məbəd — VI əsr ([[Kəngərli (Ağdam)|Kəngərli]] kəndi)
** Məbəd — VI–VIII əsrlər [[Şahbulaq (Ağdam)|Şahbulaq]] kəndi)
** Məbəd — XIII əsr (Tərtər çayının yuxarı axarında)
** Məbəd — XV əsr ([[Maqsudlu (Ağdam)|Maqsudlu]] kəndi)
** Məbəd — XVI əsr ([[Salahlı Kəngərli]] kəndi)
** Məscid — 1868-ci il [[Ağdam şəhəri]]
** Məscid — XIX əsr ([[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndi)
** [[Paprəvənd məscidi|Məscid]] — XVIII əsr [[Papravənd|(Papravənd]] kəndi)
** [[Qiyaslı məscidi|Məscid]] — XVIII əsr ([[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı]] kəndi)
** Məscidtəpə yaşayış yeri — eneloit (Əhmədağalı kəndi)
** [[Misir qışlağı]] yaşayış yeri — son tunc, ilk dəmir dövrü ([[Papravənd]] kəndindən 250 m. şərqdə)
** [[Namazlıtəpə yaşayış yeri|Namaztəpə yaşayış yeri]] — eneolit dövrü ([[Kəlbəhüseynli (Ağdam)|Kəbləhüseynli]] kəndindən 500 m. şərqdə)
** Nazdıxan təpəsi yaşayış yeri — eneloit (Eyvazlı kəndindən 1,5 km. cənub-şərqdə)
** Nekropol — orta əsrlər (Kəngərli kəndi)
** Nekropol — qədim dövr ([[Seyidli (Ağdam)|Seyidli]] kəndi)
** Nəsirbəy təpəsi yaşayış yeri — eneloit (Eyvazlı kəndindən cənub-qərbdə)
** [[Papravənd]]-Boyəhmədli kurqanları (Möhülü təpələri, Əli kişi təpəsi, Molla Mustafa oğlu təpəsi, həmşəri təpəsi və.s)- tunc-dəmir dövrü- ([[Boyəhmədli (Ağdam)|Boyəhmədli]] kəndinin şimal-şərqində)
** [[Pənah xanın imarəti|Pənah xanın imarət]]&lt;nowiki/&gt;i — XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
** [[Pənahəli xanın türbəsi|Pənah xanın türbəsi]] — XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
** Qaçaytəpə yaşayış yeri və nekropol — tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
** Qala qalıqları — orta əsrlər ([[Tərnöyüt|Tərnöyüt kəndi]])
** Qaradağlı kurqanları — tunc dövrü (Qaradağlı kəndinin qərbində)
** [[Qarahacı yaşayış yeri]] — ilk tunc dövrü ([[Ağdam-Xankəndi yolu|Ağdam-Xankəndi yolunun]] sağ tərəfində)
** [[Qaraağacı qəbiristanlığı|Qarahacılı nekropolu]] — tunc dövrü ([[Ağdam]] şəhəri)
** Qarapirim təpələri — tunc və ilk dəmir dövrü ([[Qarapirimli (Ağdam)|Qarapirim kəndinin]] qərbində)
** Qaratəpə yaşayış yeri — son tunc, ilk dəmir dövrü ([[Şıxbabalı]] kəndinin cənubunda)
** Qasımtəpə yaşayış yeri — ilk tunc dövrü ([[Qiyaslı (Ağdam)|Qiyaslı]] kəndi)
** Qəbiristanlıq — orta əsrlər (Papravənd kəndi)
** Qəbiristanlıq — orta əsrlər ([[Qızıl Kəngərli]] kəndi)
** Qəbirstan təpəsi — tunc dövrü (Üçoğlan kəndi)
** Qəhrəmanbəyli kurqanı — tunc dövrü ([[Qəhrəmanbəyli]] kəndi)
** [[Qutlu Musa türbəsi|Qutlu Musa oğlu türbəsi]] — 1314-cü il ([[Qutlu Musa türbəsi|Türbətli]] kəndi)
** [[Rəsultəpə yaşayış yeri|Rəsultəpə]] kurqanları tunc dövrü (Armudlu kəndi, Rəsultəpə yaşayış yerinin 30–40 m. şimalında, indiki [[Xındırıstan]] kəndinin şimal-qərb hissəsi)
** [[Rəsultəpə yaşayış yeri]] — orta tunc dövrü, orta əsrlər (Armudlu kəndinin şimal qərbində, indiki [[Xındırıstan]] kəndinin şimal-qərb hissəsi)
** Sarıçoban kurqanları — tunc dövrü ([[Sarıçoban (Ağdam)|Sarıçoban]] kəndinin qərbində)
** Sarıhacılı tayı yaşayış yeri — tunc dövrü (Sarıhacılı kəndindən 2,5–3 km. şərqdə)
** Sarıhacılı yaşayış yeri və nekropol — eneloit, tunc dövrü (Sarıhacılı kəndindən 2 km. cənub-şərqdə)
** Sayadtəpə kurqanı — tunc dövrü ([[Səfərli (Ağdam)|Səfərli]] kəndinin qərbində)
** Səfərli təpələri yaşayış yeri — eneloit (Səfərlı kəndi)
** Sərdabə — XV əsr (Ağdam şəhəri)
** Seyid Lazım Ağanın məqbərəsi — XX əsr (Çəmənli kəndi)
** Seyid Mustafa yaşayış yeri — eneloit ([[Baharlı (Ağdam)|Bala Baharlı]] kəndindən 2 km. qərbdə)
** Şomullutəpə yaşayış yeri — e.ə. V–II minilliklər ([[Quzanlı]] kəndi)
** [[Şomullutəpə (Ağdam)|Şomullutəpə]] yaşayış yeri — eneolit dövrü ([[Mirəşelli]] kəndindən 1 km şimal-şərqdə)
** Şükürbəyli təpəsi yaşayış yeri — eneloit (Aşağı Yüzbaşlı kəndindən 2,3 km şimal-şərqdə)
** [[Sultanbud kurqanı]] — tunc dövrü (İmamqulubəyli kəndinin şimal-qərbində)
** Şümürlütəpə kurqanı — tunc dövrü ([[Əfətli]] kəndi)
** Töyrətəpə kurqanları — tunc və dəmir dövrü ([[Güllücə (Ağdam)|Güllücə]] kəndinin şimalında)
** Türbə — XIV əsr (Kəngərli kəndi)
** Türbə — XIV əsr (Xaçındərbənd kəndi)
** Türbə — XIX əsr (Ağdam şəhəri)
** Türbə — XIX əsr (Ağdam şəhəri)
** Türbə — XIX əsr Ağdam şəhərinin 5 kilometrliyində, Qaraağac qəbiristanlığında)
** Türbə — XVIII əsr (Maqsudlu kəndi)
** Türbə — XVIII əsr ([[Papravənd]] kəndi)
** Uğurlu bəyin türbəsi — XIX əsr (Ağdam şəhəri)
** Üzərliktəpə yaşayış yeri — tunc dövrü (Ağdam şəhəri)
** Vəlibəy təpələri (4 ədəd) — eneloit, tunc dövrü və orta əsrlər (Əhmədağalı kəndində 2 km şərqdə)
** [[Vəlixanpətə]] yaşayış yeri — eneolit dövrü (Ağdam-Ağcabədi şosesinin 1,5 km-də)
** Xanoğlu türbəsi — XVIII əsr (Ağdam şəhəri)
** Xırmantəpə kurqanı — ilk tunc dövrü ([[Çuxurməhlə]] kəndi)
** Yaşayış yeri — antik dövrü ([[Əlimədətli (Ağdam)|Əlimədədli]] kəndi)
** Yaşayış yeri — antik dövrü ([[Göytəpə (Ağdam)|Göytəpə]] kəndi)
** Yaşayış yeri — e.ə. V–I minilliklər (Baharlı kəndi)
** Yaşayış yeri — e.ə. V–I minilliklər ([[Evoğlu (Ağdam)|Evoğlu]] kəndi)
** Yaşayış yeri — e.ə. V–II minilliklər ([[Mərzili]] kəndi)
** Yaşayış yeri — e.ə. V–II minilliklər ([[Zəngişalı]] kəndi)
** Yaşayış yeri — qədim dövr ([[Əhmədavar]] kəndi)
** Yaşayış yeri — qədim dövr ([[Poladlı (Ağdam)|Poladlı]] kəndi)
** Yaşayış yeri — qədim dövr ([[Orta Qərvənd|Qərvənd kəndi]])
** Yaşayış yeri — qədim dövr ([[Sarıhacılı]] kəndi)
** Yaşayış yeri- e.ə. II–I minilliklər (Armudlu kəndi, indiki [[Xındırıstan]] kəndinin şimal-qərb hissəsi)
** Yüzbaşlı təpəsi yaşayış yeri — eneloit ([[Birinci Yüzbaşılı|Yuxarı Yüzbaşlı]] kəndi)

=== İşğal dövründə məhv edilən abidələr ===
Ağdamda olan dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarixi və mədəniyyət abidələri sırasına XIV əsri əhatə edən qiymətli nümunələr daxildir. Məsələn, Ağdamın Xaçın-Dərbəndli kəndində olan Qulu Musaoğlu türbəsi 1314-cü ilə aid olan abidədir. Belə bir tarixi dövrü əhatə edən abidələrin işğal altında olması, ermənilərin Azərbaycanın tarixini saxtalaşdırmaq üçün müəyyən imkanlar açır.&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/iyul/medeniyyet2007_iyul_40.htm
 | access-date  = 2008-12-28
 | archive-date = 2022-03-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220323144019/http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/iyul/medeniyyet2007_iyul_40.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Tarixi abidələri də — Xanoğlu türbəsi, Qarabağ xanı [[Pənahəli xan]]ın imarəti (XVIII əsr) və türbəsi (XIX əsr), [[Şahbulaq qalası]] kimi abidələr Ağdamın minillik tarixindən xəbər verirdi.&lt;ref&gt;http://azerbaijan.news.az/index.php?Lng=aze&amp;Pid=26479{{Dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;

25 noyabr 2020-ci ildə bütün bu abidələr də işğaldan azad edilib. Ermənilər Ağdam rayonunda olan muzeylərdəki eksponatları da talayıb aparmışlar. Belə muzeylərdən Ağdamdakı Çörək Muzeyi, Tarix Ölkəşünaslıq Muzeyi, tarzən [[Qurban Pirimov]]un Xatirə Muzeyi, Ağdam Şəkil Qalereyasının adlarını çəkmək olar. Bununla belə, 2002-ci ildə Ağdam Tarix Ölkəşünaslıq muzeyi rayonun işğal altında olmayan Qaradağlı kəndində bərpa edilib.

Hazırda rayondakı tarixi, mədəni, dini abidələrinin əksəriyyəti erməni işğalçıları tərəfindən məhv edilmişdir.&lt;ref name=&quot;anl.az&quot;/&gt; Rayonun Xaçındərbənd kəndindəki 1314-cü ildə tikilmiş [[Qutlu Sarı Musa oğlu Künbəzi]], Kəngərli kəndindəki XIV əsrə aid Türbə və Daş abidələr, Papravənd kəndində XVIII əsrə aid günbəz və [[Paprəvənd məscidi|məscid]], Ağdamda İmarət deyilən yerdə XVIII əsrə aid abidələr, o cümlədən Xan qızı [[Xurşidbanu Natəvan]]ın və onun oğlunun türbələri, Şahbulaq ərazisində [[Şahbulaq qalası]] və Karvansara vəhşicəsinə dağıdılmışdır. Bundan əlavə, dini ibadətgahlardan rayonun [[Papravənd]] kəndində yerləşən [[Şeyx Nigar]], [[Seyid Miriş ağa]], [[Qara Pirim]] və digər ziyarətgahlar darmadağın edilmişdir.

Ağdam şəhərinin mərkəzində yerləşən qədim memarlıq abidəsi sayılan məscid və onun minarələri də vəhşicəsinə uçurulmuşdur.
[[Fayl:Ağdam-xəritə.gif|right|200px]]
*

== Yerli media ==
Ağdamda aşağıdakı yerli media qurumları fəaliyyət göstərir:

* Ağdam qəzeti (Ağdam İcra Hakimiyyətinin media orqanı)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ağdam qəzeti |url=http://agdam-ih.gov.az/az/news/255.html |website=agdam-ih.gov.az |access-date=2025-08-11 |archive-date=2023-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126030517/http://agdam-ih.gov.az/az/news/255.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ağdam TV (internet televiziya) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ağdam Tv |url=https://www.youtube.com/channel/UCFvOnOTd343G6XYY3Lc2IsQ |access-date=2025-08-11 |website=YouTube |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[&quot;Ağdamın azad olunmasına görə&quot; medalı]]
* [[Ağdamın işğalı]]
* [[Ağdam Atçılıq Zavodu]]
* [[Ağdam Sənaye Parkı]]
* [[Rusiya–Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* Virtual Qarabağ İKTM-də [https://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/27/97/agdam.html Ağdam rayonu]
{{Ağdam rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Azərbaycan}}
{{Azərbaycan iqtisadi rayonları}}
{{Ağdam rayonunun rəhbərləri}}

[[Kateqoriya:Ağdam rayonu| ]]
[[Kateqoriya:1930-cu ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]</text>
      <sha1>jdpldsxduovpdexzww9uayj9bnmmgcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pişiklər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67314</id>
    <revision>
      <id>9037467</id>
      <parentid>8854084</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] tərəfindən [[Image:Leopardus_tigrinus_-_Parc_des_Félins.jpg]] faylı [[Image:Leopardus_guttulus_-_Parc_des_Félins.jpg]] faylı ilə dəyişdirilir. Səbəbi: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3</comment>
      <origin>9037467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21065" sha1="0z0cq3ipvmo7e0jk9auz0mbd4e7z3bg" xml:space="preserve">{{Takson}}

'''{{lath|Felidae}}''' ({{dil-la|Felidae}}) — {{lataz|Animalia|no}} aləminin {{lataz|Chordata|no}} tipinin {{lataz|Mammalia|no}} sinfinin {{lataz|Carnivora|no}} dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. 

Bütün müasir və nəsli kəsilmiş pişikkimilərin başı kiçik, gövdəsi yaraşıqlı və əzələli, ayaqları gödək, lakin güclüdür. Caynaqları tamamilə, yaxud qismən içəri çəkilə bilir. Əksəriyyətinin quyruğu uzundur. Bir qismi balaca ([[ev pişiyi]]), digəri iridir ([[şir]], [[pələng]]). Tükləri qısadır; şimali və yüksək dağlarda yaşayan növlərin tükü tropik qurşaqlarda yaşayanlara nisbətən daha xovludur. Tropik meşə növlərinin rəngi çox vaxt əlvan (boz, narıncı, yaxud bozumtul fonda qara ləkələr, yaxud zolaqlar) olur. Şimal çöl və səhra növləri sarı, yaxud qum rənglidir; qarnı ağdır. Vəhşi pişikkimilər bütün materiklərdə və iri adalarda ([[Yeni Qvineya]], [[Madaqaskar]]dan başqa) yayılmışdır. Tropiklərdə daha çoxdur. Axşam və gecə həyatı keçirirlər. Məməliləri, quşları, sürünənləri, balıqları, bəzən də cücüləri yeyir. Xırda növlər hər il, iri növlər isə 2–3 ildən bir çoxalır; yalnız ev pişiyi tez-tez balalayır. Xırda növləri 5–6, iri növlər 2–4 bala doğur.

== Mənşəyi və paylanması ==
Paleosendə sansarlara bənzər ibtidai yırtıcılar ailəsi - miacidae - formalaşmışdır. Üçüncü dövrün ortalarında (Oliqosendə) digər yerüstü ətyeyənlər arasında üstünlük təşkil etdilər və onların arasında müasir Carnivora sırasına daxil olan yeddi əsas quru ailəsi və üç su yırtıcı ailəsi var idi. Oliqosen, viverridlər və pişiklər arasında keçid forması olan Proailurusun görünüşünü qeyd edir. Miosendə o, öz yerini Pseudaelurusa verdi, ondan üç pişik alt ailəsi çıxdı:
* [[böyük pişiklər]]
* [[kiçik pişiklər]]
* [[qılınc dişli pişiklər]]

Müasir heyvanlardan pişiklərə ən yaxın olan Asiya linsanqlarıdır ki, onlar ənənəvi olaraq viverridlər &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/270/1532/2523.full.pdf |title=Exhaustive sample set among Viverridae reveals the sister-group of felids: the linsangs as a case of extreme morphological convergence within Feliformia {{!}} Proceedings of the R…&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2015-12-07 |archive-date=2020-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125004909/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/270/1532/2523.full.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt; kimi təsnif edilir, lakin bu yaxınlarda ayrıca ailəyə ayrılırlar&lt;ref name=&quot;rspb2003&quot;&gt;Gaubert P. and Veron G. (2003). [http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/270/1532/2523.full.pdf «Exhaustive sample set among Viverridae reveals the sister-group of felids: the linsangs as a case of extreme morphological convergence within Feliformia»] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200125004909/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/270/1532/2523.full.pdf |date=2020-01-25 }}. Proceedings of the Royal Society, Series B '''270'''(1532): 2523—2530. {{doi|10.1098/rspb.2003.2521}}&lt;/ref&gt;.

Vəhşi pişiklər [[Avstraliya]], [[Antarktida]], [[Yeni Qvineya]], [[Sulavesi]], [[Qrenlandiya]] və [[Madaqaskar adaları]] istisna olmaqla, bütün qitələrdə və böyük adalarda yayılmışdır. Onların əksəriyyəti tropik və subtropik iqlimlərdə, daha az mülayim iqlimlərdə yaşayır. Taiga zonasında hazırda yalnız pələng, puma, vaşaq və qismən Uzaq Şərq pişiyi ([[Primoryedə]]) tapılır, baxmayaraq ki, ibtidai insanlar tərəfindən məhv edilməzdən əvvəl, [[Avrasiya]] və [[Şimali Amerika]]nın hər yerində bir çox iri pişik növlərinə zonada rast gəlinirdi. Çöllərin, meşələrin və hətta tundranın. Bütün pişiklər quru həyat tərzi keçirir, əsasən meşələrdə, qismən səhralarda, savannalarda və yuxarı qurşağına qədər dağlarda yaşayır.

== Hisslər ==
'''Görmə'''
Pişiklər məsafələri mühakimə etməyə imkan verən əla durbin görmə qabiliyyətinə malikdir. Pişiklər tam qaranlıqda görə bilmirlər, lakin gecə obyektləri görmək üçün onlara ən azı zəif işıq lazımdır. Pişiklərin gözlərində retinanın arxasında xüsusi əks etdirici təbəqə var. Bu təbəqə tor qişadan ilk keçiddə udulmayan işığın ikinci dəfə retinanı stimullaşdırmağa imkan verir və zəif işıqda yaxşı görmə təmin edir &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/plants-and-animals/animals/vertebrate-zoology/felidae|title=Felidae {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923131942/https://www.encyclopedia.com/plants-and-animals/animals/vertebrate-zoology/felidae|archive-date=2022-09-23|access-date=2022-09-23|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

'''Qoxu'''
Pişiklərdə qoxu və dad hissi bütün məməlilərdə olduğu kimi bir-biri ilə sıx bağlıdır. Pişiklərin fərqli xüsusiyyəti onların şirniyyatlara reaksiya verməməsidir və pişiklər şirin yeməklərdən çəkinirlər. Pişiklərin dad qönçələri dilinin ön və yan tərəflərində yerləşir. Onların vomeronazal orqanı ağızın damında yerləşən kisəbənzər bir quruluşdur. Bu orqanın cinsi fəaliyyətlə əlaqəli kimyəvi siqnalların qəbulunda iştirak etdiyi düşünülür. Erkək pişik dişi sidiyi qoxulayanda burnunu qırışdıra və flehmen kimi tanınan bir jestlə üst dodağını geri ata bilər.

'''Eşitmə'''
Pişiklər insanların eşitmədiyi yüksək tezlikli səsləri eşitmək qabiliyyətinə malikdir. Bu qabiliyyət xüsusilə pişiklər siçan kimi yırtıcıları təqib edərkən faydalıdır, çünki pişiklər bu gəmiricilərin yaratdığı yüksək tezlikli səsləri aşkar edə bilirlər. Pişiklərin xarici qulaqları çevikdir və səsləri dəqiq lokallaşdırmaq üçün 180 dərəcə dönə bilir.

'''Dad'''
Pişiyin bığları zəif işıqda yollarına çıxan maneələrdən qaçmağa kömək edən sensor funksiyaya malikdir. Bir pişik onun bığlarına toxunan bir obyektin yanından keçirsə, gözlərini qırpır və bununla da gözlərini mümkün zədələrdən qoruyur. Yanaqların ətrafındakı uzun bığlara əlavə olaraq, pişiklərin gözlərinin üstündə daha qalın bığları var. Pişiklər temperaturu və yemək qoxusunu təyin etmək üçün burnundan istifadə edirlər. Pişiklərin pəncələrinin tüksüz yastıqları pəncələri ilə obyektləri tədqiq edərkən əldə edilən toxunma (toxunma) məlumatının mühüm mənbəyidir.

== Təsnifat ==
Genetik məlumatlar əsasında 8 genotipik xətt müəyyən edilmişdir &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|ссылка=http://www.bio-nica.info/biblioteca/O%27brien2007EvolutionCats.pdf|автор=Stephen J. O’Brien, Warren E. Johnson|заглавие=The evolution of cats. Genomic paw prints in the DNA of the world's wild cats have clarified the cat family tree and uncovered several remarkable migrations in their past|год=2007|язык=|издание=Scientific American, Inc.|тип=|месяц=07|число=|том=|номер=|страницы=68—75|issn=|doi=10.1038/scientificamerican0707-68|archivedate=2019-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105160544/http://www.bio-nica.info/biblioteca/O%27brien2007EvolutionCats.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья |pmid=9071018 |заглавие=Phylogenetic reconstruction of the Felidae using 16S rRNA and NADH-5 mitochondrial genes |том=44 Suppl 1 |страницы=S98—116 |издание=Journal of molecular evolution |doi=10.1007/PL00000060 |язык=en |тип=journal |автор=Johnson W. E., O'Brien S. J. |год=1997}}&lt;/ref&gt;.

1. Panter xətti
* cins [[Panthera]] ''([[Panthera]])''
* cinsi [[Boz bəbirlər]] ''([[Neofelis]])''
2. Kalimantan pişik xətti
* cins [[Mərmər pişiklər]] ''(Pardofelis)''
* cins [[Catopuma]] ''(Catopuma)'' - 2006-cı ildən bəzi genetiklər Catopumu ''Pardofelis'' cinsinə aid etmişlər &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;''&lt;ref name=Johnson06&gt;{{статья |заглавие=The late miocene radiation of modern Felidae: a genetic assessment |издание=Science |том=311 |номер=5757 |страницы=73—77 |pmid=16400146 |doi=10.1126/science.1122277 |язык=en |тип=journal |автор=Johnson W. E., Eizirik E., Pecon-Slattery J., Murphy W. J., Antunes A., Teeling E., O'Brien S. J. |год=2006}}&lt;/ref&gt;.
3. Karakal xətti
* cins [[Caracals]] ''(Caracal)''
* cins [[Serval]]s ''(Leptailurus)''
* cins [[Qızıl pişiklər]] ''(Profelis)''
4. Ocelot xətti
* cins [[Pələng pişikləri]] (''Leopardus'')
5. Trot xətti
* cins [[Lynx]] (''Lynx'')
6. Puma Line
* cins [[Puma]] (''Puma'')
* cins [[Cheetahs]] (''Acinonyx'')
7. Benqal pişik xətti
* cins [[Asiya pişikləri]] (''Prionailurus'')
* [[Pallas pişiyi]] cinsi (''Otocolobus'')
8. Ev pişiyi xətti
* cins [[Cats (cins)|pişiklər]] (''Felis'')

== Müasir pişiklərin təsnifatı ==
Aşağıda genotipik nəsillərə əsaslanan ənənəvi fenotipik təsnifata görə qruplaşdırılmış pişik cinslərinin tam siyahısı verilmişdir &lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;Wozencraft W. C. (2005). Felidae. In Wilson D. E., Reeder D. M. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 532—548. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; border=&quot;1&quot; frame=&quot;box&quot; rules=&quot;all&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! style=&quot;background: #E0FFE0&quot; width=&quot;8%&quot; |İllüstrasiya
! style=&quot;background: #E0FFE0&quot; width=&quot;12%&quot;|Rus adı
! style=&quot;background: #E0FFE0&quot; width=&quot;12%&quot;|Latın adı və taksonun müəllifi
! style=&quot;background: #E0FFE0&quot; width=&quot;41%&quot;|Ərazi
! style=&quot;background: #E0FFE0&quot; width=&quot;5%&quot; |Təhlükəsizlik statusu 
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ffdd44;&quot; | '''Alt ailə [[böyük pişiklər]] (Pantherinae)'''
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Adi boz bəbir]] (''Neofelis'')'''
|-
|[[Fayl:Neofelis nebulosa.jpg|200px]]
|[[Adi boz bəbir]]
|''Neofelis nebulosa''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Griffith, 1821)}}
|[[Fayl:Clouded-leopard distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:Clouded leopard, Cat Survival Trust (4903773455).jpg|200px]]
|[[Bornean adi boz bəbir]]
|''Neofelis diardi ''&lt;br&gt; {{bt-aut|Cuvier, 1823}}
|[[Fayl:Sunda-Clouded-leopard distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[panteralar]] (''Panthera'')'''
|-
|[[Fayl:Namibie Etosha Leopard 01edit.jpg|200px]]
|[[Bəbir]]
|''Panthera pardus''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Linnaeus, 1758)}}
|[[Fayl:Leopard distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:P.t.altaica Tomak Male.jpg|200px]]
|[[Pələng]]
|''Panthera tigris''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Linnaeus, 1758)}}
|[[Fayl:Tiger map.jpg|200px]]
|{{EN}}
|-
|[[Fayl:Irbis4.JPG|200px]]
|[[İrbis]]
|''Panthera uncia''&lt;br&gt; {{bt-aut|([[Schreber]], 1775)}} &lt;br&gt; (или ''Uncia uncia'') — çox vaxt ayrıca cins kimi təsnif edilir ''Uncia''.
|[[Fayl:SnowLeopard distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:Lion waiting in Namibia.jpg|200px]]
|[[Şir]]
|''Panthera leo''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Linnaeus, 1758)}}
|[[Fayl:Lion distribution.png|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:Jaguar (Panthera onca palustris) male Rio Negro.JPG|200px]]
|[[Yaquar]]
|''Panthera onca''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Linnaeus, 1758)}}
|[[Fayl:Panthera onca distribution.svg|200px]]
|{{NT}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#ffdd44;&quot; | '''Alt ailə [[Kiçik pişiklər]] (Felinae)'''
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Hepard]] (''Acinonyx'')'''
|-
|[[Fayl:Cheetah (Acinonyx jubatus) on the road (16509940256), crop.jpg|200px]]
|[[Hepard]]
|''Acinonyx jubatus''&lt;br&gt; {{bt-aut|Schreber, 1775}}
|[[Fayl:Cheetah range - 2.png|200px]]
|{{VU}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''cins [[Qaraqulaq]] (''Caracal'')'''
|-
|[[Fayl:Caracl (01), Paris, décembre 2013.jpg|200px]]
|[[Qaraqulaq]]
|''Caracal caracal''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Schreber, 1776)}}
|[[Fayl:Caracal Geographical Range.svg|200x200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:FelisAurataKeulemans.jpg|200px]]
|[[Qızılı pişik]]
|''Caracal aurata''&lt;br&gt; {{bt-aut|Temminck, 1827}}
|[[Fayl:AfricanGoldenCat distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Mərmər pişiklər]] (''Pardofelis'')'''
|-
|[[Fayl:Marbled cat borneo.jpg|150px]]
|[[Mərmər pişik]]
|''Pardofelis marmorata''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Martin, 1836)}}
|[[Fayl:MarbledCat distribution.jpg|200px]]
|{{NT}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Katopuma]] (''Catopuma'')'''
|-
|[[Fayl:Asian golden cat at Edinburgh Zoo.jpg|200px]]
|[[Asiya qızılı pişiyi]]
|''Catopuma temminckii''&lt;br&gt; {{bt-aut|(Vigors &amp; Horsfield, 1827)}}
|[[Fayl:AsianGoldenCat distribution.jpg|200px]]
|{{NT}}
|-
|[[Fayl:Bay cat 1 Jim Sanderson-cropped.jpg|200px]]
|[[Kalimantan pişiyi]]
|''Catopuma badia''&lt;br&gt; {{bt-aut| Gray, 1874}}
|[[Fayl:BayCat distribution.jpg|200px]]
|{{EN}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Pişiklər (cins)|pişiklər]] (''Felis'')'''
|-
|[[Fayl:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|200px]]
|[[Çin pişiyi]] (Qobi boz pişiyi)
|''Felis bieti''

|[[Fayl:ChineseMountainCat distribution.jpg|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:FelisChausMunsiari1.jpg|200px]]
|[[Qamışlıq pişiyi]] (Ev)
|''Felis chaus''
{{small|[[Schreber]]}}, {{small|[[1777 il|1777]]}}
|[[Fayl:Jungle Cat area.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Sandkat1 (Felis margarita).jpg|200px]]
|[[Barxan pişiyi]]
|''Felis margarita''
{{small|[[Loche]]}}, {{small|[[1858 il|1858]]}}
|[[Fayl:Geographic range of sand cat.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Felis nigripes 5.JPG|200px]]
|[[Qaraayaq pişik]]
|''Felis nigripes''
{{small|[[Burchell]]}}, {{small|[[1824 il|1824]]}}
|[[Fayl:Kot czarnolapy wystepowanie.svg|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:European Wildcat Nationalpark Bayerischer Wald 03.jpg|200px]]
|[[Meşə pişiyi]]
'''Alt növlər''':
* [[Ev pişiyi]] (''Felis catus'')
|''Felis silvestris''
{{small|[[Schreber]]}}, {{small|[[1777 il|1777]]}}
|[[Fayl:Felis-silvestris2.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Parc des Felins Chat de Gordoni 28082013 2.jpg|200px]]
|[[Çöl pişiyi]]
|''Felis lybica''
{{small|[[Forster]]}}, {{small|[[1780 il|1780]]}}
|[[Fayl:AfricanWildcat distribution.jpg|200px]]
|{{LC}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins[[Pələng pişikləri]] (''Leopardus'')'''
|-
|[[Fayl:Leopardus pajeros 20101006.jpg|200px]]
|[[Leopardus pajeros]]
|''Leopardus pajeros''
{{small|[[Molina]]}}, {{small|[[1782 il|1782]]}}
|[[Fayl:Leopardus pajeros range.png|200px]]
|{{NT}}
|-
|-
|[[Fayl:Leopardus colocolo.jpg|200px]]
|[[Pampas pişiyi]]
|''Leopardus colocolo''
{{small|[[Desmarest]]}}, {{small|[[1816 il|1816]]}}
|[[Fayl:Leopardus colocolo map.png|200px]]
|{{NT}}
|-
|[[Fayl:Geoffrey'sCat2.jpg|200px]]
|[[Joffrua pişiyi]]
|''Leopardus geoffroyi''
{{small|[[d'Orbigny]] &amp; [[Gervais]]}}, {{small|[[1844 il|1844]]}}
|[[Fayl:GeoffroysCat distribution.jpg|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Leopardus guigna.jpeg|200px]]
|[[Çili pişiyi]]
|''Leopardus guigna''
{{small|[[Molina]]}}, {{small|[[1782 il|1782]]}}
|[[Fayl:Oncifelis guigna dis.png|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:Andean cat 1 Jim Sanderson.jpg|200px]]
|[[And pişiyi]]
|''Leopardus jacobitus''
{{small|[[Cornalia]]}}, {{small|[[1865 il|1865]]}}
|[[Fayl:AndeanCat distribution.jpg|200px]]
|{{EN}}
|-
|[[Fayl:Ocelot (Jaguatirica) Zoo Itatiba.jpg|200px]]
|[[Ocelot]]
|''Leopardus pardalis''
{{small|[[Linnaeus]]}}, {{small|[[1758 il|1758]]}}
|[[Fayl:Ocelot area.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Leopardus guttulus - Parc des Félins.jpg|200px]]
|[[Oncilla]]
|''Leopardus tigrinus''
{{small|[[Schreber]]}}, {{small|[[1775 il|1775]]}}
|[[Fayl:Oncilla area.png|200px]]
|{{VU}}
|-
|[[Fayl:Margaykat Leopardus wiedii.jpg|200px]]
|[[Uzun quyruqlu pişik]] (margi, margay)
{{small|[[Şintz, Henrix Rudolf|Schinz]]}}, {{small|[[1821 il|1821]]}}
|''Leopardus wiedii''
|[[Fayl:Margay area.png|200px]]
|{{NT}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Род [[Сервалы]] (''Leptailurus'')'''
|-
|[[Fayl:Serval at Auckland Zoo - Flickr - 111 Emergency.jpg|200px]]
|[[Serval]]
|''Leptailurus serval''
{{small|[[Schreber]]}}, {{small|[[1776 il|1776]]}}
|[[Fayl:Serval range.png|200px]]
|{{LC}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Род [[Рыси]] (''Lynx'')'''
|-
|[[Fayl:Canadian lynx by Keith Williams.jpg|200px]]
|[[Kanada vaşağı]]
|''Lynx canadensis''
{{small|[[Керр, Роберт (учёный)|Kerr]]}}, {{small|[[1762 il| 1762]]}}
|[[Fayl:CanadaLynx distribution2016.jpg|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Lynx (17055457485).jpg|200px]]
|[[Adi vaşaq]]
|''Lynx lynx''
{{small|[[Linnaeus]]}}, {{small|[[1758 il|1758]]}}
|[[Fayl:EuropeanLynx distribution2015.jpg|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Iberian Lynx eating bird.jpg|200px]]
|[[İber vaşağı]]
|''Lynx pardinus''
{{small|[[Temminck]]}}, {{small|[[1827 il|1827]]}}
|[[Fayl:IberianLynx distribution2015.jpg|200px]]
|{{EN}}
|-
|[[Fayl:Bobcat at Fort Worth Zoo.jpg|200px]]
|[[Kürən vaşaq]]
|''Lynx rufus''
{{small|[[Schreber]]}}, {{small|[[1777 il|1777]]}}
|[[Fayl:BobcatSecond.jpg|200px]]
|{{LC}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins[[Asiya pişikləri]] (''Prionailurus'')'''
|-
|[[Fayl:Tsushima Cat 001.jpg|200px]]
|[[Benqal pişiyi]]
'''Alt növlər'''
* [[İriomote pişiyi]] (''Prionailurus bengalensis iriomotensis'')
* [[Amur meşə pişiyi]] (''Prionailurus bengalensis euptilurus'')
|''Prionailurus bengalensis''
{{small|[[Керр, Роберт (учёный)|Kerr]]}}, {{small|[[1762 il| 1762]]}}
|[[Fayl:Leopard cat range.PNG|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[Fayl:Flat-headed cat 1 Jim Sanderson 2.jpg|200px]]
|[[Sumatra pişiyi]]
|''Prionailurus planiceps''
{{small|[[Vigors]] et [[Horsfield]]}},
{{small|[[1827 il| 1827]]}}
|[[Fayl:Prionailurus planiceps map.svg|200px]]
|{{EN}}
|-
|[[Fayl:Rusty spotted cat 1.jpg|200px]]
|[[Kürən pişik]] (Ləkəli-kürən pişik)
|''Prionailurus rubiginosus''
{{small|[[Geoffroy]]}}, {{small|[[1831 il| 1831]]}}
|[[Fayl:Rusty-spottedCat distribution.jpg|200px]]
|{{NT}}
|-
|[[Fayl:Prionailurus viverrinus.jpg|200px]]
|[[Balıqçı pişik]] (Balıqtutan pişik)
|''Prionailurus viverrinus''
{{small|[[Bennett, Edvard Turner|Bennett]]}}, {{small|[[1833 il| 1833]]}}
|[[Fayl:Fishing Cat area.png|200px]]
|{{VU}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins [[Manul]] (''Otocolobus'')'''
|-
|[[Fayl:Manoel.jpg|200px]]
|[[Manul]]
|''Otocolobus manul''
{{small|[[Pallas]]}}, {{small|[[1776 il|1776]]}}
|[[Fayl:Manul distribution2021-ru.png|200px]]
|{{LC}}
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#fac568&quot; | '''Cins[[Puma]] (''Puma'')'''
|-
|[[Fayl:Puma concolor stanleyana - Texas Park - Lanzarote -PC08 (cropped).jpg|200px]]
|[[Puma]]
|''Puma concolor''
{{small|[[Linnaeus]]}}, {{small|[[1771 il|1771]]}}
|[[Fayl:Cougar range map 2010.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|[[fayl:Puma yagouaroundi.jpg|200px]]
|[[Yaquarundi]]
|''Puma yaguaroundi''
{{small|[[É. Geoffroy]]}}, {{small|[[1803 год|1803]]}}
|[[Fayl:Jaguarundi area.png|200px]]
|{{LC}}
|-
|}

[[Rusiya|Rusiya]]da [[Rusiyada məməlilərin siyahısı|təqdim etdi]] [[Rusiyanın məməlilərin siyahısı#Pişik ailəsi (Felidae)|9 növ pişik]].


== Nəsil artırma ==
Pişiklər ərazidir və ərazilərini sidiklə çiləyərək qeyd edirlər. Pişiklər də ərazilərini qeyd etmək üçün stasionar obyektləri cızır və sürtürlər. Kişi ərazi sərhədində bir neçə qadın ərazisi ola bilər. Cütləşmə zamanı erkək yaxınlıqda çoxalmağa hazır olan dişiləri axtarır və ya cəlb edir. Dişilər yüksək səslər çıxara bilir, beləliklə kişiləri cəlb edir. Tez-tez iyləmək və ağaclara sürtmək də kişiyə dişinin cütləşməyə hazır olduğunu başa düşməyə kömək edir. Pişiklərdə cinsi əlaqə zamanı baş verən uğurlu ovulyasiyanı təmin etmək üçün tez-tez əlaqə vacibdir.

Pişiklər üçün hamiləlik müddəti onların bədən ölçüsündən asılıdır. Ev pişiklərinin hamiləlik müddəti təxminən 60 gündür və orta zibil ölçüsü təxminən dörd pişikdir. Təbiətdə hamiləlik müddəti kiçik pişik növləri üçün 60 gündən az, şir kimi böyük pişiklər üçün təxminən 115 günə qədər dəyişir. Bir zibildə pişiklərin sayı birdən yeddiyə qədər dəyişir; Pişiyin bədən ölçüsü zibil ölçüsünü təyin edən bir faktor kimi görünmür. Ola bilsin ki, müəyyən bir fərdin yaşadığı ərazidə qidanın mövcudluğu və sağ qalması ilə əlaqədardır. Şirlər istisna olmaqla, onları dünyaya gətirən dişi balalara qulluq edir, onlara məşq edir. Balalar tədricən süddən kəsilənə və ət yeməyi öyrənənə qədər əmizdirmə davam edir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Taksonbar}}

[[Kateqoriya:Pişiklər| ]]
[[Kateqoriya:Məməlilər ailələri]]
[[Kateqoriya:Qriqori Fişer fon Valdheym tərəfindən adlandırılmış taksonlar]]
[[Kateqoriya:20–24 ID olan Taksonbar]]</text>
      <sha1>0z0cq3ipvmo7e0jk9auz0mbd4e7z3bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əskipara monastırı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71749</id>
    <revision>
      <id>9037199</id>
      <parentid>8551116</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44863-09</username>
        <id>352895</id>
      </contributor>
      <comment>2023-cü il sərhəd demarkasiyasına əsasən, kilsə Ermənistan tərəfində yerləşir.</comment>
      <origin>9037199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6038" sha1="cghkg3fp1nubqi1lo6ijwq64yh6kbvt" xml:space="preserve">{{Digər məna|Əskipara}}
{{Tarixi abidə
|adı            = Əskipara monastırı
|orijinal adı   = 
|şəkil          = [[Fayl:Ոսկեպարի Սբ Աստվածածին եկեղեցի.jpg|270px]]
|şəkil_izah     = 
|ölkə           = {{flaqifikasiya|Ermənistan}}
|şəhər          = 
|yerləşir       = &lt;small&gt;[[Aşağı Əskipara]]&lt;/small&gt;
|aidiyyatı         = [[Alban Həvari Kilsəsi]]
|memar             = 
|sahəsi                      = 
|sifarişçi         = 
|tikilmə_tarixi    = V-VIII əsrlər 
|üslubu            = 
|vəziyyəti           =  
|nişanlama2     = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı = 
|nişanlama2_rəsmiadı  = 
|nişanlama2_tipi   = 
|nişanlama2_kriteriya   = 
|nişanlama2_nömrəsi    = [http://mct.gov.az/service/lang/az/page/20/nid/4120/ 281]
|nişanlama2_hissəsi    = 
|nişanlama2_sərbəst1ad   = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər   = Məbəd
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası   = 
|Xəritəsi             =  {{Yer xəritəsi
 |Azərbaycan
 |label=Əskipara monastırı|label_size=100 |lat=41.075556
 |long= 45.082778
|mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=269 |float=center |caption=}}
}}

'''Əskipara məbədi''' — Azərbaycanın [[Qazax rayonu]]nun [[Aşağı Əskipara|Aşağı]] və [[Yuxarı Əskipara]] kəndləri arasında, dağlıq ərazidə yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Monastır [[Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]] tərəfindən ölkə əhəmiyyətli abidə kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |accessdate=17 oktyabr 2020 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi |date=2 avqust 2001 |archive-date=2021-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

Məbəd V-VIII əsrlərdə tikilmişdir.&lt;ref name=&quot;Məmmədzadə38&quot;&gt;{{cite book |last1=Məmmədzadə |first1=K. M. |title=Azərbaycanda inşaat sənəti |date=1978 |publisher=Elm |location=Bakı |pages=38}}&lt;/ref&gt; [[Qafqaz Albaniyası]]nın mədəni irsinə aid olan məbəd qırmızı [[tuf]] daşdan dördkünc planda inşa edilib və əzəmətli görünüşə malikdir. Məbədin divarlarının bir neçə yerində böyük [[alban xaçı|xaçdaşlar]] vardır.

Bu monastır meşədə, əlçatmaz dağlıq yerdə yerləşmişdir. Kompleks təqribən 2,5 hektar ərazini tutur və divarlarla əhatələnmişdir. Yüksək mövqedə yerləşmiş əsas tikililər kompleksin qalan hissəsindən divarla ayrılmışdır. Bu, özünəməxsus içqala, iqamətgahdır. Kompleksin divarları və qüllələri iri çay daşlarından ucaldılmışdır, bəzi hissələri kifayət dərəcədə yaxşı mühafizə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Məmmədzadə38&quot;/&gt;

Güman edilir ki, içqalalı kompleks Alban dövlətinin başçıları olmuş böyük [[Mehranilər|Mehrani]] hökmdarlarının iqamətgahı idi. Albaniya hökmdarlarının qış iqamətgahı olmuş [[Xalxal]] şəhərinin məhz bu yerdə lokallaşdırılması bunu təsdiq edə bilər. Buna görə də kompleksin hələ V əsrdə yarandığını ehtimal etmək olar. Kərpic texnikasının xarakteri və memarlıq formalarının bəzi xüsusiyyətlərinə görə isə əsas binanı VII-XI əsrə aid etmək mümkündür.&lt;ref name=&quot;Məmmədzadə38&quot;/&gt;

== Memarlıq xüsusiyyətləri ==

=== Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsi ===

Kompleksin ən çox diqqəd çəkən və daha yaxşı vəziyyətdə dövrümüzə çatmış hissəsi başkilsə olan Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsidir. Kilsə plan baxımından düzbucaqlı formaya malikdir. Abidənin dövrümüzə çatmış hissələri onun yaxşı işlənmiş plana malik mühüm memarlıq kompleksi olduğunu göstərir. Bina yaxşı bişirilmiş 24x22x4 santimetr ölçülü kvadrat kərpiclərdən ucaldılmışdır. Abidənin memarlıq detalları da qismən kərpiclərdən (mərkəzi tağın əhatələnməsi), karnizlər isə yarımnəbati oyma naxışlı yonulmuş tuf daşlarından hazırlanmışdır.

Binanın memarlıq həllində divarların tağlama ilə işlənməsi aparıcı əhəmiyyətə malikdir. Bu üsul baş fasadda alaqapıya keçir. Alaqapı daha geniş və daha uca tağla bəzənmişdir. Güman etmək olar ki, tağlar yarımdairəvi olmuşlar. Binanın daxilində yan otağın tağının çatmalı cizgiləri aydın surətdə izlənməkdədir.

=== Qala ===

Monastır kompleksini əhatə edən qala uzunluğu 2 m-ə qədər olan daşlarla hörülmüş iki divarla əhatələnmişdir. Daxili qala divarları daha möhkəm və hündür düzəldilmişdir. İki divar arası məsafə 20 m-ə çatır. Bu isə qalanın mühafizəsini daha da gücləndirir. Hər 0 m-dən qala divari boyu hündürlüyü 9 m-ə qədər olan yarımdairəvi bürclər qurulmuşdur. Dövrümüzə həmin bürclərdən yeddisi çatmışdır. Bürclər bir-birinə yeraltı yollarla birləşdirilmişdir.

Qalanın içərisində ikimərtəbəli binanın qalıqları vardır. Bu bina ölçüləri 22x22x4 sm olan bişmiş kərpicdən tikilmişdir. Onun hündürlüyü 12, eni 18, uzunluğu isə  42 m-dir. Suvaqlanmış divarlar naxışla bəzədilmişdir. Qalanın sahəsində bir neçə təsərrüfat quyusu və dağılmış bina qalıqları aydın görünür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Qafqaz Albaniyasının memarlığı]]
* [[Alban Həvari Kilsəsi]]
{{Alban monastırları}}

[[Kateqoriya:Alban monastırları]]
[[Kateqoriya:Qazax rayonunun abidələri]]
[[Kateqoriya:V əsrə aid monastırlar]]
[[Kateqoriya:VIII əsrə aid monastırlar]]
[[Kateqoriya:Qazax rayonundakı dini tikililər]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə tikilmiş dini binalar]]</text>
      <sha1>cghkg3fp1nubqi1lo6ijwq64yh6kbvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şükrüllah Şirvani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72353</id>
    <revision>
      <id>9037381</id>
      <parentid>5522293</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="4brzg83tfv9c5l62i0yrfdz13g8d20b" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Şükrüllah Şirvani
 |orijinal adı     = Şükrullah Məhəmməd ibn Mahmud
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 100
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 1506
 |vəfat yeri       = [[İstanbul]]
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |atası            = [[Mahmud ibn Məhəmməd Şirvani]]
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}
'''Şükrüllah Şirvani''' — [[II Mehmed|II Mehmedin]] şəxsi həkimi, [[Mahmud ibn Məhəmməd Şirvani|Mahmud Şirvaninin]] oğludur.

== Həyatı ==
Əslən Şamaxıdan olan bu həkim Qahirədə Şəmsəddin Səxavidən hədis dərsləri almışdı. Həmçinin [[II Mehmed|II Mehmedin]] müəllimi mövlana Şəmsəddin Güranidən İstanbulda hədis dərsləri almışdı. O, xəstələri təmənnasız müalicə etdiyinə görə &quot;Kasıbların həkimi&quot; ləqəbini qazanmışdı.

== Əsərləri ==
* ''Fütuhat fil-Cifr''
* ''Risalətüs-Sultaniyyə fit Tibb''
* ''Risalə fil-Qulunc vəl-İxtibas''
* ''Lətaifül-Cəlilə''
* ''Rəvzətül-İtr fit Tibb''
* ''Müxtəsəri-Tibb''
* ''İxtiyarati-Bədi''
* ''Mürşid fit-Tibb''
* ''əl-İlyasiyyə fit-Tibb''
* ''Kamalnamə''
* ''Riyazül-Ülum —'' [[II Bəyazid]]ə həsr etmişdi.
* ''Miftahün-Nəcat''

== Mənbə ==
* Elnur Nəsirov — [http://www.ehlitevhid.com/kitab/Azeri-Alimleri.pdf Orta əsrlərdə yaşamış azərbaycanlı alimlər], Bakı, 2011
{{Məşhur Orta Əsr Azərbaycan Həkimləri}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan həkimləri]]
[[Kateqoriya:XVI əsr şəxsləri]]</text>
      <sha1>4brzg83tfv9c5l62i0yrfdz13g8d20b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75153</id>
    <revision>
      <id>9037040</id>
      <parentid>9036431</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>əlaqəli sayılan mənbə əvəz olundu</comment>
      <origin>9037040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="g275lkz7n03se9gnv6es0vqsyzf6pd1" xml:space="preserve">{{Silinməyə namizəd}}
'''&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı''' — 2001-ci ildə [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]] [[Çingiz Mustafayev adına Fond]] və [[ANS Şirkətlər Qrupu]] tərəfindən təsis edilib. Bu ada [[Azərbaycan Respublikası]]nın müstəqilliyi, onun çiçəklənməsi, müsbət imicinin formalaşdırılması naminə samballı xidmətləri ilə seçilmiş şəxslər layiq görülür.

== İlin adamları ==
* 2001 — [[Hacıbala Abutalıbov]]
* 2002 və 2003 — [[Heydər Əliyev]]
* 2004 — [[Toşiyuki Fucivara]]
* 2005 — [[Mehriban Əliyeva]]&lt;ref name=&quot;ilinadamı2015&quot;/&gt;
* 2006 — [[Allahşükür Paşazadə]]
* 2007 — [[İlham Əliyev]]
* 2008 — [[Tahir Salahov]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = http://www.anspress.com/nid106314.html
 | access-date  = 2009-03-06
 | archive-date = 2009-03-07
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20090307163812/http://www.anspress.com/nid106314.html
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
* 2009 — [[Polad Bülbüloğlu]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Polad Bülbüloğlu &quot;İlin Adamı&quot; seçilib
 | url          = http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=27175
 | access-date  = 2010-02-22
 | archive-date = 2012-01-27
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120127154658/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=27175
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
* 2010 — [[Mübariz İbrahimov]]&lt;ref&gt;[http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=82410 Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimov &quot;2010-cu ilin adamı&quot; seçildi (Video)] {{Dead link
 | date = July 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — [[Eldar Qasımov]] və [[Nigar Camal]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = &quot;İlin adamı&quot; mükafatı sahiblərinə təqdim edildi (Yenilənib)-Fotolar
 | url          = http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=137592
 | access-date  = 2015-12-05
 | archive-date = 2012-04-19
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120419080413/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=137592
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
* 2012 —
* 2013 — [[İlham Əliyev]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = İlham Əliyevə Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayev Fondu və ANS Şirkətlər Qrupunun “2013-cü ilin adamı” mükafatı təqdim olunmuşdur
 | url          = http://www.president.az/articles/10815
 | access-date  = 2015-12-05
 | archive-date = 2021-06-14
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210614212819/https://president.az/articles/10815
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayev Fondu və ANS Şirkətlər Qrupu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevi “2013-cü ilin adamı” elan etmişdir |url=https://azertag.az/xeber/milli_qehreman_chingiz_mustafayev_fondu_ve_ans_sirketler_qrupu_azerbaycan_prezidenti_ilham_eliyevi_2013_cu_ilin_adami_elan_etmisdir-49736 |access-date=2026-08-15 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
* 2014 —
* 2015 — [[Mehriban Əliyeva]]&lt;ref name=&quot;ilinadamı2015&quot;&gt;{{cite web
 | title        = Mehriban Əliyeva &quot;2015-ci ilin adamı&quot; elan olundu
 | url          = http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=370335
 | website      = www.anspress.com
 | publisher    = www.anspress.com
 | accessdate   = 21 January 2016
 | archive-date = 22 January 2016
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160122232939/http://anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=1&amp;nid=370335
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==

== Xarici keçidlər ==
{{Azərbaycanda ilin adamı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan mükafatları]]
[[Kateqoriya:ANS TV]]
[[Kateqoriya:2001-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlıların siyahıları]]</text>
      <sha1>g275lkz7n03se9gnv6es0vqsyzf6pd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Əbülhəsən Şəhid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77440</id>
    <revision>
      <id>9037452</id>
      <parentid>5529966</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="qrj68uv5qzmnyksi2gp47romlsphbn8" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz}}{{Yazıçı
 |adı               = MİRZƏ ƏBÜLHƏSƏN ŞƏHİD
 |orijinal adı      = Mirzə Əbülhəsən Kərbəlayı Kazım oğlu Şəhid
 |digər adları      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 1829
 |doğum yeri        = [[Şuşa]]
 |vəfat tarixi      = [[1884]]
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = 
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Mirzə Əbülhəsən Kərbəlayı Kazım oğlu Şəhid''' – şair, qazı.

== Həyatı ==

Mirzə Əbülhəsən Şəhid [[1829]]-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Əslən [[Cavanşir-Dizaq mahalı]]nın [[Merdinli məhəlləsi|Merdinli]] obasındandır. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Bir müddət sərraclıq etmişdi. Sonra mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Şuşa məscidinin axundu, sonra Cavanşir qəzasının qazısı olmuşdu. Şair idi. Şəhid təxəllüsü ilə klassik üslubda şeir yazırdı. Mirzə Əbülhəsən Şəhid [[1884]]-cü ildə vəfat edib. Mirzə Əbülhəsən Şəhidin Məmmədbağır, Sadıq, Cavad, Əli, Cabbar adlı oğulları vardı.

== Yaradıcılığı ==

{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = 
| s           = Müəllif:Mirzə Əbülhəsən Şəhid
| q           = 
| n           = 
| m           = 
}}

{{Şair-qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şairlər]]
[[Kateqoriya:Şuşada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1829-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1884-cü ildə vəfat edənlər]]</text>
      <sha1>qrj68uv5qzmnyksi2gp47romlsphbn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miyandoab şəhristanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77479</id>
    <revision>
      <id>9037295</id>
      <parentid>9024215</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T02:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12467" sha1="14tts677cpnegkrw8y8gqsw8p0agcge" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid
|Rəng1                 = {{Rəng|İran}}
|Adı                   = Miyandüab şəhristanı
|Orijinal adı          = {{lang-fa|شهرستان میاندوآب}}
|Gerb                  = 
|Gerbin ölçüsü         = 
|Gerbin izahı          = 
|Bayraq                = 
|Bayrağın ölçüsü       = 
|Bayrağın izahı        = 
|Şəkil                 = 
|Şəklin izahı          = 
|Şəklin ölçüsü         = 
|Ölkə                  = İran
 |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min =  |lon_sec =
|Himn                  = 
|Status                = 
|Daxildir              = [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]
|Tərkibi               = 3 [[bəxş]]
|Paytaxt               = [[Miyandüab]]
|Ən böyük şəhəri       = [[Miyandüab]]
|Ən böyük şəhərləri    = [[Çarburc|Çaharbürc]], [[Barıq]]
|Əsası qoyulub         = 
|Ləğv edilib           = 
|Vəzifəli şəxs         = 
|Vəzifənin adı         = 
|Vəzifəli şəxs2        = 
|Vəzifənin adı2        = 
|Vəzifəli şəxs3        = 
|Vəzifənin adı3        = 
|ÜDM                   = 
|ÜDM illik             = 
|ÜDM-in yeri           = 
|Adambaşına düşən ÜDM  = 
|Adambaşına düşən ÜDM yeri = 
|Dil                   = [[Fars dili]]
|Dillər                = 
|Əhali                 = 260 586
|Siyahıyaalma ili      = 2011
|Əhaliyə görə yer      = 
|Faizi                 = 
|Əhalinin sıxlığı      = 
|Sıxlığa görə yer      = 
|Milli tərkib          = [[Azərbaycanlılar]], [[kürdlər]]&lt;ref name=&quot;iris&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iraneslami.com/Portal/?cat=128 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019092948/http://www.iraneslami.com/Portal/?cat=128 |archivedate=2013-10-19 |title=شهرستان ها و روستاهای استان آذربایجان غربی |author= |date= |work= |publisher=پایگاه اطلاع رسانی علی امیر آبادی فراهانی |accessdate=2016-01-02 |language=fa |url-status=dead }}{{oq|fa|شهر میاندوآب یا قوشاچای در استان آذربایجان غربی ایران قرار دارد. این شهر در جنوب دریاچه ارومیه و جنوب شرقی استان آذربایجان غربی و میان دو رود زرینه‌رود و سیمینه‌رود واقع است. این شهر در جنوب دریاچه ارومیه و جنوب شرقی استان آذربایجان غربی قرار دارد.&lt;br/&gt;ساکنان شهر ترک‌زبان و روستاهای شمالی و شرقی آن نیز ترک‌زبانند و در برخی از روستاهای غربی و جنوبی مردمان کرد ساکنند.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mgov&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.miandoab-ag.ir/tabid/2409/Default.aspx |archiveurl=https://archive.today/20160102120052/http://www.miandoab-ag.ir/tabid/2409/Default.aspx |archivedate=2016-01-02 |title=معرفی شهرستان |author= |date= |work= |publisher=فرمانداری میاندوآب |accessdate=2016-01-02 |language=fa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Dini tərkib           = [[Müsəlman]] ([[şiə]], [[sünni]])
|Sahəsi                = 2 233&lt;ref name=&quot;wampo.ag&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wampo.ir/AMAR79/FASL1/f1p1.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928135945/http://www.wampo.ir/AMAR79/FASL1/f1p1.html |archivedate=2007-09-28 |title=1. اطلاعات مربوط به آخرين تقسيمات كشوري استان برحسب شهرستان: 1379 |author=گروه GIS سازمان مديريت و برنامه‏ريزي استان آذربايجان‏غربي |date= |work= |publisher= |accessdate=2016-01-01 |language=fa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|Sahəsinin faizi       = 
|Sahəsinə görə yer     = 
|Maksimal hündürlük    = 
|Orta hündürlük        = 
|Minimal hündürlük     = 
|Xəritə                = Miyandoab Şəhristanının bəxşləri və şəhərləri.png
|Xəritənin eni         = 300
|İnzibati vahidin xəritəsi = 
|Saat qurşağı          = [[UTC]]+3.30, yayda [[UTC]]+4.30
|Abreviatura           = 
|ISO                   = 
|FIPS                  = 
|Telefon kodu          = 
|Poçt indeksi          = 
|İnternet-domen        = 
|Avtomobil nömrəsi     = 
|Xəritədə yeri         = 
|Sayt                  = http://www.miandoab-ag.ir
|Commons kateqoriyası  = Miandoab County
|Qeydlər               = 
}}

'''Miyandüab şəhristanı'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miyandüabın imam cüməsi: Azərbaycanın İrandakı səfiri cavab versin |url=http://arannews.com/News/47208/Miyand%C3%BCab%C4%B1n-imam-c%C3%BCm%C9%99si--Az%C9%99rbaycan%C4%B1n-%C4%B0randak%C4%B1-s%C9%99firi-cavab-versin.html |website=Arannews |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qacar |first=Nadir Mirzə |title=Təbri̇z darüssəltənəsi̇ni̇n tari̇xi̇, coğrafi̇yasi və görkəmli̇ şəxsləri̇ |publisher=Elm |year=2019 |location=Bakı |pages=494–497}}&lt;/ref&gt; ({{lang-fa|شهرستان میاندوآب}}; {{dil-az|Qoşaçay şəhristanı}}) — [[İran İslam Respublikası]]nın [[Qərbi Azərbaycan ostanı]]nın (vilayətinin) 14 [[şəhristan]]ından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi [[Miyandüab|Miyandüab (''Qoşaçay'')]] şəhəridir.

[[2006]]-cı ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə [[şəhristan]]ın əhalisi 245,158 nəfər ([[kişi]]lər: 123,993 nəfər - [[qadın]]lar: 121,160 nəfər) olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistical centre of Iran |url=http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej |access-date=2009-04-24 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418144257/http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Miyandüab şəhristanında əsasən [[Azərbaycan türkləri]] və çox az sayda [[kürdlər]] yaşayırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miyandoab Şəhristanın Rəsmi Saytı |url=http://www.miandoab-ag.ir/ensani2.asp |access-date=2009-04-24 |archive-date=2008-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208081025/http://www.miandoab-ag.ir/ensani2.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Etimologiyası ==
Şəhristanın adını aldığı '''Miyandüab (Qoşaçay)''' şəhərinin [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsi]]&lt;nowiki/&gt;ndəki adı olan '''Qoşaçay''' adı ''&quot;cüt, iki dənə olan&quot;'' mənalarını daşıyan '''&quot;qoşa&quot;''', və ''&quot;təbii axar su&quot;'' demək olan '''&quot;çay&quot;''' sözlərindən ibarətdir. Hazırkı rəsmi [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Miyandüab''' adı isə '''&quot;miyan&quot;''' (''orta, ortasında''), '''&quot;dü&quot;''' (''iki''), və '''&quot;ab&quot;''' (''su'') sözlərindən ibarətdir.

Hər iki ad şəhərin [[Zərrinəçay]] (farsca adı Zərrinərud) ''və Tatavu'' (farsca adı Siminərud) ''çayları arasında yerləşməsi'' ilə bağlıdır.

== Miyandüab şəhristanının inzibati bölgüsü ==
* '''&lt;u&gt;Mərkəzi bəxşi&lt;/u&gt;'''
* İnzibati mərkəzi: [[Miyandüab|Miyandüab (Qoşaçay)]]
** DEHİSTANLARI
*** '''Mərhəmətabad dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: [[:en:Agricultural_Station,_West_Azerbaijan|İstgah-i Keşavərzi [Aqrar stansiya] (Agricultural Station, West Azerbaijan)]], Göytəpə-i Xaləsə, Göytəpə-i Lalə, Həsənkəndi, Hasilqubi-i Əfşar, Hasilqubi-i Əmirabad, Kaniyəsər, Şəhrək-i Üçtəpə-i Kürd, Təzəkənd-i Hasil-i Qubi, Üçtəpə-i Kürd, Üçtəpə-i Qala, Yaqinəlitəpə, Zəncirabad
*** '''Mərhəmətabad-i Cənubi dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Çəlik, Çuğanlı, Daştəpə, Gərdərəş, Heyran, İlanlıtəpə, Cəfərabad-i Çəlik, Kürabad, Lələkli, Məlikabad, Mərvankəndi, Nəbikəndi, Nizamabad, Qalabüzürg ''(böyük)'', Qarapapaq, Şakurkəndi, Təpərəş, Təpəsarimi, Təzəkənd-i Lələkli
*** '''Mokriyan-i Şimali dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Ərmənək-i Ülya, Ərmənək-i Süfla, Bəfərvan, Dəlikdaş, Dehmansur, Deh-i Veysağa, Dövlətabad, İsmayılkəndi, Gəncabad, Girdəqol, Gəzəlan, Hacıhəsən, Hövbə-i Kuxan, Cəfərabad, Xeyrabad, Kuxan, [[:en:Mahabad_Agricultural_Training_Camp|Mərkəzamuzse-ye Keşavərzi-ye Məhabad və Padegan [Məhabad aqrar təlim kampı] (Mahabad Agricultural Training Camp)]], Mansurkəndi, Mərcanabad, Məzrayə-i Sistək-i Süfla, Mollakəndi, Qışlaq-i Hacıhəsən, Qışlaq-i Təlxab, Qışlaq-i Zeynalkəndi, Qızqala, Qulhəsən, Rəsulabad, Şirinab, Sistək-i Ülya, Təlxab, Təzəkənd, Zəngiabad, Zeynalkəndi
*** '''Zərrinərud dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Əlibəyli, Bağtaş, Dəvəçi, İslamtəpə, Hacıhəsən-i Xaləsə, Hacıhəsən-i Ülya, Carçılı, Cavadhisarı, Kosalar-i Ülya, Kosalar-i Süfla, Qırmızıxəlifə-i Ülya, Qırmızıxəlifə-i Süfla, Qüdrətkəndi, Satılmış-i Məhəmmədabad, Satılmış-i Məhəmmədli, Satılmış-i Topxana, Təzəkənd-i Hacıhəsən, Yarican-i Xaləsə, Yarican-i Ülya, Yarican-i Süfla
*** '''Zərrinərud-i Cənubi dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Əsgərabad, İbrahimabad, Gamışgölü, Göyçəli, Hüseynabad-i Qala, Xankəndi, [[:en:Mahargan_Brick_Company|Kürə Acur Məhərgan Məkan Müsütqul [Məhərgan kərpic şirkəti] (Mahargan Brick Company)]], Müşirabad, Qabaqkəndi, Səbzi, Sərçinar, Şəhrək-i Sədd-i Novruzlu, Şinabad, Sovqulutəpə
*** '''Zərrinərud-i Şimali dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Hacıbehzad, Həsənabad, Heydərabad, Cəfərabad, Maməhdil, [[:en:Miandoab_Industrial_Estate|Şəhrək-i Şənəti-i Miyandüab [Miyandüab sənaye sahəsi] (Miandoab Industrial Estate)]], Molla Şəhab-ül Din (''Molla Şəhabəddin''), Müzəffərabad, Nəsirkəndi, Qaratəpə, Qaryağdı, Şəbili-i ülya, Şəbili-i Süfla, Vəliabad
* '''&lt;u&gt;Barıq bəxşi&lt;/u&gt;'''
* İnzibati mərkəzi: [[Barıq]]
** DEHİSTANLARI
*** '''Acurlu-i Qərbi dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Ağbulaq, Əhmədabad-i Qaşqagöz, Başaçıq, Başbulaq, Çaxırəhməd, İsmayılkəndi, Eyşgəh, Qozlu-i Ülya, Qozlu-i Süfla, Çapıqlı, Canağa, Məlhəmli, Məscid, Qaraboğaz, Qatardaş, Qavaqlı, Qoruqçu, Quçkəndi (~), Soğançı, Təkağac, Təzəkənd-i Ağbulaq, Yələkli, Yellibulaq, Yengicə, Zərənci
*** '''Acurlu-i Şərqi dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Amankəndi, Ağkənd, Arbat-i Ülya, Arbat-i Süfla, Atdərəsi, Badamlı, Böyükbulaq, Gözəlli, Göyxaraba, Hacıkəndi, Hisarlı, Heydərbağı, Maməkəndi, Məzrayə-i İşıqlı, Məhəmmədquluqışlaq, Nuxtalı, Ulamçı, Pətəkli, Qamışlı, Qurudərə, Təzəkənd, Tüpağac, Ortadərə, Yastıkənd, Yengikənd, Zağa
*** '''Barıq dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Əlibulağı, Əliyarkəndi, Əmirabad, Ağkənd-i Barıq, Aydişə, Çalıxamaz, Daşaltı, Qulsüleymanabad, Həmid, Mirzənizam, Nadirqulu, Novruzlu, Qarasaqqal, Qatar, Qırmızıbulaq, Qışlaq-i Novruzlu, Sayıncıq, Şorcabarıq, Şorcakürd
* '''&lt;u&gt;Mərhəmətabad bəxşi&lt;/u&gt;'''
* İnzibati mərkəzi: [[Çarburc|Çaharbürc]]
** DEHİSTANLARI
*** '''Mərhəmətabad-i Miyani dehistanı''' ''(&quot;miyani&quot; (farsca) = orta, ortada yerləşən)''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: İslamabad, Fəsəndüz, Firuzabad, Kürdkəndi, Muradxanlı, Qaragözlü
*** '''Mərhəmətabad-i Şimali dehistanı'''
**** &lt;u&gt;KƏNDLƏRİ&lt;/u&gt;: Ağdaş, İbrahimhisarı, Xəzinəanbar-i Cədid ''(&quot;cədid&quot; (ərəbcə) = yeni)'', Xəzinəanbar-i Qədim ''(&quot;qədim&quot; (ərəbcə) = köhnə, qədim, əski)'', Mansurabad, Qıpçaq, Şabanlı, Uzunoba

== Həmçinin bax ==
*[[Cənubi Azərbaycan]]
*[[Azərbaycanlılar]]
*[[İranın ostanları]]
*[[İranın şəhristanları]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.miandoab-ag.ir/ Miyandüab Şəhristanın Rəsmi Saytı] - Dövlət Saytı
* [http://www.ostan-ag.gov.ir/ Qərbi Azərbaycan Ostanın Rəsmi Saytı] - Dövlət Saytı

== İstinadlar ==
* Dünya Azərbaycanlıları Konqresi :[http://www.d-a-k.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=102563:qoa-cay-arasnda-yatan-gizli-tarix&amp;catid=111:guneyazerbaycan&amp;Itemid=356 Qoşa çay arasında yatan gizli tarix] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305133126/http://d-a-k.org/index.php?catid=111:guneyazerbaycan&amp;id=102563:qoa-cay-arasnda-yatan-gizli-tarix&amp;itemid=356&amp;option=com_content&amp;view=article |date=2016-03-05 }}
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Güney Azərbaycan-qaralama}}{{Miyandoab şəhristanı}}{{Qərbi Azərbaycan ostanlığı}}

[[Kateqoriya:Qərbi Azərbaycan ostanının şəhristanları]]
[[Kateqoriya:Miyandoab şəhristanı]]</text>
      <sha1>14tts677cpnegkrw8y8gqsw8p0agcge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Səlim Axundov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78162</id>
    <revision>
      <id>9037447</id>
      <parentid>7081025</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="f751570fzly2opbx3ikd6dznec2i1g5" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz}}{{Şəxs
 |adı              = Mirzə Səlim Axundov
 |orijinal adı     = Mirzə Səlim Mirzə Səfi oğlu Axundov
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = Mirzə Səlim Axundov-Qarabağı {{Lang-fa|میرزا سلیم خان ادیب الحكما حاجیلوی جوانشیر}}
 |doğum tarixi     = 1855
 |doğum yeri       = [[Dədəli]], [[Vərəndə sahəsi]], [[Şuşa qəzası]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Axundov Mirzə Səlim Mirzə Səfi oğlu''' (1855-?)— həkim, tarixçi.

== Həyatı ==
Mirzə Səlim Axundov 1855-ci ildə [[Şuşa qəzası]]nın [[Vərəndə sahəsi]]nin [[Dədəli]] kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Bir müddət [[mədrəsə]]də oxumuşdu. Sonra [[İran]]ın [[Tehran]] şəhərində darülfünuna (universitetə) qəbul olmuşdu. Burda təbabəti öyrənmişdi. Təhsilini tamamlayandan sonra bir müddət Tehran şəhərində çalışmışdı. Mahir həkim kimi ad çıxarmışdı. 1896–1897-ci illərdə Tehranda baş vermiş taunun dəf edilməsində fəal iştirak etmişdi. İranın Xarici İşlər vəzirliyi və Rusiya Səfarətxanası onun əməyini mükafatlarla dəyərləndirmişdi. [[Müzəffərəddin şah Qacar]] ona xan ünvanı, Ədibülhükama ləqəbini vermişdi.

Mirzə Səlim Axundov XX əsrin əvvəllərində vətənə dönmüş, tibblə məşğul olmuşdu.

== Əsərləri ==
Mirzə Səlim Axundov həkim olmaqla yanaşı elmlə də məşğul idi. Onun tibbə dair &quot;Tədbir ül-həvamil&quot; əsəri bütün şərq aləminə yayılmışdı. Bu əsər 1893-cü ildə Tehran şəhərində işıq üzü görmüşdü. Tibbə, kimyaya və zoologiyaya həsr olunan &quot;Kəşkülək&quot; əsəri 1897-ci ildə Tehran şəhərində daşbasma üsulu ilə çap olunmuşdu. Bunlardan başqa görkəmli alimin &quot;Vəsilət üs-süluk fi daiül-mülük&quot;, &quot;Müntəxəbat üs-sənaye&quot; və başqa əsərləri var. Onun &quot;Təshihi-iştibah&quot; adlı yazısı İranda Böyük Britaniyanın səfiri olmuş Ser Con Malkolmun &quot;Tarixi-İran&quot; əsərindəki səhflərdən danışır.

== Mənbə ==
* 1. Ənvər Çingizoğlu. Tarixçi Mirzə Səlim Hacılı-Cavanşirin soy ağacı. &quot;Soy&quot; dərgisi, 2 (2), 2003.
* 2. Mirzə Səlim Axundov-Qarabağı. Tarixi-İştibah (farscadan tərcümə edən: Tahirə Həsənzadə). &quot;Soy&quot; dərgisi, 2 (2), 2003.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan həkimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı həkimlər]]
[[Kateqoriya:1855-ci ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Füzulidə doğulanlar]]</text>
      <sha1>f751570fzly2opbx3ikd6dznec2i1g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79035</id>
    <revision>
      <id>9037384</id>
      <parentid>9022280</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>8 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11527" sha1="lu88b0pgyis6hdakyqo9fwnpeqcftes" xml:space="preserve">{{adaş|Musa (ad)}}
{{Müqəddəs}}
'''Musa''' ({{Dil-he|מֹשֶׁה}}; {{DVTY}}) — [[Allah]]ın elçisi, Misirdə doğulmuş [[Qədim ibranilər|ibrani]] peyğəmbər. Musa [[xristianlıq]], [[islam]] və [[bəhailik]] kimi İbrahimi dinlərdə mühüm peyğəmbər və yəhudilikdə ən böyük peyğəmbərdir. Haqqında tövratda, incildə və [[quran]]&lt;nowiki/&gt;da danışılır.

Rabbinik Yəhudilik Musanın e.ə. 1391–1271-ci illər arasında yaşadığını iddia edir. Elm dünyası Musaya bənzər bir fiqurun mövcud ola biləcəyi ehtimalını nəzəra alır, lakin üstünlük təşkil edən konsensus onun daha çox mifik bir şəxsiyyət olmasıdır.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Dever|first=William G.|title=What Remains of the House That Albright Built?|journal=The Biblical Archaeologist|publisher=University of Chicago Press|volume=56|issue=1|year=1993|issn=0006-0895|doi=10.2307/3210358|pages=25–35|quote=the overwhelming scholarly consensus today is that Moses is a mythical figure|jstor=3210358|s2cid=166003641}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Miller II|first=Robert D.|url=https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&amp;pg=PA21|title=Illuminating Moses: A History of Reception from Exodus to the Renaissance|date=25 November 2013|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-25854-9|pages=21, 24|quote=Van Seters concluded, 'The quest for the historical Moses is a futile exercise. He now belongs only to legend.' ... &quot;None of this means that there is not a historical Moses and that the tales do not include historical information. But in the Pentateuch, history has become memorial. Memorial revises history, reifies memory, and makes myth out of history.|access-date=29 December 2021|archive-date=2 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902014511/https://books.google.com/books?id=bXZfAgAAQBAJ&amp;pg=PA21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=William G. Dever|url=https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&amp;pg=PA99|title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2001|isbn=978-0-8028-2126-3|page=99|quote=A Moses-like figure may have existed somewhere in southern Transjordan in the mid-late 13th century s.c., where many scholars think the biblical traditions concerning the god Yahweh arose.|access-date=2021-12-29|archive-date=2020-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724054620/https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC&amp;pg=PA99|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Çıxış kitabı]]na görə Musa öz qövmünün yəni əsarət altına alınmış azlıq israil xalqının sayının artdığı bir vaxtda dünyaya gəldi və buna görə də Firon israillilərin Misirin düşmənləri ilə əməkdaşlıq edəcəyindən narahat idi. Firon israillilərin sayını azaltmaq üçün bütün yeni doğulmuş ibrani oğlan uşaqlarını öldürməyi əmr edəndə Musanın anası Yohebed onu gizlədir. Fironun qızı Bitiya körpə Musanı Nil çayının yaxınlığında tapıb onu böyütmək istəyəndə Musa fironun ailəsi ilə birlikdə böyüyür.

Musa bir misirlinin ibranini döydüyünü görür. Ətrafda heç kimin olmadığını anlayanda misirlini öldürüb qumda gizlədir. Ertəsi gün gedəndə iki ibraninin döyüşdüyünü görür. Haqsızlara &quot;Qardaşını niyə döyürsən?&quot; o soruşur. Kişi dedi: &quot;Səni kim bizə hökmdar və hakim təyin etdi?  Misirlini öldürdüyün kimi məni də öldürmək istəyirsən?

Musa qorxur: &quot;Bu gizli iş açıldı&quot; deyə fikirləşir və Midyan bölgəsinə gedir.

Orada, Horeb dağında yanan koldan çıxan Rəbbin mələyi ilə qarşılaşır və onunla söhbət edir. [[Yehova]] Musanı Misirə elçi kimi geri göndərir. Dili daha düzgün olan böyük qardaşı Haruna Musanı müşayiət etməyi əmr edir.

[[On bəla]]dan sonra israillilər Misiri tərk edərək Musanın [[on əmr]]&lt;nowiki/&gt;i aldığı Sinay dağına yerləşirlər. Bu yaşayış yerlərindən biri bu gün də mübahisəli mövzudur: Yam Suf; Qamış suyu və ya əfsanəvi adı ilə [[Qırmızı dəniz]].

Tövratın ikinci kitabı olan Çıxışa görə, Musa israillilərlə birlikdə Misirdən qaçarkən əsa ilə dənizə çırpılmış, dəniz ikiyə bölünmüş, İsrail oğulları keçdikdən sonra qrupun ardınca gələn Firon və əsgərləri, dənizin altında boğulmuşlardı. İbranicə Tövratda Yam Suf (&quot;Qamış suyu&quot;) kimi xatırlanır və ingilis dilində &quot;Red Sea&quot; oxunur. Bu deyimin zaman keçdikcə pisləşərək &quot;Qırmızı dəniz&quot; kimi istifadə olunmağa başladığı qəbul edilən fikirlərdəndir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://books.google.com.tr/books?id=M5XIBAAAQBAJ&amp;pg=PT108&amp;lpg=PT108&amp;dq=MISIRDAN+%C3%87IKI%C5%9E+SAZLIK+DEN%C4%B0Z%C4%B0&amp;source=bl&amp;ots=dw_mvQdxOm&amp;sig=ACfU3U2MtvsSS82Q1_lzkJkQyCIrHz-obQ&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiAj5CezavpAhU5xMQBHVY_CYIQ6AEwCHoECAwQAQ#v=onepage&amp;q=MISIRDAN%20%C3%87IKI%C5%9E%20SAZLIK%20DEN%C4%B0Z%C4%B0&amp;f |access-date=2021-12-30 |archive-date=2020-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625091019/https://books.google.com.tr/books?id=M5XIBAAAQBAJ&amp;pg=PT108&amp;lpg=PT108&amp;dq=MISIRDAN+%C3%87IKI%C5%9E+SAZLIK+DEN%C4%B0Z%C4%B0&amp;source=bl&amp;ots=dw_mvQdxOm&amp;sig=ACfU3U2MtvsSS82Q1_lzkJkQyCIrHz-obQ&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiAj5CezavpAhU5xMQBHVY_CYIQ6AEwCHoECAwQAQ#v=onepage&amp;q=MISIRDAN%20%C3%87IKI%C5%9E%20SAZLIK%20DEN%C4%B0Z%C4%B0&amp;f |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Musa təxminən 40 il bu ölkədə yaşadıqdan sonra Vəd edilmiş torpaqda — Nebo dağında öldü.

Məşhur inancın əksinə olaraq, dünyəvi mənbələr Musa ilə Tövrat arasında tarixi bir əlaqə görmürlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.turuz.info/Dil/0184-Sumerle%20turkler-muezziz%20ilmiye%20chigh%20(51d)(2.212KB).pdf |access-date=2021-12-30 |archive-date=2012-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505212923/http://turuz.info/Dil/0184-Sumerle%20turkler-muezziz%20ilmiye%20chigh%20(51d)(2.212KB).pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tövratı aldığı güman edilən Musanın iddia edilən ömür illəri ilə tövratın yazılması arasında min ilə yaxın vaxt var. Musa haqqında ilk yazılı mənbələrin [[Babil sürgünü]] zamanı yazılmış mənbələr olduğuna inanılır.&lt;ref&gt;https://www.google.com/books/edition/_/bk7_CMIAQOsC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA10|başlık=Moses {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230729175135/https://www.google.com/books/edition/_/bk7_CMIAQOsC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA10%7Cba%C5%9Fl%C4%B1k%3DMoses |date=2023-07-29 }}: Heroic Man, Man of God|sayfalar=10ff (p. 11 Albright; pp. 29–30, Noth)|yayıncı=A&amp;C Black|yıl=1988|ad=George W.|soyadı=Coats&lt;/ref&gt;

Dinə əsasən, Allah tərəfindən ona [[Tövrat]] göndərilmişdir. Fironu Allah yoluna çağırmış, lakin firon ona inanmayıb coşqun sularda boğulmuşdur. Musa peyğəmbər [[Şüeyb|Şüeyb peyğəmbərin]] kürəkəni [[Harun|Harun peyğəmbərin]] kiçik qardaşıdır. 

== İslamda yeri ==

=== Quranda yeri ===
Quranda adı 136 dəfə keçmişdir. O, 5 [[Ulul-əzm peyğəmbər]]dən biridir. Quranda Musanın həyat və hekayəsindən əsasən [[Bəqərə surəsi|bəqərə]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=172|title= əl-Bəqərə (İnək) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260418135730/https://qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=172|archive-date= 2026-04-18|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Əraf surəsi|əraf]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=177|title= əl-Əraf (Sədd) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20251114151941/https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=177|archive-date= 2025-11-14|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Yunus surəsi|yunus]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=180|title= Yunus (Yunis) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260520105317/https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=180|archive-date= 2026-05-20|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Hud surəsi|hud]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=181|title= Hud surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20251005184402/https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=181|archive-date= 2025-10-05|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Taha surəsi|taha]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=190|title= Taha surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260418141946/https://qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=190|archive-date= 2026-04-18|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Qəsəs surəsi|qəsəs]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=198|title= əl-Qəsəs (Əhvalat) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260515110009/https://qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=198|archive-date= 2026-05-15|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Şuəra surəsi|şuəra]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=196 |title= əş-Şuəra (Şairlər) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;, [[Nəml surəsi|nəml]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=197|title= ən-Nəml (Qarışqalar) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260520093502/https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=197|archive-date= 2026-05-20|url-status= live}}&lt;/ref&gt;, [[Mumin surəsi|mumin]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=210|title= əl-Mumin (Mömin) surəsi|author= |date= |website= |publisher= |language= |access-date= 4 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260420020233/https://qafqazislam.com/index.php?lang=az&amp;sectionid=106&amp;id=210|archive-date= 2026-04-20|url-status= live}}&lt;/ref&gt; və başqa surələrdə danışılır.

==== Hədislərdə yeri ====

== Xristianlıqda yeri ==

== Filmoqrafiya ==

* On əmr (1923, film)
* [[On əmr (1956, film)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Musanın övladları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.irs-az.com/archive/gen/n3/n3_18.htm İslamaqədərki dünya] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170317165943/http://www.irs-az.com/archive/gen/n3/n3_18.htm |date=2017-03-17 }}
* [http://quranqisseleri.blogspot.com/2008/03/musa-peymbr-v-xzr.html Musa peyğəmbər və Xızır]
{{Xarici istinadlar}}
{{Peyğəmbərlər}}
[[Kateqoriya:Yəhudi Bibliyası peyğəmbərləri]]
[[Kateqoriya:Musa| ]]
[[Kateqoriya:Övladlıqlar]]
[[Kateqoriya:Dinlərin baniləri]]
[[Kateqoriya:Mifologiya və əfsanələrdə qəhrəmanlar]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq]]
[[Kateqoriya:İlahi komediya personajları]]
[[Kateqoriya:Tövratda xatırlananlar]]
[[Kateqoriya:Yəhudi mifologiyası]]</text>
      <sha1>lu88b0pgyis6hdakyqo9fwnpeqcftes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81493</id>
    <revision>
      <id>9037386</id>
      <parentid>5522671</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="0s98dsq1osey7rb7kiwex7xuj1tc9w7" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir
 |orijinal adı     = Molla Səfi Molla Nəbi oğlu Cavanşir
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1795
 |doğum yeri       = [[Gecəgözlü]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = [[Gecəgözlü]]
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Molla Səfi Gücəgözlü-Cavanşir''' — qazı, məktəbdar.

== Həyatı ==
Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir 1797-ci ildə [[Cavanşir-Dizaq mahalı]]nın [[Gecəgözlü]] obasında dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini atasından almışdı. Sonra [[Şuşa]] şəhərində molla, müctəhid yanında təhsilini davam etdirmişdi. Öncə obanın dini işləri ilə ilgilənmiş, məscidlərdə axundluq etmiş, 1878-ci ildə [[Zəngəzur qəzası]]nın qazısı təyin edilmişdi.

Molla Səfi qəza qazısı olarkən şair [[Məhəmməd bəy Aşiq]] yazmışdı:

&lt;poem&gt;
Olma Molla Səfitək aldan hörülən ipək,
Ya edən Səfiqulu buğdasın məğsub oldun.
&lt;/poem&gt;

Molla Səfidən xoşu gəlməyən şair [[Bəhram bəy Fədai]] yazırdı:

&lt;poem&gt;
Övladını görsən Molla Nəbinin,
Qövlün inkar edər şəri-mübinin,
Heç zad üçün satar dünyayə dinin,
Nəfsi əqlin ötüb onu Zal edər.
&lt;/poem&gt;

[[Mir Mehdi Xəzani]] Molla Səfi ilə dost idi. Qəsidələrinin birində yazırdı:
&lt;poem&gt;
Hanı Molla Səfi, yoxdu xəbəri bunlardan
Məshəfi-ruyi qoyub, hansı kitablara baxar?
&lt;/poem&gt;

== Ailəsi ==
Molla Səfinin törəmələri Axundov soyadını daşıyırdılar. Onun Möhsün, Həşim, Səlim adlı oğulları vardı.

== Mənbə ==
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: &quot;Soy&quot; dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

== Həmçinin bax ==
* [[Mirzə Səlim Axundov]]

[[Kateqoriya:Axundlar]]</text>
      <sha1>0s98dsq1osey7rb7kiwex7xuj1tc9w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037448</id>
      <parentid>9037386</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="sk6rm7jia9djkhgq7n42pdzv4ai5as4" xml:space="preserve">{{Sil|səbəb=M5}}{{Şəxs
 |adı              = Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir
 |orijinal adı     = Molla Səfi Molla Nəbi oğlu Cavanşir
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1795
 |doğum yeri       = [[Gecəgözlü]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = [[Gecəgözlü]]
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Molla Səfi Gücəgözlü-Cavanşir''' — qazı, məktəbdar.

== Həyatı ==
Molla Səfi Gecəgözlü-Cavanşir 1797-ci ildə [[Cavanşir-Dizaq mahalı]]nın [[Gecəgözlü]] obasında dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini atasından almışdı. Sonra [[Şuşa]] şəhərində molla, müctəhid yanında təhsilini davam etdirmişdi. Öncə obanın dini işləri ilə ilgilənmiş, məscidlərdə axundluq etmiş, 1878-ci ildə [[Zəngəzur qəzası]]nın qazısı təyin edilmişdi.

Molla Səfi qəza qazısı olarkən şair [[Məhəmməd bəy Aşiq]] yazmışdı:

&lt;poem&gt;
Olma Molla Səfitək aldan hörülən ipək,
Ya edən Səfiqulu buğdasın məğsub oldun.
&lt;/poem&gt;

Molla Səfidən xoşu gəlməyən şair [[Bəhram bəy Fədai]] yazırdı:

&lt;poem&gt;
Övladını görsən Molla Nəbinin,
Qövlün inkar edər şəri-mübinin,
Heç zad üçün satar dünyayə dinin,
Nəfsi əqlin ötüb onu Zal edər.
&lt;/poem&gt;

[[Mir Mehdi Xəzani]] Molla Səfi ilə dost idi. Qəsidələrinin birində yazırdı:
&lt;poem&gt;
Hanı Molla Səfi, yoxdu xəbəri bunlardan
Məshəfi-ruyi qoyub, hansı kitablara baxar?
&lt;/poem&gt;

== Ailəsi ==
Molla Səfinin törəmələri Axundov soyadını daşıyırdılar. Onun Möhsün, Həşim, Səlim adlı oğulları vardı.

== Mənbə ==
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: &quot;Soy&quot; dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.

== Həmçinin bax ==
* [[Mirzə Səlim Axundov]]

[[Kateqoriya:Axundlar]]</text>
      <sha1>sk6rm7jia9djkhgq7n42pdzv4ai5as4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehdi bəy Hacınski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81648</id>
    <revision>
      <id>9037072</id>
      <parentid>8999379</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19121" sha1="ihxuspco4dzhsdo70j06uhlmtrkvn9j" xml:space="preserve">
{{Vəzifəli şəxs
 |şəklin izahı       = Mehdi bəy Hacınski 20-ci əsrin əvvəllərində
 |vəzifə                         = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin katibi
 |bayraq                        = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq2                       = Flag of Azerbaijan (1918–1920).svg
 |başlanğıc_1 = 8 yanvar 1919
 |son_1       = 12 yanvar 1920
 |fraksiya_1  = [[Müsavat və bitərəflər fraksiyası]]
 |vəzifə_2    = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü]]
 |bayraq_2    = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq2_2   = Flag of Azerbaijan (1918–1920).svg
 |başlanğıc_2 = 7 dekabr 1918
 |son_2       = 27 aprel 1920
 |fraksiya_2  = [[Müsavat və bitərəflər fraksiyası]]
 |vəzifə_3       = [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin [[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Daxili İşlər Nazirinin]] müavini
 |bayraq_3       = Coat of Arms of the Azerbaijan Democratic Republic.png
 |bayraq2_3      = Flag of Azerbaijan (1918–1920).svg
 |başlanğıc_3    = sentyabr 1918
 |son_3          = ?
 |nazir_3       = [[Behbud xan Cavanşir|Behbud xan Cavanşir]]
 |hökumət_3    = 
}}

'''Hacınski Mehdi bəy Süleyman bəy oğlu''' ({{DVTY}}) — görkəmli maarif və mədəniyyət xadimi, aktyor, ictimai-siyasi xadim publisist, naşir, [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin üzvü, daxili işlər nazirinin müavini&lt;ref&gt;{{Cite book |last=(Şahsevən) Əliyarlı |first=İltifat |url=https://azcp.org/wp-content/uploads/2023/07/Azerbaycan_Cumhuriyyetinin_daxili_ishler_nazirleri_ve_silahdashlari_Istiqlal_fedaileri_1918-20.pdf |title=Azərbaycan Cümhuriyyətinin daxili işlər nazirləri və silahdaşları (İstiqlal fədailəri) (1918-20-ci illər) |publisher=Mütərcim |year=2017 |location=Bakı |pages=262-264 |language=az |author-link=İltifat Əliyarlı |url-status= }}&lt;/ref&gt;. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının]] Müsavat və demokratik bitərəflər qrupundan üzvü, həmçinin [[Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi|İstiqlal Bəyannaməsini]] imzalayan 26 şəxsdən biri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |url=https://lib.az/users/1/upload/files/AXC_En._1.pdf |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild |title-link= |publisher=Lider Nəşriyyat |year=2004 |isbn=9952-417-14-2 |edition=1-ci nəşr |location=[[Bakı]] |publication-place= |pages=43, 164, 166, 439-442 |language=az |access-date=2025-04-23 |archive-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226143949/https://lib.az/users/1/upload/files/AXC_En._1.pdf |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

=== İlk illəri ===
Mehdi bəy Süleyman bəy oğlu Hacınski 1879-cu il may ayının 24-də [[Quba]]da ziyalı və [[bəy]] ailəsində anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin poçt və teleqraf naziri, 1937-ci il repressiyalarının qurbanı [[Camo bəy Hacınski|Camo bəy Hacınskinin]] böyük qardaşı idi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Anası Nuşafərin xanım, Qubanın görkəmli şairi və maarifçisi [[Mirzə Heybət Axundzadə|Hacı Mirzə Heybət Axundzadənin]] qızıdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mərdanov |first=Misir |url=https://web2.anl.az/read/page.php?zoom=0&amp;bibid=682459&amp;pno=46 |title=1920-ci ilədək ali məktəblərdə oxumuş azərbaycanlılar |last2=Tahirzadə |first2=Ədalət |publisher=Təhsil nəşriyyatı |year=2019 |isbn=978-9952-518-03-0 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=87 |language=az |ref={{SfnRef|Mərdanov, Tahirzadə|2018}} |author-link1=Misir Mərdanov |author-link2=Ədalət Tahirzadə |access-date=17 aprel 2026}}&lt;/ref&gt; Əvvəlcə [[Mədrəsə|mədrəsədə]] oxuyan Mehdi, sonra təhsilini [[Bakı real məktəbi|Bakıdakı realnı məktəbində]] davam etdirmiş və Şərq dilləri kurslarını bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book |last=Şahverdiyev |first=Akif |url=http://lib.az/users/1/upload/files/Azyarbayan_myatbuaty_tarihi.pdf |title=Azərbaycan mətbuatı tarixi |publisher=Təhsil nəşriyyatı |year=2006 |location=[[Bakı]] |page=91 |access-date=2023-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712063633/http://lib.az/users/1/upload/files/Azyarbayan_myatbuaty_tarihi.pdf |archive-date=2019-07-12 |url-status=live |authorlink=}}&lt;/ref&gt; 

=== İctimai-mədəni fəaliyyəti ===
Hacınski, 1896-cı ildə Bakıda müsəlman teatr truppasının təşkilində yaxından iştirak etmişdi. O, 1905-ci ildə [[Bakı Şəhər Duması|Bakı Şəhər Dumasının]] üzvü seçilmişdi.&lt;ref&gt;İltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı – Mütərcim – 2013&lt;/ref&gt; Müsəlman xeyriyyə cəmiyyətinin (“Cəmiyyəti-xeyriyyə”), “Nicat” və “Səfa” mədəni-maarif cəmiyyətlərinin təşkilatçılarından olmuşdur. 1906-cı ildən [[Nicat Cəmiyyəti|&quot;Nicat&quot; xeyriyyə cəmiyyətinin]] teatr bölməsinə rəhbərlik etmiş, 1914-cü ildən [[Səfa Cəmiyyəti|&quot;Səfa&quot; cəmiyyəti]] teatr bölməsinin sədr müavini olmuşdur.  [[Nicat Cəmiyyəti|&quot;Nicat&quot; cəmiyyəti]] adından [[Üzeyir Hacıbəyov|Ü. Hacıbəyova]] &quot;Leyli və Məcnun&quot; operasına görə mükafatı o təqdim etmişdir. Ü. Hacıbəyovun yaradıcılığına daim diqqətlə yanaşırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Гаджинский Мехти бек Сулейман оглы |url=http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=202&amp;lang=RU |website=Электронная энциклопедия Узеира Гаджибекова |language=ru |quote=С 1908 выступал и в качестве актера. Он вручал Гаджибекову премию от имени общества «Ниджат» за оперу «Лейли и Меджнун». К творчеству Узеир бека относился с исключительным вниманием и заботой. |access-date=2025-05-22 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204150735/http://uzeyirbook.musigi-dunya.az/ru/data.pl?id=202&amp;lang=RU |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Bakı teatrlarında müxtəlif xarakterli obrazlar- Karl Moor (“Qaçaqlar”, [[Fridrix Şiller|F.Şiller]]), [[Nadir şah]] (“[[Nadir şah (tarixi faciə)|Nadir şah]]”, [[Nəriman Nərimanov|N.Nərimanov]]) və s. yaratmışdır. Hacınskinin teatrda ilk çıxışı [[Nəriman Nərimanov|Nəriman Nərimanovun]] [[Nadanlıq (əsər)|“Nadanlıq”]] əsərində olmuşdur. İlk məqaləsi [[İsmayıl Qaspıralı|İsmayıl bəy Qaspralının]] “[[Tərcüman (qəzet)|Tərcüman]]” qəzetinin 1898-ci il 8 dekabr tarixli sayında Azərbaycan və rus dillərində dərc olunmuşdur. “[[Kaspi (qəzet)|Kaspi]]”, “[[Həyat (qəzet)|Həyat]]”, “[[İqbal (qəzet)|İqbal]]”, “[[İrşad (qəzet)|İrşad]]” və s. qəzetlərdə, “[[Zənbur (jurnal, 1909)|Zənbur]]”, “[[Molla Nəsrəddin (jurnal)|Molla Nəsrəddin]]” jurnallarında “Ürfüzadə”, “Dəmdəməki”, “Avara”, “Estet” və s. imzalarla Azərbaycan teatrına, aktyor sənətinə dair məqalələr, hekayə, oçerk və felyetonlar dərc etdirmişdir. 1906-07-ci illərdə “[[Hümmət Partiyası|Hümmət]]” təşkilatının rəsmi çap orqanı olan “[[Təkamül (qəzet)|Təkamül]]” qəzetinin naşiri olmuşdur. Bir sıra pyesləri (“Əl-Mənsur”, [[Henrix Heyne|H.Heyne]]; “Qaçaqlar”, [[Fridrix Şiller|F.Şiller]]; “Nadan övlad”, [[Denis Fonvizin|D.Fonvizin]] və s.) Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Xalq yaradıcılığı nümunələrinin toplanıb Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilməsində də Mehdi bəyin xidmətləri olmuşdur. Onun, “[[Əbdüləziz|Sultan Əbdüləzizin]] xəli, yaxud ilk Türk Cümhuriyyəti” adlı dram əsəri var.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=25 may 2019 |title=Mehdi bəy Hacınski - 140 |language=az |work=Hürriyyət |url=https://www.anl.az/down/meqale/hurriyyet/2019/may/655326.htm}}&lt;/ref&gt; [[Firidun bəy Köçərli|Firidun bəy Köçərliyə]] ədəbiyyat tarixinə aid materialların axtarışında əvəzsiz köməklik göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Hacınski Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığı nümunələrinin toplanması və nəşri ilə də məşğul olmuşdur. [[Mirzə Ələkbər Sabir|Mirzə Ələkbər Sabirlə]] dost olub, ölümündən sonra əsərlərinin nəşrində fəal iştirak edib. Sovet dövründə [[Tbilisi|Tiflisdə]] çıxan “[[Yeni fikir (qəzet, 1922)|Yeni fikir]]”, “Yeni kənd” qəzetləri və “[[Dan ulduzu (jurnal)|Dan ulduzu]]” jurnalı ilə əməkdaşlıq edib.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/ace-x-cild/page/155/mode/2up |title=Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası - X Cild (F,X,H,C,Ç,Ş) |publisher=Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası |year=1987 |editor-last=Quliyev |editor-first=Cəmil |editor-link=Cəmil Quliyev (tarixçi) |location=Bakı |pages=156 |language=az}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmiş qeyri-hökumət xeyriyyə təşkilatı olan &quot;Uşaq evi&quot; cəmiyyətinin həqiqi üzvlərindən biri də Mehdi bəy Hacınski olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://lib.az/users/1/upload/files/AXC_En._2.pdf |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası: 2 cilddə. II cild |title-link=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası |publisher=Lider Nəşriyyat |year=2005 |isbn=9952-417-44-4 |location=[[Bakı]] |pages=420 |language=az |access-date=2025-04-23 |archive-date=2024-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223112209/https://lib.az/users/1/upload/files/AXC_En._2.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bakı Dövlət Universitetinin təşkilində və təhsil sahəsində xidmətləri ===
1919-cu ilin yayında [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] hökuməti tərəfindən Zaqafqaziya Universitetinin Bakıya köçürülməsi müzakirəyə çıxarılmış, lakin bu təşəbbüs gerçəkləşmədikdə, yeni universitetin yaradılması qərara alınmışdır. Bu kontekstdə Mehdi bəy Hacınski universitetin açılması təşəbbüsünü parlamentdə fəal şəkildə müdafiə etmiş, məsələnin aktuallığını və zəruriliyini vurğulamışdır. 1919-cu il avqustun 21-də keçirilən parlamentin 67-ci iclasında Müsavat fraksiyasının üzvü kimi çıxış edən Hacınski universitetin təşkili istiqamətində hökumətin gördüyü işlər barədə ətraflı məlumat vermişdir. O, universitet üçün zəruri olan infrastruktur və kadr təminatının mövcud olduğunu əsas gətirərək bu təşəbbüsə dəstək çağırışı etmişdir. Hacınski demişdir:

{{cquote|müəllif=|Bakıda darülfünun olması mümkündürmü? Hökumət bəyan edir ki, mümkündür, çünkü professor-müəllim heyəti Bakıya gəlməyinə etiraz etmir, tədris müəssisəsi kimi, kommerçeski məktəbin binası hazır, tibb şöbəsi üçün alət-avadanlıq nümunələri var və s. Universitetin açılması üçün daha nə lazımdır?}}

Mehdi bəy Hacınski 1919-cu ilin avqustun 25-də parlamentin 68-ci iclasında universitetin yaradılması haqqında qanun layihəsinin maddə-maddə səsə qoyulmasını təklif etmiş və bu təklif əsasında universitetin nizamnaməsi müzakirə edilmişdir. Ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri universitetə muxtariyyət verilməsi ilə bağlı olmuşdur. Hacınski bu məsələyə aydınlıq gətirərək qeyd etmişdir ki, nizamnamədə nəzərdə tutulan muxtariyyət yalnız elmi çərçivədə tətbiq olunacaqdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=İsgəndərov |first=Anar |author-link=Anar İsgəndərov |date=6 noyabr 2024 |title=Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin misilsiz yadigarı |work=[[Xalq qəzeti]] |url=https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/201077-azerbaycan-xalq-cumhuriyyetinin-misilsiz-yadigari |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423101243/https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/201077-azerbaycan-xalq-cumhuriyyetinin-misilsiz-yadigari |archive-date=23 aprel 2025}}&lt;/ref&gt;

Mehdi bəy Hacınski həmçinin 1919-cu il sentyabrın 1-də qəbul olunan qərara əsasən [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tələbələri|100 nəfər azərbaycanlı tələbənin]] xarici ölkələrə dövlət hesabına göndərilməsi təşəbbüsünün həyata keçirilməsində də aktiv rol oynamışdır. [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə|Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin]] sədrliyi ilə yaradılan müsabiqə komissiyasının üzvü kimi o, tələbələrin seçilməsi və xarici ölkələrə göndərilməsi prosesində iştirak etmişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Qurban |first=Teyyub |url=https://web2.anl.az/read/page.php?bibid=588947&amp;pno=46 |title=Yüz tələbə, yüz tale |publisher=&quot;Şur&quot; |year=2018 |location=[[Bakı]] |pages=88 |language=az |author-link=Teyyub Qurban |access-date=14 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==

=== AXC dövrü ===
1917-ci ildən [[Müsavat (Müsəlman Demokrat Partiyası)|Müsavat Partiyasının]], [[Zaqafqaziya Seymi|Zaqafqaziya Seyminin]], [[Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası|&quot;Müsəlman fraksiyası&quot;nın]] üzvü olub. Milli Şuranın Azərbaycan İstiqlal Bəyannaməsini qəbul etmiş 26 üzvündən biridir. Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il 19 noyabr tarixli &quot;Azərbaycan Məclisi Məbusanının təsisi haqqında qanun&quot;a əsasən Azərbaycan Parlamentinin tərkibinə daxil edilmişdi. Hacınski, Parlamentin Rəyasət Heyətinin tərkibinə və “[[Müsavat (Müsəlman Demokrat Partiyası)|Müsavat]]” Partiyasının II qurultayında isə partiyanın Mərkəzi Komitəsi Rəyasət Heyətinə seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yaqublu |first=Nəsiman |url=https://achiqkitab.aztc.gov.az/ru/file/view/mehemmed-emin-resulzade-ensiklopediyasi-55dbfd72d647c.pdf |title=Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası |title-link=Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası |publisher=Kitab Klubu |year=2013 |isbn=978-9952-8202-2-5 |editor-link=Nəsiman Yaqublu |location=[[Bakı]] |page= |pages=130 |language=az}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti daxili işlər nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdı. 1918-ci ilin oktyabrında [[Gəncə Hərbi Məktəbi|Gəncə hərbi məktəbinin]] ilk buraxılışında daxili işlər nazirinin müavini kimi iştirak edənlərdən biri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Вагабова |first=Эсмира |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/970818 |title=ОТКРЫТИЕ ШКОЛЫ ПРАПОРЩИКОВ В ГЯНДЖЕ – НАЧАЛЬНЫЙ
ПУТЬ К СОЗДАНИЮ НАЦИОНАЛЬНОЙ АРМИИ |publisher=Yaqub Mahmudov 80.Yıl Armağan Sayısı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. Cilt 6. Sayı 5 |year=2019 |pages=317 |language=ru |issn=2148-2292}}&lt;/ref&gt; 

1919-cu ildə [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti]]nin katibi olmuşdu.&lt;ref&gt;İltifat Əliyarlı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə rabitənin inkişafı. Bakı: Mütərcim, 2009, səh.85.&lt;/ref&gt; Hacınski, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə yeni yaradılmış [[Bakı Dövlət Universiteti|Azərbaycan Dövlət Universitetinin]] Hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 

=== Sovet hakimiyyəti illərində ===
Bolşeviklər Azərbaycanı ələ keçirdikdən sonra Hacınski ölkədə qaldı. Həmin dövrdə Məhkəmə Xadimlərinin I Qurultayında Xalq Hakimləri Şurasının Rəyasət Heyətinə üzv seçilmişdir. [[Mir Cəfər Bağırov|Mircəfər Bağırovun]] himayəsində olan Hacınski, Xalq Ədliyyə Komissarlığında təlimatçı kimi çalışmış, məhkəmə idarələrinin təşkili məqsədilə [[Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası|Naxçıvan Muxtar Respublikasına]] ezam olunmuşdur. Burada Xalq Ərzaq Komissarının və Xalq Maarif Komissarının müavini vəzifələrini icra etmiş, Naxçıvan MSSR Ali İqtisadi Şurasının üzvü və Muxtar Respublikanın Tədqiqi üzrə Komitənin sədri seçilmişdir. Sonralar Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Şurası (AXTŞ) Baş İdarəsi rəisinin müavini, “Xalq təsərrüfatı” jurnalının redaksiya kollegiyasının üzvü olmuş, dövlət qulluqçuları üçün türk dili kurslarına rəhbərlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Mehdi bəy Hacınski 18 iyun 1941-ci ildə [[Bakı|Bakıda]] vəfat etmişdir.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/ace-x-cild/page/155/mode/2up |title=Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası - X Cild (F,X,H,C,Ç,Ş) |publisher=Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası |year=1987 |location=Bakı |pages=156 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
Mehdi bəyin oğlu [[Adil Hacınski]] Azərbaycan bəstəkarı [[Tofiq Quliyev|Tofiq Quliyevin]] bacısı, professor Fəridə-Simuzər Quliyeva (1925-2016) ilə ailə qurmuşdur. Hacınskilər nəslinin nümayəndələrindən olan nəvəsi Rəna Hacınski isə 2020-ci illərdə vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Raufqızı |first=Gülşən |date=7 İyun 2016 |title=Tofiq Quliyevin bacısı vəfat edib |language=az |work=modern.az |url=https://modern.az/az/news/103796/ |access-date=25 yanvar 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Quliyeva Simuzər Ələkbər qızı |url=https://musicacademy.edu.az/az/struktur/fakulte-mn/fortepiano-fakultesi/96-ikhtisas-fortepiano-kf/ixtisas-ft-gorkemli/284-quliyeva-simuzer.html |access-date=25 yanvar 2026 |website=Bakı Musiqi Akademiyası |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* [https://youtube.com/shorts/xzSFiZC2gBY?si=hAO99hdbGID1d1UE Mehdi bəy Hacınski dodaq-qaçdı danışır (öz səsi, Bəhram Mansurovun arxivindən, YouTube]
{{Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri}}{{1920-ci ilə qədər Azərbaycanda siyasi fəaliyyət}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Bakı real məktəbinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər nazirlərinin müavinləri]]
[[Kateqoriya:Bakı Şəhər Dumasının üzvləri]]
[[Kateqoriya:Hacınskilər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin baş katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin katibləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilinə tərcümə edənlər]]
[[Kateqoriya:Zaqafqaziya Seyminin üzvləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan müsəlmanları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dramaturqları]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:XX əsr dramaturqları]]
[[Kateqoriya:XX əsr publisistləri]]
[[Kateqoriya:Rus dilindən tərcümə edənlər]]
[[Kateqoriya:SSRİ publisistləri]]
[[Kateqoriya:Qəzet redaktorları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan publisistləri]]</text>
      <sha1>ihxuspco4dzhsdo70j06uhlmtrkvn9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araz-Naxçıvan PFK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83432</id>
    <revision>
      <id>9037356</id>
      <parentid>9018099</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20013" sha1="0kkh2ulemnvvdyzqbe6wrt195gid5a5" xml:space="preserve">{{Futbol klubu
| emblem         = Araz-Naxçıvan PFK (loqo).jpg
| şəklin ölçüsü = 180px
| klubun tam adı = Araz Naxçıvan Peşəkar Futbol Klubu
| ölkə           = {{AZE}}
| rəngləri       = {{rəng qutusu|#FF033E}}{{rəng qutusu|#FEFEFE}} [[qırmızı]]-[[ağ]]
| ləqəbi         = Boz qurdlar
| yaranma tarixi = 1967
| stadionu       = [[Naxçıvan şəhər stadionu]] 
| tutumu         = 12,800
| prezidenti     = {{bayraq|Azərbaycan}} Ceyhun Sultanov
| baş məşqçisi   = {{bayraq|Azərbaycan}} [[Cavid Hüseynov]] (faktiki)&lt;br /&gt;{{bayraq|Azərbaycan}} [[Zaur İsmayılov]] (formal)
| liqa           = [[Azərbaycan Premyer Liqası]]
| mövsüm         = [[Azərbaycan Premyer Liqası 2025/2026|2025-26]]
| sıra           = 6.
| sayt           =anpfc.az 
| pattern_la1 = _jakoprimera22wr
| pattern_b1 = _jakoprimera22wr
| pattern_ra1 = _jakoprimera22wr
| pattern_sh1 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so1 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| shorts2 = FF0000
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _jakoprimera22rw
| pattern_b2 = _jakoprimera22rw
| pattern_ra2 = _jakoprimera22rw
| leftarm2 = FF0000
| body2 = FF0000
| rightarm2 = FF0000
| shorts = FF0000
| socks2 = FF0000
}}
'''Araz-Naxçıvan PFK''' — [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]] şəhərini təmsil edən Azərbaycan futbol klubu. Hal-hazırda [[Azərbaycan Premyer Liqası]]nda çıxış edir. 1967-ci ildə təsis edilib, 2013-cü ildə bərpa olunub. 2014-cü ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]]nda mübarizə aparıb. Həmin il 11 oyunun 9-da məğlub olduğu üçün, hakimlərin ədalətsiz qərarlarını əsas gətirərək&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://m.futbolpress.az/oxu.php?id=37744 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2023-01-23 |archive-date=2023-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123002250/https://m.futbolpress.az/oxu.php?id=37744 |url-status= }}&lt;/ref&gt; çempionatda iştirakını dayandırmışdır. 2019-cu ildə başa çatmış sonuncu — [[Naxçıvan Muxtar Respublikasının XV futbol çempionatı|Naxçıvan Muxtar Respublikasının XVII futbol çempionatı]]nda birinci yeri tutmuşdur. 2022-ci ildən yenidən I Diviziona vəsiqə qazanmışdır. 2021–2022 mövsümündə [[Azərbaycan Region Liqası|Region Liqası]]nda çıxış edərək çempionatı 3-cü yerdə başa vurmuşdur.

== Tarixi ==

=== Sovet dövründə ===
Klub 1967-ci ildə &quot;Araz&quot; adı ilə təsis edilib. Belə ki, 1967-ci ilin mart-aprel aylarında bir vaxtlar &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;nin heyətində mükəmməl oyunu ilə seçilən Tofiq Axundov [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvana]] göndərildikdən sonra bir qrup naxçıvanlı fəalın da iştirakı ilə &quot;Araz&quot; futbol komandası yaradılır və seleksiya xarakterli məşqlərə start verilir. Bu zaman artıq [[SSRİ]] çempionatında futbol mövsümü başladığından komandanın çıxışı növbəti mövsümə – 1968-ci ilə saxlanılır. 1968-ci ilin əvvəllərində [[SSRİ Futbol Federasiyası]] müəyyən etdiyi zona birinciliklərini açıqlayır və &quot;Araz&quot; 3-cü zonanın &quot;B&quot; qrupunda mübarizə aparmağa başlayır. Bu zonada (qrupda) keçmiş Sovetlər İttifaqının tərkibində olan ölkələrin 21 komandası yarışırdı ki, bunların da üçü – &quot;[[Mingəçevir FK|Toxucu]]&quot; ([[Mingəçevir]]), &quot;[[Simurq PİK|Daşqın]]&quot; ([[Zaqatala]]) və &quot;Araz&quot; ([[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]]) Azərbaycanı təmsil edirdilər.

İlk oyun günü: həmin vaxt &quot;Naxçıvan stadionu&quot; adlandırılan (indiki Naxçıvan Muxtar Respublika Stadionu) keçirildi. Rəqib &quot;Daşqın&quot; klubu idi.
1. Ramiz Məmmədov, 2. Vladimir Fyodorov, 3. Gülağa Quliyev, 4. Mirzəağa Əliyev, 5. Hafiz Əliyev, 6. Nəriman Əliyev. 7 Tahir Əliyev, 8. Vitali Xluçin, 9. Şəmsəddin Zeynalov, 10. Vitali Andreyko, 11. Novruz Əliyev.

Meydana çıxan ilk heyətin tərkibində 4 naxçıvanlı futbolçu var idi. Ehtiyat oyunçular skamyasında isə Feruz Məmmədov ([[Lənkəran]]), Cəlil Fətullayev ([[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]]), İbrahim Qədimov (Naxçıvan), Aslan Abbasov (Naxçıvan), Yusif Əliyev ([[Bərdə]]) və Şamo Eynullayev ([[Bakı]]) əyləşmişdi.
1968-ci il mövsümündə 40 oyunda iştirak edən &quot;Araz&quot; 5 qələbə və 11 heç-heçə ilə 21 xal toplayır. &quot;B&quot; qrupunda ardıcıl olaraq 3 mövsüm keçirən komandanın nəticələri ürəkaçan olmur.
Ötən əsrin 70-ci illərində &quot;Araz&quot; komandası böyük uğurlara imza atmağa başlayır. 1979-cu ildə komandanın &quot;sükanı arxası&quot;na [[Əhməd Ələsgərov]] gətirilir. Köməkçi-məşqçi funksiyası isə Hafiz Əliyevə həvalə edilir. Turnir cədvəlindəki mövqeyini itirməsinə baxmayaraq, komanda həmin il çempionatı 6-cı pillədə başa vurur. Baş məşqçi Əhməd Ələsgərov isə &quot;Neftçi&quot; komandasına aparılır. Onunla birgə Naxçıvan təmsilçisinin heyətində uğura imza atan 8 futbolçu Bakı klubuna yollanır.

=== 80–90-cı illər ===
Ötən əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində elə də böyük nəticələr qazana bilməyən &quot;Araz&quot;, 1987-ci il istisna olmaqla, SSRİ dağılana qədər müntəzəm olaraq II dəstədə çıxışını davam etdirir. &quot;Araz&quot; 1987-ci ildə Azərbaycan SSR-in daxili birinciliyində mübarizə aparır və klub tarixinin ilk titulunu – çempionluğu qazanır. Bu çempionluq komandaya yenidən SSRİ çempionatına qayıtmağa imkan yaradır. Məhz 1988-ci ildən etibarən komanda nailiyyətlər əldə etməyə başlayır. İki il ardıcıl olaraq turnir cədvəlini 7-ci və 9-cu pillələrdə başa vuran komanda 1990-cı ildə ikinci aşağı liqada böyük nəticə göstərir. Belə ki, Azərbaycan komandalarının qərarlaşdığı 3-cü zonanın &quot;A&quot; yarımqrupunda 2-ci olan &quot;Araz&quot; 1–12-ci yerlər uğrunda mübarizədə üçüncü olur. Komanda bu mərhələdə yalnız &quot;[[Qarabağ FK|Qarabağ]]&quot; və &quot;[[Xəzər Sumqayıt FK|Xəzər]]&quot; ([[Sumqayıt]]) komandalarından geri qalırdı.
Yarandığı gündən etibarən Azərbaycan futboluna yeni nəfəs gətirən &quot;Araz&quot;ın formasını SSRİ dönəmində [[Vaqif Sadıqov (məşqçi)|Vaqif Sadıqov]], [[Oqtay Abdullayev]], [[Novruz Əzimov]], [[Maşalla Əhmədov]], [[İlqar Hüseynov]], Asim İbrahimov, Ceyhun Hüseynov, [[Böyükağa Hacıyev]], Allahverdi Səfərov, İbrahim Rzayev və digər tanınmış futbolçular geyiniblər.

== Keçirilən görüşlər ==
&quot;Araz&quot; SSRİ çempionatlarında 676 görüş keçirib ki, bu görüşlərin də 277-si Naxçıvan stadionunda oynanılıb. Doğma arenada 146 qələbə qazanan &quot;Araz&quot; 68 görüşdə meydanı &quot;sülh&quot;lə tərk edib. 63 görüş isə rəqiblərin qələbəsi ilə yekunlaşıb. [[SSRİ Kuboku|SSRİ kuboku]] uğrunda isə komanda yalnız bir görüş (&quot;[[Rustavi FK|Rustavi]]&quot; komandası ilə) keçirib.

== Premyer liqadan çıxması ==
[[Fayl:Araz-Naxçıvan PFK loqo.jpg|thumb|left|200px|2014-cü ildən 2021-ci ilə qədər istifadə olunan emblem]]
2 noyabr 2014-cü ildə Araz-Naxçıvan FK [[Azərbaycan Premyer Liqası|Azərbaycan Milli Futbol Çempionatının yüksək liqası]] olan Topaz Premyer Liqasının 11-ci turunda [[Qarabağ FK|&quot;Qarabağ&quot;a]] səfərdə 4–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Bundan sonra klub 3 noyabr 2014-cü ildə rəsmi saytı vasitəsilə fəaliyyətini dayandırdığı haqqında açıqlama vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arazpfc.com/xeber/300/|title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;dan bildiriş!|author=|date=2014-11-03|work=|publisher=arazpfc.com|accessdate=2014-11-18|language=az|archive-date=2014-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141122161258/http://arazpfc.com/xeber/300/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 4 noyabr 2014-cü ildə isə rəsmi saytı vasitəsilə 1 açıqlama da verən klub fəaliyyətini dayandırmasının səbəbləri ilə bağlı [[Kütləvi informasiya vasitələri|KİV]]-də yer alan xəbərlərə münasibət bildirmiş və səbəblər açıqlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arazpfc.com/xeber/301/|title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; rəsmən fəaliyyətini dayandırdı|author=|date=2014-11-04|work=|publisher=arazpfc.com|accessdate=2014-10-29|language=az|archive-date=2014-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106142855/http://arazpfc.com/xeber/301|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Klub 11 noyabr 2014-cü ildə 1/40 saylı məktubla [[Peşəkar Futbol Liqası|Peşəkar Futbol Liqasına]] müraciət edərək fəaliyyətini dayandırması və 12-ci turdan etibarən Topaz Premyer Liqasında çıxışını davam etdirməyəcəyini bildirmişdir.&lt;ref name=&quot;pfl1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pfl.az/news/3717/|title=“Araz Naxçıvan” çempionatdan kənarlaşdırıldı|author=|date=2014-11-17|work=|publisher=pfl.az|accessdate=2014-10-29|language=az|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305161959/http://www.pfl.az/news/3717/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra PFL bu məsələ ilə bağlı qərar qəbul etməsi üçün [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]] İntizam Komitəsinə müraciət etmişdir.&lt;ref name=&quot;pfl1&quot; /&gt; 17 noyabr 2014-cü ildə AFFA İntizam Komitəsi iclas keçirmiş və PFL-nin müraciətini müzakirə etmiş, klubu 2014/2015-ci il mövsümündə Topaz Premyer Liqasından və ölkə kuboku oyunlarından xaric etmək və oyunların 50 %-dən azında iştirak etdiyi üçün bütün oyunlardakı nəticələrinin də ləğv edilməsi qərarını vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=20685&amp;lang=az|title=“Araz Naxçıvan” çempionat və ölkə kubokundan xaric edildi|author=|date=2014-11-17|work=|publisher=affa.az|accessdate=2014-10-29|language=az|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310220608/http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=20685&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pfl.az/news/3716/|title=İntizam Komitəsinin iclası keçirilib|author=|date=2014-11-17|work=|publisher=pfl.az|accessdate=2014-10-29|language=az|archive-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120231009/http://www.pfl.az/news/3716|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu hadisədən sonra 17 noyabr 2014-cü ildə PFL prezidenti [[Ramin Musayev]] klubun 2014/2015 mövsümündə Topaz Premyer Liqası və ölkə kubokundan kənarlaşdırılması və futbolçularına azad agent statusu verilməsi haqqında əmr vermişdir.&lt;ref name=&quot;pfl1&quot; /&gt;

Bundan sonra komanda [[Futbol üzrə Naxçıvan Muxtar Respublika çempionatı|futbol üzrə Naxçıvan Muxtar Respublika çempionatında]] çıxış edir. Fəaliyyətini dayandırmayan komanda 2014/15-ci il mövsümündən bəri bütün çempionatların, muxtar respublika kubokunun və &quot;Heydər Əliyev kuboku&quot;nun qalibi olub.

[[Fayl:Araz 2018.jpg|thumb|right|Araz-Naxçıvan PFK, 2018-ci ildə ]]

== Premyer liqaya qayıtması ==
2023-cü ilin may ayında artıq Azərbaycan çempionatının 1-ci Liqasının başa çatmasının az qalarkən klub liqada əsas rəqibi [[Neftçi-2 FK|Neftçi-2]] klubu ilə başa-baş rəqabətini qələbə ilə bitirir və 1-ci liqanın qalibi olur. AFFA nizam-intizam komitəsi klubun Azərbaycan Premyer liqasının 2023–2024 mövsümündə iştirak edə biləcəyinə qərar verir. Beləliklə də klub 2023–2024 mövsümündən etibarən Premyer liqada iştirak edir.

İyun ayında &quot;Araz-Naxçıvan Peşəkar Futbol Klubu&quot;nun ümumi yığıncağı keçirilib. Yığıncaqda klubun yeni təsisçiləri – [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası]] (50 %) və [[Naxçıvan Muxtar Respublikası Həmkarlar İttifaqları Şurası]] (50 %) – barədə məlumat verilib. Eyni zamanda, iclas zamanı klubun yeni prezidenti və Müşahidə Şurasının sədri vəzifələrinə seçkilər keçirilib, İdarə Heyəti və Müşahidə Şurasının tərkibi formalaşdırılıb. [[Ramin Axundov]] &quot;Araz-Naxçıvan Peşəkar Futbol Klubu&quot; İctimai Birliyinin prezidenti, [[Vüqar Abbasov]] isə Müşahidə Şurasının sədri seçiliblər&quot;.

== Avrokuboklarda ==
&quot;Araz-Naxçıvan&quot; 2024-25 mövsümü [[Azərbaycan Premyer Liqası 2024/2025|Azərbaycan Premyer Liqasında]] 3. yeri tutaraq tarixində ilk dəfə Avrokuboklarda iştirak etmək hüququ qazanmışdır.

* '''I t. m.''' = I təsnifat mərhələsi, '''II t. m.''' = II təsnifat mərhələsi, '''III t. m.''' = III təsnifat mərhələsi, '''Qrup m.''' = Qrup mərhələsi
* '''I m.''' = I mərhələ, '''II m.''' = II mərhələ, '''III m.''' = III mərhələ
* '''s.q.''' = Səfərdə vurulan qol hesabına, '''ə. v.''' = Əlavə vaxt hesabına
''15 avqust 2025-ci il tarixində olan məlumat:''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Mövsüm 
! Turnir 
! Mərhələ 
! Rəqib 
! Ev 
! Səfər 
! Nəticə
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Konfrans Liqası 2025/2026|2025-26]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Konfrans Liqası]] 
|bgcolor=&quot;#cff|II təsnifat mərhələsi 
| {{flag|GRE}} [[Aris FK|Aris]]
| style=&quot;text-align:center; background:#DDFFDD&quot;|2–1 
| style=&quot;text-align:center; background:#FFFFDD&quot;|2–2 
| style=&quot;text-align:center; background:#DDFFDD&quot;|'''4–3'''
| [[Fayl:Symbol keep vote.svg|17x17px]]
|-
|bgcolor=&quot;#cff|III təsnifat mərhələsi 
| {{flag|Kipr}} [[Omoniya Nikosiya FK|Omoniya]]
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdddd&quot;|0–4 
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdddd&quot;|0–5 
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdddd&quot;|'''0–9'''
| [[Fayl:Symbol delete vote.svg|17x17px]]
|}
=== Yarışlara görə ===
* '''O''' = oyun, '''Q''' = qələbə, '''H''' = heç-heçə, '''M''' = məğlubiyyət, '''VQ''' = vurduğu qollar, '''BQ''' = buraxdığı qollar, '''QN''' = qolların nisbəti

''15 avqust 2025-ci il tarixinə olan məlumat:''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!Sıra
!Turnir
!O!!Q!!H!!M|| '''Qollar'''
|-
|bgcolor=&quot;#cff|1
|bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Çempionlar Liqası]]
|0||0||0||0||0–0
|-
|bgcolor=&quot;#cff|2
| bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Kuboku]] / [[UEFA Avropa Liqası]]
|0||0||0||0|| align=&quot;center&quot; |0–0
|-
|bgcolor=&quot;#cff|3
|bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Konfrans Liqası]]
|4
|1
|1
|2
|align=center |4–12
|-
|bgcolor=&quot;#cff|4
| bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA Kuboklar Kuboku]]
|0||0||0||0||0–0
|-
|bgcolor=&quot;#cff|5
| bgcolor=&quot;#cff|[[UEFA İntertoto Kuboku]]
|0||0||0||0||0–0
|-
!-
! '''Cəmi'''
!4!!1!!1!!2!! align=&quot;center&quot; |'''4–12'''
|}

== Fanatları ==
Araz-Naxçıvan FK iki fanat dəstəsi var: ev oyunlarında onu dəstəkləyən &quot;Ultra Araz&quot; və Naxçıvandan kənarda &quot;Nəxşicahan&quot; fanklubları&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Nəqşicahan&quot; &quot;Araz&quot;ı tək buraxmadı&quot; . orasport.az. |url=http://orasport.az/684-neqshicahan-arazi-tek-buraxmadi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201162058/http://orasport.az/684-neqshicahan-arazi-tek-buraxmadi.html |archive-date=2014-02-01 |access-date=2014-01-26 |website=orasport.az |language=az}}&lt;/ref&gt;.
== Heyəti ==
{{yeniləndi|6 avqust 2025}}.
{{Fs start}}
{{Fs player|no= 2|pos=MF|nat=AZE|name=[[Qara Qarayev (futbolçu)|Qara Qarayev]]}}
{{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=AZE|name=[[Bəxtiyar Həsənalızadə]]}}
{{Fs player|no= 5|pos=DF|nat=AZE|name=[[Slavik Alxasov]]}}
{{Fs player|no= 6|pos=MF|nat=CPV|name=[[Patrik Andrade]]}}
{{Fs player|no= 7|pos=FW|nat=FRA|name=[[Hamidu Keyta]]}}
{{Fs player|no= 9|pos=MF|nat=MRK|name=[[Əyyüb Allaş]]}}
{{Fs player|no=10|pos=FW|nat=BRA|name=[[Felipe Santos]]}}
{{Fs player|no=11|pos=FW|nat=GER|name=[[Ba-Muaka Simakala]]}}
{{Fs player|no=12|pos=GK|nat=MDA|name=[[Kristian Avram]]}}
{{Fs player|no=14|pos=FW|nat=AZE|name=[[Ülvi İsgəndərov]]}}
{{Fs player|no=16|pos=FW|nat=BRA|name=[[Ramon Maçado]]}}
{{Fs player|no=17|pos=DF|nat=BFA|name=Yusuf Paro}}
{{Fs player|no=19|pos=MF|nat=ISR|name=Bar Kohen}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=20|pos=MF|nat=AZE|name=[[Turan Vəlizadə]]}}
{{Fs player|no=22|pos=DF|nat=AZE|name=[[Elçin Mustafayev]]}}
{{Fs player|no=23|pos=FW|nat=POR|name=Nuno Rodrigeş}}
{{Fs player|no=24|pos=MF|nat=AZE|name=Mustafa Əhmədzadə}}
{{Fs player|no=26|pos=DF|nat=AZE|name=[[Ömər Buludov]]}}
{{Fs player|no=29|pos=MF|nat=BRA|name=[[Vanderson Melo]]}}
{{Fs player|no=34|pos=DF|nat=AZE|name=[[Ürfan Abbasov]]}}
{{Fs player|no=44|pos=DF|nat=AZE|name=[[Rahil Məmmədov]]}}
{{Fs player|no=70|pos=FW|nat=FRA|name=Çarlz Boli}}
{{Fs player|no=77|pos=DF|nat=BRA|name=Bruno Franko}}
{{Fs player|no=88|pos=MF|nat=AZE|name=[[Tuqay Əlizadə]]}}
{{Fs player|no=94|pos=GK|nat=AZE|name=[[Tərlan Əhmədli]]}}
{{Fs end}}2025-ci ilin sonuna olan məlumatına əsasən Araz-Naxçıvan FK heyət dəyəri 8.95 milyon avro təşkil edir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan klublarının dəyəri açıqlandı |url=https://oxu.az/idman/azerbaycan-klublarinin-deyeri-aciqlandi |access-date=2025-12-23 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
*'''[[Azərbaycan Premyer Liqası]]:'''
**'''3-cü yer (1)''' — 2024/2025
* '''[[Azərbaycan Birinci Liqası]]:'''
** '''Çempion (2)''' — 2013/2014, 2022/2023
* '''[[Region Liqası]]:'''
** '''3-cü yer (1)''' — 2021/2022
* '''[[Azərbaycan SSR Milli Futbol Çempionatı]]:'''
** '''Çempion (1)''' — 1987
* '''[[Naxçıvan Muxtar Respublika Çempionatı]]:'''
** '''Çempion (5)''' — 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019

=== Azərbaycan Çempionatında və Kubokunda ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Mövsüm
! Liqa
! Yer
! O
! Q
! H
! M
! VT
! BT
! X
![[Azərbaycan Milli Futbol Kuboku|Ölkə kuboku]]
|-
|align=center|[[Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı 2000/2001|2000/2001]]
|align=center|Yüksək Dəstə
|align=center bgcolor=|'''10'''
|align=center|20
|align=center|3
|align=center|3
|align=center|14
|align=center|14
|align=center|55
|align=center|'''12'''
|align=center|1\8 final
|-
|align=center|[[Azərbaycan Birinci Divizionu 2013-14|2013/2014]]
|align=center|Birinci Divizion
|align=center bgcolor=gold|'''1'''
|align=center|30
|align=center|25
|align=center|4
|align=center|1
|align=center|66
|align=center|11
|align=center|'''79'''
|align=center|1\4 final
|-
|align=center|[[Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı 2014/2015|2014/2015]]
|align=center|Premyer Liqa
|align=center bgcolor=|'''10 '''
|align=center|11
|align=center|1
|align=center|1
|align=center|9
|align=center|7
|align=center|20
|align=center|''' 4'''
|align=center|1\8 final
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Azərbaycan Premyer Liqası 2023/2024|2023/2024]]
| align=&quot;center&quot; |Premyer Liqa
| align=&quot;center&quot; bgcolor=|'''8'''
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |31
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |'''36'''
| align=&quot;center&quot; |1\4 final
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Azərbaycan Premyer Liqası 2024/2025|2024/2025]]
| align=&quot;center&quot; |Premyer Liqa
| align=&quot;center&quot; bgcolor=|'''3'''
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |'''58'''
| align=&quot;center&quot; |1\2 final
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası|AFFA]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://arazpfk.az/ Sabiq rəsmi saytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140907074036/http://arazpfk.az/ |date=2014-09-07 }}{{ref-az}}
* [http://arazpfc.com/ İlk rəsmi saytı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141122121800/http://arazpfc.com/ |date=2014-11-22 }}{{ref-az}}
* [http://serqqapisi.az/index.php/idman/1622-nakhdzh-van-n-peshaekar-futbolu-oezunae-zhaytar-l-r Naxçıvanın peşəkar futbolu özünə qaytarılır] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131219174651/http://serqqapisi.az/index.php/idman/1622-nakhdzh-van-n-peshaekar-futbolu-oezunae-zhaytar-l-r |date=2013-12-19 }}
{{Azərbaycan futbolu}}
{{Futbol üzrə Azərbaycan çempionatı}}
{{Azərbaycan Premyer Liqasında iştirak edən klublar}}
{{Naxçıvan Muxtar Respublikası}}

[[Kateqoriya:Naxçıvan futbol klubları]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası klubları]]</text>
      <sha1>0kkh2ulemnvvdyzqbe6wrt195gid5a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Məhəmməd bəy Ədilbəyov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85065</id>
    <revision>
      <id>9037390</id>
      <parentid>5522821</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="0b0b94o38sdcawzpcqam8dqgly4fr74" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Mirzə Məhəmməd bəy Ədilbəyov
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1808
 |doğum yeri       = [[Şuşa]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Ədilbəyov Mirzə Məhəmməd bəy Molla Allahverdi bəy oğlu''' (1808-?)-pedaqoq, ruhani

== Həyatı ==
Məhəmməd bəy Molla Allahverdi bəy oğlu 1808-ci ildə [[Şuşa]] şəhərində anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra [[mədrəsə]]də oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşayırdı.

Mirzə Məhəmməd bəy [[Şuşa qəza məktəbi]]ndə şəriətdən, türk və fars dillərindən dərs demişdi. Quberniya katibi, kollec assesoru mülki çinlərini almışdı.

Mirzə Məhəmməd bəy 1875-ci ildə Cümə (Ibrahimxəlilxan) məscidinin axundu vəzifəsini icra etmişdi.

== Ailəsi ==
Mirzə Məhəmməd bəyin Mehdiqulu bəy, Allahverdi bəy, Əli bəy, Mustafa bəy adlı oğulları vardı.

== Mənbə ==
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda maarif,	Bakı:	Zərdabi LTD,	2013,	288 səh.

== Həmçinin bax ==
[[Kateqoriya:Pedaqoqlar]]
[[Kateqoriya:Şuşada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1808-ci ildə doğulanlar]]</text>
      <sha1>0b0b94o38sdcawzpcqam8dqgly4fr74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037445</id>
      <parentid>9037390</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="46ozyzkktunmvgufpoflinahhnjt6ac" xml:space="preserve">{{Sil|səbəb=M5}}{{Şəxs
 |adı              = Mirzə Məhəmməd bəy Ədilbəyov
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1808
 |doğum yeri       = [[Şuşa]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Ədilbəyov Mirzə Məhəmməd bəy Molla Allahverdi bəy oğlu''' (1808-?)-pedaqoq, ruhani

== Həyatı ==
Məhəmməd bəy Molla Allahverdi bəy oğlu 1808-ci ildə [[Şuşa]] şəhərində anadan olmuşdu. Ibtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra [[mədrəsə]]də oxumuşdu. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşayırdı.

Mirzə Məhəmməd bəy [[Şuşa qəza məktəbi]]ndə şəriətdən, türk və fars dillərindən dərs demişdi. Quberniya katibi, kollec assesoru mülki çinlərini almışdı.

Mirzə Məhəmməd bəy 1875-ci ildə Cümə (Ibrahimxəlilxan) məscidinin axundu vəzifəsini icra etmişdi.

== Ailəsi ==
Mirzə Məhəmməd bəyin Mehdiqulu bəy, Allahverdi bəy, Əli bəy, Mustafa bəy adlı oğulları vardı.

== Mənbə ==
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda maarif,	Bakı:	Zərdabi LTD,	2013,	288 səh.

== Həmçinin bax ==
[[Kateqoriya:Pedaqoqlar]]
[[Kateqoriya:Şuşada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1808-ci ildə doğulanlar]]</text>
      <sha1>46ozyzkktunmvgufpoflinahhnjt6ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>28 May metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85844</id>
    <revision>
      <id>9037393</id>
      <parentid>9036453</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10897" sha1="a43fg8yxt9c0d14joql39b5nzgp2sfe" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                            = 28 May
|orijinal adı                   = 
|şəkil                          = 
|şəklin ölçüsü                  = 
|şəklin izahı                   = 28 may metrostansiyası
|rəng                           = red
|xətt                           = 1-ci xətt (Bakı metropoliteni)
|metropoliten                   = Bakı metropoliteni
|keçmiş adları                  = 28 Aprel
|rayon                          = Nəsimi
|yerləşməsi                     = 
|açılış tarixi                  = 6 noyabr 1967
|bağlanma tarixi                = 
|inşaat tipi                    = dərin özüllü, üç tağtavanlı, pilonlu
|yerdən hündürlüyü              = 
|platformaların sayı            = 1
|platformaların uzunluğu        =102 m&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;28 May&quot; - &quot;Bakı Metropoliteni&quot; Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti |url=https://metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1967/28-may |access-date=2025-04-06 |archive-date=2025-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413230722/https://metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1967/28-may |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|platformaların eni             = 
|memarları                      = Y.Q.Hacıyev&lt;br&gt;Ş.S.Quliyev
|daxili memarları               = 
|heykəltəraşlar                 = 
|rəssamlar                      =
|dizayn mühəndisləri            =
|daxili dizayn mühəndisləri     = 
|stansiyanı tikən şirkət        = 
|stansiyadakı keçidlər          = [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası|Cəfər Cabbarlı]], [[Fayl:Azerbaycan Demir Yollari logo.svg|30px|link=Azərbaycan Dəmir Yolları]] [[Bakı Dəmir Yolu Vağzalı]]
|çıxdığı küçələr                = 
|nəqliyyat={{Bus icon}} 1, 2, 4, 5, 11, 14, 20, 21, 30, 32, 46, 49, 85, 88, 88A, 120, 120E, 125, H1, M1, M2, M3 nömrəli avtobuslar&lt;ref&gt;https://t.me/iyqrup/40226&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://t.me/azerbaijantransport/3902 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-12-16 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219142025/https://t.me/azerbaijantransport/3902 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|açılma saatı                   = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı                 =  00:00
|nəqliyyat zonası               = 
|stansiyanın kodu               =
|metropoliten xətti             = 
|qonşu stansiyalar              = [[Sahil metrostansiyası|Sahil]], [[Gənclik metrostansiyası|Gənclik]]
|qeydlər                        = 
|rəng2=green
|platformanın tipi=ada
|platformanın forması=düz
}}
{{1-ci qırmızı xətt (Bakı metropoliteni)}}

'''28 May''' — [[Bakı metropoliteni]]nin [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|qırmızı xəttinin]] stansiyasıdır. Keçmiş adı '''28 Aprel''' olmuşdur. 28 May stansiyası Bakı Metropoliteninin mərkəzi stansiyası hesab olunur və bu stansiyasının daxilindən [[Cəfər Cabbarlı metrostansiyası]]na və [[Bakı Dəmir Yolu Vağzalı]]na birbaşa piyada keçid vardır. Bu stansiyadan başlayaraq xətlər iki hissəyə ayrılır. Qırmızı xətt və [[2-ci xətt (Bakı metrosu)|yaşıl xəttin]] birləşdiyi stansiyadır. Stansiyaya daxil olan qatarlarda [[Qarabağ şikəstəsi|Qarabağ Şikəstəsi]]ndən fraqment səslənir.

== Tarixi ==
6 noyabr 1967-ci ildə istismara verilmişdir. &quot;[[İçərişəhər metrostansiyası|Bakı Soveti]] — [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nərimanov]]&quot; yol mənzili sahəsində açılmış ilk 5 stansiyadan biridir. Paytaxtın dəmir yol qovşağının mərkəzi vağzalının yaxınlığında yerləşdiyi üçün təkcə metropoliten üçün deyil, həm də mühüm nəqliyyat qovşağının bir hissəsi kimi əhəmiyyət kəsb edən metro stansiyasıdır. O, bundan başqa həm də metropolitenin iki mühüm xəttinin qovşağı kimi də diqqət çəkir. Qeyd edilənləri, həmçinin şəhər mərkəzinə və mühüm ictimai-sosial və mədəni obyektlərə yaxınlığı nəzərə alınaraq, metropolitenin ən çox sərnişin yükü olan stansiyasıdır və onu &quot;şəhər qapıları&quot; da adlandırırlar.
Əvvəlki adı [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulması]] şərəfinə verilmişdi. Layihə üzrə dəmiryolu vağzalı ilə vahid memarlıq ansamblı kimi inşa olunmuşdu. Stansiyanın fasadında, yuxarı vestibülün kassa zalında arabalardan ta kosmik raketlərə qədər nəqliyyatın inkişafı — &quot;Nəqliyyatın tarixi — təkərdən-raketədək&quot; mövzusunda metal döymə (&quot;çekanka&quot;) var idi. Giriş tağının bir səmtində metaldan bir-birini sıxan üç əl döyülmüşdü, əks səmtdə isə şəhərin rəmzi açarı rəmz olunmuşdu.
Mərkəzi zalda arxa divarda şəhərin üzərində dəniz dalğalarını və üç məşəli əks etdirən gerb təsvir olunmuşdu.
Stansiyanın döşəməsi qara cizgi elementli qırmızı qranitlə örtülərək, milli xalça effekti yaradılmışdı. Həmçinin pilon və perronun tunel divarları [[Ural]]da istehsal olunan ağ-mavi &quot;Ufaley&quot; mərmərləri ilə işlənərək, stansiyanın qırmızı-qara qranit döşəmə örtüyü ilə birləşərək genişlik, sadəlik vəhdətini yaratmışdı.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Şərqin ilk demokratik respublikasın]]ın yarandığı gün şərəfinə stansiya &quot;28 May&quot; adlandırıldı və müvafiq dizayn dəyişiklikləri edildi.
Orta zalda eskalatora tərəf divarda ortasında ay və səkkizguşəli ulduz yerləşdirilmiş minbərlər üstünlük təşkil edən &quot;İçərişəhər lövhələri&quot; mozaik panno var idi. Dairəvi orta zalın yuxarı tərəfində (&quot;Cəfər Cabbarlı&quot; stansiyasına keçid istiqamətində) üç rəngli [[Azərbaycan bayrağı]] fonunda olan səkkizguşəli ulduzun haşiyəsində [[Azərbaycan Demokratik Respublikası]]nın liderlərindən biri olan [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]nin barelyefi əks olunmuş, üzərində &quot;Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz&quot; kəlamı yerləşdirilmişdi.
Orta zalda pilonların üzərində Azərbaycan Demokratik Respublikasına həsr olunmuş mozaik pannolar yerləşdirilmişdi. Pilonlararası sahədə hər yolda beş-beş olmaqla taxta səkkizguşəli ulduzun içərsinə 10 keramik heykəlcik (&quot;Milli ordunun əsgərləri&quot;, &quot;Topçu general&quot;, &quot;Ana və uşaq&quot;, &quot;Neft buruqlarını qoruyan əsgər&quot;, &quot;Qəzet oxuyan müsavatçılar&quot;, &quot;Türk ordusunun əsgərləri&quot; və nəlbəkilər quraşdırılmışdı. Həmin səkkizguşəli ulduzlar döşəmədə olan açılış vaxtından qalan böyük səkkizguşəli ulduzlarla (bu ulduzların sayı orta zalda 9 ədəd idi) ahəng harmoniya təşkil edir. Aylı-ulduzlu nəlbəkilərdən birində &quot;1918–20&quot; rəqəmlərini, digərində isə &quot;28 may&quot; sözləri həkk edilmişdi.
Pannolar gizlədilmiş işıqlarla işıqlandırılırdı. Stansiya yollarında ventilyasiya kanalları tunel tərəfə fasiləsiz, kəsilməyən pilonarası ayrı-ayrı tökmə dekorativ alüminium şəbəkələrlə örtülmüşdü. Şəbəkənin ornamentləri arasında da &quot;səkkizguşəli ulduz&quot; üstünlük təşkil edir.
1993-cü ildə &quot;Cəfər Cabbarlı&quot; stansiyasının açılması ilə iki stansiya arasında keçid də istismara verildi.
Üçlentli eskalator yerləşən maili gedişin tavanı 2003-cü ildə rekonstruksiya olunaraq, asboşifer tavan parlaq alüminium profillərlə əvəz olunmuşdu. Bakı metropolitenin perspektiv inkişafı ilə bağlı qəbul edilmiş dövlət proqramına uyğun olaraq, stansiyanın mənəvi cəhətdən köhnəlmiş LT-3 tipli eskalatorları [[Almaniya]]nın &quot;Thyssen Krupp&quot; şirkətinin dərin özüllü stansiyalar üçün nəzərdə tutulmuş &quot;Viktoriya&quot; tipli 4 eskalatoru ilə əvəzlənərək 2010-cu il sentyabrın 15-də istismara verildi.
Bu stansiya paytaxt metrosunun ilk ikiçıxışlı dərin özüllü stansiyası oldu. 2009-cu il dekabrın 30-da [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in iştirakı ilə stansiyaının [[Salatın Əsgərova küçəsi]]ndə 40 metr dərinlikdə yerləşən ikinci giriş-çıxışı istifadəyə verildi. Müasir memarlıq üslubunda inşa olunmuş vestibül, yeraltı piyada keçidindən ibarət olan stansiyada dərin özüllü stansiyalar üçün nəzərdə tutulmuş &quot;ET-3M&quot; tipli 3 eskalator istismar olunur. Piyada tunelinin ümumi uzunluğu isə 165 metrdir. Sərnişinlər tunel vasitəsilə &quot;28 May&quot; stansiyasından başqa, metronun &quot;Cəfər Cabbarlı&quot; stansiyasına da sərbəst gedə bilirlər.2013-cü ildə stansiyada yenidənqurma işlərinə başlanıldı. 2015-ci il mayın 5-də sərnişinlərin üzünə açılan stansiyanın platofrmasının orta zalının tavanı və döşəməsi eyni üslubda milli ornamentlərə əsaslanan şəbəkə təsviri ilə bəzədilərək vahid kompozisiya quruldu. Gur işıqlandırılma və divarların yeni açıq rəngli mərmər təbəqəsi bu şəbəkəni daha təsirli edir. Daha öncə quraşdırılımış [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]nin barelyefinin üzəri örtülmüşdür. Stansiya yollarında işıqlandırılmış yol istiqamət nişanları qoyulub. Divarlar və ventilyasiya kanalları yeni üslubda işlənib.
Stansiyanın yuxarı vestibülü tam yeni formatda işlənərək, giriş zalına yeni dizayn forması verilib. Stansiya üzərində ucalan yeni konstruksiya əvvəlki günbəzşəkilli giriş-çıxışla müqayisədə 2 metr hündürdür və bu da stansiyaya genişlik effekti verir. Gələcəkdə xətlərin ayrılması nəzərə alınaraq, stansiya çıxışından &quot;Cəfər Cabbarlı&quot; stansiyasına keçid imkanı üçün daha bir pilləkən qoyulub. Vestibülün günbəz sahəsində yeni dairəvi işıqlanma sistemi quraşdırılıb. Girişidə avtomat nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yeri daha irəli çəkilərək, sərnişin sıxlığının qarşısının alınmasına və buraxıcılıq qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir. Həmçinin giriş pavilyonunu 150 m². genişləndirilərək, giriş qapılarından kassa zalına qədər olan sahədə sərnişindərin hərəkət rahatlığını təmin edir.
Stansiyaya daxil olan qatarlarda &quot;Qarabağ şikəstəsi&quot; milli muğamından fraqment səslənir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;28 May&quot; metrostansiyasının tarixi |url=http://metro.gov.az/az/history |access-date=2018-04-06 |archive-date=2018-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180607073143/http://metro.gov.az/az/history |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Bakı metropoliteni]]
* [[Bakı metrosunda partlayışlar]]
* [[Bakı Dəmir Yolu Vağzalı]]

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|28 May (Baku Metro)}}
* [http://www.metro.gov.az/ metro.gov.az]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı Metropoliteni}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]</text>
      <sha1>a43fg8yxt9c0d14joql39b5nzgp2sfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nizami metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85845</id>
    <revision>
      <id>9037389</id>
      <parentid>8370820</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4671" sha1="ioexdlt1vb2nqj2lmcxb45brv8xc7wu" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                          = 
|orijinal adı                 = 
|şəkil                        = Nizami metrostansiyası.jpeg
|şəklin ölçüsü                = 
|şəklin izahı                 = Nizami metrostansiyasının içi
|rəng                         = green
|xətt                         = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                 = Bakı metrosu
|keçmiş adları                = 
|rayon                        = [[Yasamal rayonu|Yasamal]]
|yerləşməsi                   = 
|açılış tarixi                = 31 dekabr 1976
|bağlanma tarixi              = 
|inşaat tipi                  = dərin özüllü, üç tağtavanlı, pilonlu
|yerdən hündürlüyü            = 
|platformaların sayı          = 1
|platformaların uzunluğu      =100 m 
|platformaların eni           = 
|memarları                    = Mikayıl Abdullayev
|daxili memarları             = 
|heykəltəraşlar               = 
|rəssamlar                    = 
|dizayn mühəndisləri          = 
|daxili dizayn mühəndisləri   = 
|stansiyanı tikən şirkət      = 
|stansiyadakı keçidlər        = 
|çıxdığı küçələr              = Zivərbəy Əhmədbəyov küçəsi, Cəfər Cabbarlı küçəsi
|nəqliyyat                    = {{Bus icon}} 2, 14, 33, 52, 65, 79, 96, M2, M3 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                 = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı               = 00:00
|nəqliyyat zonası             = 
|stansiyanın kodu             = 
|metropoliten xətti           = 
|qonşu stansiyalar            = [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]], [[28 May metrostansiyası|28 May]]
|qeydlər                      = 
|Adı=Nizami|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''Nizami metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nun yaşıl xəttinin stansiyasıdır. Buradan qatarlar [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası stansiyası]] və [[28 May metrostansiyası|28 May stansiyası]] istiqamətində hərəkət edir. Stansiyaya daxil olan qatarlarda [[Üzeyir Hacıbəyov]]un &quot;[[Sənsiz (romans)|Sənsiz]]&quot; romansı səslənir.

Metro stansiyası daxilindəki mozaikaların yaradılması və işlənməsi rəssam [[Mikayıl Abdullayev]]ə məxsusdur.

== Haqqında ==
Dərinlikdə yerləşən &quot;Nizami&quot; stansiyası eskalatorla təchiz olunub. Stansiya &quot;Azad qadın&quot; heykəlinin yaxınlığındadır. Stansiyanın daxili hissəsinin tərtibatında milli memarlığın ən yaxşı nümunələrindən istifadə olunub. Dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılan bu stansiya SSRİ Xalq Memarı, akademik Mikayıl Hüseynovun layihəsi əsasında tikilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Nizami” stansiyası dünyanın ən gözəl 17 metro stansiyası siyahısına düşüb |url=http://a-r.az/node/8898#.ViR6Q8XhDIU |access-date=2015-10-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092941/http://a-r.az/node/8898#.ViR6Q8XhDIU |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&quot;Nizami&quot; metro stansiyası dünyanın ən gözəl metrostansiyalarının siyahısına daxil edilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=a7U3OzZWbxM |title=Dünyanın ən gözəl metrostansiyalarından biri Azərbaycanda |author=Mədəniyyət TV |date=24.07.2023 |work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2023-07-24 |language=az |archive-date=2023-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724175715/https://www.youtube.com/watch?v=a7U3OzZWbxM&amp;gl=US&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Nizami metrostansiyasının mozaikaları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.gapp.az/news/281439 Станция метро 'Низами' попала в пятерку самых красивых станций метро мира]
* [https://www.youtube.com/watch?v=gy9SRmEjO-8 Nizami metrostansiyasının açılışı]
* [http://yaaz.az/dunyanin-%c9%99n-goz%c9%99l-metro-stansiyalari/ Dünyanın ən gözəl metro stansiyaları] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170203064725/http://yaaz.az/dunyanin-%c9%99n-goz%c9%99l-metro-stansiyalari/ |date=2017-02-03 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=XpuCXgdmc9k Nizami metrosunun təmiri]
{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı metrosu}}
{{Mikayıl Üseynovun layihələri}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Mikayıl Hüseynovun əsərləri]]
[[Kateqoriya:Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılmış yerlər]]</text>
      <sha1>ioexdlt1vb2nqj2lmcxb45brv8xc7wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037391</id>
      <parentid>9037389</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4635" sha1="knuq57osjdrm9j2dftehsplku7j1d1n" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                          = 
|orijinal adı                 = 
|şəkil                        = Nizami metrostansiyası.jpeg
|şəklin ölçüsü                = 
|şəklin izahı                 = Nizami metrostansiyasının içi
|rəng                         = green
|xətt                         = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                 = Bakı metrosu
|keçmiş adları                = 
|rayon                        = [[Yasamal rayonu|Yasamal]]
|yerləşməsi                   = 
|açılış tarixi                = 31 dekabr 1976
|bağlanma tarixi              = 
|inşaat tipi                  = dərin özüllü, üç tağtavanlı, pilonlu
|yerdən hündürlüyü            = 
|platformaların sayı          = 1
|platformaların uzunluğu      =100 m 
|platformaların eni           = 
|memarları                    = Mikayıl Abdullayev
|daxili memarları             = 
|heykəltəraşlar               = 
|rəssamlar                    = 
|dizayn mühəndisləri          = 
|daxili dizayn mühəndisləri   = 
|stansiyanı tikən şirkət      = 
|stansiyadakı keçidlər        = 
|çıxdığı küçələr              = Zivərbəy Əhmədbəyov küçəsi, Cəfər Cabbarlı küçəsi
|nəqliyyat                    = {{Bus icon}} 2, 14, 33, 52, 65, 79, 96, M2, M3 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                 = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı               = 00:00
|nəqliyyat zonası             = 
|stansiyanın kodu             = 
|metropoliten xətti           = 
|qonşu stansiyalar            = [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]
|qeydlər                      = 
|Adı=Nizami|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''Nizami metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nun yaşıl xəttinin stansiyasıdır. Buradan qatarlar [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası stansiyası]] və [[28 May metrostansiyası|28 May stansiyası]] istiqamətində hərəkət edir. Stansiyaya daxil olan qatarlarda [[Üzeyir Hacıbəyov]]un &quot;[[Sənsiz (romans)|Sənsiz]]&quot; romansı səslənir.

Metro stansiyası daxilindəki mozaikaların yaradılması və işlənməsi rəssam [[Mikayıl Abdullayev]]ə məxsusdur.

== Haqqında ==
Dərinlikdə yerləşən &quot;Nizami&quot; stansiyası eskalatorla təchiz olunub. Stansiya &quot;Azad qadın&quot; heykəlinin yaxınlığındadır. Stansiyanın daxili hissəsinin tərtibatında milli memarlığın ən yaxşı nümunələrindən istifadə olunub. Dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılan bu stansiya SSRİ Xalq Memarı, akademik Mikayıl Hüseynovun layihəsi əsasında tikilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Nizami” stansiyası dünyanın ən gözəl 17 metro stansiyası siyahısına düşüb |url=http://a-r.az/node/8898#.ViR6Q8XhDIU |access-date=2015-10-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092941/http://a-r.az/node/8898#.ViR6Q8XhDIU |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&quot;Nizami&quot; metro stansiyası dünyanın ən gözəl metrostansiyalarının siyahısına daxil edilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=a7U3OzZWbxM |title=Dünyanın ən gözəl metrostansiyalarından biri Azərbaycanda |author=Mədəniyyət TV |date=24.07.2023 |work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2023-07-24 |language=az |archive-date=2023-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724175715/https://www.youtube.com/watch?v=a7U3OzZWbxM&amp;gl=US&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Nizami metrostansiyasının mozaikaları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.gapp.az/news/281439 Станция метро 'Низами' попала в пятерку самых красивых станций метро мира]
* [https://www.youtube.com/watch?v=gy9SRmEjO-8 Nizami metrostansiyasının açılışı]
* [http://yaaz.az/dunyanin-%c9%99n-goz%c9%99l-metro-stansiyalari/ Dünyanın ən gözəl metro stansiyaları] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170203064725/http://yaaz.az/dunyanin-%c9%99n-goz%c9%99l-metro-stansiyalari/ |date=2017-02-03 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=XpuCXgdmc9k Nizami metrosunun təmiri]
{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı metrosu}}
{{Mikayıl Üseynovun layihələri}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Mikayıl Hüseynovun əsərləri]]
[[Kateqoriya:Nizami Gəncəvinin şərəfinə adlandırılmış yerlər]]</text>
      <sha1>knuq57osjdrm9j2dftehsplku7j1d1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gənclik metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85847</id>
    <revision>
      <id>9037395</id>
      <parentid>9036421</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="liltjlyx8jjw7gvfepa2y9wndy5gy13" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                          = 
|orijinal adı                 = 
|şəkil                        = 
|şəklin ölçüsü                = 
|şəklin izahı                 = Gənclik metrostansiyasının içi
|rəng                         = &lt;!--ingiliscə rəngin adı--&gt;red
|xətt                         = 1-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                 = Bakı metrosu
|keçmiş adları                = 
|rayon                        = [[Nərimanov rayonu|Nərimanov]]
|yerləşməsi                   = 
|açılış tarixi                = 6 noyabr 1967
|bağlanma tarixi              = 
|inşaat tipi                  = dayaz özüllü, iki cərgəli sütunlu
|yerdən hündürlüyü            = 
|platformaların sayı          = 1
|platformaların uzunluğu      =100 m 
|platformaların eni           = 
|memarları                    = 
|daxili memarları             = 
|heykəltəraşlar               = 
|rəssamlar                    = 
|dizayn mühəndisləri          = 
|daxili dizayn mühəndisləri   = 
|stansiyanı tikən şirkət      = 
|stansiyadakı keçidlər        = 
|çıxdığı küçələr              = Atatürk prospekti, Fətəli xan Xoyski küçəsi, Əhmədbəy Ağaoğlu küçəsi
|nəqliyyat                    = {{Bus icon}} 3, 4, 17, 26, 33, 38, 67, 83, 133, 199, 202, 211, M5, M6, M8 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                 = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı               = 00:00
|nəqliyyat zonası             = 
|stansiyanın kodu             = 
|metropoliten xətti           = 
|qonşu stansiyalar            = [[28 May metrostansiyası|28 May]], [[Nəriman Nərimanov metrostansiyası|Nəriman Nərimanov]]
|qeydlər                      = {{Bakı metrosunun xəritəsi}}
|commons                      = &lt;!--bu parametr avtomatik dolur--&gt;
|Adı=Gənclik|rəng2=green|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz}}
{{1-ci qırmızı xətt (Bakı metrosu)}}
'''Gənclik metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nda stansiya&lt;ref&gt;{{cite web |title=İncəsənət məkanına çevrilən metrostansiya - Reportaj |url=http://kaspi.az/az/incesenet-mekanina-cevrilen-metrostansiya-reportaj/?action=disablemobile |website=kaspi.az |accessdate=19 dekabr 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219202731/http://kaspi.az/az/incesenet-mekanina-cevrilen-metrostansiya-reportaj/?action=disablemobile |archivedate=19 dekabr 2018 |language=az}}&lt;/ref&gt;. Stansiyaya daxil olan qatarlarda &quot;Yadındamı&quot; mahnısından fraqment səslənir.

== Tarixi ==
6 noyabr 1967-ci ildə istismara verilmişdir.

Stansiyanın 6 giriş-çıxışı var.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gənclik metro stansiyası — Yandex Maps |url=https://yandex.az/maps/10253/baku/stops/1543172069/?indoorLevel=1&amp;ll=49.851675%2C40.400362&amp;tab=overview&amp;z=18.27 |access-date=2024-10-09 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009184415/https://yandex.az/maps/10253/baku/stops/1543172069/?indoorLevel=1&amp;ll=49.851675,40.400362&amp;tab=overview&amp;z=18.27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Gənclik (Baku Metro)}}

*[http://www.metro.gov.az metro.gov.az]

{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı metrosu}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1967-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Nərimanov rayonundakı tikililər]]</text>
      <sha1>liltjlyx8jjw7gvfepa2y9wndy5gy13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koroğlu metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85851</id>
    <revision>
      <id>9037398</id>
      <parentid>9036428</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5047" sha1="8gdfkw59lq04zqfijt1syfo6ans1b6r" xml:space="preserve">{{Aydınlaşdırma
|mövzu                       = Bakı metrosundakı Koroğlu stansiyası
|digər mövzu                 = Digər mənalar
|digər mövzu səhifəsi        = Koroğlu (dəqiqləşdirmə) 
}}
{{Metro stansiyası
|adı                            = 
|orijinal adı                   = 
|şəkil                          = Ilham Aliyev attended the opening of the reconstructed Koroglu station of the Baku Underground.jpg
|şəklin ölçüsü                  = 
|şəklin izahı                   = Koroğlu metrostansiyasının gündüz görüntüsü
|rəng                           = red
|xətt                           = 1-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                   = Bakı metrosu
|keçmiş adları                  = Məşədi Əzizbəyov
|platformaların koordinatları   = 
  |lat_dir=N|lat_deg=40|lat_min=25|lat_sec=15.3
  |lon_dir=E|lon_deg=49|lon_min=55|lon_sec=05.6
  |region              = 
  |CoordScale          =   
|rayon                          = [[Nizami rayonu (Bakı)|Nizami]]
|yerləşməsi                     = 
|açılış tarixi                  = [[6 noyabr]] [[1972]]
|bağlanma tarixi                = 
|inşaat tipi                    = dayaz özüllü, iki cərgəli sütunlu
|yerdən hündürlüyü              = 
|platformaların sayı            = 1
|platformaların uzunluğu        = 
|platformaların eni             = 
|memarları                      = [[Həsən Məcidov]]
|daxili memarları               = 
|heykəltəraşlar                 = 
|rəssamlar                      =
|dizayn mühəndisləri            =
|daxili dizayn mühəndisləri     = 
|stansiyanı tikən şirkət        = 
|stansiyadakı keçidlər          =[[Fayl:Azerbaycan Demir Yollari logo.svg|30px|link=Azərbaycan Dəmir Yolları]] [[Koroğlu Dəmiryol Dayanacağı]] 
|çıxdığı küçələr                = [[Heydər Əliyev prospekti]]
|nəqliyyat                      = {{Bus icon}} [[Atletlər kəndi (Bakı)|Atletlər kəndi]] istiqaməti: 1, 7B, 13, 15, 24, 38, 60, 62, 70, 71, 93, 107, 118A, 118B, 131, 139, 148, 162, 163, 166, 168, 169, 173A, 173B, 184, 189, 197, 198, 216, 217, M4, M8, H1, E1 nömrəli avtobuslar

Piramida istiqaməti:
60, 62, 70, 93, 140, 140E, 141E, 150, 160, 172, 184, 204, 214, M8, H1 nömrəli avtobuslar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://caliber.az/post/v-baku-ustanovleny-novye-tablichki |url-status=live |title=В Баку установлены новые таблички - Для удобства граждан / ФОТО |access-date=2024-12-31 |archive-date=2024-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241231172726/https://caliber.az/post/v-baku-ustanovleny-novye-tablichki }}&lt;/ref&gt;

|açılma saatı                   = 06:00
|bağlanma saatı                 = 00:00
|nəqliyyat zonası               = 
|stansiyanın kodu               =
|metropoliten xətti             = 
|qonşu stansiyalar              =  [[Ulduz metrostansiyası|Ulduz]], [[Qara Qarayev metrostansiyası|Qara Qarayev]]
|qeydlər                        = 
|commons                        = &lt;!--bu parametr avtomatik dolur--&gt;
|Adı=Koroğlu|rəng2=green|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz}}
{{1-ci qırmızı xətt (Bakı metrosu)}}
'''Koroğlu metrostansiyası''' (1967-2011-ci illərdə '''Məşədi Əzizbəyov metrostansiyası''') — [[Bakı metrosu]]nun [[1-ci xətt (Bakı metrosu)|Qırmızı xətti]]nin stansiyasıdır. Əsaslı təmirdən sonra 2011-ci ildə yenidən sərnişinlərin üzünə açılmışdır. Stansiyaya daxil olan qatarlarda [[Üzeyir Hacıbəyov]]un, &quot;[[Koroğlu (opera)|Koroğlu]]&quot; operasından fraqment səslənir.

== Tarixi ==
Stansiya 1972-ci il noyabrın 6-da istismara verilmişdir. 120 min əhalisi olan yaşayış massivi şəhərin mərkəzi ilə birləşdirildi.

28 yanvar 2010-cu il tarixli [[Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti|Nazirlər Kabinetinin]] qərarı ilə iyul ayında stansiya yenidənqurma işlərinə başlamışdır.

Stansiyanın yenidən qurulması 2011-ci ilin noyabr ayında başlanılıb.

30 dekabr 2011-ci ilə qədər stansiya mühəndis, ictimai xadim, inqilabçı olan [[Məşədi Əzizbəyov]] adını daşımışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Koroğlu&quot; stansiyasının açılışı |url=https://president.az/articles/4072 |access-date=2018-09-11 |archive-date=2012-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103110858/https://president.az/articles/4072 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Koroğlu (Baku Metro)}}
* [https://metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1972/koroglu Koroğlu metrostansiyası]
* [http://www.president.az/articles/4072 İlham Əliyev Bakı Metropoliteninin yenidən qurulmuş “Koroğlu” stansiyasının açılışında iştirak etmişdir. '''president.az'''] {{ref-az}}
{{Bakı metrosu}}
{{Bakı-qaralama}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1972-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Nizami rayonundakı tikililər]]</text>
      <sha1>8gdfkw59lq04zqfijt1syfo6ans1b6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İnşaatçılar metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85854</id>
    <revision>
      <id>9037385</id>
      <parentid>8370828</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5341" sha1="c0ilficaumovosqwy7mihusw36rdmrc" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                          = 
|orijinal adı                 = 
|şəkil                        = İnşaatçılar metrostansiyasının içi.JPG
|şəklin ölçüsü                = 
|şəklin izahı                 = İnşaatçılar metrostansiyasının içi
|rəng                         = &lt;!--ingiliscə rəngin adı--&gt;green
|xətt                         = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                 = Bakı metrosu
|keçmiş adları                = 
|platformaların koordinatları = 
  |lat_dir = |lat_deg=|lat_min=|lat_sec= 
  |lon_dir = |lon_deg=|lon_min=|lon_sec= 
  |region                     = 
  |CoordScale                 = 
|rayon                        = [[Yasamal rayonu|Yasamal]]
|yerləşməsi                   = 
|açılış tarixi                = [[31 dekabr]] [[1985]]
|bağlanma tarixi              = 
|inşaat tipi                  = dayaz özüllü, iki cərgəli sütunlu
|yerdən hündürlüyü            = 
|platformaların sayı          = 1
|memarları                    = 
|daxili memarları             = 
|heykəltəraşlar               = 
|rəssamlar                    = 
|dizayn mühəndisləri          = 
|daxili dizayn mühəndisləri   = 
|stansiyanı tikən şirkət      = 
|stansiyadakı keçidlər        = 
|çıxdığı küçələr              = [[Abbas Mirzə Şərifzadə küçəsi (Bakı)|Abbas Mirzə Şərifzadə küçəsi]]
|nəqliyyat                    = {{Bus icon}} 9, 14, 17, 18, 39, 77, 96, 165, 205, M2 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                 = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı               = 00:00
|stansiyanın kodu             = 
|metropoliten xətti           = 
|qonşu stansiyalar            = [[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]], [[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]
|qeydlər                      = 
|Adı=İnşaatçılar|platformanın forması=düz|platformanın uzunluğu=100 m|platformanın tipi=ada}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''İnşaatçılar''' — [[Bakı metrosu]]nun ikinci yolunda, &quot;[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]&quot; və &quot;[[20 Yanvar metrostansiyası|20 Yanvar]]&quot; stansiyaları arasında yerləşən stansiyası. Stansiyaya daxil olan qatarlarda [[Dağlar qızı Reyhan (mahnı)|&quot;Dağlar qızı Reyhan&quot;]] musiqisindən fraqment səslənir.

== Tikintisi ==
Tunelin tikintisi zamanı, &quot;[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]&quot; — &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyaları arasında gözlənilməz və inanılmaz gücdə su axını başlamışdır. Bu, [[Bakı metrosu]]nda, tikinti zamanı baş vermiş ən böyük və yeganə hadisə idi. Tikinti işləri, qəza ərazisində su axınının maye azotla dondurulması üsulu ilə davam etdirilmişdir. Stansiyanın adı bu tikintidə iştirak etmiş metro işçilərinin şücaəti şərəfinə olaraq, &quot;İnşaatçılar&quot; adlandırılmışdır. Stansiyaya daxil olan qatarlarda &quot;Dağlar qızı Reyhan&quot; mahnısından fraqment səslənir.

=== Təmiri ===
2015-ci ildə stansiyanın hər iki keçidi əsaslı və yeni dizaynda təmir edilmişdir.

18 yanvar 2016-cı ildə stansiyanın 2-ci vestibülü (&quot;20 yanvar&quot; stansiyası tərəf) müvəqqəti bağlanmışdır. Bu vestibüldəki quraşdırılmış 3 ədəd eskalator istismar müddətini başa vurduğundan dəyişdirlir.
[[Fayl:İnşaatçılarda yeni eskalator 2016.06.01.jpg|150px|thumb|left|Yeni eskalator. 2016]]
2016-cı il iyunun 1-i saat 06:00-dan etibarən metronun &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyasının təmirə bağlanmış ikinci vestibülü yenidən sərnişinlərin istifadəsinə verilmişdir. 30 il əvvəl quraşdırılmış &quot;ET-5&quot; tipli üç eskalotorun əvəzində Almaniyanın &quot;Thyssen Krupp&quot; şirkətinin &quot;Tugela FT 945&quot; tipli iki eskalatoru quraşdırılıb. Stansiya platformasına enən sərnişinlər isə yeni inşa olunmuş daş pilləkəndən istifadə edəcəklər. Eskalatorlar 0,65 m/saniyə sürətlə hərəkət etməklə, ən müasir idarəetmə sistemləri ilə təchiz olunublar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.atv.az/az/auto/70370-metro-istifadecilerine-sad-xeber |title=Metro istifadəçilərinə şad xəbər! |author=Günay Məryəm |date=2016-06-01 |publisher=ATV |accessdate=2016-06-01 |language=az |archive-date=2016-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602091838/http://news.atv.az/az/auto/70370-metro-istifadecilerine-sad-xeber |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Xüsusiyyətləri ==
* Stansiya 31 dekabr 1985-ci ildə istismara verilmişdir.
* &quot;İnşaatçılar&quot; stansiyası — 4 stansiyadan ibarət 9 kilometrlik &quot;[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]&quot;-&quot;[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&quot; xəttində, ortadan birinci yerdə yerləşir (informasiyanı dəqiqləşdirməyə ehtiyac var!)
* Stasiyanın şəhərə çıxışı A. M. Şərifzadə küçəsinə çıxır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|İnşaatçılar (Baku Metro)}}
* [https://metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1985/insaatcilar İnşaatçılar stansiyası Bakı Metropolitenin rəsmi saytında]
{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı metrosu}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1985-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>c0ilficaumovosqwy7mihusw36rdmrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elmlər Akademiyası metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85855</id>
    <revision>
      <id>9037387</id>
      <parentid>8476739</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="iyvqxluuc50u6en99q27jgntih9akxf" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                          = Elmlər Akademiyası
|orijinal adı                 = 
|şəkil                        = 
|şəklin ölçüsü                = 
|şəklin izahı                 = Elmlər Akademiyası metrostansiyasının daxili görünüşü
|rəng                         = &lt;!--ingiliscə rəngin adı--&gt;green
|xətt                         = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                 = Bakı metrosu
|keçmiş adları                = 
|platformaların koordinatları = 
  |lat_dir = |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
  |region                     = 
  |CoordScale                 = 
|rayon                        = [[Yasamal rayonu|Yasamal]]
|yerləşməsi                   = 
|açılış tarixi                = [[31 dekabr]] [[1985]]
|bağlanma tarixi              = 
|inşaat tipi                  = dərin özüllü, üç tağtavanlı, pilonlu
|platformaların sayı          = 1
|memarları                    = [[Mikayıl Useynov]]
|daxili memarları             = 
|heykəltəraşlar               = 
|rəssamlar                    = 
|dizayn mühəndisləri          = 
|daxili dizayn mühəndisləri   = 
|stansiyanı tikən şirkət      = 
|stansiyadakı keçidlər        = 
|çıxdığı küçələr              = [[Bəxtiyar Vahabzadə küçəsi (Bakı)|Bəxtiyar Vahabzadə küçəsi]], [[Hüseyn Cavid prospekti (Bakı)|Hüseyn Cavid prospekti]]
|nəqliyyat                    = {{Bus icon}} 3, 6, 10, 17, 18, 29, 39, 53, 96, 206, M1, M6 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                 = 06:00
|bağlanma saatı               = 00:00
|nəqliyyat zonası             = 
|stansiyanın kodu             = 
|metropoliten xətti           = 
|qonşu stansiyalar            =  [[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]], [[Nizami metrostansiyası|Nizami]]
|qeydlər                      = 
|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz|platformanın uzunluğu=100 m|Dərinliyi=44&lt;ref&gt;https://metro.gov.az/az/news/257/elmler-akademiyasi-stansiyasinin-birinci-girisi-temirden-sonra-istifadeye-verildi&lt;/ref&gt;}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''Elmlər Akademiyası metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nda stansiya. Metronun yeddi dərində yerləşən stansiyalarından biridir. Stansiyaya daxil olan qatarlarda &quot;Tələbə&quot; musiqisindən fraqment səslənir.

== Haqqında ==
2015-ci il dekabrın 28-də stansiyanın 2-ci çıxışı istifadəyə verilmişdir. Bununla da stansiyanın çıxışlarından biri [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin qarşısına,ikinci çıxış [[Mətbuat prospekti (Bakı)|Mətbuat prospekti]]nə, digər iki çıxış isə [[Bəxtiyar Vahabzadə küçəsi (Bakı)|Bəxtiyar Vahabzadə küçəsi]]nə çıxır. Stansiyaya daxil olan qatarlarda &quot;Tələbə&quot; mahnısından fraqment səslənir.

== Yenidən qurulması ==
&quot;Elmlər Akademiyası&quot; stansiyasının I vestibülündə quraşdırılmış 3 ədəd ET-3 tipli eskalator istismar müddətini başa vurduğu üçün stansiyasının I vestibülü 15.04.2016-cı il tarixindən etibarən sərnişinlərin giriş-çıxışı üçün müvəqqəti bağlanıb.&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Elmlər Akademiyası&quot;nın əsas çıxışı bağlandı|url=http://karabakhmedia.az/main/5487-elmler-akademiyasinin-esas-chixishi-baglandi.html|publisher=karabakhmedia.az|accessdate=19 aprel 2016|language=azərbaycanca|date=15 aprel 2016|archive-date=2019-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822223649/http://karabakhmedia.az/main/5487-elmler-akademiyasinin-esas-chixishi-baglandi.html|url-status=}}&lt;/ref&gt; Təmir-bərpa işləri yekunlaşdıqdan sonra 15 sentyabr 2016-cı ildə yenidən istifadəyə verilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=pVwMRzZ9kb0 |title=“Elmlər Akademiyası” metro stansiyasının birinci vestibülü istifadəyə verilib |author=AzərTAc |date=15.09.2016 |work= |publisher=[http://www.youtube.com Youtube.com] |accessdate=2016-09-15 |language=az |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327030905/https://www.youtube.com/watch?v=pVwMRzZ9kb0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Elmlər Akademiyası (Baku Metro)}}
* [https://metro.gov.az/az/page/haqqimizda/2022/1985/elmler-akademiyasi Elmlər Akademiyası stansiyası Bakı Metropolitenin rəsmi saytında]

{{Bakı-qaralama}}
{{Bakı metrosu}}
{{Mikayıl Üseynovun layihələri}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1985-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Elmlər akademiyaları]]
[[Kateqoriya:Mikayıl Hüseynovun əsərləri]]</text>
      <sha1>iyvqxluuc50u6en99q27jgntih9akxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>20 Yanvar metrostansiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85856</id>
    <revision>
      <id>9037370</id>
      <parentid>8843077</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qwfjgp</username>
        <id>289874</id>
      </contributor>
      <origin>9037370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4242" sha1="t6vtbp86rnjc9x07g85g7nab5tjq8xw" xml:space="preserve">{{Metro stansiyası
|adı                            = 
|orijinal adı                   = 
|şəkil                          = 20 yanvar metrostansiyası 2016.03.15.jpg
|şəklin ölçüsü                  = 
|şəklin izahı                   =
|rəng                           = green
|xətt                           = 2-ci xətt (Bakı metrosu)
|metropoliten                   = Bakı metrosu
|keçmiş adları                  = 11-ci Qızıl Ordu Meydanı
|platformaların koordinatları   = 
 |lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=
  |lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=
  |region              = 
  |CoordScale          =   
|rayon                          = Yasamal
|yerləşməsi                     = 
|açılış tarixi                  = [[31 dekabr]] [[1985]]
|bağlanma tarixi                = 
|inşaat tipi                    = dayaz özüllü, iki cərgəli sütunlu
|yerdən hündürlüyü              = 
|platformaların sayı            = 1
|platformaların uzunluğu        = 
|platformaların eni             = 
|memarları                      = 
|daxili memarları               = 
|heykəltəraşlar                 = 
|rəssamlar                      =
|dizayn mühəndisləri            =
|daxili dizayn mühəndisləri     = 
|stansiyanı tikən şirkət        = 
|stansiyadakı keçidlər          = 
|çıxdığı küçələr                = [[Tbilisi prospekti (Bakı)|Tbilisi prospekti]], Moskva prospekti, [[Həsən bəy Zərdabi prospekti (Bakı)|Həsən bəy Zərdabi küçəsi]], Müzəffər Həsənov küçəsi
|nəqliyyat                      = {{Bus icon}} 2, 7A, 7B, 9, 13, 14, 18, 29, 37, 61, 65, 67, 79, 83, 92, 102, 114A, 114B, 119, 130,142, 159, 165, 193, 194, 199, 205, 211, 508&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ayna.gov.az/news/682 |title=Saray qəsəbəsini “20 Yanvar” metrostansiyası ilə əlaqələndirən yeni marşrut xətti fəaliyyətə başlayır |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114132640/https://www.ayna.gov.az/news/682 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, 594&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ayna.gov.az/news/669 |title=Dekabrın 9-dan 594 nömrəli ekspres avtobus marşrutu fəaliyyətə başlayacaq |archive-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226175929/https://www.ayna.gov.az/news/669 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, M3, M4, M5 nömrəli avtobuslar
|açılma saatı                   = &lt;!--və ya bağlanma saatı ilə bir yerdə |iş rejimi= --&gt;06:00
|bağlanma saatı                 =  00:00
|nəqliyyat zonası               = 
|stansiyanın kodu               =
|metropoliten xətti             = Yaşıl xətt
|qonşu stansiyalar              = [[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]], [[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]
|qeydlər                        = 
|Adı=20 Yanvar|platformanın tipi=ada|platformanın forması=düz}}
{{2-ci yaşıl xətt (Bakı metrosu)}}
'''20 yanvar metrostansiyası''' — [[Bakı metrosu]]nun ikinci (Yaşıl) xəttində olan stansiyası. &quot;[[İnşaatçılar metrostansiyası|İnşaatçılar]]&quot; və &quot;[[Memar Əcəmi metrostansiyası|Memar Əcəmi]]&quot; stansiyaları arasında yerləşir. [[Qara Yanvar|1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə]] Azərbaycanda baş vermiş qanlı hadisənin şərəfinə adlandırılıb. Əvvəllər stansiya &quot;11-ci Qızıl Ordu Meydanı&quot; adlanırdı. Stansiyaya daxil olan qatarlarda Bayatı-Şirazdan fraqment səslənir.

Stansiya 1985-ci il dekabrın 31-də  &quot;[[Elmlər Akademiyası metrostansiyası|Elmlər Akademiyası]]&quot; — &quot;Memar Əcəmi&quot; 9 kilometrlik buraxıcı hissəsinin tərkibində açılıb. Stansiyanın tərtibatı əsasən 20 Yanvar hadisələrinə həsr olunub.

Yeraltı keçidlər [[Bakı|şəhərin]] [[Tbilisi prospekti (Bakı)|Tbilisi prospekti]]nə çıxır.

== Həmçinin bax ==
*[[20 Yanvar abidə-kompleksi]]
*[[Bakı metrosunda partlayışlar]]
*[[Bakı Metropoliteni]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|20 Yanvar (Baku Metro)}}
*Bakı Metropolitenin rəsmi saytı [http://www.metro.gov.az metro.gov.az]

{{Bakı metrosu}}

[[Kateqoriya:Bakı metropoliteninin stansiyaları]]
[[Kateqoriya:1985-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>t6vtbp86rnjc9x07g85g7nab5tjq8xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ağalıkənd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87977</id>
    <revision>
      <id>9037189</id>
      <parentid>8447068</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shovgu</username>
        <id>316685</id>
      </contributor>
      <origin>9037189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7140" sha1="lhyk037fwgfbyirf1wmqxo3x63spm37" xml:space="preserve">{{digər məna|Ağalı}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Ağalıkənd''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Biləsuvar rayonu]]nun Ağalıkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Standartı. İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı — 2019. Bakı: 2020, səh. 39.
 | url          = https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes_2020.pdf
 | access-date  = 2022-05-02
 | archive-date = 2022-01-28
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220128091554/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes_2020.pdf
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
Oykonim ''ağalı'' (etn.) və ''kənd'' sözlərindən düzəlib, etnotoponimdir. 1917-ci ildə Ağamkənd adı ilə qeydə alınmış bu yaşayış məntəqəsi 1941-ci ilədək Sarpabad adlanmışdır. 1870-ci ilə aid bir sənəddə yaşayış məntəqəsinin keçmiş dilağarda tayfasının canşalı (cahanşahlı) tirəsinin ağalı nəsli tərəfindən salındığı haqqında məlumat verilir.&lt;ref&gt;{{ATEL|1|14}}&lt;/ref&gt;

== Coğrafiyası və iqlimi ==
Kənd rayonun cənub-şərqində, [[Muğan düzü]]ndə yerləşir. [[Əsgərabad (Biləsuvar)|Əsgərabad]], [[Aşağı Cürəli]], [[Dərvişli]], [[Təzəkənd (Biləsuvar)|Təzəkənd]] kəndləri ilə sərhəddir.

== Əhalisi ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&quot;
! İl
! Daimi əhali
! Kişilər
! Qadınlar
|-
|[[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|1999]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://anl.az/el/Kitab/2015/2000-852.pdf |title=Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıya alınması. 1999-cu il. I hissə. Bakı: &quot;Səda&quot; nəşriyyatı, 2000, səh. 71. |access-date=2022-05-02 |archive-date=2022-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220508150547/http://anl.az/el/Kitab/2015/2000-852.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|3518
|1754
|1764
|-
|[[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)|2009]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=149514&amp;pno=41 |title=Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması. 2009-cu il. I cild. Bakı: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi, 2010, səh. 78. |access-date=2022-05-04 |archive-date=2022-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702120229/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=149514&amp;pno=41 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|↗4195
|↗2130
|↗2065
|-
|}

=== Tanınmış şəxsləri ===
* [[Əlibala Hacızadə]] — yazıçı.

== İqtisadiyyatı ==
Kənddə 1100 təsərrüfat qurğusu var. &quot;Modul&quot; tipli sudurulducu qurğu fəaliyyət göstərir.

== Mədəniyyəti ==
Kənddə Ağalıkənd kitabxana filialı,&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title=&quot;Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı&quot;nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 24.
 | url          = http://mct.gov.az/medias/media/other/305/nazkab-qerar-196-siyahi.pdf
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2021-11-10
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211110082112/http://mct.gov.az/medias/media/other/305/nazkab-qerar-196-siyahi.pdf
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Ağalıkənd Mədəniyyət Evi&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title=&quot;Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı&quot;nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı. Bakı şəhəri, 17 iyun 2014-cü il, № 196, səh. 72.
 | url          = http://mct.gov.az/medias/media/other/305/nazkab-qerar-196-siyahi.pdf
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2021-11-10
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211110082112/http://mct.gov.az/medias/media/other/305/nazkab-qerar-196-siyahi.pdf
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; və Ağalıkənd Poçt Şöbəsi (AZ1311)&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Azərbaycan Respublikası Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyəti. Poçt və Rabitə (bilesuvar-ih.gov.az)
 | url          = http://www.bilesuvar-ih.gov.az/page/25.html
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2021-12-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20211223011456/http://bilesuvar-ih.gov.az/page/25.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; fəaliyyət göstərir.

Kənddə 1 şadlıq evi mövcuddur.

== Təhsil ==
Kənddə Ağalıkənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi. Biləsuvar Rayon Təhsil Şöbəsi. Məktəblər (bilasuvar.edu.gov.az)
 | url          = https://bilasuvar.edu.gov.az/az/page/3329
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2022-06-14
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220614083304/https://bilasuvar.edu.gov.az/az/page/3329
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Biləsuvar rayonunda yerləşən təhsil müəssisələri barədə məlumat (bilesuvar-ih.gov.az)
 | url          = http://www.bilesuvar-ih.gov.az/page/15.html
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2022-05-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220502044247/http://www.bilesuvar-ih.gov.az/page/15.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Din ==
Kənddə 1990-cı ildə inşa edilmiş Ağalıkənd məscidi yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Seyyid Əliəsgər Behburlu (tərtibçi). Azərbaycan Respublikası məscidlərinin ensiklopediyası. İran İslam Respublikasının Azərbaycandakı Səfirliyinin Mədəniyyət Mərkəzi. Bakı: Beynəlxalq Əlhuda Nəşriyyatı, 2001, səh. 98.
 | url          = http://anl.az/el/a/248998.pdf
 | access-date  = 2022-05-05
 | archive-date = 2019-08-01
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20190801210635/http://anl.az/el/a/248998.pdf
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== Səhiyyə ==
Kənddə Ağalıkənd həkim məntəqəsi yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Biləsuvar rayonunda yerləşən səhiyyə müəssisələri barədə məlumat (bilesuvar-ih.gov.az)
 | url          = http://www.bilesuvar-ih.gov.az/page/17.html
 | access-date  = 2022-05-04
 | archive-date = 2022-05-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220502044904/http://www.bilesuvar-ih.gov.az/page/17.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==


== Həmçinin bax ==
{{Biləsuvar rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Biləsuvar rayonunun kəndləri]]
[[Kateqoriya:Ağalıkənd kənd inzibati ərazi dairəsindəki yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>lhyk037fwgfbyirf1wmqxo3x63spm37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nübuvvət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90805</id>
    <revision>
      <id>9037248</id>
      <parentid>8741403</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35491" sha1="3iwtqsllaw5b1usx2rxabrigfbrxsl0" xml:space="preserve">{{Tərəfli}}

'''Nübuvvət''' — [[Müsəlman]]lığın əsas şərtlərindən biri də [[peyğəmbər]]lərə inamdır. Müsəlman adlanan kəs [[Allah]]-Təalanın göndərdiyi bütün peyğəmbərlərə inanmalı, onları öz xüsusiyyət və möcüzələri ilə qəbul etməli, ən əsası isə Həzrət Məhəmmədin (s) sayca sonuncu, şərafətcə ilkin peyğəmbər olduğuna iman bəsləməlidir. Müsəlmanların əqidəsincə, Həzrət Məhəmməd (s) &quot;peyğəmbərlərin möhrüdür&quot;, yəni sonuncu peyğəmbərdir. Allah-təala Həzrət Məhəmməddən (s) sonra Yer üzünə peyğəmbər göndərməmişdir və qiyamət gününədək göndərməyəcəkdir.

Peyğəmbərlərə inam Allaha inamla əkizdir. Belə ki, Allaha inanıb peyğəmbərləri danan kəs müsəlman deyildir. Peyğəmbərlərin hər hansı birinin ruhunu təhqir etmək, Həzrət Məhəmmədin (s) sonuncu peyğəmbərlik iddiası edən hər hansı şəxsə iman gətirmək [[İslam]] dinindən çıxmaq deməkdir.

[[Yəhudilər|Yəhudi]]&lt;nowiki/&gt;likdə peyğəmbərliyi (Nevuha) Allahın peyğəmbər olaraq seçdiyi hər bir şəxs çatdıra bilər və bu, istənilən vaxt baş verə bilər. Peyğəmbərlik ləğv edilməyib, lakin Allah tərəfindən göndərilən sonuncu yəhudi peyğəmbər eramızdan əvvəl 5 əsrdə [[Qüds|Yerusəlim]]&lt;nowiki/&gt;də işləmiş Malaki peyğəmbərdir. Peyğəmbərliyin səbəbi insanlara Allahdan gələn xəbəri çatdırmaqdır, çünki insanlara mesajı çatdırmağın yalnız iki yolu var: ya Allah özünü bəşəriyyətə açıb mesaji onlara çatdırır, ya da Allah mesaji elçilər vasitəsilə çatdırır.

== Peyğəmbəri ifadə edən terminlər ==

=== Peyğəmbəri ifadə edən terminlər ===
Fars dilindən Türk dilinə keçmiş bir ad olan peyğəmbər kəlməsi &quot;xəbərçi, xəbər gətirən, elçi&quot; mənalarına gəlməkdədi. Dini bir termin olaraq, &quot;Allah-Təala&quot;nın, qullarına əmr və qadağalarını bildirmək və dinini öyrətmək üzrə insanların arasından seçdiyi və vəzifələndirdiyi &quot;kişi&quot; deməkdir. [[Quran]]da peyğəmbər anlayışı qarşılığında &quot;[[nəbi]]&quot; və &quot;rəsul&quot; kəlmələri keçməkdədir.

=== Nəbi ===
Qurani-Kərimdə peyğəmbərlər üçün istifadə edilən terminlərdən biri &quot;nəbi&quot; terminidir. Törətdiyi köklə əlaqəli olaraq iki ayrı fikir irəli sürülmüşdür. Birincisinə görə, sözün əsli həmzəsiz olub &quot;yüksəklik, yüksək məqam&quot; mənalarını daşıyan &quot;nəbvə, nəbavə&quot; köklərindən törəmişdir. Bu halda nəbi, Allah nəzdində ən yüksək dərəcəyə sahib olması və insanların hidayətinə vəsilə olması səbəbiylə,&quot;yüksək məqam sahibi şəxs&quot; mənasına gəlir. İkinci fikrə görə isə &quot;nəbinin&quot; əsli həmzəli olub &quot;xəbər vermək, büruzə verib ortaya çıxmaq&quot; mənasındakı &quot;nəb, nubu&quot; kökündən meydana gəlmişdir. Bu seçimə görə, nəbi, &quot;İnsanlara Allahdan ismarış gətirən şəxs&quot; deməkdir. &quot;Nəbi&quot; Quranda həm tək, həm də cəm formalarında (əl-ənbiya, ən-nəbiyyun) istifadə edilmişdir. Eyni zamanda peyğəmbərlik vəzifəsini ifadə etmək üçün &quot;nübüvvət&quot; sözünə də yer verilmişdir.

=== Rəsul ===
Quranda peyğəmbərlər üçün istifadə edilən başqa bir termin də &quot;rəsul&quot; və eyni kökdən törəmiş olan &quot;mürsəl&quot; dir. &quot;Rəsul&quot; un törədiyi &quot;rəsəl&quot; kökünün mənalarından biri &quot;göndərmək&quot; dir. &quot;Rəsul&quot; isə ismi-məful mənasında &quot;özünə müəyyən vəzifə verilərək bir yerə göndərilən elçi&quot; deməkdir. Cəmi &quot;rusul&quot; dur. &quot;Rəsul&quot; eyni zamanda &quot;göndərilən mesajı&quot; ifadə etmək üçün də istifadə edilir. &quot;Risalət&quot; də &quot;göndərilən mesaj, peyğəmbərlik mesajı&quot; mənalarına gəlir.
Nəbi və Rəsul terminlərinin yerinə eyni mənanı ifadə etmək üçün farsca olan &quot;peyğəmbər&quot; sözü də istifadə edilir. Dini bir termin kimi &quot;əmrlərini xəbər vermək üçün Allahın insanlardan seçib ona vəhy yolu ilə kitab verdiyi şəxs&quot; şəklində tərifi verilir. Qurani-Kərimdəki məlumatlara görə, Allah insanlardan nəbi və rəsullar seçmiş, yalnız rəsullara deyil, həm rəsullara, həm də nəbilərə kitablar vermiş, Musa, Harun və İsmayıldan rəsul-nəbi deyilərək bəhs edilmişdir. Bu da var ki, rəsul Allah ilə yaratdıqları arasında elçilik edən mələk və ya mələklər mənasına da gəlir. İnsanların ruhlarını alan mələklərə də &quot;rusul&quot; deyilmiş, [[mələklər]]in qanadlı elçilər olduqları ifadə edilərkən onlardan rusul şəklində bəhs edilmiş və xüsusilə Cəbrail rəsul olaraq səciyyələndirmişdir.

== Nübuvətin imkanı və zəruriliyi ==
=== Nübuvvətin imkanı və zəruriliyi ===
Nübuvvət ilk insandan etibarən ilahi yol göstərməklə insanın qabağını aydınlaşdıran bir nur, rəhbərlik və hidayət məqamı olmuşdur. Bu halda, ağlın vəziyyətinə və tarixi həqiqətləri göz qabağına gətirərək belə bir nəticəyə gəlinmişdir.
Peyğəmbər göndərmə əqlən [[caiz]]dir. Allah-Təala Nəbilər və Rəsullar göndərmişdir. Peyğəmbərləri qəbul etmək dinə görə fərzdir. Çünki peyğəmbər göndərmə bir iş deyil əksinə insanın xeyrinə bir işdir. İnsan Yaradıcısını bilmək məcburiyyətindədi, ancaq bunu tam bir kamil mənada Onu tanıdan bir elçi vasitəsilə tapa bilər. Ağlın gücü sərhədli olduğundan Allaha necə və hansı miqdarda ibadət edəcəyini bilməz. [[İnsan]] əgər başlı-başına buraxılsa Allaha qul olmaqdan uzaqlaşar, elə isə insanların qulluqlarını, ibadətlərini və cəzalarını bildirən birisinin vəzifələndirilməsi lazımdır.

==== Nübuvvətin imkanı ====
Mövzuya hər şeydən əvvəl ağıl imkanı baxımından yaxınlaşan kəlamçılara görə nübuvvət həm ilahi həm bəşəri baxımından mümkündür. İlahi baxımdan mümkündür, çünki Allah mürid və mutəkəllimdir; bu sifətlərini nübuvvət vasitəsilə göstərir və bu vasitə ilə əmrlərini yaratdıqlarına çatdırır. Nübuvvətin imkansızlığını iddia etmək Allahın bu cür sifətlərinin və ya təsirlərinin olmadığı mənasına gəlir. Nübuvvət bəşəri baxımdan da mümkündür. Çünki bir insanın bədəni və ruhi fərqliliklərində digər insanlarla eyni vəziyyətdə olması lazım olmadığından peyğəmbərlər zümrəsinin fərqli qabiliyyət və fərqliliklərə sahib olması, bu vasitə ilə onların metafizik aləmlə əlaqə qurub ağıl və duyğular yolu ilə biliklər alması mümkündür.
[[Qəzzali]] nübuvvətin mümkün olmasını təcrübə yolu ilə qəbul edilə bilməsi qənaətindədir. Ona görə insanın yuxu əsnasında aldığı biliklər nübuvvətin imkanına dair sübutlardır. Ümumiyyətlə bir insanın peyğəmbərlərə öyrədilən zühd və təqva yolunu seçib öz nəfsinə tətbiq etməsi halında kəçf və ilham kimi qeybi biliklərə çatması mümkündür. [[İbn Teymiyyə]] də vilayət mərtəbəsinə çatıb həqiqətləri kəşf edən insanın nübuvvəti daha asan qavraya biləcəyini deyərək heç bir vəlinin peyğəmbərin aldığı qeybi biliklərə və yaşadığı ruhi təcrübəyə çatmayacağını vurğulayır.

==== Nübuvvətin zəruriliyi ====
Allah-Təalanın şüurlu bir canlı olaraq yaratdığı insanı məsul tutmadığı hikməti ilə uyğun gəlmədiyi kimi məsul etdiyi halda ona yol göstərməməyi də Onun zikr edilən isim və sifətləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Kəlamçıların çoxu bu fikirdədir. [[Mötəzilə]] ilə bir qism [[Şiə]] alimləri bunu Allah üçün bir zərurət olaraq görərkən [[Matüridiyyə]] və [[Sələfiyyə]] mənsubları hikmət və lütfünün nəticəsi deyə bildirmişdilər.
Kəlamçılar nübuvvətin bəşəri baxımdan da zəruri olduğunu deyirlər. Çünki insanın ehtiyac bildiyi bilikləri, duyğuları və fikir bildirmə gücü olmaq üzrə 2 təməl qaynağı vardır. Ancaq hər 2 qaynaq da məhduddur. İnsan üçün imtina edilməyən bilik vasitəsi məsləsində tapılmasına baxmayaraq fikir bildirmə gücü keçmişi və gələcəyi əhatə edə bilən mütləq və mükəmməl bir qaynaq deyildir və insanın sevinməsi üçün lazım olan bilikləri tək başına yarada bilməz; yaratdığı doğru biliklərin mənimsənilməsini saxlayacaq mənəvi bir gücə də sahib deyildir. Fikir bildirmə gücünə baxmayaraq insan nəfsani və dünyəvi arzularına çox bağlı olması təsiri ilə səhv hökmlər verə bilir, qorxularının təsiri ilə ağıl və ruhi xəstəliklərə məruz qala bilər. Çox məsələlərdə dəyişik məsələlər irəli sürülür, ümumiyyətlə həqiqəti ortaya qoyan bir insan və dünya yorumu edilməməkdədir. İnsandakı fikir bildirmə gücünü tamamlayacaq mənfi faktorların zərəri qarşısında oxu xətaya düşməkdən qoruyacaq mükəmməl bir qaynağa ehtiyac vardır ki bu da ilahi bilik qaynağından başqası ola bilməz.
Nübuvvət dünyəvi biliklər baxımından da lazımdır. Çünki insanın dünyada var olmağa başldığı ilk zamanda öyrədilməsi üçün dil biliyinə, həyatını davam etdirə bilməsi üçün qida ehtiyacına, qida ehtiyacı üçün [[Heyvandarlıq|maldarlıq]] və əkinçiliyə, soyuq və istidən qorunmaq üçün paltara və evə dair biliklərə möhtacdı. Onun həyat üçün lazım olan bu bilikləri özü-özünə və təcrübə yolu ilə öyrənməsi ağıla yaxın görünməməkdədir.
İnsanın dünyəvi biliklərə olan ehtiyacı mövcudiyyətin ilk zamanlarında da məhdud olmamışdır. Çünki insanların sevinməsi üçün davranışları və bunlara aid olan qaydaları sadəcə fikir bildərərək təyin etmək imkansız deyiləcək qədər çətindir. Bütün insanlar üçün lazım olan bu vəziyyət də nübuvvəti lazımlı olduğunu göstərir.

== Peyğəmbərlik sisteminin xüsusiyyətləri ==
=== Peyğəmbərliyin faydaları ===
Qurani-Kərimin ayələrində, eləcə də hədislərdə peyğəmbərlərin bəşəriyyət üçün faydaları belə sadalanmışdır:

a)Peyğəmbərlər insanlara Allahın hökmlərini yetirib, ortada vasitəçi rolunu oynayırlar. Peyğəmbərlər olmadan insanların din və şəriətdən xəbərdar olmaları mümkün deyildir. Bu cəhətdən bütün adi insanlar peyğəmbərlərə borcludurlar. Quranda buyurulur: &quot;Allah möminlərə lütf edərək öz cərgələrindən onlara peyğəmbər göndərdi ki, ilahi ayələri oxusun&quot; (&quot;[[Ali-İmran]]&quot; surəsi, 164-cü [[ayə]]).

b)Peyğəmbərlər Allahın əmri ilə insanlara elm və bilik öyrədir, bilmədikləri çətin məsələləri asan dillə şərh edirlər. Qurani-Kərimdə buyurulur: &quot;Bu, həmin Allahdır ki, yazıb-oxumaq bacarmayan savadsız insanlara öz cərgələrindən peyğəmbər göndərdi ki, onlara kitab və hikmət öyrətsin. Bundan əvvəl həmin insanlar açıq-aşkar zəlalətdə idilər&quot; (&quot;[[Cümə]]&quot; surəsi, 2-ci ayə).

c)Peyğəmbərlər camaatın arasında ədalətlə höım edərək, düzgün qanunlar qoymuş, məzlum insanların haqqını özlərinə qaytarmışlar: &quot;Allah müjdə verən və qorxudan peyğəmbərlər yolladı, insanlar arasında onların anlaşa bilmədikləri məsələrdə hakimik etmək üçün haqlı kitab göndərdi&quot; (&quot;[[Bəqərə]]&quot; surəsi, 213-cü ayə).

d)Peyğəmbərlərin daha bir vəzifəsi insanların əxlaqını kamilləşdirmək, onları çirkinlik və günahların caynağından xilas etməkdir. [[Həzrət Məhəmməd]] peyğəmbər (s) bu barədə buyurmuşdur:5 &quot;Mən insanlarda gözəl əxlaqı kamilləşdirmək üçün göndərilmişəm&quot; (&quot;Səfinətül-bihar&quot;).

=== Peyğəmbərlərin sayı ===
Dini sənədlərdə peyğəmbərlərin sayı barədə müxtəlif ədədlər göstərilmişdir. Ən etibarlı rəvayətlərə görə, peyğəmbərlərin sayı 124 min nəfər olmuşdur.
Allah-Təala heç bir milləti və tayfanı peyğəmbərsiz qoymamışdır. Çünki Allahın mərhəməti və diqqəti istisnasız olaraq bütün insanlara aiddir. Qurani-Kərimin ayələrində buyurulur: &quot;Hər ümmətin öz peyğəmbəri var idi&quot; (&quot;Yunis&quot; surəsi, 47-ci ayə). &quot;Öz içində peyğəmbər olmayan ümmət yoxdur&quot; (&quot;Fatir&quot; surəsi, 24-cü ayə).

Quranın məlumatına görə, Allahdan üz çevirib fəlakətə düşən tayfaların hamısına vaxtiilə peyğəmbər göndərilmişdir: &quot;Biz heç bir ümmətə elçi göndərməyincə, ona əzab vermərik&quot; (&quot;İsra&quot; surəsi, 15-ci ayə).

Yer üzündə hər millət bir dildə danışdığı üçün bütün millətlərə öz dilində danışan peyğəmbər göndərilmişdir: &quot;Heç bir elçini mənsub olduğu tayfanın dilindən başqa dildə göndərmədik, ta ki Allahın çağırışını onlara çatdıra bilsin&quot; (&quot;[[İbrahim]]&quot; surəsi, 4-cü ayə).

Peyğəmbərlərin sayı 124 min nəfər olsa da, onların çox az hissəsinin adı və əhvalatları tarixlərdə qalmışdır. Yəhudi, xristian və müsəlman dini kitablarında üst-üstə cəmi 100 nəfərə yaxın peyğəmbərin barəsində məlumat vardır. Qurani-Kərimdə isə yalnız 26 nəfər səma elçisinin adı çəkilir.
Qurani-Kərimin mətnində peyğəmbərlərin heç də hamısının adının çəkilməməsi bir neçə ayədə xatırlanmışdır. Məsələn, belə ayələrin birində buyurulur: &quot;Səndən öncə də peyğəmbərlər göndərmişdik. Onlardan bəzisinin əhvalatını sənə söyləmişik, bəzisini isə söyləməmişik&quot; (&quot;Qafir&quot; surəsi, 78-ci ayə).

=== Peyğəmbərlərin növləri ===
Peyğəmbərlər vəhyi alma növlərinə görə bir-birindən fərqlənmişlər. Qurani-Kərimdə buyurulur: &quot;Biz peyğəmbərlərdən bəzisini digərlərindən üstün etdik&quot; (&quot;[[Bəqərə]]&quot; surəsi, 253-cü ayə). Əlbəttə, bu, heç də o demək deyildir ki, yalnız bir neçə peyğəmbərə ehtiram edilməli, başqalarına isə həqarətlə baxılmalıdır. Bütün peyğəmbərlər bizim üçün möhtərəm və əzizdir. Onlardan bəzisi isə xüsusi ehtirama layiqdir. Peyğəmbərləri Quran ayələri ilə də müqayisə etmək olar. Bütün ayələr Allah kəlamı olduğu və müqəddəs sayıldığı halda, namazda yalnız &quot;[[Fatihə]]&quot; surəsini oxumaq vacib sayılır. &quot;Fatihə&quot; surəsinin əvəzinə hər hansı başqa surə oxunsa, namaz düzgün sayılmaz. Demək, &quot;Fatihə&quot; surəsi başqa surələr içində daha əhəmiyyətli və üstündür. Lakin bu üstünlük qalan Quran surələrinin müqəddəsliyini heç də azaltmır. Eləcə də peyğəmbərlərdən bir neçəsinin üstünlüyü digərlərinin mövqeyinə əskiklik gətirmir.
Peyğəmbərlər məqam və dərəcələrinə görə &quot;nəbi&quot; və &quot;rəsul&quot; olamaq üzrə 2 yerə ayrılırlar.

Peyğəmbərlərin böyük əksəriyyəti nəbi qisminə aiddir. Nəbi o peyğəməbərə deyilir ki, ya qeybdən gələn səslər vasitəsilə, ya da yuxuda Allahdan vəhy alır, yaxud vəhy onun qəlbinə endirilir, lakin o, öz gözləri ilə vəhy mələyini görmür. Peyğəmbərlərin &quot;rəsul&quot; adlı az bir qismi isə deyilənlərdən əlavə, həm də ayıqlıqda mələklə görüşüb onun dilindən vəhyi eşidir. Rəsulların sayı 313 nəfər olmuşdur.

Rəsul peyğəmbərlərin beş nəfəri ən üstün sayılır və &quot;ülul-əzm&quot; adlanır.3 Ülul-əzm peyğəmbərlər bunlardır: Həzrət Nuh (ə), İbrahim (ə), Musa (ə), [[İsa]] (ə) və Məhəmməd (s).

=== Peyğəmbərlərin qeybi bilməsi ===
Peyğəmbərlərin qeyb xəbərləri müxtəlif cür olmuşdur: onlar gah keçmişdə olanları, gah da gələcəkdə baş verəcək hadisələri söyləmiş, uzaq vilayətlərdəki vəziyyəti açıqlamış, insanın ürəyindən keçənləri ona xəbərləri vermişlər.

Ötən bəhslərimizdə xatırlandığı kimi, qeyb aləmindən biliklər Allaha məxsusdur, adi insan bunlardan xəbərdar ola bilməz. Amma qeyb aləminin bəzi sirlərini Allah öz sevimli bəndələrinə — peyğəmbərlərə xəbər verir ki, onlar bu sirləri söyləməklə haqlı olduqlarını xalqa sübut edə bilsinlər. Qurani-Kərimdə bu barədə buyurulur: &quot;Allah qeyb aləmindən xəbərdardır və qeyb xəbərlərini peyğəmbərlər içindən seçdiyi və qoruduğu kəsdən savayı heç kimsəyə öyrətməz&quot; (&quot;[[Cin]]&quot; surəsi, 26–27-ci ayələr).

== Peyğəmbərlərin xüsusiyyətləri ==
Vəhy alacaq peyğəmbər bu vəzifəni icra edəcək hala gətirilməlidir. Bu baxmından Allah-Təala insanlar arasında peyğəmbərliyə ən uyğun olanları seçmiş və onlara bəzi xüsusiyyətlər vermişdir.

Peyğəmbərlik insanın əldə edəcəyi ən yüksək mərtəbədir. Lakin bu, kəsbi deyil, vəhbidir. Yəni Allahın lütfü və ehsanıdır. Uca Allah dilədiyinə bu vəzifəni verir.

Peyğəmbərlər içinədə yaşadıqları cəmiyyətin ən gözəl, ən əxlaqlı, ən zəkalı, ən ağıllı, ən doğru, ən dürüst, ən əmin insanlarıdır. Onlar həmçinin günahlardan ən çox uzaq duranlardır. Hər biri şəfqət və mərhəmət abidəsidir. Özlərinə verilən peyğəmbərlik vəzifəsini ən mükəmməl şəkildə yerinə yetirmişlər. Onlarda peyğəmbərliyə mane olacaq heç bir xüsus yoxdur. Çirkin, pis əxlaqlı, yalançı, saxtakar, ikiüzlü, xain, mərhəmətsiz, kinli, insanların sevməyəcəyi şəxslərdən peyğəmbər ola bilməz.

=== Peyğəmbərlər haqqında vacib olan əməllər ===
Peyğəmbərlərin digər insanlardan fərqli müəyyən sifətləri var ki, bunlar sədaqət, əmanət, fətanət, təbliğ və ismətdir.

1)Sidq- Sidq və sədaqət &quot;doğruluq&quot; deməkdir. Peyğəmbərin sadiq olması şərtdir. Peyğəmbərlər son dərəcə doğru və dürüst insanlardır. Əsla yalan danışmazlar. Yalan danışmaq insanın şəxsiyyətini alçaldır. Bu baxımdan peyğəmbərlərə yalan yaraşmır və peyğəmbərliklə uyğun gəlmir. İnsanlar yalançılara inamazlar. Peyğəmbərlərin peyğəmbərliklərini isbat etmək üçün göstərdikləri möcüzələr, Allah-Təala tərəfindən, peyğəmbərlik iddialarında doğru olduqlarının təsdiq edilməsi deməkdir.

Hz. Peyğəmbər (s.ə.a.s) balacalığından etibarən doğruluq və dürüstlüyü ilə tanınmış, &quot;Məhəmmədus-sadiqul-əmin-doğru, əmin Məhəmməd&quot; ləqəbi ilə məşhur olmuşdur. Heç kimsə onun yalan danışdığına şahid olmamışdır. Düşmənləri olan [[müşrik]]lər belə onun doğru biri olduğunu etiraf etmək məcburiyyətində qalmışlar.

Doğru və dürüst olmaq, peyğəmbərlər üçün vacib və zəruridir.

2)Əmanət- Əmanət &quot;əmin, etibarlı olmaq&quot; deməkdir. Peyğəmbərlər hər mövzuda, xüsusi ilə də vəhy mövzusunda güvənilən kimsələrdir. Allahdan aldıqları vəhyi, ilahi əmr və qadağaları olduğu kimi insanlara çatdırmışlar. Təbliğlərində nə əksiltmə, nə də artırma etmişlər.

Hz Peyğəmbər (s.ə.a.s) vəhyi öz əlində belə olsa əsla gizləmədən, artırmadan, əskiltmədən insanlara çatdırmışdır. Peyğəmbərlər sadəcə vəhy mövzusunda deyil, hər xüsusda əmin insanlardır. İslamdan əvvəl müşriklər ən qiymətli əşyalarını saxlaması üçün Hz. Peyğəmbərə (s.ə.a.s) əmanət edərdilər. O, özünə əmanət edilənləri qoruyar və zamanı gəldikdə də sahibinə geri qaytarardı. Beləcə, hər kəsin etimadını qazanmışdı.

3)Təbliğ- Peyğəmbərlərin Allahdan aldıqları vəhyi insanlara çatdırması adlanır. Peyğəmbərlərin əsas vəzifəsi Allah-Təaladan aldıqları vəhyi olduğu kimi insanlara çatdırmasıdır.

4)Fətanət- Fətanət &quot;ağıllı və zəkalı olmaq&quot; deməkdir. Peyğəmbərlər təbliğ vəzifələrini gözəl şəkildə yerinə yetirmək üçün fətanət sifətinə sahibdirlər. Hər şeydən əvvəl peyğəmbər Allahdan aldığı vəhyi yadında saxlaya bilməli və unutmadan insanlara çatdıra bilmək üçün son dərəcə qüvvətli hafizəyə sahib olmalıdır. Peyğəmbərlər yaşadıqları cəmiyyətin ən zəkalı və ən ağıllı insanlarıdır. Düşmənləri onların zəkaları qarşısında susmaqdan başqa çarə tapa bilməmişlər. Həyat hekayələrini oxuduğumuz zaman peyğəmbərlərin nə qədər üstün zəkaya və təsir gücünə sahib olduqlarını görə bilərik. Bu xüsusda ən gözəl nümunə Hz. İbrahimdir. Hz. İbrahim (ə) iti zəkası və təsir qabiliyyəti sayəsində bütlərin aciz olduğunu şəxsən bütə sitayiş edənlərə etiraf etdirərək onları susdurmuşdur.

Peyğəmbərlərdəki fətanət sifəti ömürlərinin sonuna qədər davam etmişdir. Onlarda zəkanın zəifləməsi, unutqanlıq kimi xüsusların baş verməsi mümkün deyildir. Çünki onlar daima Uca Allahın himayəsi və mühafizəsi altındadırlar.

5)İsmət- İsmət &quot;peyğəmbərlərin gücləri çatdığı halda günahlardan uzaq olmasına&quot; deyilir. İnsanlar dünya və axirət səadətinin yollarını Allahın elçiləri olan peyğəmbərlərdən öyrənəcəkləri və onları nümunə götürəcəkləri üçün peyğəmbərlərin ismət sifətinə sahib olmaları, yəni günahlardan qorunmuş olmaları şərtdir. Çünki günah işləyən bir insan başqasını günahlardan uzaqlaşdıra bilməz.

Peyğəmbərlərin bir çoxunun [[bütpərəst]] cəmiyyətdə boya-başa çatdıqlarına, lakin heç vaxt bütlərə sitayiş etmədiklərinə şahid oluruq. Allah-Təala elçi seçəcəyi şəxsləri uşaqlıqdan [[küfr]], [[şirk]] və hər günahlardan qorumuşdur. Bu baxımdan ismət, Allahın, peyğəmbərlərinə xüsusi lütf və ehsanıdır. Çünki peyğəmbərlər Allahın qullarına qarşı dəlilləridir. Peyğəmbərlərin ismət sifətinə sahib olmaları, yəni ilahi mühafizə altında olmaları zəruridir.
Peyğəmbərlər günahın hər cüründən qorunduqları kimi eyni zamanda insanların özlərindən nifrət etməsinə səbəb olacaq hallardan da qorunmuşlar. İnsanların özlərindən nifrət edəcəkləri dərəcədə bir xəstəliyə tutulmamışlar. Həzrəti Əyyubun (ə) şiddətli bir xəstəliyə tutulduğu, bədənin qoxduğu, həmçinin bədənindən qurdların çıxdığı və yoldaşının ondan nifrət etdiyindən bəhs edən hekayələr təhrif edilmiş Tövratdan keçən, &quot;israiliyyat&quot; dediyimiz uydurmalardır.

Peyğəmbərlər də insan olduqları üçün xəstələnmişlər. Lakin bu xəstəlik insanların onlardan nifrət edəcəyi dərəcədə olmamışdır.

Peyğəmbərlərə tabe olmaq və onların izindən ayrılmamaq insanların dünya və axirət səadətinə nail olmaları üçün əsas şərtdir.

=== Peyğmbərlər haqqında caiz olan sifətlər ===
Peyğəmbərlər də insandır. Hər biri tərtəmiz insan həyatı yaşamışlar. Normal bir insan üçün sadəcə insan olmaları etibarilə caiz olan hər şey onlar üçün də caizdir. Yemək, içmək, doğulmaq, yatmaq, böyümək, evlənmək, zəngin və kasıb olmaq, xəstələnmək, ölmək… kimi hallar onların peyğəmbər olmaqlarına problem deyildir. Bu qədər ki, onlardakı bütün bu hallar Allah rızasına uyğun, insanlar tərəfindən qibtə ediləcək bir tərbiyə və nəzarət çərçivəsi içindədi. Hər hal və hərəkətləri ilə insanlıq üçün bir ədəb nümunəsi olurlar.

Peyğəmbər, hər halı ilə Allahın qulu və rəsulu olduğunu isbat edir. Zəngin olar, qururlanmaz şükür edər. Kasıb olar şikayət etməz, səbir edər. Xəstə olur ağzından haqq rızasına uyğun olmayan bir tək kəlmə çıxmaz, könlü Rəbbindən başqasına əsla meyil etməz. Ən ağır müsibətlər qarşısında təhəmmül edər və köməyi Allahdan gözləyər. Padşahlıq onların qulluğuna və ibadətinə zərər gətirməz, zindanlarda ömür xərcləmək onlara Rəbblərini unutdurmaz. Hər cür şərtlərin qarşısında onların əsla dəyişməyən iki vəsfi; Allahın şərəfli qulu və sevgili peyğəmbəri olması gözlərin qabağında dayanır.

== Vəhy ==
Qurani-Kərimdə vəhy anlayışı, ümumi mənada &quot;Allahın öz iradəsini seçdiyi peyğəmbərlərə müxtəlif yollarla bildirməsi&quot; şəklində ifadə edilə bilər. Metafizik aləmdən fiziki dünyaya informasiya axınını təmin edən bu münasibətin mahiyyəti, zamanı və şəkli tamamilə Allahın iradəsi ilə müəyyən edilmişdir. Ancaq bir təcrübə kimi vəhyin mahiyyəti ilə əlaqəli bəyanlara təsadüf edilmir. Ancaq Allahın mesajını peyğəmbərlərinə hansı şəkillərdə çatdırdığına dair bəzi məlumatlar mövcuddur.

Quranda ilahi biliyin peyğəmbərlərə ötürülməsini ifadə edən fel &quot;fısıldamaq, təlqin etmək, sürətli bir şəkildə işarə etmək, yazı yazmaq, ilham etmək&quot; mənalarına gələn &quot;[[vəhy]]&quot; kökünün &quot;ifal&quot; formasıdır.

Quranda Allahın Quranı nazil etməsi, [[Tövrat]] və İncilin və ya Qurandakı hər hansı bir surənin nazil olması adı çəkilən fellərlə dilə gətirilir.

a)İlahi xitabın şəkilləri:
Allah-Təala Qurani Kərimdə Şura surəsinin 51-ci ayəsində buyurur:

&quot;Allah bəşər övladı ilə ancaq vəhylə, yaxud pərdə arxasından danışar. Və ya bir elçi göndərər ki, o da Allahın izni ilə Onun istədiyini vəhy edər&quot;.

a1)Vəhy:

Burada ümumi mənada vəhy deyil, onun yalnız bir şəkli nəzərdə tutulur. Vəhyin bu şəkli hər hansı bir vasitə olmadan ilham, mənanın qəlbə ötürülməsi və ya röya yolu ilə həyata keçir. Müfəssirlər vəhyin bu şəklinin peyğəmbərlər olmayanlar üçün də meydana gəldiyini ifadə edirlər. Peyğəmbər vəhyin qəlbinə Allah tərəfindən qoyulduğundan şübhə etməyəcək şəkildə mütləq bir elmə sahib olur.

b1)Pərdə arxasından danışmaq:

Bu xitab şəkli ilahi kəlamın müəyyən bir cisimdə yaradılması yolu ilə meydana gəlir. Allahın pərdə arxasından danışmasının mənası görülə bilməyəcək şəkildə danışması deməkdir. Əslində, maneə qalxsa belə, yenə Allahı görmək alimlərin əksəriyyətinə görə mümkün olmayacaq. Həzrət Musaya [[Tur]] dağında edilən vəhy bu növdəndir.

c1)Elçi vasitəsilə vəhy:

Qurani Kərimdə vəhyin mahiyyətinə dair ifadələrə təsadüf edilməməklə yanaşı, vəhyin istər peyğəmbərə çatdırılmasına, istərsə peyğəmbər tərəfindən heç bir dəyişikliyə məruz qoymadan insanlara çatdırılmasına son dərəcə həssas davranıldığı görülür. Peyğəmbər Quranı söz və məna olaraq qəbul etmiş və eləcə təbliğ etmişdir. Quranın vəhyində söz və məna ayırımının olduğu şəklində iddialar Qurana uyğun olmayan uzaq spekulyasiya xarakteri daşıyan mübahisələrdən başqa bir dəyər daşımır.

b)İlahi vəhyə verilən səhv mənalar:

Hər şey maddi aləmdə xülasələşdirib elmi təcrübə yolu ilə isbat etmək istəyənlər ilahi vəhy üçün müxtəlif yozumlar söyləmişlər ki, bizim nəzərimizcə onların hamısı yanlışdır. Aşağıda bu yozumlardan ikisini qeyd edir və onların yanlış olduğunu aydınlaşdıracağıq.

1)Bir qrup tədqiqatçının fikrincə, &quot;peyğəmbər&quot;lər qeyri-adi istedada malik olan dühalar, &quot;vəhy&quot; isə onların düşüncə və daxili dünyalarının məhsuludur. Onların zənnincə, &quot;Ruhul-Əmin&quot; bu dühaların pak ruhu və mənəviyyatı, &quot;səmavi kitab&quot; isə onların ali düşüncə və ideyalarıdır.

Vəhyin bu yozumu, əslində, təcrübi elmlərdən qeytri elmləri əsassız sayanların mülahizəsidir. Bu fikrə yönələn ən böyük irad isə onun ilahi peyğəmbərlərin dedikləri ilə ziddiyyət təşkil etməsidir. Belə ki, ilahi peyğəmbərlər hər bir münasib məqamda bildirmişlər ki, insanlara çatdırdıqları maarif ilahi vəhydən qeyri bir şey deyildir. Bu fikrə əsasən isə peyğəmbərlər yalançı şəxslər olmalıdırlar, halbuki, tarixi faktlar onların sədaqət və dürüstlüyünü təsdiqləməkdədir.

2)Başqa bir qrupun fikrincə isə vəhy, peyğəmbərlərin mənəvi aləminin işartılarıdır. Onların zənnincə, peyğəmbər Allaha olan möhkəm iman və və çoxlu ibadət sayəsində elə bir dərəcəyə yetişir ki, öz mənəvi aləmində bir sıra ali həqiqətləri aşkarlayır və elə təsəvvür edir ki, bunlar ona qeyb aləmindən təlqin edilmişdir. Halbuki, bütün bunların qaynağı onun öz mənəvi aləmidir.

Bu fikrin sahibləri bildirirlər ki, peyğəmbərlərin sədaqətinə bizim şübhəmiz yoxdur və onlar həqiqətən də bir sıra ali həqiqətləri müşahidə edirlər. Lakin məsələ, bu ali həqiqətlərin haradan qaynaqlanmasıdır. Peyğəmbərlər elə təsəvvür edirlər ki, bu həqiqətlər xaricdən və qeyb aləmindən onlara təlqin olunur, həqiqətdə isə onların qaynağı peyğəmbərlərin mənəvi aləmidir.

Bu fikir yeni deyildir və cahiliyyət dövründə vəhy haqqında söylənilən fikirlərdən birinin yeni formasıdır. Cahil [[ərəblər]] deyirdilər:

&quot;(Vəhy) qarma-qarışıq yuxulardır&quot;. (&quot;Ənbiya&quot; surəsi, 5-ci ayə).

Bunlar isə deyirlər ki, vəhy peyğəmbərlərin təxəyyülünün və öz mənəvi aləmlərinə varmalarının nəticəsidir. Peyğəmbərlər Allah, ibadət, bəşərin islahı haqqında o qədər düşünürlər ki, nəhayət, özlərində bir sıra ali həqiqətləri aşkarlayırlar və elə güman edirlər ki, bunlar qeyb aləmindən onlara təlqin olunur.

Qurani Kərim bir çox ayələrdə bu fikri qəti surətdə rədd edərək buyurur ki, əgər peyğəmbər vəhy mələyini gördüyünü söyləyirsə, deməli, doğru söyləyir: nə onun qəlbi, nə də gözü yanlış görməmişdir. Rəbbimiz buyurur:

&quot;Qəlb gördüyünü yalan saymadı&quot;. (&quot;Nəcm&quot; surəsi, 11-ci ayə).

&quot;Göz nə yayındı, nə də ki, uzağa getdi&quot;. (&quot;Nəcm&quot; surəsi, 17-ci ayə).

Yəni Həzrət Peyğəmbər (s) həqiqətən də vəhy mələyini həm zahiri, həm də batini gözü ilə görmüşdür.

== Möcüzə ==
=== Xariqüladə hadisələr və möcüzənin növləri ===
Xariqüladə sözü təbiətdəki nizamı bəzi zamanlarda pozan təbiətüstü hadisələr üçün istifadə edilən termindir. Lüğətdə &quot;deşmək, cırmaq, aşmaq&quot; mənalarına gələn &quot;xarq&quot; sözündən törəmiş olan &quot;xariq&quot; ilə &quot;alışılmış olan şey&quot; mənasındakı &quot;adət&quot; sözündən meydana gəlib &quot;adəti və normal dərk ediləni aşan&quot;, &quot;fövqəladə&quot; mənalarını verir.

Qurani Kərimdə &quot;adət&quot; sözündən ayrı olaraq &quot;xarq&quot; kəlməsi fel kimi &quot;deşmək&quot;, &quot;cırmaq&quot;, &quot;yarmaq&quot;, &quot;pozmaq&quot;, &quot;həqiqətə zidd olaraq hökm etmək&quot; mənalarında 4 yerdə işlədilmişdir. Təbiətdə müşahidə edilən nizamlı işləyiş gerçəkdə nizamı quran və işlədənin Allah olmasının nəticəsi olaraq islami terminologiyada fiziki aləmi idarə edən ilahi qanuna &quot;adətullah&quot; və ya qısaca &quot;adət&quot; deyilmişdir. Eyni mənaya gələn &quot;sünnətullah&quot; isə Quranda ictimai həyatı idarə edən ilahi qanunu ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir.

==== Xariqüladə hadisələrin növləri ====
İslami ədəbiyyatda müzakirə edilən xariqüladə hadisələr 2 yerə bölünür.

1)Dini mənşəli olan xariqüladə hadisələr

a)[[Möcüzə]]

b)İrhas

c)[[Kəramət]]

d)Məunət

e)[[Kəşf]]

f)İstidrac

g)İhanə

2)Dini mənşəli olmayan xariqüladə hadisələr

a)[[Sehr]]

b)Şabəzə

c)Kəhanət

==== Möcüzə ====
Lüğətdə möcüzə kəlməsi insanı aciz qoyan, qarşı çıxılmayan, fövqəladə, əcaib və qəribə şey mənasını verir. Termin kimi isə peyğəmbərlərini təsdiqləmək və dəstəkləmək üçün Uca Allahın yaratdığı, insanların isə ona bənzər bir şey yaratmaqda aciz qaldığı fövqəladə hadisələrdir. Peyğəmbərlərə verilən möcüzələrdən əsas olaraq 2 məqsədi vardır:

1)Möcüzə vasitəsilə inkar edənlərə qarşı bir dəlil irəli sürmək

2)Peyğəmbərlərə inanmayanların aciz və gücsüz olduqlarını göstərmək

a)Möcüzə, bilinən təbiət qanunlarına sığmayan və adətlərüstü olmalıdır. Ancaq o zaman o fel Allah qatında təsdiq dərəcəsinə çatar. Təbiət qanunlarına və kainatın normal nizamına görə meydana gələn hadisələrdə fövqəladəlik xüsusiyyəti yoxdur.

b)Möcüzə, Allahın varlığına bir dəlil olaraq, yalnız peyğəmbərlik iddiasında olan şəxs tərəfindən meydana gəlməlidir. Möcüzəni peyğəmbər olan insanlar xaricində heç kim göstərə bilməz.

Peyğəmbərlərdən bəhs edildikdə ilk ağla gələn və Qurani Kərimdə bəzi peyğəmbərlərin göstərdiyi bildirilən möcüzələr, ümumiyyətlə hissi və kövni möcüzələrdir. Hər peyğəmbər Allah Təalanın elçisi olduğunu isbat etmək üçün ümumiyyətlə gözə xitab edən hissi möcüzələr göstərmişdir. Bu fövqəladə hadisələr hər peyğəmbərin içində yaşadığı dövrə uyğun olaraq və insanların anlayışına görə bənzərsiz sayılan və başqalarının bənzərini etməkdə aciz qalaraq heyrətlənəcəklərini növdən möcüzələrdir. Mahiyyət və keyfiyyəti baxımından hissi və kövni olan bu möcüzələrin çoxu Qurani Kərimdə açıqlanmışdır.

1)Hz. İbrahimin (ə.s) [[Babil]] hökmdarı [[Nəmrud]] tərəfindən oda atıldığı halda yanmayaraq xilas olması möcüzədir.

2)Hz. İsanın (ə.s) Allahın icazəsi ilə ölüləri diriltməsi, korları və alaca xəstəliyinə tutulanları yaxşılaşdırılması kimi fövqəladə hadisələr möcüzədir.

== Quranda peyğəmbərlər ==
İlk peyğəmbər Həzrəti Adəm, son peyğəmbər bizim peyğəmbərimiz Həzrəti Məhəmməddir. Bu ikisinin arasında bir çox peyğəmbərlər gəlmişdir. Peyğəmbərlərdən 25-nin adı Qurani Kərimdə verilir. Ancaq peyğəmbərlərin sayı bundan çoxdur. Biz həm [[Qurani Kərim]]də adı keçən peyğəmbərlər, həm də saylarını yalnız Allahın bildiyi və Qurani Kərimdə adı keçməyən peyğəmbərlər arasında heç bir ayrı-seçkilik qoymadan hamısına inanırıq.

Qurani Kərimdə adı çəkilən peyğəmbərlər bunlardır:

[[Adəm]], [[İdris|İdirs]], [[Nuh]], [[Hud]], [[Saleh]], [[Lut]], [[İbrahim]], [[İsmayıl]], [[İshaq]], [[Yaqub]], [[Yusif]], [[Şüeyb]], [[Harun]], [[Musa]], [[Davud]], [[Solomon|Süleyman]], [[Əyyub]], [[Zulkifl|Zülkifl]], [[İona (peyğəmbər)|Yunus]], [[İlyas]], [[Əlyəsə]], [[Zəkəriyyə]], [[Yəhya]], [[İsa]], [[Məhəmməd]] (s.ə.a.s).

== Mənbə ==
* Bekir Topaloğlu, İslam dinin əsasları (əqidə), Səh 92–134, Bakı-2010
* Ustad Cəfər Sübhani, İslamda əqidə əsasları, Səh 104–115, Bakı-2012
* Elçin Əsgərov; Natiq Rəhimov, İslamın əsasları, Səh 71–92, Bakı-2007
* İlyas Çelebi, İslamın inanç əsasları, Səh 135–153, İstanbul-2015
* Hədis
* Kamran Məmmədov, İslam Əqaidi, Səh 123–169, Bakı-2011
* Lütfi Kazancı, İslam Akaidi, Səh 139–181, İstanbul-1992
* Mehmet Bulut, Müsəlmanın iman əsasları, Səh 129–163, Bakı-2018
* Qurani-Kərim
* Seyfettin Yazıcı, Əsas dini biliklər, Səh 45–48, Bakı-2015
* Şerafeddin Gölçük, İslam Akaidi, Səh 139–154, İstanbul-1999
* Yusuf Şevki Yavuz, Nübuvvət, DİA, Cild-33, Səh 279–285

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.youtube.com/watch?v=RaqazXqVjbs&amp;feature=related Əli ibn Musanın nübuvvət xüsusunda dəlilləri]

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Din]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]</text>
      <sha1>3iwtqsllaw5b1usx2rxabrigfbrxsl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osakücə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91146</id>
    <revision>
      <id>9037213</id>
      <parentid>8180177</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <comment>yeniləmə</comment>
      <origin>9037213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="cy2kij5bpwmpyuy731ycbxi21nvf5a9" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Osakücə  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Lənkəran rayonu]]
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 669 nəfər
 |əhali_il          = 2009-cu il
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Lənkəran rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Osakücə''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lənkəran rayonu]]nun Osakücə inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
Əhalisi 669 nəfərdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.&lt;/ref&gt;

== Toponimiyası ==
[[Oykonim]] Osyokujə adının təhrifə uğramış variantı hesab olunur. Kəndin adı [[talış dili]]ndəki osyo (dəyirman) və kujəə (məhəllə, kənd) komponentlərindən düzəlib, &quot;dəyirman olan məhəllə, kənd&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, &quot;Şərq-Qərb&quot;, 2007,304 səh.&lt;/ref&gt;

Keçmiş adı &quot;Suka&quot; kəndi olmuşdur.

== Din ==
Kənddə Osakücə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[http://scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR — 2011-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191221232106/http://www.scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf |date=2019-12-21 }}. scwra.gov.az {{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun kəndləri]]
[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>cy2kij5bpwmpyuy731ycbxi21nvf5a9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037217</id>
      <parentid>9037213</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <comment>istinadlar</comment>
      <origin>9037217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="42n6zgvrw64hcdq4v0lmsuchrcubwxh" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Osakücə  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Lənkəran rayonu]]
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 669 nəfər
 |əhali_il          = 2009-cu il
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Lənkəran rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Osakücə''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lənkəran rayonu]]nun Osakücə inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
Əhalisi 669 nəfərdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.&lt;/ref&gt;

== Toponimiyası ==
[[Oykonim]] Osyokujə adının təhrifə uğramış variantı hesab olunur. Kəndin adı [[talış dili]]ndəki osyo (dəyirman) və kujəə (məhəllə, kənd) komponentlərindən düzəlib, &quot;dəyirman olan məhəllə, kənd&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, &quot;Şərq-Qərb&quot;, 2007,304 səh.&lt;/ref&gt;

Keçmiş adı &quot;Suka&quot; kəndi olmuşdur. &lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/wBeErQq}}&lt;/ref&gt;

== Din ==
Kənddə Osakücə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[http://scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR — 2011-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191221232106/http://www.scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf |date=2019-12-21 }}. scwra.gov.az {{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun kəndləri]]
[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>42n6zgvrw64hcdq4v0lmsuchrcubwxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037230</id>
      <parentid>9037217</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <origin>9037230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="8cvixitcp69xv6xx21ft7nmsgenl6f6" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Osakücə  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Lənkəran rayonu]]
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 669 nəfər
 |əhali_il          = 2009-cu il
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Lənkəran rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Osakücə''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lənkəran rayonu]]nun Osakücə inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikasının inzibati — erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı — 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
Əhalisi 669 nəfərdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.&lt;/ref&gt;

== Toponimiyası ==
[[Oykonim]] Osyokujə adının təhrifə uğramış variantı hesab olunur. Kəndin adı [[talış dili]]ndəki osyo (dəyirman) və kujəə (məhəllə, kənd) komponentlərindən düzəlib, &quot;dəyirman olan məhəllə, kənd&quot; mənasındadır.&lt;ref&gt;Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, &quot;Şərq-Qərb&quot;, 2007,304 səh.&lt;/ref&gt; 

Keçmiş adı &quot;Suka&quot; kəndi olmuşdur. &lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/wBeErQq}}&lt;/ref&gt;

== Tanınmışları ==

* Günay Lənkəranlı — tanınmış müğənni.

* [[:en:Instasamka|Instasamka]] — əslən Sukalı müğənni. 

== Din ==
Kənddə Osakücə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[http://scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR — 2011-ci ildə qeydiyyatdan keçənlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191221232106/http://www.scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2011.pdf |date=2019-12-21 }}. scwra.gov.az {{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun kəndləri]]
[[Kateqoriya:Lənkəran rayonunun yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>8cvixitcp69xv6xx21ft7nmsgenl6f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xanəli Babayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93317</id>
    <revision>
      <id>9037329</id>
      <parentid>5505732</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1661" sha1="3uojfecjichjzrlcvo6ho9lom9svgqv" xml:space="preserve">{{Alim
 |adı                  = Xanəli Babayev
 |orijinal adı         = Xanəli Babəli oğlu Babayev
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 200
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 1963
 |doğum yeri           = [[Zərdab rayonu]], Qaravəlli
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Xanəli Babəli oğlu Babayev''' — Filologiya elmləri namizədi

== Həyatı ==
Xanəli Babəli oğlu Babayev 1963-cü ildə Zərdab rayonunun Qaravəlli kəndində anadan olub. Ali təhsillidir. Filologiya elmləri namizədidir.

[[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]]nin Şirvan bölgəsi üzrə qazisi və [[Bakı İslam Universiteti]]nin Mingəçevir şöbəsinin direktor müavinidir.

Mətbuatda müxtəlif mövzularda tez-tez çıxışlar edir. 3 kitab müəllifidir.
{{şəxs-qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]
[[Kateqoriya:Zərdab rayonunda doğulanlar]]</text>
      <sha1>3uojfecjichjzrlcvo6ho9lom9svgqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kərbəlayı Yusif Qarabaği</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99523</id>
    <revision>
      <id>9037397</id>
      <parentid>5523098</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="hhbjasojnms9tmf0bw5m9j4nz6g675h" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Kərbəlayı Yusif Qarabaği
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1779
 |doğum yeri       = [[Şuşa]]
 |vəfat tarixi     = 1854
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Kərbəlayı Yusif Qarabaği''' (1779–1854) — soyuq silah ustası, xəncərsaz.

== Həyatı ==
Kərbəlayı Yusif Zikrəli oğlu 1779-cu ildə [[Şuşa]] şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Bir müddət atasının şagirdi olmuş, onun vəfatından sonra qılınc dəbdən düşdüyü üçün xəncərsaz kimi məşhurlaşmışdı. O, müqəddəs Kərbəla torpağını ziyarət etmişdi.

Kərbəlayı Yusif 1854-cü ildə vəfat edib.

== Ailəsi ==
Kərbəlayı Yusif Zeynəblə ailə qurmuşdu. Əli adlı oğlu, Banu adlı qızı vardı.

== Mənbə ==
* ''' [[Ənvər Çingizoğlu]], Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı, &quot;Şuşa&quot;, 2010, səh. 212
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda sənət və sənətkarlar, Bakı: &quot;Elm və Təhsil&quot;, 2011,-280 səh.

== Həmçinin bax ==
* [[Qarabağ xanlığı]]

[[Kateqoriya:1779-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1854-cü ildə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Şuşada doğulanlar]]</text>
      <sha1>hhbjasojnms9tmf0bw5m9j4nz6g675h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037450</id>
      <parentid>9037397</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1669" sha1="arv6vrpgzc8p82nmvdesz2a6400mjkl" xml:space="preserve">{{Sil|səbəb=M5}}{{Şəxs
 |adı              = Kərbəlayı Yusif Qarabaği
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 1779
 |doğum yeri       = [[Şuşa]]
 |vəfat tarixi     = 1854
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Kərbəlayı Yusif Qarabaği''' (1779–1854) — soyuq silah ustası, xəncərsaz.

== Həyatı ==
Kərbəlayı Yusif Zikrəli oğlu 1779-cu ildə [[Şuşa]] şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Bir müddət atasının şagirdi olmuş, onun vəfatından sonra qılınc dəbdən düşdüyü üçün xəncərsaz kimi məşhurlaşmışdı. O, müqəddəs Kərbəla torpağını ziyarət etmişdi.

Kərbəlayı Yusif 1854-cü ildə vəfat edib.

== Ailəsi ==
Kərbəlayı Yusif Zeynəblə ailə qurmuşdu. Əli adlı oğlu, Banu adlı qızı vardı.

== Mənbə ==
* ''' [[Ənvər Çingizoğlu]], Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı, &quot;Şuşa&quot;, 2010, səh. 212
* Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda sənət və sənətkarlar, Bakı: &quot;Elm və Təhsil&quot;, 2011,-280 səh.

== Həmçinin bax ==
* [[Qarabağ xanlığı]]

[[Kateqoriya:1779-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1854-cü ildə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Şuşada doğulanlar]]</text>
      <sha1>arv6vrpgzc8p82nmvdesz2a6400mjkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Böyük Mərcanlı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105444</id>
    <revision>
      <id>9037200</id>
      <parentid>8180792</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44993-48</username>
        <id>352897</id>
      </contributor>
      <comment>/* İqtisadiyyatı */</comment>
      <origin>9037200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="g2c9zmoli5x6pp11340b4k2dd0911lw" xml:space="preserve">{{digər məna|Mərcanlı}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Böyük Mərcanlı''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Cəbrayıl rayonu]]nun Böyük Mərcanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
1993-ci ildə [[Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri]] tərəfindən işğal edilib. 27 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatı nəticəsində kənd işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/bu-eraziler-azad-edildi-299603 |title=Bu ərazilər azad edildi |author=Qafqazinfo.az |date=27.09.2020 |work= |publisher=[https://qafqazinfo.az Qafqazinfo.az] |accessdate=2020-09-27 |language=az |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327103211/https://qafqazinfo.az/news/detail/bu-eraziler-azad-edildi-299603 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
[[Araz çayı]]nın sol sahilindən 2&amp;nbsp;km aralı, düzənlikdədir. Keçmiş adı Mərcanlı olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Qarabağ xanı [[İbrahimxəlil xan]]ın oğlu Cəfərqulu xanın mülkü olmuş [[Lənbəran]] kəndindən ([[Bərdə rayonu]]) köçürülmüş mərcanlı nəslinə mənsub ailələr Maralyan kəndinin ərazisində salmışlar. Sonralar Mərcanlı kəndindən köçən bir qrup ailə Yuxarı Mərcanlı kəndinin əsasını qoydular. Qarşılığı [[Cocuq Mərcanlı]] olmuşdur.&lt;ref&gt;Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası]]. [[Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu]]. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
=== Tanınmış şəxsləri ===

* Astan Şahverdiyev (Professor-Akademik)

* [[Kazım Məmmədov (milli qəhrəman)|Kazım Məmmədov]] — [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı]]
* [[Çərkəz Məcid]] — şair, yazıcı, tənqidçi
* Həsənov Qaryağdı Ziyad oğlu — görkəmli partiya işçisi, diplomat və jurnalist
* Nizami Yolçuzadə
* Xanış Rüstəmov — müəllim, Müsavat partiyasının üzvü, 1937-ci il repressiyalarının qurbanı
* İsmət Rüstəmov — ingilis dili müəllimi, filologiya elmləri namizədi, dosent, tərtibatçı
* [[Mahmud Quliyev]] — Cəbrayıl rayonunun keçmiş İcra başçısı

== İqtisadiyyatı ==
Əsas təsərrüfatı [[heyvandarlıq]], əkinçilik, bağçılıq, üzümçülük idi.

== Həmçinin bax ==
* [[Cəbrayıl rayonu]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://cabrail-ih.gov.az/ Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti]
{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>g2c9zmoli5x6pp11340b4k2dd0911lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molla Həsənli (Cəbrayıl)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105468</id>
    <revision>
      <id>9037315</id>
      <parentid>9016632</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8604" sha1="j3x5n5zh6t03rssfki45e9wzrgyqon5" xml:space="preserve">{{digər məna|Molla Həsənli}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Molla Həsənli''' — [[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikasının]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |url=https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511204342/https://www.azstat.gov.az/tesnifat/cedeveller/arazi.jsp?parm=arazi |archive-date=2024-05-11 |access-date=2026-04-28 |website=[[Dövlət Statistika Komitəsi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi]] |lang=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://www.stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-1.05.2024.pdf|заглавие=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024|ответственный=Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır.|год=2024|язык=az|место=BAKI|издательство=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ|страницы=Səhifələr: 41-42, 45, 82-83|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 |url=https://e-qanun.az/framework/57325 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516165949/https://e-qanun.az/framework/57325 |archive-date=2025-05-16 |access-date= |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu|Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118095346/https://e-qanun.az/framework/47788 |archive-date=2024-01-18 |access-date=2026-06-01 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] [[Sirik]] kənd inzibati ərazi dairəsində kənd&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Toponimikası ==
Cəbrayıl ensiklopediyasına əsasən, yerli məlumata görə, Mollahəsənli yaşayış məntəqəsi Molla Həsən adlı şəxs və ona mənsub olan ailələr tərəfindən burada saldındığı üçün, kənd onun adı ilə əlaqədar olaraq belə adlandırılmışdı. Oykonim &quot;Mollahəsənə məxsus olan, mollahəsəngillər” mənasını daşıyır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Daşkəsən rayonu|Daşkəsən]] və [[Masallı rayonu|Masallı rayonlarında]] Mollahəsənli adında kəndlər var&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;.

== Coğrafiyası ==
Molla Həsənli kəndi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; rayon mərkəzindən&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |url=https://azlib.org/media/books/Cebrayil_ensiklopediyasi.pdf |title=CƏBRAYIL ENSİKLOPEDİYASI (Görkəmlişəxsiyyətlər, toponimlər, işğal xronologiyası, şəhidlər) |publisher=&quot;Təknur&quot; |year=2013 |isbn=978-9952-445-28-2 |location=[[Bakı]] |pages=Səhifə 426 |language=az |authors=Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov) |access-date=2026-07-31 |archive-date=2026-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626115322/https://azlib.org/media/books/Cebrayil_ensiklopediyasi.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; — Cəbrayıl şəhərindən&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Книга|ссылка=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=198233&amp;pno=45|заглавие=АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР|ответственный=Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев|год=1979|язык=az-Cyrl|издание=ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ|место=Бакы|издательство=АЗӘРНӘШР|страницы=Səhifə 87|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 28 kilometr şimal-qərbdə, [[Qarabağ silsiləsi|Qarabağ sisiləsinin]] ətəyində yerləşir&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
[[Ali Sovet (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin]] 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] Molla Həsənli kəndi [[Sirik]] [[Kənd soveti|kənd Sovetinin]] tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Bakı, Gəncə və Sumqayıt şəhərlərinin, Abşeron, Ağdaş, Ağsu, Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Beyləqan, Vartaşen, Quba, Qutqaşen, Daşkəsən, İmişli, Yevlax, Kəlbəcər, Kürdəmir, Gədəbəy, Goranboy, Laçın, Lerik, Lənkəran, Mirbəşir, Puşkin, Saatlı, Füzuli, Cəbrayıl və Şamxor rayonlarının, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Şuşa rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/10264 |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502051655/https://e-qanun.az/framework/10264 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Birinci Qarabağ müharibəsi]] dövründə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |author=Fuad CƏFƏROV &quot;Azərbaycan Ordusu&quot; |date=2025-10-04 |title=“Ordumuz, Silahlı Qüvvələrimiz böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq göstərmişdir və işğalçıları Cəbrayıl şəhərindən qovmuşdur” |url=https://mod.gov.az/az/pre/55671.html |access-date=2025-11-21 |website=[[Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)|AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ]] |lang=az}}&lt;/ref&gt; [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] əraziləri 23 avqust 1993-cü ildə [[Ermənistan]] silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-04 |title=День города Джебраил |url=https://azertag.az/ru/xeber/den_goroda_dzhebrail-3784483 |access-date=2025-11-21 |website=[[AZƏRTAC|АЗЕРТАДЖ]] |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Rayonun Molla Həsənli kəndi 1993-cü ildə işğal olunmuşdu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

9 noyabr 2020-ci ildə [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri|Azərbaycan Ordusu]] tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.&lt;ref&gt;[https://report.az/dagliq-qarabag-munaqishesi/ali-bas-komandan-ve-ordumuzdan-bayram-mujdesi-71-kend-1-qesebe-8-strateji-yukseklik/ Ali Baş Komandan və Ordumuzdan bayram müjdəsi: 71 kənd, 1 qəsəbə, 8 strateji yüksəklik] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201116043109/https://report.az/dagliq-qarabag-munaqishesi/ali-bas-komandan-ve-ordumuzdan-bayram-mujdesi-71-kend-1-qesebe-8-strateji-yukseklik/ |date=2020-11-16 }}. ''report.az'' (azərb.). 9 noktyabr 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=09.11.2020 |title=Prezident İlham Əliyev: Müzəffər Azərbaycan Ordusu daha 48 kəndi, 1 qəsəbəni və 8 strateji yüksəkliyi işğaldan azad edib |language=az |work=[[AZƏRTAC]] |url=https://azertag.az/xeber/prezident_ilham_eliyev_muzeffer_azerbaycan_ordusu_daha_48_kendi_1_qesebeni_ve_8_strateji_yuksekliyi_isgaldan_azad_edib-1637783 |access-date=2026-07-31 |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325223119/https://azertag.az/xeber/prezident_ilham_eliyev_muzeffer_azerbaycan_ordusu_daha_48_kendi_1_qesebeni_ve_8_strateji_yuksekliyi_isgaldan_azad_edib-1637783 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=09.11.2020 |title=Şuşa zəfərindən dərhal sonra Müzəffər Ali Baş Komandandan yeni böyük müjdə: 71 kənd, 1 qəsəbə, 8 strateji yüksəklik azad olundu |language=az |work=[[AZƏRTAC]] |url=https://azertag.az/xeber/susa_zeferinden_derhal_sonra_muzeffer_ali_bas_komandandan_yeni_boyuk_mujde_71_kend_1_qesebe_8_strateji_yukseklik_azad_olundu-1637817 |access-date=2026-07-31}}&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti [[heyvandarlıq]], taxılçılıq hesab olunurdu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Cəbrayıl rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Cəbrayıl rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>j3x5n5zh6t03rssfki45e9wzrgyqon5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108133</id>
    <revision>
      <id>9037223</id>
      <parentid>8480936</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <comment>yeniləmə, dəqiqləşdirmə, əlavələr, orfoqrafiya</comment>
      <origin>9037223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4664" sha1="imfsuomw2o4gesg380tjoewfc5urqgs" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Soru''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Lerik rayonu]]nun Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf |archivedate = 2024-03-14 |title = İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024 |author = Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |date = 2024-02-28 |publisher = stat.gov.az |accessdate = 2024-04-05 |language = az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikasının inzibati - erazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı - 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt; 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lerik rayonunun Nüvədi kənd inzibati ərazi vahidinin Soru kəndi Əliabad kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu |url=https://e-qanun.az/framework/570 |access-date=2022-09-29 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916121101/http://www.e-qanun.az/framework/570 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, oykonim [[talış dili]]ndəki so (həyət, təsərrüfat) və ru (çay) sözlərindən ibarət olub, &quot;çay kənarındakı təsərrüfat&quot; mənasındadır. Digər tədqiqatçılar isə hesab edirlər ki, oykonim talış dilində sə və ros sözlərindən yaranmışdır, mənası &quot;başıuca&quot; deməkdir, &quot;düz dik yer&quot; mənası da verir. Bir başqa tədqiqatçılar isə hesab edirdi ki, kəndin köhnə adı &quot;Sori&quot; idi. Deyilənə görə kəndə 1825-ci ildə İngiltərədən 2 qonaq gəlmişdir. Bu qonaqlar kəndlilərə &quot;sorry&quot; sözünü o qədər deyiblər ki, kəndlilər bu sözü çox bəyənib. Daha sonra isə ziyalı talışlar kəndin adını &quot;Sori&quot; ediblər. &lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/wBeErQq}}&lt;/ref&gt;

== Əhalisi ==
Əhalisi 1388 nəfərdir.&lt;ref&gt;Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı - 2010.&lt;/ref&gt; 1859–1864-cü ilə olan məlumata əsasən Alaşa çayı sahilində yerləşən Soru kəndində 23 evdə 97 nəfəri kişilər, 58 nəfəri qadınlar olmaqla 155 nəfər şiə [[talışlar]] yaşayırdı.&lt;ref name=&quot;стр. 48&quot;&gt;Списки населенных мест Российской Империи. По Кавказскому краю составленные и издаваемые Кавказским статистическим комитетом при Главном управлении Наместника Кавказского. LXV. Бакинская губерния. Списокь населенных мест по сведениямь 1859 по 1864 годь. Кавказскимь  стататистическимь комитетомь при Главном управлении наместника кавказского. Составлен главным редактором Комитета Н. Зейдлицем. Тифлись. В Типографии главного управления наместника кавказского. 26 ноября 1870 г./Содержание: Спискок населённых мест Бакинской губернии. [http://leb.nlr.ru/edoc/314516/Списки-населенных-мест-Российской-империи-составленные-и-издаваемые-Центральным-статистическим-комитетом-Министерства стр. 48]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Soru kəndi Vətən Müharibəsinin Qəhrəman şəhidlərindən olan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin &quot;Sualtı hücüm&quot; (SAH) Xüsusi Təyinatlı Qüvvərinin miçmanı &quot;Qarabağ orden&quot;li Elvin Səfərovun kəndidir.

== Din ==
Kənddə Soru kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;[http://scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2013.pdf MÜSƏLMAN DİNİ İCMALAR - 2013-cü ildə qeydiyyatdan keçənlər] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220626200331/https://scwra.gov.az/upload/editor/files/Dini%20qurumlar/2013.pdf |date=2022-06-26 }}. scwra.gov.az {{ref-az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Lerik rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Lerik rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Lerik rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>imfsuomw2o4gesg380tjoewfc5urqgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alçabulaq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108382</id>
    <revision>
      <id>9037220</id>
      <parentid>8181345</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <comment>yeniləmə, təkmilləşdirmə, orfoqrafiya, dəqiqləşdirmə</comment>
      <origin>9037220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="tcogbadtbipxtjlt030dn8aotkmjqy0" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Alçabulaq  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Yardımlı rayonu]]
 |şəkli           = Alçabulaq.jpg
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 906&lt;ref&gt;{{AME|1|304}}&lt;/ref&gt; 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |telefon_kodu      =
 |poçt_indeksi      = AZ 6500
 |Əhali sıxlığı     = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Yardımlı rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı =  
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Alçabulaq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]ınn [[Yardımlı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd.

== Tarixi ==
Alçabulaq Yardımlı rayonunun Seyidulla inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Soxulcancandır. Soxulcan XIX əsrdə Lənkəran qəzasında yaşamış təklə tayfasının tirələrindən birinin adıdır. XX əsrin 80-ci illərində kəndin adı gülməli səsləndiyi üçün dəyişdirilərək yaxınlığındakı bulağın adı ilə adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh. 44&lt;/ref&gt;

== Bulaqları ==
Olduqca gözəl təbiəti olan Alçabulaq kəndinin gözəl şəfalı bulaqları mövcuddur. Yeddi çeşmə, kənd bulağı, Saxsılı bulaq və s. kimi bulaqları vardır. Kənd ərazisində əsasən maldarlıqla məşğul olunur.{{mənbə göstər}}

== Əhalisi ==

=== Tanınmışları. ===
* [[Ruzbeh Məmməd]] — azərbaycanlı yazıçı, şair.
* Earthworm Jim — talış soxulcan cizgi filmi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*http://yardimli-ih.gov.az/
*http://modern.az/az/news/12310#gsc.tab=0

{{Yardımlı rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Yardımlı rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yardımlı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>tcogbadtbipxtjlt030dn8aotkmjqy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037227</id>
      <parentid>9037220</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <origin>9037227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="f9jwt8nuf6rqeffx2mhwu8tm5es6csc" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Alçabulaq  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Yardımlı rayonu]]
 |şəkli           = Alçabulaq.jpg
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 906&lt;ref&gt;{{AME|1|304}}&lt;/ref&gt; 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |telefon_kodu      =
 |poçt_indeksi      = AZ 6500
 |Əhali sıxlığı     = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Yardımlı rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı =  
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Alçabulaq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]ınn [[Yardımlı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd.

== Tarixi ==
Alçabulaq Yardımlı rayonunun Seyidulla inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Soxulcandır. Soxulcan XIX əsrdə Lənkəran qəzasında yaşamış təklə tayfasının tirələrindən birinin adıdır. XX əsrin 80-ci illərində kəndin adı gülməli səsləndiyi üçün dəyişdirilərək yaxınlığındakı bulağın adı ilə adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh. 44&lt;/ref&gt;

== Bulaqları ==
Olduqca gözəl təbiəti olan Alçabulaq kəndinin gözəl şəfalı bulaqları mövcuddur. Yeddi çeşmə, kənd bulağı, Saxsılı bulaq və s. kimi bulaqları vardır. Kənd ərazisində əsasən maldarlıqla məşğul olunur.{{mənbə göstər}}

== Əhalisi ==

=== Tanınmışları. ===
* [[Ruzbeh Məmməd]] — azərbaycanlı yazıçı, şair.
* Earthworm Jim — talış soxulcan cizgi filmi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*http://yardimli-ih.gov.az/
*http://modern.az/az/news/12310#gsc.tab=0

{{Yardımlı rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Yardımlı rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yardımlı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>f9jwt8nuf6rqeffx2mhwu8tm5es6csc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037228</id>
      <parentid>9037227</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <origin>9037228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="fo64vhcero4omp6lti0hbadxjinq82x" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Alçabulaq  
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Yardımlı rayonu]]
 |şəkli           = Alçabulaq.jpg
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhalisi           = 906&lt;ref&gt;{{AME|1|304}}&lt;/ref&gt; 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |telefon_kodu      =
 |poçt_indeksi      = AZ 6500
 |Əhali sıxlığı     = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             = 
 |rayon             = Yardımlı rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı =  
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Alçabulaq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]ınn [[Yardımlı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd.

== Tarixi ==
Alçabulaq Yardımlı rayonunun Seyidulla inzibati ərazi vahidində kənd. Viləş çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Soxulcandır. Soxulcan XIX əsrdə Lənkəran qəzasında yaşamış təklə tayfasının tirələrindən birinin adıdır. XX əsrin 80-ci illərində kəndin adı gülməli səsləndiyi üçün dəyişdirilərək yaxınlığındakı bulağın adı ilə adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;”Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti”. İki cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2007, səh. 44&lt;/ref&gt;

== Bulaqları ==
Olduqca gözəl təbiəti olan Alçabulaq kəndinin gözəl şəfalı bulaqları mövcuddur. Yeddi çeşmə, kənd bulağı, Saxsılı bulaq və s. kimi bulaqları vardır. Kənd ərazisində əsasən maldarlıqla məşğul olunur.{{mənbə göstər}}

== Əhalisi ==

=== Tanınmışları. ===
* [[Ruzbeh Məmməd]] — azərbaycanlı yazıçı, şair.
* [[:en:Earthworm_Jim|Earthworm Jim]] — talış soxulcan cizgi filmi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*http://yardimli-ih.gov.az/
*http://modern.az/az/news/12310#gsc.tab=0

{{Yardımlı rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Yardımlı rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yardımlı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>fo64vhcero4omp6lti0hbadxjinq82x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yolocaq</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108468</id>
    <revision>
      <id>9037222</id>
      <parentid>8181426</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44833-29</username>
        <id>352908</id>
      </contributor>
      <comment>yeniləmə, dəqiqləşdirmə, əlavələr, orfoqrafiya</comment>
      <origin>9037222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="ehnc04kt80xzfh56rye9t8mskdmoprx" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yolocaq  
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Yardımlı rayonu]]
 |ərazi             =Tərkibinə 4 kənd daxildi Yolocaq Horonu Separadi Teşkan 
 |əhali             =3008 nəfər 
 |yüksəklik         =1500m 
 |poçt kodu         = AZ 6527
 |Telefon kodu      =02520 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |bölgə             =Cənub 
 |rayon             = Yardımlı rayonu
 |kənd nümayəndəsi  =Xaqani Əskərov 
 }}

'''Yolocaq''' — [[Azərbaycan Respublikası]]nın [[Yardımlı rayonu]]nun inzibati ərazi vahidində kənd.

== İnfrastruktur ==
Kənddə xəstəxana, internet klub, bağça, məktəb, bələdiyyə vardır. İnternet klubda məşhur [[Point Blank]] oyunu lisenziyalıdır.

== Toponimiyası ==
Kəndin keçmiş adı &quot;Cüllüt&quot; olmuşdur. Deyilənlərə görə bu kənd əhalisinin boyu ilə əlaqədər idi. &lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/wBeErQq}}&lt;/ref&gt;

== Görkəmli şəxsiyyətləri ==
* [[Mirəziz Rəfiyev]] — “Əməkdar mədəniyyət işçisi”,&lt;ref&gt;[https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Respublikas%C4%B1n%C4%B1n_%C9%99m%C9%99kdar_m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99t_i%C5%9F%C3%A7il%C9%99rinin_siyah%C4%B1s%C4%B1] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210419075617/https://az.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycan_Respublikas%C4%B1n%C4%B1n_%C9%99m%C9%99kdar_m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99t_i%C5%9F%C3%A7il%C9%99rinin_siyah%C4%B1s%C4%B1 |date=2021-04-19 }} Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı&lt;/ref&gt; Yardımlı tarix-diyarşünaslıq muzeyinin yaradıcısı və keçmiş direktoru.&lt;ref&gt;[http://www.e-qanun.az/framework/6572] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190502215621/http://www.e-qanun.az/framework/6572 |date=2019-05-02 }} AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Yardımlı rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Yardımlı rayonu-qaralama}}
{{kənd-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yardımlı rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>ehnc04kt80xzfh56rye9t8mskdmoprx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yurdçu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110730</id>
    <revision>
      <id>9037077</id>
      <parentid>9028602</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44872-91</username>
        <id>352873</id>
      </contributor>
      <comment>/* İqtisadiyyatı */ salam</comment>
      <origin>9037077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13324" sha1="gxzjcwfz7y3azjqpcw4lu1v3qy4ck2w" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yurdçu
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Kəngərli rayonu]]
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |regionun növü     = Muxtar respublika
 |region            = Naxçıvan MR 
 |rayon             = Kəngərli rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Yurdçu''' — [[Azərbaycan Respublikası]] [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nda kənd.&lt;ref&gt; Azərbaycan Respublikasının inzibati — ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Arxeoloji araşdırmalar Yurdçunun qədim yaşayış məntəqələrindən biri olduğunu təsdiq edir. Yurdçunun qədim abidələri 1983-cü ildə kəndin şimal-qərbində su anbarı tikilərkən aşkar olunmuşdur. Bu abidələr içərisində ən qədimi [[Tunc dövrü]]nün müxtəlif mərhələlərinə aid Yurdçu nekropoludur. Onlar içərisində ən qədim abidələr Orta Tunc dövrünün erkən mərhələsinə aiddir. Araşdırmalar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, onlar üzəri torpaq və daş qarışıq kurqanla örtülmüş daş qutu tipli qəbirlərdən ibarət olmuşdur. Tapıntılar içərisində boyalı küpə yüksək sənətkarlıqla hazırlanması ilə diqqəti cəlb edir. Onun ağzının kənarı xaricə qatlanaraq dəyirmiləşdirilmişdir. Boğazı qısa və silindrik, gövdəsi qabarıqdır. Üzəri qırmızı boya ilə örtülmüş, gövdəsinin yuxarısı qırmızı boya üzərindən qara rənglə ştrixlənmiş üçbucaqlarla naxışlanmışdır. Bu tip boyalı qablar [[Naxçıvan]]da formalaşan [[Boyalı Qablar mədəniyyəti|Boyalı qablar mədəniyyəti]] üçün xarakterik olmuşdur. Tədqiqatlar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Boyalı qablar mədəniyyətinin formalaşmasında müxtəlif tayfaların rolu olmuşdur. Bu tayfalardan biri də Azərbaycanın qədim sakinləri olan Yurdçu tayfalarıdır. Maddi-mədəniyyət nümunələrinin analizi Yurdçu tayfalarının burada e.ə. III minillikdən başlayaraq məskunlaşdığını təsdiq edir.

Abidələrinin tədqiqinə əsasən demək olar ki, bu tayfalar Yurdçuda tarixin müxtəlif mərhələlərində məskunlaşmışdır. E.ə. II minilliyin sonuna aid arxeoloji materialların əksəriyyəti boz rəngli gil məmulatından ibarətdir. Saxsı məmulatı narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq boz rəngdə yaxşı bişirilmişdir. Onların üzəri dalğalı, düz xətlərlə, bitişik ştrixlənmiş üçbucaqlarla naxışlanmışdır. Çaynik və kasa tipli qabların ağzının kənarında qulaqcıq şəkilli, bəzi küpələrin gövdəsinin yuxarı hissəsində göbələkvari çıxıntılar vardır. Bu tip qablar arxeoloji ədəbiyyatda &quot;Naxçıvan mədəniyyəti&quot; adlandırılan mədəniyyət üçün xarakterikdir.
Erkən Dəmir dövründə Yurdçuda həyat davam etmişdir. Bu dövrə aid Babatəpə yaşayış yeri Yurdçu kəndindən 1 km qərbdə, çox da hündür olmayan təpə üzərində yerləşərək cənub-qərb və cənub-şərqdə dərə ilə məhdudlaşır, şimalda isə ensiz zolaq şəklində ümumi dağ silsiləsi ilə əlaqələnir. Sahəsi 0,5 hektardır. Mədəni təbəqə olduqca az saxlanmışdır. Aşınma nəticəsində mədəni təbəqənin üst layları tamamilə dağıdılmış, maddi-mədəniyyət qalıqları ətrafa səpələnmişdir. Yerüstü materiallar gil qab sınıqlarından, daş gürz, dən daşı və başqa əmək alətlərindən ibarətdir. Babatəpə yaşayış yerinin keramikası küpə və kasa tipli qablardan ibarət olub çəhrayı və boz rəngdə bişirilmişdir.
Kəndin ətrafında qeydə alınan Yurdçu sərdabəsi inkişaf etmiş Dəmir dövrünə aiddir. Sərdabə 1985-ci ildə tikinti işləri görülərkən təsadüfən aşkar olunmuşdur. О, Yurdçu kəndinin qərb qurtaracağında alçaq təpənin üzərində yerləşir. Sərdabə dördkünc formalıdır. Onun divarları yonulmamış iri daşlardan hörülmüşdür. Sərdabənin şərq və qərb divarlarının hərəsində iki kvadrat formalı taxça, şimal divarında isə bir taxça vardır. Sərdabənin qapısı cənub tərəfdə yerləşir. Onun hündürlüyü 1,1 m, eni 0,6 m-dir. Giriş yolu xaricdən bütöv daş piltə ilə qapanmışdır. Sərdabənin üzəri bir neçə ton ağırlığı olan iki daş piltə ilə örtülmüşdür. Qəbrin uzunluğu 3 m, eni 1,6 m, hündürlüyü 1,8 m-dir. Sərdabənin içərisində olan skelet qalıqları vaxtında qeydə alınmamış və dağıdılmışdır. Qəbir avadanlığı əsasən silahlar, bəzək əşyalarından və keramikadan ibarətdir.

Keramika məmulatı beş küpə və bir kasadan ibarətdir. Küpələrin biri çəhrayı, üçü boz rəngdə yaxşı bişirilmişdir. Beşinci küpə iki hissədən ibarət olub hər iki üzdən şirlənmişdir. Onun xarici səthi mavi, ağ və qəhvəyi rənglərlə üç zolağa bölünmüşdür. Qabın xarici səthi naxışlandıqdan sonra rəngsiz şirlə örtülmüşdür. Belə qablar Azərbaycanda Xocalı kurqanlarından, Paşatəpədən və [[II Kültəpə yaşayış yeri (Babək)|II Kültəpədən]] məlumdur.

Bəzək əşyaları tuncdan, gümüşdən hazırlanmış üzük, sırğa, bilərzik, sancaq, pilək və asmalardan, müxtəlif minerallardan hazırlanmış muncuqlardan ibarətdir. Onlar olduqca yüksək sənətkarlıqla düzəldilmişdir. Sərdabədənin avadanlığı Yaxın Şərq Azərbaycanın Dəmir dövrü abidələri arasında özünə geniş oxşarlar tapır. Sərdabədən aşkar olunmuş gil qablar, bəzək əşyaları isə Azərbaycanın Dəmir dövrü abidələri üçün xarakterikdir. Bu sərdabə Naxçıvan MR ərazisində aşkar edilmiş yeganə abidədir. Oradan aşkar edilmiş gil məmulatı və bəzək əşyaları е.ə. VIII–VII əsrlər üçün xarakterikdir. Tədqiqatlara əsasən demək olar ki, sərdabə tayfa başçısına məxsus olmuşdur.

Aşkar olunmuş abidələr kəndin Antik dövrdə sıx məskunlaşdırıldığını göstərir abidəsidir. 1985-ci ildə su anbarının tikintisi ilə əlaqədar dağıdılmış kurqanların yalnız yeraltı qəbir kameraları saxlanmışdır. Kurqanlar daş qarışıq torpaq təpəciklərdən ibarət olub yerdən 0,1–1,5 m hündürlükdədir. Kurqanların diametri 3–5 m-dir. Nekropolda 17 qəbir abidəsi öyrənilmişdir. Qəbirlər quyu formasında olub dairəvidir. Onlar bir-birinin yanında, torpağın altında olan bütöv daş layınadək qazılmışdır. Qəbirlərin hamısının üzəri qalın kül təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Yurdçu kurqanlarından aşkar edilən maddi-mədəniyyət nümunələri çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş qablardan və şüşə məmulatından ibarətdir. Gil məmulatı arasında küpə tipli qablar və çıraqlar xüsusi ilə diqqətəlayiqdir.

Aparılmış tədqiqatlar Yurdçu kurqanlarının dəfn adətini müəyyən etməyə imkan verir. Bu qəbirlər üçün yandırma adəti xarakterik olmuşdur. Bizim fikrimizcə mərhum qəbirdən kənarda yandırılmış, müəyyən ayinlərin icrasından sonra torpaq qarışıq kül qəbirə tökülmüşdür. Qəbirlərin içərisində gil qab sınıqlarının və bəzək əşyalarının aşkar olunması göstərir ki, dəfn prosesində müəyyən ayinlər icra edilmişdir. Dəfn başa çatdıqdan sonra qəbirin üzərində od yandırılmış, çox güman ki, qurban da kəsilmişdir. Bundan sonra qəbirlər daş qarışıq torpaq kurqanla örtülmüşdür.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yeri kəndin cənub-qərb hissəsində qədim dövr yaşayış yerinin yaxınlığında yerləşir. Yurdçu yaşayış yerində 10 X 10 metr ölçüdə arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı zamanı 1,7 metr dərinlikdə düzbucaqlı formalı dulus və dəmirçi emalatxanasının qalıqları və zəngin maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir. Dulus emalatxanasından aşkar edilmiş saxsı qabların bir qismi yarımfabrikatlardır. Düzbucaqlı formalı emalatxananın qərb tərəfində dairəvi formalı dəmirçi kürəsinin qalığı aşkar edilmişdir. Onun divarları bişmiş kərpicdən inşa edilmişdir. Bişmiş kərpiclər 21X21X5 sm ölçüdədir. Kürənin aşağısında kömür qalığının içərisində metal çıxarlar, şərq divarında isə körükdən vurulan havanı kürəyə ötürən körük ucluğu aşkar olunmuşdur.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yerindən şirli və şirsiz saxsı məmulatı, tikinti keramikası, metal əşyalar, şüşə qab nümunələri aşkar edilmişdir.
Tapıntıların əsas hissəsini dəmirçilik sənəti nümunələri təşkil edirdi. Metal əşyalar şiş, ərsin, mıx, bel, kərki, gavahın, kotan qalığı, oraq, məftil, sancaq, bıçaq, dəhrə, rəzə, ox və nizə uclarının kiçik ölçülü hissələrindən ibarətdir.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yerindən aşkar edilmiş sənət nümunələri içərisində saxsı məmulatı çoxluq təşkil edir. Onların içərisində başlıca yeri şirsiz saxsı məmulatı tutur. Onlar kasa, küpə qazan, çıraq, şar-konusvari qablardan ibarətdir. IX-XIII əsrlər üçün səciyyəvi olan şirsiz səhənglər dar, silindrik boğazlı, yastı oturacaqlı, armudvari formalıdır. Dulus çarxında səliqəli hazırlanmış bu tip qabların gövdəsinin yuxarı hissəsi cızma həndəsi xətlərlə bəzədilmiş, yüksək keyfiyyətlə bişirilmişdir.

Şirli saxsı məmulatı ağ anqob fonu üzərindən naxışlanmışdır. Naxışlamada göy, mavi, qəhvəyi, yaşıl rənglərdən istifadə edilmişdir. Qablar naxışlandıqdan sonra əksəriyyətinin səthi şəffaf rəngli şirlə örtülmüşdür. Bəzilərinin üzərinə rəngli yarımşəffaf şir çəkilmişdir. Belə qablardan naxışların fonu açıq göyümtül, yaşıl rənglərdə görünür.

Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, Yurdçu Orta əsr yaşayış yerində əhalinin əsas hissəsi əkinçiliklə məşğul olmuşdur. Kənddə əkin və biçində istifadə edilmiş əmək alətlərini hazırlamaq və təmir etmək üçün IX-XIII əsrlərdə dəmirçi emalatxanası fəaliyyət göstərmişdir.
Yaşayış yerinin şərq tərəfində uçub dağılmış Orta əsr sərdabəsinin qalıqları saxlanmışdır. Yaşayış yerinin üzəri isə Son Orta əsr müsəlman qəbirləri ilə örtülmüşdür. Şübhəsiz ki, yaşayış yeri öz əhəmiyyətini itirdiyindən sonra ondan qəbirstanlıq kimi istifadə olunmuşdur.

Yurdçu kəndində aşkar olunan arxeoloji abidələr orijinal xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu xüsusilə inkişaf etmiş Dəmir dövrü abidələrinə aiddir. İndiyədək bənzəri olmayan bu abidələr Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir.

== Mədəniyyəti ==
Yurdçu kəndi qədim dövrdən sənətkarlıq və ticarət mərkəsi olmuşdur. Burada qədim dövrə aid qəbir abidələri və Yurdçu sərdabəsi yerləşir. Qazıntılar zamanı Orta əsrlərə aid dulus kürələri və dəmirçilik emalatxanalarının qalıqları aşkar olunmuşdur. Orta əsrlərə aid sərdabə qalıqları Yurçunun görkəmli şəxsiyyətlərin Vətəni olduğunu təsdiq edir. 1983-cü ildə bu kənddən aşkar olunan, [[Eldənizlər]] dövrünə aid dəfinə indi Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində saxlanır. Bu dəfində Atabəy hökmdarlarından başqa Roma hökmdarlarının da sikkələri tapılmışdır. Hazırda kənddə klub, feldşer-mama məntəqəsi, rabitə şöbəsi var.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Dərələyəz silsiləsinin ətəyindədir. Asfalt yolla iki hissəyə bölünmüşdür. Qarabağlar, Xok və Qıvraq kəndləri ilə həmsərhəddir. Ətrafında bol otlaqlar var. Əhalisi başlıca olaraq əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur. Vaxtilə müxtəlif sənətkarlıq sahələri olmuşdur. Kəndə içməli su mənbələri və süni göllər mövcuddur.

Yayı isti və quraq, qışı soyuq olur

== Əhalisi ==
Əhalisi başlıca olaraq türkdilli Yurdçu tayfalarının törəmələridir. Əhalisi 1170 nəfərdir.&lt;ref&gt; Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
Kənddə çörək sexi, kubik sexi və bir mini market fəaliyyət göstərir.Xalam gil ordadı

== Həmçinin bax ==
* [[Kəngərli rayonu]]

== Mənbə ==
* Vəli Baxşəliyev. Naxçıvanın arxeoloji abidələri, Bakı, 2008.
* Naxçıvan ensiklopediyası, Naxçıvan, 2005.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Kəngərli rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>gxzjcwfz7y3azjqpcw4lu1v3qy4ck2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037078</id>
      <parentid>9037077</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>225488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-44872-91|~2026-44872-91]] ([[User talk:~2026-44872-91|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 1 redaktə geri qaytarılaraq [[User:Bikar|Bikar]] tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu</comment>
      <origin>8182363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13307" sha1="l9pgasmk3k4ykp6jmkr4tnsit6bc5wh" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi
 |ad                = Yurdçu
 |xəritə            = 
 |xəritə miqyas     = 200px
 |xəritə məlumat    = [[Kəngərli rayonu]]
 |xəritə1           = 
 |xəritə1 miqyas    = 
 |xəritə1 məlumat   = 
 |xəritə2           = 
 |xəritə2 miqyas    = 
 |xəritə2 məlumat   = 
 |ərazi             = 
 |əhali             = 
 |əhali_il          = 
 |əhali sıxlığı     = 
 |yüksəklik         = 
 |lat_deg           = 
 |lat_min           = 
 |lat_sec           = 
 |lat_hem           = 
 |lon_deg           = 
 |lon_min           = 
 |lon_sec           = 
 |lon_hem           = 
 |poçt kodu         = 
 |ölkə              = Azərbaycan
 |regionun növü     = Muxtar respublika
 |region            = Naxçıvan MR 
 |rayon             = Kəngərli rayonu
 |şəhər             = 
 |qəsəbə            = 
 |kənd nümayəndəsi  = 
 |bələdiyyə başçısı = 
 |rəsmi_saytı           = 
}}

'''Yurdçu''' — [[Azərbaycan Respublikası]] [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nda kənd.&lt;ref&gt; Azərbaycan Respublikasının inzibati — ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh.&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Arxeoloji araşdırmalar Yurdçunun qədim yaşayış məntəqələrindən biri olduğunu təsdiq edir. Yurdçunun qədim abidələri 1983-cü ildə kəndin şimal-qərbində su anbarı tikilərkən aşkar olunmuşdur. Bu abidələr içərisində ən qədimi [[Tunc dövrü]]nün müxtəlif mərhələlərinə aid Yurdçu nekropoludur. Onlar içərisində ən qədim abidələr Orta Tunc dövrünün erkən mərhələsinə aiddir. Araşdırmalar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, onlar üzəri torpaq və daş qarışıq kurqanla örtülmüş daş qutu tipli qəbirlərdən ibarət olmuşdur. Tapıntılar içərisində boyalı küpə yüksək sənətkarlıqla hazırlanması ilə diqqəti cəlb edir. Onun ağzının kənarı xaricə qatlanaraq dəyirmiləşdirilmişdir. Boğazı qısa və silindrik, gövdəsi qabarıqdır. Üzəri qırmızı boya ilə örtülmüş, gövdəsinin yuxarısı qırmızı boya üzərindən qara rənglə ştrixlənmiş üçbucaqlarla naxışlanmışdır. Bu tip boyalı qablar [[Naxçıvan]]da formalaşan [[Boyalı Qablar mədəniyyəti|Boyalı qablar mədəniyyəti]] üçün xarakterik olmuşdur. Tədqiqatlar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Boyalı qablar mədəniyyətinin formalaşmasında müxtəlif tayfaların rolu olmuşdur. Bu tayfalardan biri də Azərbaycanın qədim sakinləri olan Yurdçu tayfalarıdır. Maddi-mədəniyyət nümunələrinin analizi Yurdçu tayfalarının burada e.ə. III minillikdən başlayaraq məskunlaşdığını təsdiq edir.

Abidələrinin tədqiqinə əsasən demək olar ki, bu tayfalar Yurdçuda tarixin müxtəlif mərhələlərində məskunlaşmışdır. E.ə. II minilliyin sonuna aid arxeoloji materialların əksəriyyəti boz rəngli gil məmulatından ibarətdir. Saxsı məmulatı narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq boz rəngdə yaxşı bişirilmişdir. Onların üzəri dalğalı, düz xətlərlə, bitişik ştrixlənmiş üçbucaqlarla naxışlanmışdır. Çaynik və kasa tipli qabların ağzının kənarında qulaqcıq şəkilli, bəzi küpələrin gövdəsinin yuxarı hissəsində göbələkvari çıxıntılar vardır. Bu tip qablar arxeoloji ədəbiyyatda &quot;Naxçıvan mədəniyyəti&quot; adlandırılan mədəniyyət üçün xarakterikdir.
Erkən Dəmir dövründə Yurdçuda həyat davam etmişdir. Bu dövrə aid Babatəpə yaşayış yeri Yurdçu kəndindən 1 km qərbdə, çox da hündür olmayan təpə üzərində yerləşərək cənub-qərb və cənub-şərqdə dərə ilə məhdudlaşır, şimalda isə ensiz zolaq şəklində ümumi dağ silsiləsi ilə əlaqələnir. Sahəsi 0,5 hektardır. Mədəni təbəqə olduqca az saxlanmışdır. Aşınma nəticəsində mədəni təbəqənin üst layları tamamilə dağıdılmış, maddi-mədəniyyət qalıqları ətrafa səpələnmişdir. Yerüstü materiallar gil qab sınıqlarından, daş gürz, dən daşı və başqa əmək alətlərindən ibarətdir. Babatəpə yaşayış yerinin keramikası küpə və kasa tipli qablardan ibarət olub çəhrayı və boz rəngdə bişirilmişdir.
Kəndin ətrafında qeydə alınan Yurdçu sərdabəsi inkişaf etmiş Dəmir dövrünə aiddir. Sərdabə 1985-ci ildə tikinti işləri görülərkən təsadüfən aşkar olunmuşdur. О, Yurdçu kəndinin qərb qurtaracağında alçaq təpənin üzərində yerləşir. Sərdabə dördkünc formalıdır. Onun divarları yonulmamış iri daşlardan hörülmüşdür. Sərdabənin şərq və qərb divarlarının hərəsində iki kvadrat formalı taxça, şimal divarında isə bir taxça vardır. Sərdabənin qapısı cənub tərəfdə yerləşir. Onun hündürlüyü 1,1 m, eni 0,6 m-dir. Giriş yolu xaricdən bütöv daş piltə ilə qapanmışdır. Sərdabənin üzəri bir neçə ton ağırlığı olan iki daş piltə ilə örtülmüşdür. Qəbrin uzunluğu 3 m, eni 1,6 m, hündürlüyü 1,8 m-dir. Sərdabənin içərisində olan skelet qalıqları vaxtında qeydə alınmamış və dağıdılmışdır. Qəbir avadanlığı əsasən silahlar, bəzək əşyalarından və keramikadan ibarətdir.

Keramika məmulatı beş küpə və bir kasadan ibarətdir. Küpələrin biri çəhrayı, üçü boz rəngdə yaxşı bişirilmişdir. Beşinci küpə iki hissədən ibarət olub hər iki üzdən şirlənmişdir. Onun xarici səthi mavi, ağ və qəhvəyi rənglərlə üç zolağa bölünmüşdür. Qabın xarici səthi naxışlandıqdan sonra rəngsiz şirlə örtülmüşdür. Belə qablar Azərbaycanda Xocalı kurqanlarından, Paşatəpədən və [[II Kültəpə yaşayış yeri (Babək)|II Kültəpədən]] məlumdur.

Bəzək əşyaları tuncdan, gümüşdən hazırlanmış üzük, sırğa, bilərzik, sancaq, pilək və asmalardan, müxtəlif minerallardan hazırlanmış muncuqlardan ibarətdir. Onlar olduqca yüksək sənətkarlıqla düzəldilmişdir. Sərdabədənin avadanlığı Yaxın Şərq Azərbaycanın Dəmir dövrü abidələri arasında özünə geniş oxşarlar tapır. Sərdabədən aşkar olunmuş gil qablar, bəzək əşyaları isə Azərbaycanın Dəmir dövrü abidələri üçün xarakterikdir. Bu sərdabə Naxçıvan MR ərazisində aşkar edilmiş yeganə abidədir. Oradan aşkar edilmiş gil məmulatı və bəzək əşyaları е.ə. VIII–VII əsrlər üçün xarakterikdir. Tədqiqatlara əsasən demək olar ki, sərdabə tayfa başçısına məxsus olmuşdur.

Aşkar olunmuş abidələr kəndin Antik dövrdə sıx məskunlaşdırıldığını göstərir abidəsidir. 1985-ci ildə su anbarının tikintisi ilə əlaqədar dağıdılmış kurqanların yalnız yeraltı qəbir kameraları saxlanmışdır. Kurqanlar daş qarışıq torpaq təpəciklərdən ibarət olub yerdən 0,1–1,5 m hündürlükdədir. Kurqanların diametri 3–5 m-dir. Nekropolda 17 qəbir abidəsi öyrənilmişdir. Qəbirlər quyu formasında olub dairəvidir. Onlar bir-birinin yanında, torpağın altında olan bütöv daş layınadək qazılmışdır. Qəbirlərin hamısının üzəri qalın kül təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Yurdçu kurqanlarından aşkar edilən maddi-mədəniyyət nümunələri çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş qablardan və şüşə məmulatından ibarətdir. Gil məmulatı arasında küpə tipli qablar və çıraqlar xüsusi ilə diqqətəlayiqdir.

Aparılmış tədqiqatlar Yurdçu kurqanlarının dəfn adətini müəyyən etməyə imkan verir. Bu qəbirlər üçün yandırma adəti xarakterik olmuşdur. Bizim fikrimizcə mərhum qəbirdən kənarda yandırılmış, müəyyən ayinlərin icrasından sonra torpaq qarışıq kül qəbirə tökülmüşdür. Qəbirlərin içərisində gil qab sınıqlarının və bəzək əşyalarının aşkar olunması göstərir ki, dəfn prosesində müəyyən ayinlər icra edilmişdir. Dəfn başa çatdıqdan sonra qəbirin üzərində od yandırılmış, çox güman ki, qurban da kəsilmişdir. Bundan sonra qəbirlər daş qarışıq torpaq kurqanla örtülmüşdür.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yeri kəndin cənub-qərb hissəsində qədim dövr yaşayış yerinin yaxınlığında yerləşir. Yurdçu yaşayış yerində 10 X 10 metr ölçüdə arxeoloji qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı zamanı 1,7 metr dərinlikdə düzbucaqlı formalı dulus və dəmirçi emalatxanasının qalıqları və zəngin maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir. Dulus emalatxanasından aşkar edilmiş saxsı qabların bir qismi yarımfabrikatlardır. Düzbucaqlı formalı emalatxananın qərb tərəfində dairəvi formalı dəmirçi kürəsinin qalığı aşkar edilmişdir. Onun divarları bişmiş kərpicdən inşa edilmişdir. Bişmiş kərpiclər 21X21X5 sm ölçüdədir. Kürənin aşağısında kömür qalığının içərisində metal çıxarlar, şərq divarında isə körükdən vurulan havanı kürəyə ötürən körük ucluğu aşkar olunmuşdur.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yerindən şirli və şirsiz saxsı məmulatı, tikinti keramikası, metal əşyalar, şüşə qab nümunələri aşkar edilmişdir.
Tapıntıların əsas hissəsini dəmirçilik sənəti nümunələri təşkil edirdi. Metal əşyalar şiş, ərsin, mıx, bel, kərki, gavahın, kotan qalığı, oraq, məftil, sancaq, bıçaq, dəhrə, rəzə, ox və nizə uclarının kiçik ölçülü hissələrindən ibarətdir.

Yurdçu Orta əsr yaşayış yerindən aşkar edilmiş sənət nümunələri içərisində saxsı məmulatı çoxluq təşkil edir. Onların içərisində başlıca yeri şirsiz saxsı məmulatı tutur. Onlar kasa, küpə qazan, çıraq, şar-konusvari qablardan ibarətdir. IX-XIII əsrlər üçün səciyyəvi olan şirsiz səhənglər dar, silindrik boğazlı, yastı oturacaqlı, armudvari formalıdır. Dulus çarxında səliqəli hazırlanmış bu tip qabların gövdəsinin yuxarı hissəsi cızma həndəsi xətlərlə bəzədilmiş, yüksək keyfiyyətlə bişirilmişdir.

Şirli saxsı məmulatı ağ anqob fonu üzərindən naxışlanmışdır. Naxışlamada göy, mavi, qəhvəyi, yaşıl rənglərdən istifadə edilmişdir. Qablar naxışlandıqdan sonra əksəriyyətinin səthi şəffaf rəngli şirlə örtülmüşdür. Bəzilərinin üzərinə rəngli yarımşəffaf şir çəkilmişdir. Belə qablardan naxışların fonu açıq göyümtül, yaşıl rənglərdə görünür.

Arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, Yurdçu Orta əsr yaşayış yerində əhalinin əsas hissəsi əkinçiliklə məşğul olmuşdur. Kənddə əkin və biçində istifadə edilmiş əmək alətlərini hazırlamaq və təmir etmək üçün IX-XIII əsrlərdə dəmirçi emalatxanası fəaliyyət göstərmişdir.
Yaşayış yerinin şərq tərəfində uçub dağılmış Orta əsr sərdabəsinin qalıqları saxlanmışdır. Yaşayış yerinin üzəri isə Son Orta əsr müsəlman qəbirləri ilə örtülmüşdür. Şübhəsiz ki, yaşayış yeri öz əhəmiyyətini itirdiyindən sonra ondan qəbirstanlıq kimi istifadə olunmuşdur.

Yurdçu kəndində aşkar olunan arxeoloji abidələr orijinal xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu xüsusilə inkişaf etmiş Dəmir dövrü abidələrinə aiddir. İndiyədək bənzəri olmayan bu abidələr Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir.

== Mədəniyyəti ==
Yurdçu kəndi qədim dövrdən sənətkarlıq və ticarət mərkəsi olmuşdur. Burada qədim dövrə aid qəbir abidələri və Yurdçu sərdabəsi yerləşir. Qazıntılar zamanı Orta əsrlərə aid dulus kürələri və dəmirçilik emalatxanalarının qalıqları aşkar olunmuşdur. Orta əsrlərə aid sərdabə qalıqları Yurçunun görkəmli şəxsiyyətlərin Vətəni olduğunu təsdiq edir. 1983-cü ildə bu kənddən aşkar olunan, [[Eldənizlər]] dövrünə aid dəfinə indi Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində saxlanır. Bu dəfində Atabəy hökmdarlarından başqa Roma hökmdarlarının da sikkələri tapılmışdır. Hazırda kənddə klub, feldşer-mama məntəqəsi, rabitə şöbəsi var.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Dərələyəz silsiləsinin ətəyindədir. Asfalt yolla iki hissəyə bölünmüşdür. Qarabağlar, Xok və Qıvraq kəndləri ilə həmsərhəddir. Ətrafında bol otlaqlar var. Əhalisi başlıca olaraq əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur. Vaxtilə müxtəlif sənətkarlıq sahələri olmuşdur. Kəndə içməli su mənbələri və süni göllər mövcuddur.

Yayı isti və quraq, qışı soyuq olur

== Əhalisi ==
Əhalisi başlıca olaraq türkdilli Yurdçu tayfalarının törəmələridir. Əhalisi 1170 nəfərdir.&lt;ref&gt; Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması 2009-cu il. I cild. Bakı — 2010.&lt;/ref&gt;

== İqtisadiyyatı ==
Kənddə çörək sexi, kubik sexi və bir mini market fəaliyyət göstərir.

== Həmçinin bax ==
* [[Kəngərli rayonu]]

== Mənbə ==
* Vəli Baxşəliyev. Naxçıvanın arxeoloji abidələri, Bakı, 2008.
* Naxçıvan ensiklopediyası, Naxçıvan, 2005.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Kəngərli rayonunun yaşayış məntəqələri}}

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun kəndləri]]</text>
      <sha1>l9pgasmk3k4ykp6jmkr4tnsit6bc5wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:İlham Əliyev</title>
    <ns>1</ns>
    <id>117031</id>
    <revision>
      <id>9037131</id>
      <parentid>8743584</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44928-87</username>
        <id>352885</id>
      </contributor>
      <comment>/* Salam Cenab Ali Baş kamandan İlham Eliyev */ yeni bölmə</comment>
      <origin>9037131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="81jl9pjndwy95hz8eju140ab891cbhm" xml:space="preserve">{{müzakirə}}
{{VikiLayihə Azərbaycan tarixi|əhəmiyyət=Ən|keyfiyyət=Normal}}
{|class=&quot;standard&quot; border=&quot;1&quot; frame=&quot;box&quot; align=&quot;right&quot;  
|-
|{{Yeni başlıqlı şərh|tarix göstərmə=1}}
|-
|{{Arxiv qutusu|Arxiv 2010–2024}}
|}

== Salam Cenab Ali Baş kamandan İlham Eliyev   ==

Men Beyleqan Rayon Sakini Hal Hazirda Sunqayitda kirayeded yaşayiram Babayev Elgiz Eyyub oqlu sizden Xaiş edirem Mene kömek etmeyinizi 2 esger böyüdürem evim yoxdu kiraye dolana bilmirem mene 1 otaqli ev kömek edesiz  [[Xüsusi:Töhfələr/&amp;#126;2026-44928-87|&amp;#126;2026-44928-87]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:&amp;#126;2026-44928-87|müzakirə]]) 17:14, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>81jl9pjndwy95hz8eju140ab891cbhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037159</id>
      <parentid>9037131</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>Vikipediya müraciət yeri deyil</comment>
      <origin>9037159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="ez81ypbzyk7u54nvjyzoptfetg7wmbt" xml:space="preserve">{{müzakirə}}
{{VikiLayihə Azərbaycan tarixi|əhəmiyyət=Ən|keyfiyyət=Normal}}
{|class=&quot;standard&quot; border=&quot;1&quot; frame=&quot;box&quot; align=&quot;right&quot;  
|-
|{{Yeni başlıqlı şərh|tarix göstərmə=1}}
|-
|{{Arxiv qutusu|Arxiv 2010–2024}}
|}</text>
      <sha1>ez81ypbzyk7u54nvjyzoptfetg7wmbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124648</id>
    <revision>
      <id>9037163</id>
      <parentid>9034193</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8305" sha1="2xntklz8y8ww0xdxvpr69c8af9i2wre" xml:space="preserve">{{Teatr
 |Adı               = Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı
 |Orijinal adı      = 
 |Şəkil             = 
 |Şəkil miqyası     = 
 |Şəkil məlumat     = 
 |Ünvanı            = 
 |Koordinatları     = 
  |lat_dir = |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
  |region           = 
  |CoordScale       = 
 |Əvvəlki adları    = 
 |Tutumu            = 
 |Əsası qoyulub     = [[1968]]
 |Növü              = 
 |Direktoru         = [[İntiqam Soltan]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mingəçevir Dövlət Dram Teatrına yeni direktor təyin edilib |url=https://apa.az/az/medeniyyet-siyaseti/mingecevir-dovlet-dram-teatrina-yeni-direktor-teyin-edilib-733487 |access-date=2022-11-19 |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119200122/https://apa.az/az/medeniyyet-siyaseti/mingecevir-dovlet-dram-teatrina-yeni-direktor-teyin-edilib-733487 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |Bədii rəhbəri     = 
 |Baş rejissoru     =[[Vüsal Mehrəliyev]]
 |Baş dirijoru      = 
 |Baş baletmeysteri = 
 |Baş xormeysteri   = 
 |Baş rəssamı       = [[Rafael Haşımov]]
 |Saytı             = 
 |Mükafatları       = 
 |Qeydlər           = 
}}

'''M. Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı''' – [[1968|1968-ci il]]də təşkil edilmişdir. (1974-cü ildən [[Mərziyyə Davudova|M. Davudova]] adınadır). 1969-cu ildə [[Cəfər Cabbarlı]]nın &quot;Almas&quot; pyesi ilə açılışı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Teatr |url=http://www.azmaison.fr/az/index_az.shtml?language=1;section=4;section2=6;seq=18;c=1 |access-date=2010-08-17 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015165243/http://www.azmaison.fr/az/index_az.shtml?language=1;section=4;section2=6;seq=18;c=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Yaranması ==

Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının əsası [[1968|1968-ci il]]də qoyulub. Teatr şəhərin Mədəniyyət Sarayının nəzdində fəaliyyət göstərən Xalq Teatrının truppası əsasında yaradılıb. Həmin dövrdə Mingəçevir sürətlə inkişaf edən sənaye və gənclər şəhəri olduğundan burada peşəkar teatrın yaradılması şəhərin mədəni həyatında mühüm hadisə olub. 

Teatrın yaradılması ilə əlaqədar başqa dövlət teatrlarından da aktyor və aktrisalar Mingəçevirə göndərilmişdilər. Yerli həvəskar teatr ənənəsi peşəkar aktyor və rejissorlarla birləşərək yeni sənət kollektivinin formalaşmasına şərait yaradıblar.

== İlk tamaşa ==

Teatrın repertuarında klassik və müasir dramaturqların pyesləri geniş yer tutur. Teatr 28 mart 1969-cu ildə, Beynəlxalq Teatr Günü münasibətilə ilk tamaşasını təqdim edib. İlk səhnə əsəri böyük Azərbaycan dramaturqu Cəfər Cabbarlının “Almaz” pyesi olub. Bu tamaşa teatrın peşəkar fəaliyyətinin başlanğıcı hesab edilir.

“Almaz” tamaşasının quruluşçu rejissoru teatrın ilk baş rejissoru [[İldırım Cabbarov|İldırım Cabbar]], rejissorlarından biri isə sonralar Xalq artisti adını almış [[Zülfüqar Abbasov]] olub. Tamaşada [[Ella Yaqubova]] Almaz obrazını yaradıb və bu rol onun Mingəçevir teatrında ilk çıxışı olub.

== Teatrın ilk sənətkarları ==

Teatrın ilk illərində həm Mingəçevir Xalq Teatrından gələn aktyorlar, həm də Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun məzunları fəaliyyət göstərirdilər. Bununla yanaşı, ölkənin müxtəlif teatrlarından peşəkar sənətkarların Mingəçevirə gəlməsi kollektivin peşəkar səviyyəsinin yüksəlməsinə böyük təsir göstərib.

=== Ən yaxşı tamaşaları ===

&quot;Kəndçi qızı&quot; ([[Mirzə İbrahimov|M. İbrahimo]]v), &quot;Mahnı dağlarda qaldı&quot;, &quot;Unuda bilmirəm&quot; (İ. Əfəndiyev), &quot;Eşq və intiqam&quot; (S.S.Axundov), &quot;Müfəttiş&quot; (N.V. Qoqol), &quot;Hacı Qara&quot; (M.F. Axundov), &quot;Aydın&quot;, &quot;Solğun çiçəklər&quot; (C. Cabbarlı), &quot;Haray&quot; (İ. Hüseynov), &quot;Ölülər&quot; (C. Məmmədquluzadə), &quot;Yol kənarı&quot; (M. Zarudni), &quot;Qütb ulduzu&quot; (N. Xəzri), &quot;Sərt oyunlar&quot; (A. Arbuzov), &quot;Duman çəkilir&quot; (S. Azəri), &quot;Pəri cadu&quot; (Ə.B. Haqverdiyev), &quot;Günəşli yer&quot; (V. Vinniçenko) və b.

80-cı illərdə teatrda əməkdar artist V. Məmmədov, N. Rzayeva, artistlər K. Əliyeva, İ. Əlimov, H. Hörmətzadə, T. Şərifov və b. fəaliyyət göstərmişlər.

Teatrın baş rejissoru R. Almuradov olub. Hazırda baş rejissor Z.Q. Abbasovdur.


Teatrın tarixində [[Ella Yaqubova]], İsa Alimov, [[Zülfüqar Abbasov]], [[Akif Mirabov]] və digər sənətkarların xüsusi rolu olub. Məsələn, İsa Alimov 1969-cu ildə [[Şəki Dövlət Dram Teatrı]]ndan Mingəçevirə gəlib və ömrünün sonuna qədər burada aktyor və rejissor kimi çalışıb. &lt;ref&gt;[https://azertag.az/en/xeber/mingachevir%20theatre%20opened%20its%20season-547114 MINGACHEVIR THEATRE OPENED ITS SEASON]&lt;/ref&gt;

== Mərziyə Davudovanın adı ==

Teatrın tarixində mühüm mərhələlərdən biri 1974-cü ildə onun Azərbaycan səhnəsinin görkəmli sənətkarlarından, SSRİ Xalq artisti [[Mərziyyə Davudova|Mərziyə Davudova]]nın adını daşımağa başlamasıdır. Buna görə teatr uzun müddət Mərziyə Davudova adına Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı kimi tanınıb.

== Repertuar və yaradıcılıq yolu ==

Teatr yarandığı ilk gündən həm Azərbaycan milli dramaturgiyasına, həm də rus və dünya dramaturgiyasına müraciət edib. Müxtəlif illərdə teatrın səhnəsində Cəfər Cabbarlı, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə, Səməd Vurğun, İlyas Əfəndiyev və başqa Azərbaycan dramaturqlarının əsərləri tamaşaya qoyulub.

== Repertuarda dünya dramaturgiyasının nümunələri ==

* N. V. Qoqol — “Müfəttiş”, “Evlənmə”
* Q. Fiqeyredo — “Tülkü və üzüm”
* Ə. Nesin — “Toros canavarı”
* C. Cabbarlı — “Almaz”, “Aydın”, “Solğun çiçəklər”
* M. F. Axundzadə — “Hacı Qara”
* C. Məmmədquluzadə — “Ölülər”
* S. Vurğun — “Vaqif”
* M. İbrahimov — “Kəndçi qızı”
* İ. Əfəndiyev — “Mahnı dağlarda qaldı”, “Unuda bilmirəm”.

Teatrın 50 illik fəaliyyəti ərzində Azərbaycan və dünya dramaturgiyası əsasında 300-ə yaxın tamaşa hazırlanıb.

== Teatrın sənət nailiyyətləri ==

Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının ayrı-ayrı tamaşaları müxtəlif illərdə yüksək qiymətləndirilib. Xüsusilə Hüseyn Cavidin “Ana” əsərinin səhnə təcəssümü diqqət çəkir. Tamaşa 2004-cü ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının qərarı ilə klassik dramaturgiyanın uğurlu səhnə təcəssümünə görə “Qızıl Dərviş” mükafatına layiq görülüb.

Teatr həmçinin müxtəlif illərdə ölkənin mədəni tədbirlərində və teatr festivallarında iştirak edib. Beləliklə, onun fəaliyyəti yalnız Mingəçevir tamaşaçısı ilə məhdudlaşmayıb.

== 50 illik yubiley ==

[[2018|2018-ci il]]də teatrın yaradılmasının 50 ili tamam olub. [[Azərbaycan Prezidenti|Azərbaycan Respublikasının Prezidenti]] [[İlham Əliyev]] [[2 fevral]] [[2018|2018-ci il]]də Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının 50 illiyi haqqında sərəncam imzalayıb. Sərəncamda teatrın Azərbaycan və dünya dramaturgiyasının nümunələrini səhnələşdirməklə ölkənin teatr ənənələrinin zənginləşdirilməsinə töhfə verdiyi xüsusi vurğulanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/26931 |title=Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının 50 illiyi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2026-08-13 |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814200555/https://president.az/az/articles/view/26931 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

50 illik yubiley tədbirləri həmin ilin oktyabrında keçirilib və teatr əməkdaşlarından bir qrupu fəxri ad, medal və diplomlarla təltif olunub.

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan teatrlarının siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.bizimyol.info/news/78686.html Mingəçevir Dövlət Dram teatrında yeni premyera — FOTOLAR] {{ref-az}}

{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir teatrları]]
[[Kateqoriya:1968-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>2xntklz8y8ww0xdxvpr69c8af9i2wre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elman Eldaroğlu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157101</id>
    <revision>
      <id>9037187</id>
      <parentid>9032542</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44173-30</username>
        <id>352588</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9037187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="p6ama9lkqk55nbxqgyysw17evl87102" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Elman Eldaroğlu
 |digər adları      = 
 |şəkil             =
 |şəklin ölçüsü     = 200
 |şəklin izahı      = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 3.1.1966
 |doğum yeri        = [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = 
 |janr              = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Elman Eldaroğlu''' (tam adı: ''Elman Eldar oğlu Mustafayev'') — [[jurnalist]], naşir, [[şair]]-[[publisist]], [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi|Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin]] üzvü.

== Həyatı ==
Elman Eldar oğlu Mustafayev [[3 yanvar|3 yanvar]] [[1966]]-cı ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub.

&quot;Alın yazısı&quot;, &quot;Bir yarpaq ömrü&quot; şeir, &quot;Bir elin övladları&quot;, &quot;Ömrün Yardımlı döngəsi&quot; publisistik kitabların və 20-dən çox maarifləndirici kitabçanın müəllifidir. [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin, eləcə də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsüdür.

[[19 noyabr]] vertolyot qəzasında həlak olmuş Vəli Məmmədov haqqında  &quot;Millətin Vəlisi&quot;, kimyaçı alim Nərçə Bəhmən oğlu Ağayev haqqında &quot;Odlu həyat&quot;, tanınmış el ağsaqqalı Baxas Qubadov haqqında *Söz və əməl sahibi* sənədli filmlərinin təşkilatçısı və quruluşçu rejissorudur.

2015-2020- ci illərdə ABŞ-da yaşayıb...


== Kitabları ==
*&quot;Alın yazısı&quot;, 
*&quot;Bir yarpaq ömrü&quot;, 
*&quot;Bir elin övladları&quot;
*&quot;Ömrün Yardımlı döngəsi&quot;

== Xarici keçidlər ==
Yardımlı [https://www.youtube.com/watch?v=fCuX0kiDS-w Xeyriyye Cemiyyeti]
[https://www.youtube.com/watch?v=d4eQgEo1XWw  &quot;Söz və əməl sahibi&quot;]

Vəli Məmmədov haqqında film- https://www.youtube.com/watch?v=a6mgq0iXrEI

Mərhum kimyaçı alim Nərçə Ağayev haqqında film və təqdimat- https://www.youtube.com/watch?v=fCuX0kiDS-w
[[Kateqoriya:Yardımlıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvləri]]</text>
      <sha1>p6ama9lkqk55nbxqgyysw17evl87102</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037188</id>
      <parentid>9037187</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44173-30</username>
        <id>352588</id>
      </contributor>
      <origin>9037188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="d1wmifi2diav1vvhhdp0mcvzpy7o240" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Elman Eldaroğlu
 |digər adları      = 
 |şəkil             =
 |şəklin ölçüsü     = 200
 |şəklin izahı      = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 3.1.1966
 |doğum yeri        = [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = 
 |janr              = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Elman Eldaroğlu''' (tam adı: ''Elman Eldar oğlu Mustafayev'') — [[jurnalist]], naşir, [[şair]]-[[publisist]], [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi|Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin]] üzvü.

== Həyatı ==
Elman Eldar oğlu Mustafayev [[3 yanvar|11 yanvar]] [[1966]]-cı ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub.

&quot;Alın yazısı&quot;, &quot;Bir yarpaq ömrü&quot; şeir, &quot;Bir elin övladları&quot;, &quot;Ömrün Yardımlı döngəsi&quot; publisistik kitabların və 20-dən çox maarifləndirici kitabçanın müəllifidir. [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin, eləcə də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsüdür.

[[19 noyabr]] vertolyot qəzasında həlak olmuş Vəli Məmmədov haqqında  &quot;Millətin Vəlisi&quot;, kimyaçı alim Nərçə Bəhmən oğlu Ağayev haqqında &quot;Odlu həyat&quot;, tanınmış el ağsaqqalı Baxas Qubadov haqqında *Söz və əməl sahibi* sənədli filmlərinin təşkilatçısı və quruluşçu rejissorudur.

2015-2020- ci illərdə ABŞ-da yaşayıb...


== Kitabları ==
*&quot;Alın yazısı&quot;, 
*&quot;Bir yarpaq ömrü&quot;, 
*&quot;Bir elin övladları&quot;
*&quot;Ömrün Yardımlı döngəsi&quot;

== Xarici keçidlər ==
Yardımlı [https://www.youtube.com/watch?v=fCuX0kiDS-w Xeyriyye Cemiyyeti]
[https://www.youtube.com/watch?v=d4eQgEo1XWw  &quot;Söz və əməl sahibi&quot;]

Vəli Məmmədov haqqında film- https://www.youtube.com/watch?v=a6mgq0iXrEI

Mərhum kimyaçı alim Nərçə Ağayev haqqında film və təqdimat- https://www.youtube.com/watch?v=fCuX0kiDS-w
[[Kateqoriya:Yardımlıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvləri]]</text>
      <sha1>d1wmifi2diav1vvhhdp0mcvzpy7o240</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nəhəcir qalası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162227</id>
    <revision>
      <id>9037307</id>
      <parentid>5157780</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="pw1yggroxji8gpfrse4vyat72mbupnc" xml:space="preserve">{{digər məna|Nəhəcir}}
{{Tarixi abidə
|adı                      = Nəhəcir qalası
|orijinal adı             = 
|şəkil                    = 
|şəkil_izah               = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Culfa]]
|yerləşir                 = [[Nəhəcir]] kəndi
|aidiyyatı                = 
|sifarişçi                = 
|tikilmə_tarixi           = e.ə. II minillik - e.ə. I minilliyin I yarısı
|üslubu                   = 
|material                 = 
|sayt                     = 
|vəziyyəti                = 
|hündürlük                = 
|nişanlama2               = ATAMQ
|nişanlama2_vaxtı         = 
|nişanlama2_rəsmiadı      = 
|nişanlama2_tipi          = 
|nişanlama2_kriteriya     = 
|nişanlama2_nömrəsi       = [http://mct.gov.az/service/lang/az/page/20/nid/1979/ 1906]
|nişanlama2_hissəsi       = 
|nişanlama2_sərbəst1ad    = Kateqoriya
|nişanlama2_sərbəst1dəyər = Qala
|nişanlama2_sərbəst2ad    = Əhəmiyyəti
|nişanlama2_sərbəst2dəyər = Ölkə əhəmiyyətli
|nişanlama2_sərbəst3ad    = 
|nişanlama2_sərbəst3dəyər = 
|Commons kateqoriyası     = 
|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan 
  |label=Nəhəcir qalası|label_size=100 |lat=39.2534596
  |long=45.6166398
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
}}
'''Nəhəcir qalası''' – Culfa rayonunun Nəhəcir kəndi yaxınlığındakı eyniadlı dağın coğrafi-strateji cəhətdən əlverişli olan hündür və sıldırım qayalı hissəsi üzərindəki yastı sahədə e.ə. 2-ci minilliyə-1-minilliyin əvvəllərinə aid qala.

== Tarixi ==
Naxçıvan arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən aşkar edilmişdir (2001). Ərazisində həmin dövrə aid bazalt daşından hazırlanmış balta, kiçik həcmli daş həvəng-dibək, qara, boz və çəhrayı rəngli gil qab qırıqları, N. q. ilə həm dövr olan dağ ı dıl mış kur qan dan e. ə. 2-ci minilliyin əvvəllərinə aid mono xrom boyalı gil qablar əldə edilmişdir. Dağın c. və ş. ətəklərindəki terraslarda iri qaya parçalarından siklop tipli müdafiə sədləri tikilmişdir. Divarların eni 2–2,5 m-dir. Qalanı Nəhəcir dağının c. ətəyindəki düzən sahədə yaşamış və iqtisadi, mədəni cəhətdən inkişaf etmiş qədim tayfalar düşmən basqınlarından müdafiə məqsədilə tikmişlər.

== Həmçinin bax ==
{{Azərbaycan qalaları}}

[[Kateqoriya:Culfa rayonunun qalaları]]</text>
      <sha1>pw1yggroxji8gpfrse4vyat72mbupnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahmud Xınaluqi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168651</id>
    <revision>
      <id>9037331</id>
      <parentid>5505996</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15293" sha1="hfa72dh7r5ad9bdx6uhof0egiwrob9z" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Mahmud Xınaluqi
 |orijinal adı         = 
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 
 |doğum yeri           = [[Xınalıq]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           =  
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}
'''Mahmud Xınaluqi''' ([[XIV əsr]]) — [[Xınalıqlılar|Xınalıqlı]] alim, tarixçi

== Həyatı ==
[[XIV əsr]]in sonlarında dünyaya göz açmış Mahmud Xınaluqinin son illərə qədər ev kitabxanası və kitabları haqqında da heç bir məlumat yox idi. Hələlik keçdiyi həyat yolu, bir kitabının əlyazma nüsxəsinin sığınacaq tapdığı (dustaq olduğu) mənbə, onun tədqiqatçısı və nəşr yeri məlumdur. Bu kitabın adı &quot;XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri&quot;dir. Dövrün siyasi, sosial-iqtisadi və diplomatiya tarixini əks etdirən bu əsər [[XV əsr]] Azərbaycan tarixinin və kitab xəzinələrinin nadir incilərindəndir. O, oxuna-oxuna, əldən-ələ keçə-keçə Qaytaq usmiliyinin (iri feodal hökmdarlığı) əlyazmaları, sənədləri ilə birlikdə Dərbənddə qıfıllanmış sandıqda saxlanılmasaydı, bu gün ondan söz açmaq xeyli çətin olardı. A. P. Berje Dağıstanın bir sıra yaşayış məntəqələrini (Dərbənd, Teymurxanşura, Xunzax, Qunib, Kumuk və s.) gəzib (1860) şəxsi kitabxanalardan, idarə və müəssisə arxivlərindən əldə etdiyi ərəbcə, farsca, azərbaycanca-türkcə çoxsaylı əlyazmalar haqqında 1862-ci ildə &quot;Kavkaz&quot; qəzetinin yanvar saylarında &quot;Kratkiy oçerk puteşestviye po Daqestanu&quot; sərlövhəsi ilə silsilə yazı çap etdirmişdi&lt;ref&gt;&quot;Kavkaz&quot; qəzeti, &quot;Kratkiy oçerk puteşestviye po Daqestanu&quot; sərlövhəli silsilə yazı, 1862, № 1, 2, 3&lt;/ref&gt;. Səfər zamanı onun topladığı orijinal və tərcümə mətnləri içəirsində M. Xınaluqinin 1456-cı ildə üzü köçürülmüş kitabı da olmuşdur. Nədənsə bu maraqlı məlumat [[XX əsr]]in sonuna qədər alimlərimizin, kitab və mətbuat tədqiqatçılarının diqqətindən yayınmışdır.

Burada daha bir maraqlı məlumatın da üzərində dayanmaq lazım gəlir. 1868-ci ildə [[Tiflis]]də parlaq ağ kağızda və tünd şabalıdı dəri cilddə, ağırlığı təqribən 10 kq olan Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyası Aktlarının (QAKA, {{Dil-ru|AKAK}}) ikinci cildi çapdan çıxır. Həmin cilddə (s. 1073–1077) Berjenin üç dildə (türk, ərəb, fars) əldə etdiyi &quot;65 manuskript&quot;in (qədim əlyazmanın) haqqında məlumata və rusca tərcüməsinə, o cümlədən M. Xınaluqinin əsərinə yer ayrılmışdır. Professor A. Şıxseyidovun fikrincə, Berje Azərbaycan aliminin əsərinin ərəbcə mətnini də versəydi onu rus dilinə tərcümə mətni ilə müqayisə etmək və ikinci dilə tərcümənin orijinala nə dərəcədə uyğun gəldiyini dəqiqləşdirmək olardı. Xoşbəxtlikdən həmin cilddə (s.1071) məlumat verilmişdi ki, Berje topladığı əlyazma sənədlərini, o cümlədən M. Xınaluqinin əlyazma kitabını itib-batmaq, məhv olmaq təhlükəsindən qorumaq naminə Parisin Korolev kitabxanasına (fransanın indiki Milli Kitabxanasına) təqdim etmişdir. Onun şifrəsini bilmədən fransa Milli Kitabxanasının milyonlarla əlyazma və çap kitabı arasından M. Xınaluqinin kitabını tapmaq çox çətin olardı. Vayda Georgesin tərtib etdiyi &quot;Müsəlman müəlliflərinin fransa Milli Kitabxanasında saxlanılan ərəbcə əlyazmaları kataloqu&quot; (Paris, 1953) olmasaydı həmin problemin qapısına açar salmaq əməli həllini hələ çox gözləyəcəkdi.

Məşhur şərqşünas alim, professor M.-H. O. Osmanov Dağıstandan toplanmış bütün əlyazmaların, o cümlədən Mahmud Xınaluqinin kitabının mikrofilmini əldə edəndən sonra onun tədqiqinə maraq artmışdır. XX əsrin ortalarından başlayaraq Azərbaycan ədəbiyyatı və mətbuatı (məsələn: Bakı, 1965, 6 fevral) səhifələrində &quot;Nadir kitablar&quot; adlı imzasız bir yazıda AKAK-ın (Aktov, sobrannıx Kavkazskoy Arxeoqrafiçeskoy Komissiyey) 1866–1904-cü illərdə Tiflisdə 12 cilddə çıxdığı və cildlərin ümumi çəkisinin 100 kq-dan artıq olması haqqında xəbər verilsə də, M. Xınaluqinin şəxsiyyəti, yaradıcılığı və yuxarıda toxunduğumuz məsələlərin heç biri haqqında bircə cümlə də məlumat verilməmişdir.

M. Xınaluqinin beş hissədən ibarət &quot;XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri&quot; kitabı XIX əsrdə Xınalıqda ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. Bu əsərin ərəb mətni kimi Azərbaycan mətni də oxucular arasında yaxşı rəy doğurmuş və &quot;çox məşhur olmuşdur&quot;. Bu kimi faktlar göstərir ki, keçmiş əsrlərdə olduğu kimi XIX əsrdə də Xınalıqda bir neçə dildə yazıb oxumağı bacaran oxucularla yanaşı, bacarıqlı tərcüməçilər, xəttatlar, cildçilər və başqa kitab sənəti adamları haqqında həqiqət Azərbaycan hüdudlarından uzaqlarda da geniş yayılmışdı.

Xınalıqlı alimin hələlik elm aləminə məlum olan yeganə kitabının hazırda üç dildə əlyazması vardır: Azərbaycan, ərəb, rus dillərində. Təəssüf ki, onun vətənində bu üç nüsxədən heç birinin nə əlyazması, nə surəti, nə mikrofilmi, nə də Dağıstan kitab nəşriyyatında rus dilində işıq üzü görmüş ilk çap nüsxəsi (Mahacqala, 1997) yoxdur. Professor A. Şıxseyidov Mahmud Xınaluqinin beş yığcam hissədən ibarət &quot;Sobıtiya v Daqestane i Şirvane XIV–XV vv.&quot; kitabını ərəb dilindən rus dilinə yenidən tərcümə edərkən ərəb mətni əsasında bəzi dəqiqləşdirmələr aparmış, müqəddimə ilə yanaşı müəllif və onun əsəri haqqında elmi oçerk yazmış, tərtib və nəşr etdiyi (1997) 208 səhifəlik kitabı geniş və müxtəsər izahlı qeydlərlə tamamlayıb oxucuların ixtiyarına verməklə çox faydalı iş görmüşdür. Bir az da dəqiq desək, Mahmud Xınaluqinin kitabını əbədi həbsdən xilas edib gün işığına çıxarmaqla məşhur şərqşünas alim elmi rəşadət nümunəsi göstərmişdir. Tanınmış şair və alim Şahin fazil fərzəlibəylinin şəxsi kitabxanasına məxsus həmin kitabın yeganə nüsxəsinin üzündən 2004-cü ildə çıxardığım üç nüsxə kserosurətin biri M.f. Axundzadə adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının nadir kitablar şöbəsində, digər bir nüsxəsi &quot;Azərpoçt&quot; Dövlət Müəssisəsinin baş direktoru, ixtiraçı və yenilikçi alim Qəmbər Bəybalayevin şəxsi kitabxanasında, daha bir nüsxəsi isə bu sətirlərin müəllifindədir (onun surətini yenidən çıxarıb AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasına və M. füzuli adına RƏİ fonduna da təqdim edəcəyik).

Xınaluqinin kitabının Korolev kitabxanasına (indiki Paris Milli Kitabxanasının fonduna) məxsus ərəb dilindəki nüsxəsini A. Berje rus dilinə tərcümə edib M.f. Axundzadəyə yoxlatdırandan sonra ? 1868-ci ildə AKAK-ın ikinci cildində çap etdirmişdir. XIX əsrin ortalarında həmin əsərin Azərbaycan dilinə Xınalıqda tərcümə olunmuş nüsxəsi rus dilinə tərcümə mətni ilə birlikdə Dağıstan Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şərq Əlyazmaları Elmi Mərkəzinin fondunda saxlanılır (D. 286, inv. ? 1654). Bizcə, M.f. Axundzadə bu əsərin varlığı haqqında xəbər bilən, Berje vasitəsilə onun əldə edilməsində, tərcümə və nəşrində vasitəçi olan ilk azərbaycanlı ziyalıdır.

M.f. Axundzadə ilə məşhur şərqşünas A. Berje arasında səmimi dostluq və yaradıcılıq əlaqələri olmuşdur. Demək olar ki, bütün məsələlərin qoyuluşunda və həllində Berjenin yeganə məsləhətçisi Axundzadə idi. Bu ensiklopedik zəka ilə onun ideya-yaradıcılıq əlaqələrinin çoxsaylı səmərəli nəticələrindən biri də M. Xınaluqinin naməlum kitabının ərəb və Azərbaycan dillərindəki əlyazma nüsxəsinin üzə çıxarılması, Tiflisdə rus dilinə tərcümə və çap edilməsi olmuşdur. Bu kimi çoxsaylı faktlar M.f. Axundzadəni A. Berjenin təkcə dostu və məsləhətçisi yox, həm də ustad müəllimi olduğuna haqq qazandırır. Onların əlaqələrini təkcə Mahmud Xınaluqi ilə məhdudlaşdırmaq sadəlövhlük olardı.

Azərbaycan yazıçı və alimlərinin həyat və yaradıcılığının izinə düşərək onlar haqqında bilmədiklərini öyrənmək, ədəbi və elmi irsini toplamaq, tərcümə və nəşr etmək işində M.f. Axundzadənin &quot;A. Berjenin ən yaxın köməkçisi və məsləhətçisi&quot; olduğu XIX əsrin ortalarında Tiflis mətbuatında da əksini tapmışdı (Kavkaz, 1855, ? 61). Mirzə Camal Cavanşirin &quot;Qarabağnamə&quot;sini (Qarabağ tarixini) əldə edib fars dilindən rus dilinə tərcümə etmək, alimin həyatı və fəaliyyəti haqqında məlumat almaq üçün də &quot;A. Berje ilk növbədə M.f. Axundzadəyə müraciət etmişdi&quot;. Mirzə Camalı şəxsən tanıyan Axundzadə onun oğluna məktub yazıb lazımi məlumatları toplamış və A. P. Berjeyə vermişdi (yenə orada). Berje tərcüməni dostu M.f. Axundzadəyə yoxlatdırmış və &quot;Kavkaz&quot; qəzetində hissə-hissə çap etdirmişdi&lt;ref&gt;Kavkaz, 1855, ? 61, 62, 63, 67,69; təkrar çapı: 1884, ? 139, 150, 154, 161, 167&lt;/ref&gt;. Bu fakt &quot;Qarabağnamə&quot;ni üzə çıxarmaq, tərcümə, redaktə və nəşr edilməsini A. Berje və M.f. Axundzadənin əlbir səylərinin və əməyinin məhsulu adlandırmağa tam əsas verir. A. Berjenin tərtib və müqəddiməsi ilə 1867-ci ildə Leypsiqdə çapdan çıxmış &quot;Qafqaz və Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuədir&quot; kitabının da araya-ərsəyə gəlməsində Axundzadənin məsləhət və istiqamətverici rolu çox olmuşdur. Bu kitabın mətninin toplanması və nəşrini iki məşhur müəllifin ? Axundzadənin və Berjenin &quot;birgə əməyinin məhsulu&quot; adlandıran professor Adil Mişiyev tam haqlıdır. Bu kimi məlumatlar Azərbaycan alimlərinin və milliyətcə yəhudi olan Adil Mişiyevin diqqətini cəlb etdiyi halda, nədənsə Mahmud Xınaluqi və əsəri haqqında A. Berjenin verdiyi sensasiya mahiyyətli açıqlama onların nəzərindən yayınmışdır. XIX əsr Tiflis ədəbi-elmi mühitinin (1820–1905) tədqiqatçısı A. Mişiyevin və digər alimlərin əsərlərindəki bu kəsiri M. Xınaluqinin ilk mükəmməl araşdırıcısı A. Şıxseyidov aradan qaldırmışdır.

Əlimizdə M. Xınaluqi haqqında qaynaqlar az olsa da, Axundzadənin və Berjenin bir-biri ilə yaxın təmasda olmasının və o dövrün aparıcı qəzeti sayılan &quot;Kavkaz&quot;da tez-tez çıxış etməsini təsdiqləyən məlumatlar çoxdur. M.f. Axundzadə müasirlərinə məktublarında yazmışdır ki, QAKA-nın cildləri kimi &quot;bu qəzetin bütün nömrələri mənim tərcümələrimlə (o cümlədən, Azərbaycanla bağlı yazılarla – İ. Z.) doludur&quot;. Professor A. Mişiyevin yazdığına görə &quot;Kavkaz&quot;da ədibin adı qəzetin nəşrə başladığı ilk ildə (1846, 10 avqust) çəkilsə də, onun bu qəzetlə sıx əməkdaşlığı 1850-ci illərin əvvəllərindən – İ. A. Slivitskinin (1820–1874) qəzetə redaktorluq etdiyi dövrdən (1851–1854) başlamışdır. Bir çox belə faktların müqayisəsi göstərir ki, M.f. Axundzadə M. Xınaluqinin kitabının qəribə taleyindən xəbərdar idi. Azərbaycan və Şərq əlyazmalarını toplamağa dostu A. Berjeni dəfələrlə təşviq etmək, ona təmənnasız kömək göstərmək, yeni tapıntılar haqqında &quot;Kavkaz&quot; səhifələrində məlumat vermək və zəruri əsərlərin çapına nail olmaq kimi istiqamətlərdə Axundzadənin ruhlandırıcı və təkanverici rolunu şübhə altına almaq və danmaq qeyri-mümkündür.

Tarixi mənbələr deməyə əsas verir ki, Mahmud Xınaluqi kimi alimlər zəminsiz yetişə bilməzdi. Sələflərinin dünyəvi və dini əsərlərini diqqətlə öyrənmiş və özünə zəngin şəxsi kitabxana yaratmış M. Xınaluqi Azərbaycan və Şərq tarixinin parlaq intibah dövrü olan bir əsrin yetirməsidir. Azərbaycan tarixinin ən məhsuldar dövründə yaşayıb-yaratmış bu görkəmli alimə qədərki müəlliflərin qazandığı uğurlarla öyünmək haqqı olan Azərbaycan tarixçiləri XIII–XIV əsrləri &quot;dünya tarixşünaslığının qızıl əsrləri&quot;, Azərbaycanı isə &quot;tarix elminin mərkəzi&quot; adlandırmışlar. Həmin qızıl əsrlərin və diqqətəlayiq əsərlərin yaradıcı ziyalılarının layiqli davamçılarından biri olan M. Xınaluqi haqqında həqiqətin iki əsrin (XX–XXI əsrlərin) qovuşağında üzə çıxması təkcə qubalılar (xınalıqlılar) üçün yox, Azərbaycan, Şərq və dünya tarixşünaslığı üçün önəmli faktdır.

Orta əsrlərin mötəbər elmi qaynaqlarından olan &quot;XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri&quot; əsəri ilə Mahmud Xınaluqi tarixşünaslıq elminin bəzi qaranlıq mətləblərinə aydınlıq gətirmiş, alimlərə Dağıstan-Şirvan hadisələrinin və əlaqələrinin keçmiş səhiflərinə yenidən qayıtmaq, nəzərə çarpan boşluqları doldurmaq və buraxılmış səhvləri islah etmək şansı qazandırmışdır.

Sələflərinin ənənələrindən faydalanmış və neçə-neçə nəsilləri qidalandırmış M. Xınaluqinin adı Azərbaycan və Şərq tarixşünaslığının səhiflərinə qızıl hərflərlə yazılmağa layiqdir. Sevinməyə dəyər ki, gec də olsa (beş əsr yarımdan sonra) tarix elmi və dünya kitab səltənəti daha bir Azərbaycan müəllifinin əsəri ilə ziynətlənmişdir.

Tarixşünaslıq elmini bir kitab tutumu qədər barındırmış bu böyük alimi bizdən altı əsrə yaxın bir zaman fərqi ayırsa da, onun kitabı faktların zənginliyi, yığcamlığı və dəqiqliyi ilə bu gün də öz müsahilərini heyrətləndirməyə qadirdir. Ana dilində nəşrinə böyük ehtiyac olan &quot;XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri&quot; əsəri tərtibçi müəllifin yazdığı kimi, orta əsrlərin nadir inciləri sırasına daxil olmuş &quot;qiymətli yazılı abidə&quot;dir. O, Mahmud Xınaluqinin ucaltdığı əzəmətli söz sarayının itkin düşmüş qızıl kərpiclərinin nə ilki, nə də sonuncusudur. Məhsuldar elmi fəaliyyət göstərmiş görkəmli şərqşünas, tarixçi və poliqlot alimlə yanaşı, onun digər həmvətənləri haqqında həqiqətlərin hələ bundan sonra üzə çıxacağı şəksizdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Xınalıqlılar]]</text>
      <sha1>hfa72dh7r5ad9bdx6uhof0egiwrob9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zeynəb bint Əli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169765</id>
    <revision>
      <id>9037233</id>
      <parentid>8741316</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="qbhhi61rrpge7ronpd1h3yfrfw3uchl" xml:space="preserve">{{adaş|Zeynəb (ad)}}
{{Şəxs}}
'''Zeynəb''', '''Zeynəbi-Kubra''', '''Zeynəb bint Əli''' ({{Dil-ar|'''زينب بنت علي'''}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd peyğəmbər]]in nəvəsi. Zeynəb hicrətdən 5 il sonra doğulub.&lt;ref name=&quot;islam.az&quot;&gt;[http://www.islam.az/az/modules/day/index.php?d_id=265 islam.az]{{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; O, beş ilə qədər babası [[Məhəmməd peyğəmbər|Peyğəmbərlə]] bir zamanda yaşamışdır. Zeynəb aşura hadisəsindən sonra həm əsirlər karvanındakı qadınlara və uşaqlara rəhbərlik etmişdi.&lt;ref name=&quot;islam.az&quot; /&gt;

Zeynəb [[Əli]] və Fatimənin qızı idi. Hicrətin beş və ya altısında Mədinədə dünyaya gəlmişdir. Özü [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]] ilə birlikdə Kərbəlada yer alıb. Kərbəla döyüşü sonrasında Məhərrəmin onunda (Aşura günü) bir qrup tərəfdarlar ilə birlikdə əsir düşmüş və Kufəyə, oradan da Şama aparılmışdır. Əsarəti boyu başqa əsirləri qoruyub saxlaması ilə yanaşı insanları irşad edici, aydınlaşdırıcı xütbələr də oxumuşdur. Tarixi qeydlərə görə Hicrətin 63-cü ilində Şamda vəfat etmiş və orada dəfn edilmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=http://www.islamazeri.com/kimkimdir/xanim-zeyneb-se-kimdir-i-hisse--36410.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112031614/http://islamazeri.com/kimkimdir/xanim-zeyneb-se-kimdir-i-hisse--36410.html |archivedate=2019-11-12 |title=Xanım Zeynəb (s.ə) kimdir? (I hissə) |author=[[Məhəmməd İştiharidi]] |date= |publisher=[[islamazeri.com]] |accessdate=2020-05-15 |language={{ref-az}} }} [https://web.archive.org/web/20170705230431/http://islamazeri.com/kimkimdir/xanim-zeyneb-se-kimdir-ii-hisse--36411.html (II)]; [https://web.archive.org/web/20170705210548/http://islamazeri.com/kimkimdir/xanim-zeyneb-se-kimdir-iii-hisse--36412.html (III)]; [https://web.archive.org/web/20200528121031/http://islamazeri.com/kimkimdir/xanim-zeyneb-se-kimdir-iii-hisse--36413.html (IV)]
* [http://tr.wikishia.net/view/Hz._Zeynep_(s.a) Hz. Zeynep (s.a)]

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Əlinin övladları]]
[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:İslam]]</text>
      <sha1>qbhhi61rrpge7ronpd1h3yfrfw3uchl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tyanşan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173135</id>
    <revision>
      <id>9037337</id>
      <parentid>9017833</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44963-21</username>
        <id>352924</id>
      </contributor>
      <comment>Tanrı dağlarının əsl və tarixi adı Tanrı dağları olub. Çin XVIII əsrdə Tanrı dağlarının bir hissəsini işğal etdiyi üçün Tanrı dağlarının adını dəyişdirərək Tyan-Şan qoyub. Çin dövlətinin haqqı çatmır ki, bir dağın tarixi adını dəyişdirib tarixi təhrif etsin.</comment>
      <origin>9037337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14305" sha1="rq5l8q6fh6aa4k3vrvb7mpkxnrs4he0" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{Dağ sistemi
|Adı               = Tanrı dağları
|Yerli adı         =𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃
Tenğri tağ 
|Şəkil             = Central Tian Shan mountains.jpg
|Şəklin izahı      =
|Mütləq hündürlüyü = 7439
|Uzunluğu          = 2500
|Hündürlüyü        = 5000 km-dən artıq
|Hündür nöqtəsi    = Qələbə zirvəsi
|Ölkə              = Çin
|Ölkə 1            = Qazaxıstan
|Ölkə 2            = Özbəkistan
|Ölkə 3            = Qırğızıstan
|Ölkə 4            = Tacikistan
|Süxurları         = Maqmatik, metamorfik və çökmə mənşəli 
|Əlavələr={{Nişanlama siyahısı
| embed                   = yes
| nişanlama1            = Üİ
| nişanlama1_rəsmiadı    = Xinjiang Tianshan
| nişanlama1_tipi       = Təbii
| nişanlama1_kriteriya  = vii, ix
| nişanlama1_tarixi      = 2013&lt;small&gt;37-ci sessiya&lt;/small&gt;
| nişanlama1_nömrə     = [https://whc.unesco.org/en/list/1414 1414]
| nişanlama1_sərbəst1ad  = Ölkə
| nişanlama1_sərbəst1dəyər = Çin
| nişanlama1_sərbəst2ad  = Bölgə
| nişanlama1_sərbəst2dəyər = Türküstan

| nişanlama2            = Üİ
| nişanlama2_rəsmiadı    = Western Tien-Shan
| nişanlama2_tipi       = Təbii
| nişanlama2_kriteriya  = x
| nişanlama2_tarixi      = 2016&lt;small&gt;37-ci sessiya&lt;/small&gt;
| nişanlama2_nömrə     = [https://whc.unesco.org/en/list/1490 1490]
| nişanlama2_sərbəst1ad  = Ölkə
| nişanlama2_sərbəst1dəyər = Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan
| nişanlama2_sərbəst2ad  = Bölgə
| nişanlama2_sərbəst2dəyər = Türküstan
}}}}

'''Tanrı dağları'''&lt;ref&gt;{{ASE|1|210|Akşiyrak}}&lt;/ref&gt;{{Efn|Həmçinin '''Tyan-Şan dağları'''&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_alpinistleri_Tyan_San_2013___Xan_Tenqri_ve_Qelebe_zirvelerine_ekspedisiyaya_baslamislar-28131 Azərbaycan alpinistləri “Tyan-Şan-2013” – “Xan Tenqri” və “Qələbə” zirvələrinə ekspedisiyaya başlamışlar] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321043402/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_alpinistleri_Tyan_San_2013___Xan_Tenqri_ve_Qelebe_zirvelerine_ekspedisiyaya_baslamislar-28131 |date=2022-03-21 }}. [[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]].&lt;/ref&gt; kimi də yazılır. Digər adı – '''Tanrı dağları'''&lt;ref&gt;[https://qafqazinfo.az/news/detail/tanri-daglari-ile-sohbet-47906 Tanrı dağları ilə söhbət] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321043418/https://qafqazinfo.az/news/detail/tanri-daglari-ile-sohbet-47906 |date=2022-03-21 }}. [[Qafqazinfo]].&lt;/ref&gt; ({{dil-otk|𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃}}, Tenğri tağ, تنكرى تاغ; {{dil-ug|تەڭرىتاغ}}, ''Tenqri Tağ''; {{dil-kz|Тәңіртау}}, ''Təñirtaw'', تأڭئرتاۋ; {{dil-ky|Ала-Тоо}}, الا-توو; {{çincə|天山|Tiānshān|T‘ien&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;shan&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;}}; {{dil-dng|Тянсан}}).}} ([[Qədim türk dili]]: ''𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃, Tenğri tağ''/ [[Uyğur dili]]: ''تەڭرىتاغ, Tengri Tagh''/ [[Çin dili]]: ''天山''; [[Pinyin]]: ''Tiānshān''; [[Veyd-Caylz]]: ''T‘ien¹shan¹''— [[Orta Asiya|Türküstan]]da olan böyük dağ sistemlərindən biri.

== Geoloji quruluşu ==
Tanrı dağlarının geoloji quruluşunda müxtəlif püskürmə, metomorfik və çökmə süxurlar iştirak edir. Bu çöküntülər əsasən [[qranit]]dən, porfiritdən qneysdən, [[siyenit]]dən, [[mərmər]]dən, [[kristallik şist]]lərdən, [[Əhəngdaşları|əhəng daşları]]nın konqlomeratından və qumdaşlarından ibarətdir.

[[Kembri dövrü|Kembri]]yə qədərki və [[Paleozoy erası|paleozoy]] çöküntüləri ərazidə geniş yayılıb. Tanrı dağlarını yüksək dağ sistemlərini əhatə edir. Demək olar ki, aşağı və orta daş kömür dövrünün süxurları hər yerdə yayılmışdır. Üst daş kömür və perm dövrünün süxurları nisbətən az sahədə inkişaf etmişdir. Dağarası çökmə zona isə başlıca olaraq Mezo-Kaynazoy yaşlı qırıntı çökmə suxurları ilə doldurulmuşdur. Bu çöküntülər içərisində üçüncü və dördüncü dövrün kontinental çöküntüləri üstünlük təşkil edir. [[Mezozoy]] çöküntüləri əsasən [[yura dövrü]]nün qırıntı süxurlarından ibarətdir.

Müasir [[allüvial çöküntülər]] başlıca olaraq böyük çay dərələrində geniş yayılıb çoxlu miqdarda [[Terras (relyef forması)|terras]]lar yaradır. Ayrı-ayrı çay dərələrində terras miqdarı 9 və ya 10-a çatır.

== Oroqrafiyası ==
Tanrı dağları dağlıq sahəsinin bir sıra oroqrafik rayonlaşma sxemi mövcuddur. [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi|MDB]] ərazisi daxilində Tanrı dağlarını əsasən Quzey, Günbatan, Güney və Orta Tanrı dağları olmaqla dörd böyük bölgəyə ayrılır.
Quzey Tanrı dağları enlik istiqamətə yaxın uzanan bir sıra dağlar (Qırğız, Talas, Zaili Alatausu, Kunqey Alatausu) və yarımqapalı dərin
çökmə sahələri olan Rvuy və Talas daxildir. Quzey Tanrı dağları Orta Tanrı dağlarından qapalı çökəkliklər ilə ayrılır ki, bunlarında ən böyüyü
[[İssık-Kul çökəkliyi|İssık-Kul]]dur. Bundan başqa həmin sistemə Koçkor, Çumqol Susamır və Getmen-Tyubin çökəklikləri daxildir.

Tanrı dağları kifayət qədər yağıntı olmayan dağ sisteminə daxildir. Buna görə də onun ən başlıca xüsusiyyətlərindən biri burada quruluğunun aydın əks olunmasıdır. Tanrı dağlarının mürəkkəb relyefə malik olan geniş ərazidə yağıntıların orta çox illik miqdarı 100 – 250 mm-lə , 800 – 1000 mm arasında dəyişir İssık-Kul çökəkliyinin qərb hissəsində yerləşən Rıbaçi şəhərində ən az yağıntı (110 mm) düşür. Maksimal yağıntı Çatkal dağlarının şərq kənar hissəsinin cənub qərb yamyclarında düşür. Burada illik yağıntıların miqdarı 800 – 1000 mm , suayrıcıya yaxın sahələrdə isə 1100 mm təşkil edir.

== Çayları və onların hidroloji rejiminin əsas xüsusiyyətləri ==
Tanrı dağları çox böyük dağ sistemi olub, onun uzunluğu 2500 km-ə yaxındır. Dağların mütləq yüksəkliyi 5000 m-dən artıqdır. Burada geniş yayılmış hamar relyefli sahələrin — sırımların mütləq yüksəkliyi 3000 – 4000 m arasında tərəddüd edir. Tanrı dağları çoxlu miqdarda çayların olması ilə xarakterik olub, onlar bilavasitə Türküstanın daxili hövzələrinə aiddir. Ərazinin böyük çayları Sırfdəya — (uzunluğu 2212 km) Çu (1305 km), İli (1439 km), Talas (661 km), Narın (578 km), Çatqal (240 km) və s.
Bunlarla yanaşı ərazidə çoxlu miqdarda xırda dağ çayları da mövcuddur ki, onlar da bu və ya digər çay sisteminin qolları təşkil edir və yaxud öz sularını daxili çökəkliklərdəki göllərə çıxarır. Ərazi çayları müxtəlif qida mənbələrinə malikdir.

Son dövrlərə qədər bir sıra tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, Türküstanın, o cümlədən də Tanrı dağları çaylarının qidalanmasında əsas rolu müasir buzlaqlar oynayır. V. İ. Şultsun (1956, 1958) illərdə apardığı tədqiqatların nəticəsi bu fikrin düzgün olmadığını göstərir. Məllifin göstərdiyi kimi hövzələrində buzlaqların geniş yayıldığı çayların qidalanmasında buzlaqların rolu böyük ehtiyac duyulan yayın ikinci yarısında artır. Tanrı dağları çaylarının qidalanmasında qar və buzlaqlarla yanaşı əksərən yazda və payızda düşən yağış suları da mühüm rol oynayır. Lakin yağış suları səthdən tez buxarlandığından və bitki örtüyü vasitəsiylə transprasiya olduğundan onların çayların qidalanmasında rolu daha azdır. Təbiidir ki, dağ çaylarının sutoplayıcısı ancaq mütləq yüksəklikləri əhatə etdikcə, onların qidalanmasında yağış sularının payı artır. Lakin sutoplayıcılarının ancaq dağlarda yerləşən çaylarda belə
yağış suları ilə qidalanma onların ümumi axımının 10–15 dən artıq leyildir. Onu da göstərmək lazımdır ki, Tanrı dağları çaylarının bir çoxunun
maksimal sərfinin formalaşmasında sellərin və daşqınların yaranmasında qısa müddətli leysan yağışların əhəmiyyəti böyükdür.

Qış mövsümündə çayların əsas qida mənbəyini yeraltı sular təşkil edir.
Atbaşı, Keqen və Günbatan Aksayda və bir çox başqa çaylarda ümumi axımın 35
faizə qədərini yeraltı sular təşkil edir. Dağ ətəyi Şleyf zonalarında
çıxan bulaqlardan başlanan kiçik çayların qidalanmasında yeraltı sular
üstünlük təşkil edir. Çoxlu inkişaf edə bilən kiçik çaylar xalq arasında
qarasu adlanır. Belə kiçik çaylar (qarasular) Qaraqoyun dərəsində, Orta
Narın çökməsində və Qırğızıstanın dağlarının şimal yamacının dağətəyi
hissəsində çox yayılmışdır.

== Şəkillər ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Şəkil:Gorkiy Peak from South Inylchek Glacier.jpg
Şəkil:South_Inylchek_Base_Camp.jpg
Şəkil:IMG 9369-Kaindy.jpg
Şəkil:TianShanRoad.jpg
Şəkil:TianShanYaks.jpg
Şəkil:AlaKol.jpg|Ala göl 
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Torpaq örtüyü ==
Tanrı dağ sistemi uzun və mürəkkəb geoloji inkişaf yolu keçib
tektonik hərəkətlərlə müxtəlif yüksəkliyə qaldırıldığından relyefin şaquli
zonallığı yaranmışdır. Bu da öz növbəsində mövcud qurşaqlar üzrə torpaq
örtüyünün müxtələfliyini yaratmışdır. Ərazinin torpaq örtüyü öz
xüsusiyyətlərinə görə Türküstan və Orta Qazaxıstan torpaq -
geobotaniki əyalətinə aid edilir.

Tanrı dağları materik daxili səhralar zonasının orta hissəsində
yerləşdiyindən və bura üçün iqlimin quraqlığı səciyyəvi olduğundan onun
torpaq örtüyü ilə (həmçinin bitki örtüyü ilə), Monqolustanın, Gündoğan
Pamirin, Tibetin və eləcə də Aral və Balxaş boyunun torpaq örtüyü arasında
böyük oxşarlıq vardır. Bütün dağlıq ölkələrdə olduğu kimi Tanrı dağlarının da
torpaq örtüyü şaquli qurşaqlığa tabe olub zonalar üzrə müxtəliflik
yaradır. Biz aşağıda yüksəklik landşaft zonaları üzrə ərazidə yayılmış
əsas torpaq tiplərinin qısa səciyyəsini verəcəyik.

Düzənlik öndağlığın səhra zonası-dağətəyi maili düzənlikləri, dağ
daxili çökəkliklərin diblərini və bir çox dağların ətək hissəsini tutub
mütləq yüksəkliyi başlıca olaraq 800 – 1300 m arasında dəyişir. Bununla
yanaşı səhralar fraqmentlər şəklində bəzi sahədə 2000 m — dən (Günbatan
İssık — Kulda, [[Narın çayı]] dərəsində) yuxarı qalxa bilər. Bu zona üçün
karbonatlı süxurlar üzərində inkişaf edən boz torpaqlar xarakterikdir.

Relyefin mütləq yüksəkliyinin artması istiqamətində boz — qonur
torpaqların, açıq, adi və tünd növləri bir — birini əvəz edir. Açıq və boz
qonur torpaqlar başlıca olaraq səhra zonası üçün xarakterikdir.

Adi və tünd boz qonur torpaqlar isə yarım səhra zonası üçün
xarakterikdir. Bu torpaqlar öz mexaniki tərkiblərinə görə də çox
müxtəlifdirlər. Kənd təsərrüfatının inkişafı cəhətdən bu torpaqların ən
qiymətlisi gillicəli boz — qonur torpaqlardır ki, bunlarda mədəni suvarma
əkinçiliyində geniş istifadə olunur. Gipsli boz — qonur torpaqların
inkişaf etdiyi daşlı — qırıntılı səhralar üçüncü dövr və təbaşir yaşlı çay
daşlarının, konqlomeratların, əhəng daşların, şistlərin yayıldığı
sahələrdə inkişaf etmişdir ki, bunlar da müxtəlif duzlar və gips vardır.

Düzənlik öndağlıq yarımsəhra zonasının torpaqları başlıca olaraq
boz — qonur və qismən şabalıdı torpaqlar tiplərinə aid edilir. Boz — qonur
torpaqlar əsasən lyos və lyosabənzər gillicələr üzərində inkişaf etmişdir.
Səhra zonasından fərqli olaraq burada adi və boz — qonurtorpaqlar
yayılmışdır ki, bunlarında tərkibində humusun miqdarı açıq boz qonur
torpaqlarla nisbətən çoxdur. Adi boz qonur torpaqların tərkibində 1,5 %
−2,5 %, tünd — bozqonur torpaqların tərkibində isə 3,5 % — dən çox humus
vardır. Bu torpaqlar nisbətən yaxşı sukeçirmə və rütubət saxlama
qabiliyyətinə malikdir. Adi boz — qonur torpaqlar Quzey və İçəri Tanrı dağlarının ətəklərində və dağarası çökəkliklərində geniş yayılıb, terras
düzənliklərini İssık-Kul və Narın çökəkliyini əhatə edir. Onların arasında
mütlək yüksəklik 1600 – 2100 m arasında dəyişir.

== Həmçinin bax ==
* [[Akşiyrak]]

== Qeydlər ==
{{Notelist}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* ''The Contemporary Atlas of China''. 1988. London: Marshall Editions Ltd. Reprint 1989. Sydney: Collins Publishers Australia.
* ''The Times Comprehensive Atlas of the World''. Eleventh Edition. 2003. Times Books Group Ltd. London.

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Tian Shan}}
* [http://mountains.tos.ru/tiensh.htm Russian mountaineering site] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130424103310/http://mountains.tos.ru/tiensh.htm |date=2013-04-24 }}
* [http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=110526&amp;fullArticle=true&amp;tocId=47937 Tien Shan] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080609175013/http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=110526&amp;fullArticle=true&amp;tocId=47937 |date=2008-06-09 }}
* [http://www.youtube.com/user/UNUChannel#p/a/u/2/G2oHQ6Al0kQ United Nations University (2009) digital video &quot;Finding a place to feed: Kyrgyz shepherds &amp; pasture loss&quot;: Shepherd shares family's observations and adaptation to the changing climate in highland pastures of Kyrgyzstan's Tian Shan mountains] &lt;small&gt;Accessed 1 December 2009&lt;/small&gt;
{{Xarici istinadlar}}

{{Özbəkistanın Ümumdünya irsi}}

[[Kateqoriya:Qırğızıstan dağları]]
[[Kateqoriya:Özbəkistan dağları]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstan dağları]]
[[Kateqoriya:Hindistan dağları]]
[[Kateqoriya:Çin dağları]]
[[Kateqoriya:Pakistan dağları]]
[[Kateqoriya:Tyanşan]]
[[Kateqoriya:Özbəkistandakı ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Çindəki ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Qırğızıstandakı ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Mərkəzi Asiya coğrafiyası]]</text>
      <sha1>rq5l8q6fh6aa4k3vrvb7mpkxnrs4he0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037379</id>
      <parentid>9037337</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maryidaa</username>
        <id>313850</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Acategory II|Acategory II]] ([[User talk:Acategory II|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş 9017833 nömrəli redaktə bərpa edildi: Beynəxalq coğrafi adı Tyan-şandır.</comment>
      <origin>9037379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14363" sha1="c6k275uaw7kjwt5aztsth7rfmwwswov" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{Dağ sistemi
|Adı               = Tanrı dağları
|Yerli adı         =𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃
Tenğri tağ 
|Şəkil             = Central Tian Shan mountains.jpg
|Şəklin izahı      =
|Mütləq hündürlüyü = 7439
|Uzunluğu          = 2500
|Hündürlüyü        = 5000 km-dən artıq
|Hündür nöqtəsi    = Qələbə zirvəsi
|Ölkə              = Çin
|Ölkə 1            = Qazaxıstan
|Ölkə 2            = Özbəkistan
|Ölkə 3            = Qırğızıstan
|Ölkə 4            = Tacikistan
|Süxurları         = Maqmatik, metamorfik və çökmə mənşəli 
|Əlavələr={{Nişanlama siyahısı
| embed                   = yes
| nişanlama1            = Üİ
| nişanlama1_rəsmiadı    = Xinjiang Tianshan
| nişanlama1_tipi       = Təbii
| nişanlama1_kriteriya  = vii, ix
| nişanlama1_tarixi      = 2013&lt;small&gt;37-ci sessiya&lt;/small&gt;
| nişanlama1_nömrə     = [https://whc.unesco.org/en/list/1414 1414]
| nişanlama1_sərbəst1ad  = Ölkə
| nişanlama1_sərbəst1dəyər = Çin
| nişanlama1_sərbəst2ad  = Bölgə
| nişanlama1_sərbəst2dəyər = Türküstan

| nişanlama2            = Üİ
| nişanlama2_rəsmiadı    = Western Tien-Shan
| nişanlama2_tipi       = Təbii
| nişanlama2_kriteriya  = x
| nişanlama2_tarixi      = 2016&lt;small&gt;37-ci sessiya&lt;/small&gt;
| nişanlama2_nömrə     = [https://whc.unesco.org/en/list/1490 1490]
| nişanlama2_sərbəst1ad  = Ölkə
| nişanlama2_sərbəst1dəyər = Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan
| nişanlama2_sərbəst2ad  = Bölgə
| nişanlama2_sərbəst2dəyər = Türküstan
}}}}

'''Tanrı dağları'''&lt;ref&gt;{{ASE|1|210|Akşiyrak}}&lt;/ref&gt;{{Efn|Həmçinin '''Tyan-Şan dağları'''&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_alpinistleri_Tyan_San_2013___Xan_Tenqri_ve_Qelebe_zirvelerine_ekspedisiyaya_baslamislar-28131 Azərbaycan alpinistləri “Tyan-Şan-2013” – “Xan Tenqri” və “Qələbə” zirvələrinə ekspedisiyaya başlamışlar] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321043402/https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_alpinistleri_Tyan_San_2013___Xan_Tenqri_ve_Qelebe_zirvelerine_ekspedisiyaya_baslamislar-28131 |date=2022-03-21 }}. [[Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]].&lt;/ref&gt; kimi də yazılır. Digər adı – '''Tanrı dağları'''&lt;ref&gt;[https://qafqazinfo.az/news/detail/tanri-daglari-ile-sohbet-47906 Tanrı dağları ilə söhbət] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220321043418/https://qafqazinfo.az/news/detail/tanri-daglari-ile-sohbet-47906 |date=2022-03-21 }}. [[Qafqazinfo]].&lt;/ref&gt; ({{dil-otk|𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃}}, Tenğri tağ, تنكرى تاغ; {{dil-ug|تەڭرىتاغ}}, ''Tenqri Tağ''; {{dil-kz|Тәңіртау}}, ''Təñirtaw'', تأڭئرتاۋ; {{dil-ky|Ала-Тоо}}, الا-توو; {{çincə|天山|Tiānshān|T‘ien&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;shan&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;}}; {{dil-dng|Тянсан}}).}} ([[Qədim türk dili]]: ''𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃, Tenğri tağ''/ [[Uyğur dili]]: ''تەڭرىتاغ, Tengri Tagh''/ [[Çin dili]]: ''天山''; [[Pinyin]]: ''Tiānshān''; [[Veyd-Caylz]]: ''T‘ien¹shan¹''— [[Orta Asiya|Türküstan]]da olan böyük dağ sistemlərindən biri.

== Geoloji quruluşu ==
Tyan-Şan dağlarının geoloji quruluşunda müxtəlif püskürmə, metomorfik və çökmə süxurlar iştirak edir. Bu çöküntülər əsasən [[qranit]]dən, porfiritdən qneysdən, [[siyenit]]dən, [[mərmər]]dən, [[kristallik şist]]lərdən, [[Əhəngdaşları|əhəng daşları]]nın konqlomeratından və qumdaşlarından ibarətdir.

[[Kembri dövrü|Kembri]]yə qədərki və [[Paleozoy erası|paleozoy]] çöküntüləri ərazidə geniş yayılıb. Tyan-Şan dağlarını yüksək dağ sistemlərini əhatə edir. Demək olar ki, aşağı və orta daş kömür dövrünün süxurları hər yerdə yayılmışdır. Üst daş kömür və perm dövrünün süxurları nisbətən az sahədə inkişaf etmişdir. Dağarası çökmə zona isə başlıca olaraq Mezo-Kaynazoy yaşlı qırıntı çökmə suxurları ilə doldurulmuşdur. Bu çöküntülər içərisində üçüncü və dördüncü dövrün kontinental çöküntüləri üstünlük təşkil edir. [[Mezozoy]] çöküntüləri əsasən [[yura dövrü]]nün qırıntı süxurlarından ibarətdir.

Müasir [[allüvial çöküntülər]] başlıca olaraq böyük çay dərələrində geniş yayılıb çoxlu miqdarda [[Terras (relyef forması)|terras]]lar yaradır. Ayrı-ayrı çay dərələrində terras miqdarı 9 və ya 10-a çatır.

== Oroqrafiyası ==
Tyan-Şan dağları dağlıq sahəsinin bir sıra oroqrafik rayonlaşma sxemi mövcuddur. [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi|MDB]] ərazisi daxilində Tyan-Şan dağlarını əsasən Quzey, Günbatan, Güney və Orta Tyan-Şan dağları olmaqla dörd böyük bölgəyə ayrılır.
Quzey Tyan-Şan dağları enlik istiqamətə yaxın uzanan bir sıra dağlar (Qırğız, Talas, Zaili Alatausu, Kunqey Alatausu) və yarımqapalı dərin
çökmə sahələri olan Rvuy və Talas daxildir. Quzey Tyan-Şan dağları Orta Tyan-Şan dağlarından qapalı çökəkliklər ilə ayrılır ki, bunlarında ən böyüyü
[[İssık-Kul çökəkliyi|İssık-Kul]]dur. Bundan başqa həmin sistemə Koçkor, Çumqol Susamır və Getmen-Tyubin çökəklikləri daxildir.

Tyan-Şan dağları kifayət qədər yağıntı olmayan dağ sisteminə daxildir. Buna görə də onun ən başlıca xüsusiyyətlərindən biri burada quruluğunun aydın əks olunmasıdır. Tyan-Şan dağlarının mürəkkəb relyefə malik olan geniş ərazidə yağıntıların orta çox illik miqdarı 100 – 250 mm-lə , 800 – 1000 mm arasında dəyişir İssık-Kul çökəkliyinin qərb hissəsində yerləşən Rıbaçi şəhərində ən az yağıntı (110 mm) düşür. Maksimal yağıntı Çatkal dağlarının şərq kənar hissəsinin cənub qərb yamyclarında düşür. Burada illik yağıntıların miqdarı 800 – 1000 mm , suayrıcıya yaxın sahələrdə isə 1100 mm təşkil edir.

== Çayları və onların hidroloji rejiminin əsas xüsusiyyətləri ==
Tyan-Şan dağları çox böyük dağ sistemi olub, onun uzunluğu 2500 km-ə yaxındır. Dağların mütləq yüksəkliyi 5000 m-dən artıqdır. Burada geniş yayılmış hamar relyefli sahələrin — sırımların mütləq yüksəkliyi 3000 – 4000 m arasında tərəddüd edir. Tyan-Şan dağları çoxlu miqdarda çayların olması ilə xarakterik olub, onlar bilavasitə Türküstanın daxili hövzələrinə aiddir. Ərazinin böyük çayları Sırfdəya — (uzunluğu 2212 km) Çu (1305 km), İli (1439 km), Talas (661 km), Narın (578 km), Çatqal (240 km) və s.
Bunlarla yanaşı ərazidə çoxlu miqdarda xırda dağ çayları da mövcuddur ki, onlar da bu və ya digər çay sisteminin qolları təşkil edir və yaxud öz sularını daxili çökəkliklərdəki göllərə çıxarır. Ərazi çayları müxtəlif qida mənbələrinə malikdir.

Son dövrlərə qədər bir sıra tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, Türküstanın, o cümlədən də Tyan-Şan dağları çaylarının qidalanmasında əsas rolu müasir buzlaqlar oynayır. V. İ. Şultsun (1956, 1958) illərdə apardığı tədqiqatların nəticəsi bu fikrin düzgün olmadığını göstərir. Məllifin göstərdiyi kimi hövzələrində buzlaqların geniş yayıldığı çayların qidalanmasında buzlaqların rolu böyük ehtiyac duyulan yayın ikinci yarısında artır. Tyan-Şan dağları çaylarının qidalanmasında qar və buzlaqlarla yanaşı əksərən yazda və payızda düşən yağış suları da mühüm rol oynayır. Lakin yağış suları səthdən tez buxarlandığından və bitki örtüyü vasitəsiylə transprasiya olduğundan onların çayların qidalanmasında rolu daha azdır. Təbiidir ki, dağ çaylarının sutoplayıcısı ancaq mütləq yüksəklikləri əhatə etdikcə, onların qidalanmasında yağış sularının payı artır. Lakin sutoplayıcılarının ancaq dağlarda yerləşən çaylarda belə
yağış suları ilə qidalanma onların ümumi axımının 10–15 dən artıq leyildir. Onu da göstərmək lazımdır ki, Tyan-Şan dağları çaylarının bir çoxunun
maksimal sərfinin formalaşmasında sellərin və daşqınların yaranmasında qısa müddətli leysan yağışların əhəmiyyəti böyükdür.

Qış mövsümündə çayların əsas qida mənbəyini yeraltı sular təşkil edir.
Atbaşı, Keqen və Günbatan Aksayda və bir çox başqa çaylarda ümumi axımın 35
faizə qədərini yeraltı sular təşkil edir. Dağ ətəyi Şleyf zonalarında
çıxan bulaqlardan başlanan kiçik çayların qidalanmasında yeraltı sular
üstünlük təşkil edir. Çoxlu inkişaf edə bilən kiçik çaylar xalq arasında
qarasu adlanır. Belə kiçik çaylar (qarasular) Qaraqoyun dərəsində, Orta
Narın çökməsində və Qırğızıstanın dağlarının şimal yamacının dağətəyi
hissəsində çox yayılmışdır.

== Şəkillər ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Şəkil:Gorkiy Peak from South Inylchek Glacier.jpg
Şəkil:South_Inylchek_Base_Camp.jpg
Şəkil:IMG 9369-Kaindy.jpg
Şəkil:TianShanRoad.jpg
Şəkil:TianShanYaks.jpg
Şəkil:AlaKol.jpg|Ala göl 
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Torpaq örtüyü ==
Tyan-Şan  dağ sistemi uzun və mürəkkəb geoloji inkişaf yolu keçib
tektonik hərəkətlərlə müxtəlif yüksəkliyə qaldırıldığından relyefin şaquli
zonallığı yaranmışdır. Bu da öz növbəsində mövcud qurşaqlar üzrə torpaq
örtüyünün müxtələfliyini yaratmışdır. Ərazinin torpaq örtüyü öz
xüsusiyyətlərinə görə Türküstan və Orta Qazaxıstan torpaq -
geobotaniki əyalətinə aid edilir.

Tyan-Şan dağları materik daxili səhralar zonasının orta hissəsində
yerləşdiyindən və bura üçün iqlimin quraqlığı səciyyəvi olduğundan onun
torpaq örtüyü ilə (həmçinin bitki örtüyü ilə), Monqolustanın, Gündoğan
Pamirin, Tibetin və eləcə də Aral və Balxaş boyunun torpaq örtüyü arasında
böyük oxşarlıq vardır. Bütün dağlıq ölkələrdə olduğu kimi Tyan-Şan dağlarının da
torpaq örtüyü şaquli qurşaqlığa tabe olub zonalar üzrə müxtəliflik
yaradır. Biz aşağıda yüksəklik landşaft zonaları üzrə ərazidə yayılmış
əsas torpaq tiplərinin qısa səciyyəsini verəcəyik.

Düzənlik öndağlığın səhra zonası-dağətəyi maili düzənlikləri, dağ
daxili çökəkliklərin diblərini və bir çox dağların ətək hissəsini tutub
mütləq yüksəkliyi başlıca olaraq 800 – 1300 m arasında dəyişir. Bununla
yanaşı səhralar fraqmentlər şəklində bəzi sahədə 2000 m — dən (Günbatan
İssık — Kulda, [[Narın çayı]] dərəsində) yuxarı qalxa bilər. Bu zona üçün
karbonatlı süxurlar üzərində inkişaf edən boz torpaqlar xarakterikdir.

Relyefin mütləq yüksəkliyinin artması istiqamətində boz — qonur
torpaqların, açıq, adi və tünd növləri bir — birini əvəz edir. Açıq və boz
qonur torpaqlar başlıca olaraq səhra zonası üçün xarakterikdir.

Adi və tünd boz qonur torpaqlar isə yarım səhra zonası üçün
xarakterikdir. Bu torpaqlar öz mexaniki tərkiblərinə görə də çox
müxtəlifdirlər. Kənd təsərrüfatının inkişafı cəhətdən bu torpaqların ən
qiymətlisi gillicəli boz — qonur torpaqlardır ki, bunlarda mədəni suvarma
əkinçiliyində geniş istifadə olunur. Gipsli boz — qonur torpaqların
inkişaf etdiyi daşlı — qırıntılı səhralar üçüncü dövr və təbaşir yaşlı çay
daşlarının, konqlomeratların, əhəng daşların, şistlərin yayıldığı
sahələrdə inkişaf etmişdir ki, bunlar da müxtəlif duzlar və gips vardır.

Düzənlik öndağlıq yarımsəhra zonasının torpaqları başlıca olaraq
boz — qonur və qismən şabalıdı torpaqlar tiplərinə aid edilir. Boz — qonur
torpaqlar əsasən lyos və lyosabənzər gillicələr üzərində inkişaf etmişdir.
Səhra zonasından fərqli olaraq burada adi və boz — qonurtorpaqlar
yayılmışdır ki, bunlarında tərkibində humusun miqdarı açıq boz qonur
torpaqlarla nisbətən çoxdur. Adi boz qonur torpaqların tərkibində 1,5 %
−2,5 %, tünd — bozqonur torpaqların tərkibində isə 3,5 % — dən çox humus
vardır. Bu torpaqlar nisbətən yaxşı sukeçirmə və rütubət saxlama
qabiliyyətinə malikdir. Adi boz — qonur torpaqlar Quzey və İçəri Tyan-Şan dağlarının ətəklərində və dağarası çökəkliklərində geniş yayılıb, terras
düzənliklərini İssık-Kul və Narın çökəkliyini əhatə edir. Onların arasında
mütlək yüksəklik 1600 – 2100 m arasında dəyişir.

== Həmçinin bax ==
* [[Akşiyrak]]

== Qeydlər ==
{{Notelist}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* ''The Contemporary Atlas of China''. 1988. London: Marshall Editions Ltd. Reprint 1989. Sydney: Collins Publishers Australia.
* ''The Times Comprehensive Atlas of the World''. Eleventh Edition. 2003. Times Books Group Ltd. London.

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Tian Shan}}
* [http://mountains.tos.ru/tiensh.htm Russian mountaineering site] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130424103310/http://mountains.tos.ru/tiensh.htm |date=2013-04-24 }}
* [http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=110526&amp;fullArticle=true&amp;tocId=47937 Tien Shan] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080609175013/http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=110526&amp;fullArticle=true&amp;tocId=47937 |date=2008-06-09 }}
* [http://www.youtube.com/user/UNUChannel#p/a/u/2/G2oHQ6Al0kQ United Nations University (2009) digital video &quot;Finding a place to feed: Kyrgyz shepherds &amp; pasture loss&quot;: Shepherd shares family's observations and adaptation to the changing climate in highland pastures of Kyrgyzstan's Tian Shan mountains] &lt;small&gt;Accessed 1 December 2009&lt;/small&gt;
{{Xarici istinadlar}}

{{Özbəkistanın Ümumdünya irsi}}

[[Kateqoriya:Qırğızıstan dağları]]
[[Kateqoriya:Özbəkistan dağları]]
[[Kateqoriya:Qazaxıstan dağları]]
[[Kateqoriya:Hindistan dağları]]
[[Kateqoriya:Çin dağları]]
[[Kateqoriya:Pakistan dağları]]
[[Kateqoriya:Tyanşan]]
[[Kateqoriya:Özbəkistandakı ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Çindəki ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Qırğızıstandakı ümumdünya irsi]]
[[Kateqoriya:Mərkəzi Asiya coğrafiyası]]</text>
      <sha1>c6k275uaw7kjwt5aztsth7rfmwwswov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Azərbaycan ədəbiyyatı</title>
    <ns>10</ns>
    <id>173743</id>
    <revision>
      <id>9037319</id>
      <parentid>8984210</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ İbn Bəşşar şair deyil, mühəddis-alimdir: Https://islamevi.az/fexreddin-ebu-muhemmed-osman-ibn-muhemmed-ibn-abdullah-ibn-b</comment>
      <origin>9037319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6926" sha1="h8vw4kjbgwjrs29fzrm80wt4vx84tbf" xml:space="preserve">{{Naviqasiya cədvəli
 |ad= Azərbaycan ədəbiyyatı
 |navbar= 
 |state = autocollapse
 |başlığın stili = 
 |başlıq= [[Azərbaycan ədəbiyyatı]]
 |şəkil= [[Fayl:Basat kills Tepegez Dede Korkut manuscript Dresden.jpg|130px|Kitabi-Dədə Qorqud]]&lt;br/&gt;[[Fayl:Nizami Rug Crop.jpg|130px|Nizami]]&lt;br/&gt;[[Fayl:Poster of play Devil.jpg|130px|İblis]]
 |gövdənin stili= &lt;!-- (və ya əgər heç bir başqa stil atributları istifadə edilmədikdə &quot;stil =&quot;) --&gt;
 |qrupların stili = 
 |siyahıların stili = 
 |təklərin stili= 
 |cütlərin stili= background:#f0f0f0
|qrup1 = Erkən orta əsrlər
|siyahı1 =&quot;[[Dəvdək]]&quot; {{*}} [[Musa Şəhəvat]] {{*}} [[İsmayıl ibn Yəsar]] {{*}} [[Əbul-Abbas əl-Əma]] {{*}} [[Yusif Xoylu]] {{*}} [[Qətran Təbrizi]] {{*}} [[Əbül-Üla Gəncəvi]] {{*}} [[Xaqani Şirvani]] {{*}} [[Nizami Gəncəvi]] {{*}} [[Fələki Şirvani]] {{*}} [[Mücirəddin Beyləqani]] {{*}} [[İzzəddin Şirvani]] {{*}} [[Eynəlqüzat Miyanəci]] {{*}} [[Məhsəti Gəncəvi]] {{*}} [[Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi]] {{*}} [[Hümam Təbrizi]] {{*}} [[Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustad]]
|qrup2 = [[Orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının xronologiyası|Orta əsrlər]]
|siyahı2= [[İzzəddin Həsənoğlu]] {{*}} [[Ümmi İsa]] {{*}} [[Nəsir Bakuvi]] {{*}} [[Mustafa Zərir]] {{*}} [[Suli Fəqih]] {{*}} [[Qazi Bürhanəddin]] {{*}} [[Şah Qasım Ənvar]] {{*}} [[Baba Kuhi Bakuvi]] {{*}} [[Əvhədi Marağayi]] {{*}} [[Yusif Məddah]] {{*}} [[Əbdülqədir Marağayi]] {{*}} [[Fəzlullah Nəimi]] {{*}} [[İmadəddin Nəsimi]] {{*}} [[Şeyx Səfi]] {{*}} [[Şeyx İbrahim Gülşəni]] {{*}} [[Cahanşah Həqiqi]] {{*}} [[Ziya Ordubadi]] {{*}} [[Hamidi]] {{*}} [[Əhmədi Təbrizi]] {{*}} [[Sultan Yaqub]] {{*}} [[Xətai Təbrizi]] {{*}} [[Xəlili (şair)]] {{*}} [[Həbibi]] {{*}} [[Aşıq Qurbani]] {{*}} [[Şah İsmayıl Xətai]] {{*}} [[Məhəmməd Füzuli]] {{*}} [[Həqiri Təbrizi]] {{*}} [[Əmir Şahi Səbzəvari]] {{*}} [[Kişvəri]] {{*}} [[Məhəmməd Tahir Vəhid Qəzvini]] {{*}} [[Saib Təbrizi]] {{*}} [[Qövsi Təbrizi]] {{*}} [[Fədai Təbrizi]] {{*}} [[Məhəmməd Əmani]] {{*}} [[Məczub Təbrizi]] {{*}} [[Azər Bəydili]] {{*}} [[Tərzi Əfşar]] {{*}} [[Mirzə Möhsün Təsir Təbrizi]] {{*}} [[Rəfiqi]] {{*}} [[Hatif İsfahani]] {{*}} [[Fatma xanım Ani]] {{*}} [[Sarı Aşıq]] {{*}} [[Aşıq Abbas Tufarqanlı]] {{*}} [[Aşıq Abdulla]] {{*}} [[Məhcur Şirvani]] {{*}} [[Xətib Təbrizi]] {{*}} [[Məsihi]] {{*}} [[Kəlbəli xan Müsahib-Gəncəvi]] {{*}} [[Səfiqulu bəy Şamlu]] {{*}} [[Mürtəzaqulu sultan Şamlu]] {{*}} [[Şəms Təbrizi]] {{*}} [[Mirzə Saleh Təbrizi]] {{*}} [[Süruri]] {{*}} [[Məlik bəy Avcı]] {{*}} [[Vaiz Qəzvini]] {{*}} [[Seyid Yəhya Bakuvi]] {{*}} [[Yusif Müsküri]] {{*}} [[Sədallah Bərdəi]] {{*}} [[Arif Ərdəbili]] {{*}} [[Nişat Şirvani]] {{*}} [[Şakir Şirvani]] {{*}} [[Arif Şirvani]] {{*}} [[Arif Təbrizi]] {{*}} [[Hacı Çələbi Zari]] {{*}} [[Ağa Məsih Şirvani]] {{*}} [[Nəbi (Azərbaycan şairi)|Nəbi]] {{*}} [[Xəstə Qasım]] {{*}} [[Aşıq Valeh]] {{*}} [[Şikəstə Şirin]] {{*}} [[Miskin Abdal]] {{*}} [[Sayat Nova]] {{*}} [[Molla Vəli Vidadi]] {{*}} [[Məhəmmədhüseyn xan Müştaq]] 
|qrup3 = Yeni dövr
|siyahı3 =[[Mirzə Müslüm Qüdsi]] {{*}} [[Molla Pənah Vaqif]] {{*}} [[Qasım bəy Zakir]] {{*}} [[Seyid Əbülqasım Nəbati]] {{*}} [[Seyid Əzim Şirvani]] {{*}} [[Abbasqulu ağa Bakıxanov]] {{*}} [[Mirzə Məhəmməd Tağı Qumri]] {{*}} [[Mirzə Şəfi Vazeh]] {{*}} [[İsmayıl bəy Qutqaşınlı]] {{*}} [[Mirzə Fətəli Axundzadə]] {{*}} [[Nəcəf bəy Vəzirov]] {{*}} [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]] {{*}} [[Həsən bəy Zərdabi]] {{*}} [[Mirzə Ələkbər Sabir]] {{*}} [[Abbas Səhhət]] {{*}} [[Mirzə Kazım Qazi Əskərzadə]] {{*}} [[Cəlil Məmmədquluzadə]] {{*}} [[Məhəmməd Cəfər Miskin]] {{*}} [[Məhəmməd Hadi]] {{*}} [[Xurşudbanu Natəvan]] {{*}} [[Əbülfət xan Cavanşir]] {{*}} [[Ağabəyim ağa]] {{*}} [[Qəmər bəyim Şeyda]] {{*}} [[Qönçəbəyim]] {{*}} [[Aşıq Pəri]] {{*}} [[Cəfərqulu xan Nəva]] {{*}} [[Əbülqasım Nəbati]] {{*}} [[Mehdiqulu xan Vəfa]] {{*}} [[Zeynalabdin Şirvani]] {{*}} [[Mustafa ağa Şuxi]] {{*}} [[Hacı Məhəmmədəli Şirvani]] {{*}} [[Almas İldırım]] {{*}} [[Səkinə Axundzadə]] {{*}} [[Sultan Məcid Qənizadə]] {{*}} [[Həsənəli xan Qaradaği]] {{*}} [[Firidun bəy Köçərli]] {{*}} [[Mirzə Əli Möcüz]] {{*}} [[Salman Mümtaz]] {{*}} [[Məhəmməd Tağı Sidqi]] {{*}} [[Heyran xanım]] {{*}} [[Əli Nəzmi]] {{*}} [[Vəli Xuluflu]] {{*}} [[Tağı Şahbazi Simurğ]] {{*}} [[Rəşid bəy Əfəndiyev]] 
|qrup4 = Ən yeni dövr
|siyahı4 = [[Anar]] {{*}} [[Bəxtiyar Vahabzadə]] {{*}} [[Hüseyn Cavid]] {{*}} [[Cəfər Cabbarlı]] {{*}} [[Məhəmmədhüseyn Şəhriyar|Şəhriyar]] {{*}} [[Mikayıl Müşfiq]] {{*}} [[Nəriman Həsənzadə]] {{*}} [[Nəriman Nərimanov]] {{*}} [[Səməd Vurğun]] {{*}} [[Süleyman Rüstəm]] {{*}} [[Rəsul Rza]] {{*}} [[Nigar Rəfibəyli]] {{*}} [[Süleyman Rəhimov]] {{*}} [[Süleyman Sani Axundov]] {{*}} [[Əhməd Cavad]] {{*}} [[İlyas Əfəndiyev]] {{*}} [[Mədinə Gülgün]] {{*}} [[Məmməd Səid Ordubadi]] {{*}} [[Yusif Vəzir Çəmənzəminli]] {{*}} [[Əli Vəliyev]] {{*}} [[Mir Cəlal Paşayev]] {{*}} [[Mehdi Hüseyn]] {{*}} [[Hüseyn Abbaszadə]] {{*}} [[Bayram Bayramov (yazıçı)|Bayram Bayramov]] {{*}} [[Cəmil Əlibəyov]] {{*}} [[Vidadi Babanlı]] {{*}} [[Manaf Süleymanov]] {{*}} [[Ələviyyə Babayeva]] {{*}} [[Süleyman Vəliyev]] {{*}} [[Əzizə Əhmədova]] {{*}} [[Əfqan Əsgərov]] {{*}} [[Gülhüseyn Hüseynoğlu]] {{*}} [[Əlibala Hacızadə]] {{*}} [[Salam Qədirzadə]] {{*}} [[Çingiz Hüseynov]] {{*}} [[Ənvər Məmmədxanlı]] {{*}} [[İsa Muğanna]] {{*}} [[Məmməd Araz]] {{*}} [[Sabir Əhmədli]] {{*}} [[Əkrəm Əylisli]] {{*}} [[Elçin Əfəndiyev]] {{*}} [[Sabir Rüstəmxanlı]] {{*}} [[Ələkbər Salahzadə]] {{*}} [[Fərman Kərimzadə]] {{*}} [[Maqsud İbrahimbəyov]] {{*}} [[Rüstəm İbrahimbəyov]] {{*}} [[Mövlud Süleymanlı]] {{*}} [[Yusif Səmədoğlu]] {{*}} [[İsi Məlikzadə]] {{*}} [[Nəbi Xəzri]] {{*}} [[Seyran Səxavət]] {{*}} [[İslam Səfərli]] {{*}} [[Nəriman Həsənzadə]] {{*}} [[Ənvər Əlibəyli]] {{*}} [[Hüseyn Arif]] {{*}} [[Əliağa Kürçaylı]] {{*}} [[Sabir Azəri]] {{*}} [[Çingiz Abdullayev]] {{*}} [[Ramiz Rövşən]] {{*}} [[Vahid Məmmədli]] {{*}} [[Elxan Elatlı]] {{*}} [[Varis Yolçiyev]] {{*}} [[Rövşən Abdullaoğlu]] {{*}} [[Elizabet Tüdor]]
|qrup5 = Dastanlar
|siyahı5 = [[Kitabi-Dədə Qorqud]] {{*}} [[Abbas və Gülgəz]] {{*}} [[Aşıq Qərib dastanı|Aşıq Qərib]] {{*}} [[Əsli və Kərəm]] {{*}} [[Koroğlu]] {{*}} [[Novruz (dastan)|Novruz]] {{*}} [[Şah İsmayıl (dastan)|Şah İsmayıl]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kateqoriya:Azərbaycan naviqasiya şablonları]]
[[Kateqoriya:Naviqasiya şablonları:Ədəbiyyat]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8vw4kjbgwjrs29fzrm80wt4vx84tbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirqəzənfər İbrahimov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191529</id>
    <revision>
      <id>9037209</id>
      <parentid>9034467</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11109" sha1="bcq0ztr2yesvard99bm2y1b7tabtngj" xml:space="preserve">{{Addəyişmə təklifi|:Mir Qəzənfər İbrahimov|Vikipediya:Addəyişmə müraciətləri#13-08-2026 – Mirqəzənfər İbrahimov → Mir Qəzənfər İbrahimov}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı                           = Mir Qəzənfər İbrahimov
 |orijinal adı                  = Hacı Mir Qəzənfər Mir Ələkbər oğlu İbrahimov 
 |şəkil                         = Sheikh ul-Islam Haji Mir Qazanfar Ibrahimov 1979.jpg
 |vəzifə                        = [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi|Qafqazın]] XI [[Şeyxülislam|şeyxülislamı]]
 |başlanğıc                     = 1978
 |son                           = 1980
 |əvvəlki                       = [[Əliağa Süleymanzadə]]
 |sonrakı                       = [[Allahşükür Paşazadə]]
 |doğum tarixi                  = 22 mart 1904
 |doğum yeri                    = [[Quba (şəhər)|Quba]], [[Bakı quberniyası]], [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyası]]
 |vəfat tarixi                  = 3 noyabr 1980
 |vəfat yeri                    = [[Bakı]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]
 |atası                         = Məşədi Mir Ələkbər İbrahimzadə
 |anası                         = Məşədi Seyid Fatmaxanım İbrahimzadə
 |həyat yoldaşı                 = Asiya Ramazan qızı Ramazanova (1910–1991)
 |uşağı                         = Mir Əli, Mir Hüseyn, Oktay, Mir Söhrab, Fatmaxanım, Mir Saib
 }}

'''Hacı Mir Qəzənfər Mir Ələkbər oğlu İbrahimov''' ({{DVTY}}) — [[axund]] və [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi|Qafqaz müsəlmanlarının]] XI şeyxülislamı.

== Həyatı ==

Hacı Mir Qəzənfər İbrahimov 1904-cü il martın 22-də&lt;ref name=&quot;qmi&quot;&gt;{{cite web|url=https://qafqazislam.com/|title=Şeyxülislam Mirqəzənfər İbrahimov|publisher=Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi|language=az|access-date=24 iyul 2026|archive-date=2023-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119085037/https://qafqazislam.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qəbir&quot;&gt;Mir Qəzənfər İbrahimovun qəbir daşındakı yazı, Yasamal qəbiristanlığı, Bakı: «ШЕЈХ-УЛ-ИСЛАМ ИБРАҺИМОВ ҺАЧЫ МИР ГӘЗӘНФӘР МИР ӘЛӘКБӘР ОГЛУ, III.1904 — XI.1980». Şəxsi fotoşəkil, 2026. Bax: [[:File:Mir Qazanfar Ibrahimov gravestone Baku Yasamal cemetery June 2026.jpg]].&lt;/ref&gt; [[Quba (şəhər)|Quba]] şəhərində, irsi axundlar ailəsində anadan olmuşdur. Atası Məşədi Mir Ələkbər İbrahim-zadə Quba məscidinin axundu olmuş, gələcək şeyxülislam ilkin dini təhsilini burada, məscid yanındakı məktəbdə almışdır.

1913-cü ildə atasının vəfatından sonra anası Məşədi [[Seyid]] Fatmaxanım onu [[Məşhəd]] şəhərinə (İran) aparmışdır. 1914–1919-cu illərdə Mir Qəzənfər İmam Rza məqbərəsi yanındakı [[mədrəsə]]lərdən birində təhsil almışdır. 1919-cu ilin sonunda ailə vətənə — o zaman müstəqilliyini elan etmiş [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nə qayıtmışdır.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra 1965-ci ildə təqaüdə çıxana qədər dini fəaliyyətlə məşğul olmamış, dövlət idarələrində çalışmışdır. Sonralar [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi|Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin]] (ZMRİ) sədr müavini vəzifəsini tutmuşdur&lt;ref name=&quot;qmi&quot; /&gt;.

1968-ci ildə [[Göyçay]] şəhərindəki məscidə axund təyin edilmiş və burada on il xidmət etmişdir; bu vəzifəyə onu sələfi şeyxülislam [[Əliağa Süleymanzadə]] tövsiyə etmişdir&lt;ref name=&quot;qmi&quot; /&gt;.

1969-cu ilin fevral sonu — mart əvvəlində [[Qurban bayramı]] günlərində Məkkəyə [[həcc]] ziyarəti etmiş və &quot;hacı&quot; ləqəbini almışdır. Həmin ilin iyulunda Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin nümayəndə heyəti tərkibində Zaqorskda [[Rus Pravoslav Kilsəsi]]nin təşkil etdiyi, SSRİ-də bütün dinlərin nümayəndələrinin &quot;Xalqlar arasında əməkdaşlıq və sülh uğrunda&quot; konfransında iştirak etmişdir&lt;ref name=&quot;bratsky-vestnik&quot;&gt;Материалы Конференции представителей всех религий в СССР за сотрудничество и мир между народами // Братский вестник. — 1969. — № 5. — С. 8.&lt;/ref&gt;. Ərəb, fars, türk, Azərbaycan, rus və tatar dillərini bilirdi.

Əliağa Süleymanzadənin 1977-ci il noyabrın 26-da vəfatından sonra, 1978-ci il martın 7-də Zaqafqaziya müsəlman ruhaniləri və məscid nümayəndələrinin VII qurultayında (Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstandan 46 nümayəndə) Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin sədri — şeyxülislam seçilmişdir&lt;ref name=&quot;qmi1978&quot;&gt;Справка уполномоченного Совета по делам религий при Совмине СССР по Азербайджанской ССР А. Ф. Ахадова, 17 fevral 1978; 13 mart 1978. ГАРФ, ф. Р6991, оп. 6, д. 1335, л. 18–20, 23–27. Nəşr olunub: ''Russian Perspectives on Islam'' (islamperspectives.org/rpi/items/show/20926; /20927), müraciət tarixi 24.07.2026.&lt;/ref&gt;. Onun namizədliyini ZMRİ-nin məsul katibi [[Allahşükür Paşazadə|Allahşükür Paşayev (Paşazadə)]] irəli sürmüş, o özü də həmin qurultayda şiə işləri üzrə sədr müavini seçilmiş, sonralar isə İbrahimovun şeyxülislamlıq vəzifəsində varisi olmuşdur.

1979-cu ilin iyulunda da İbrahimov şeyxülislam vəzifəsini icra edirdi — o, Bakıda [[Təzəpir məscidi]]ndə ABŞ-dan gələn nümayəndə heyətini qəbul etmişdir&lt;ref name=&quot;qmi1979&quot;&gt;Информация уполномоченного Совета по делам религий... о визите американской делегации, 18 iyul 1979; Справка... о прохождении мусульманского праздника, 27 sentyabr 1979. ГАРФ, ф. Р6991, оп. 6, д. 1556, л. 10–14, 89–95, 98. Nəşr olunub: ''Russian Perspectives on Islam'' (islamperspectives.org/rpi/items/show/20949; /20951), müraciət tarixi 22.07.2026.&lt;/ref&gt;; bu fakt bəzi mənbələrdə rast gəlinən 1979-cu il vəfat tarixini birbaşa təkzib edir. 1979-cu il iyulun 14-də İbrahimov SSRİ və ABŞ gənclər nümayəndələrinin sovet-amerikan münasibətlərinə həsr olunmuş ikitərəfli seminarının iştirakçılarını qəbul etmiş və amerikalı nümayəndə Uolter Klayn ilə söhbət aparmışdır&lt;ref name=&quot;qmi1979&quot; /&gt;.

[[File:Sheikh ul-Islam Haji Mir Qazanfar Ibrahimov - Taza Pir mosque 1979.jpg|thumb|left|Hacı Mir Qəzənfər İbrahimov Təzəpir məscidi yanında, Bakı]]

1980-ci ildə ağır travma (bud sümüyünün boyun hissəsinin sınığı) keçirdikdən sonra İbrahimov istefa vermişdir: onun şəxsi inancına görə, cəmaətin ardınca getdiyi şeyxülislamın nə mənəvi, nə də fiziki qüsuru ola bilməz. Şeyxülislam gündəlik dini ayinləri şəxsən icra etmək kimi ciddi dini vəzifə daşımasa da, Zaqafqaziya müsəlmanlarının mənəvi lideri kimi ənənəvi olaraq ümumdövlət əhəmiyyətli əsas islam dua və mərasimlərinə rəhbərlik edirdi; bu zaman [[namaz]] qılanlar onun arxasında sıra ilə düzülür və hərəkətlərini — qiyamı, rükunu və səcdəni — sinxron təkrarlayırdılar. Aldığı travma bu hərəkətləri dəqiq və sabit yerinə yetirməyi qeyri-mümkün etmiş, bu da istefasının rəmzi deyil, konkret fiziki səbəbi olmuşdur. 1980-ci il noyabrın 3-də vəfat etmişdir. [[Yasamal qəbiristanlığı]]nda dəfn edilmişdir&lt;ref name=&quot;qəbir&quot; /&gt;.

[[File:Mir Qazanfar Ibrahimov gravestone Baku Yasamal cemetery June 2026.jpg|thumb|right|Hacı Mir Qəzənfər İbrahimovun qəbir daşı, Yasamal qəbiristanlığı, Bakı]]

== İrsi ==

Göyçay məscidində axundluq etdiyi illərdə (1968–1978) İbrahimov icmaya ruhani xidmət göstərmiş — sovet dövlətinin dini təşkilatlar üzərində sərt nəzarət şəraitində ibadətlərin aparılması və icma üzvlərinin dini təlimi ilə məşğul olmuşdur.

İbrahimov 1978–1980-ci illərdə Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinə rəhbərlik etmişdir — bu dövrdə SSRİ-də dini təşkilatlar sərt dövlət nəzarəti altında fəaliyyət göstərir, ruhanilərin beynəlxalq əlaqələri isə sovet dövləti tərəfindən xarici siyasət elementi kimi istifadə olunurdu&lt;ref name=&quot;qmi1979&quot; /&gt;. Nisbətən qısa rəhbərlik dövrünə baxmayaraq, İbrahimov şeyxülislam Əliağa Süleymanzadənin vəfatından sonra idarəçiliyin varisliyini təmin etmiş və növbəti nəsil dini liderlərə keçidi hazırlamışdır.

== Ailəsi ==

Asiya Ramazan qızı Ramazanova (10 may 1910 – 14 iyul 1991) ilə evli olmuşdur. Övladları:

# Mir Əli İbrahimov (1926–2000)
# Mir Hüseyn İbrahimov (1928–1986)
# Oktay İbrahimov (1928–1996)
# [[Söhrab İbrahimov|Mir Söhrab İbrahimov]] (d. 12 iyun 1943) — Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri&lt;ref name=&quot;vyshka1988&quot;&gt;Ростецкая Н. У нас общие интересы: на вопросы корреспондента «Вышки» отвечает министр лёгкой промышленности Азербайджанской ССР С. Г. Ибрагимов // Вышка. — 2 aprel 1988. — S. 94—95.&lt;/ref&gt;, Moskvada [[SSRİ Nazirlər Soveti]]ndə Azərbaycan SSR-in daimi nümayəndəsi&lt;ref name=&quot;aliyevheritage1990&quot;&gt;Heydər Əliyevin 1990-cı il yanvarın 21-də Azərbaycan Respublikasının Moskvadakı Daimi Nümayəndəliyində 1990-cı il yanvarın 20-si faciəsinə həsr olunmuş yığıncaqdakı çıxışı. Nəşr olunub: Beynəlxalq elektron arxiv &quot;Heydər Əliyev İrsi&quot; (lib.aliyevheritage.org/ru/6990816.html), müraciət tarixi 24.07.2026. Qeyd: mənbədə ad &quot;Зохраб Ибрагимов&quot; formasında verilmişdir.&lt;/ref&gt;
# Fatmaxanım Sadıqova (əvvəlki soyadı İbrahimova; d. 17 may 1945) — [[Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti|ARDNŞ]]-in &quot;Geofizika və mühəndis geologiyası&quot; İB-nin İnformasiya Mərkəzinin müdiri, Azərbaycan Milli Geofizika Komitəsinin üzvü, &quot;Azərbaycanda geofizika yenilikləri&quot; jurnalının məsul katibi&lt;ref name=&quot;vyshka2005&quot;&gt;Sizinlə əməkdaşlıqdan məmnunluq duyuruq // Вышка. — 13 may 2005. — S. 7.&lt;/ref&gt;
# Mir Saib İbrahimov (5 oktyabr 1949 – 26 yanvar 2020)

== Həmçinin bax ==
* [[Allahşükür Paşazadə]]
* [[Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* [[Fuad Nurullayev]]. [https://web.archive.org/web/20170302062307/http://qafqazislam.com/userfiles/Hac%C4%B1-Fuad-Nurullah-Sheyx.pdf Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə]. Bakı, &quot;Nurlar&quot;, 2014, səh. 99–100. ISBN 978-9952-490-50-3

{{Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi}}

[[Kateqoriya:Qubada doğulanlar]]
[[Kateqoriya:1980-ci ildə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin şeyxülislamları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şiə din xadimləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın din xadimləri]]</text>
      <sha1>bcq0ztr2yesvard99bm2y1b7tabtngj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məhəmməd Şirvani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194572</id>
    <revision>
      <id>9037327</id>
      <parentid>5506341</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="cxk1em0kdhbv3tbmop3qnkh7vzfbvxq" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmə}}
{{Alim
 |adı                  = Şirvani
 |orijinal adı         = 
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 1225
 |doğum yeri           = [[Şamaxı]]
 |vəfat tarixi         = 1335
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Şirvani''' — sufi alimi, mürşid.

== Həyatı ==
Böyük vəlilərdən. Adı Məhəmməd Əli, künyəsi Əbu Hikmət, ləqəbi Muhyiddîn Şemâxî'dir. Şirvanda doğulub. 1335 (H.736) tarixində Gəncə şəhərində vəfat etdi.

Məhəmməd Şirvani, Təbrizdə elm təhsil etdi. Daha sonra məmləkəti olan Şirvan'a dönüb ticarətlə məşğul oldu. Vəlilik yoluna girişi belə anladılır:

Şirvani həzrətləri əvvəllər ipək alıb satardı. Geylan və Laheycan diyarlarına mal göndərərdi. O diyarda bir şəriki var idi. O, malları, orada satır və məmləkətin puluna çevirirdi. Bir gün şəriki vəfat etdi. Geridə kimsəsi olmadığı üçün bütün malına oranın idarəçisi əl qoydu. Şirvani həzrətləri bunu eşidib, ora getmək üzrə yola çıxdı. Çatdığında hakimə vəziyyəti izah etdi. Mallarını geri istədi. Lakin nə etdisə malını qurtara bilmədi. Bu səbəbdən Allahu-təalanın sevimli qulu Şeyx Zahid (Şeyx Zahid Gilani ətaflı bax) həzrətlərinin dərgahına gəlib halını ona izah etdi və dua istədi. Zahid həzrətləri; &quot;Oğlum! Sən bu işə məmur deyilsən və bunun üçün yaradılmadın. Adın gözəldir və səndə neçə-neçə hikmətlər mövcuddur. Bəli desən bu hikmətlər səndə meydana gələr.&quot; buyurdu. O da bəli deyincə, Zahid həzrətləri ona nəzər etdi və Şirvani də ona tələbə oldu və uzun bir zaman söhbətlərində iştirak edib yetişdi.

Şirvani, müəllimi Zahid həzrətlərinin düyü ərazilərində və bağlarında çalışıb. Gecə oralara gedib suvarma işlərinə baxardı. İşləyərkən yerinə baxacaq bir dervişin gəldiyini görsə dərhal namaza durardı. O namaza başlayanda suyun akışı və səviyyəsi yüksələr, bağ və çəltik tarlası başdan-başa sulanardı. Namazını bitirdiyində suyun səviyyəsi düşər və axışı azalar, köhnə halına dönərdi. Bunu görən dərviş yoldaşı suyun artması işini mürşidinə danışdıqda mürşidi; &quot;Vaxtı gəldi.&quot; buyurdu və Şirvânî'ni çağırıb ona icazət, diplom verdi. Sonra da onu haqq yolun bilgilərini öyrətməklə vəzifələndirdi.

Şirvani, Gəncə şəhərinə yerləşdi. Artıq irşadla məşğul oldu. Zamanın sultanı Cəlaləddin onu sevər və hörmət göstərərdi. Şirvani həzrətləri Gəncədə dərgah və məscid tikdirdi. Ömrünü insanlara xidmətlə keçirdi.

== Mənbə ==
* Lemezât, Süleymaniyyə Kitabxanası
{{Təsəvvüf}}

[[Kateqoriya:Sufilər]]
[[Kateqoriya:İslam alimləri]]
[[Kateqoriya:Şamaxıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Gəncədə vəfat edənlər]]</text>
      <sha1>cxk1em0kdhbv3tbmop3qnkh7vzfbvxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının siyahıları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196954</id>
    <revision>
      <id>9037403</id>
      <parentid>5843826</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="eg1nh28f8pryr8axyojau6iry4wb0yr" xml:space="preserve">* [[Azərbaycanın Milli Qəhrəmanlarının siyahısı]]
--------------
* [[Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı]]
--------------
* [[Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının xalq şairlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının xalq artistlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamlarının siyahısı]]
--------------
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artistlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar dövlət qulluqçularının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalistlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünaslarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar kənd təsərrüfatı işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar pilotlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar tibb işçilərinin siyahısı]]
----
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm və texnika xadimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar ixtiraçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar inşaatçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar təbliğatçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar baytar həkimlərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar neft və qaz sənayesi işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar rabitəçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar nəqliyyat işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar iqtisadçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar arxitektorlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar energetiklərinin siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar maşınqayıranlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar aqronomlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar melioratoru və irriqatorlarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan Respublikasının əməkdar təbiəti mühafizə işçilərinin siyahısı]]
--------------
* [[Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı]]

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan SSR fəxri adlarının siyahıları]]
* [[Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif edilənlərin siyahıları]]
{{Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının siyahıları}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın fəxri adları|*Siyahı]]</text>
      <sha1>eg1nh28f8pryr8axyojau6iry4wb0yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Məhəmmədhəsən Fələkzadə Şirvani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217052</id>
    <revision>
      <id>9037224</id>
      <parentid>8771160</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="8vioeor8aceeub56w4p5cz6mwx95dqg" xml:space="preserve">{{digər məna|Mirzə Məhəmmədhəsən}}
{{digər məna|Məhəmmədhəsən}}
{{Musiqiçi
 |adı               = Mirzə Məhəmmədhəsən İsmayıl oğlu
 |orijinal adı      = 
 |digər adı         = Mirzə Məhəmmədhəsən İsmayıl oğlu Fələkzadə Şirvani
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 260
 |şəklin izahı      = 
 |doğum adı         = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 1851
 |doğum yeri        = [[Şamaxı]]
 |vəfat tarixi      = 1917
 |vəfat yeri        = [[Şamaxı]]
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = 
 |təhsili           = Dini təhsil
 |ixtisası          = 
 |fon rəngi         = Şair, müəllim
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Mirzə Məhəmmədhəsən İsmayıl oğlu Fələkzadə Şirvani''' (1851&lt;ref&gt;[http://anl.az/down/meqale/azadliq/2013/yanvar/291256.htm &quot;Pərvanə kimi yandı könül narə desinlər…&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230728234150/http://anl.az/down/meqale/azadliq/2013/yanvar/291256.htm |date=2023-07-28 }} — ANL.az&lt;/ref&gt;-1917&lt;ref&gt;[http://medeniyyet.az/page/news/48934/.html &quot;Unudulmayanlar&quot; layihəsində xanəndə Mirzə Məhəmmədhəsən yad edilib] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201031165116/http://medeniyyet.az/page/news/48934/.html |date=2020-10-31 }} — Medeniyyet.az&lt;/ref&gt;) — Azərbaycan [[Xanəndə|xanəndəsi]] və [[Şair|şairi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://az.trend.az/azerbaijan/culture/3078609.html|title=Şirvan muğam məktəbinin görkəmli nümayəndəsi Mirzə Məhəmmədhəsən yad edilib (FOTO)|lang=az|website=Trend.Az|date=2019-06-19|access-date=2025-01-30|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620213115/https://az.trend.az/azerbaijan/culture/3078609.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Şirvanın tanınmış el sənətkarlarından biri olan tanınmış xanəndə Mirzə Məhəmmədhəsən İsmayıl oğlu Fələkzadə XIX əsrin ortalarında [[Şamaxı|Şamaxıda]] dünyaya gəlmiş, yaşayıb-yaratmışdır&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ŞAMAXININ MƏNƏVİ MƏDƏNİYYƏTİ {{!}} Şamaxı Ensiklopediyası |url=https://shamakhi-encyclopedia.az/samaxinin-m%C9%99n%C9%99vi-m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99ti/ |access-date=2025-02-04 |website=Şamaxı ensiklopediyası |language=en-US |url-status= }}&lt;/ref&gt;. Şamaxının [[Sarıtorpaq məhəlləsi (Şamaxı)|Sarıtorpaq]] məhəlləsində dünyaya gəlmişdi&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://www.anl.az/el/Kitab/2015/qs&amp;vs_mxma.pdf|автор=SEYFƏDDİN QƏNİYEV, SƏADƏT VEYSOVA|заглавие=MƏŞHUR XEYRİYYƏÇİ MAHMUD AĞA VƏ NAMƏLUM MUĞAM UNİVERSİTETİ|ответственный=Elmi redaktor: Qəzənfər Paşayev (filologiya elmləri doktoru, professor); Rəyçilər: Məhərrəm Qasımlı (filologiya elmləri doktoru, professor), Fərahim Sadıqov (pedaqoji elmlər doktoru, professor), Zabit Nəbizadə (Xalq artisti, Milli Konservatoriyanın baş müəllimi)|год=2014|язык=az|место=Bakı|издательство=“Elm və təhsil”|страницы=123|страниц=}}&lt;/ref&gt;. Mirzə Məhəmmədhəsən şamaxılı mesenat [[Mahmud ağa|Mahmud ağanın]] sarayında təşkil olunan muğam məclislərində püxtələşmiş, dövrünün məşhur xanəndələrindən biri kimi tanınmışdı. Şamaxı torpağının yetirməsi olan bu məşhur xanəndənin 1916-cı ildə &quot;Nalə&quot; adlı şeirlər kitabı nəşr olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Mirzə Məhəmmədhəsən &quot;[[Sarıtorpaq şikəstəsi]]&quot;nin və bir çox [[Təsnif|təsniflərin]] müəllifi olmuşdur&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mugam.musigi-dunya.az/ru/m/mirza_muhamedhasan.html|title=Mugam Ensiklopediyasi|website=mugam.musigi-dunya.az|access-date=2025-01-30|archive-date=2025-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250505215009/http://mugam.musigi-dunya.az/ru/m/mirza_muhamedhasan.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. &quot;[[Hümayun]]&quot;, &quot;[[Şur]]&quot;, &quot;[[Şüştər (muğam)|Şüştər]]&quot; və &quot;[[Rast]]&quot; muğamlarını, xüsusilə &quot;[[Mənsuriyyə]]&quot; [[Zərbi muğamlar|zərbi-muğamını]] el şənliklərində, məclislərində böyük ustalıqla oxuyan xanəndənin ifa tərzinin öz yeri, öz gözəlliyi var idi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Şamaxıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan xanəndələri]]
[[Kateqoriya:Xanəndələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində yazan şairlər]]</text>
      <sha1>8vioeor8aceeub56w4p5cz6mwx95dqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Qaralama dəftəri</title>
    <ns>4</ns>
    <id>220666</id>
    <revision>
      <id>9037140</id>
      <parentid>9034905</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>ensiklopedik deyil</comment>
      <origin>9037140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Axirət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248279</id>
    <revision>
      <id>9037250</id>
      <parentid>8783561</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4878" sha1="l7dlfdrse4z7m9uwyxtrxbpb0az1n4h" xml:space="preserve">'''Axirət''' — Dini inanclara görə [[Ölümdən sonrakı həyat|ölümdən sonra]] gediləcəyinə inanılan sonsuz aləm. [[İslam]] əqidəsinə görə, bütün insanlar qiyamət günündə Allahın əmri ilə dirildilib, məhşər (sorğu-sual) meydanına çəkiləcəklər. Bu dünyada etdiyi əməllərə uyğun olaraq, hamının hökmü veriləcək. Yaxşı insanlar cənnətə, pis insanlar isə cəhənnəmə göndəriləcəklər. Bundan sonra həyat həmin yerlərdə ([[cənnət]] və cəhənnəmdə) davam edəcək. Məhşər günündən sonrakı həmin aləmə &quot;axirət aləmi&quot; deyilir.

== Axirət aləmi ==
Digər dini əsaslar kimi Axirət aləmi də iki yolla isbat olunur ki, onlardan biri [[ağıl]] və digəri isə ayə və rəvayətlərdən ibarətdir.

=== Axirət aləminin xüsusiyətləri ===
Ağıl və məntiq baxmından Axirət aləmi aşağıdakı xüsusiyətlərə malik olmalıdır:

Axirət aləmi əbədi və həmişəlik olmalıdır. Qurani kərimə nəzər saldıqda Axirət aləminin əbədi olmasına dair bir çox ayələr görürük. Məsələn:

Behiştin qapıcıları əhlinə salam verərək dəyər xoş olsun sizə. Əbədi olaraq behiştə daxil olun.

Həmçinin Cəhənnəm əhli barədə buyrulur: Allah təalə münafiq iki üzlü kişilər, qadınlar və kafirlər üçün əbədi olan [[cəhənnəm]] odunu vədə vermişdir. Axirət aliminin nemət və səadəti hər növ çətinlik və əzabəziyyətdən uzaq olmalıdır.

Axirət aləmində olan nemət və səadət üçün heç bir əziyyət narahatlıq  və hüzn olmalıdır. Çünki bu cür xüsusiyyətlər müvəqəti olan dünya həyatının nemətləri və rifahını əldə etdikdə ola bilər. Axirət aləmində isə bu cür xüsusiyyətlərin olması qeyri mümkündür. Qurani Kərimdə oxuyuruq:

Onlara xitab olunar. Behiştə daxil olsun. Sizin üçün Heç bir qorxu və hüzn olmayacaqdır.

Axirət aləmi iki hissədən təşkil olunmuşdur. Belə ki saleh əməllər sahibi üçün rəhmət və günahkar üçün əzaba malik olmalıdır.&lt;ref&gt;Azərbaycanda İslam və onun etiqad əsasları Bakı, &quot;Nurlar&quot; Nəşriyyat-Poliqrafiya, Mərkəzi, 2013. 312 səh.&lt;/ref&gt;

=== Ağıl və düşüncə ===
[[Ağıl]] və düşüncə yolu ilə Axirət aləmini bir neçə dəllilə isbat etmək olar.

=== Hikmət dəlili ===
Bildiyiniz kimi hər bir insan ruh və [[cisim]]dən ibarətdir ki, onun əbədi həyatının əsas amili də [[ruh]]la bağlıdır. İnsan bu dünyada zəhmət çəkib bir sıra ləzzətlərdən bəhrələnmək və nəhayət bu dünya ilə vidalaşıb torpaq altında çürüyərək aradan getmək üçün xəlq olunmamışdır. Çünki ölməklə bütün var [[dövlət]] çəkdiyi zəhmətlər və s. heçə çıxır və beləliklə də hər bir insanın [[həyat]] tərzi mənasız və puç sayılır.

İlahi sifətlərdən biri də Allahın hikmətli olmasıdır. Belə bir həyat tərzi isə Allahın hikmətlərindən çox-çox uzaqdır.

== Quranda axirət ==
Qurani-Kərimdə yüzdən çox termin və deyib istifadə olunmaqla axirət əqidəsi işlənmişdir.Mövzu ilə bağlı ayələr həm Məkki həm də Mədəni surələrdə tez-tez təkrarlanmışdır.Bu təkrarın mövzunun əhəmiyyətini vurğulamaq, məsuliyyət hissini gücləndirmək, dünya ilə axirət arasındakı psixoloji məsafəni qısaltmaq, möminin ruhunu yüksəltmək və həyatını əbədi etmək məqsədi daşıdığını söyləmək mümkündür.Bir çox surələrdə kainatın, xüsusən də insanların yaradılışından, kainatın idarə olunmasından və həyatın axışından bəhs edən ayələr, axirət həyatını təsvir edən ayələr yan-yana qoyulmuşdur.Quranın vəsfinə görə, dünya həyatı bir “oyun və əyləncə”, “zinət və öyünmək”dir. Bu, “mülk, təsir uğrunda yarışdır”. Nəticə etibarı ilə müvəqqəti mənfəət və aldatma vasitəsidir.Həqiqi həyat axirət həyatıdır, sülh və əmin-amanlıq ancaq ölümsüzlük aləmindədir. Ölüm geridə qalanlar üçün ağrı və həsrətlə dolu bir hadisə olsa da, mömin qəlblərin fanilikdən əbədiyyətə keçməsinə vəsitədir.&lt;ref&gt;Ö. R. Doğrul – İ. H. İzmirli, “Âhiret”, İTA, I, 158-170.&lt;/ref&gt;
== Həmçinin bax ==
* [[Araf]]
* [[Cənnət]]
* [[Cəhənnəm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* ''İbrahim Bağırov''. [https://academygate.org/docs/article/pdffiles/1215.pdf SƏDRƏDDİN ŞİRAZİDƏ CİSMANİ MƏADIN FƏLSƏFİ SÜBUTU]. [[Elm Tarixi (jurnal)|Journal of “HISTORY OF SCIENCE”]] (ISSN: 2790-0029), 2026, Cild 7, Say 1, Sıra 24. ss.252-275

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}


[[Kateqoriya:Din]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:İslam esxatologiyası]]</text>
      <sha1>l7dlfdrse4z7m9uwyxtrxbpb0az1n4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İsmayıl ibn Yəsar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254474</id>
    <revision>
      <id>9037322</id>
      <parentid>7764257</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7152" sha1="j0ahgbapni9t8eygkwie1cfa84t00km" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{Yazıçı
 |adı               = İsmayıl ibn Yəsar
 |orijinal adı      = İsmayıl ibn Yəsar
 |digər adları      = 
 |şəkil             = Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İsmayıl ibn Yəsar rəsmi (1).JPG 
 |şəklin izahı      = Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində İsmayıl ibn Yəsar rəsmi
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |vətəndaşlığı      = [[Əməvilər xilafəti]] 
 |milliyyəti        = Azərbaycanlı
 |uşağı             = Məhəmməd
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = VII-VIII əsrlər
 |fəaliyyət illəri  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''İsmayıl ibn Yəsar''' ({{DVTY}}) — VII–VIII əsr [[Azərbaycan (tarixi ərazi)|Azərbaycan]] əsilli, Hicazda yaşamış [[ərəb ədəbiyyatı]] şairi&lt;ref&gt;Abu’l-Faraj Eṣfahānī, Ketāb al-āḡānī IV, Beirut, 1956.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brocklemann, GAL I, p. 60; S. I, p. 95.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.iranicaonline.org/articles/esmail-b-yasar-nesai |access-date=2020-07-07 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518101328/https://iranicaonline.org/articles/esmail-b-yasar-nesai |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ismail-b-yasar-COM_32593 |access-date=2020-07-07 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712141636/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ismail-b-yasar-COM_32593 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.90–91&lt;/ref&gt;; Azərbaycan şairi [[Musa Şəhəvat]]ın qardaşı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həyatı ==
VII–VIII əsrlərdə yaşayıb yaratmağına və öz dövrünün məşhur şairi olmasına baxmayaraq, orta əsr mənbələrində onun adı nadir hallarda çəkilir. Əbul-Fərəc əl-İsfəhaninin &quot;Nəğmələr Kitabı&quot; sayəsində müasir ərəbşünaslar İsmayıl ibn Yəsarın zəngin irsi haqqında zəruri məlumat verilir.

İbn Quteybə (828–889) İsmayıl ibn Yəsarı əslən azərbaycanlı kimi təqdim etmişdir. Ərəbşünas alim, professor [[Malik Mahmudov]] da məhz ona istinadən bu faktı təsdiqləyir. Müasir tədqiqatçılardan ərəb alimi Əhməd Əmin və fars tədqiqatçısı Zabihulla Safa heç bir əsas olmadan İsmayıl ibn Yəsarı fars şairləri siyahısına daxil etmişlər. Məhəmmədəli Tərbiyət isə onun azərbaycan şairi olduğunu təsdiqləmişdir.&lt;ref&gt;Malik Mahmudov. Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII–XII əsrlər). Bakı, 1983&lt;/ref&gt;

Ülkər Zakirqızı şairin etnik mənşəyindən bəhs edərkən yazmışdır: İsmayıl ibn Yəsarı Azərbaycandan olduğunu göstərən mənbə və tədqiqatlar da vardır. İbn Quteybənin (828–889) &quot;Şeir və şairlər&quot; (&quot;الشعر و الشعراء&quot;) əsərində şairin Azərbaycandan olduğunu bildirmişdir. Filoloqun bu fikrini əsas götürən tədqiqatlar da vardır. Məşhur alman şərqşünası Karl Brokkelman &quot;Ərəb ədəbiyyatı tarixi&quot; (&quot;تاريخ الادب العربي&quot;) və ərəb alimi Ömər Fərrux &quot;Ərəb ədəbiyyatı tarixi&quot; (&quot;تاريخ الادب العربي&quot;) əsərlərində İbn Quteybənin fikirlərini əsas götürərək şairin Azərbaycandan olduğunu qeyd etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ÜLKƏR ZAKİRQIZI (MƏMMƏDOVA). İSMAYIL İBN YƏSARIN POETİK İRSİ VƏ ETNİK MƏNŞƏYİ |url=http://www.literature.az/?page=63&amp;lang=aze&amp;newsId=705 |access-date=2015-01-19 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226194851/http://www.literature.az/?page=63&amp;lang=aze&amp;newsId=705 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İsmayıl ibn Yəsarın anadan olma tarixi barəsində mənbələrdə heç bir məlumat verilməsə də, ibn Qüteybə və əl-Mərzubani onun Mədinə şəhərində doğulduğunu qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;Malik Mahmudov. Ərəbcə yazmış azərbaycanlı şair və ədiblər (VII–XII əsrlər). Bakı, 1983, səh.53
&lt;/ref&gt;

Malik Mahmudov yazmışdır: &quot;&quot;Nəğmələr kitabı&quot;nda söylənilir ki, Əbdul Malik ibn Mərvan xilafətin başına keçdikdən sonra (685–705) İsmayıl ibn Yəssar Urva əz-Zubeyrə ilə ona mədhiyyələr həsr etmiş və onun ardıcıllarına çevrilmişlər.&quot;

M. Mahmudov İsmayıl ibn Yəssarın artıq 685-ci ildə tanınmış şair olduğu qənaətinə gəlmişdir. G. Baxşəliyevanın monoqrafiyasında əl-İsfəhaninin dedikləri sözbəsöz tərcümə olunmuşdur: {{cquote|''Mənim əmim Musab ibn Abdullah əz-Zubeyrdən eşitdiklərini mənə danışmışdır: İsmayıl ibn Yəsar ən-Nisan Zubeyrilərin tərəfdaşlarından olan Qureyş qəbiləsinin Bani Tay ibn Mərva qolunun məvalisi olmuşdur. Hakimiyyət Əbdul-Malik ibn Mərvana keçdikdən sonra şair Urva ib Zubeyr ilə onun yanına getmiş və sülaləsinin xəlifələrini tərifləməyə başlamışlar. O, çox yaşamış, Əməvilər sülaləsinin son xəlifəsinə kimi görmüşdür, lakin Abbasilərin hakimiyyətinə kimi yaşamamışdır. Möhkəm sağlamlığa, xoş xarici görünüşə malik olmuş, zarafat etməyi sevmiş, gözəl şeirlər yazmış, Urva ibn Zubeyrin himayəsində yaşamışdır.&quot;|müəllif=}}Professor Malik Mahmudov İsmayıl ibn Yəsarın nəslinin şairlər nəsli olduğunu, mənbələrdə onun iki qardaşının (Musa Şəhəvat və Əbül-Abbas), Məhəmməd adında oğlundan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; bəhs edildiyini bildirmişdir. Tədqiqatçı həmin şairlərin şüubiyyə hərəkatının tərəfdarları olduğunu yazmışdır.

İsmayıl ibn Yəssar zəngin poetik ənənələr mühitində böyümüş, üzün ömür sürmüş və son illərini Xəlifə II Mərvanın (744–749) hakimiyyəti illərində keçirmişdir.

== Yaradıcılığı ==
O bir neçə janrda şeir yazmışdır. bunlardan mədhiyyə, satira, mərsiyə və fəxriyyələrini qeyd etmək olar. O ərəb şeiriyyatına Şüubi, yəni millətçi şeir növü adlanan yeni bir növ gətirmişdir. Bu istiqamətdə yazdığı şeirlərə görə təhqir edilmiş, həyatına bir neçə dəfə sui-qəsd edilmişdir. Sonra Hicaza sürgün edilib məsxərəyə qoyulmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan ədəbiyyatı]]
* [[Musa Şəhəvat]]

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite journal |last=Sharifov |first=Shahlar |date=2024 |title=Poets of Azerbaijan who lived in the early caliphate period (VII-VIII centuries)) |url=http://doi.science.gov.az/pages/journals/socsci/pdf/socsci2024_1_120.pdf |journal=Social Sciences |issue=01 |pages=120 |doi=10.59849/2710-0820.2024.1.120 |issn=2710-0820}}

{{Azərbaycan ədəbiyyatı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>j0ahgbapni9t8eygkwie1cfa84t00km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirzə Nurulla xan Yekani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268494</id>
    <revision>
      <id>9037226</id>
      <parentid>8771186</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38649" sha1="1u1tqcez4tgo1sd1xbqda2wab55mcbp" xml:space="preserve">
{{Şəxs
 |adı              = Mirzə Nurulla xan Yekani
 |orijinal adı     = Mirzə Nurulla xan Ağa bəy oğlu Yekani
 |şəkil            = Nurulla xan Yekani.jpg
 |şəklin ölçüsü    = 200
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Mirzə Nurulla xan Yekani''' və ya '''Nurulla xan Yekani Zare''' ({{DVTY}}) — İran [[Məşrutə inqilabı (1905-1911)|Məşrutə hərəkatı]]nın fəal üzvü.

== Həyatı ==
Mirzə Nurulla xan Ağa bəy oğlu 1878-ci ildə Mərəndin [[Yekan Kəhriz]] kəndində anadan olub.{{sfn|Müciri|1962|p=1}}{{sfn|Fəthi|2015|p=17}} İbtidai təhsilini doğulduğu kənddə alıb.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=16}} Daha sonra işləmək üçün Bakıya gəlib.{{sfn|Fəthi|2015|p=19}} Burada Nəriman Nərimanovun rəhbərliyi ilə yaradılan [[İctimaiyyun-Amiyyun]] partiyasına üzv olub{{sfn|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021|p=168}} və partiyanın Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilib.{{sfn|Fəthi|2015|p=19}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=20}}

=== Məşrutə hərəkatında ===
[[Məşrutə hərəkatı]] başladıqdan sonra 1907-ci ildə Təbrizə gəlib və hərəkata qoşulub.{{sfn|Müciri|1962|p=1}}{{sfn|XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar|1990|p=46}}{{sfn|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021|p=205}} Burada [[Əli Müsyo]] və [[Şeyx Məhəmməd Xiyabani|Məhəmməd Xiyabani]] ilə tanış olub.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://tribun.one/PDF/C%20Baxcaban%20DL.pdf |title=Görkəmli Azərbaycan pedaqoqu Mirzə Cabbar Əsgərzadə Bağçaban və ana dilimizdə yaratdığı bədii əsərlərdən örnəklər. |pages=12 |language=az}}&lt;/ref&gt; Daha sonra Qoçəli xan, Baxşəli xan və Şirəli xan qardaşları ilə birləşərək şah dəstəkçilərinə qarşı müabrizəni davam etdirib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=61}}{{sfn|Fəthi|2015|p=22}} 1908-ci il noyabrın 21-də Nurulla xan Yekani və Qoçəli xanın başçılıq etdiyi dəstələr Ələmdardan hərəkət edərək Xoyun Evoğlu kəndinə toplandılar.{{sfn|Fəthi|2015|p=22}} Onların Xoya hücumunun qarşısını almaq üçün göndərilmiş şah dəstəkçisi olan dəstələr isə Bilvar kəndinə yerləşdilər. Nurulla xanın və Qoçəli xanın dəstələri Bilvarda yerləşən şah dəstəkçilərinə hücum etdilər eyni vaxtda Heydər xan Əmioğlu da Xoyda üsyana başladı. Noyabrın 26-da şah dəstəkçisi olan qüvvələr məğlub edildilər və şəhər azad olundu.{{sfn|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021|p=205}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=میرعرب |first=دکتر علی |date=2025-01-07 |title=فتح خوی توسط مشروطه خواهان در سال 1326ق / 1287ش |url=https://hamyaar.ir/post/1335/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d8%ae%d9%88%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b7%d9%87-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%87%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%d8%a7%d9%84-1326%d9%82-1287%d8%b4/ |access-date=2025-04-10 |website=مجله اینترنتی همیار |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt; Yoldaşları ilə birlikdə Xoyda &quot;Mükafat&quot; qəzetini nəşr etdirməyə başlayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=مدیر |date=2018-12-17 |title=میرزا نوراله خان یکانی - تبلیغات ارومیه |url=https://uromweb.ir/mirza-noorollah-khan-yekani/ |access-date=2025-04-10 |website=اروم وب مجله اینترنتی ارومیه |language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yekani Zare|2004|p=80}}

1909-cu ilin may ayında Təbrizdəki təbəələrinə ərzaq bəhanəsi ilə Təbrizə getmək istəyən rus qoşunu Culfa körpüsünə çatanda Mirzə Nurulla xan öz dəstəsi ilə birgə onların qabağını kəsib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=D.Clark |first=James |url=https://digitalcommons.unomaha.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1024&amp;context=histfacpub |title=Constitutionalists and Cossacks: The Constitutional Movement and Russian Intervention in Tabriz, 1907–11 |publisher=Cambridge University Press / Iranian Studies |year=2006 |volume=39 |pages=212 |language=en |eissn=6-30-2006}}&lt;/ref&gt; Sayları az olsa da onlarla sona qədər vuruşacağını və əgər körpünü keçməyə cəhd etsələr körpünü partladacağını deyib. Azərbaycan Əyalət Əncüməninin icazəsindən sonra onların hərəkətinə mane olmayıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Həmraz |first=Rza |date=2014-11-19 |title=سـرهنـگ نـوراله خان يكاني |url=http://www.rezahamraz.com/fa/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=171&amp;Itemid=49 |access-date=2025-04-10 |website=rezahamraz.com |archive-date=2014-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141119011911/http://www.rezahamraz.com/fa/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=171&amp;Itemid=49 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Yekani Zare|2004|p=18}} 1910-cu ildə Tehrana gedən Səttarxanı müşayiət edib.{{sfn|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021|p=228}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=35}} [[Atabəy parkı hadisəsi]]ndən sonra Səttarxanın istəyi ilə Təbrizə qayıdıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1911-ci ildə Təbrizi işğal etmiş rus qoşununa qarşı Əmir Heşmət Neysəri ilə birlikdə 4 gün döyüşüb. Daha sonra Siqqətülislamın tapşırığı ilə bir neçə silahdaşı ilə birlikdə Təbrizi tərk edib.{{sfn|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021|p=235}} Döyüş yoldaşları ilə birlikdə İstanbula gəlib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}} Burda bir müddət ticarətlə məşğul olub. Daha sonra yoldaşları ilə birlikdə Osmanlı hökuməti tərəfindən İstanbulda açılmış Polis Məktəbinə daxil olub və buranı bitirib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Birinci Dünya müharibəsində iştirak edib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}} Təbrizə geri qayıtdıqdan sonra Təbrizdə polis idarəsində işləməyə başlayıb.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=95}} Burda işlədiyi müddətdə Yekan mahalında öz pulu ilə bir neçə məktəb açıb.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}}

=== Xiyabani hərəkatında ===
1917-ci ilin aprel ayına İran Demokratik Partiyasının Azərbaycan Vilayət Komitəsinin təsis konfransı keçirilib.{{sfn|Ələkbərli|2021|p=282}} Konfransda Azərbaycanın bölgələrindən gəlmiş 480 nəfər iştirak edib. Bir neçə gün çəkən müzakirədən sonra konfransda yeddi maddəlik bir qərar qəbul edilib.{{sfn|Ələkbərli|2021|p=282}} Burada Nurulla xan Yekaninin də rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaradıldığı elan olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rəhimli |first=Əkrəm |date=2021-10-20 |title=Хiyabani hərəkatı – 90 |url=https://www.gunaz.tv/az/post/8041 |access-date=2025-04-15 |website=Günaz.tv |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Ələkbərli|2021|p=282}} 1920-ci ildə baş tutmuş Xiyabani hərəkatında iştirak edib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=55}}{{sfn|Müciri|1962|p=2}}{{sfn|Fərhadov|2024|p=46}} 1920-ci ilin iyunun 24-də Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin qurduğu Milli Hökumətin Rəyasət Heyətinə seçilmiş 20 nəfərdən biri olub.{{sfn|Ələkbərli|2021|p=290}}{{sfn|Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə|2000|p=188}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bayramzadə |first=Səməd |date=2021-04-06 |title=1920-ci il Təbriz üsyanı |language=az |work=Azərbaycan Ruznaməsi |url=https://azerbaycan-ruznamesi.org/2021/04/07/1920-ciil-t%25C9%2599briz-usyani/ |access-date=2025-04-15 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227111118/https://azerbaycan-ruznamesi.org/2021/04/07/1920-ciil-t%C9%99briz-usyani/ |url-status= }}&lt;/ref&gt;Azadıstan dövləti qurulduqdan sonra Nurulla xan Yekani Təbriz polis rəisi təyin olunub. Azərbaycanı tərk edərkən vəhşilik edən rus qoşunlarının qarşısın almaq məqsədilə Şeyx Məhəmməd Xiyabani Nurulla xan Yekaninin rəhbərlik etdiyi dəstəni Şərəfxanaya göndərib. O bura gəldikdən sonra ruslardan qalan silahları eləcə də ərzaq məhsullarını ələ keçirib Təbrizə göndərib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=86}} Urmiyada üsyan qaldırmış aysorlar və ermənilər Şərəfxana limanını ələ keçirmək üçün hücuma keçirlər. Nurulla xanın rəhbərlik etdiyi qüvvələr onları məğlub edib bir çoxunu əsir götürürlər. Daha sonra isə onlar Urmiya, Xoy və Salmas şəhərlərini üsyançılardan təmizləyirlər.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Xiyabani hərəkatı yatırıldıqdan sonra Nurulla xan Yekani həbs olunub.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=55}} Bir müddət həbsdə qaldıqdan sonra azadlığa buraxılıb.{{sfn|Müciri|1962|p=2}} 

=== Digər hərəkatlarda ===
Azadlığa çıxdıqdan sonra bir neçə yoldaşı ilə birlikdə Xorasana gedib və Azadlıq uğrunda Mübarizlər Komitəsinə üzv olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=به یاد مبارز کهنسال و قهرمان شکنجه‌گاه‌ها، نورالله خان یکانی |url=https://adfmk.com/2023/09/08/%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%D9%87%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D9%86%D8%AC%D9%87%DA%AF%D8%A7/ |access-date=2025-03-17 |website=adfmk.com}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həqqi|2001|p=118}} Burada [[Məhəmmədtağı xan Püsyan]]ın rəhbərliyi ilə baş tutmuş üsyanda iştirak edib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=29}}{{sfn|Müciri|1962|p=2}} Hərəkat yatırıldıqdan sonra Təbrizə qayıdıb və 1922-ci ildə başlamış Lahuti hərəkatına qoşulub.{{sfn|Həqqi|2001|p=118}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=30}}{{sfn|Müciri|1962|p=2}} Hərəkat məğlub olduqdan sonra həbs olunub&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; və Yekan mahalında açdığı məktəblər bağlanıb.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}} Daha sonra Yekan mahalından çıxmamaq şərtilə həbsdən azad olunub.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=32}}{{sfn|Müciri|1962|p=3}} 

1941-ci ilin avqust sentyabr aylarında Britaniya və SSRİ qoşunları [[Britaniya–SSRİ qoşunlarının İrana müdaxiləsi|İrana daxil oldular]].{{sfn|Atabaki|2000|p=64}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WW2 People's War - Fact File : Persia Invaded |url=https://www.bbc.co.uk/history/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1130121.shtml |access-date=2025-03-10 |website=www.bbc.co.uk |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225064842/https://www.bbc.co.uk/history/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1130121.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-07 |title=World War II - Pacific, Japan, Allies {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/World-War-II/The-war-in-the-Pacific-1938-41 |access-date=2025-03-10 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2015-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814074755/https://www.britannica.com/event/World-War-II/The-war-in-the-Pacific-1938-41 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1941-ci il sentyabrın 17-də Rza şah taxtından imtina edərək İranı tərk etdi.{{sfn|Ələkbərli|2021|p=113}}{{sfn|Atabaki|2000|p=65}} Bundan sonra ölkə ərazisində həbsdə olan siyasi məhbuslar azadlığa buraxıldılar və müxtəlif siyasi təşkilatlar yaranmağa başladı.{{sfn|Məmmədli|2009|p=99}}{{sfn|Əmirov|2000|p=13}} Nurulla xan Yekani 1941-ci ildə Tudə Partiyası qurulduqdan sonra ora üzv olub və Mərənd, Xoy{{sfn|Çeşmazər|1986|p=36}} və Salmas bölgələrində partiya təşkilatlarının yaradılmasında iştirak edib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=25}}{{sfn|Müciri|1962|p=3}} 1944-cü ildə Tudə Partiyasının Xoy Vilayət Komitəsinin sədri seçilib.{{sfn|Müciri|1962|p=3}}{{sfn|Həsənov|2004|p=65}} 1945-ci ildə Tudə Partiyasının Azərbaycan təşkilatının konfransı keçirilib. Nurulla xan Yekani bu konfransın açılışını edib.{{sfn|Müciri|1962|p=3}} Bu konfransa gizli səsvermə yolu ilə partiyanın Azərbaycan təşkilatının Əyalət Komitəsinə, Rəyasət heyətinə və Təftiş komissiyasına seçkilər keçirilib.{{sfn|Müciri|1962|p=3}}{{sfn|Həsənli|2023|p=195}} Ən çox səs alan 5 nəfərdən biri də Nurulla xan Yekani olub.{{sfn|Həsənli|2023|p=195}}

=== 21 Azər hərəkatında ===
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaradılmasında iştirak edib{{sfn|Rəhimli|2003|p=63}} və firqənin Xoy komitəsinin sədri olub.{{sfn|Fərhadov|2024|p=46}}{{sfn|Həsənov|2007|p=561}}{{sfn|Mərəndli|2017|p=317}}{{sfn|Həsənov|2004|p=119}} Bundan başqa partiyanın Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü olub'''.'''{{sfn|Yekani Zare|2004|p=33}}{{sfn|Çeşmazər|1986|p=70}} 1945-ci il oktyabrın 2-də Təbriz şəhərində Azərbaycan Demokrat Firqəsinin təşkilatlarından seçilmiş nümayəndələrin o cümlədən də Nurulla xan Yekaninin iştirakı ilə firqənin birinci qurultayı keçirilib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=59}}{{sfn|Vilayi|1975|p=8}} 1945-ci il noyabrın 8-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin iclası baş tutub.{{sfn|Həsənov|2004|p=125}} Bu iclasda fədai dəstələrinin yaradılması haqda qərar qəbul edildi.{{sfn|Həsənov|2004|p=125}}{{sfn|Şəmidə|1961|p=139}} Xoyda fədailərin toplanmasına Nurulla xan Yekani rəhbərlik edib.{{sfn|Pişəvəri|2005|p=227}} 1945-ci il noyabrın 20-də [[Təbriz Ərk teatrı]]nın binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb.{{sfn|Atabaki|2000|p=113}}{{sfn|Həsənli|1998|p=269}}{{sfn|Pişəvəri|2005|p=255}} Noyabrın 21-də konqres nümayəndələrindən, seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Milli heyət yaradıldı.{{sfn|Atabaki|2000|p=114}}{{sfn|Həsənli|1998|p=272}} Nurulla xan Yekani də Milli heyətə seçilən 39 nəfərdən biri olub.{{sfn|Həsənli|1998|p=273}}{{sfn|Çeşmazər|1986|p=70}}{{sfn|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I|2022|p=607}} 1945-ci il noyabrın 27-dən dekabrın 2-ə qədər [[İran]] tarixində ilk dəfə qadınların da iştirak etdiyi azad seçkilər keçirilib.{{sfn|Atabaki|2000|p=114}}{{sfn|Şəmidə|1961|p=139}}{{sfn|Həsənov|2004|p=139}} Xoyda keçirilən seçkilər nəticəsində Nurulla xan Yekani səs toplayaraq [[Azərbaycan Milli Məclisi (İran)|Azərbaycan Milli Məclisi]]nə [[Xoy]]dan nümayəndə seçilib.{{sfn|Mərəndli|2017|p=317}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}}

1945-ci il dekabrın 12-də [[Azərbaycan Milli Hökuməti]] qurulub.{{sfn|İbrahimov|1948|p=32}} Salamulla Cavid Azərbaycan Milli Hökumətinin Daxili İşlər naziri kimi təsdiq olunduqdan sonra Nurulla xan Yekani və [[Möhsün Milaniyan]]&lt;nowiki/&gt;ı özünə müavin təyin edib.{{sfn|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti II|2020|p=1155}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=33}}{{sfn|Müciri|1962|p=3}}{{sfn|Çeşmazər|1986|p=71}} Xoy komitəsinin sədri olduğu dövrdə Xoy şəhərinə su çəkilib, kimsəsi uşaqlar üçün uşaq evi{{sfn|Yekani Zare|2004|p=78}} və yeni məktəblər açılıb.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=43}}{{sfn|Müciri|1962|p=3}}{{sfn|Mərəndli|2017|p=317}} Açılan yeni məktəblərdə təhsil alan uşaqların məktəbli geyimləri Nurulla xan Yekaninin hesabına təmin olunurdu.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bu məktəblərdə bir müddət Cabbar Bağçaban da dərs deyib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bundan başqa şəhər ətrafında olan bataqlıqlar qurudulub. Xoy şəhərində Şəhrabani küçəsində 700–800 tamaşaçı yeri olan teatr açılıb.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Azərbaycan Milli Hökumətinin son aylarında Urmiya şəhərinin polis rəisi təyin edilib.{{sfn|Fərhadov|2024|p=46}}{{sfn|Həqqi|2001|p=118}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=43}}{{sfn|Müciri|1962|p=3}}

1946-cı il dekabrın 5-də [[Miyanə]] istiqamətində hücum edən şah qoşunları [[Qulam Yəhya]]nın rəhbərlik etdiyi fədailər tərəfindən dayandırıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rəhmanifər |first=Məhəmməd |date=2015-01-04 |title=Güney Azərbaycanda Milli Hökumətin süqutundan sonra nələr yaşandı? |url=https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |access-date=2025-02-06 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2025-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104092154/https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2006|p=437}} Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün [[Azərbaycan Milli Hökuməti|Milli Hökumətə]] müraciətlər edirdilər.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}} Bundan sonra [[Seyid Cəfər Pişəvəri|Mir Cəfər Pişəvəri]]nin rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi quruldu.{{sfn|Rəhimli|2009|p=106}}{{sfn|Hasanli|2006|p=366}} Komitənin ilk işi [[Təbriz]]də hərbi vəziyyət elan edib, &quot;Babək&quot; adlı könüllü dəstələr qurmaq oldu.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}{{sfn|Atabaki|2000|p=172}}{{sfn|Sultanlı|2010|p=83}} Könüllü dəstələrə ilk etapda 600 nəfər üzv oldu.{{sfn|Hasanli|2006|p=366}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=143}} Bundan sonra Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün [[SSRİ|Sovet İttifaqı]]na müraciət etdi.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=514144&amp;pno=213 |title=Pişəvəri S.C. Məqalə və çıxışlarından seçmələr (Təbriz 1945-1946-cı illər) |publisher=Nurlar nəşriyyatı |year=2016 |isbn=9789952504444 |location=[[Bakı]] |pages=415 |language=az |access-date=2025-04-10 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423203214/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=514144&amp;pno=213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin bu istəyi cavabsız qaldı.{{sfn|Həsənli|2006|p=441}}

1946-cı il dekabrın 11-də [[Azərbaycan Milli Məclisi (İran)|Azərbaycan Əyalət Əncüməni]] qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarına və fədai qüvvələrinə şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmək və döyüş meydanlarını tərk etmək haqqında qərar verdi.{{sfn|Rossow|1956|p=30}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=149}}{{sfn|Hasanli|2006|p=370}} Elə həmin gündən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən &quot;İran vətənpərvərləri&quot; adlandırılırdılar.{{sfn|Balayev|2018|p=36}} Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} [[Təbriz]] və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}&lt;ref name=&quot;:22222&quot;&gt;{{Cite book |last=Duqlas |first=Vilyam |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=223661&amp;pno=33 |title=Strange lands and friendly people |publisher=Harper &amp; Brothers Publishers |year=1951 |location=[[Nyu-York]] |pages=45 |language=en |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331073324/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=223661&amp;pno=33 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Azərbaycan Milli Hökuməti]] süqut etdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lenczowski |first=George |url=https://ideas.repec.org/a/sae/anname/v401y1972i1p45-55.html |title=United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959 |publisher=Annals of the American Academy of Political and Social Science |year=1972 |volume=401 |pages=49 |language=en |doi=10.1177/000271627240100106 |issn=0002-7162 |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312070608/https://ideas.repec.org/a/sae/anname/v401y1972i1p45-55.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{sfn|Həsənli|2006|p=445}} 1946-cı il dekabrın 14-də [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] və [[Böyük Britaniya]] tərəfindən dəstəklənən [[İran]] ordusu [[Təbriz|Təbrizə]] daxil oldu.{{sfn|Həsənli|2006|p=448}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McEvoy |first=Joanne |url=https://archive.org/details/powersharinginde0000unse |title=Power Sharing in Deeply Divided Places |last2=O'Leary |first2=Brendan |date=2013 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812245011 |location=Filadelfiya |pages=[https://archive.org/details/powersharinginde0000unse/page/n200 191]}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi.&lt;ref name=&quot;:22222&quot; /&gt;{{sfn|Həsənli|2006|p=448}} Minlərlə insan həbs olundu, sürgün edildi.{{sfn|Hasanli|2006|p=375}} Baş verən qırğınlarda [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi|ADF]] üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən [[Əli Fitrət]], [[Sədi Yüzbəndi]], [[Cəfər Kaşif]] və [[Məhəmmədbağır Niknam]] qətlə yetirildilər.{{sfn|Balayev|2018|p=137}}{{sfn|Əmirov|2000|p=51}}{{sfn|Əliqızı|2001|p=24}} Nurulla xan Yekani də həbs olunub.{{sfn|Mərəndli|2017|p=173}} Həbsxanada işgəncələrə məruz qalıb və dabanlarına mismarlar vurulub.{{sfn|Həqqi|2001|p=118}}{{sfn|Mərəndli|2017|p=177}}{{sfn|Yekani Zare|2004|p=37}} 1947-ci il avqustun 26-da Urmiyada{{sfn|Bayramzadə|2015|p=181}} dar ağacından asılıb.{{sfn|Mərəndli|2017|p=177}}{{sfn|Müciri|1962|p=4}}{{sfn|Şəmidə|1961|p=164}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=İsmayılov |first=Güləddin |date=2022-05-05 |title=Şəhid Mirzə Nurulla xan Yekani |url=http://adfmr.megavisionsites.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/%C5%9F%C9%99hi-d-mi-rz%C9%99-nurulla-xan-yekani- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529032644/http://adfmr.megavisionsites.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/%C5%9F%C9%99hi-d-mi-rz%C9%99-nurulla-xan-yekani- |archive-date=2024-05-29 |access-date=2025-01-22 |website=Azərbaycan Demokrat Firqəsi}}&lt;/ref&gt; Edamdan qabaq Səttarxana həsr edilmiş şeir deyib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=525-ci qəzet - Urmiya-Türkün beşiyi, sevgi ocağı... |url=https://525.az/news/19935-urmiya-turkun-besiyi-sevgi-ocagi |access-date=2025-02-13 |website=525.az |archive-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213082837/https://525.az/news/19935-urmiya-turkun-besiyi-sevgi-ocagi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|İbrahimov|1948|p=44}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Xəndan |first=Cəfər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=160771&amp;pno=1 |title=Uğur yolu |publisher=Azərnəşr |year=1987 |location=[[Bakı]] |pages=144 |language=az |access-date=2025-09-18 |archive-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514153713/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=160771&amp;pno=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Nurulla xan Yekaninin nəşi Urmiyada yaşayan yekanlılar tərəfindən təhvil alınıb və Ağa İbrahim qəbiristanlığında dəfn olunub.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=37}}

== Ailəsi ==
Atası Ağabəy Zeynəb xanımla ailə qurub. Bu evlilikdə Mirzə Nurulla, Mirzə Məhəmmədəli və Həlimə adlı övladları dünyaya gəlib.{{sfn|Yekani Zare|2004|p=17}}

Nurulla xan Yekani 3 dəfə evli olub. İlk dəfə Zöhrə xanımla ailə qurub. Bu evlilikdən Zəkiyə, Məlahət, Mehparə adlı qızları, Mehrəli xan, İskəndər xan, Firuz xan adlı oğulları olub. İkinci dəfə Mələk xanımla ailə qurub. Bu evlilikdən övladları olmayıb. Üçüncü dəfə Fatma xanımla ailə qurub. Bu evlilikdən isə Zeynəb və İranduxt adlı qızları dünyaya gəlib.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Atabaki |first=Touraj |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.257 |title=Azerbaijan: Ethnicity and the Struggle for Power in Iran |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=9781860645549 |location=[[London]] |page=288 |language=en |ref={{SfnRef|Atabaki|2000}} |author-link=Turəc Atabəki |access-date=2025-03-17 |archive-date=2025-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319084233/https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.257 |url-status=live }}
* {{Cite book|url=https://ebooks.az/az/book/chtilmu|title=&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I. Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin orqanı: 1945-1946-cı illər, Təbriz.|volume=I|publisher=Elm nəşriyyatı|year=2022|isbn=978-9952-556-47-6|location=[[Bakı]]|page=928|language=az|ref={{SfnRef|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I|2022}}|access-date=2025-05-08|archive-date=2025-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250514053010/https://ebooks.az/az/book/chtilmu|url-status=live}}
* {{Cite book |title=&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti II. Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin orqanı: 1945-1946-cı illər, Təbriz. |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2020 |volume=II |location=[[Bakı]] |page=1627 |language=az |ref={{SfnRef|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti II|2020}}}}
* {{Cite book |last=Balayev |first=Xaqan |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=605320&amp;pno=70 |title=Azərbaycanın sosial-siyasi həyatında cənublu mühacirlərin iştirakı (1947-1991) |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=9789952370911 |location=[[Bakı]] |page=198 |language=az |ref={{SfnRef|Balayev|2018}} |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223212353/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=605320&amp;pno=70 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Bayramzadə |first=Səməd |url=http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |title=&quot;21 Azər – 70&quot; fotoalbom (şərhlərlə) |publisher=“Araz” nəşriyyatı |year=2015 |isbn=9789952828535 |location=[[Bakı]] |page=185 |language=az |ref={{SfnRef|Bayramzadə|2015}} |access-date=2025-03-12 |archive-date=2022-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309080413/http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |url-status= }}
* {{Cite book |last=Çeşmazər |first=Mirqasım |url=http://www.achiq.info/m.hukumet/adfchL.pdf |title=Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaranması və fəaliyyəti |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1986 |7= |location=[[Bakı]] |page=121 |language=az |author-link=Mirqasım Çeşmazər |ref={{SfnRef|Çeşmazər|1986}} |access-date=2024-11-29 |archive-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502083542/http://www.achiq.info/m.hukumet/adfchL.pdf |url-status=unfit }}
* {{Cite book |last=Əliqızı |first=Almaz |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |title=Azadlıq və istiqlal poeziyası |publisher=Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatı |year=2001 |isbn=9789952817607 |location=[[Bakı]] |page=160 |language=az |ref={{SfnRef|Əliqızı|2001}} |author-link=Almaz Məmmədova |access-date=2025-03-14 |archive-date=2025-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128110634/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Ələkbərli |first=Faiq |url=https://ebooks.az/ru/book/btrupac |title=Azərbaycan türk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi: XIX-XX əsrlər |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2021 |isbn=9789952817607 |volume=III |location=[[Bakı]] |page=684 |language=az |ref={{SfnRef|Ələkbərli|2021}} |access-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203155332/https://ebooks.az/ru/book/btrupac |archive-date=2024-12-03 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Əmirov |first=Sabir |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=13402&amp;pno=1 |title=Cənubi Azərbaycan milli-demokratik ədəbiyyatı (1941-1990) |publisher=[[Elm (nəşriyyat, SSRİ)|Elm nəşriyyatı]] |year=2000 |isbn=5806612600 |location=[[Bakı]] |page=257 |language=az |ref={{SfnRef|Əmirov|2000}} |author-link=Sabir Nəbioğlu |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222114506/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=13402&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book|last=Fərhadov|first=Əli|url=http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2025/11/azhistorymuseum.gov.az_97_monoqrafiya_cap.pdf|title=“Azərbaycan” qəzetində (1947-1949) publisistika, mədəniyyət və ictimai-siyasi, iqtisadi məsələlər|publisher=Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi|year=2024|location=[[Bakı]]|page=320|language=az|ref={{SfnRef|Fərhadov|2024}}}}
* {{Cite book |last=Fəthi |first=Nüsrətulla |url= |title=دیدار با همرزم ستارخان / Səttarxanın silahdaşı ilə görüş |publisher=نشر آذربایجان |year=2015 |location=[[Bakı]] |page=344 |isbn=9786005612233 |language=fa |ref={{SfnRef|Fəthi|2015}}}}
* {{Cite book |last=Hasanli |first=Jamil |title=At the Dawn of the Cold War: The Soviet-American Crisis over Iranian Azerbaijan, 1941–1946 |url=https://archive.org/details/atdawnofcoldwars0000hasa |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers |year=2006 |isbn=978-0742540552 |location=Lanham |page=[https://archive.org/details/atdawnofcoldwars0000hasa/page/n433 416] |language=az |ref={{SfnRef|Hasanli|2006}} |author-link=Cəmil Həsənli }}
* {{Cite book|last=Həqqi|first=Bəhruz|url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=10137&amp;pno=1|title=Milli hökumətin fədaisi Səfərxan (32 il siyasi həbsdə)|publisher=Nurlan nəşriyyatı|year=2001|location=[[Bakı]]|page=264|language=az|ref={{SfnRef|Həqqi|2001}}}}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=https://www.kitabxana.net/files/books/file/1268836078.pdf |title=Güney Azərbaycan:Tehran - Bakı - Moskva arasında |publisher=Diplomat nəşriyyatı |year=1998 |location=[[Bakı]] |page=324 |language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|1998}} |author-link=Cəmil Həsənli |access-date=2024-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204183606/https://www.kitabxana.net/files/books/file/1268836078.pdf |archive-date=2024-12-04 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |title=СССР-Иран: Азербайджанский кризис и начало холодной войны: 1941-1946 гг. |publisher=Герои Отечества |year=2006 |isbn=5910170120 |location=[[Moskva]] |page=560 |language=ru |ref={{SfnRef|Həsənli|2006}} |author-link=Cəmil Həsənli |access-date=2025-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221044555/http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |archive-date=2024-12-21 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənov |first=Həsən |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=928&amp;pno=1 |title=Cənubi Azərbaycanda Milli Demokratik hərəkat (1941-1946-cı illər) |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2004 |location=[[Bakı]] |page=204 |language=az |author-link=Həsən Həsənov (siyasətçi, 1904) |ref={{SfnRef|Həsənov|2004}} |access-date=2025-02-13 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423203208/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=928&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənov |first=Həsən |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=35642&amp;pno=1 |title=Иранский дневник (1944-1946 гг.) |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2007 |isbn=5-8066-1706-8 |location=[[Bakı]] |page=576 |language=ru |ref={{SfnRef|Həsənov|2007}} |author-link=Həsən Həsənov (siyasətçi, 1904) |access-date=2025-05-05 |archive-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514054928/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=35642&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Şəmidə |first=Əli |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=239418&amp;pno=1 |title=İranda fəhlə və həmkarlar hərəkatı (1941-1946) |publisher=Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Nəşriyyatı |year=1961 |location=[[Bakı]] |page=181 |language=az |ref={{SfnRef|Şəmidə|1961}} |author-link=Əli Şəmidə }}
* {{Cite book |last=İbrahimov |first=Mirzə |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=571678&amp;pno=1 |title=O демократическом движении в Южном Азербайджане |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1948 |7= |location=[[Bakı]] |page=48 |language=ru |author-link=Mirzə İbrahimov |ref={{SfnRef|İbrahimov|1948}} |access-date=2025-02-13 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423203220/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=571678&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:851748&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq |title=Güney Azərbaycan: Tarixin yol ayrıcında (1939–1945) |publisher=Qanun nəşriyyatı |year=2023 |isbn=9789952385717 |location=[[Bakı]] |page=496 |language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2023}} |author-link=Cəmil Həsənli |url-status= }}
* {{Cite book |last=Məmmədli |first=Pərvanə |url=https://ebooks.az/az/book/NSmJujO3 |title=Cənubi Azərbaycan mətbuatı tarixi: XIX-XX-XXI yüzilliklər |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2009 |location=[[Bakı]] |page=230 |language=AZ |ref={{SfnRef|Məmmədli|2009}} }}
* {{Cite book |last=Mərəndli |first=Barış |url=https://ebooks.az/az/book/OM4pnVRU |title=&quot;21 Azər&quot; soyqırımı: 1946-1947-ci illərdə Cənubi Azərbaycanda kütləvi qırğınlar |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2017 |isbn=978-9952-8312-8-3 |location=[[Bakı]] |page=376 |language=AZ |ref={{SfnRef|Mərəndli|2017}} |access-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207083409/https://ebooks.az/az/book/OM4pnVRU |archive-date=2024-12-07 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Müciri |first=Cəfər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=239103&amp;pno=1 |title=Azadlıq yolunun mübarizləri |publisher=Azərbaycan ruznaməsi |year=1962 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=208 |language=AZ |ref={{SfnRef|Müciri|1962}} |author-link=Cəfər Müciri |access-date=2025-03-11 |archive-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514061451/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=239103&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Pişəvəri |first=Seyid Cəfər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=6416&amp;pno=2 |title=Xatirələr (1941-1945) |publisher=Azərbaycan Demokrat Firqəsinin nəşri |year=2005 |location=[[Bakı]] |page=394 |language=az |ref={{SfnRef|Pişəvəri|2005}} |author-link=Seyid Cəfər Pişəvəri |access-date=2025-03-18 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225023605/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=6416&amp;pno=2 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=2100&amp;pno=1 |title=Güney Azərbaycan milli-demokratik hərəkat (1941-1946) |publisher=Meqa nəşriyyatı |year=2003 |location=[[Bakı]] |page=207 |language=az |ref={{SfnRef|Rəhimli|2003}} |access-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217072732/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=2100&amp;pno=1 |archive-date=2024-12-17 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=https://ebooks.az/az/book/5cu7qETZ |title=Mübarizə burulğanlarında keçən ömür: Seyid Cəfər Pişəvəri |publisher=Nurlar NPM |year=2009 |isbn=9789952450064 |location=[[Bakı]] |page=400 |language=az |ref={{SfnRef|Rəhimli|2009}} |access-date=2025-10-01 |archive-date=2025-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714212638/https://ebooks.az/az/book/5cu7qETZ |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Tağıyeva |first=Şövkət |url=https://ebooks.az/az/book/jtngoxb |title=Güney Azərbaycan |last2=Rəhimli |first2=Əkrəm |last3=Bayramzadə |first3=Səməd |publisher=Orxan NPM |year=2000 |location=[[Bakı]] |page=517 |language=az |ref={{SfnRef|Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə|2000}} |author-link=Şövkət Tağıyeva |access-date=2024-12-18 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203175157/https://ebooks.az/az/book/jtngoxb |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Vilayi |first=Mir Rəhim |url=https://www.achiq.info/m.hukumet/vilai%20butun%20dL.pdf |title=Cənubi Azərbaycanda Milli Azadlıq Uğrunda Demokratik Mətbuatın Mübarizəsi (1945 1946 cı illər) |year=1975 |location=[[Bakı]] |page=57 |language=az |ref={{SfnRef|Vilayi|1975}} |author-link=Mir Rəhim Vilayi |access-date=2025-03-06 |archive-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005004320/https://achiq.info/m.hukumet/vilai%20butun%20dL.pdf |url-status=live }}
* {{Cite book |last= |first= |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=68586&amp;pno=1 |title=XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar (1900-1985). Məqalələr məcmuəsi |publisher=Azərbaycan SSR EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutu |year=1990 |location=[[Bakı]] |page=216 |language=az |ref={{SfnRef|XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar|1990}} |access-date=2025-03-26 |archive-date=2025-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331061755/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=68586&amp;pno=1 |url-status=live }}


* {{Cite book|last=Yekani Zare|first=Pərviz|url=https://turuz.com/saz/book/title/Mirza+Nurullahxan+Yekani+Zare+-+P%C9%99rviz+Yekaniye+Zare|title=میرزا نوراله خان یکانی زارع از پس غبار زمان|publisher=Yaz nəşriyyatı|year=2004|isbn=978-964-95129-8-5|location=[[Urmiya]]|page=156|language=fa|ref={{SfnRef|Yekani Zare|2004}}}}

* {{Cite book|last=|first=|url=https://ebooks.az/az/book/upaibzx|title=Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki: 1828-1917|volume=I|publisher=Elm nəşriyyatı|year=2021|isbn=978-9952-495-95-8|location=Bakı|page=416|language=az|ref={{SfnRef|Cənubi Azərbaycan tarixinin oçerki|2021}}}}

* [http://www.rezahamraz.com/fa/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=171&amp;Itemid=49 Sərhəng Nurulla xan Yekani] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141119011911/http://www.rezahamraz.com/fa/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=171&amp;Itemid=49 |date=2014-11-19 }}
{{refend}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://turuz.com/saz/book/title/Mirza+Nurullahxan+Yekani+Zare+-+P%C9%99rviz+Yekaniye+Zare Pərviz Yekani — Mirzə Nurulla xan Yekani]
{{Azərbaycan Milli Hökuməti}}
{{Məşrutə hərəkatına təsir edən şəxslər}}

[[Kateqoriya:Mərənddə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Cənubi Azərbaycan tarixi]]
[[Kateqoriya:İran Məşrutə inqilabı]]
[[Kateqoriya:Yekanlılar]]
[[Kateqoriya:İran Məşrutə inqilabının tərəfdarları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:Tudə partiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>1u1tqcez4tgo1sd1xbqda2wab55mcbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futurama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272144</id>
    <revision>
      <id>9037441</id>
      <parentid>8963264</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>176426</id>
      </contributor>
      <comment>173</comment>
      <origin>9037441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6302" sha1="k8vwoerc6um9oana1avcssvriiipf71" xml:space="preserve">{{Cizgi serialı
|şəkil                  = Futurama.jpg
|şəklin ölçüsü=210px|seriyaların sayı=173}}

'''Futurama''' — Mett Qreyninqin [[Fox Broadcasting Company|Fox]] televiziyası üçün yaratdığı [[Elmi fantastika|elmi fantastik]], [[sitkom]] cizgi serialı. Serialın baş qəhrəmanı [[Filip C. Fray]] pizza sifarişini çatdırarkən ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihazın içərisinə düşür, nəticədə 1000 il müddətində donmuş vəziyətdə qalır. Fray diriləndə planetlərarası çatdırılma şirkətində işə düzəlir, burada o, yadplanetli Lila və robot Bender ilə birlikdə işləyir. Qreyninq serialı yaratmağı 1990-cı illərdə &quot;''[[Simpsonlar]]''&quot; serialı üzərində işləyərkən düşündü, o personajları və hekayəni qurmaq üçün həmkarı Devid X. Koen ilə birlikdə çalışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seibold |first=Witney |date=July 8, 2022 |title=How Futurama Found The Right Balance Of Comedy And Sci-Fi |url=https://www.slashfilm.com/921772/how-futurama-found-the-right-balance-of-comedy-and-sci-fi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202104503/https://www.slashfilm.com/921772/how-futurama-found-the-right-balance-of-comedy-and-sci-fi/ |archive-date=February 2, 2023 |access-date=February 2, 2023 |website=/Film}}&lt;/ref&gt;

[[Fox Broadcasting Company|Fox]] serialı yayımlamaqdan imtina etdikdən sonra, &quot;''Futurama''&quot; 2003–2007-ci illər arasında [[Adult Swim]]-də yayımlandı. Sonralar [[Comedy Central]], 20th Century ilə müqavilə bağlayaraq yeni mövsümü nümayiş etməyə başladı.&lt;ref name=RottenTomatoesMattGroenigClarifiesFuture&gt;{{cite news|url=https://www.rottentomatoes.com/news/1648183/ |title=Groening's Bargain to Yield Four ''Futurama'' Movies |agency=Reuters |date=January 28, 2007 |access-date=June 3, 2008 |first=Fred |last=Topel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416100052/http://www.rottentomatoes.com/news/1648183/ |archive-date=April 16, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters&gt;{{cite news|last=Wallenstein |first=Andrew |url=http://entertainment.tv.yahoo.com/entnews/va/20060622/115104459800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061106224128/http://entertainment.tv.yahoo.com/entnews/va/20060622/115104459800.html |url-status=dead |archive-date=November 6, 2006 |title=&quot;Futurama&quot; gets new life on Comedy Central |agency=Reuters |date=June 22, 2006 |access-date=June 3, 2008 }}&lt;/ref&gt;

Sonuncu epizodu [[2013]]-cü ildə yayımlanan &quot;''Futurama''&quot; 10 ildən sonra yeni mövsümlə ekranlara qayıtdı. Serialın səkkizinci mövsümü 2023-cü ilin iyulunda Hulu-da buraxılmağa başlandı.

&quot;''Futurama''&quot; yayımladığı dövrlərdə geniş müvəffəqiyət qazandı, 17 &quot;[[Enni mükafatı|Enni]]&quot; mükafatı nominasiyasından doqquzunu, 12 &quot;[[Emmi mükafatı|Emmi]]&quot; mükafatından isə altısını qazandı. Serial 2013-cü ildə TV Guide tərəfindən tərtib edilmiş &quot;Bütün zamanların ən möhtəşəm 60 cizgi serialı&quot; siyahısında yer tutdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203.aspx|title=TV Guide Magazine's 60 Greatest Cartoons of All Time|first=Rich|last=Sands|date=September 24, 2013|work=TVGuide.com|access-date=July 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710095501/https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203/|archive-date=July 10, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
Serial pizza kuryeri olan [[Filip C. Fray|Frayın]] təsadüfən 1 yanvar 2000-ci il saat 00:00-da dondurulub, 1 yanvar 3000-cü ildə oyanması ilə başlayır.

== Personajlar ==
*[[Filip C. Fray]] — Təmiz qəlbli, uşaq kimi olan [[pizza]] kuryeri. 2000-ci ildə ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihaza düşüb 2999-cu ilin Yeni il ərəfəsində oyanır. Yaşayan yeganə qohumu olan professor Farnsvortun &quot;Planet Eskpress&quot; adlı çatdırılma şirkətində işə düzəlir.
*[[Lila|Turanqa Lila]] — Tək gözlü və mötəbər &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;nin kapitanı.
*[[Bender|Bender Bendinq Rodrigez]] — Söyüşçül, [[Alkoqolizm|əyyaş]], siqaret çəkən, [[kleptomaniya]]k, insansevməz, eqoist və xoşagəlməz robot. Frayın ən yaxşı dostudur və onunla birlikdə yaşayır.
*Professor Hübert C. Farnsvort — Frayın uzaq qardaşoğlu və nəticəsi. &quot;Planet Ekspress&quot; şirkətininin təsisçisi, dəli alim kimi bilinir. O parlaq zəkası ilə müxtəlif ixtiralara imza atıb. Professor &quot;A Clone of My Own&quot; seriyasında davamçı yaratmaq üçün özünü klonlayaraq Kübert Farnsvörtü yaradır.
*[[Zoydberq|Dr. Con A. Zoydberq]] — Dekapod 10 planetindən gələn və &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;də işləyən [[Xərçənglər|xərçəngə]] bənzər yadplanetli həkim. Özünü peşəkar həkim hesab etməsinə baxmayaraq insan anatomiyasından heç bir məlumatı yoxdur. Evsiz və imkansız olduğuna görə şirkətin yaxınlığındakı zibilxanada yaşayır.
*Emi Vonq — Çox varlı, həyasız və &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;ndə uzun müddət təcrübə keçən praktikant. O Mars Universitetində astrofizika tələbəsidir. Marsda anadan olub və milliyətçə çinlidir, [[Kanton dili|kantonca]] söyüş söyür və 31-ci əsr jarqonlarından istifadə edir.
*Hermes Konrad — &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;nin buxalteri. Milliyətcə [[yamayka]]lıdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb title|id=0149460}}

[[Kateqoriya:Futurama]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox Television teleserialları]]
[[Kateqoriya:Filmə uyğunlaşdırılmış teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Satirik cizgi serialları]]
[[Kateqoriya:Animasiya serialları]]
[[Kateqoriya:Komediya teleserialları]]
[[Kateqoriya:Ekşn teleserialları]]
[[Kateqoriya:Videooyunlara uyğunlaşdırılmış teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Riçard Nikson haqqında mədəni təsvirlər]]
[[Kateqoriya:2013-cü ildə bitən ABŞ teleserialları]]
[[Kateqoriya:Nyu-York şəhəri haqqında teleseriallar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ABŞ satira teleserialları]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ABŞ sitkomları]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ sitkomları]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ animasiya serialları]]
[[Kateqoriya:20th Century Studios mediafranşizaları]]</text>
      <sha1>k8vwoerc6um9oana1avcssvriiipf71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037446</id>
      <parentid>9037441</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>176426</id>
      </contributor>
      <comment>172</comment>
      <origin>9037446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6302" sha1="j0q2gvwbxncmth592prhn2p8c6n26ta" xml:space="preserve">{{Cizgi serialı
|şəkil                  = Futurama.jpg
|şəklin ölçüsü=210px|seriyaların sayı=172}}

'''Futurama''' — Mett Qreyninqin [[Fox Broadcasting Company|Fox]] televiziyası üçün yaratdığı [[Elmi fantastika|elmi fantastik]], [[sitkom]] cizgi serialı. Serialın baş qəhrəmanı [[Filip C. Fray]] pizza sifarişini çatdırarkən ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihazın içərisinə düşür, nəticədə 1000 il müddətində donmuş vəziyətdə qalır. Fray diriləndə planetlərarası çatdırılma şirkətində işə düzəlir, burada o, yadplanetli Lila və robot Bender ilə birlikdə işləyir. Qreyninq serialı yaratmağı 1990-cı illərdə &quot;''[[Simpsonlar]]''&quot; serialı üzərində işləyərkən düşündü, o personajları və hekayəni qurmaq üçün həmkarı Devid X. Koen ilə birlikdə çalışdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seibold |first=Witney |date=July 8, 2022 |title=How Futurama Found The Right Balance Of Comedy And Sci-Fi |url=https://www.slashfilm.com/921772/how-futurama-found-the-right-balance-of-comedy-and-sci-fi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202104503/https://www.slashfilm.com/921772/how-futurama-found-the-right-balance-of-comedy-and-sci-fi/ |archive-date=February 2, 2023 |access-date=February 2, 2023 |website=/Film}}&lt;/ref&gt;

[[Fox Broadcasting Company|Fox]] serialı yayımlamaqdan imtina etdikdən sonra, &quot;''Futurama''&quot; 2003–2007-ci illər arasında [[Adult Swim]]-də yayımlandı. Sonralar [[Comedy Central]], 20th Century ilə müqavilə bağlayaraq yeni mövsümü nümayiş etməyə başladı.&lt;ref name=RottenTomatoesMattGroenigClarifiesFuture&gt;{{cite news|url=https://www.rottentomatoes.com/news/1648183/ |title=Groening's Bargain to Yield Four ''Futurama'' Movies |agency=Reuters |date=January 28, 2007 |access-date=June 3, 2008 |first=Fred |last=Topel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416100052/http://www.rottentomatoes.com/news/1648183/ |archive-date=April 16, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters&gt;{{cite news|last=Wallenstein |first=Andrew |url=http://entertainment.tv.yahoo.com/entnews/va/20060622/115104459800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061106224128/http://entertainment.tv.yahoo.com/entnews/va/20060622/115104459800.html |url-status=dead |archive-date=November 6, 2006 |title=&quot;Futurama&quot; gets new life on Comedy Central |agency=Reuters |date=June 22, 2006 |access-date=June 3, 2008 }}&lt;/ref&gt;

Sonuncu epizodu [[2013]]-cü ildə yayımlanan &quot;''Futurama''&quot; 10 ildən sonra yeni mövsümlə ekranlara qayıtdı. Serialın səkkizinci mövsümü 2023-cü ilin iyulunda Hulu-da buraxılmağa başlandı.

&quot;''Futurama''&quot; yayımladığı dövrlərdə geniş müvəffəqiyət qazandı, 17 &quot;[[Enni mükafatı|Enni]]&quot; mükafatı nominasiyasından doqquzunu, 12 &quot;[[Emmi mükafatı|Emmi]]&quot; mükafatından isə altısını qazandı. Serial 2013-cü ildə TV Guide tərəfindən tərtib edilmiş &quot;Bütün zamanların ən möhtəşəm 60 cizgi serialı&quot; siyahısında yer tutdu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203.aspx|title=TV Guide Magazine's 60 Greatest Cartoons of All Time|first=Rich|last=Sands|date=September 24, 2013|work=TVGuide.com|access-date=July 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710095501/https://www.tvguide.com/news/greatest-cartoons-tv-guide-magazine-1071203/|archive-date=July 10, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
Serial pizza kuryeri olan [[Filip C. Fray|Frayın]] təsadüfən 1 yanvar 2000-ci il saat 00:00-da dondurulub, 1 yanvar 3000-cü ildə oyanması ilə başlayır.

== Personajlar ==
*[[Filip C. Fray]] — Təmiz qəlbli, uşaq kimi olan [[pizza]] kuryeri. 2000-ci ildə ehtiyatsızlıqdan dondurucu cihaza düşüb 2999-cu ilin Yeni il ərəfəsində oyanır. Yaşayan yeganə qohumu olan professor Farnsvortun &quot;Planet Eskpress&quot; adlı çatdırılma şirkətində işə düzəlir.
*[[Lila|Turanqa Lila]] — Tək gözlü və mötəbər &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;nin kapitanı.
*[[Bender|Bender Bendinq Rodrigez]] — Söyüşçül, [[Alkoqolizm|əyyaş]], siqaret çəkən, [[kleptomaniya]]k, insansevməz, eqoist və xoşagəlməz robot. Frayın ən yaxşı dostudur və onunla birlikdə yaşayır.
*Professor Hübert C. Farnsvort — Frayın uzaq qardaşoğlu və nəticəsi. &quot;Planet Ekspress&quot; şirkətininin təsisçisi, dəli alim kimi bilinir. O parlaq zəkası ilə müxtəlif ixtiralara imza atıb. Professor &quot;A Clone of My Own&quot; seriyasında davamçı yaratmaq üçün özünü klonlayaraq Kübert Farnsvörtü yaradır.
*[[Zoydberq|Dr. Con A. Zoydberq]] — Dekapod 10 planetindən gələn və &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;də işləyən [[Xərçənglər|xərçəngə]] bənzər yadplanetli həkim. Özünü peşəkar həkim hesab etməsinə baxmayaraq insan anatomiyasından heç bir məlumatı yoxdur. Evsiz və imkansız olduğuna görə şirkətin yaxınlığındakı zibilxanada yaşayır.
*Emi Vonq — Çox varlı, həyasız və &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;ndə uzun müddət təcrübə keçən praktikant. O Mars Universitetində astrofizika tələbəsidir. Marsda anadan olub və milliyətçə çinlidir, [[Kanton dili|kantonca]] söyüş söyür və 31-ci əsr jarqonlarından istifadə edir.
*Hermes Konrad — &quot;Planet Ekspress Gəmisi&quot;nin buxalteri. Milliyətcə [[yamayka]]lıdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb title|id=0149460}}

[[Kateqoriya:Futurama]]
[[Kateqoriya:20th Century Fox Television teleserialları]]
[[Kateqoriya:Filmə uyğunlaşdırılmış teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Satirik cizgi serialları]]
[[Kateqoriya:Animasiya serialları]]
[[Kateqoriya:Komediya teleserialları]]
[[Kateqoriya:Ekşn teleserialları]]
[[Kateqoriya:Videooyunlara uyğunlaşdırılmış teleseriallar]]
[[Kateqoriya:Nyu-York haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Riçard Nikson haqqında mədəni təsvirlər]]
[[Kateqoriya:2013-cü ildə bitən ABŞ teleserialları]]
[[Kateqoriya:Nyu-York şəhəri haqqında teleseriallar]]
[[Kateqoriya:2020-ci illərin ABŞ satira teleserialları]]
[[Kateqoriya:1990-cı illərin ABŞ sitkomları]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ sitkomları]]
[[Kateqoriya:2000-ci illərin ABŞ animasiya serialları]]
[[Kateqoriya:20th Century Studios mediafranşizaları]]</text>
      <sha1>j0q2gvwbxncmth592prhn2p8c6n26ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mütə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276155</id>
    <revision>
      <id>9037150</id>
      <parentid>9035977</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25475" sha1="1898svlrphfqhaaovhwcwmc215owv46" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{İlkin mənbələr|tarix=avqust 2026}}
'''Mütə''' ({{lang-ar|المتعة}}) və ya '''siğə''' — [[Cəfərilik|Cəfəri]] məzhəbi tərəfindən leqal hesab edilən müvəqqəti nikah.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Müt'a |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta |website=TDV İslâm Ansiklopedisi|access-date=2026-08-15|archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta|archive-date=2026-08-15|url-status=live|language=tr}}&lt;/ref&gt; Bəzi mənbələrdə '''müvəqqəti nikah''' da deyilir.

== Etimologiya ==
[[Ərəb dili]] lüğətində &quot;özündən faydalanılan şey&quot; mənasına gələn mütə, [[fiqh]]i bir [[termin]] olaraq [[boşanma]] və ya evliliyin ləğvindən sonra kişinin qadına verdiyi hər hansı mehriyyəyə deyilir. Bundan başqa müəyyən bir mehriyyə qarşılığında, müəyyən bir vaxta edilən nikaha da mütə deyilir.&lt;ref&gt;[http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&amp;arama=gts&amp;guid=TDK.GTS.52fffc14a45589.65977127 Türk Dil Kurumu, Muta, Muta nikahı] {{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref-tr}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Mütə [[İslam]]dan əvvəl mövcud olan [[ərəb]] adəti idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Canan |first=İbrahim |title=Namus fitnesi muta |year=1992 |location=[[İstanbul]] |pages=30-31 |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Aişə]]nin verdiyi məlumata görə mütə İslamdan əvvəlki dövrdə mövcud olan dörd nikah formasından biri idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəvəvi |title=Şərhul-Muslim |location=[[Misir]] |pages=182 |language=ar|volume=IX}}&lt;/ref&gt; [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in sağlığında isə mütə ehtiyacla bağlı olaraq iki dəfə [[halal]] edilmiş və sünni mənbələrinə görə iki dəfə də qadağan edilmişdir. [[Müslüm ibn Həccac|Müslümün]] bildirdiyinə görə mütə [[Xeybər döyüşü]]ndə üç günlüyünə icazəli olsa da sonradan [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Sünni mənbələrinə görə, Məhəmməd tərəfindən qadağan edilən mütə, ikinci dəfə [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən də qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Feyzi-Rəbbəni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Sünnilikdə mütə ==

Sünnilikdə mütə yekdilliklə [[haram]]dır, amma mütənin qadağan edilmə [[tarix]]i haqqında müxtəlif fikirlər vardır. [[Buxari]]yə görə mütə Xeybər günü,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=16 |language=ar|volume=VII}}&lt;/ref&gt; Müslümə görə [[Məkkənin fəthi]]ndə,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; başqa bir rəvayətdə [[Hüneyn döyüşü|Huneyn müharibəsinin]] bir döyüşü olan olan Əvtas döyüşündə'',''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=3 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[İbn Macə]]yə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=İbn Macə |title=Nikah |pages=44 |language=ar}}&lt;/ref&gt; və [[Əbu Davud]]a&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Nikah, 2072 nömrəli hədis |pages=14 |language=ar}}&lt;/ref&gt; görə isə [[Vida həcci]]ndə qadağan edilmişdir. Sünnilər mütənin haram olması haqqında aşağıdakı hədisləri dəlil olaraq qeyd edirlər. Onlara görə Məhəmməd demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=19, 22, 24 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Darimi |title=Nikah |pages=16 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Hənbəl |first=Əhməd |title=Əl-Müsnəd, |pages=406 |language=ar|volume=III}}&lt;/ref&gt; 
{{Sitat|Ey insanlar, mən sizə qadınlarla mütə etməyə icazə vermişdim. Həqiqətən, Allah bunu qiyamət gününə qədər haram etmişdir. Kimin yanında (mütə nikahlı) qadın varsa, onu azad etsin. Onlara verdiyiniz heç bir şeyi də geri almayın.}}

[[Əli ibn Əbu Talib]] belə demişdir:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=31 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=29-32 |language=ər}}&lt;/ref&gt;  

{{Sitat|Peyğəmbər, Xeybər günündə mütə nikahını və ev eşşəklərinin ətini yasaqlamışdır.}}

[[Səid ibn Cübeyr]] demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Fiqh aləl-Məzahib əl-ərbəə |pages=90-93 |language=ar|volume=VI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|İbn Abbas bir gün xütbə oxuyaraq dedi ki, mütə nikahı leş, qan və donuz əti kimidir.}}

Nəticə olaraq, [[sünni]]lərə görə mütə Məhəmməd tərəfindən [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir və bunun çoxlu dəlili vardır.
== Cəfərilikdə mütə ==
[[Cəfərilər]]ə görə bu nikah haqqında [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in icazəsi vardır və digər [[İslam]] məzhəblərinin əksinə Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən qadağan edilməmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Ekinci |first=Ahmet |title=Şiî Mezhepler Arasında İhtilaflı Bir Mesele: Müt‘a Nikâhı |year=2021 |language=tr}}&lt;/ref&gt; Onların iddiasına görə səhabədən Əli, [[Həsən ibn Əli|Həsən]], [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]], İbn Abbas və [[Abdullah ibn Məsud|İbn Məsud]] kimi tanınmış şəxslərin rəyi də bu istiqamətdədir. [[Cəfərilər]] bu şəxslərə əlavə olaraq [[Zeynülabidin|Zeynəlabidin]], [[Məhəmməd Baqir|Məhəmməd Bağir]], [[Cəfəri Sadiq]], [[Tavus ibn Keysan|Tavus]] və [[Mücahid ibn Cəbr|Mücahid]] kimi [[alim]]lərin də bu fikri müdafiə etdiklərini iddia edirlər və Cəfəri [[imam]]lar da bu fikir üzərində həmfikirdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mürtəza |first=Şərif |title=əl-İntisar |pages=109 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Xülasətul-İcaz |pages=19, 20-21 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Onlara görə mütə nikahı Allah və [[Peyğəmbər]]i tərəfindən halal edilmiş, lakin [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |publisher=Darul-Mufid |year=1993 |location=[[Beyrut]] |pages=9 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Cəfərilər görə mütə nikahı [[sünnə]]dir. Cəfəri-Sadiqdən rəvayət olunan aşağıdakı hədislər, cəfərilikdə mütənin [[sünnə]] olduğunu təsdiq edir. 

Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7 |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Kişilərin mütə etməsi müstəhəbdir. Ömründə bir dəfə mütə etmədən ölən kişiyə yaxşı baxmaram.}}

Başqa bir rəvayətdə Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7-8 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Əgər şəxs mütəni Allahın rızasını axtarmaq üçün və filankəsə (red - xəlifə Ömər qəsd olunur) qarşı çıxmaq məqsədi ilə edirsə, ona səvab vardır.}}

Yuxardakı rəvayətə görə isə mütənin cəfərilərdə ibadət olduğu başa düşülür.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Amili |first=Hur |title=Vəsailuş-Şiə |pages=14/442. |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Möminin kamala yetişməsi ancaq mütə ilə olar.}}

Yuxardakı [[rəvayət]]də deyildiyi kimi cəfərilikdə bu nikah, insanın bağışlanmasında və [[iman]]ının kamilliyində mühüm rol oynayan amildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Zeydilərdə mütə ==
[[Zeydilər]]ə görə mütə nikahı haramdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin haram olduğu məsələsində zeydi [[fəqih]]lərin [[icma]]sı vardır. [[İmam Hadi|Hadi]], şahidi olduğu [[Əhli-Beyt]] şeyxlərindən heç birinin mütəni icazəli görmədiklərini bildirir. Hafiz Əbu Abdillah əl-Ələvi də mütənin qadağan olması haqda Əhli-Beytdəkilər arasında icmanın olduğunu vurğulayıb. Zeydiyyə [[məzhəb]]inin banisi [[Zeyd ibn Əli|Zeyd]]  öz atası vasitəsi ilə Əlidən mütənin qadağan olması haqda aşağıdakı hədisləri rəvayər etmişdir:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Yenə Əli vasitəsi ilə:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zeyd |first= |title=əl-Məcmuul-hədisi vəl-fiqhi |pages=211 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Peyğəmbər Xeybər ilində mütəni qadağan etmişdir.}}

Zeyd ibn Əliyə görə mütə nikahı icazəli deyildir. [[Zeyd ibn Əli]]nin nəql etdiyi bu hədislərə Zeydiyyə məzhəbinin ən mühüm [[mühəddis]] və fəqihlərindən olan Əhməd ibn İsanın &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərində və daha sonra yazılmış digər Zeydi [[hədis]] mənbələrində də yer verilir. &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərdə mütə nikahının qadağan olunmasına dair Zeyd ibn Əli vasitəsilə yuxarda verilmiş hədislərdən başqa mövzu haqqında bir çox hədisə də yer verilmişdir:
* ''&quot;Peyğəmbər gizli nikahı (nikahüs-sir) qadağan etmişdir&quot;,''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Əhməd |title=Əl-Əmali |pages=878-881 |language=ar|volume=II}}&lt;/ref&gt;
* ''&quot;Əli mütə nikahı ilə bağlı fitva verən İbn Abbasa dedi ki, ([[fətva]]da) tələsmə. Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahı ilə eşşək ətini haram buyurmuşdur&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Əli, İbn Abbasa: &quot;Məgər bilmirsən ki, Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahını qadağan etmişdir...&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Bir kişi İbn Ömərin yanına gəlib mütə nikahı haqqında soruşdu. İbn Ömər &quot;haramdır&quot; dedi, kişi dedi ki, filankəs halaldır deyir. İbn Ömər kişiyə dedi ki, filankəs mütə nikahının Xeybər günü haram edildiyini bilir dedi. O kişi də: &quot;mütə haramdır və biz də zina edən deyilik&quot; dedi.&quot;''  &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Peyğəmbər Hüdeybiyyənin fəthi zamanı üç günlüyünə mütə nikahını əmr etdi, sonra isə onu qadağan etdi. Ondan əvvəl və ondan sonra heç kəslə mütə nikahına halallıq vermədi&quot;.''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
Eləcə də Zeydiyyə məzhəbinin ilk fəqih və hədis alimlərindən Əhməd ibn İsa, Məhəmməd ibn Mənsur və əl-Hadi də mütə nikahının haram olması haqqında həmfikirdirlər. Əli vasitəsi ilə mütənin qadağan edildiyini nəql edən əl-Hadi, [[Əhli-Beyt]] [[imam]]larının mütəni icazəli saymadıqlarını, sonradan zühur edən azğın insanların Əhli-Beytin adından yalan uyduraraq bu nikahı icazəli etdiklərini bildirir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İmam Hadi |title=Kitabul-əhkam fil-halal vəl-haram |pages=1/308-309. |language=ar}}&lt;/ref&gt; Öz babası Qasım ər-Rəsidən mütə nikahının [[Quran]] və sünnəyə zidd olduğunu və bu izdivacla haramların [[halal]] edildiyini nəql edən əl-Hadi, mütə məsələsində cəfəriləri tənqid də etmişdir. Əl-Hadi, İmamiyyə şiələrinin mütə nikahını halal hesab etməklə, Allahın hökmlərini rədd edərək bu hökmlərə müqavimət göstərdiklərini və insanın qoyduğu şərtin [[Allah]]ın qoyduğu şərtdən daha zəruri olduğunu dediklərini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İsmaililikdə mütə ==
[[İsmailiyyə]] məzhəbinin banisi hesab olunan Qazı Numan mütə nikahını peyğəmbər tərəfindən qadağan edildiyini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin qadağan olduğunu qeyd edən Qazı Numan, aşağıdakı hədisi nəql edir:

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Mütənin haram olduğunu bəyan edən ismaililər aşağıdakı rəvayəti dəlil olaraq gətirirlər:

{{Sitat|Cəfəri-Sadiqə mütə nikahı ilə bağlı sual verildi. O da: &quot;Mütə kəbininin necə kəsildiyini mənə danış&quot; dedi. Sual verən şəxs: &quot;Qadından mənimlə bir və ya iki dirhəm qarşılığında, bir səfərliyinə və ya bir-iki günlüyünə evlənə bilərsən mi deyə soruşulur və bu şəkildə sövdələşmə edilir&quot; cavabı üzərinə Cəfəri-Sadiq də: &quot;Bu zinadır, bunu ancaq günahkar adam edə bilər&quot; dedi.}}

Qazı Numan Quranda mütə nikahının batil olduğunu bildirən ayələrin də olduğunu qeyd edir və bu məsələyə dair dəlil kimi [[Muminun surəsi]]nin 5-7 ayələrini zikir edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Digər məzhəblərdə mütə ==
[[Nüseyrilər|Nuseyrilikdə]], [[İbadilik]]də,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İbadilikdə mütə |url=https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424010144/https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-02-04 }}&lt;/ref&gt; [[Ələvilik]]də,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Dalkıran |title=İmamiyye Şiası’nın Mut’a nikahı uygulamasına karşı Ahmet Feyzi’nin eleştirileri |year=2007 |language=tr|first=Sayın}}&lt;/ref&gt; [[Sələfilik]]də və Anadolu ələviliyində mütə qadağandır. [[Zahirilik]]də də qadağan olan mütə&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; haqqında zahirilərin imamı [[İbn Həzm]] bunları deyir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Həzm |title=Əl-Muhəllə |location=[[Misir]] |pages=141 |language=ar|volume=XI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Müəyyən müddət ərzində kəsilən mütə nikahı icazəli deyildir. Rəsulullahın zamanında halal idi. Allah-Təalə Həzrət Peyğəmbərin dili ilə onu qəti şəkildə ləğv etmişdir. Mütə qiyamətə qədər haramdır.}}

== Mütə ilə Nikah arasındakı fərqlər ==
Mütə ilə nikah arasında 26 ədəd fərq vardır:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Xamis |first=Osman |title=Mutə nigahı (Siğə) |pages=2-4 |language=az}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Siğə'''
|Adət-ənənə ilə edilən nigah (qeyri-rəsmi)
|Boşanma niyyəti ilə bağlanan nigah
|Şəriət nigahı
|'''Fərqlər'''
|№
|-
|'''Müddət qoyulur hətta bir dəfə cinsi əlaqəyə girməklə də müəyyən edilə bilər.'''

Zurara rəvayət edir ki, bir dəfə İmamdan soruşdum: Kişi qadınla qısa  müddətə siğə edə bilərmi? O dedi: “'''Xeyir, lakin bir və ya iki dəfə cinsi əlaqəyə  girməklə və yaxud bir-iki günlük siğə edə bilər'''” &lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Kuleyni]] |title=Əl-Kafi |pages=459|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|'''Müddət'''
|1
|-
|'''Boşanma yoxdur.'''

Əbu Cəfərdən rəvayət olunur ki, o demişdir: “'''Siğə edilən qadınla  boşanma olmur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=451|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşanma var
|Boşanma var
|Boşanma var
|'''Talaq'''
(boşanma)
|2
|-
|'''Vəlinin  olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Bakirə qızın razılığı varsa atasının  izni olmadan evlənə (siğə edə) bilər.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Müstədrək əl-Vəsail |pages=459|language=ar|volume=IV}}&lt;/ref&gt;
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|'''Vəli'''
(qız atasının və ya qardaşının izni)
|3
|-
|'''1000-ə qədər icazəlidir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''İstəsən onlardan (qadınlardan) mini ilə  siğə et, həqiqətən onlar icarəyə götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|'''Zövcələrin sayı'''
|4
|-
|'''Şahidlərin olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Onlarla (qadınlarla) istədiyin kimi vəli  (ata və ya qardaşın izni) və şahidlər olmadan siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Vəsail |pages=64|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|'''Şahidlərin olması'''
|5
|-
|'''Evlilik sayılmır.'''

Musa əl-Kazımdan soruşdular: “Yanında siğə etdiyi qadın olan kişi  evli sayılırmı?” O dedi: “'''Evlilik daimi yanında olana aiddir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=69|language=ar|volume=XXVIII}}&lt;/ref&gt;
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|'''Evlilik'''
'''sayılması'''
|6
|-
|'''Təsdiqlənmir.'''

Musa ibn Cəfərdən soruşdular: “Qadın sübutsuz-dəlilsiz siğə edilə  bilərmi?” O dedi: “'''Əgər hər ikisi müsəlman və etibarlıdırlarsa olar.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=65|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Dövlət tərəfindən təsdiqlənmir
|Təsdiqlənir
|Təsdiqlənir
|'''Təsdiqlənməsi'''
|7
|-
|'''Davamiyyətli deyil.'''

Çünki müvəqqətidir.
|Davamiyyətlidir
|Davamiyyətli deyil 
|Davamiyyətlidir
|'''Davamiyyətli olması'''
|8
|-
|'''Qadın evlə təmin olunmur.'''

Bu səbəbdən bir cinsi əlaqə üçün də siğə etmək olar.
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|'''Qadının evlə təmin olunması'''
|9
|-
|'''Arvadlarla onlar arasında ədalətli olmaq şərt deyil.'''

Çünki siğə edilmiş qadın icarəyə götürülmüş qadındır, heç bir haqqı  yoxdur.
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|'''Ədalətli rəftar etmək'''
|10
|-
|'''Ailə qurmaq məqsədi güdülmür.'''

Çünki siğə etməkdə məqsəd nigah adı ilə cinsi ehtirası ödəməkdir.
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|Ailə qurmaq məqsədi güdülmür
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|'''Ailə qurulması'''
|11
|-
|'''Muzd haqqı verilir.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Həqiqətən onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə  götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|'''Mehr'''
|12
|-
|'''Cinsi əlaqədə iştirak etməsə ona müəyyən edilmiş haqqdan kəsilir. Haqqı yubadılır.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Heyz günləri istisna olmaqla qadın  kişinin haqqını ödəməyənə qədər siğə haqqı gecikdirilir (əskildilir).'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=461|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla mehr  qadının haqqı olur
|'''Mehr haqqı'''
|13
|-
|'''Ayrıldıqda qadının iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilmir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti ərzində  ona heç bir xərc çəkilmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|'''İddə (gözləmə) müddətində xərclərin ödənməsi''' 
|14
|-
|'''Ayrıldıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti iki heyz və ya 45 gündür.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti 45  gün və ya iki heyzdir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=458|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|'''Boşandıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti'''
|15
|-
|'''Siğə olunduğu kişi ölsə iddə (gözləmə) müddətini gözləmir.'''

Əbu Abdullah siğə edilmiş qadın barədə demişdir: “('''Siğə edilən  qadın) iddə gözləmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|'''Əri ölmüş qadının iddə (gözləmə) müddəti'''
|16
|-
|'''Üç dəfə boşanmış qadını siğə birinci ərinə halal etmir.'''

əl-Baqirdən soruşurlar: Bir kişi arvadını üç dəfə boşayır, sonra  başqa bir kişi o qadınla siğə edirsə bu qadln birinci ərinə halal olurmu? O:  “'''Xeyir'''”- deyə cavab verir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=425|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə doşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|'''(Üç dəfə) Boşanmış qadının ərinə halal olması'''
|17
|-
|'''Heç biri digərinin mirasına sahib olmur.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadın (kişi ölərsə) miras əldə  etmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Kuleyni |first= |title=Əl-Kafi |pages=451 |language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|'''Mirasa sahib olma'''
|18
|-
|'''Qadının dini şərt deyil, hətta məcusi (atəşpərəst) qadınla da olar.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Kişinin məcusi (atəşpərəst) qadınla siğə  etməsində heç bir maneə yoxdur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=38|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|'''Qadının dini inancı'''
|19
|-
|'''Qadının''' '''ərdə olmamasını əminliklə bilmək şərt deyil.'''

Meysər deyir: Əbu Abdullaha dedim: “Heç kəsin olmadığı səhrada bir  qadınla rastlaşıram və ona: “Ərin varmı?”-deyə soruşuram. O da:  “Xeyir”- deyirsə (bu qadınla siğə edə bilərəmmi)? O dedi: “'''Bəli, o  özü-özünün doğru söylədiyini bildirdi.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=462|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|'''Qadına aid şərtlər'''
|20
|-
|'''Zinakar qadınla siğə edə bilər.''' 

İshaq ibn Cərir deyir: Əbu Abdullaha dedim: Bizdə Kufədə  zinakarlığı ilə tanınan bir qadın var. Onunla siğə edə bilərəmmi? O dedi:  “(Zinakarlığını bildirmək üçün qapısına) bayraq asıbmı?” Mən dedim: Əgər  bayraq qaldırsa sultan tərəfindən həbs olunar. O dedi: “'''Hətta bayraq  qaldırsa belə onunla siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=29|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|'''Zinakar qadınla evlənmək'''
|21
|-
|'''Qadın “icarəyə götürülmüş” adlanır.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''İstəsən onlardan 1000-i ilə siğə et.''' '''Həqiqətən  onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə götürülmüş qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|'''Qadının adlanması'''
|22
|-
|'''Cinsi əlaqədə olmamaq şərti ilə siğə etmək olar.'''

Qadın kişiyə deyir: Əbu Abdullah deyir: “'''qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|'''Cinsi əlaqədə olma'''
|23
|-
|'''Zihar olunmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Zihar talaq yerindədir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=336|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|'''Zihar'''
|24
|-
|'''Lənətləşmə olmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Kişi siğə etdiyi qadınla lənətləşmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=430|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|'''Lənətləşmə'''
|25
|}

== Statistikası ==
Hal-hazır ki, dövrdə mütə nikahı edənlərin [[statistika]]sı məlum deyil, lakin mütədən [[dünya]]ya gələn [[uşaq]]ların statistikası [[İran]]da aparılmışdır. Məlumatlara görə İranda siğədən 250 000 atılmış uşaq vardır.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=&quot;əş-Şira əş-Şiə&quot; jurnalı, 684 nömrəli buraxlışı |year=2004 |pages=4}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Nikah]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Nikah]]
[[Kateqoriya:İran mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:İslam hüququ]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:İran cəmiyyəti]]
[[Kateqoriya:İranda hüquq]]
[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:Seksuallıq və din]]
[[Kateqoriya:Sünnilik]]
[[Kateqoriya:Şiələr]]</text>
      <sha1>1898svlrphfqhaaovhwcwmc215owv46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037151</id>
      <parentid>9037150</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25501" sha1="99lj9h26v5r1n0qt2sqgsq1ld2ar1au" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{İlkin mənbələr|tarix=avqust 2026}}
'''Mütə''' ({{lang-ar|المتعة}}) və ya '''siğə''' — [[Cəfərilik|Cəfəri]] məzhəbi tərəfindən leqal hesab edilən müvəqqəti nikah.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Müt'a |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta |website=TDV İslâm Ansiklopedisi|access-date=2026-08-15|archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta|archive-date=2026-08-15|url-status=live|language=tr|last=Dönmez|first=İ. K.}}&lt;/ref&gt; Bəzi mənbələrdə '''müvəqqəti nikah''' da deyilir.

== Etimologiya ==
[[Ərəb dili]] lüğətində &quot;özündən faydalanılan şey&quot; mənasına gələn mütə, [[fiqh]]i bir [[termin]] olaraq [[boşanma]] və ya evliliyin ləğvindən sonra kişinin qadına verdiyi hər hansı mehriyyəyə deyilir. Bundan başqa müəyyən bir mehriyyə qarşılığında, müəyyən bir vaxta edilən nikaha da mütə deyilir.&lt;ref&gt;[http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&amp;arama=gts&amp;guid=TDK.GTS.52fffc14a45589.65977127 Türk Dil Kurumu, Muta, Muta nikahı] {{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref-tr}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Mütə [[İslam]]dan əvvəl mövcud olan [[ərəb]] adəti idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Canan |first=İbrahim |title=Namus fitnesi muta |year=1992 |location=[[İstanbul]] |pages=30-31 |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Aişə]]nin verdiyi məlumata görə mütə İslamdan əvvəlki dövrdə mövcud olan dörd nikah formasından biri idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəvəvi |title=Şərhul-Muslim |location=[[Misir]] |pages=182 |language=ar|volume=IX}}&lt;/ref&gt; [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in sağlığında isə mütə ehtiyacla bağlı olaraq iki dəfə [[halal]] edilmiş və sünni mənbələrinə görə iki dəfə də qadağan edilmişdir. [[Müslüm ibn Həccac|Müslümün]] bildirdiyinə görə mütə [[Xeybər döyüşü]]ndə üç günlüyünə icazəli olsa da sonradan [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Sünni mənbələrinə görə, Məhəmməd tərəfindən qadağan edilən mütə, ikinci dəfə [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən də qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Feyzi-Rəbbəni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Sünnilikdə mütə ==

Sünnilikdə mütə yekdilliklə [[haram]]dır, amma mütənin qadağan edilmə [[tarix]]i haqqında müxtəlif fikirlər vardır. [[Buxari]]yə görə mütə Xeybər günü,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=16 |language=ar|volume=VII}}&lt;/ref&gt; Müslümə görə [[Məkkənin fəthi]]ndə,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; başqa bir rəvayətdə [[Hüneyn döyüşü|Huneyn müharibəsinin]] bir döyüşü olan olan Əvtas döyüşündə'',''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=3 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[İbn Macə]]yə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=İbn Macə |title=Nikah |pages=44 |language=ar}}&lt;/ref&gt; və [[Əbu Davud]]a&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Nikah, 2072 nömrəli hədis |pages=14 |language=ar}}&lt;/ref&gt; görə isə [[Vida həcci]]ndə qadağan edilmişdir. Sünnilər mütənin haram olması haqqında aşağıdakı hədisləri dəlil olaraq qeyd edirlər. Onlara görə Məhəmməd demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=19, 22, 24 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Darimi |title=Nikah |pages=16 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Hənbəl |first=Əhməd |title=Əl-Müsnəd, |pages=406 |language=ar|volume=III}}&lt;/ref&gt; 
{{Sitat|Ey insanlar, mən sizə qadınlarla mütə etməyə icazə vermişdim. Həqiqətən, Allah bunu qiyamət gününə qədər haram etmişdir. Kimin yanında (mütə nikahlı) qadın varsa, onu azad etsin. Onlara verdiyiniz heç bir şeyi də geri almayın.}}

[[Əli ibn Əbu Talib]] belə demişdir:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=31 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=29-32 |language=ər}}&lt;/ref&gt;  

{{Sitat|Peyğəmbər, Xeybər günündə mütə nikahını və ev eşşəklərinin ətini yasaqlamışdır.}}

[[Səid ibn Cübeyr]] demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Fiqh aləl-Məzahib əl-ərbəə |pages=90-93 |language=ar|volume=VI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|İbn Abbas bir gün xütbə oxuyaraq dedi ki, mütə nikahı leş, qan və donuz əti kimidir.}}

Nəticə olaraq, [[sünni]]lərə görə mütə Məhəmməd tərəfindən [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir və bunun çoxlu dəlili vardır.
== Cəfərilikdə mütə ==
[[Cəfərilər]]ə görə bu nikah haqqında [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in icazəsi vardır və digər [[İslam]] məzhəblərinin əksinə Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən qadağan edilməmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Ekinci |first=Ahmet |title=Şiî Mezhepler Arasında İhtilaflı Bir Mesele: Müt‘a Nikâhı |year=2021 |language=tr}}&lt;/ref&gt; Onların iddiasına görə səhabədən Əli, [[Həsən ibn Əli|Həsən]], [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]], İbn Abbas və [[Abdullah ibn Məsud|İbn Məsud]] kimi tanınmış şəxslərin rəyi də bu istiqamətdədir. [[Cəfərilər]] bu şəxslərə əlavə olaraq [[Zeynülabidin|Zeynəlabidin]], [[Məhəmməd Baqir|Məhəmməd Bağir]], [[Cəfəri Sadiq]], [[Tavus ibn Keysan|Tavus]] və [[Mücahid ibn Cəbr|Mücahid]] kimi [[alim]]lərin də bu fikri müdafiə etdiklərini iddia edirlər və Cəfəri [[imam]]lar da bu fikir üzərində həmfikirdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mürtəza |first=Şərif |title=əl-İntisar |pages=109 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Xülasətul-İcaz |pages=19, 20-21 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Onlara görə mütə nikahı Allah və [[Peyğəmbər]]i tərəfindən halal edilmiş, lakin [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |publisher=Darul-Mufid |year=1993 |location=[[Beyrut]] |pages=9 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Cəfərilər görə mütə nikahı [[sünnə]]dir. Cəfəri-Sadiqdən rəvayət olunan aşağıdakı hədislər, cəfərilikdə mütənin [[sünnə]] olduğunu təsdiq edir. 

Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7 |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Kişilərin mütə etməsi müstəhəbdir. Ömründə bir dəfə mütə etmədən ölən kişiyə yaxşı baxmaram.}}

Başqa bir rəvayətdə Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7-8 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Əgər şəxs mütəni Allahın rızasını axtarmaq üçün və filankəsə (red - xəlifə Ömər qəsd olunur) qarşı çıxmaq məqsədi ilə edirsə, ona səvab vardır.}}

Yuxardakı rəvayətə görə isə mütənin cəfərilərdə ibadət olduğu başa düşülür.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Amili |first=Hur |title=Vəsailuş-Şiə |pages=14/442. |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Möminin kamala yetişməsi ancaq mütə ilə olar.}}

Yuxardakı [[rəvayət]]də deyildiyi kimi cəfərilikdə bu nikah, insanın bağışlanmasında və [[iman]]ının kamilliyində mühüm rol oynayan amildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Zeydilərdə mütə ==
[[Zeydilər]]ə görə mütə nikahı haramdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin haram olduğu məsələsində zeydi [[fəqih]]lərin [[icma]]sı vardır. [[İmam Hadi|Hadi]], şahidi olduğu [[Əhli-Beyt]] şeyxlərindən heç birinin mütəni icazəli görmədiklərini bildirir. Hafiz Əbu Abdillah əl-Ələvi də mütənin qadağan olması haqda Əhli-Beytdəkilər arasında icmanın olduğunu vurğulayıb. Zeydiyyə [[məzhəb]]inin banisi [[Zeyd ibn Əli|Zeyd]]  öz atası vasitəsi ilə Əlidən mütənin qadağan olması haqda aşağıdakı hədisləri rəvayər etmişdir:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Yenə Əli vasitəsi ilə:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zeyd |first= |title=əl-Məcmuul-hədisi vəl-fiqhi |pages=211 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Peyğəmbər Xeybər ilində mütəni qadağan etmişdir.}}

Zeyd ibn Əliyə görə mütə nikahı icazəli deyildir. [[Zeyd ibn Əli]]nin nəql etdiyi bu hədislərə Zeydiyyə məzhəbinin ən mühüm [[mühəddis]] və fəqihlərindən olan Əhməd ibn İsanın &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərində və daha sonra yazılmış digər Zeydi [[hədis]] mənbələrində də yer verilir. &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərdə mütə nikahının qadağan olunmasına dair Zeyd ibn Əli vasitəsilə yuxarda verilmiş hədislərdən başqa mövzu haqqında bir çox hədisə də yer verilmişdir:
* ''&quot;Peyğəmbər gizli nikahı (nikahüs-sir) qadağan etmişdir&quot;,''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Əhməd |title=Əl-Əmali |pages=878-881 |language=ar|volume=II}}&lt;/ref&gt;
* ''&quot;Əli mütə nikahı ilə bağlı fitva verən İbn Abbasa dedi ki, ([[fətva]]da) tələsmə. Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahı ilə eşşək ətini haram buyurmuşdur&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Əli, İbn Abbasa: &quot;Məgər bilmirsən ki, Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahını qadağan etmişdir...&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Bir kişi İbn Ömərin yanına gəlib mütə nikahı haqqında soruşdu. İbn Ömər &quot;haramdır&quot; dedi, kişi dedi ki, filankəs halaldır deyir. İbn Ömər kişiyə dedi ki, filankəs mütə nikahının Xeybər günü haram edildiyini bilir dedi. O kişi də: &quot;mütə haramdır və biz də zina edən deyilik&quot; dedi.&quot;''  &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Peyğəmbər Hüdeybiyyənin fəthi zamanı üç günlüyünə mütə nikahını əmr etdi, sonra isə onu qadağan etdi. Ondan əvvəl və ondan sonra heç kəslə mütə nikahına halallıq vermədi&quot;.''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
Eləcə də Zeydiyyə məzhəbinin ilk fəqih və hədis alimlərindən Əhməd ibn İsa, Məhəmməd ibn Mənsur və əl-Hadi də mütə nikahının haram olması haqqında həmfikirdirlər. Əli vasitəsi ilə mütənin qadağan edildiyini nəql edən əl-Hadi, [[Əhli-Beyt]] [[imam]]larının mütəni icazəli saymadıqlarını, sonradan zühur edən azğın insanların Əhli-Beytin adından yalan uyduraraq bu nikahı icazəli etdiklərini bildirir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İmam Hadi |title=Kitabul-əhkam fil-halal vəl-haram |pages=1/308-309. |language=ar}}&lt;/ref&gt; Öz babası Qasım ər-Rəsidən mütə nikahının [[Quran]] və sünnəyə zidd olduğunu və bu izdivacla haramların [[halal]] edildiyini nəql edən əl-Hadi, mütə məsələsində cəfəriləri tənqid də etmişdir. Əl-Hadi, İmamiyyə şiələrinin mütə nikahını halal hesab etməklə, Allahın hökmlərini rədd edərək bu hökmlərə müqavimət göstərdiklərini və insanın qoyduğu şərtin [[Allah]]ın qoyduğu şərtdən daha zəruri olduğunu dediklərini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İsmaililikdə mütə ==
[[İsmailiyyə]] məzhəbinin banisi hesab olunan Qazı Numan mütə nikahını peyğəmbər tərəfindən qadağan edildiyini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin qadağan olduğunu qeyd edən Qazı Numan, aşağıdakı hədisi nəql edir:

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Mütənin haram olduğunu bəyan edən ismaililər aşağıdakı rəvayəti dəlil olaraq gətirirlər:

{{Sitat|Cəfəri-Sadiqə mütə nikahı ilə bağlı sual verildi. O da: &quot;Mütə kəbininin necə kəsildiyini mənə danış&quot; dedi. Sual verən şəxs: &quot;Qadından mənimlə bir və ya iki dirhəm qarşılığında, bir səfərliyinə və ya bir-iki günlüyünə evlənə bilərsən mi deyə soruşulur və bu şəkildə sövdələşmə edilir&quot; cavabı üzərinə Cəfəri-Sadiq də: &quot;Bu zinadır, bunu ancaq günahkar adam edə bilər&quot; dedi.}}

Qazı Numan Quranda mütə nikahının batil olduğunu bildirən ayələrin də olduğunu qeyd edir və bu məsələyə dair dəlil kimi [[Muminun surəsi]]nin 5-7 ayələrini zikir edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Digər məzhəblərdə mütə ==
[[Nüseyrilər|Nuseyrilikdə]], [[İbadilik]]də,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İbadilikdə mütə |url=https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424010144/https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-02-04 }}&lt;/ref&gt; [[Ələvilik]]də,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Dalkıran |title=İmamiyye Şiası’nın Mut’a nikahı uygulamasına karşı Ahmet Feyzi’nin eleştirileri |year=2007 |language=tr|first=Sayın}}&lt;/ref&gt; [[Sələfilik]]də və Anadolu ələviliyində mütə qadağandır. [[Zahirilik]]də də qadağan olan mütə&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; haqqında zahirilərin imamı [[İbn Həzm]] bunları deyir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Həzm |title=Əl-Muhəllə |location=[[Misir]] |pages=141 |language=ar|volume=XI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Müəyyən müddət ərzində kəsilən mütə nikahı icazəli deyildir. Rəsulullahın zamanında halal idi. Allah-Təalə Həzrət Peyğəmbərin dili ilə onu qəti şəkildə ləğv etmişdir. Mütə qiyamətə qədər haramdır.}}

== Mütə ilə Nikah arasındakı fərqlər ==
Mütə ilə nikah arasında 26 ədəd fərq vardır:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Xamis |first=Osman |title=Mutə nigahı (Siğə) |pages=2-4 |language=az}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Siğə'''
|Adət-ənənə ilə edilən nigah (qeyri-rəsmi)
|Boşanma niyyəti ilə bağlanan nigah
|Şəriət nigahı
|'''Fərqlər'''
|№
|-
|'''Müddət qoyulur hətta bir dəfə cinsi əlaqəyə girməklə də müəyyən edilə bilər.'''

Zurara rəvayət edir ki, bir dəfə İmamdan soruşdum: Kişi qadınla qısa  müddətə siğə edə bilərmi? O dedi: “'''Xeyir, lakin bir və ya iki dəfə cinsi əlaqəyə  girməklə və yaxud bir-iki günlük siğə edə bilər'''” &lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Kuleyni]] |title=Əl-Kafi |pages=459|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|'''Müddət'''
|1
|-
|'''Boşanma yoxdur.'''

Əbu Cəfərdən rəvayət olunur ki, o demişdir: “'''Siğə edilən qadınla  boşanma olmur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=451|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşanma var
|Boşanma var
|Boşanma var
|'''Talaq'''
(boşanma)
|2
|-
|'''Vəlinin  olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Bakirə qızın razılığı varsa atasının  izni olmadan evlənə (siğə edə) bilər.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Müstədrək əl-Vəsail |pages=459|language=ar|volume=IV}}&lt;/ref&gt;
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|'''Vəli'''
(qız atasının və ya qardaşının izni)
|3
|-
|'''1000-ə qədər icazəlidir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''İstəsən onlardan (qadınlardan) mini ilə  siğə et, həqiqətən onlar icarəyə götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|'''Zövcələrin sayı'''
|4
|-
|'''Şahidlərin olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Onlarla (qadınlarla) istədiyin kimi vəli  (ata və ya qardaşın izni) və şahidlər olmadan siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Vəsail |pages=64|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|'''Şahidlərin olması'''
|5
|-
|'''Evlilik sayılmır.'''

Musa əl-Kazımdan soruşdular: “Yanında siğə etdiyi qadın olan kişi  evli sayılırmı?” O dedi: “'''Evlilik daimi yanında olana aiddir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=69|language=ar|volume=XXVIII}}&lt;/ref&gt;
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|'''Evlilik'''
'''sayılması'''
|6
|-
|'''Təsdiqlənmir.'''

Musa ibn Cəfərdən soruşdular: “Qadın sübutsuz-dəlilsiz siğə edilə  bilərmi?” O dedi: “'''Əgər hər ikisi müsəlman və etibarlıdırlarsa olar.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=65|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Dövlət tərəfindən təsdiqlənmir
|Təsdiqlənir
|Təsdiqlənir
|'''Təsdiqlənməsi'''
|7
|-
|'''Davamiyyətli deyil.'''

Çünki müvəqqətidir.
|Davamiyyətlidir
|Davamiyyətli deyil 
|Davamiyyətlidir
|'''Davamiyyətli olması'''
|8
|-
|'''Qadın evlə təmin olunmur.'''

Bu səbəbdən bir cinsi əlaqə üçün də siğə etmək olar.
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|'''Qadının evlə təmin olunması'''
|9
|-
|'''Arvadlarla onlar arasında ədalətli olmaq şərt deyil.'''

Çünki siğə edilmiş qadın icarəyə götürülmüş qadındır, heç bir haqqı  yoxdur.
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|'''Ədalətli rəftar etmək'''
|10
|-
|'''Ailə qurmaq məqsədi güdülmür.'''

Çünki siğə etməkdə məqsəd nigah adı ilə cinsi ehtirası ödəməkdir.
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|Ailə qurmaq məqsədi güdülmür
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|'''Ailə qurulması'''
|11
|-
|'''Muzd haqqı verilir.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Həqiqətən onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə  götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|'''Mehr'''
|12
|-
|'''Cinsi əlaqədə iştirak etməsə ona müəyyən edilmiş haqqdan kəsilir. Haqqı yubadılır.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Heyz günləri istisna olmaqla qadın  kişinin haqqını ödəməyənə qədər siğə haqqı gecikdirilir (əskildilir).'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=461|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla mehr  qadının haqqı olur
|'''Mehr haqqı'''
|13
|-
|'''Ayrıldıqda qadının iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilmir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti ərzində  ona heç bir xərc çəkilmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|'''İddə (gözləmə) müddətində xərclərin ödənməsi''' 
|14
|-
|'''Ayrıldıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti iki heyz və ya 45 gündür.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti 45  gün və ya iki heyzdir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=458|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|'''Boşandıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti'''
|15
|-
|'''Siğə olunduğu kişi ölsə iddə (gözləmə) müddətini gözləmir.'''

Əbu Abdullah siğə edilmiş qadın barədə demişdir: “('''Siğə edilən  qadın) iddə gözləmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|'''Əri ölmüş qadının iddə (gözləmə) müddəti'''
|16
|-
|'''Üç dəfə boşanmış qadını siğə birinci ərinə halal etmir.'''

əl-Baqirdən soruşurlar: Bir kişi arvadını üç dəfə boşayır, sonra  başqa bir kişi o qadınla siğə edirsə bu qadln birinci ərinə halal olurmu? O:  “'''Xeyir'''”- deyə cavab verir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=425|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə doşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|'''(Üç dəfə) Boşanmış qadının ərinə halal olması'''
|17
|-
|'''Heç biri digərinin mirasına sahib olmur.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadın (kişi ölərsə) miras əldə  etmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Kuleyni |first= |title=Əl-Kafi |pages=451 |language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|'''Mirasa sahib olma'''
|18
|-
|'''Qadının dini şərt deyil, hətta məcusi (atəşpərəst) qadınla da olar.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Kişinin məcusi (atəşpərəst) qadınla siğə  etməsində heç bir maneə yoxdur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=38|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|'''Qadının dini inancı'''
|19
|-
|'''Qadının''' '''ərdə olmamasını əminliklə bilmək şərt deyil.'''

Meysər deyir: Əbu Abdullaha dedim: “Heç kəsin olmadığı səhrada bir  qadınla rastlaşıram və ona: “Ərin varmı?”-deyə soruşuram. O da:  “Xeyir”- deyirsə (bu qadınla siğə edə bilərəmmi)? O dedi: “'''Bəli, o  özü-özünün doğru söylədiyini bildirdi.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=462|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|'''Qadına aid şərtlər'''
|20
|-
|'''Zinakar qadınla siğə edə bilər.''' 

İshaq ibn Cərir deyir: Əbu Abdullaha dedim: Bizdə Kufədə  zinakarlığı ilə tanınan bir qadın var. Onunla siğə edə bilərəmmi? O dedi:  “(Zinakarlığını bildirmək üçün qapısına) bayraq asıbmı?” Mən dedim: Əgər  bayraq qaldırsa sultan tərəfindən həbs olunar. O dedi: “'''Hətta bayraq  qaldırsa belə onunla siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=29|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|'''Zinakar qadınla evlənmək'''
|21
|-
|'''Qadın “icarəyə götürülmüş” adlanır.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''İstəsən onlardan 1000-i ilə siğə et.''' '''Həqiqətən  onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə götürülmüş qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|'''Qadının adlanması'''
|22
|-
|'''Cinsi əlaqədə olmamaq şərti ilə siğə etmək olar.'''

Qadın kişiyə deyir: Əbu Abdullah deyir: “'''qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|'''Cinsi əlaqədə olma'''
|23
|-
|'''Zihar olunmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Zihar talaq yerindədir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=336|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|'''Zihar'''
|24
|-
|'''Lənətləşmə olmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Kişi siğə etdiyi qadınla lənətləşmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=430|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|'''Lənətləşmə'''
|25
|}

== Statistikası ==
Hal-hazır ki, dövrdə mütə nikahı edənlərin [[statistika]]sı məlum deyil, lakin mütədən [[dünya]]ya gələn [[uşaq]]ların statistikası [[İran]]da aparılmışdır. Məlumatlara görə İranda siğədən 250 000 atılmış uşaq vardır.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=&quot;əş-Şira əş-Şiə&quot; jurnalı, 684 nömrəli buraxlışı |year=2004 |pages=4}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Nikah]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Nikah]]
[[Kateqoriya:İran mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:İslam hüququ]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:İran cəmiyyəti]]
[[Kateqoriya:İranda hüquq]]
[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:Seksuallıq və din]]
[[Kateqoriya:Sünnilik]]
[[Kateqoriya:Şiələr]]</text>
      <sha1>99lj9h26v5r1n0qt2sqgsq1ld2ar1au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037152</id>
      <parentid>9037151</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25511" sha1="c625pit4hkov12yku2xotfajxjtg5bd" xml:space="preserve">{{İş gedir}}{{İlkin mənbələr|tarix=avqust 2026}}
'''Mütə''' ({{lang-ar|المتعة}}) və ya '''siğə''' — [[Cəfərilik|Cəfəri]] məzhəbi tərəfindən leqal hesab edilən müvəqqəti nikah.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Müt'a |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta |website=TDV İslâm Ansiklopedisi|access-date=2026-08-15|archive-url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muta|archive-date=2026-08-15|url-status=live|language=tr|last=Dönmez|first=İ. K.|date=2006}}&lt;/ref&gt; Bəzi mənbələrdə '''müvəqqəti nikah''' da deyilir.

== Etimologiya ==
[[Ərəb dili]] lüğətində &quot;özündən faydalanılan şey&quot; mənasına gələn mütə, [[fiqh]]i bir [[termin]] olaraq [[boşanma]] və ya evliliyin ləğvindən sonra kişinin qadına verdiyi hər hansı mehriyyəyə deyilir. Bundan başqa müəyyən bir mehriyyə qarşılığında, müəyyən bir vaxta edilən nikaha da mütə deyilir.&lt;ref&gt;[http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&amp;arama=gts&amp;guid=TDK.GTS.52fffc14a45589.65977127 Türk Dil Kurumu, Muta, Muta nikahı] {{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot }}{{ref-tr}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Mütə [[İslam]]dan əvvəl mövcud olan [[ərəb]] adəti idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Canan |first=İbrahim |title=Namus fitnesi muta |year=1992 |location=[[İstanbul]] |pages=30-31 |language=tr}}&lt;/ref&gt; [[Aişə]]nin verdiyi məlumata görə mütə İslamdan əvvəlki dövrdə mövcud olan dörd nikah formasından biri idi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nəvəvi |title=Şərhul-Muslim |location=[[Misir]] |pages=182 |language=ar|volume=IX}}&lt;/ref&gt; [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in sağlığında isə mütə ehtiyacla bağlı olaraq iki dəfə [[halal]] edilmiş və sünni mənbələrinə görə iki dəfə də qadağan edilmişdir. [[Müslüm ibn Həccac|Müslümün]] bildirdiyinə görə mütə [[Xeybər döyüşü]]ndə üç günlüyünə icazəli olsa da sonradan [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Sünni mənbələrinə görə, Məhəmməd tərəfindən qadağan edilən mütə, ikinci dəfə [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən də qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Feyzi-Rəbbəni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Sünnilikdə mütə ==

Sünnilikdə mütə yekdilliklə [[haram]]dır, amma mütənin qadağan edilmə [[tarix]]i haqqında müxtəlif fikirlər vardır. [[Buxari]]yə görə mütə Xeybər günü,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=16 |language=ar|volume=VII}}&lt;/ref&gt; Müslümə görə [[Məkkənin fəthi]]ndə,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=22 |language=ar}}&lt;/ref&gt; başqa bir rəvayətdə [[Hüneyn döyüşü|Huneyn müharibəsinin]] bir döyüşü olan olan Əvtas döyüşündə'',''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=3 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[İbn Macə]]yə&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=İbn Macə |title=Nikah |pages=44 |language=ar}}&lt;/ref&gt; və [[Əbu Davud]]a&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əbu Davud |title=Nikah, 2072 nömrəli hədis |pages=14 |language=ar}}&lt;/ref&gt; görə isə [[Vida həcci]]ndə qadağan edilmişdir. Sünnilər mütənin haram olması haqqında aşağıdakı hədisləri dəlil olaraq qeyd edirlər. Onlara görə Məhəmməd demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=19, 22, 24 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Darimi |title=Nikah |pages=16 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Hənbəl |first=Əhməd |title=Əl-Müsnəd, |pages=406 |language=ar|volume=III}}&lt;/ref&gt; 
{{Sitat|Ey insanlar, mən sizə qadınlarla mütə etməyə icazə vermişdim. Həqiqətən, Allah bunu qiyamət gününə qədər haram etmişdir. Kimin yanında (mütə nikahlı) qadın varsa, onu azad etsin. Onlara verdiyiniz heç bir şeyi də geri almayın.}}

[[Əli ibn Əbu Talib]] belə demişdir:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Buxari |title=Nikah |pages=31 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müslim |title=Nikah |pages=29-32 |language=ər}}&lt;/ref&gt;  

{{Sitat|Peyğəmbər, Xeybər günündə mütə nikahını və ev eşşəklərinin ətini yasaqlamışdır.}}

[[Səid ibn Cübeyr]] demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Fiqh aləl-Məzahib əl-ərbəə |pages=90-93 |language=ar|volume=VI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|İbn Abbas bir gün xütbə oxuyaraq dedi ki, mütə nikahı leş, qan və donuz əti kimidir.}}

Nəticə olaraq, [[sünni]]lərə görə mütə Məhəmməd tərəfindən [[qiyamət]]ə qədər qadağan edilmişdir və bunun çoxlu dəlili vardır.
== Cəfərilikdə mütə ==
[[Cəfərilər]]ə görə bu nikah haqqında [[Məhəmməd peyğəmbər|Məhəmməd]]in icazəsi vardır və digər [[İslam]] məzhəblərinin əksinə Məhəmməd peyğəmbər tərəfindən qadağan edilməmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Ekinci |first=Ahmet |title=Şiî Mezhepler Arasında İhtilaflı Bir Mesele: Müt‘a Nikâhı |year=2021 |language=tr}}&lt;/ref&gt; Onların iddiasına görə səhabədən Əli, [[Həsən ibn Əli|Həsən]], [[Hüseyn ibn Əli|Hüseyn]], İbn Abbas və [[Abdullah ibn Məsud|İbn Məsud]] kimi tanınmış şəxslərin rəyi də bu istiqamətdədir. [[Cəfərilər]] bu şəxslərə əlavə olaraq [[Zeynülabidin|Zeynəlabidin]], [[Məhəmməd Baqir|Məhəmməd Bağir]], [[Cəfəri Sadiq]], [[Tavus ibn Keysan|Tavus]] və [[Mücahid ibn Cəbr|Mücahid]] kimi [[alim]]lərin də bu fikri müdafiə etdiklərini iddia edirlər və Cəfəri [[imam]]lar da bu fikir üzərində həmfikirdirlər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mürtəza |first=Şərif |title=əl-İntisar |pages=109 |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Xülasətul-İcaz |pages=19, 20-21 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Onlara görə mütə nikahı Allah və [[Peyğəmbər]]i tərəfindən halal edilmiş, lakin [[xəlifə]] [[Ömər]] tərəfindən qadağan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |publisher=Darul-Mufid |year=1993 |location=[[Beyrut]] |pages=9 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Cəfərilər görə mütə nikahı [[sünnə]]dir. Cəfəri-Sadiqdən rəvayət olunan aşağıdakı hədislər, cəfərilikdə mütənin [[sünnə]] olduğunu təsdiq edir. 

Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7 |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Kişilərin mütə etməsi müstəhəbdir. Ömründə bir dəfə mütə etmədən ölən kişiyə yaxşı baxmaram.}}

Başqa bir rəvayətdə Cəfəri-Sadiq demişdir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şeyx Mufid |title=Risalətul-mütə |pages=7-8 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Əgər şəxs mütəni Allahın rızasını axtarmaq üçün və filankəsə (red - xəlifə Ömər qəsd olunur) qarşı çıxmaq məqsədi ilə edirsə, ona səvab vardır.}}

Yuxardakı rəvayətə görə isə mütənin cəfərilərdə ibadət olduğu başa düşülür.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Amili |first=Hur |title=Vəsailuş-Şiə |pages=14/442. |language=ar}}&lt;/ref&gt; 

{{Sitat|Möminin kamala yetişməsi ancaq mütə ilə olar.}}

Yuxardakı [[rəvayət]]də deyildiyi kimi cəfərilikdə bu nikah, insanın bağışlanmasında və [[iman]]ının kamilliyində mühüm rol oynayan amildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Zeydilərdə mütə ==
[[Zeydilər]]ə görə mütə nikahı haramdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin haram olduğu məsələsində zeydi [[fəqih]]lərin [[icma]]sı vardır. [[İmam Hadi|Hadi]], şahidi olduğu [[Əhli-Beyt]] şeyxlərindən heç birinin mütəni icazəli görmədiklərini bildirir. Hafiz Əbu Abdillah əl-Ələvi də mütənin qadağan olması haqda Əhli-Beytdəkilər arasında icmanın olduğunu vurğulayıb. Zeydiyyə [[məzhəb]]inin banisi [[Zeyd ibn Əli|Zeyd]]  öz atası vasitəsi ilə Əlidən mütənin qadağan olması haqda aşağıdakı hədisləri rəvayər etmişdir:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Yenə Əli vasitəsi ilə:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Zeyd |first= |title=əl-Məcmuul-hədisi vəl-fiqhi |pages=211 |language=ar}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Peyğəmbər Xeybər ilində mütəni qadağan etmişdir.}}

Zeyd ibn Əliyə görə mütə nikahı icazəli deyildir. [[Zeyd ibn Əli]]nin nəql etdiyi bu hədislərə Zeydiyyə məzhəbinin ən mühüm [[mühəddis]] və fəqihlərindən olan Əhməd ibn İsanın &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərində və daha sonra yazılmış digər Zeydi [[hədis]] mənbələrində də yer verilir. &quot;əl-Əmali&quot; adlı əsərdə mütə nikahının qadağan olunmasına dair Zeyd ibn Əli vasitəsilə yuxarda verilmiş hədislərdən başqa mövzu haqqında bir çox hədisə də yer verilmişdir:
* ''&quot;Peyğəmbər gizli nikahı (nikahüs-sir) qadağan etmişdir&quot;,''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Əhməd |title=Əl-Əmali |pages=878-881 |language=ar|volume=II}}&lt;/ref&gt;
* ''&quot;Əli mütə nikahı ilə bağlı fitva verən İbn Abbasa dedi ki, ([[fətva]]da) tələsmə. Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahı ilə eşşək ətini haram buyurmuşdur&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Əli, İbn Abbasa: &quot;Məgər bilmirsən ki, Peyğəmbər Xeybər günü mütə nikahını qadağan etmişdir...&quot;,'' &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Bir kişi İbn Ömərin yanına gəlib mütə nikahı haqqında soruşdu. İbn Ömər &quot;haramdır&quot; dedi, kişi dedi ki, filankəs halaldır deyir. İbn Ömər kişiyə dedi ki, filankəs mütə nikahının Xeybər günü haram edildiyini bilir dedi. O kişi də: &quot;mütə haramdır və biz də zina edən deyilik&quot; dedi.&quot;''  &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ''&quot;Peyğəmbər Hüdeybiyyənin fəthi zamanı üç günlüyünə mütə nikahını əmr etdi, sonra isə onu qadağan etdi. Ondan əvvəl və ondan sonra heç kəslə mütə nikahına halallıq vermədi&quot;.''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
Eləcə də Zeydiyyə məzhəbinin ilk fəqih və hədis alimlərindən Əhməd ibn İsa, Məhəmməd ibn Mənsur və əl-Hadi də mütə nikahının haram olması haqqında həmfikirdirlər. Əli vasitəsi ilə mütənin qadağan edildiyini nəql edən əl-Hadi, [[Əhli-Beyt]] [[imam]]larının mütəni icazəli saymadıqlarını, sonradan zühur edən azğın insanların Əhli-Beytin adından yalan uyduraraq bu nikahı icazəli etdiklərini bildirir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İmam Hadi |title=Kitabul-əhkam fil-halal vəl-haram |pages=1/308-309. |language=ar}}&lt;/ref&gt; Öz babası Qasım ər-Rəsidən mütə nikahının [[Quran]] və sünnəyə zidd olduğunu və bu izdivacla haramların [[halal]] edildiyini nəql edən əl-Hadi, mütə məsələsində cəfəriləri tənqid də etmişdir. Əl-Hadi, İmamiyyə şiələrinin mütə nikahını halal hesab etməklə, Allahın hökmlərini rədd edərək bu hökmlərə müqavimət göstərdiklərini və insanın qoyduğu şərtin [[Allah]]ın qoyduğu şərtdən daha zəruri olduğunu dediklərini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İsmaililikdə mütə ==
[[İsmailiyyə]] məzhəbinin banisi hesab olunan Qazı Numan mütə nikahını peyğəmbər tərəfindən qadağan edildiyini bildirir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mütənin qadağan olduğunu qeyd edən Qazı Numan, aşağıdakı hədisi nəql edir:

{{Sitat|Kəbin ancaq vəli və iki şahidlə kəsilə bilər. Bir və ya iki dirhəmlə, bir-iki günlük, zinaya bənzər şəkildə evlənmək olmaz və nikahda heç bir şərt də irəli sürməz.}}

Mütənin haram olduğunu bəyan edən ismaililər aşağıdakı rəvayəti dəlil olaraq gətirirlər:

{{Sitat|Cəfəri-Sadiqə mütə nikahı ilə bağlı sual verildi. O da: &quot;Mütə kəbininin necə kəsildiyini mənə danış&quot; dedi. Sual verən şəxs: &quot;Qadından mənimlə bir və ya iki dirhəm qarşılığında, bir səfərliyinə və ya bir-iki günlüyünə evlənə bilərsən mi deyə soruşulur və bu şəkildə sövdələşmə edilir&quot; cavabı üzərinə Cəfəri-Sadiq də: &quot;Bu zinadır, bunu ancaq günahkar adam edə bilər&quot; dedi.}}

Qazı Numan Quranda mütə nikahının batil olduğunu bildirən ayələrin də olduğunu qeyd edir və bu məsələyə dair dəlil kimi [[Muminun surəsi]]nin 5-7 ayələrini zikir edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Digər məzhəblərdə mütə ==
[[Nüseyrilər|Nuseyrilikdə]], [[İbadilik]]də,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=İbadilikdə mütə |url=https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424010144/https://www.marefa.org/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A9 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-02-04 }}&lt;/ref&gt; [[Ələvilik]]də,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Dalkıran |title=İmamiyye Şiası’nın Mut’a nikahı uygulamasına karşı Ahmet Feyzi’nin eleştirileri |year=2007 |language=tr|first=Sayın}}&lt;/ref&gt; [[Sələfilik]]də və Anadolu ələviliyində mütə qadağandır. [[Zahirilik]]də də qadağan olan mütə&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; haqqında zahirilərin imamı [[İbn Həzm]] bunları deyir:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=İbn Həzm |title=Əl-Muhəllə |location=[[Misir]] |pages=141 |language=ar|volume=XI}}&lt;/ref&gt;

{{Sitat|Müəyyən müddət ərzində kəsilən mütə nikahı icazəli deyildir. Rəsulullahın zamanında halal idi. Allah-Təalə Həzrət Peyğəmbərin dili ilə onu qəti şəkildə ləğv etmişdir. Mütə qiyamətə qədər haramdır.}}

== Mütə ilə Nikah arasındakı fərqlər ==
Mütə ilə nikah arasında 26 ədəd fərq vardır:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Xamis |first=Osman |title=Mutə nigahı (Siğə) |pages=2-4 |language=az}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Siğə'''
|Adət-ənənə ilə edilən nigah (qeyri-rəsmi)
|Boşanma niyyəti ilə bağlanan nigah
|Şəriət nigahı
|'''Fərqlər'''
|№
|-
|'''Müddət qoyulur hətta bir dəfə cinsi əlaqəyə girməklə də müəyyən edilə bilər.'''

Zurara rəvayət edir ki, bir dəfə İmamdan soruşdum: Kişi qadınla qısa  müddətə siğə edə bilərmi? O dedi: “'''Xeyir, lakin bir və ya iki dəfə cinsi əlaqəyə  girməklə və yaxud bir-iki günlük siğə edə bilər'''” &lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Kuleyni]] |title=Əl-Kafi |pages=459|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|Müddətsiz
|'''Müddət'''
|1
|-
|'''Boşanma yoxdur.'''

Əbu Cəfərdən rəvayət olunur ki, o demişdir: “'''Siğə edilən qadınla  boşanma olmur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=451|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşanma var
|Boşanma var
|Boşanma var
|'''Talaq'''
(boşanma)
|2
|-
|'''Vəlinin  olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Bakirə qızın razılığı varsa atasının  izni olmadan evlənə (siğə edə) bilər.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Müstədrək əl-Vəsail |pages=459|language=ar|volume=IV}}&lt;/ref&gt;
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|Vəlinin olması şərtdir
|'''Vəli'''
(qız atasının və ya qardaşının izni)
|3
|-
|'''1000-ə qədər icazəlidir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''İstəsən onlardan (qadınlardan) mini ilə  siğə et, həqiqətən onlar icarəyə götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|Dörddən artıq olmaz
|'''Zövcələrin sayı'''
|4
|-
|'''Şahidlərin olması şərt deyil.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Onlarla (qadınlarla) istədiyin kimi vəli  (ata və ya qardaşın izni) və şahidlər olmadan siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Əl-Vəsail |pages=64|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|Şahidlərin olması şərtdir
|'''Şahidlərin olması'''
|5
|-
|'''Evlilik sayılmır.'''

Musa əl-Kazımdan soruşdular: “Yanında siğə etdiyi qadın olan kişi  evli sayılırmı?” O dedi: “'''Evlilik daimi yanında olana aiddir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=69|language=ar|volume=XXVIII}}&lt;/ref&gt;
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|Evlilik sayılır
|'''Evlilik'''
'''sayılması'''
|6
|-
|'''Təsdiqlənmir.'''

Musa ibn Cəfərdən soruşdular: “Qadın sübutsuz-dəlilsiz siğə edilə  bilərmi?” O dedi: “'''Əgər hər ikisi müsəlman və etibarlıdırlarsa olar.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=65|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Dövlət tərəfindən təsdiqlənmir
|Təsdiqlənir
|Təsdiqlənir
|'''Təsdiqlənməsi'''
|7
|-
|'''Davamiyyətli deyil.'''

Çünki müvəqqətidir.
|Davamiyyətlidir
|Davamiyyətli deyil 
|Davamiyyətlidir
|'''Davamiyyətli olması'''
|8
|-
|'''Qadın evlə təmin olunmur.'''

Bu səbəbdən bir cinsi əlaqə üçün də siğə etmək olar.
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|Qadın evlə təmin  olunur
|'''Qadının evlə təmin olunması'''
|9
|-
|'''Arvadlarla onlar arasında ədalətli olmaq şərt deyil.'''

Çünki siğə edilmiş qadın icarəyə götürülmüş qadındır, heç bir haqqı  yoxdur.
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|Arvadlar arasında ədalətli  olmaq şərtdir
|'''Ədalətli rəftar etmək'''
|10
|-
|'''Ailə qurmaq məqsədi güdülmür.'''

Çünki siğə etməkdə məqsəd nigah adı ilə cinsi ehtirası ödəməkdir.
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|Ailə qurmaq məqsədi güdülmür
|Ailə qurmaq məqsədi  güdür
|'''Ailə qurulması'''
|11
|-
|'''Muzd haqqı verilir.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Həqiqətən onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə  götürülmüş qadınlardır.'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=452|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|Mehr vermək vacibdir
|'''Mehr'''
|12
|-
|'''Cinsi əlaqədə iştirak etməsə ona müəyyən edilmiş haqqdan kəsilir. Haqqı yubadılır.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Heyz günləri istisna olmaqla qadın  kişinin haqqını ödəməyənə qədər siğə haqqı gecikdirilir (əskildilir).'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=461|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla  mehr qadının haqqı olur
|Nigah bağlanmaqla mehr  qadının haqqı olur
|'''Mehr haqqı'''
|13
|-
|'''Ayrıldıqda qadının iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilmir.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti ərzində  ona heç bir xərc çəkilmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|Boşandıqda qadının  iddə (gözləmə) müddəti bitənə qədər xərcləri ödənilir
|'''İddə (gözləmə) müddətində xərclərin ödənməsi''' 
|14
|-
|'''Ayrıldıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti iki heyz və ya 45 gündür.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadının iddə (gözləmə) müddəti 45  gün və ya iki heyzdir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=458|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|Boşandıqdan sonra iddə  (gözləmə) müddəti üç heyz və ya üç aydır
|'''Boşandıqdan sonra iddə (gözləmə) müddəti'''
|15
|-
|'''Siğə olunduğu kişi ölsə iddə (gözləmə) müddətini gözləmir.'''

Əbu Abdullah siğə edilmiş qadın barədə demişdir: “('''Siğə edilən  qadın) iddə gözləmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=79|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|Əri öldükdə iddə  (gözləmə) müddətini başa vurur
|'''Əri ölmüş qadının iddə (gözləmə) müddəti'''
|16
|-
|'''Üç dəfə boşanmış qadını siğə birinci ərinə halal etmir.'''

əl-Baqirdən soruşurlar: Bir kişi arvadını üç dəfə boşayır, sonra  başqa bir kişi o qadınla siğə edirsə bu qadln birinci ərinə halal olurmu? O:  “'''Xeyir'''”- deyə cavab verir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=425|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə doşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|Üç dəfə boşanmış  qadını birinci ərinə hala edir
|'''(Üç dəfə) Boşanmış qadının ərinə halal olması'''
|17
|-
|'''Heç biri digərinin mirasına sahib olmur.'''

Əbu Cəfər demişdir: “'''Siğəlik qadın (kişi ölərsə) miras əldə  etmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Kuleyni |first= |title=Əl-Kafi |pages=451 |language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|(Ər-arvaddan hər  hansı biri öldükdə) biri digərinin mirasına sahib olur
|'''Mirasa sahib olma'''
|18
|-
|'''Qadının dini şərt deyil, hətta məcusi (atəşpərəst) qadınla da olar.'''

Əbu Abdullah demişdir: “'''Kişinin məcusi (atəşpərəst) qadınla siğə  etməsində heç bir maneə yoxdur.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=38|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|Yalnız müsəlman və ya  kitab əhlindən olan qadınla bağlanır
|'''Qadının dini inancı'''
|19
|-
|'''Qadının''' '''ərdə olmamasını əminliklə bilmək şərt deyil.'''

Meysər deyir: Əbu Abdullaha dedim: “Heç kəsin olmadığı səhrada bir  qadınla rastlaşıram və ona: “Ərin varmı?”-deyə soruşuram. O da:  “Xeyir”- deyirsə (bu qadınla siğə edə bilərəmmi)? O dedi: “'''Bəli, o  özü-özünün doğru söylədiyini bildirdi.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kuleyni |title=Əl-Kafi |pages=462|language=ar|volume=V}}&lt;/ref&gt;
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|Kişi qadının ərdə  olmamasını əminliklə bilməyənə qədər onunla evlənmir
|'''Qadına aid şərtlər'''
|20
|-
|'''Zinakar qadınla siğə edə bilər.''' 

İshaq ibn Cərir deyir: Əbu Abdullaha dedim: Bizdə Kufədə  zinakarlığı ilə tanınan bir qadın var. Onunla siğə edə bilərəmmi? O dedi:  “(Zinakarlığını bildirmək üçün qapısına) bayraq asıbmı?” Mən dedim: Əgər  bayraq qaldırsa sultan tərəfindən həbs olunar. O dedi: “'''Hətta bayraq  qaldırsa belə onunla siğə edə bilərsən.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=29|language=ar|volume=XXI}}&lt;/ref&gt;
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|Zinakar qadınla evlənə  bilməz
|'''Zinakar qadınla evlənmək'''
|21
|-
|'''Qadın “icarəyə götürülmüş” adlanır.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''İstəsən onlardan 1000-i ilə siğə et.''' '''Həqiqətən  onlar (siğə edilən qadınlar) icarəyə götürülmüş qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|Qadın zövcə adlanır
|'''Qadının adlanması'''
|22
|-
|'''Cinsi əlaqədə olmamaq şərti ilə siğə etmək olar.'''

Qadın kişiyə deyir: Əbu Abdullah deyir: “'''qadınlardır'''”&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|Qadın kişiyə cinsi əlaqədə  olmamağı şərt qoya bilməz
|'''Cinsi əlaqədə olma'''
|23
|-
|'''Zihar olunmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Zihar talaq yerindədir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=336|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|Zihar olunur
|'''Zihar'''
|24
|-
|'''Lənətləşmə olmur.'''

Əbu Abdullah deyir: “'''Kişi siğə etdiyi qadınla lənətləşmir.'''”&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Amili |title=Vəsail əş-Şiə |pages=430|language=ar|volume=XXII}}&lt;/ref&gt;
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|Lənətləşmə olur
|'''Lənətləşmə'''
|25
|}

== Statistikası ==
Hal-hazır ki, dövrdə mütə nikahı edənlərin [[statistika]]sı məlum deyil, lakin mütədən [[dünya]]ya gələn [[uşaq]]ların statistikası [[İran]]da aparılmışdır. Məlumatlara görə İranda siğədən 250 000 atılmış uşaq vardır.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=&quot;əş-Şira əş-Şiə&quot; jurnalı, 684 nömrəli buraxlışı |year=2004 |pages=4}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Nikah]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Nikah]]
[[Kateqoriya:İran mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:İslam]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:İslam hüququ]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:İran cəmiyyəti]]
[[Kateqoriya:İranda hüquq]]
[[Kateqoriya:İslam davranışı və təcrübəsi]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:Poliqamiya]]
[[Kateqoriya:Seksuallıq və din]]
[[Kateqoriya:Sünnilik]]
[[Kateqoriya:Şiələr]]</text>
      <sha1>c625pit4hkov12yku2xotfajxjtg5bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbasəli Novruzov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284230</id>
    <revision>
      <id>9037415</id>
      <parentid>8819225</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7292" sha1="8kkfydnqi9k6zkrkkufiqtryu78bt1h" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{Vəzifəli şəxs
|vəzifə       = [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı
|bayraq       = Coat of arms of Azerbaijan.svg
|bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
|başlanğıc    = 7 aprel 1994
|son          = 27 mart 2001
|əvvəlki      = [[İsgəndər Allahverdiyev]]
|sonrakı      = [[Elçin Quliyev (hərbçi)|Elçin Quliyev]]
|mənsubiyyəti = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|rütbəsi      = {{General-mayor/Azərbaycan|DSX}}
}}

'''Abbasəli Ramazan oğlu Novruzov''' ({{DVTY}}) — [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı (1994–2001). Sərhəd Qoşunları komandanının baş müşaviri, general-mayor, Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünası (1979).

== Həyatı ==
Sərhəd Qoşunlarının əsas vəzifəsi dövlətin siyasi, hərbi, iqtisadi mənafelərini qorumaq, quru və dəniz sərhədlərini müdafiə etməkdir. Silahlı qüvvələrin tərkib hissəsi olmasına baxmayaraq, öz strukturuna görə digərlərindən fərqlənir. Sərhədçilər ilboyu Vətənin hüdudlarını qorumaqla yanaşı, həm də xarici təcavüzü ilk olaraq üzərinə götürən qoşun növüdür, dövlət təhlükəsizliyimizin qarantlarından biridir. General-mayor Abbasəli Novruzov da 75 illik ömrünün 57 ilini sərhədlərimizin müdafiəsinə bağlayan sərkərdələrimizdəndir.

Hər şey əsgərlik illərindən başlayıb. Çağırışçı kimi Sərhəd Qoşunlarına düşüb. Və taleyini əbədi olaraq sərhədə bağlayıb. Əvvəlcə SSRİ DTK Sərhəd məktəbinin hüquq bölməsini, sonra isə Dövlət Təhlükəsizlik Akademiyasını bitirmişdir. SSRİ dövründə sıravi əsgərdən polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Hüquqşünas, hərbi tərcüməçi, kəşfiyyatçı Abbasəli Novruzov zastava rəisinin müavini vəzifəsindən Zaqafqaziya Sərhəd Dairəsinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə qədər şərəfli bir yol keçmişdir. Əfqanıstanda Sərhəd Qoşunları üzrə baş müşavir vəzifəsində göstərilən etimadı ləyaqətlə doğrultmuşdur. Səhhətiylə bağlı ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyində idarə rəisinin müavini və rəis vəzifələrində çalışmışdır. 1979-cu ildə Lənkəran Sərhəd Dəstəsinin kəşfiyyat rəisi işləyərkən o vaxt Mərkəzi Komitənin 1-ci katibi olan Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycanın &quot;Əməkdar hüquqşünas&quot;ı fəxri adına və &quot;SSRİ DTK-nın fəxri əməkdaşı&quot; adına layiq görülmüşdür. Abbasəli Novruzov iki dəfə sərhədçi həyatı yaşayıb desək, yanılmarıq. 1984-cü ildə SSRİ Sərhəd Qoşunlarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycanda Ədliyyə Nazirliyində məsul vəzifələrdə çalışmışdı. 1993-cü ildə sabiq prezident Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra bütün sahələrdə olduğu kimi orduda, o cümlədən sərhəddə də quruculuq işlərinə başlanıldı. 1994-cü il aprelin 8-də Prezident Heydər Əliyev təcrübəsinə yaxşı bələd olduğu Abbasəli Novruzovu yenidən sərhədə qaytardı. Komandan timsalında — müstəqil Azərbaycanın milli təhlükəsizlik nazirinin müavini, Sərhəd Qoşunlarının komandanı kimi. O illərdə sərhəddə vəziyyət gərgin idi. Sovet ordusu Azərbaycanı tərk edərkən texniki qurğuları dağıtmışdılar. Keçmiş hakimiyyətin zəifliyindən istifadə edərək şəxsi mövqelərini dövlət mövqeyindən üstün tutan adamlar Sərhəd Qoşunlarına işə düzəlmişdilər. Yerli əhalidə, eləcə də sərhədyanı dövlətlərin sakinlərində belə bir fikir formalaşmışdı ki, sərhədi nə vaxt istəsələr, harada istəsələr poza bilərlər. Sərhədi nəinki piyada, hətta yük maşınları ilə pozurdular, sərvətlərimiz aramsız olaraq xaricə daşınırdı. Məhz belə bir vaxtda müdrik dövlət başçısının seçimi dəqiq idi. Az sonra A. Novruzov general-mayor hərbi rütbəsinə layiq görüldü. Qısa müddət ərzində çox işlər görüldü. İranla yanaşı, Rusiya və Gürcüstanla olan sərhədlər də mühafizəyə götürüldü. İqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Xudat, Şəmkir, Zaqatala sərhəd dəstələri yaradıldı. Maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsinə, sərhəd texniki qurğularının bərpasına diqqət artırıldı. Şəxsi heyətdə attestasiya aparılaraq, təsadüfi adamlar xidmətdən uzaqlaşdırıldı. Ali təhsilli gənclər arasından xidmətə yeni kadrlar cəlb olundu.

Sərhəd Qoşunları ilə ictimaiyyətin əlaqələri genişləndirildi, yerli icra hakimiyyəti, hüquq-mühafizə orqanları və ictimai təşkilatlarla qarşılıqlı münasibətlər möhkəmləndirildi və dövlət sərhədlərimizin ümumxalq mühafizəsinə həsr olunmuş birgə müşavirələr, toplantılar keçirildi.

Sərhəd dəstələrinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi sayəsində sərhəd pozucularının sayı minimum həddə endirildi.
Azərbaycan MDB ölkələrinin xarici sərhədlərinin birgə qorunması barədə müqaviləyə qoşulmasa da, bütün birlik ölkələrinin mənafeyini nəzərə alan ikitərəfli saziş əsasında əməkdaşlığa üstünlük verildi, Rusiya Federasiyası və Gürcüstanla sərhəd məsələlərini tənzimləyən sazişlər imzalandı.

Sərhəd Qoşunları nəinki sərhədi qoruyur, həm də respublikada daxili vəziyyəti gərginləşdirənlərə qarşı mübarizə aparır, Prezidentə, konstitusiyaya sadiq olduqlarını sübut edirdilər. Hətta bu yolda şəhid olurdular, ölümlərindən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülürdülər.

Halbuki digər postsovet dövlətlərinin bəzilərində indi də Rusiya Federasiyasının Sərhəd Əməliyyat şöbələri fəaliyyətini davam etdirir. MDB-yə daxil olan ölkələrdən biri Azərbaycana təcavüz edirsə, onun ərazisinin 20 faizdən çoxu işğala məruz qalırsa, sərhədlərin birgə qorunmasına dair müqavilələrə təbii ki, imza atıla bilməzdi. General-mayor Abbasəli Novruzov bu məsuliyyəti başa düşür və Azərbaycan dövlətinin mövqeyini MDB üzvləri olan ölkələrin yığıncağında qürur və iftixar hissi ilə bildirirdi: &quot;Azərbaycan müstəqil dövlətdir, öz sərhədlərini özü qorumalıdır&quot;.

16 avqust 2026-cı ildə vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-16 |title=Azərbaycanda general vəfat etdi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/azerbaycanda-general-vefat-etdi-foto |access-date=2026-08-16 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [[Hərbi Memorial Məzarlıq|Hərbi Memorial Məzarlıqda]] torpağa tapşırılacaq.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı hüquqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan hüquqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünasları]]</text>
      <sha1>8kkfydnqi9k6zkrkkufiqtryu78bt1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037455</id>
      <parentid>9037415</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xəzərli</username>
        <id>81347</id>
      </contributor>
      <origin>9037455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6563" sha1="e67njf104v4vpn6j7ij8fib4qpgoa3v" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
|vəzifə       = [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı
|bayraq       = Coat of arms of Azerbaijan.svg
|bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
|başlanğıc    = 7 aprel 1994
|son          = 27 mart 2001
|əvvəlki      = [[İsgəndər Allahverdiyev]]
|sonrakı      = [[Elçin Quliyev (hərbçi)|Elçin Quliyev]]
|mənsubiyyəti = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|rütbəsi      = {{General-mayor/Azərbaycan|DSX}}
}}

'''Abbasəli Ramazan oğlu Novruzov''' ({{DVTY}}) — [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı (1994–2001). Sərhəd Qoşunları komandanının baş müşaviri, general-mayor, Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünası (1979).

== Həyatı ==
Abbasəli Novruzov 1937-ci ildə Ermənistan SSR [[Dərələyəz mahalı]]nın [[Zeytə]] kəndində anadan olub. Atası Cəfərov Ramazan Novruz oğlu 1945-ci ildə müharibədən qayıtdıqdan 15 gün sonra vəfat etmişdir. 8 yaşlı Abbasəli bacıları Binyaz, Gülnaz və qardaşı anası Leyla xanımın himayəsində qalmışdır. 1949-cu ildə tarixi yurdlarından deportasiya olunaraq Sabirabad rayonunun Şıx Salahlı kəndinə köçürülmüşdülər.&lt;ref&gt;[https://modern.az/az/musahibe/134071/general-abbaseli-novruzov-kimdir-komandan-haqda-bilmediklerimiz/ General Abbasəli Novruzov kimdir? - Komandan haqda BİLMƏDİKLƏRİMİZ]&lt;/ref&gt;

Çağırışçı kimi Sərhəd Qoşunlarına düşüb. Əvvəlcə SSRİ DTK Sərhəd məktəbinin hüquq bölməsini, sonra isə Dövlət Təhlükəsizlik Akademiyasını bitirmişdir. SSRİ dövründə sıravi əsgərdən polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Hüquqşünas, hərbi tərcüməçi, kəşfiyyatçı Abbasəli Novruzov zastava rəisinin müavini vəzifəsindən Zaqafqaziya Sərhəd Dairəsinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə qədər şərəfli bir yol keçmişdir. Əfqanıstanda Sərhəd Qoşunları üzrə baş müşavir vəzifəsində göstərilən etimadı ləyaqətlə doğrultmuşdur. Səhhətiylə bağlı ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyində idarə rəisinin müavini və rəis vəzifələrində çalışmışdır. 1979-cu ildə Lənkəran Sərhəd Dəstəsinin kəşfiyyat rəisi işləyərkən o vaxt Mərkəzi Komitənin 1-ci katibi olan Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycanın &quot;Əməkdar hüquqşünas&quot;ı fəxri adına və &quot;SSRİ DTK-nın fəxri əməkdaşı&quot; adına layiq görülmüşdür. 1984-cü ildə SSRİ Sərhəd Qoşunlarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycanda Ədliyyə Nazirliyində məsul vəzifələrdə çalışmışdı. 1993-cü ildə sabiq prezident Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra bütün sahələrdə olduğu kimi orduda, o cümlədən sərhəddə də quruculuq işlərinə başlanıldı. 1994-cü il aprelin 8-də Prezident Heydər Əliyev təcrübəsinə yaxşı bələd olduğu Abbasəli Novruzovu komandan timsalında — müstəqil Azərbaycanın milli təhlükəsizlik nazirinin müavini, Sərhəd Qoşunlarının komandanı kimi dəvət elədi. O illərdə sərhəddə vəziyyət gərgin idi. Sovet ordusu Azərbaycanı tərk edərkən texniki qurğuları dağıtmışdılar. Keçmiş hakimiyyətin zəifliyindən istifadə edərək şəxsi mövqelərini dövlət mövqeyindən üstün tutan adamlar Sərhəd Qoşunlarına işə düzəlmişdilər. Yerli əhalidə, eləcə də sərhədyanı dövlətlərin sakinlərində belə bir fikir formalaşmışdı ki, sərhədi nə vaxt istəsələr, harada istəsələr poza bilərlər. Sərhədi nəinki piyada, hətta yük maşınları ilə pozurdular, sərvətlərimiz aramsız olaraq xaricə daşınırdı. Məhz belə bir vaxtda müdrik dövlət başçısının seçimi dəqiq idi. Az sonra A. Novruzov general-mayor hərbi rütbəsinə layiq görüldü. Onun rəhbərliyi altında İranla yanaşı, Rusiya və Gürcüstanla olan sərhədlər də mühafizəyə götürüldü. İqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Xudat, Şəmkir, Zaqatala sərhəd dəstələri yaradıldı. Maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsinə, sərhəd texniki qurğularının bərpasına diqqət artırıldı. Şəxsi heyətdə attestasiya aparılaraq, təsadüfi adamlar xidmətdən uzaqlaşdırıldı. Ali təhsilli gənclər arasından xidmətə yeni kadrlar cəlb olundu.&lt;ref&gt;[https://veteran.gov.az/az/news/1894-Abbas%C9%99li%20Novruzov,%20C%C9%99lil%20X%C9%99lilov,%20yubiley Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında general-mayor Abbasəli Novruzovun anadan olmasının 85 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilib]&lt;/ref&gt;

Sərhəd Qoşunları ilə ictimaiyyətin əlaqələri genişləndirildi, yerli icra hakimiyyəti, hüquq-mühafizə orqanları və ictimai təşkilatlarla qarşılıqlı münasibətlər möhkəmləndirildi və dövlət sərhədlərimizin ümumxalq mühafizəsinə həsr olunmuş birgə müşavirələr, toplantılar keçirildi.&lt;ref&gt;[https://sesqazeti.az/news/social/612353.html Abbasəli Novruzov - 80: əsl vətənpərvər, böyük sərhədçi nəslinə örnək və nümunə!]&lt;/ref&gt;

Sərhəd dəstələrinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi sayəsində sərhəd pozucularının sayı minimum həddə endirildi.
Azərbaycan MDB ölkələrinin xarici sərhədlərinin birgə qorunması barədə müqaviləyə qoşulmasa da, bütün birlik ölkələrinin mənafeyini nəzərə alan ikitərəfli saziş əsasında əməkdaşlığa üstünlük verildi, Rusiya Federasiyası və Gürcüstanla sərhəd məsələlərini tənzimləyən sazişlər imzalandı.

Abbasəli Novruzov 16 avqust 2026-cı ildə vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-16 |title=Azərbaycanda general vəfat etdi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/azerbaycanda-general-vefat-etdi-foto |access-date=2026-08-16 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [[Hərbi Memorial Məzarlıq|Hərbi Memorial Məzarlıqda]] torpağa tapşırılacaq.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı hüquqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan hüquqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünasları]]</text>
      <sha1>e67njf104v4vpn6j7ij8fib4qpgoa3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037456</id>
      <parentid>9037455</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xəzərli</username>
        <id>81347</id>
      </contributor>
      <comment>Düzəltmələr və vikiləşdirmə</comment>
      <origin>9037456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="ffv2y0u9vhn2017yv9ocom5jzt24ucj" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
|vəzifə       = [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı
|bayraq       = Coat of arms of Azerbaijan.svg
|bayraq2      = Flag of Azerbaijan.svg
|başlanğıc    = 7 aprel 1994
|son          = 27 mart 2001
|əvvəlki      = [[İsgəndər Allahverdiyev]]
|sonrakı      = [[Elçin Quliyev (hərbçi)|Elçin Quliyev]]
|mənsubiyyəti = [[Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan)|Dövlət Sərhəd Xidməti]]
|rütbəsi      = {{General-mayor/Azərbaycan|DSX}}
}}

'''Abbasəli Ramazan oğlu Novruzov''' ({{DVTY}}) — [[Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini]] — [[Azərbaycan Sərhəd Qoşunları|Sərhəd Qoşunlarının]] komandanı (1994–2001). Sərhəd Qoşunları komandanının baş müşaviri, general-mayor, Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünası (1979).

== Həyatı ==
Abbasəli Novruzov 1937-ci ildə Ermənistan SSR [[Dərələyəz mahalı]]nın [[Zeytə]] kəndində anadan olub. Atası Cəfərov Ramazan Novruz oğlu 1945-ci ildə müharibədən qayıtdıqdan 15 gün sonra vəfat etmişdir. 8 yaşlı Abbasəli bacıları Binyaz, Gülnaz və qardaşı anası Leyla xanımın himayəsində qalmışdır. 1949-cu ildə tarixi yurdlarından deportasiya olunaraq [[Sabirabad rayonu]]nun [[Şıx Salahlı]] kəndinə köçürülmüşdülər.&lt;ref&gt;[https://modern.az/az/musahibe/134071/general-abbaseli-novruzov-kimdir-komandan-haqda-bilmediklerimiz/ General Abbasəli Novruzov kimdir? - Komandan haqda BİLMƏDİKLƏRİMİZ]&lt;/ref&gt;

Çağırışçı kimi Sərhəd Qoşunlarına düşüb. Əvvəlcə SSRİ DTK Sərhəd məktəbinin hüquq bölməsini, sonra isə Dövlət Təhlükəsizlik Akademiyasını bitirmişdir. SSRİ dövründə sıravi əsgərdən polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Hüquqşünas, hərbi tərcüməçi, kəşfiyyatçı Abbasəli Novruzov zastava rəisinin müavini vəzifəsindən Zaqafqaziya Sərhəd Dairəsinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə qədər şərəfli bir yol keçmişdir. Əfqanıstanda Sərhəd Qoşunları üzrə baş müşavir vəzifəsində göstərilən etimadı ləyaqətlə doğrultmuşdur. Səhhətiylə bağlı ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyində idarə rəisinin müavini və rəis vəzifələrində çalışmışdır. 1979-cu ildə Lənkəran Sərhəd Dəstəsinin kəşfiyyat rəisi işləyərkən o vaxt Mərkəzi Komitənin 1-ci katibi olan Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycanın &quot;Əməkdar hüquqşünas&quot;ı fəxri adına və &quot;SSRİ DTK-nın fəxri əməkdaşı&quot; adına layiq görülmüşdür. 1984-cü ildə SSRİ Sərhəd Qoşunlarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra Azərbaycanda Ədliyyə Nazirliyində məsul vəzifələrdə çalışmışdı. 1993-cü ildə sabiq prezident Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra bütün sahələrdə olduğu kimi orduda, o cümlədən sərhəddə də quruculuq işlərinə başlanıldı. 1994-cü il aprelin 8-də Prezident Heydər Əliyev təcrübəsinə yaxşı bələd olduğu Abbasəli Novruzovu komandan timsalında — müstəqil Azərbaycanın milli təhlükəsizlik nazirinin müavini, Sərhəd Qoşunlarının komandanı kimi dəvət elədi. O illərdə sərhəddə vəziyyət gərgin idi. Sovet ordusu Azərbaycanı tərk edərkən texniki qurğuları dağıtmışdılar. Keçmiş hakimiyyətin zəifliyindən istifadə edərək şəxsi mövqelərini dövlət mövqeyindən üstün tutan adamlar Sərhəd Qoşunlarına işə düzəlmişdilər. Yerli əhalidə, eləcə də sərhədyanı dövlətlərin sakinlərində belə bir fikir formalaşmışdı ki, sərhədi nə vaxt istəsələr, harada istəsələr poza bilərlər. Sərhədi nəinki piyada, hətta yük maşınları ilə pozurdular, sərvətlərimiz aramsız olaraq xaricə daşınırdı. Məhz belə bir vaxtda müdrik dövlət başçısının seçimi dəqiq idi. Az sonra A. Novruzov general-mayor hərbi rütbəsinə layiq görüldü. Onun rəhbərliyi altında İranla yanaşı, Rusiya və Gürcüstanla olan sərhədlər də mühafizəyə götürüldü. İqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Xudat, Şəmkir, Zaqatala sərhəd dəstələri yaradıldı. Maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsinə, sərhəd texniki qurğularının bərpasına diqqət artırıldı. Şəxsi heyətdə attestasiya aparılaraq, təsadüfi adamlar xidmətdən uzaqlaşdırıldı. Ali təhsilli gənclər arasından xidmətə yeni kadrlar cəlb olundu.&lt;ref&gt;[https://veteran.gov.az/az/news/1894-Abbas%C9%99li%20Novruzov,%20C%C9%99lil%20X%C9%99lilov,%20yubiley Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında general-mayor Abbasəli Novruzovun anadan olmasının 85 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilib]&lt;/ref&gt;

Sərhəd Qoşunları ilə ictimaiyyətin əlaqələri genişləndirildi, yerli icra hakimiyyəti, hüquq-mühafizə orqanları və ictimai təşkilatlarla qarşılıqlı münasibətlər möhkəmləndirildi və dövlət sərhədlərimizin ümumxalq mühafizəsinə həsr olunmuş birgə müşavirələr, toplantılar keçirildi.&lt;ref&gt;[https://sesqazeti.az/news/social/612353.html Abbasəli Novruzov - 80: əsl vətənpərvər, böyük sərhədçi nəslinə örnək və nümunə!]&lt;/ref&gt;

Sərhəd dəstələrinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi sayəsində sərhəd pozucularının sayı minimum həddə endirildi.
Azərbaycan MDB ölkələrinin xarici sərhədlərinin birgə qorunması barədə müqaviləyə qoşulmasa da, bütün birlik ölkələrinin mənafeyini nəzərə alan ikitərəfli saziş əsasında əməkdaşlığa üstünlük verildi, Rusiya Federasiyası və Gürcüstanla sərhəd məsələlərini tənzimləyən sazişlər imzalandı.

Abbasəli Novruzov 16 avqust 2026-cı ildə vəfat edib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-16 |title=Azərbaycanda general vəfat etdi - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/azerbaycanda-general-vefat-etdi-foto |access-date=2026-08-16 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [[Hərbi Memorial Məzarlıq|Hərbi Memorial Məzarlıqda]] torpağa tapşırılacaq.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı hüquqşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan hüquqşünasları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünasları]]</text>
      <sha1>ffv2y0u9vhn2017yv9ocom5jzt24ucj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pəri qızın təəccübü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292195</id>
    <revision>
      <id>9037047</id>
      <parentid>8918771</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +3 kateqoriya</comment>
      <origin>9037047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1049" sha1="1gqh9e8hhab1flqrhy0gdo0kn3i1rm2" xml:space="preserve">{{Sənət əsəri
|şəkil                 = Edouard Manet 085.jpg
|şəkil  məlumat        = Pəri qızın təəccübü
|şəkil  miqyası        = 300
|adı                   = Pəri qızın təəccübü
|tam adı               = La Nymphe Surprise
|rəssamı               = [[Eduard Mane]]
|ölkə                  = {{ARG}} 
|şəhər                 = [[Buenos Ayres]]
|tarixi                = [[1859]] - [[1861]]
|janr                  = 
|ölçüləri              = 146 sm × 114 sm
|texnikası             = yağlı boya
|saxlanıldığı yer      = 
}}

'''Pəri qızın təəccübü''' ({{Dil-fr|La Nymphe Surprise}}) - [[Eduard Mane]] tərəfindən [[1859]] - [[1861]]-ci illərdə çəkilmiş tablo.

{{Eduard Mane}}

[[Kateqoriya:Eduard Manenin rəsm əsərləri]]
[[Kateqoriya:1859-cu ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Qadın portretləri]]
[[Kateqoriya:Kətan üzərində yağlı boya ilə çəkilmiş rəsmlər]]
[[Kateqoriya:1860-cı illərin rəsm əsərləri]]
[[Kateqoriya:Mifologiya rəsmləri]]
[[Kateqoriya:Nü incəsənət]]</text>
      <sha1>1gqh9e8hhab1flqrhy0gdo0kn3i1rm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037058</id>
      <parentid>9037047</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <origin>9037058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="3o40ccgn50he6yn78cnotkcfuxrvkj1" xml:space="preserve">{{Sənət əsəri
|şəkil                 = Edouard Manet 085.jpg
|şəkil  məlumat        = Pəri qızın təəccübü
|şəkil  miqyası        = 300
|adı                   = Pəri qızın təəccübü
|tam adı               = La Nymphe Surprise
|rəssamı               = [[Eduard Mane]]
|ölkə                  = {{ARG}} 
|şəhər                 = [[Buenos Ayres]]
|tarixi                = [[1859]] - [[1861]]
|janr                  = 
|ölçüləri              = 146 sm × 114 sm
|texnikası             = yağlı boya
|saxlanıldığı yer      = 
}}

'''Pəri qızın təəccübü''' ({{Dil-fr|La Nymphe Surprise}}) - [[Eduard Mane]] tərəfindən [[1859]] - [[1861]]-ci illərdə çəkilmiş tablo.

== Təsviri ==
Bu əsərdə meşəlik ərazidə, gölün kənarında oturan və təəccüblə tamaşaçıya baxan gənc qadın təsvir olunub. Onun sol ayağının yaxınlığında mavi süsən bitkisi görünür. Qadının üzərində boynundakı ağ mirvarilərdən və çeçələ barmağındakı üzükdən başqa heç nə yoxdur. Nimfanın baxışları təəccüblü və utancaqdır. Sanki o, tamaşaçının ona baxdığını, şəxsi məkanına müdaxilə etdiyini görüb və tamaşaçının onu narahat etdiyini bildirmək istəyir.&lt;ref&gt;Farwell, Beatrice (April 1975). &quot;Manet's 'Nymphe Surprise'&quot;. The Burlington Magazine. 117 (865). The Burlington Magazine Publications Ltd.: 224–227, 229.&lt;/ref&gt;{{Eduard Mane}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20150220144716/http://www.buenosairesherald.com/article/175659/history%E2%80%99s-roving-eye-turns-to-the-femme-fatale |title=History’s roving eye turns to the femme fatale |author= |date= |website= buenosairesherald.com|publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Eduard Manenin rəsm əsərləri]]
[[Kateqoriya:1859-cu ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Qadın portretləri]]
[[Kateqoriya:Kətan üzərində yağlı boya ilə çəkilmiş rəsmlər]]
[[Kateqoriya:1860-cı illərin rəsm əsərləri]]
[[Kateqoriya:Mifologiya rəsmləri]]
[[Kateqoriya:Nü incəsənət]]</text>
      <sha1>3o40ccgn50he6yn78cnotkcfuxrvkj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mir Şahi Mərəşi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303364</id>
    <revision>
      <id>9037336</id>
      <parentid>5451997</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="tl65rd2t55mh9dr6npt3jdhy1y7cuj6" xml:space="preserve">{{Şəxs

}}
'''Mir Şahi Mir Əbdülkərim oğlu Mərəşi''' (?-?) — [[Mərəşilər|Mazandaran seyidləri]]ndən, Səfəvi dövlət adamı.

== Həyatı ==
[[I Şah Təhmasib]] Mir Şahi Mərəşiyə [[xan]] ünvanı vermişdi.

== Ailəsi ==
Mir Şahi Mərəşinin Mir Sultan Murad xan adlı oğlu vardı.

== Həmçinin bax ==
* [[Mərəşi seyidləri]]
* [[Mərəşilər]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hüseynilər]]
[[Kateqoriya:Mərəşilər]]</text>
      <sha1>tl65rd2t55mh9dr6npt3jdhy1y7cuj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məryəm Mahmudbəyova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304891</id>
    <revision>
      <id>9037328</id>
      <parentid>5506806</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="0z0j585h9jul91aovo8b0r0uv9x56hm" xml:space="preserve">{{Alim
 |adı                  = Məryəm Mahmudbəyova
 |orijinal adı         = 
 |digər adları         = 
 |şəkil                = Məryəm Mahmudbəyova.jpg
 |şəklin ölçüsü        = 200
 |şəklin izahı         = &lt;small&gt;Məryəm Fərəməz qızı Mahmudbəyova&lt;/small&gt;
 |piktoqram            = tibb
 |doğum tarixi         = 2.1.1921
 |doğum yeri           = [[Naxçıvan]]
 |vəfat tarixi         = 1992
 |vəfat yeri           = [[Bakı]], [[Azərbaycan SSR]]
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = 
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = 
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Məryəm Fərəməz qızı Mahmudbəyova''' (2 yanvar 1921, [[Naxçıvan]] – 1992, [[Bakı]]) — tibb elmləri doktoru (1966), əməkdar həkim (1973).

== Həyatı ==
Məryəm Fərəməz qızı Mahmudbəyova 1921-ci il yanvar ayının 2-də [[Naxçıvan şəhəri]]ndə anadan olmuşdur.

O, 1953-cü ildə Q. M. Musabəyov adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Virusologiya və Gigiyena İnstitutunda işləmiş, 1966-cı ildə tibb elmləri doktoru, 1976–1979-cu illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qanköçürmə və Hemotologiya İnstitutunda &quot;İmmun-hemotologiya&quot; şöbəsinin müdiri olmuşdur. Tədqiqatı müasir təbabətin aktual məsələlərinin (bioloji aktivliyi yüksək olan mikro-molekulların, zülalların, nuklein turşusunun həll olunan antigen fraksiyalarının) öyrənilməsinə həsr olunmuşdur.

Musabəyovanın antigen quruluşa aid tədqiqatlarından immun preparatların istehsal texnologiyası sahəsində, habelə x əstəliklərin profilaktika və diaqnostikasında geniş istifadə edilir.

1973-cü ildə Azərbaycanın Əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

M. Mahmudbəyova 1992-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;Mahmudbəyova Məryəm //Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası: 10 cilddə.- Bakı: ASE.- C.6.- S.396.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Naxçıvanda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan həkimləri]]</text>
      <sha1>0z0j585h9jul91aovo8b0r0uv9x56hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahirə Əliyeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305816</id>
    <revision>
      <id>9037326</id>
      <parentid>5506813</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="mn6egmchqbm1p7qiil58cwrqh708c94" xml:space="preserve">{{Alim
 |adı                  = Mahirə Xasay qızı Əliyeva
 |orijinal adı         = 
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 1936
 |doğum yeri           = [[Qubadlı rayonu]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{AZE}}
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = fizika elmləri doktoru
 |elmi adı             = professor
 |iş yeri              = [[Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası]]
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Mahirə Əliyeva''' — (d.16 sentyabr 1936, [[Qubadlı rayonu]], [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]) [[Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası]]nın fizika kafedrasının professoru.&lt;ref&gt;{{cite book|first=|last=|authorlink=|title=Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası|year=2002|location=Bakı|publisher=Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı|url=|page=22|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Əliyeva Mahirə Xasay qızı 1936-cı ilin sentyabr ayının 16-da [[Qubadlı]] rayonun Qubadlı qəsəbəsində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra [[Bakı Dövlət Universiteti|Azərbaycan Dövlət Universiteti]]nin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1958-ci ildə təhsilini başa vuraraq həmin ildən [[Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|Azərbaycan EA]]-nın [[AMEA Fizika İnstitutu|Fizika İnstitutu]]nda işə başlamışdır. 1967-ci ildən isə &quot;Yarımkeçiricilər fizikası&quot; labaratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

== Fəaliyyəti ==
Azərbaycanda ilk dəfə A3B6 və A3B3C62 yarımkeçiricilərinin fotoelektrik, fotolüminessent, termostimullaşmış keçiricilik və s. xassələrini kompleks tədqiq etmiş və 1968-ci ildən &quot;Yarımkeçiricilərdə qeyri-tarazlayıcı prosesslərin tədqiqi&quot; qrupuna rəhbərlik etmişdir. 1991-ci ildə doktorluq elmi dərəcəsini müdafiə edərək, fizika elmləri doktoru adına layiq gorülmüşdür. Elə həmin ildən [[Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası]]nın fizika kafedrasının professorudur.

Onun 90-dan çox elmi məqaləsi çap olunmuş və 6 ixtiranın müəllifidir. Onun elmi məqalələri Amerika, İngiltərə, Fransa, Yaponiya və digər ölkələrdə dövrü mətbuatda çap edilmişdir. Alim bir çox beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Qubadlıda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan alimləri]]</text>
      <sha1>mn6egmchqbm1p7qiil58cwrqh708c94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fətulla Hüseynov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306210</id>
    <revision>
      <id>9037451</id>
      <parentid>8999117</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44820-77</username>
        <id>352934</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6179" sha1="tw183yu2ebfxm33yx9mgv2lxm2wgbuu" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |şəkil         = Fətulla Hüseynov.jpg
 |şəklin ölçüsü = 300px
 |şəklin izahı  = 
 |ləqəbi        = Qara Polkovnik&lt;ref name=&quot;FH&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.adalet.az/az/posts/detail/evinin-kandarinda-gullelenenler-qara-polkovnik-muemmali-qetli-19-il-1686753431 |title=“Qara Polkovnik”in müəmmalı qətli - 19 il keçir |access-date=2023-07-15 |archive-date=2023-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707234209/https://www.adalet.az/az/posts/detail/evinin-kandarinda-gullelenenler-qara-polkovnik-muemmali-qetli-19-il-1686753431 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 |vəfat səbəbi  = qətlə yetirilib&lt;ref name=&quot;FH&quot;/&gt;
 |fəaliyyəti    = [[Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyi]] polis polkunun komandiri
 |rütbə         = {{Polkovnik|Azərbaycan}}
}}
'''Fətulla Əli oğlu Hüseynov''' ({{DVTY}}) — [[Birinci Qarabağ müharibəsi]] iştirakçısı, [[Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi]] polis polkunun komandiri, polkovnik.&lt;ref name=&quot;FH&quot;/&gt;

Fətulla Hüseynov [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]nin 1994-cü il qış kampaniyasında keçirdiyi ən uğurlu əməliyyatı olan [[Horadiz əməliyyatı]]nın rəhbərlərindən biri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;FH&quot;/&gt;

== Həyatı ==

=== Erkən illəri ===
Fətulla Əli oğlu Hüseynov 1937-ci ildə [[Tovuz rayonu]]nda anadan olub. [[Azərbaycan Texniki Universiteti]]nin avtomobil–tikinti fakültəsini və [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin hüquq fakültəsini bitirib. Sonra O, SSR-nin Daxili İşlər nazirliyinin Yüksək Akademik kurslarını bitirir. 1960–90-cı illərdə Respublika yol polisinin rəis müavini və Bakı şəhər yol polisi idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Bundan əlavə Fətulla Hüseynov Azərbaycanın baş yanğınsöndürmə idarəsinin rəis müavini, DİN–in polis polkunun komandiri və s. vəzifələrdə çalışıb.

=== Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı ===
1993-cü ildə [[Qarabağ Azadlıq Təşkilatı]]nın üzvü olub.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Səfəroğlu|first1=Xaqani|title=&quot;Sədrlikdən gedə bilərəm…&quot;|url=http://modern.az/articles/7305/1/|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=31 December 2015|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924040347/https://modern.az/articles/7305/1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Fətulla Hüseynov 1993-cü il dekabrından başlamış 6 yanvar tarixinə kimi davam edən [[Horadiz əməliyyatı]]na rəhbərlik edib.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Так в Горадизе был спущен армянский флаг|url=http://ru.oxu.az/society/1357|website=oxu.az|publisher=oxu.az|accessdate=31 December 2015|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918140545/https://ru.oxu.az/society/1357|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Horadiz əməliyyatı Azərbaycan Milli Ordusunun 1994-cü il qış kampaniyasında keçirdiyi ən uğurlu əməliyyat olub. Horadiz əməliyyatında iştirak edən 702-ci briqada 5 yanvar tarixində bir gün ərzində qənimət olaraq 3 tank, 1 ədəd &quot;Şturm-S&quot;, 6 ədəd top, 6 ədəd top qoşqusu, 10-a yaxın nəqliyyat vasitəsi, çoxlu sayda silah və sursat götürüb. Düşmən ağır itkilər verərək cəsədlərini döyüş meydanında qoyaraq geri çəkilib.

Fətulla Hüseynov [[Qarabağ münaqişəsi]]nin hərb yolu ilə həllinin tərəfdarlarından olub.

=== Siyasi fəaliyyəti ===
Fətulla Hüseynov 1995-ci ildə [[Rövşən Cavadov]]un xüsusi təyinatlı dəstəsinin qiyamının yatırılması ilə bağlı DİN-dən istefa verib.{{mənbə göstər}}

=== İctimai fəaliyyəti ===
1992-ci ildə Fətulla Hüseynov [[AFFA]]-nın nizam–intizam komitəsinin sədri oldu. O, 1996-cı ildən 2001-ci ilədək AFFA-nın viste–prezidenti vəzifəsində işləyib. [[UEFA]]-nın Azərbaycanda futbol oyunlarının keçirilməsi üzrə nümayəndəsi olub.

=== Ölümü ===
Fətulla Hüseynov 2004-cü il 14 iyunda yaşadığı binanın qarşısında öldürülüb. Onu [[Hacı Məmmədov (cinayətkar)|Hacı Məmmədovun]] dəstə üzvlərinin qətlə yetirdiyi iddia edilib. H. Məmmədov məhkəmədə bu qətlin də &quot;siyasi sifariş&quot; olduğunu bildirmişdi. Amma sifarişçinin kimliyini açıqlamamışdı.&lt;ref name=qatil&gt;{{cite web|title=Onlar hamısı evinin kandarında öldürülüblər…|url=http://www.azadliq.org/content/article/1509496.html|website=www.azadliq.org|publisher=[[Azadlıq Radiosu]]|accessdate=31 December 2015|archive-date=3 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503171249/http://www.azadliq.org/content/article/1509496.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Xırdalan qəbristanlığında dəfn edilib.

=== Şəxsi həyatı ===
Ailəli idi, Tahir və Adil adlı oğlu var. 2012-ci il 9 avqustda onun oğlu Tahirə məxsus &quot;[[Toyota]]&quot; markalı avtomobil yoldan çıxaraq aşıb.&lt;ref name=toyota&gt;{{cite web|title=&quot;Qara polkovnik&quot;in oğlu yol qəzasında ölüb|url=http://modern.az/articles/27379/1/|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=31 December 2015|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924034755/https://modern.az/articles/27379/1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nəticədə avtomobilin sürücüsü T. Hüseynov aldığı xəsarətdən hadisə yerində dünyasını dəyişib.&lt;ref name=toyota/&gt;

==== Ləqəbi ====
Azərbaycanda Fətulla Hüseynov &quot;qara polkovnik&quot; ləqəbi ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Evlərinin kandarında öldürülənlər…|url=http://www.azadliq.org/content/article/1509496.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=29 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160503171249/http://www.azadliq.org/content/article/1509496.html|archivedate=2016-05-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Təltif və mükafatları ==
{{boş bölmə}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{YouTube|lvS84ZiwYKY| &quot;Qara Polkovnik&quot; ləqəbli komandir Fətulla Hüseynov|logo=1}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan polkovnikləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda qətlə yetirilənlər]]
[[Kateqoriya:Qətl qurbanları]]</text>
      <sha1>tw183yu2ebfxm33yx9mgv2lxm2wgbuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xuan Xil Navarro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324266</id>
    <revision>
      <id>9037313</id>
      <parentid>5510886</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="junnxoth7iv953jn38uaii194c718wt" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Xuan Gil Navarro
 |orijinal adı    = {{lang-es|Juan Gil Navarro}}
 |digər adları    = 
 |şəkil           = Juan Gil Navarro.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 250 px
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 15.8.1973
 |doğum yeri      = [[Buenos-Ayres]], [[Argentina]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = Nataliya Litvakk
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Xuan Xil Navarro''' ('''{{lang-es|Juan Gil Navarro}}''') (15 avqust 1973, [[Buenos-Ayres]]) — [[Argentina]]lı aktyor,''[[Verano del '98]]'', ''[[Floricienta]]'', ''[[Qaraçı qanı]]'' və ''[[Lalola]]'' telenovellalarında çəkilib.

== Həyatı ==
Juan öz təhsilinə Rudolf Ştayner Şul alman məktəbində başlamışdır və məhz aktyorluq sənətini də (teatr)orada başlamışdır.

=== Telenovellalar ===
* ''&quot;Rus dağı&quot;'' (1995) Micky rolunda
* ''&quot;Azad&quot;'' (1996)
* ''&quot;Ürək&quot;'' (1997)
* ''&quot;La Nocturna&quot;'' (1998)
* ''&quot;Gasoleros&quot;'' (1998) Wolfraid rolunda
* ''&quot;Verano del '98&quot;'' (1999) León rolunda
* ''&quot;Calientes&quot;'' (2000)
* ''&quot;Primicias&quot;'' (2000) Rodrigo rolunda
* ''&quot;Los Médicos (de hoy) 2&quot;'' (2001) Daniel rolunda
* ''&quot;El sodero de mi vida&quot;'' (2001) Fidel rolunda
* ''&quot;Código negro&quot;'' (2001) Juan Carlos Rizzo rolunda
* ''&quot;1000 milliones&quot;'' (2002) Ariel rolunda
* ''&quot;Qaraçı qanı (teleserial)&quot;'' (2003) Segundo Soto rolunda
* ''&quot;Floricienta&quot;'' (2004) Federico Fritzenwalden rolunda
* ''&quot;Adi insanların seks hekayələri&quot;'' (2004) Diego rolunda
* ''&quot;Hombres de honor&quot;'' (2005) Rocco Onoratto rolunda
* ''&quot;Lalola&quot;'' (2007) Lalo rolunda
* ''&quot;Vidas robadas&quot;'' (2008) Nicolás Duarte rolunda
* ''&quot;Secretos de amor&quot;'' (2010) Ignacio Fernández Gaudio &quot;Nacho&quot; rolunda
* ''&quot;Caín y Abel&quot;'' (2010) Guillermo Hüs rolunda
* ''&quot;Oyna!&quot;'' (2011) Ricardo rolunda
* ''&quot;Maltratadas&quot;'' (2011) Lucas rolunda
* ''&quot;Decisiones de vida&quot;'' (2011) Pablo rolunda
* ''&quot;Perfidia&quot;'' (2012) Manuel Gutierrez Dillon rolunda
* ''&quot;Graduados&quot;'' (2012) Guillermo &quot;Willy&quot; Almada rolunda
* ''&quot;La dueña&quot;'' (2012) Federico Lacroix rolunda

=== Film ===
* ''[[Mən gələn gün sevəcəyəm (film)]]'' (2003) Fernando rolunda
* ''[[Ölülər günü]]'' (2012)

== Xarici keçidlər ==
* [http://mafianavarrense.forogratis.es Mafia Navarrense]// Club de Fans Oficial de Juan Gil Navarro
* [http://twitter.com/MafiaNavarrense Mafia Navarrense]// Club de Fans Oficial de Juan Gil Navarro (Twitter)
* [http://facebook.com/MafiaNavarrense Mafia Navarrense]// Club de Fans Oficial de Juan Gil Navarro (Facebook — Fan Page)

[[Kateqoriya:Argentina aktyorları]]</text>
      <sha1>junnxoth7iv953jn38uaii194c718wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330133</id>
    <revision>
      <id>9037174</id>
      <parentid>9036663</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11426" sha1="6azn0pziyvbjbdzj5szgd59zdbkbciq" xml:space="preserve">{{Qəbiristanlıq
 |Tip                   = Qəbiristanlıq
 |Adı                   = Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı
 |Şəkil                 = Mingəçevir şəhidlər xiyabanı.jpg 
 |Şəklin ölçüsü         = 300px
 |Şəklin izahı          = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |Ölkə                  = Azərbaycan
 |Yerləşdiyi yer        = 
 |Yerləşdiyi yerin tipi = Şəhər
 |Status                = Xiyaban
 |Əsası qoyulub         = 1992
 |Ləğv olunub           = 
 |İlk dəfn              = 
 |Sonuncu dəfn          = 
 |Dəfn sayı             = 
 |Sahəsi                = 
 |Vəziyyəti             = 
 |Dini tərkib           = 
 |Sayt                  = 
 |Yer xəritəsi          = Azərbaycan
 |Yer xəritəsi 2        = Azərbaycan Mingəçevir
 |Vikianbar             = 
}}
'''Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı''' — Mingəçevir şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq və memorial kompleks.

== Haqqında ==
Xiyaban 1992-ci ildə Mingəçevir şəhərində yaradılıb. Xiyaban Mingəçevir şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 146 ünvanında yerləşir. Vaqif Ağakişiyev 11 may 1992-ci ildə [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı|Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanında]] dəfn edilmiş ilk dörd şəhiddən biridir.

2015-ci ildə xiyabanda yenidənqurma və əsaslı təmir işləri aparılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mingəçevirdəki Şəhidlər xiyabanı yenidən qurulub |url=https://azertag.az/xeber/mingechevirdeki_sehidler_xiyabani_yeniden_qurulub-826140 |access-date=2026-08-15 |website=azertag.az |language=az |archive-date=2019-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722182204/https://azertag.az/xeber/Mingechevirdeki_Sehidler_xiyabani_yeniden_qurulub-826140 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Birinci Qarabağ müharibəsində şəhid olan 205 hərbi qulluqçu, Aprel döyüşlərində həlak olan 4 hərbçi və İkinci Qarabağ müharibəsi (Vətən müharibəsi) digər iştirakçıları bu memorial kompleksdə dəfn olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Şəhidlər xiyabanı |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/859.html |access-date=2026-08-15 |website=Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti |language=az |archive-date=2022-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720163508/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/859.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Kompleksin strukturu ==
Xiyaban ərazisində şəhidlərin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün müxtəlif obyektlər qurulmuşdur:

* 2001-ci ildə inşa edilmiş &quot;Ədəbi məşəl&quot; kompleksi – Əbədi alov abidəsi.
* &quot;Şəhidlərin xatirə muzeyi&quot; – Qəhrəmanların şəxsi əşyaları və fotoları sərgilənir.
* Şəhidlər bulağı
* &quot;20 yanvar&quot; xatirə abidəsi

=== &quot;Azərbaycanlıların soyqırımı tarixi və deportasiyası&quot; memorial xatirə divarı ===
2001-ci ildə inşa edilmiş Əbədi məşəl kompleksində Azərbaycan xalqının məruz qaldığı deportasiya, etnik təmizləmə və soyqırımı aktlarının tarixi xronologiyasını əks etdirən &quot;Azərbaycanlıların soyqırımı tarixi və deportasiyası&quot; memorial xatirə divarı təsvir olunmuşdur.
[[Fayl:Mingəçevir_şəhidlər_xiyabanında_xatirə_lövhələri_-_1.jpg|right|thumb|331x331px|Mingəçevir şəhidlər xiyabanında &quot;Azərbaycanlıların soyqırımı tarixi və deportasiyası&quot; memorial xatirə divarı.]]
Abidə üzərindəki mətnlər tarixi mərhələlərə uyğun olaraq üç əsas dövrə bölünmüşdür:

==== I Dövr (1667–1828-ci illər) ====
Bu dövrü əks etdirən lövhədə ermənilərin tarixi Azərbaycan torpaqlarına, xüsusilə İrəvan xanlığı ərazisinə köçürülməsinin ilkin mərhələləri və çar Rusiyasının bu prosesdəki rolu qeyd olunur.

* 1667–1727-ci illər: Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında məskunlaşmaq məqsədilə Rusiya çarlarına və Avropa dövlətlərinə rəsmi müraciətləri, I Pyotrun ermənilərə himayədar administrativ fərmanları (1724, 1726) xronologiyaya daxil edilmişdir.
* 1727–1813-cü illər: Erməni əhalisinin Azərbaycan ərazilərinə kütləvi miqrasiyası nəticəsində yerli azərbaycanlıların öz tarixi yurdlarından sıxışdırılıb çıxarılması və ilk deportasiya dalğasının (1801-ci il) əsası qoyulmuşdur.
* 1813–1828-ci illər: Rusiya–Qacarlar İranı müharibələri nəticəsində imzalanan [[Gülüstan müqaviləsi|Gülüstan]] (1813) və [[Türkmənçay müqaviləsi|Türkmənçay]] (1828) müqavilələri ilə Azərbaycan torpaqlarının parçalanması və 21 mart 1828-ci ildə imperator I Nikolayın fərmanı ilə tarixi torpaqlarımızda süni şəkildə &quot;Erməni vilayəti&quot;nin yaradılması faktları öz əksini tapmışdır.

==== II Dövr (1828–1920-ci illər) ====
İkinci mərhələ çar Rusiyası dövründə və [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] ərəfəsində azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi qırğınları və demoqrafik strukturun məcburi dəyişdirilməsini əhatə edir.

* 1828–1830-cu illər: Cənubi Azərbaycan və İrandan Şimali Azərbaycan torpaqlarına xaricdən daha 150 min erməni əhalisinin köçürülməsi qeydə alınmışdır.
* 1830–1905-ci illər: Ermənistan adlandırılacaq ərazilərdə yerli azərbaycanlıların var-dövlətinin və torpaqlarının qanunsuz mənimsənilməsi prosesi genişlənmişdir.
* 1905–1907-ci illər: Bakı, [[İrəvan]], Gəncə, Tiflis, Qazax, Zəngəzur və Qarabağ bölgələrində erməni silahlı dəstələri tərəfindən azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar törədilmişdir.
* 1908–1918-ci illər: Azərbaycan ərazisində monoetnik erməni dövləti yaratmaq məqsədilə erməni millətçilərinin sistematik təxribatları davam etmişdir.
* 1918-ci il (Mart soyqırımı): Bakı, Şamaxı, Quba, Gəncə, Qarabağ, Zəngəzur və Lənkəran qəzalarında azərbaycanlılara qarşı [[Mart soyqırımı|kütləvi soyqırımı]] aktı törədilmişdir. Bu qırğınlar nəticəsində Ermənistan ərazisində yaşayan azərbaycanlıların 98%-i məhv edilmiş və ya qaçqın düşmüş, 1200 yaşayış məntəqəsi dağıdılmışdır.

==== III Dövr (1920–1993-cü illər) ====
Üçüncü lövhə Sovet İttifaqı dövründə azərbaycanlıların dövlət səviyyəsində deportasiyası və Qarabağ münaqişəsinin başlanğıcı mərhələsini əks etdirir.

* 1920–1948-ci illər: Ermənistan SSR tərkibində azərbaycanlıların hüquqlarının məhdudlaşdırılması və gizli deportasiya hazırlıqları aparılmışdır.
* 1948–1953-cü illər: SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Ermənistan SSR-dən 150 min nəfərdən çox azərbaycanlı dövlət səviyyəsində zorakılıqla [[Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası (1948–1953)|Kür-Araz ovalığına deportasiya]] olunmuşdur.
* 1953–1993-cü illər: Ermənistan ərazisindəki azərbaycanlılara məxsus tarixi-mədəni abidələrin və məscidlərin dağıdılması, toponimlərin dəyişdirilməsi prosesi həyata keçirilmişdir.
* 1988–1993-cü illər: Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin alovlandırılması ilə Ermənistanda yaşayan sonuncu 300 min nəfərlik azərbaycanlı icması tamamilə qovulmuş, nəticədə Ermənistan monoetnik dövlətə çevrilmişdir. Azərbaycan ərazisinin 20%-i işğal edilmiş, on minlərlə dinc sakin qətlə yetirilmiş və 1 milyona yaxın insan qaçqın və məcburi köçkün statusuna düşmüşdür.
* 26 fevral 1992-ci il: Bu tarixi xronologiyanın ən faciəvi zirvəsi olaraq erməni silahlı birləşmələri tərəfindən dinc əhaliyə qarşı törədilən [[Xocalı soyqırımı]] aktı abidədə xüsusi vurğulanmışdır.
{{ABC}}

== A ==
* Ağayev Fərid Rüfət oğlu (31.12.1994–06.02.2015)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Şəhid torpağa tapşırıldı |url=http://anspress.com/index.php?a=2&amp;cid=17&amp;lng=az&amp;nid=324313 |access-date=2015-02-06 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215090410/http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;cid=17&amp;nid=324313 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Vaqif Ağakişiyev|Ağakişiyev Vaqif Yaqub oğlu]] (1968–1992)
* Adil Adilzadə
* Allahverdi Babayev

== C ==
* Cəfərli Ruslan Nəcəf oğlu (1995–2020)
* Cəfərov Alış Zeynalxan oğlu (1960–1994)
* Cüməzadə Təbriz İldırım oğlu (2000–2020)

== E ==
* [[Elçin Əliyev (gizir)]]
* [[Elman Əliyev]]
* [[Emin Rüstəmzadə]]

== Ə ==
* [[Əli Əhmədov (kiçik çavuş)]]
* Əli Rzayev (kiçik çavuş)
* [[Ərzuman Osmanov]]
* [[Əzim Həsənov]]
* [[rüstəm Əhmədov|Əhmədov Rüstəm Oruc oğlu]] (1983–2016)
* [[Əli Əhmədov (kiçik çavuş)|Əhmədov Əli İlqar oğlu]] (-2020)
* İslam Əhmədov İlqar oğlu (-2020)
* Əbdurrəhmanov Əfrail Əbdurrəhman oğlu (1976–1995)
* Əhmədov Yasən Yelmar oğlu (1974–2020)
* Əliyev Firuz Qaraş oğlu (1974–1993)
* Əliyev Fuad Xeyrulla Oglu(1975–1994)
* Əliyev Qias Fikrət Oğlu (1981–1999)

== F ==
* [[Fuad Xankişiyev]]

== H ==
* Həmzəyev İlqar Əli oğlu (1968–1993)

== X ==
* [[Fuad Xankişiyev|Xankişiyev Fuad Şöhrət oğlu]] (1996–2020)

== İ ==
* İmranov İmran Şahmar oğlu (1946–1993)
* [[Niyazi İsgəndərov|İsgəndərov Niyazi Şahvələd oğlu]] (1982–2020)
* [[İlkin Ağakişiyev]]
* İslam Əhmədov

== Q ==
* Quliyev Elçin Hətəm Oğlu (1971–1992)

== M ==
* Məmmədov Amil Hümbət oğlu (1975–1994)
* Mustafayev Hamlet Fəxrəddin oğlu (1966–1994)
* Məmmədov İlqar Şövkət oglu (1959–1996)
* [[Rəşad Mirabov|Mirabov Rəşad Akif oğlu]] (1975–1995)
* Mirzəyev Şahin Zabit oğlu
* [[Müşfiq Mirzəyev|Müşfiq Mustafa oğlu Mirzəyev]] (1970–1993)
* [[Ruslan Muradov|Muradov Ruslan Həmid oğlu]] (1973–1992)
* Məmmədov Asif Əliş oğlu (1975–1996)
* [[Məhəmməd Məmmədli|Məhəmməd Məmmədli Murad oğlu]] (21.08.1994–01.12.2020)
* Məmişov Nurlan İlqar oğlu (2000–2020)
* [[Məhyəddin Məmmədov|Məhyəddin Məmmədov Yaşar oğlu]] (1998–2020)

== N ==
* [[Dilqəm Nağıyev|Nağıyev Dilqəm Heydər oğlu]] (1975–1995)
* [[Qəhrəman Nəsirov|Qəhrəman Nəsirov Fərman oğlu]] (2000–2020)
* [[Nahid İbrahimzadə]]
* [[Nicat Hacıyev]]
* [[Azər Niftəliyev|Niftəliyev Azər Bayram oğlu]] (1957–1994)
* [[Niyazi İsgəndərov]]
* [[Nurlan Məmişov]]

== O ==
* [[Oruc Nəcəfli]]

== P ==
* [[Pərviz Tağıyev]]

== R ==
* [[Rahim Tağıyev]]
* [[Rəşad Mirabov]]
* Ruslan Cəfərli

== S ==
* Seyidov Şahmar Fikrət oğlu (1997–2020)

== Y ==
* Yunusov Namaz Yunus oğlu (1966–1993)

== Qalereya ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanı.jpg
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanında xatirə lövhələri - 1.jpg
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanı - 1.jpg
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanında əbədi məşəl abidəsi.jpg
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanında şəhid bulağı.jpg
Fayl:Mingəçevir şəhidlər xiyabanında xatirə lövhələri.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Şəhidlər Xiyabanı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Mingəçevir-qaralama}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixi]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir qəbiristanlıqları]]
[[Kateqoriya:Şəhidlər Xiyabanı]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanlar| ]]</text>
      <sha1>6azn0pziyvbjbdzj5szgd59zdbkbciq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan–Ermənistan Konfransı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332572</id>
    <revision>
      <id>9037443</id>
      <parentid>7589810</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İrəvani</username>
        <id>348860</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8321" sha1="hsd07z7mob86mpnwtt9tcsrfsnj8rcf" xml:space="preserve">'''Azərbaycan-Ermənistan Konfransı''' — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] ilə [[Ermənistan Respublikası]] arasındakı mübahisəli məsələləri, o cümlədən sərhəd məsələlərini müzakirə etmək məqsədilə 1919-cu il dekabrın 14–21-də Bakıda keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{AXCE|1|152-153}}&lt;/ref&gt;

== Hadisələrin gedişatı ==
[[Fayl:Photographie de la signature de l'accord entre l'Arménie et l'Azerbaïdjan (1919).png|thumb|264x264px|23 noyabr 1919-cu ildə Tbilisidə Azərbaycan-Ermənistan sazişinin imzalanması. Oturanlar (soldan sağa): Müttəfiqlərin Ali komissarı vəzifəsini icra edən polkovnik [[Ceyms Rey]], Ermənistan Hökumətinin başçısı [[Aleksandr Xatisyan]], Azərbaycan Hökumətinin başçısı [[Nəsib bəy Yusifbəyli]], Gürcüstanın Xarici İşlər naziri [[Yevgeni Gegeçkori]]]]
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti konfransın keçirilməsi üçün bir sıra hazırlıq işləri görmüşdü. 1919-cu il oktyabrın 29-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyi konfransın keçirilməsi ilə bağlı Ermənistan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin 1919-cu il 7 oktyabr tarixli teleqramına cavab olaraq birdirmişdi ki, Cümhuriyyət Hökuməti öz qonşuları ilə mehriban münasibətlər qurmağa, bütün mübahisələri razılıq əsasında həll etməyə səy göstərir. Azərbaycan Hökuməti hələ 1919-cu ilin aprelində Ümumqafqaz konfransının çağırılmasına dair [[Gürcüstan Demokratik Respublikası|Gürcüstan]] hökumətinin təklifinə də razılıq vermiş və öz nümayəndələrini göndərmişdi. Konfransın işi yarımçıq qaldığından, Azərbaycan Hökuməti avqustda onun işinin yenidən bərpa edilməsinə razılıq vermişdi. Azərbaycan Hökuməti, eyni zamanda, hər iki dövlətə aid mübahisəli məsələlərin həlli üçün Ermənistan-Azərbaycan iclasının çağırılması haqqında Ermənistan hökumətinin təklifini də qəbul etmiş, erməni tərəfinin təklifində göstərilən məsələlərin gündəliyə daxil edilməsinə etiraz etməmiş, iki dövlət arasında təkcə müvəqqəti demarkasiya xəttinin yaradılması məsələsini deyil, Azər-baycan və Ermənistan respublikaları arasındakı bütün sərhəd mübahisələrinin qəti həlli məsələsini müzakirə etməyi zəruri saymışdı.

Müvafiq hazırlıq işləri aparıldıqdan sonra Cümhuriyyət Hökuməti konfransın çağırılması üçün [[Bakı]] şəhərini daha münasib bilmiş və Ermənistan hökuməti nümayəndələrini Bakıya dəvət etmişdi. Konfrans ərəfəsində, 1919-cu il noyabrın 23-də Azərbaycan və Ermənistan respublikaları arasında [[Azərbaycan-Ermənistan sazişi (1919)|saziş]] imzalandı. Onun 4-cü bəndinə əsasən, hər iki hökumət qarşıdakı konfransa bərabər sayda nümayəndə göndərməli idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən konfransın sədri [[Fətəli xan Xoyski]], nümayəndələri [[Məmmədhəsən Hacınski|Məmməd Həsən Hacinski]] və [[Rəhim bəy Vəkilov]], Ermənistan tərəfindən isə nümayəndə heyəti Arutünyants (sədr), knyaz Arqutinski-Dolqorukov və Bekzadyandan ibarət idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Keçirilən iclaslar ==
Konfransın ilk iclası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici işlər naziri [[Məmməd Yusif Cəfərov]]un çıxışı ilə açıldı. O, açılış nitqində, Cənubi Qafqazın müstəqil respublikalara parçalanması ilə bu respublikalar arasındakı müna-sibətlərdə, onların ərazilərinin müəyyən olunmasında bir çox həll olunmamış, mübahisəli məsələlərin qaldığını bildirdi. İlk iclasda Fətəli xan Xoyski və Arutünyants nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri kimi konfransı salamladılar. Müttəfiqlərin Ermənistandakı ali komissarı polkovnik Haskelin, Gürcüstanın Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəsi Alşibayanın, Bakıdakı Erməni Milli Şurasının, Azərbaycan Parlamentində &quot;[[Daşnaksütun|Daşnaksutyun]]&quot; fraksiyasının təbrik teleqramları dinlənildi. Hər iki nümayəndə heyətinin sədrlərindən ibarət rəyasət heyəti və iclaslara sədrlik qaydası müəyyənləşdirildi.

Konfransın dekabrın 15-də keçən növbəti iclasında müzakirə ediləcək məsələlərin qoyuluşu ətrafında fikir ayrılığı yarandı. Fətəli xan Xoyskinin ilk növbədə ərazi problemlərini müzakirə etmək təklifi və Məmməd Həsən Hacinskinin sərhəd mübahisələrinin 23 noyabr sazişinə uyğun olaraq həll edilməsini konfransın əsas vəzifəsi sayması Ermənistan tərəfindən (Arutünyants və Bekzadyan) etirazla qarşılandı. Onlar ərazi mübahisələrinin qəti həlli üçün hələ lazımi şərait və vaxtın yetişmədiyini bildirdilər. Erməni tərəfi, ilk növbədə, iqtisadi-maliyyə səciyyəli məsələlərin müzakirəsini təklif edirdi. Məmməd Həsən Hacinski Qafqaz Konfederasiyası yaradılmasını bir çox problemlərin həllində əsas çıxış yolu olduğunu vurğuladı. Dekabrın 17-də keçirilən iclasda əsas müzakirə Məmməd Həsən Hacınskinin qaldırdığı Cənubi Qafqaz Respublikaları Konfederasiyası məsələsinin konfransın gündəliyinə çıxarılması ətrafında getdi. Erməni nümayəndə heyəti bu məsələdə hökuməti tərəfindən səlahiyyətli olmadığını, lakin konfederasiya məsələsini prinsipcə dəstəkləyə biləcəklərini bəyan etdi. Konfederasiya məsələsi Azərbaycan tərəfindən ümumi iclasda da irəli sürüldü. Erməni nümayəndə heyəti bu təklifi dəstəklədi. Nəticədə, müvafiq qətnamə qəbul edilməsi qərara alındı. Həmin məsələnin növbəti Tiflis konfransının müzakirəsinə çıxarılması və hazırlanması üçün Cənubi Qafqaz respublikaları hökumətlərinə müvafiq təklif verilməsi nəzərdə tutuldu. Ərazi məsələsinə gəldikdə, bu məsələnin müzakirəsi 17 dekabr iclasında da baş tutmamış, növbəti iclasa saxlanılmış, məhkəmə-hüquq münasibətlərinə və konsulluq agentliklərinin təsis edilməsinə dair məsələlərin isə konfransın gündəliyinə salınması qərara alınmışdı. Fətəli xan Xoyskinin sədrlik etdiyi 19 dekabr iclasında konfederasiya məsələsinə yenidən önəm verilmiş, konfransın sonuncu — 21 dekabr tarixli iclasında tərəflər arasında əvvəlki iclaslarda razılaşdırılmış formada əlavə məsələlər müzakirəyə çıxarılmışdı. Ərazi, qaçqınlar, ticarət və dəmir yollarına dair müqavilələrin bağlanması məsələlərinə əlavə olaraq, hər iki respublika vətəndaşlarının məhkəmə-hüquq münasibətlərinə dair, həmçinin, Azərbaycan və Ermənistanın müxtəlif şəhərlərində konsulluqların təsisi məsələləri də konfransın gündəliyinə daxil edilmişdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yekun nəticə ==
Konfrans Bakıdakı işini yekunlaşdıraraq, konfederasiya məsələsi ilə yanaşı,qalan məsələlərin də müzakirəsini [[Zaqafqaziya Konfransı|Tiflis konfransı]]na keçirməyi qərarlaşdırdı. Konfrans bəyan etdi ki, hər iki respublika arasında hərbi əməliyyatlar dayandırılmalı və bütün mübahisəli məsələlər sülh yolu ilə həll olunmalıdır. Ümumiyyətlə isə, konfrans iki dövlət arasındakı gərgin münasibətlərə heç bir aydınlıq gətirmədi, mübahisəli sərhəd-ərazi məsələlərinin, o cümlədən [[Zəngəzur]] probleminin həllində əməli addımlar atmadı, tərəflər arasındakı ziddiyyətləri həll edə bilməyərək, işini yarımçıq dayandırdı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Zaqafqaziya Konfransı]]

== Ədəbiyyat ==
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c,5, B., 2001.
* Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика. Документы и материалы (1918–1920), Б., 1998.
* Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика (1918–1920), Внешняя политика (документы и материалы) , Б., 1998.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:1919-cu ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:1919-cu ildə Azərbaycan]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti]]</text>
      <sha1>hsd07z7mob86mpnwtt9tcsrfsnj8rcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Günəşi gördüm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333310</id>
    <revision>
      <id>9037419</id>
      <parentid>8814217</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AKamilla</username>
        <id>351599</id>
      </contributor>
      <origin>9037419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3972" sha1="akouebyqo7fhfvdf71c406e8n264unm" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmə}}
{{Film
 |orijinal adı       = {{dil-tr|Güneşi Gördüm}}
 |rejissor           = [[Mahsun Kırmızıgül]]
 |ssenarist          = Mahsun Kırmızıgül
 |rollarda           = Mahsun Kırmızıgül,&lt;br&gt;Cemal Toktaş,&lt;br&gt;Yıldız Kültür,Sarp Apak,&lt;br&gt;Buğra Gülsoy,&lt;br&gt;Ali Sürmeli,&lt;br&gt;Altan Erkekli,&lt;br&gt;Erol Günaydın,&lt;br&gt;Demet Evgar,&lt;br&gt;Cezmi Baskın,&lt;br&gt;Şerif Sezer,&lt;br&gt;İtır Esen,&lt;br&gt;Zafer Ergin,&lt;br&gt;Emre Kınay
 |janr               = [[Dram filmi|Dram]]
 |istehsalçı         = Boyut Film
 |bölüm sayı         = 1
 |il                 = 2009
 |saytı              = http://www.gunesigordum.com/gunes_tr.html
 }}
'''Günəşi Gördüm''' — [[Mahsun Kırmızıgül]]ün rejissor kimi ikinci işi olan bu filmdə çoxüzvlü bir ailənin dramından bəhs olunur. Bu film [[Oskar mükafatı]] kimi tanınan &quot;Akademiya mükafatları&quot;da 2009-cu il Türkiyə namizədi kimi göstərilmişdi. Film Türkiyənin cənub-şərqində yerləşən [[Kürdlər|kürd]] ailənin [[İstanbul]]a (bir hissəsinin Norveçə) məcburi köçü və başlarına gələnlərdən bəhs edir.

== Məzmun ==
Şərq sərhədində yerləşən bir kürd kəndi. 25 ildir iki tərəf arasında qalan çarəsiz insanlar. Məcburi köçürtmə səbəbi ilə böyüyüb boya-başa çatdıqları torpaqlardan, kəndlərindən çıxarılan Altun ailələri bilinməz bir yola çıxırlar. Davud Altun qaçaq yolla olsa da, tez bir zamanda ailəsi ilə birgə Norveçə getmək niyyətindədir. Heydər Altun və ailəsi üçün isə köç yolu İstanbula istiqamətlənib. Səfər başlamışdır. Bitmək bilməyən fırtınalardan keçib gəlmiş, yollarını azmış, çarəsizcə bir çıxış yolu axtaran insanların öz günəşlərindən qoparılıb gələcəyin bilinməzliyində itən uşaqların, bir köçün hekayəsi.

==İstehsalçı şirkət==
Boyut Film İstehsalçı – Murat Tokat

==Rollarda==
* [[Mahsun Kırmızıgül]]: Ramo
* [[Murat Ünalmış]]: Mamo
* [[Yıldız Kültür]]: Pakize
* [[Sarp Apak]]: Ahmet
* [[Buğra Gülsoy]]: Berat
* [[Ali Sürmeli]]: Nedim
* [[Altan Erkekli]]: Davut
* [[Cemal Toktaş]]: Kadri
* [[Erol Demiröz]]: Haydar
* [[Erol Günaydın]]: Vater von Cansu
* [[Demet Evgar]]: Havar
* [[Cezmi Baskın]]:
* [[Şerif Sezer]]: Gülistan
* [[Cem Aksakal]]: Cansu
* [[Nurseli İdiz]]

==Çəkiliş heyəti==
*Rejissor və ssenari müəllifi — [[Mahsun Kırmızıgül]]
*Baş koordinator — Ceren Aslan
*Çəkiliş rejissoru — Soykut Turan
*İcraedici direktor — Menderes Demir
*Musiqi — Mahsun Kırmızıgül və Yıdıray Gürgen
*Qurğu – Hamdi Deniz
*Səs — Onur Yavuz
*İşıq — Durmuş Dəmirəzən

== Festival nümayişləri ==

* 22-ci Tokya Beynəlxalq Film Festivalı (17-25 oktyabr 2009)
* 33-cü Cairo Beynəlxalq Film Festivalı (10-20 noyabr 2009)
* Hindistanda baş tutmuş 40-cı Beynəlxalq Film Festivalı (28 noyabr - 3 dekabr 2009)

== Mükafatlar ==

* 22-ci Tokio Beynəlxaql Film Festivalı (25 oktyabr 2009) - Asiya Film Mükafatı
* 3-cü Yeşilçam Mükafatları (23 mart 2010) - Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor (Cəmal Tokdaş)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hurriyetdailynews.com/ |title=3. Yeşilçam ödüllerini buldu. Hürriyet gündelik haberleri. İstifadə tarixi: 16.06.2023 |access-date=2023-06-15 |archive-date=2011-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117123830/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=syria-intervention-not-off-table-2011-08-12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==
* {{rəsmi saytı|www.gunesigordum.com/gunes_tr.html}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Türkiyə filmləri]]
[[Kateqoriya:Türkcə filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:LGBT mövzulu Türkiyə filmləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Terrorizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin LGBT filmləri]]</text>
      <sha1>akouebyqo7fhfvdf71c406e8n264unm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037424</id>
      <parentid>9037419</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AKamilla</username>
        <id>351599</id>
      </contributor>
      <origin>9037424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="91izbi7jfsp0abwyk9v4bg1sy9g5i2q" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmə}}
{{Film
 |orijinal adı       = {{dil-tr|Güneşi Gördüm}}
 |rejissor           = [[Mahsun Kırmızıgül]]
 |ssenarist          = Mahsun Kırmızıgül
 |rollarda           = Mahsun Kırmızıgül,&lt;br&gt;Cemal Toktaş,&lt;br&gt;Yıldız Kültür,Sarp Apak,&lt;br&gt;Buğra Gülsoy,&lt;br&gt;Ali Sürmeli,&lt;br&gt;Altan Erkekli,&lt;br&gt;Erol Günaydın,&lt;br&gt;Demet Evgar,&lt;br&gt;Cezmi Baskın,&lt;br&gt;Şerif Sezer,&lt;br&gt;İtır Esen,&lt;br&gt;Zafer Ergin,&lt;br&gt;Emre Kınay
 |janr               = [[Dram filmi|Dram]]
 |istehsalçı         = Boyut Film
 |bölüm sayı         = 1
 |il                 = 2009
 |saytı              = http://www.gunesigordum.com/gunes_tr.html
 }}
'''Günəşi Gördüm''' — [[Mahsun Kırmızıgül]]ün rejissor kimi ikinci işi olan bu filmdə çoxüzvlü bir ailənin dramından bəhs olunur. Bu film [[Oskar mükafatı]] kimi tanınan &quot;Akademiya mükafatları&quot;da 2009-cu il Türkiyə namizədi kimi göstərilmişdi. Film Türkiyənin cənub-şərqində yerləşən [[Kürdlər|kürd]] ailənin [[İstanbul]]a (bir hissəsinin Norveçə) məcburi köçü və başlarına gələnlərdən bəhs edir.Dramatik hekayə strukturu da məhz hadisələrin və insan taleyinin psixoloji və emosional ağırlığı üzərində qurulub.

== Məzmun ==
Şərq sərhədində yerləşən bir kürd kəndi. 25 ildir iki tərəf arasında qalan çarəsiz insanlar. Məcburi köçürtmə səbəbi ilə böyüyüb boya-başa çatdıqları torpaqlardan, kəndlərindən çıxarılan Altun ailələri bilinməz bir yola çıxırlar. Davud Altun qaçaq yolla olsa da, tez bir zamanda ailəsi ilə birgə Norveçə getmək niyyətindədir. Heydər Altun və ailəsi üçün isə köç yolu İstanbula istiqamətlənib. Səfər başlamışdır. Bitmək bilməyən fırtınalardan keçib gəlmiş, yollarını azmış, çarəsizcə bir çıxış yolu axtaran insanların öz günəşlərindən qoparılıb gələcəyin bilinməzliyində itən uşaqların, bir köçün hekayəsi.

==İstehsalçı şirkət==
Boyut Film İstehsalçı – Murat Tokat

==Rollarda==
* [[Mahsun Kırmızıgül]]: Ramo
* [[Murat Ünalmış]]: Mamo
* [[Yıldız Kültür]]: Pakize
* [[Sarp Apak]]: Ahmet
* [[Buğra Gülsoy]]: Berat
* [[Ali Sürmeli]]: Nedim
* [[Altan Erkekli]]: Davut
* [[Cemal Toktaş]]: Kadri
* [[Erol Demiröz]]: Haydar
* [[Erol Günaydın]]: Vater von Cansu
* [[Demet Evgar]]: Havar
* [[Cezmi Baskın]]:
* [[Şerif Sezer]]: Gülistan
* [[Cem Aksakal]]: Cansu
* [[Nurseli İdiz]]

==Çəkiliş heyəti==
*Rejissor və ssenari müəllifi — [[Mahsun Kırmızıgül]]
*Baş koordinator — Ceren Aslan
*Çəkiliş rejissoru — Soykut Turan
*İcraedici direktor — Menderes Demir
*Musiqi — Mahsun Kırmızıgül və Yıdıray Gürgen
*Qurğu – Hamdi Deniz
*Səs — Onur Yavuz
*İşıq — Durmuş Dəmirəzən

== Festival nümayişləri ==

* 22-ci Tokya Beynəlxalq Film Festivalı (17-25 oktyabr 2009)
* 33-cü Cairo Beynəlxalq Film Festivalı (10-20 noyabr 2009)
* Hindistanda baş tutmuş 40-cı Beynəlxalq Film Festivalı (28 noyabr - 3 dekabr 2009)

== Mükafatlar ==

* 22-ci Tokio Beynəlxaql Film Festivalı (25 oktyabr 2009) - Asiya Film Mükafatı
* 3-cü Yeşilçam Mükafatları (23 mart 2010) - Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor (Cəmal Tokdaş)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hurriyetdailynews.com/ |title=3. Yeşilçam ödüllerini buldu. Hürriyet gündelik haberleri. İstifadə tarixi: 16.06.2023 |access-date=2023-06-15 |archive-date=2011-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117123830/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=syria-intervention-not-off-table-2011-08-12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mənbə ==
* {{rəsmi saytı|www.gunesigordum.com/gunes_tr.html}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Türkiyə filmləri]]
[[Kateqoriya:Türkcə filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:LGBT mövzulu Türkiyə filmləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Terrorizm haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin LGBT filmləri]]</text>
      <sha1>91izbi7jfsp0abwyk9v4bg1sy9g5i2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaşçilan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334302</id>
    <revision>
      <id>9037065</id>
      <parentid>7236649</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="r4ezfb8baxdlhfwngk5wjpfn6td5u4w" xml:space="preserve">{{Qədim şəhər}}

'''Yaşçilan''' ({{lang-es|Yaxchilán}} — hərfi mənası «yaşıl daşlar»)  — [[Mayya sivilizasiyası]]nın böyük şəhərlərindən biri.
==Ümumi məlumat==
Şəhər Usumasinta çayının sahilində, müasir Meksikanın Çiapas ştatının ərazisində yerləşir. Yaşçilan ərazisində abidələr qorunub saxlanılmışdı. 
Qədim dövrlərdə şəhər yəqin ki, İzankanak adlanırdı. Bəzən şəhər Mençe (''Menché'') və Pyer Loriyarın şərəfinə «Loriyar şəhəri» (''Ciudad Lorillard'') də adlandırılır.

==Tarix==
Sülalə yaradıcısı Yat Balam [[2 avqust]] [[320-ci il]]də taxta oturduqda, Yaşçilan hələ kiçik bir qəsəbə idi. Şəhər-dövlət Yaşçilan yavaş-yavaş böyüyüb regionda bir mərkəzə çevrilmişdi. Yaquarın Qalxanının idarəsi zamanı, Yaşçilan bölgədə özünün maksimal təsir güvvəsinə çatdı. 
Yaşçilan Mayya sivilizasiyasını çox mühüm şəhərlərindən biridir və klassik dövrdə şəhər Usumasinta bölgəsində dominantlıq edirdi. O həmçinin digər Mayya şəhəri olan [[Bonampak]]ı da (Şukalnax çarlığı) özünə tabe etmişdi. Uzun müddət [[Piedras-Neqras]] və [[Tikal]] ilə müttəfiq idi.

==Müasir Yaşçilan==
Yaşçilanın xarabalıqları haqqda ilk məlumatlar 1833-cü ildə Xuan Qalindo tərəfindən qeyd edilir. Şəhərin tədqiqatı XIX əsrin sonunda başlamışdı, onun ilk rəsmləri və fotoları kitablarda çap edilmişdi.

Yaşçilana yol çox çətindir - hələ bu yaxın vaxta qədər ondan 150&amp;nbsp;km radiusda heç bir şose yolu yox idi. Yaşçilana çatmaq üçün yalnız lodka və ya kiçik təyyarənin köməyi ilə mümkün idi. Meksika hökuməti 1990-cı illərdən Qvatemalanın sərhəddinə şose çəkəndən bəri Yaşçilanı turistlər ziyarət etməyə başladı. Həmçinin Yaşçilana çatmaq üçün iki marşrut mövcuddur: birincisi Palenkedən cənub sərhədyani şose ilə Çankalaya, sonra oradan Fronteru-Korossalyaya çevirməklə Usumasinta çayına qədər, ikincisi isə [[Palenke]], [[Okosinqo]] və ya Komitandan təyyarə reysi ilə.
&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;280px&quot;&gt;
Yaxchilanelves.jpg

SteleInsideBldg21Yaxchilan.JPG|21-ci binanın divar stelası

SteleYaxchilanGranPlaza.JPG|Baş meydanda yerləşən stela&lt;/gallery&gt;

== Ədəbiyyat ==
* ''Yaxchilan, The Design of a Maya Ceremonial City'', de Carolyn E. Tate, University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-77041-3
* М.Стюфляев. История царств майя. 2010—2011, эл.издание // http://mesoamerica.narod.ru: [https://archive.today/20121225082608/mesoamerica.narod.ru/ancient_maya_st60.html Царство Па’чан (Йашчилан)]

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Yaxchilan|Yaxchilán}}
* [http://mayaruins.com/yaxchilan/yaxchilan_map.html Karte und Rundgang durch die Ruinen] (engl.)
* [http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ Yaxchilán bei Mayakultur.de] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131026045901/http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ |date=2013-10-26 }}

{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>r4ezfb8baxdlhfwngk5wjpfn6td5u4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037066</id>
      <parentid>9037065</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="ojdgpgncxeuumqyeg0mexwc55pq34km" xml:space="preserve">{{Qədim şəhər}}

'''Yaşçilan''' ({{lang-es|Yaxchilán}} — hərfi mənası &quot;yaşıl daşlar&quot;) — [[Mayya sivilizasiyası]]nın böyük şəhərlərindən biri.

== Ümumi məlumat ==
Şəhər Usumasinta çayının sahilində, müasir Meksikanın Çiapas ştatının ərazisində yerləşir. Yaşçilan ərazisində abidələr qorunub saxlanılmışdı.
Qədim dövrlərdə şəhər yəqin ki, İzankanak adlanırdı. Bəzən şəhər Mençe (''Menché'') və Pyer Loriyarın şərəfinə &quot;Loriyar şəhəri&quot; (''Ciudad Lorillard'') də adlandırılır.

== Tarix ==
Sülalə yaradıcısı Yat Balam 2 avqust 320-ci ildə taxta oturduqda, Yaşçilan hələ kiçik bir qəsəbə idi. Şəhər-dövlət Yaşçilan yavaş-yavaş böyüyüb regionda bir mərkəzə çevrilmişdi. Yaquarın Qalxanının idarəsi zamanı, Yaşçilan bölgədə özünün maksimal təsir güvvəsinə çatdı.
Yaşçilan Mayya sivilizasiyasını çox mühüm şəhərlərindən biridir və klassik dövrdə şəhər Usumasinta bölgəsində dominantlıq edirdi. O həmçinin digər Mayya şəhəri olan [[Bonampak]]ı da (Şukalnax çarlığı) özünə tabe etmişdi. Uzun müddət [[Piedras-Neqras]] və [[Tikal]] ilə müttəfiq idi.

== Müasir Yaşçilan ==
Yaşçilanın xarabalıqları haqqda ilk məlumatlar 1833-cü ildə Xuan Qalindo tərəfindən qeyd edilir. Şəhərin tədqiqatı XIX əsrin sonunda başlamışdı, onun ilk rəsmləri və fotoları kitablarda çap edilmişdi.

Yaşçilana yol çox çətindir — hələ bu yaxın vaxta qədər ondan 150 km radiusda heç bir şose yolu yox idi. Yaşçilana çatmaq üçün yalnız lodka və ya kiçik təyyarənin köməyi ilə mümkün idi. Meksika hökuməti 1990-cı illərdən Qvatemalanın sərhəddinə şose çəkəndən bəri Yaşçilanı turistlər ziyarət etməyə başladı. Həmçinin Yaşçilana çatmaq üçün iki marşrut mövcuddur: birincisi Palenkedən cənub sərhədyani şose ilə Çankalaya, sonra oradan Fronteru-Korossalyaya çevirməklə Usumasinta çayına qədər, ikincisi isə [[Palenke]], [[Okosinqo]] və ya Komitandan təyyarə reysi ilə.
&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;280px&quot;&gt;
Yaxchilanelves.jpg

SteleInsideBldg21Yaxchilan.JPG|21-ci binanın divar stelası

SteleYaxchilanGranPlaza.JPG|Baş meydanda yerləşən stela&lt;/gallery&gt;

== Ədəbiyyat ==
* ''Yaxchilan, The Design of a Maya Ceremonial City'', de Carolyn E. Tate, University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-77041-3
* М. Стюфляев. История царств майя. 2010–2011, эл.издание // http://mesoamerica.narod.ru: [https://archive.today/20121225082608/mesoamerica.narod.ru/ancient_maya_st60.html Царство Па’чан (Йашчилан)]

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Yaxchilan|Yaxchilán}}
* [http://mayaruins.com/yaxchilan/yaxchilan_map.html Karte und Rundgang durch die Ruinen] (engl.)
* [http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ Yaxchilán bei Mayakultur.de] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131026045901/http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ |date=2013-10-26 }}
{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>ojdgpgncxeuumqyeg0mexwc55pq34km</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037067</id>
      <parentid>9037066</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Müasir Yaşçilan */</comment>
      <origin>9037067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="kty9mxp5jyw4roc96krpm43hyxw16x7" xml:space="preserve">{{Qədim şəhər}}

'''Yaşçilan''' ({{lang-es|Yaxchilán}} — hərfi mənası &quot;yaşıl daşlar&quot;) — [[Mayya sivilizasiyası]]nın böyük şəhərlərindən biri.

== Ümumi məlumat ==
Şəhər Usumasinta çayının sahilində, müasir Meksikanın Çiapas ştatının ərazisində yerləşir. Yaşçilan ərazisində abidələr qorunub saxlanılmışdı.
Qədim dövrlərdə şəhər yəqin ki, İzankanak adlanırdı. Bəzən şəhər Mençe (''Menché'') və Pyer Loriyarın şərəfinə &quot;Loriyar şəhəri&quot; (''Ciudad Lorillard'') də adlandırılır.

== Tarix ==
Sülalə yaradıcısı Yat Balam 2 avqust 320-ci ildə taxta oturduqda, Yaşçilan hələ kiçik bir qəsəbə idi. Şəhər-dövlət Yaşçilan yavaş-yavaş böyüyüb regionda bir mərkəzə çevrilmişdi. Yaquarın Qalxanının idarəsi zamanı, Yaşçilan bölgədə özünün maksimal təsir güvvəsinə çatdı.
Yaşçilan Mayya sivilizasiyasını çox mühüm şəhərlərindən biridir və klassik dövrdə şəhər Usumasinta bölgəsində dominantlıq edirdi. O həmçinin digər Mayya şəhəri olan [[Bonampak]]ı da (Şukalnax çarlığı) özünə tabe etmişdi. Uzun müddət [[Piedras-Neqras]] və [[Tikal]] ilə müttəfiq idi.

== Müasir Yaşçilan ==
Yaşçilanın xarabalıqları haqqda ilk məlumatlar 1833-cü ildə [[Xuan Qalindo]] tərəfindən qeyd edilir. Şəhərin tədqiqatı XIX əsrin sonunda başlamışdı, onun ilk rəsmləri və fotoları kitablarda çap edilmişdi.

Yaşçilana yol çox çətindir — hələ bu yaxın vaxta qədər ondan 150 km radiusda heç bir şose yolu yox idi. Yaşçilana çatmaq üçün yalnız lodka və ya kiçik təyyarənin köməyi ilə mümkün idi. Meksika hökuməti 1990-cı illərdən Qvatemalanın sərhəddinə şose çəkəndən bəri Yaşçilanı turistlər ziyarət etməyə başladı. Həmçinin Yaşçilana çatmaq üçün iki marşrut mövcuddur: birincisi [[Palenke|Palenkedən]] cənub sərhədyani şose ilə Çankalaya, sonra oradan Fronteru-Korossalyaya çevirməklə Usumasinta çayına qədər, ikincisi isə [[Palenke]], [[Okosinqo]] və ya Komitandan təyyarə reysi ilə.
&lt;gallery perrow=&quot;3&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;280px&quot;&gt;
Yaxchilanelves.jpg

SteleInsideBldg21Yaxchilan.JPG|21-ci binanın divar stelası

SteleYaxchilanGranPlaza.JPG|Baş meydanda yerləşən stela&lt;/gallery&gt;

== Ədəbiyyat ==
* ''Yaxchilan, The Design of a Maya Ceremonial City'', de Carolyn E. Tate, University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-77041-3
* М. Стюфляев. История царств майя. 2010–2011, эл.издание // http://mesoamerica.narod.ru: [https://archive.today/20121225082608/mesoamerica.narod.ru/ancient_maya_st60.html Царство Па’чан (Йашчилан)]

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Yaxchilan|Yaxchilán}}
* [http://mayaruins.com/yaxchilan/yaxchilan_map.html Karte und Rundgang durch die Ruinen] (engl.)
* [http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ Yaxchilán bei Mayakultur.de] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131026045901/http://mayakultur.de/maya-staetten/yaxchilan/ |date=2013-10-26 }}
{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>kty9mxp5jyw4roc96krpm43hyxw16x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bonampak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334421</id>
    <revision>
      <id>9037069</id>
      <parentid>8090823</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="6bjg38bgi638jpaxi6ej811zuid3s07" xml:space="preserve">{{coord|display=title|16|42|14.40|N|91|03|54.00|W|region:MX-CHP_type:landmark}}{{Qədim şəhər}}

'''Bonampak''' ({{lang-es|Bonampak}}, qədim mayyalarda şəhər &quot;''Ukul&quot;'' adlanırdı)  — [[1946-cı il]]də arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar olunan [[Mayya sivilizasiyası]]nın mühüm şəhərlərindən biri. Bonampak özünün divar rəsmləri (freskaları ilə) məşhurlaşmışdı. 
==Ümumi məlumat==
Bonampak Meksikanın [[Çiapas]] ştatında, Lakanha çayının sahilində ([[Yaşçilan]]dan 25&amp;nbsp;km cənubda) yerləşir. Şəhər qalıqları amerikalı fotoqraf Cayls Hilli (Giles Healey) tərəfindən, mayya-lakandonların köməyi ilə aşkar olunmuşdu. Mayya sivilizasiyasının klassik inkişaf dövründə  (e.ə. 250-ci — b.e. 900-cü illəri arasında) Ukul (Bonampak) Şukalnax çarlığının sonuncu paytaxtlarından olmuşdu; onun bu çarlıqda ikinci dərəcəli əhəmiyyəti vardı, lakin yaxşı qorunub-saxlanılmış rəsm və freskaların köməyi ilə onun tarixi bərpa edilə bilər.

==&quot;Şukalnaxın tanrı çarları (kukul axav)&quot;==
* Ax Yaş Punim (400 illər) (Şukalnax sülaləsinin yaradıcısı)
…
* naməlum adlı hökmdar («7-ci stelanın hökmdarı») (554—600)
* Yaxav Çan Muvan I, oğul (600—605)
* Ax-Olnal, oğul (605—610, 611 — 614-cü ildən sonra)
* Ax Çan Tok (610—611) (Şukalnax hakimiyyətini ələ keçirdi və Ax-Olnalı didərgin salır)
* Vinakhab Tok (643 —648)
* naməlum adlı hökmdar (658 (?) — 670)
* Ax Nak'ey (683—692)
* «Knot-Eye» B’alam, K’iniç Çak Çixanın oğlu (732—746)
* Ax Sak Teleç, Yo’nal Balamın oğlu, (747/748 — 776)
* Yaxav Çan Muvan II, Ax Sak Teleçin oğlu (776 — 791)

==Freskalar məbədi==
[[Şəkil:Bonampak-7269.JPG|thumb|right|300px|Bonampakın divar rəsmləri]]
''Bonampak'' adı mayya dilində &quot;rənglənmiş divar&quot; mənasını verir. Bu gün bu şəhər öz görkəmli freskaları ilə məşhurdur. Rəsmlərdə hökmdar və onun sərkərdələri, döyüş səhnələri təsvir olunmuşdu. Freskalar ilə 3 otağın ümumi sahəsi 144 m² təşkil edir. Freskalar mayya xalqının sosial durumunu çox yaxşı əks etdirir.
Öz məzmununa görə onları 5 qrupa bölmək olar:
# Rəqs bayramı üçün hazırlıqlar (1-ci otaq)
# Müharibə və düşmənlərin əsir götürülməsi (2-ci otaq)
# Əsir götürülənlərin məhkəməsi və onların qurban verilməsi (2-ci otaq)
# Rəqs ritualı (3-cü otaq)
# Yüksək təbəqədən olan qadınların qurban gətirilməsi (3-cü otaq)

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.pinturamural.esteticas.unam.mx Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM]
* [http://www.yale.edu/bonampak/ Yale Bonampak Documentation Project] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051226124916/http://www.yale.edu/bonampak/ |date=2005-12-26 }}
* [http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html Bonampak Murals on ancientmexico.com] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060414075809/http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html |date=2006-04-14 }} - Good large photographs of the originals
* [http://www.mesoamerican-archives.com Mesoamerican Photo Archives by David R. Hixson] - more good photos (click on the first link for Bonampak)
{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>6bjg38bgi638jpaxi6ej811zuid3s07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037070</id>
      <parentid>9037069</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="6hpufu90pm4z6wq0dfq5qqtsznddy3f" xml:space="preserve">{{coord|display=title|16|42|14.40|N|91|03|54.00|W|region:MX-CHP_type:landmark}}{{Qədim şəhər}}

'''Bonampak''' ({{lang-es|Bonampak}}, qədim mayyalarda şəhər &quot;''Ukul&quot;'' adlanırdı) — 1946-cı ildə arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar olunan [[Mayya sivilizasiyası]]nın mühüm şəhərlərindən biri. Bonampak özünün divar rəsmləri (freskaları ilə) məşhurlaşmışdı.

== Ümumi məlumat ==
Bonampak Meksikanın [[Çiapas]] ştatında, Lakanha çayının sahilində ([[Yaşçilan]]dan 25 km cənubda) yerləşir. Şəhər qalıqları amerikalı fotoqraf Cayls Hilli (Giles Healey) tərəfindən, mayya-lakandonların köməyi ilə aşkar olunmuşdu. Mayya sivilizasiyasının klassik inkişaf dövründə (e.ə. 250-ci — b.e. 900-cü illəri arasında) Ukul (Bonampak) Şukalnax çarlığının sonuncu paytaxtlarından olmuşdu; onun bu çarlıqda ikinci dərəcəli əhəmiyyəti vardı, lakin yaxşı qorunub-saxlanılmış rəsm və freskaların köməyi ilə onun tarixi bərpa edilə bilər.

== &quot;Şukalnaxın tanrı çarları (kukul axav)&quot; ==
* Ax Yaş Punim (400 illər) (Şukalnax sülaləsinin yaradıcısı)
…
* naməlum adlı hökmdar (&quot;7-ci stelanın hökmdarı&quot;) (554–600)
* Yaxav Çan Muvan I, oğul (600–605)
* Ax-Olnal, oğul (605–610, 611–614-cü ildən sonra)
* Ax Çan Tok (610–611) (Şukalnax hakimiyyətini ələ keçirdi və Ax-Olnalı didərgin salır)
* Vinakhab Tok (643–648)
* naməlum adlı hökmdar (658 (?) — 670)
* Ax Nak'ey (683–692)
* &quot;Knot-Eye&quot; B’alam, K’iniç Çak Çixanın oğlu (732–746)
* Ax Sak Teleç, Yo’nal Balamın oğlu, (747/748–776)
* Yaxav Çan Muvan II, Ax Sak Teleçin oğlu (776–791)

== Freskalar məbədi ==
[[Fayl:Bonampak-7269.JPG|thumb|right|300px|Bonampakın divar rəsmləri]]
''Bonampak'' adı mayya dilində &quot;rənglənmiş divar&quot; mənasını verir. Bu gün bu şəhər öz görkəmli freskaları ilə məşhurdur. Rəsmlərdə hökmdar və onun sərkərdələri, döyüş səhnələri təsvir olunmuşdu. Freskalar ilə 3 otağın ümumi sahəsi 144 m² təşkil edir. Freskalar mayya xalqının sosial durumunu çox yaxşı əks etdirir.
Öz məzmununa görə onları 5 qrupa bölmək olar:
# Rəqs bayramı üçün hazırlıqlar (1-ci otaq)
# Müharibə və düşmənlərin əsir götürülməsi (2-ci otaq)
# Əsir götürülənlərin məhkəməsi və onların qurban verilməsi (2-ci otaq)
# Rəqs ritualı (3-cü otaq)
# Yüksək təbəqədən olan qadınların qurban gətirilməsi (3-cü otaq)

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.pinturamural.esteticas.unam.mx Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM]
* [http://www.yale.edu/bonampak/ Yale Bonampak Documentation Project] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051226124916/http://www.yale.edu/bonampak/ |date=2005-12-26 }}
* [http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html Bonampak Murals on ancientmexico.com] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060414075809/http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html |date=2006-04-14 }} — Good large photographs of the originals
* [http://www.mesoamerican-archives.com Mesoamerican Photo Archives by David R. Hixson] — more good photos (click on the first link for Bonampak)
{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>6hpufu90pm4z6wq0dfq5qqtsznddy3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037071</id>
      <parentid>9037070</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <origin>9037071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3378" sha1="5ecgli6z088cjkgvbhfvtsilhvwj3f8" xml:space="preserve">{{coord|display=title|16|42|14.40|N|91|03|54.00|W|region:MX-CHP_type:landmark}}
{{Qədim şəhər}}

'''Bonampak''' ({{lang-es|Bonampak}}, qədim mayyalarda şəhər &quot;''Ukul&quot;'' adlanırdı) — 1946-cı ildə arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar olunan [[Mayya sivilizasiyası]]nın mühüm şəhərlərindən biri. Bonampak özünün divar rəsmləri (freskaları ilə) məşhurlaşmışdı.

== Ümumi məlumat ==
Bonampak Meksikanın [[Çiapas]] ştatında, Lakanha çayının sahilində ([[Yaşçilan]]dan 25 km cənubda) yerləşir. Şəhər qalıqları amerikalı fotoqraf Cayls Hilli (Giles Healey) tərəfindən, mayya-lakandonların köməyi ilə aşkar olunmuşdu. Mayya sivilizasiyasının klassik inkişaf dövründə (e.ə. 250-ci — b.e. 900-cü illəri arasında) Ukul (Bonampak) Şukalnax çarlığının sonuncu paytaxtlarından olmuşdu; onun bu çarlıqda ikinci dərəcəli əhəmiyyəti vardı, lakin yaxşı qorunub-saxlanılmış rəsm və freskaların köməyi ilə onun tarixi bərpa edilə bilər.

== &quot;Şukalnaxın tanrı çarları (kukul axav)&quot; ==
* Ax Yaş Punim (400 illər) (Şukalnax sülaləsinin yaradıcısı)
…
* naməlum adlı hökmdar (&quot;7-ci stelanın hökmdarı&quot;) (554–600)
* Yaxav Çan Muvan I, oğul (600–605)
* Ax-Olnal, oğul (605–610, 611–614-cü ildən sonra)
* Ax Çan Tok (610–611) (Şukalnax hakimiyyətini ələ keçirdi və Ax-Olnalı didərgin salır)
* Vinakhab Tok (643–648)
* naməlum adlı hökmdar (658 (?) — 670)
* Ax Nak'ey (683–692)
* &quot;Knot-Eye&quot; B’alam, K’iniç Çak Çixanın oğlu (732–746)
* Ax Sak Teleç, Yo’nal Balamın oğlu, (747/748–776)
* Yaxav Çan Muvan II, Ax Sak Teleçin oğlu (776–791)

== Freskalar məbədi ==
[[Fayl:Bonampak-7269.JPG|thumb|right|300px|Bonampakın divar rəsmləri]]
''Bonampak'' adı mayya dilində &quot;rənglənmiş divar&quot; mənasını verir. Bu gün bu şəhər öz görkəmli freskaları ilə məşhurdur. Rəsmlərdə hökmdar və onun sərkərdələri, döyüş səhnələri təsvir olunmuşdu. Freskalar ilə 3 otağın ümumi sahəsi 144 m² təşkil edir. Freskalar mayya xalqının sosial durumunu çox yaxşı əks etdirir.
Öz məzmununa görə onları 5 qrupa bölmək olar:
# Rəqs bayramı üçün hazırlıqlar (1-ci otaq)
# Müharibə və düşmənlərin əsir götürülməsi (2-ci otaq)
# Əsir götürülənlərin məhkəməsi və onların qurban verilməsi (2-ci otaq)
# Rəqs ritualı (3-cü otaq)
# Yüksək təbəqədən olan qadınların qurban gətirilməsi (3-cü otaq)

== Web links ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://www.pinturamural.esteticas.unam.mx Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM]
* [http://www.yale.edu/bonampak/ Yale Bonampak Documentation Project] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051226124916/http://www.yale.edu/bonampak/ |date=2005-12-26 }}
* [http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html Bonampak Murals on ancientmexico.com] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060414075809/http://www.ancientmexico.com/content/map/bonampak-mural.html |date=2006-04-14 }} — Good large photographs of the originals
* [http://www.mesoamerican-archives.com Mesoamerican Photo Archives by David R. Hixson] — more good photos (click on the first link for Bonampak)
{{Mayya şəhərləri}}

[[Kateqoriya:Mayya]]
[[Kateqoriya:Meksikanın təbiət abidələri]]</text>
      <sha1>5ecgli6z088cjkgvbhfvtsilhvwj3f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nazir Əkbərabadi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336143</id>
    <revision>
      <id>9037335</id>
      <parentid>5469918</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="5y0bp9ve5kwvi6wwztt5qu332jncd6d" xml:space="preserve">{{mənbə azlığı}}
{{Yazıçı}}
{{adaş|Nazir}}
'''Nazir Əkbərabadi''' ({{DVTY}}) — Hindistan şairi.

== Həyatı ==
Nazir Əkbərabadi Mir, Sauda və digərlərinin müasiri olan bir şairdir.

== Həmçinin bax ==
* [[Mirzə Əsədulla xan Qalib]]
{{şair-qaralama}}

[[Kateqoriya:Hindistan şairləri]]
[[Kateqoriya:Urdu dilində yazan şairlər]]
[[Kateqoriya:XVIII əsr şairləri]]
[[Kateqoriya:XIX əsr şairləri]]</text>
      <sha1>5y0bp9ve5kwvi6wwztt5qu332jncd6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cavid Hüseynov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338416</id>
    <revision>
      <id>9037103</id>
      <parentid>9036465</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10913" sha1="secevi6smx1c9npr1e7j5yodyzcmvot" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və həmin gün o, &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə Zaur İsmayılov təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) [[Cavid Hüseynov]]a tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>secevi6smx1c9npr1e7j5yodyzcmvot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037104</id>
      <parentid>9037103</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10913" sha1="pao1an16lnko3f62w1hill27y10rjp2" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və həmin gün o, &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>pao1an16lnko3f62w1hill27y10rjp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037107</id>
      <parentid>9037104</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10991" sha1="k3bhl80dwmc5f5coupigiqw9oawzhlp" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan FK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və həmin gün o, &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>k3bhl80dwmc5f5coupigiqw9oawzhlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037108</id>
      <parentid>9037107</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10992" sha1="jg80dfdiw717a05640q9p7xxo0xulmy" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və həmin gün o, &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>jg80dfdiw717a05640q9p7xxo0xulmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037153</id>
      <parentid>9037108</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11339" sha1="9umzo64w1hco1gelcg6qnqnlne5zcaz" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və həmin gün o, &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>9umzo64w1hco1gelcg6qnqnlne5zcaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037154</id>
      <parentid>9037153</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11855" sha1="9nuklmvi6gq6xzcicm04tbcebmgqwti" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. 

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>9nuklmvi6gq6xzcicm04tbcebmgqwti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037155</id>
      <parentid>9037154</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11883" sha1="6pmswe2oyqtbxmk77giblfxxbe8exae" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Məşqçi karyerası ===

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>6pmswe2oyqtbxmk77giblfxxbe8exae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037156</id>
      <parentid>9037155</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11882" sha1="lpveax7lthigjq3aq7o9zhrgnnv0wah" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>lpveax7lthigjq3aq7o9zhrgnnv0wah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037164</id>
      <parentid>9037156</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14179" sha1="kiq4ks92wl3ag17i6vftv3qre3e2jrt" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

== Futbolçu karyerası ==
Futbolla 10 yaşında Bakı şəhərindəki Respublika Olimpiya İdman Liseyində məşğul olmağa başlamışdır. İlk məşqçisi Rəhman Tağıyevdir.

Peşəkar futbol karyerasına Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun &quot;Turan&quot; klubunda başlamışdır. Həmçinin Bakının &quot;Olimpik&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az «Olimpik» (Bakı) — «İnter» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az |date=20160308065707 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; və &quot;İnter&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az «İnter» (Bakı) — «Neftçi» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az |date=20160306030241 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; klublarında çıxış etmişdir.

&quot;İnter&quot; (Bakı) klubunun heyətində 2008 və 2009-cu illərdə Çempionlar Liqası və Avropa Liqasının oyunlarında iştirak etmişdir.

2012-ci ilin yayında Türkiyə 1-ci liqasının &quot;Adana Dəmirspor&quot; klubu ilə müqavilə bağlamış,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |title=Джавид Гусейнов: «Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно» |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005349/http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; lakin 2012/13 mövsümünün ortalarında yenidən Bakıya qayıtmışdır.

2014-cü ildən &quot;Qəbələ&quot; klubunun heyətində çıxış etmişdir.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Milli komanda ==

Azərbaycanın əsas milli komandasının heyətində debütü 4 iyun 2008-ci il tarixində [[Andorra-la-Velya]] şəhərində, [[Andorra milli futbol komandası]]na qarşı keçirilən yoldaşlıq oyunu zamanı baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az Andorra — Azərbaycan 1:2] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az |date=20100917115457 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət milli komandasında da çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az U-19-un heyəti açıqlandı] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az |date=20140202130515 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>kiq4ks92wl3ag17i6vftv3qre3e2jrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037165</id>
      <parentid>9037164</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14663" sha1="a8tmnmw6katjshz1qje7etr81ze99zx" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.

== Futbolçu karyerası ==
Futbolla 10 yaşında Bakı şəhərindəki Respublika Olimpiya İdman Liseyində məşğul olmağa başlamışdır. İlk məşqçisi Rəhman Tağıyevdir.

Peşəkar futbol karyerasına Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun &quot;Turan&quot; klubunda başlamışdır. Həmçinin Bakının &quot;Olimpik&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az «Olimpik» (Bakı) — «İnter» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az |date=20160308065707 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; və &quot;İnter&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az «İnter» (Bakı) — «Neftçi» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az |date=20160306030241 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; klublarında çıxış etmişdir.

&quot;İnter&quot; (Bakı) klubunun heyətində 2008 və 2009-cu illərdə Çempionlar Liqası və Avropa Liqasının oyunlarında iştirak etmişdir.

2012-ci ilin yayında Türkiyə 1-ci liqasının &quot;Adana Dəmirspor&quot; klubu ilə müqavilə bağlamış,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |title=Джавид Гусейнов: «Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно» |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005349/http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; lakin 2012/13 mövsümünün ortalarında yenidən Bakıya qayıtmışdır.

2014-cü ildən &quot;Qəbələ&quot; klubunun heyətində çıxış etmişdir.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Milli komanda ==

Azərbaycanın əsas milli komandasının heyətində debütü 4 iyun 2008-ci il tarixində [[Andorra-la-Velya]] şəhərində, [[Andorra milli futbol komandası]]na qarşı keçirilən yoldaşlıq oyunu zamanı baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az Andorra — Azərbaycan 1:2] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az |date=20100917115457 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət milli komandasında da çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az U-19-un heyəti açıqlandı] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az |date=20140202130515 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Evlidir, üç övladı var.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.oxu.az/sport/98636 |title=Мать арестованного футболиста: На любой стук в дверь его дочь кричит «Папа» |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021094540/https://ru.oxu.az/sport/98636 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cavid Hüseynovun atası [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]nin şəhididir.

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>a8tmnmw6katjshz1qje7etr81ze99zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037166</id>
      <parentid>9037165</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14904" sha1="4e4rc3h9ddq8fa9vfw9ioktdi2kplxt" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cavid Hüseynov: &quot;Ordumuza inamımız sonsuzdur&quot; |newspaper=Report İnformasiya Agentliyi |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-ordumuza-inamimiz-sonsuzdur |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Futbolçu karyerası ==
Futbolla 10 yaşında Bakı şəhərindəki Respublika Olimpiya İdman Liseyində məşğul olmağa başlamışdır. İlk məşqçisi Rəhman Tağıyevdir.

Peşəkar futbol karyerasına Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun &quot;Turan&quot; klubunda başlamışdır. Həmçinin Bakının &quot;Olimpik&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az «Olimpik» (Bakı) — «İnter» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az |date=20160308065707 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; və &quot;İnter&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az «İnter» (Bakı) — «Neftçi» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az |date=20160306030241 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; klublarında çıxış etmişdir.

&quot;İnter&quot; (Bakı) klubunun heyətində 2008 və 2009-cu illərdə Çempionlar Liqası və Avropa Liqasının oyunlarında iştirak etmişdir.

2012-ci ilin yayında Türkiyə 1-ci liqasının &quot;Adana Dəmirspor&quot; klubu ilə müqavilə bağlamış,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |title=Джавид Гусейнов: «Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно» |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005349/http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; lakin 2012/13 mövsümünün ortalarında yenidən Bakıya qayıtmışdır.

2014-cü ildən &quot;Qəbələ&quot; klubunun heyətində çıxış etmişdir.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Milli komanda ==

Azərbaycanın əsas milli komandasının heyətində debütü 4 iyun 2008-ci il tarixində [[Andorra-la-Velya]] şəhərində, [[Andorra milli futbol komandası]]na qarşı keçirilən yoldaşlıq oyunu zamanı baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az Andorra — Azərbaycan 1:2] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az |date=20100917115457 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət milli komandasında da çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az U-19-un heyəti açıqlandı] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az |date=20140202130515 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Daha iki oyun keçiriləcək |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Evlidir, üç övladı var.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.oxu.az/sport/98636 |title=Мать арестованного футболиста: На любой стук в дверь его дочь кричит «Папа» |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021094540/https://ru.oxu.az/sport/98636 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cavid Hüseynovun atası [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]nin şəhididir.

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>4e4rc3h9ddq8fa9vfw9ioktdi2kplxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037182</id>
      <parentid>9037166</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14926" sha1="rwem7j2i1gutz355kr3z9zfv5l074i1" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cavid Hüseynov: &quot;Ordumuza inamımız sonsuzdur&quot; |newspaper=Report İnformasiya Agentliyi |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-ordumuza-inamimiz-sonsuzdur |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Futbolçu karyerası ==
Futbolla 10 yaşında Bakı şəhərindəki Respublika Olimpiya İdman Liseyində məşğul olmağa başlamışdır. İlk məşqçisi Rəhman Tağıyevdir.

Peşəkar futbol karyerasına Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun &quot;Turan&quot; klubunda başlamışdır. Həmçinin Bakının &quot;Olimpik&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az «Olimpik» (Bakı) — «İnter» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az |date=20160308065707 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; və &quot;İnter&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az «İnter» (Bakı) — «Neftçi» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az |date=20160306030241 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; klublarında çıxış etmişdir.

&quot;İnter&quot; (Bakı) klubunun heyətində 2008 və 2009-cu illərdə Çempionlar Liqası və Avropa Liqasının oyunlarında iştirak etmişdir.

2012-ci ilin yayında Türkiyə 1-ci liqasının &quot;Adana Dəmirspor&quot; klubu ilə müqavilə bağlamış,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |title=Джавид Гусейнов: «Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно» |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005349/http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; lakin 2012/13 mövsümünün ortalarında yenidən Bakıya qayıtmışdır.

2014-cü ildən &quot;Qəbələ&quot; klubunun heyətində çıxış etmişdir.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Milli komanda ==

Azərbaycanın əsas milli komandasının heyətində debütü 4 iyun 2008-ci il tarixində [[Andorra-la-Velya]] şəhərində, [[Andorra milli futbol komandası]]na qarşı keçirilən yoldaşlıq oyunu zamanı baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az Andorra — Azərbaycan 1:2] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az |date=20100917115457 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət milli komandasında da çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az U-19-un heyəti açıqlandı] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az |date=20140202130515 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Qəbələdə heç-heçə, “Sabah”dan qələbə |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Evlidir, üç övladı var.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.oxu.az/sport/98636 |title=Мать арестованного футболиста: На любой стук в дверь его дочь кричит «Папа» |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021094540/https://ru.oxu.az/sport/98636 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cavid Hüseynovun atası [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]nin şəhididir.

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>rwem7j2i1gutz355kr3z9zfv5l074i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037355</id>
      <parentid>9037182</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14931" sha1="jz3tl5aqfsn5jd31qmpvwuytz10o8ku" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |indiki klubu     = 
 |vəzifəsi          = 
 |gənclər klubları = {{futbol karyerası
}}
 |klublar = {{futbol karyerası
|2005–2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Turan Tovuz İK|Turan Tovuz]]|29 (5)
|2005|{{icarə}}{{bayraq|Azərbaycan}}[[MOİK Bakı FK|MOİK Bakı]]|5 (0)
|2007|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Şüvəlan FK|Olimpik Bakı]]|3 (0)
|2008–2009|{{bayraq|Azərbaycan}}[[İnter Bakı PİK|İnter Bakı]]|23 (3)
|2010–2012|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]|64 (4)
|2012–2013|{{bayraq|Türkiyə}}[[Adana Demirspor]]|12 (0)
|2013–2014|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Bakı FK|Bakı]]|38 (8)
|2014–2015|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|31 (12)
|2016–2019|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|58 (4)
|2019–2020|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Zirə FK|Zirə]]|16 (2)
|2020–2021|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Qəbələ FK|Qəbələ]]|20 (0)
}}
 |milli yığma = {{futbol karyerası
|2008-|{{bayraq|Azərbaycan}}[[Azərbaycan milli futbol komandası|Azərbaycan]]|52 (2)
}}
|məşqçisi olduğu klublar = {{futbol karyerası
  |2022–2023|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Şamaxı FK|Şamaxı]]| (köm.)
  |2023–2024|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]|
  |2024 |{{bayraq|Azərbaycan}} [[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]| (köm.)
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Səbail FK|Səbail]]|
  |2024–2025|{{bayraq|Azərbaycan}} [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]|
  }}
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 16 mart 2025
}}

'''Cavid Hüseynov''' ({{DVTY}}) — keçmiş [[azərbaycan]]lı futbolçu və məşqçi.

== Həyatı ==
Cavid Hüseynov 9 mart 1988-ci ildə [[Cəbrayıl]] rayonunun [[Qaracallı (Cəbrayıl)|Qaracallı]] kəndində anadan olub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cavid Hüseynov: &quot;Ordumuza inamımız sonsuzdur&quot; |newspaper=Report İnformasiya Agentliyi |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-ordumuza-inamimiz-sonsuzdur |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Futbolçu karyerası ==
Futbolla 10 yaşında Bakı şəhərindəki Respublika Olimpiya İdman Liseyində məşğul olmağa başlamışdır. İlk məşqçisi Rəhman Tağıyevdir.

Peşəkar futbol karyerasına Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Tovuzun &quot;Turan&quot; klubunda başlamışdır. Həmçinin Bakının &quot;Olimpik&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az «Olimpik» (Bakı) — «İnter» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=79&amp;id=710&amp;lang=az |date=20160308065707 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; və &quot;İnter&quot;&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az «İnter» (Bakı) — «Neftçi» (Bakı) 1:0] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=123&amp;id=1801&amp;lang=az |date=20160306030241 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; klublarında çıxış etmişdir.

&quot;İnter&quot; (Bakı) klubunun heyətində 2008 və 2009-cu illərdə Çempionlar Liqası və Avropa Liqasının oyunlarında iştirak etmişdir.

2012-ci ilin yayında Türkiyə 1-ci liqasının &quot;Adana Dəmirspor&quot; klubu ilə müqavilə bağlamış,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |title=Джавид Гусейнов: «Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно» |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005349/http://www.extratime.az/article.php?aid=269463 |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; lakin 2012/13 mövsümünün ortalarında yenidən Bakıya qayıtmışdır.

2014-cü ildən &quot;Qəbələ&quot; klubunun heyətində çıxış etmişdir.

1 iyun 2019-cu ildə Hüseynov &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot; klubu ilə yollarını ayırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qəbələ Cavid Hüseynovla yollarını ayırdı |url=http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |website=gabalafc.az/ |publisher=Gabala FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602130015/http://gabalafc.az/az/xeber/qebele-cavid-huseynovla-yollarini-ayirdi-4454 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bir neçə gün sonra o, &quot;[[Zirə FK|Zirə]]&quot; klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

== Milli komanda ==

Azərbaycanın əsas milli komandasının heyətində debütü 4 iyun 2008-ci il tarixində [[Andorra-la-Velya]] şəhərində, [[Andorra milli futbol komandası]]na qarşı keçirilən yoldaşlıq oyunu zamanı baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az Andorra — Azərbaycan 1:2] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=131&amp;id=2486&amp;lang=az |date=20100917115457 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycanın 19 yaşadək gənclərdən ibarət milli komandasında da çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az U-19-un heyəti açıqlandı] {{Wayback|url=http://www.affa.az/index.php?r=1&amp;id=381&amp;lang=az |date=20140202130515 }}{{ref|az}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçi karyerası ==

=== Cəbrayıl ===
Cavid Hüseynov 2021-ci ildə &quot;[[Cəbrayıl FK|Cəbrayıl]]&quot; futbol klubunu təsis edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Cavid Hüseynov “Cəbrayıl” futbol klubu yaratdı |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |access-date=2025-03-21 |website=Qafqazinfo |language=az |archive-date=2025-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134850/https://qafqazinfo.az/news/detail/cavid-huseynov-cebrayil-futbol-klubu-yaratdi-336415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hal-hazırda klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|Azərbaycan Birinci Liqasında]] çıxış edir.

=== Şamaxı ===
22 iyun 2022-ci ildə &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Zirə&quot;yə xoş gəldin! |url=http://www.fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |website=fczire.az/ |publisher=Zira FK |accessdate=2 June 2019 |language=Azerbaijani |date=1 June 2019 |archive-date=8 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608073802/http://fczire.az/?options=news-view&amp;id=276 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Turan Tovuz ===
Hüseynov 2024-cü ildə &quot;[[Turan Tovuz FK|Turan Tovuz]]&quot; klubunda baş məşqçinin köməkçisi kimi çalışıb. 11 noyabr 2024-cü ildə onun klubla müqaviləsinə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam verilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-11 |title=&quot;Turan Tovuz&quot; məşqçisi ilə yollarını ayırıb |url=https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |access-date=2024-11-11 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144735/https://report.az/futbol-xeberleri/turan-tovuz-mesqcisi-ile-yollarini-ayirib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Səbail ===
11 noyabr 2024-cü ildə &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot; klubunun baş məşqçisi təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusu “Səbail”in baş məşqçisi təyin olunub |url=https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |access-date=2024-11-11 |website=Xalqqazeti.az |language=az |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111144750/https://xalqqazeti.az/az/idman/201876-azerbaycan-millisinin-sabiq-futbolcusu-sebailin |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Onunla 2025/2026 mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-12 |title=Cavid Hüseynov &quot;Səbail&quot;in baş məşqçi postuna təyin olunub |url=https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |access-date=2024-11-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112123748/https://report.az/futbol-xeberleri/cavid-huseynov-sebal-in-bas-mesqci-postuna-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

16 mart 2025-ci ildə [[Azərbaycan Premyer Liqası]] çərçivəsində &quot;[[Səbail FK|Səbail]]&quot;in &quot;[[Neftçi PFK|Neftçi]]&quot;yə 1:2 hesabı ilə məğlub olduğu matçdan sonra keçirilən mətbuat konfransında Cavid Hüseynov klubun rəhbərliyini sərt tənqid edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Cavid Hüseynov: “Sponsorumuz onsuz da komandadan əl çəkib” |url=https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |access-date=2025-03-16 |website=Apasport.az |language=az |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418030408/https://apasport.az/azerbaycan/cavid-huseynov-sponsorumuz-onsuz-da-komandadan-el-cekib-214846 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu tənqiddən bir neçə saat sonra klub Hüseynovun istefaya göndərildiyini bildirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cavid Hüseynov istefaya göndərilib |url=https://sabailfc.az/news_details/280 |access-date=2025-03-16 |website=sabailfc.az |archive-date=2025-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316180514/https://sabailfc.az/news_details/280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hüseynov bu fikirlərinə görə istefaya göndərilib? - Video |url=https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |access-date=2025-03-16 |website=qol.az |language=az |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071207/https://qol.az/news/211210-huseynov-bu-fikirlerine-gore-istefaya-gonderilib-video |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |title=Klubu tənqid etdi, 2 saat sonra yollar ayrıldı |url=https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |access-date=2025-03-16 |website=offsideplus.az |language=az |archive-date=2025-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325064326/https://offsideplus.az/category/mpl/90886/klubu-tenqid-etdi-2-saat-sonra-yollar-ayrildi- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
16 iyun 2026-cı ildə &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın rəhbərliyi baş məşqçi vəzifəsinə Cavid Hüseynovu təyin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot; baş məşqçisini açıqladı |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivan-bas-m%C9%99sqcisini-aciqladi/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; 15 avqustda, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsinə [[Zaur İsmayılov]] təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) Cavid Hüseynova tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmin gün MPL I tur çərçivəsində Cavid Hüseynov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi kimi ilk rəsmi oyununu &quot;[[İmişli FK|İmişli]]&quot;yə qarşı keçirmiş, görüşdə hesab açılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=MPL: Qəbələdə heç-heçə, “Sabah”dan qələbə |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/mpl-daha-iki-oyun-keciril%c9%99c%c9%99k-yenilenir/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Evlidir, üç övladı var.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ru.oxu.az/sport/98636 |title=Мать арестованного футболиста: На любой стук в дверь его дочь кричит «Папа» |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021094540/https://ru.oxu.az/sport/98636 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Cavid Hüseynovun atası [[Birinci Qarabağ müharibəsi]]nin şəhididir.

== Uğurları ==
'''Qəbələ FK'''
* [[Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku]] [[2018-19 Azərbaycan Kuboku|2018–19]]

2012-ci ilin yayında Hüseynov iki illik müqavilə imzalayaraq TFF Birinci Liqa təmsilçisi [[Adana Dəmirspor]]a keçdi.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Джавид ГУСЕЙНОВ: &quot;Надеюсь, в Турции моя карьера сложится успешно&quot;|url=http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|website=extratime.echo.az|publisher=Extratime|access-date=14 July 2014|language=ru|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230402/http://extratime.echo.az/article.php?aid=269463|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

5 iyul 2014-cü ildə Hüseynov Qəbələ ilə bir illik müqavilə imzaladı.&lt;ref name=&quot;Gabala sign Huseynov&quot;&gt;{{cite web|title=New footballer for Gabala - Javid Huseynov|url=http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|website=gabalafc.az|publisher=[[Gabala FK]]|access-date=6 July 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125324/http://gabalafc.az/?mod=news&amp;id=1386&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2016-cı il tarixində, 2016–17 mövsümünün sonuna qədər Qəbələ ilə yenidən müqavilə imzaladı&lt;ref name=&quot;Huseynov Rejoins&quot;&gt;{{cite web|title=Cavid Hüseynov mövsümün sonunadək Qəbələ də|url=http://www.gabalafc.az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|website=gabalafc.az|publisher=Gabala FK|access-date=17 October 2016|language=az|date=17 October 2016|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705053442/https://gabalafc.az/az/?mod=news&amp;id=2881&amp;lang=az|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Mükafatları ==
'''Neftçi Bakı'''

[[Azərbaycan Premyer Liqası]]: 2010–2011 ; 2011–2012

'''Qəbələ FK'''

[[Azərbaycan Kuboku]]: 2018–2019

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.theguardian.com/world/2015/aug/10/azerbaijani-journalist-rasim-aliyev-javid-huseynov Azerbaijani journalist dies after criticising footballer on Facebook] {{en}}
* [http://www.theguardian.com/football/2015/aug/11/azerbaijan-javid-huseynov-arrested-journalist-death? Azerbaijan’s Javid Huseynov arrested in connection with death of journalist]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanlı futbolçular]]
[[Kateqoriya:Cəbrayıl rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Şamaxı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Legioner Azərbaycan futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Turan Tovuz PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:MOİK Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Zirə FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:AZAL Bakı PFK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]
[[Kateqoriya:Türkiyə 1-ci Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>jz3tl5aqfsn5jd31qmpvwuytz10o8ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HMS Defence (1763)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348718</id>
    <revision>
      <id>9037410</id>
      <parentid>5830971</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="6u4so84ndof9b4m152ndfcwk7d2ik9g" xml:space="preserve">{{Gəmi
|adı              = “Əlahəzrətin gəmisi Defens”|orijinal adı          = {{Dil-en|HMS Defence}}
|şəkil            = The 'Defence' at the Battle of the First of June, 1794.jpg
|şəkil məlumat    = &quot;Defence&quot; 1 iyun 1794-də
|şəkil miqyası    = 250px
|ölkə             = {{Flaqifikasiya|Böyük Britaniya}}
|təşkilat         = {{Flaq|Böyük Britaniya|HDQ}} [[Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Donanması|Kral donanması]]
|dövrü            = [[XVIII əsr]]
|tarixi           = sentyabr 1795
|salınma tarixi   = 31 mart 1763
|tipi             = Üçdorlu
|sinifi           = [[Bellona (gəmi)|Bellona]]
|növü             = [[xətt gəmisi (yelkənli)|xətt gəmisi]]
|ranqı            = III
|lahiyəçi         = 
|istehsalçı       = [[Plimut]] tərsanəsi
|təyinatı         = [[Cərgə taktikası]]
|döyüş            = [[Əbukir dəniz döyüşü (1798)|Əbukir döyüşü]], [[Trafalqar döyüşü]]
|topu             = Layihə (1763-cü il) 
* 28 × 32-funtluq top
* 28 × 18-funtluq top
* 18 × 9-funtluq top
* cəmi: 74
|heyət            = 
|doru             = 3
|göyərtəsi        = 
|yelkəni          = 
|yelkən sahəsi    = 
|sürəti           = 
|çəkisi           = 
|uzunluğu         = 
|göyərtə uzunluğu = 51
|midel-şpanqout   = 14,25
|eni              = 
|hündürlüyü       = 
|su sıxışdırması  = 1603
|çökməsi          = 6,02
|statusu          = 24 dekabr 1811-ci ildə qəzaya uğrayıb
}}

'''Əlahəzrətin gəmisi Defens''' ({{Dil-en|Her or His Majesty’s Ship Defence}} (1763) — [[Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Donanması|Kral donamasına]] məxsus 74-toplu [[gəmi ranqı|III ranq]] xətt gəmisi. [[Plimut]] tərsanəsində 15 dekabr 1758-ci ildə sifariş verilmiş və 31 mart 1763-cü ildə suya salınmışdır.&lt;ref&gt;Lavery, Brian. The Ship of the Line — Volume 1,… p.176.&lt;/ref&gt;. &quot;Defence&quot; ingilis dilindən tərcümədə &quot;müdafiə&quot; mənasını verir.

== Xidməti ==

== [[ABŞ İstiqlal müharibəsi]]ndə ==
* 1780, 8 yanvar — [[Finister burnu]] və [[Sent-Vinsent burnu]] yaxınlığındakı döyüşlərdə iştirak etmiş.
* 1782 — Kapitan T. Nyuman ({{Dil-en|T. Newman}}), Rocer Bikertonun ({{Dil-en|R. Bickerton}}) eskadriliyasında.
* 1783 — [[Şərqi Hindistan]]: Kuddalor yaxınlığındakı döyüşdə.
* 1784 — [[Kommander]] Endrü Mitçel ({{Dil-en|Andrew Mitchell}}), [[Şərqi Hindistan]]. [[İngiltərə]]yə 1785-ci ilin sonunda qayıtmışdır.

== [[Böyük Fransa inqilabı]]nda ==
1798-ci ildə [[Əbukir dəniz döyüşü (1798)|Əbukir dəniz döyüşündə]] iştirak etmişdir.
* 1793 — kapitanı (sonralar lord) I Qambye baronu Ceyms olmuşdur.
* 1794 — oktyabr, kapitanı Uels ({{Dil-en|Wells}}) olmuşdur.
* 1798 — iyun, kapitanı Con Peyton ({{Dil-en|John Peyton}}), Aralıq dənizi donanması. Kontr-admiral Nelsonun eskadriliyasında. 12 iyun Korsikada, 17 iyun Neapolda olmuşdur. 28 iyun Əbukir körfəzində fransızlarla qarşılaşma nəticəsində 4 ölü və 11 yaralı itkisi vermiş, dor ağacının for-stenqi mərmidən zədə almışdır.
* 12 oktyabr 1805 — [[Trafalqar döyüşü]]ndə iştirak etmişdir. Britaniyalıların külək tutmayan cərgəsinin sonunda qərar tutmuşdur.

== Məhvi ==
16 dekabr 1811-ci ildə 150 ticarət gəmisindən ibarət donanma ilə [[Göteborq]] yaxınlığındakı Vinqodan HMS Victory (admiral Sumaresin flaqmanı), HMS St. George (admiral Reynoldsun flaqmanı), HMS Dreadnought, HMS Vigo, HMS Cressy, HMS Orion, HMS Hero gəmilərinin konvoyu ilə birlikdə yola düşür. Fırtına qopan zaman admiral Sumares &quot;Hero&quot; və digər kiçik gəmilərə, ticarət donanmasının bir hissəsi ilə geriyə — Vinqoya dönmək əmrini verir. Belt körfəzində Lollan adası yaxınlığında St. George dor ağaclarını itirdiyindən, HMS Defence və Cressy gəmilərinə dəstək üçün ona yaxın məsafədə üzmələri əmr edildi.

5 gün ərzində üç gəmi [[Şimal dənizi]]ndə fırtına ilə çarpışmalı olur. Nəticədə 24 dekabrda St. George və Defence Rinqkyöbinq yaxınlığında Yutlandiya sahillərinə atılmış olurlar. Yarım saat ərzində HMS Defence parça-parça olur. 5 dənizçidən və 1 döyüşçüdən başqa bütün heyət batırlar.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Yelkənli döyüş gəmiləri (Britaniya)}}

[[Kateqoriya:Yelkənli gəmilər]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniya gəmiləri]]
[[Kateqoriya:İkigöyərtəlilər]]
[[Kateqoriya:Üçdorlular]]</text>
      <sha1>6u4so84ndof9b4m152ndfcwk7d2ik9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astek Üçlər ittifaqı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>375367</id>
    <revision>
      <id>9037060</id>
      <parentid>8301078</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="l6l7jz3xsnyq5qxtzn2v6lhnstaudii" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət}}
'''Astek Üçlər İttifaqı''' — 1428-1521-ci illər aralığında indiki [[Meksika]] ərazisində [[asteklər]]in üç ən böyük şəhər-dövlətlərinin ([[Tenoçtitlan]], [[Teskoko]], [[Tlakopan]])  birliyindən yaranmış ittifaq.

İmperiyanın yarandığı 1428-ci ilə kimi bu üç şəhər-dövlət ayrılıqda mövcud olmuşdular. Lakin, 1428-ci ildə [[Tenoçtitlan]] hökmdarı [[İskoatl]] tərəfindən ittifaq quruldu. İttifaq kimi qəbul olunsa da daha çox bu şəhər dövlətlərdən ən böyüyü olan Tenoktitlan dövlətinin başçıları ittifaqı idarə edirdi. İttifaq 1521-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. [[İspan]] [[Ernan Kortes]]in rəhbərliyi altındakı 500 nəfərlik silahlı dəstə bu ərazilərə gəldikdə bu imperiya haqqında çox eşitmişdi. Deyilənləri yerindəcə görmək istəyən [[Ernan Kortes]] İttifaqın paytaxtı olan Tenoçtitlan şəhərinə getmək qərarına gəldi. Tenoçtitlana gəldikdə Astek imperatoru  [[II Montezuma|Montezuma]] ilə görüşdülər. Bu vaxt burda olan var dövləti görən Kortes və adamları buranı ələ keçirmək fikrinə gəldilər. [[Ernan Kortes]] belə fikirləşirdi ki, imperator Montezumanı əsir götürərsə asteklər ona tabe olacaq. Lakin onun düşündüyü kimi olmadı. Əhali əsir düşmüş imperator Montezumanın Ernan Kortesə şəhəri talan etməsinə icazə verdiyinə görə üsyana qalxdılar. Həyatının təhlükədə olduğunu görən Kortes Montezumanı əhali ilə danışıq aparmağa göndərir. Lakin əhali Montezumanı daş-qalaq edərək öldürür. Bundan sonra asteklərlə [[Ernan Kortes]]in ordusu arasında döyüşlər başlayır.Odlu silahlarla silahlanmış ispanlar qarşısında müqavimət göstərə bilməyən Tenoçtitlan şəhəri [[Ernan Kortes|Kortesə]] təslim olur. Bəzi tarixi mənbələrdə Astek İmperiyasının ən böyük rəqibi olan [[Tlaskala]] dövlətinin də bu döyüşlərdə ispanlara yaxından kömək etdiyi qeyd olunur. İspanlar qızılla zəngin Astek şəhərlərini bir neçə gün yağmalayırlar. Bununla da yüz ilə yaxın yaşı olan [[Astek imperiyası]] süquta uğrayır.

== İstinadlar ==
 {{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1428-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:İmperiyalar]]</text>
      <sha1>l6l7jz3xsnyq5qxtzn2v6lhnstaudii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037062</id>
      <parentid>9037060</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="rkwtz8zl8xjg94lbnj1l2kltgh29gbw" xml:space="preserve">{{Tarixi dövlət}}
'''Astek Üçlər İttifaqı''' — 1428–1521-ci illər aralığında indiki [[Meksika]] ərazisində [[asteklər]]in üç ən böyük şəhər-dövlətlərinin ([[Tenoçtitlan]], [[Teskoko]], [[Tlakopan]]) birliyindən yaranmış ittifaq.

İmperiyanın yarandığı 1428-ci ilə kimi bu üç şəhər-dövlət ayrılıqda mövcud olmuşdular. Lakin, 1428-ci ildə [[Tenoçtitlan]] hökmdarı [[İskoatl]] tərəfindən ittifaq quruldu. İttifaq kimi qəbul olunsa da daha çox bu şəhər dövlətlərdən ən böyüyü olan Tenoktitlan dövlətinin başçıları ittifaqı idarə edirdi. İttifaq 1521-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. [[İspan]] [[Ernan Kortes]]in rəhbərliyi altındakı 500 nəfərlik silahlı dəstə bu ərazilərə gəldikdə bu imperiya haqqında çox eşitmişdi. Deyilənləri yerindəcə görmək istəyən [[Ernan Kortes]] İttifaqın paytaxtı olan Tenoçtitlan şəhərinə getmək qərarına gəldi. Tenoçtitlana gəldikdə Astek imperatoru [[II Montezuma|Montezuma]] ilə görüşdülər. Bu vaxt burda olan var dövləti görən Kortes və adamları buranı ələ keçirmək fikrinə gəldilər. [[Ernan Kortes]] belə fikirləşirdi ki, imperator Montezumanı əsir götürərsə asteklər ona tabe olacaq. Lakin onun düşündüyü kimi olmadı. Əhali əsir düşmüş imperator Montezumanın Ernan Kortesə şəhəri talan etməsinə icazə verdiyinə görə üsyana qalxdılar. Həyatının təhlükədə olduğunu görən Kortes Montezumanı əhali ilə danışıq aparmağa göndərir. Lakin əhali Montezumanı daş-qalaq edərək öldürür. Bundan sonra asteklərlə [[Ernan Kortes]]in ordusu arasında döyüşlər başlayır. Odlu silahlarla silahlanmış ispanlar qarşısında müqavimət göstərə bilməyən Tenoçtitlan şəhəri [[Ernan Kortes|Kortesə]] təslim olur. Bəzi tarixi mənbələrdə Astek İmperiyasının ən böyük rəqibi olan [[Tlaskala]] dövlətinin də bu döyüşlərdə ispanlara yaxından kömək etdiyi qeyd olunur. İspanlar qızılla zəngin Astek şəhərlərini bir neçə gün yağmalayırlar. Bununla da yüz ilə yaxın yaşı olan [[Astek imperiyası]] süquta uğrayır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1428-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:İmperiyalar]]</text>
      <sha1>rkwtz8zl8xjg94lbnj1l2kltgh29gbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037063</id>
      <parentid>9037062</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="gq0azat37nwhpiq51alhykvwwxcff4b" xml:space="preserve">{{mənbəsiz}}
{{Tarixi dövlət}}
'''Astek Üçlər İttifaqı''' — 1428–1521-ci illər aralığında indiki [[Meksika]] ərazisində [[asteklər]]in üç ən böyük şəhər-dövlətlərinin ([[Tenoçtitlan]], [[Teskoko]], [[Tlakopan]]) birliyindən yaranmış ittifaq.

İmperiyanın yarandığı 1428-ci ilə kimi bu üç şəhər-dövlət ayrılıqda mövcud olmuşdular. Lakin, 1428-ci ildə [[Tenoçtitlan]] hökmdarı [[İskoatl]] tərəfindən ittifaq quruldu. İttifaq kimi qəbul olunsa da daha çox bu şəhər dövlətlərdən ən böyüyü olan Tenoktitlan dövlətinin başçıları ittifaqı idarə edirdi. İttifaq 1521-ci ilə kimi fəaliyyət göstərdi. [[İspan]] [[Ernan Kortes]]in rəhbərliyi altındakı 500 nəfərlik silahlı dəstə bu ərazilərə gəldikdə bu imperiya haqqında çox eşitmişdi. Deyilənləri yerindəcə görmək istəyən [[Ernan Kortes]] İttifaqın paytaxtı olan Tenoçtitlan şəhərinə getmək qərarına gəldi. Tenoçtitlana gəldikdə Astek imperatoru [[II Montezuma|Montezuma]] ilə görüşdülər. Bu vaxt burda olan var dövləti görən Kortes və adamları buranı ələ keçirmək fikrinə gəldilər. [[Ernan Kortes]] belə fikirləşirdi ki, imperator Montezumanı əsir götürərsə asteklər ona tabe olacaq. Lakin onun düşündüyü kimi olmadı. Əhali əsir düşmüş imperator Montezumanın Ernan Kortesə şəhəri talan etməsinə icazə verdiyinə görə üsyana qalxdılar. Həyatının təhlükədə olduğunu görən Kortes Montezumanı əhali ilə danışıq aparmağa göndərir. Lakin əhali Montezumanı daş-qalaq edərək öldürür. Bundan sonra asteklərlə [[Ernan Kortes]]in ordusu arasında döyüşlər başlayır. Odlu silahlarla silahlanmış ispanlar qarşısında müqavimət göstərə bilməyən Tenoçtitlan şəhəri [[Ernan Kortes|Kortesə]] təslim olur. Bəzi tarixi mənbələrdə Astek İmperiyasının ən böyük rəqibi olan [[Tlaskala]] dövlətinin də bu döyüşlərdə ispanlara yaxından kömək etdiyi qeyd olunur. İspanlar qızılla zəngin Astek şəhərlərini bir neçə gün yağmalayırlar. Bununla da yüz ilə yaxın yaşı olan [[Astek imperiyası]] süquta uğrayır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1428-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:İmperiyalar]]</text>
      <sha1>gq0azat37nwhpiq51alhykvwwxcff4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr</title>
    <ns>4</ns>
    <id>381696</id>
    <revision>
      <id>9037035</id>
      <parentid>9036432</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <origin>9037035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12729" sha1="iur8nkdrwp1e1rn86beq7flz1j5qpir" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!--
Yeni namizədliyi aşağıdakılar kimi alt-səhifə şəklində yaradın və bura əlavə edin, bu səhifəyə ayrıca başlıq əlavə etməyin.
--&gt;
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan region qəzetləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Göylər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Neft və Qaz İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Radiasiya Problemləri İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşqarlar Kimyası İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dendrologiya İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ramazan oyunları}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937–1938)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Orogen dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aracamux}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahbanu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayrum}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müvəkkil Hüquq Mərkəzi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qumlaq (Ağdaş)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Baş Kov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/EduExpo}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Translogistica Caspian}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/InterFood Azerbaijan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pənah Azəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Balkan yarımadasının iqlimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nail Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kütləvi məqalələr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuz-Həzbani münaqişəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davud Davudov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məmməd Bayramoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Əkbər Əliyev (riyaziyyatçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxanilərin Bitinya səfəri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleymaniyyə döyüşü (1678)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kadrların milliləşdirilməsi siyasəti Azərbaycan SSR-də milli məsələnin həlli formalarından biri kimi (XX əsrin 20-30-cu illəri)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülxani Pənah}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Parazit qamçılılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aləmdə qalan səs (film, 2001)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bəyaz həyat (film, 2003)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zəka Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şamxal Həsənov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Əsədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Emin Kərimi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tuncəli döyüşü (1506)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Osmanoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Torpaqların çirklənməsinin monitorinqi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çirklənmiş torpaqların monitorinq növləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zakir Aşurov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tərlan Növrəsli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Natiq Yusifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yaqub Səmədov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040&quot; Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Konsonantizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Artur Stüart (1509-1510)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Simuzər Ağakişiyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fidan Hüseynova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zeynalabdin xan Qaragözlü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abış Mustafayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Beriyakənd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Abbasbəyli (Sabirabad)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zamiq Əlövsətoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xədicə Sultan xanım}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aşağı Mərcanlı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Portal:Procter &amp; Gamble}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fikrət Nağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Tağıyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şəms Mustafayeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Təbriz şairlərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərim Məmmədov (pedaqoq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şöhlət Əfşar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zabil Müqabiloğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Verdizadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Eminov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Orucov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Allahverdi Allahverdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sosial terminlər}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Fatmaxanım Əliyeva}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Petrologiya və metallogeniya}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Shervin Shadpour}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ensiklopediya nəşriyyatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anna Sajina}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Avstraliyanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azad (komanda)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Düzlən}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Farağat}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bilinqvizm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bolorkont}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman İsmayılbəyli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Ağabəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Syanqan rayonu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Paralel (həndəsə)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehmanın qamışlığı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qazi Qarabağ azanı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlham Rüstəmov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hüseyn Cahangirov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gülarə Munis}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rami̇z Dəni̇z}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səxavət Nur}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Pərixanım Mikayılqızı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağa xan Şirvanski}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Miqart}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağəhməd}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alarlılar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məsudə Cabbar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Gela Vasadze}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kərəm Özdoğan}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kanadanın Türkiyə və Azərbaycandakı səfirliyi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Davıdbəy qəsəbəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mitkeviç}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qubadlının toy adəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Martuni rayonu (Azərbaycan)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elxan Şahinoğlu}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Anar Əliyev (politoloq)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mehman Musayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qədir Qızılsəs}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mir Cabbar Miryəhyayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Savalan Talıblı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Süleyman Cəfərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Elçin Qarayev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Çoxillik dövr}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rəhman Əzizzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Sima}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycan məşhur ziyalı ailələrinin siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İmran Əbilov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zaur Mirzəzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Müharib Mirzəyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ərəbqədim (Şamaxı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/FRcollection}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ayaz İlyasov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Yusif Verdiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Qrafit əsaslı materiallar}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Oğuzun bölünməsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Türkmən dövrü incəsənəti}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Alman lüteran kilsəsi (Gədəbəy)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zahid bəy Şıxəlibəyov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Vüsalə Muradxanlı (2-ci namizədlik)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zehni zəiflik}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Rafiq Ələkbər (yazıçı)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Xalidə Bayramova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nigar Sabirqızı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Arif Şərifov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Dilşad Talıbova}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Samir Əsədli}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şablon:Kateqoriya istiqamətləndirmə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Kateqoriya:Populyar mədəniyyət}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nəsrəddin Production}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şahdağfilm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bozdağ Film}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İkinciYeniFilm}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Akli Film}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/2026 Avropa Parlamenti–Azərbaycan böhranı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azərbaycanda saray və zadəgan qadınlarının siyahısı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Bizim ölkəmizin türkcəsi}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ağababa İsgəndərov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Azər Xudiyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Hikmət Yaqubov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tor körpüləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Tofiq Şahsuvarov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ülvi Camalsoy}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İlyas İsmayıllı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında İctimai Şura}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Printer üsküyü}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Aydın Bağırov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Səbinə Məmmədzadə}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Nəsif Əliyev}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şablon:Rusiya şəhərləri}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məhəmməd Məmmədov (alim)}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Zərraf Şirinov}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Həsəkə qətliamı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Calallı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı}}
{{Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mingəçevir məqalələri}}</text>
      <sha1>iur8nkdrwp1e1rn86beq7flz1j5qpir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mühasirə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384197</id>
    <revision>
      <id>9037483</id>
      <parentid>9026338</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="932kc69qx8q8v1gfn0jn6ve1fxlftvt" xml:space="preserve">'''Mühasirə''' — uzun müddət davam edən hərbi əməliyyat; daha çox şəhər, yaxud qalaların [[hərbi blokada]] formasıdır. Mühasirə zamanı  mühasirə edilən obyekt mühasirə edənlər (silahlı qüvvələr, əsgərlər və s.) tərəfindən üzük qaşı kimi əhatəyə alınır. Azərbaycan ədəbiyyatında çox vaxt &quot;mühasirə&quot; sözü &quot;hərbi blokada&quot; ifadəsinin sinonimi kimi işlədilir. Məsələn, A.Çakovskinin [[Leninqradın blokadası]]ndan bəhs etdiyi məşhur  {{Dil-ru|&quot;Блокада&quot;}}&quot; romanı azərbaycan dilinə &quot;Mühasirə&quot; adı ilə tərcümə olunmuşdur&lt;ref&gt;[http://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:183577&amp;theme=e-kataloq Azərbaycan Milli Kitabxanasının rəsmi saytı]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

*[[Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası]]nda mühasirə haqqında yalnız bunlar yazılmışdır:

{{cquote|“ '''MÜHASİRƏ''' (hərbidə) – düşmənin (rəqibin) müəyyən qruplaşmasını məhv etmək və ya əsir almaq məqsədi ilə onun digər qoşunlardan təcrid edilməsi. Mühasirə geri çəkilən rəqibi təqib etdikdə, əks-hələ və əks-zərbə vurduqda, yaxud sahilboyu əməliyyatlarda həyata keçirilə bilər. Əlverilişli şəraitdə qüvvələrin bərabər olduğu təqdirdə mühasirə mümkündür. Bax həmçinin ''[[Hərbi blokada]]''”.&lt;ref&gt;{{ASE|7|137}}&lt;/ref&gt;}}

*&quot;Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti&quot;ndə (1983) isə &quot;mühasirə&quot; sözü belə izah edilir:

{{cquote|“ '''MÜHASİRƏ''', ''[[isim]], (ərəb mənşəli söz)''. Hər tərəfdən əhatə olunma, araya alınma; dövrələnmə. ''Düşmənin mühasirəsini yarmaq. mühasirədən çıxmaq.''” 
**'''Mühasirə etmək'''– hər tərəfdən əhatə etmək, dövrələmək, araya alıb başqaları ilə əlaqəsini kəsmək. ''Hadisədən yarım saat keçmədən Atabəy sarayını Azərbaycan qoşunları mühasirə etdi'', [[Məmməd Səid Ordubadi|M.S.Ordubadi]].
''Düşmənlər duyuq düşüb aldılar üstümüzü;''&lt;br/&gt;
''Etdilər mühasirə dörd yandan kəndimizi''. [[Süleyman Rüstəm|S.Rüstəm]].
** '''Mühasirəyə almaq'''− b a x '''mühasirə etmək'''. ''Düşmən qoşununu mühasirəyə almaq''. – (Tərlan:) ''Bilmirəm haradasa almanlar bizim üç alayı mühasirəyə alıb top atəşinə tütmuşdular''. [[Həsən Seyidbəyli|H.Seyidbəyli]]”.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, 1983, III cild, səh. 375 |url=http://azerdict.com/izahli-luget/M%C3%BChasir%C9%99 |access-date=2014-11-16 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314084257/https://azerdict.com/izahli-luget/m%C3%BChasir%C9%99 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; }}

==Həmçinin bax==
* [[Hərbi blokada]]
* [[Kobani blokadası]];
* [[Leninqradın mühasirəsi]].

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|1}}

[[Kateqoriya:Mühasirələr| ]]
[[Kateqoriya:Xarici siyasət]]
[[Kateqoriya:Hərbi əməliyyatlar]]
[[Kateqoriya:Latın dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:Müharibə qanunları]]</text>
      <sha1>932kc69qx8q8v1gfn0jn6ve1fxlftvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ustetsk diyarı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>396267</id>
    <revision>
      <id>9037298</id>
      <parentid>5115034</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7834" sha1="k9yvn895nq74rgxh0autlqndq8h0qdn" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid
|Rəng1                     = {{Rəng|Çexiya}}
|Adı                       = Ustetsk diyarı
|Orijinal adı              = {{lang-cs|Ústecký kraj}}
|Gerb                      = Usti nad Labem Region CoA CZ.svg
|Gerbin ölçüsü             = 
|Gerbin izahı              = 
|Bayraq                    = Flag of Usti nad Labem Region.svg
|Bayrağın ölçüsü           = 
|Bayrağın izahı            = 
|Şəkil                     = 
|Şəklin izahı              = 
|Şəklin ölçüsü             = 
|Ölkə                      = [[Çexiya]]
 |lat_dir = N |lat_deg = 50|lat_min = 31  |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg = 13|lon_min = 51 |lon_sec = 
|Himn                      = 
|Status                    = [[Diyar]]
|Daxildir                  = 
|Yerləşir                  = 7 rayon
|Paytaxt                   = [[Usti nad Labem]]
|Ən böyük şəhəri           = 
|Ən böyük şəhərləri        = 
|Əsası qoyulub             = 
|Ləğv edilib               = 
|Vəzifəli şəxs             = 
|Vəzifənin adı             = 
|Vəzifəli şəxs2            = 
|Vəzifənin adı2            = 
|Vəzifəli şəxs3            = 
|Vəzifənin adı3            = 
|ÜDM                       = 
|ÜDM illik                 = 
|ÜDM-in yeri               = 
|Adambaşına düşən ÜDM      = 
|Adambaşına düşən ÜDM yeri = 
|Dil                       = 
|Dillər                    = 
|Əhali                     = 808 961
|Siyahıyaalma ili          = 2011
|Əhaliyə görə yer          = 5-ci
|Faizi                     = 
|Əhalinin sıxlığı          = 151,66
|Sıxlığa görə yer          = 4-cü
|Milli tərkib              = 
|Dini tərkib               = 
|Sahəsi                    = 5 334
|Sahəsinin faizi           = 
|Sahəsinə görə yer         = 7-ci
|Maksimal hündürlük        = 1 113
|Orta hündürlük            = 
|Minimal hündürlük         = 
|Xəritə                    = Ustecky kraj.svg
|Xəritənin eni             = 
|İnzibati vahidin xəritəsi = 
|Saat qurşağı              = [[Mərkəzi Avropa Vaxtı|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[yay vaxtı|yayda]] [[UTC+02:00|UTC+2]])
|Abreviatura               = 
|ISO                       = CZ-US
|FIPS                      = 
|Telefon kodu              = 
|Poçt indeksi              = 
|İnternet-domen            = 
|Avtomobil nömrəsi         = U
|Sayt                      = http://www.kr-ustecky.cz/
|Commons kateqoriyası      = Ústí nad Labem Region
|Qeydlər                   = 
}}

'''Ustetsk diyarı''' ({{lang-cs|Ústecký kraj}}) — [[Çexiya]]da I dərəcəli inzibati-ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi [[Usti nad Labem]] şəhəridir.

== Coğrafiya ==
[[Almaniya]] ilə sərhəddə filiz dağları, Labskiy qum dağları və Lujitsky dağları var. Bölgənin cənub-şərq hissəsi əsasən Rzhip dağı (Říp) və Çex yüksək dağları (České středohoří) ilə düzdür. Bölgənin əsas çayları Laba (Elba) və onun qollarıdır: solda — Ohře və Bilina, sağda — Pluchnice (Ploučnice) və Kamenice. Bölgədə mineral su mənbələri var.

Bölgədəki ən yüksək nöqtə Klinovec dağıdır, zirvəsi buna baxmayaraq Karlovı Varı bölgəsində yerləşir. Kənarındakı ən aşağı nöqtə (eyni zamanda bütün Çex Respublikasında ən aşağı nöqtə) — dəniz səviyyəsindən 115 metr yüksəklikdə — Hřenskodakı Elbe səthidir.

Bölgə ərazisinin təxminən 50% -i kənd təsərrüfatında istifadə olunur, ərazinin 30% -i meşələr, 2% su ilə əhatə olunub.

== Əhali ==
Siyahıyaalmaya görə, 2011-ci ildə ərazidə əhali 808 961 nəfər (Çex əhalisinin beşdə biri) yaşayırdı. Əhalinin sıxlığı bir kvadrat kilometrə 151.66 nəfərdir. Eyni zamanda, əhalinin böyük bir hissəsi bölgənin cənub-qərbindəki düz ərazidə cəmləşmişdir. Almaniya sərhəddinə yaxın Ore dağları seyrək məskunlaşmışdır. Bölgədəki ən böyük şəhər 95,000 əhalisi olan Usti nad Labem bölgəsinin inzibati mərkəzidir.

== İqtisadiyyat ==
Bölgənin iqtisadiyyatında mühüm rolu, Osti nad Labem şəhərindən Kadan şəhərinə qədər filiz dağlarına bitişik ərazidə kömür hasilatıdır. Bölgə qum (şüşə istehsalında və tikinti məqsədləri üçün istifadə olunur) və tikinti daşı kimi minerallarla da zəngindir. Ore dağlarının ətəyində yerləşən rayonlarda (Chomutov, Teplice və qismən Usti nad Labem bölgəsində) dağ-mədən sənayesi, maşınqayırma, kimya sənayesi, enerji və şüşə istehsalını təmsil edən sənaye müəssisələri cəmləşmişdir. Litomerice və Louny rayonlarında kənd təsərrüfatı əsasən tərəvəz və hop becərilməsi ilə inkişaf etmişdir. Meyvə Laba və Ohře vadilərində böyüyür, buna görə bu sahə Çex Bağı (Zahrada Čech) adlanır. Litomerice yaxınlığında üzüm və meyvə şərabları istehsal olunur.

2002-ci ilin sonunda bölgədə 156.000 müəssisə, o cümlədən 113.000 kiçik müəssisə qeydiyyata alındı.

Beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq iki Avroregionda inkişaf edir. Almaniya ilə sərhəddə yerləşən Elba Laba'nın Euroregionu 5400 km² ərazini əhatə edir və Şimali Bohemiya, Saksoniya İsveçrə, Yuxarı Elbe'nin hissəsi və Ore dağlarının cənubunu (cəmi 214 Çex və 63 Sakson yaşayış məntəqələrini) əhatə edir. İkinci Avroregion — Ore Dağları, Çomutov, Louny, Teplice və Ən Çex bölgələrini əhatə edir.

Çexiyanın ümumi milli məhsulunda bölgənin payı 6,5% -dir (31 dekabr 2005-ci il tarixinə).

== Nəqliyyat ==
D8 / E 55 avtomobil yolu 2006-cı ildən Usti nad Labem'in paytaxtını Praqa və Almaniyanın Drezden şəhərləri ilə birləşdirir. Bu yol Berlini İstanbulla birləşdirən trans-Avropa nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsidir. Digər əhəmiyyətli magistral yollar Ore dağları boyunca Karlovı Varı bölgəsini, Liberec bölgəsinin şimal bölgələri ilə, həmçinin Çomutov və Louny üzərindən Almaniya və Praqa ilə birləşdirir.

Bölgənin sıx bir dəmir yolu şəbəkəsi var. Elbe boyunca Berlin — Drezden — Usti nad Labem — Praqa — Brno — Vyana-Budapeşt beynəlxalq əhəmiyyətli dəmir yolu marşrutu keçir. Digər əhəmiyyətli bir dəmiryol xətti bölgəni Ore dağları boyunca keçir.

Çay daşımaları, bölgənin bütün ərazisinə gedən və Şimal dənizinə birbaşa su nəqliyyatı imkanı verən Elbe çayı boyunca aparılır.

== Turizm ==
Ustetsky diyarının ərazisi erkən orta əsrlərdə də sıx məskunlaşmışdı və buna görə bölgədə çox sayda tarixi abidə var. Ən məşhurları: Říp dağındakı Romanesque rotunda, Çox şəhərindəki Gothic kilsəsi, Duchkovun Barok qalası, Osek və Doksani monastırları, Ploskovice, Libochovice'nin orta əsr qalaları və kvarttk şəhərlərinin köhnə məhəllələri, Roudnice nad Labem (Roudnice nad Labem) və Laitmerita şəhərinin episkopal şəhəri. Terezində Theresienstadt konsentrasiya düşərgəsi qurbanlarının muzeyi var.

Sənayeləşmə səviyyəsinin yüksək olmasına baxmayaraq, bölgənin Bohemiya İsveçrəsi və Elbe Vadisi də daxil olmaqla böyük təbii sərvətləri var.

Bir sıra qorunan təbiət əraziləri Ustetsky diyarı ərazisində yerləşir: Çex (Bohemiya) İsveçrə Milli Parkı (České Švýcarsko), Labské piskovce landşaft qoruqları (Labské pískovce, Labskie Qum Dağları), Lužické Dağları, (Lužické hory), Kokoržinsko (Kokoříísk) (Kokořísk) 136 qoruq və təbiət abidəsi.

Ore dağlarında və Lujitsky dağlarında xizək idmanı da daxil olmaqla qış idman növləri inkişaf edir.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Çexiyanın inzibati bölgüsü}}
[[Kateqoriya:Ustetsk diyarı]]</text>
      <sha1>k9yvn895nq74rgxh0autlqndq8h0qdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əbuzər Gəffari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410544</id>
    <revision>
      <id>9037225</id>
      <parentid>8741503</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="2oyq7fj33obtah69xi476ec8d4jhfb2" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{şəxs}}
'''Əbuzər Cundəb ibn Cunadə əl-Ğəffari''' ({{lang|ar|أَبُو ذَرّ ٱلْغِفَارِيّ ٱلْكِنَانِيّ}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabəsi, [[Dörd sadiq səhabə]]dən biri.&lt;ref name=&quot;al-islam.org&quot;&gt;{{Cite web |title=The Mirror of all the Prophets as Shown by The Hadith of Similitude |url=http://www.al-islam.org/peshawar/7.2.html |access-date=2020-12-26 |archive-date=2012-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609081211/http://www.al-islam.org/peshawar/7.2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

əl-Ğəffari [[Əli Şəriəti]], Məhəmməd Şarkavi və Sami Ayad Hanna da daxil olmaqla çoxları tərəfindən İslam sosializminin əsas sələfi, ilk İslam sosialisti və ya ümumiyyətlə ilk sosialist olaraq qəbul edildi.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World |year=1995 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=0-19-506613-8 |oclc=94030758 |page=19 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/oxfordencycloped01espo }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         =http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&amp;_pos=5
| title         =Abu Dharr al-Ghifari
| work         =Oxford Islamic Studies Online
| access-date         =23 January 2010
| archive-date         =10 March 2022
| archive-url         =https://web.archive.org/web/20220310151533/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&amp;_pos=5
| url-status         =live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=And Once Again Abu Dharr |url=http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |access-date=15 August 2011 |archive-date=5 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Arab Socialism: A Documentary Survey |last=Hanna |first=Sami A. |author2=George H. Gardner |year=1969 |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |pages=273–274 |url=https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&amp;pg=PA273 |access-date=23 January 2010 |archive-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602043539/https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&amp;pg=PA273 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hanna |first1=Sami A. |year=1969 |title=al-Takaful al-Ijtimai and Islamic Socialism |journal=The Muslim World |volume=59 |issue=3–4 |pages=275–286 |url=http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |doi=10.1111/j.1478-1913.1969.tb02639.x |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |archive-date=2010-09-13 }}
&lt;/ref&gt; O, Osmanın xəlifəlik dövründə hakim sinif tərəfindən sərvət yığılmasına etiraz etdi və sərvətin bərabər şəkildə bölüşdürülməsini çağırdı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |last=Mirzə |first=Fərhad |title=Əbuzər Qəffari kimdir? - Məqalə |url=https://operativtv.com/buzr-qffari-kimdir-mqal.html |access-date=2026-08-15 |website=operativtv.com |language=az}}
* {{Cite web |title=EBÛ ZER el-GIFÂRÎ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-zer-el-gifari |access-date=2026-08-15 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səhabələr]]
[[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]]
[[Kateqoriya:Əhli-süffə]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>2oyq7fj33obtah69xi476ec8d4jhfb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037229</id>
      <parentid>9037225</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3527" sha1="abaiporcox8s2zgshwjlufg36k2swp1" xml:space="preserve">{{vikiləşdirmək}}
{{şəxs}}
'''Əbuzər Cundəb ibn Cunadə əl-Ğəffari''' ({{lang|ar|أَبُو ذَرّ ٱلْغِفَارِيّ ٱلْكِنَانِيّ}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd peyğəmbər]]in səhabəsi, [[Dörd sadiq səhabə]]dən biri.&lt;ref name=&quot;al-islam.org&quot;&gt;{{Cite web |title=The Mirror of all the Prophets as Shown by The Hadith of Similitude |url=http://www.al-islam.org/peshawar/7.2.html |access-date=2020-12-26 |archive-date=2012-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609081211/http://www.al-islam.org/peshawar/7.2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

əl-Ğəffari [[Əli Şəriəti]], Məhəmməd Şarkavi və Sami Ayad Hanna da daxil olmaqla çoxları tərəfindən İslam sosializminin əsas sələfi, ilk İslam sosialisti və ya ümumiyyətlə ilk sosialist olaraq qəbul edildi.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World |year=1995 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=0-19-506613-8 |oclc=94030758 |page=19 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/oxfordencycloped01espo }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         =http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&amp;_pos=5
| title         =Abu Dharr al-Ghifari
| work         =Oxford Islamic Studies Online
| access-date         =23 January 2010
| archive-date         =10 March 2022
| archive-url         =https://web.archive.org/web/20220310151533/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&amp;_pos=5
| url-status         =live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=And Once Again Abu Dharr |url=http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |access-date=15 August 2011 |archive-date=5 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Arab Socialism: A Documentary Survey |last=Hanna |first=Sami A. |author2=George H. Gardner |year=1969 |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |pages=273–274 |url=https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&amp;pg=PA273 |access-date=23 January 2010 |archive-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602043539/https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&amp;pg=PA273 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hanna |first1=Sami A. |year=1969 |title=al-Takaful al-Ijtimai and Islamic Socialism |journal=The Muslim World |volume=59 |issue=3–4 |pages=275–286 |url=http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |doi=10.1111/j.1478-1913.1969.tb02639.x |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 |archive-date=2010-09-13 }}
&lt;/ref&gt; O, Osmanın xəlifəlik dövründə hakim sinif tərəfindən sərvət yığılmasına etiraz etdi və sərvətin bərabər şəkildə bölüşdürülməsini çağırdı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite web |last=Mirzə |first=Fərhad |title=Əbuzər Qəffari kimdir? - Məqalə |url=https://operativtv.com/buzr-qffari-kimdir-mqal.html |access-date=2026-08-15 |website=operativtv.com |language=az}}
* {{Cite web |title=EBÛ ZER el-GIFÂRÎ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-zer-el-gifari |access-date=2026-08-15 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Səhabələr]]
[[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]]
[[Kateqoriya:Əhli-süffə]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>abaiporcox8s2zgshwjlufg36k2swp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Telman Salahov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>420435</id>
    <revision>
      <id>9037351</id>
      <parentid>9022502</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="nkntsgnyfeyya8nydcoo08jbteegzmz" xml:space="preserve">{{adaş|Telman}}
{{Futbolçu
|adı           = Telman Salahov
|tam adı       = Telman Həsən oğlu Salahov
|şəkil         = 
|şəklin ölçüsü = 250px
|doğum tarixi  = 
|doğum yeri    = [[Gəncə]], [[Azərbaycan]]
|vətəndaşlığı  = {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərbaycan]]
|mövqeyi       = Hücumçu
|medallar      =
{{Turnir|Dövlət təltifləri}}
{{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
}}

'''Telman Həsən oğlu Salahov''' ({{dvty}}) — azərbaycanlı futbolçu və məşqçi, [[SSRİ]] idman ustası və əməkdar məşqçisi. 2013-cü ildən [[Sumqayıt FK|&quot;Sumqayıt FK&quot;nın]] Müşahidə Şurasının üzvü olan Telman Salahov 2016-cı ildə [[Azərbaycan Prezidenti]] [[İlham Əliyev]]in Sərəncamı ilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]]na layiq görülüb.

== Həyatı ==
Telman Salahov 1937-ci il fevralın 1-də [[Gəncə|Gəncə şəhərində]] Həsən Salahovun və Kəklik Əzizovanın ailəsində anadan olub; əslən [[Gəncə|Gəncə şəhərindəndir]].

Atası Həsən Salahov [[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin]] zabiti, anası Kəklik Əzizova isə evdar xanım olub.

6 iyul 2026-cı ildə vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-06 |title=Telman Salahov VƏFAT ETDİ - FOTO |url=https://oxu.az/cemiyyet/telman-salahov-vefat-etdi-foto |access-date=2026-07-06 |website=Oxu.az |language=az |archive-date=2026-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260709194438/https://oxu.az/cemiyyet/telman-salahov-vefat-etdi-foto |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Karyerası ==
Telman Salahov futbolçu karyerasına 1961-ci ildə [[Sumqayıt]]ın &quot;[[Xəzər Sumqayıt FK|Temp]]&quot; komandasının heyətində başladı. Həmin il Sovet İttifaqının B divizionunda çıxış edən &quot;Temp&quot; komandasında Salahov birinci qolunu aprelin 22-si [[Sankt-Peterburq|Leninqrad]]ın &quot;Pamir&quot; komandasının qapısına vurdu.&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|url=http://footballfacts.ru/matches/178648-1-1|title=&quot;Pamir&quot; Leninqrad 1:1 &quot;Temp&quot; Sumqayıt oyununun protokolu.|page=|publisher=www.footballfacts.ru|year=|accessdate=5 yanvar 2016}}&lt;/ref&gt; Mayın ayının 7-i [[Gəncə|Kirovabad]]ın &quot;[[Kəpəz PFK|Dinamo]]&quot; komandası ilə görüşdə Telman Salahov komandasının qələbə qolunu, &quot;Alqa&quot; Frunze ilə görüşdə isə təsəlli qolunu vurdu.&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|url=http://footballfacts.ru/matches/178604-2-1|title=&quot;Temp&quot; Sumqayıt 2:1 &quot;Dinamo&quot; Kirovabad oyununun protokolu.|page=|publisher=www.footballfacts.ru|year=|accessdate=5 yanvar 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|url=http://footballfacts.ru/matches/178525-2-1|title=&quot;Alqa&quot; Frunze 2:1 &quot;Temp&quot; Sumqayıt oyununun protokolu.|page=|publisher=www.footballfacts.ru|year=|accessdate=5 yanvar 2016}}&lt;/ref&gt; Artıq &quot;Temp&quot; komandasının əsas heyət futbolçularından olan 24 yaşlı Salahov iyun ayında [[Cambul vilayəti|Cambul]]un &quot;Metallist&quot; (3:2) və [[Düşənbə]]nin &quot;Energetik&quot; (2:1) komandaları ilə görüşdə komandasının bərabərlik qollarını vurdu.

=== Statistikası ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Komanda
! rowspan=&quot;2&quot; |Mövsüm
! colspan=&quot;3&quot; |Çempionat
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
|-
!Liqa
!Oyun
!Qol
!Oyun
!Qol
|-
|[[Xəzər Sumqayıt FK|Temp Sumqayıt]]
|1961
|B divizionu
|&lt;center&gt;27&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;9&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;-&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;0&lt;/center&gt;
|}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Kəpəz PFK oyunçuları]]</text>
      <sha1>nkntsgnyfeyya8nydcoo08jbteegzmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suran nahiyəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421614</id>
    <revision>
      <id>9037409</id>
      <parentid>5832371</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="pl8tlji8nm8hhs815gqyea4qw6eytoq" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid
|Rəng1                     = {{Rəng|Suriya}}
|Adı                       = Suran nahiyəsi
|Orijinal adı              = {{lang-ar|ناحية صوران}}
|Gerb                      = 
|Gerbin ölçüsü             = 
|Gerbin izahı              = 
|Bayraq                    = 
|Bayrağın ölçüsü           = 
|Bayrağın izahı            = 
|Şəkil                     = 
|Şəklin izahı              = 
|Şəklin ölçüsü             = 
|Ölkə                      = Suriya
 |lat_dir = N |lat_deg =36 |lat_min =35  |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg =37 |lon_min =03  |lon_sec = 
|Himn                      = 
|Status                    = 
|Daxildir                  = [[Hələb mühafəzəsi]]
|Tərkibi                   = 
|Paytaxt                   = [[Suran (Hələb)|Suran]]
|Ən böyük şəhəri           = Suran
|Ən böyük şəhərləri        = 
|Əsası qoyulub             = 
|Ləğv edilib               = 
|Vəzifəli şəxs             = 
|Vəzifənin adı             = 
|Vəzifəli şəxs2            = 
|Vəzifənin adı2            = 
|Vəzifəli şəxs3            = 
|Vəzifənin adı3            = 
|ÜDM                       = 
|ÜDM illik                 = 
|ÜDM-in yeri               = 
|Adambaşına düşən ÜDM      = 
|Adambaşına düşən ÜDM yeri = 
|Dil                       = [[Ərəb dili]]
|Dillər                    = 
|Əhali                     = 30 032&lt;ref name=&quot;sa-2004c-hum&quot;/&gt;
|Siyahıyaalma ili          = 2004
|Əhaliyə görə yer          = 
|Faizi                     = 
|Əhalinin sıxlığı          = 
|Sıxlığa görə yer          = 
|Milli tərkib              = [[Ərəblər]] və [[Suriya türkmanları|türkmanlar]].
|Dini tərkib               = 
|Sahəsi                    = 167.32
|Sahəsinin faizi           = 
|Sahəsinə görə yer         = 
|Maksimal hündürlük        = 
|Orta hündürlük            = 
|Minimal hündürlük         = 
|Xəritə                    = A'zaz blank subdistricts.png
|Xəritənin eni             = 
|İnzibati vahidin xəritəsi = Sawran Sub-District.png
|Saat qurşağı              = [[UTC+2]]
|Abreviatura               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Telefon kodu              = 
|Poçt indeksi              = 
|İnternet-domen            = 
|Avtomobil nömrəsi         = 
|Xəritədə yeri             = 
|Sayt                      = 
|Commons kateqoriyası      = 
|Qeydlər                   = 
}}
'''Suran nahiyəsi''' ({{lang-ar|ناحية صوران}}) — [[Suriya]]da, [[Hələb mühafəzəsi]]nin [[Əzaz məntəqəsi]]ndə inzibati–ərazi vahidi. Nahiyənin inzibati mərkəzi [[Suran (Hələb)|Suran]] şəhəridir.

== Əhalisi ==
2004-cü il siyahıyaalınmasına əsasən Suran nahiyəsinin əhalisi 4.874 ailədə 15.336 nəfəri kişilər və 14.696 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 30.032 nəfərdir.&lt;ref name=&quot;sa-2004c-hum&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/syr_pop_2004_sycensus_0.xls|title=Results of the Population and Housing Census 2004 on the neighborhood level: all country|publisher=[http://www.cbssyr.sy Syrian Central Bureau of Statistics]|accessdate=4 oktyabr 2015|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407214114/https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/syr_pop_2004_sycensus_0.xls|url-status=unfit}}. {{en}}&lt;/ref&gt;

== İnzibati bölgü ==
2004-cü il siyahıyaalınması tarixinə olan məlumata əsasən nahiyə ərazisində Suran şəhəri və 17 kənd yerləşir.&lt;ref name=&quot;sa-2004c-hum&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
|+'''Yaşayış məntəqələrinin əhalisi, 2004 sa.&lt;ref name=&quot;sa-2004c-hum&quot;/&gt;
|-
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | №
! rowspan=&quot;2&quot; | Şəhər/Kənd
! colspan=&quot;3&quot; | Cəmi
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! &lt;small&gt;Kişilər&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Qadınlar&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Cəmi&lt;/small&gt;
|-
|
| style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Cəmi'''
|
|
| 30 032
|-
| 1
| style=&quot;text-align:left;&quot;| '''[[Suran (Hələb)|Suran]] ({{lang-ar|صوران}})'''
|
|
| 6 988
|-
| 2
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|إحتيملات}})'''
|
|
| 6 764
|-
| 3
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|اليمامة}})'''
|
|
| 3 547
|-
| 4
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|كفرة}})'''
|
|
| 2 859
|-
| 5
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|دويبق}})'''
|
|
| 1 862
|-
| 6
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|راعل}})'''
|
|
| 1 750
|-
| 7
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|العدية}})'''
|
|
| 1 564
|-
| 8
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|براغيدة}})'''
|
|
| 995
|-
| 9
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|الزيزفون}})'''
|
|
| 820
|-
| 10
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|شويرين}})'''
|
|
| 695
|-
| 11
| style=&quot;text-align:left;&quot;| '''Əlbil ({{lang-ar|البل}})'''
|
|
| 563
|-
| 12
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|اليعربية}})'''
|
|
| 552
|-
| 13
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|حوار كلس}})'''
|
|
| 438
|-
| 14
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|الظاهرية}})'''
|
|
| 194
|-
| 15
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|مريغل}})'''
|
|
| 157
|-
| 16
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|كفر بارجة}})'''
|
|
| 126
|-
| 17
| style=&quot;text-align:left;&quot;| '''[[Kəfər Şuş]] ({{lang-ar|كفرشوش}})'''
|
|
| 95
|-
| 18
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''' ({{lang-ar|الجديدة}})'''
|
|
| 63
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Əzaz məntəqəsi]]</text>
      <sha1>pl8tlji8nm8hhs815gqyea4qw6eytoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yağışlar mövsümü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424619</id>
    <revision>
      <id>9037411</id>
      <parentid>5831499</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="lbtehjm32qat5201nufgiwmdrtytamj" xml:space="preserve">[[Fayl:Vindhya.jpg|thumb|right|250px|Yağış damcıları]]
[[Fayl:Darwin thunderstorm.jpg|thumb|left|Avstraliya.]]
'''Yağışlar mövsümü''' — [[İlin fəsilləri|İlin bir movsümü]] olaraq, [[Atmosfer yağıntıları|atmosfer yağıntıları]]nın böyük miqdarda düşdüyü dönəmdir. Əsasən [[Tropik|tropik]] qurşaqlarda müşahidə edilir. Xüsusi ilə [[Musson|mussonun]] mövcud olduğu ərazilərdə [[Savanna|savannalarda]] müşashidə etmək olar.

Yağışlar mövsümü [[Ekvator|ekvatordan]] tropiklərə doğru yağıntılar mövümü arasındakı vaxt və yağıntının miqdarında fərqlər müşahidə edilir. Ekvatora yaxın ərazilərdə ildə iki dəfə yağışlar mövsümü müşahidə edilir.

Tropiklərin ucqarlarında isə ildə bir yağış mövsümü olur.

== Həmçinin bax ==
* [[Quraqlıq]]
[[Kateqoriya:Meteorologiya]]
[[Kateqoriya:Fəsillər]]</text>
      <sha1>lbtehjm32qat5201nufgiwmdrtytamj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muğam (rəsm)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>429941</id>
    <revision>
      <id>9037438</id>
      <parentid>7249543</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5569" sha1="67c6i6ygwh870xggetuf6n9vdv2w787" xml:space="preserve">{{Sənət əsəri
|şəkil                 = Mugam resm.jpg
|şəkil  məlumat        = 
|şəkil  miqyası        = 300
|adı                   = Muğam&lt;br&gt;Muğam üçlüyü
|tam adı               = 
|orijinal adı          = 
|rəssamı               = [[Toğrul Nərimanbəyov]]
|məktəbi               = 
|ölkə                  = [[Azərbaycan]]
|şəhər                 = [[Bakı]]
|tarixi                = 1965
|sifarişçi             = 
|üslubu                = 
|janr                  = 
|ölçüləri              = 180x210
|material              = Kətan, yağlı boya
|texnikası             = 
|saxlanıldığı yer      = [[Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi]]
|vəziyyəti             = 
|saytı                 = 
}}

'''&quot;Muğam&quot;''', bəzən '''Muğam üçlüyü''' — azərbaycanlı rəssam [[Toğrul Nərimanbəyov]]un 1965-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.

Nərimanbəyovun 1965-ci ildə sənətinin ilk çağlarında çəkdiyi “Muğam” kompozisiyası Azərbaycan rəssamlığının ən mühüm əsərlərindən sayılır, eyni zamanda Nərimanbəyovun ən məşhur rəsm əsərlərindən biridir.

Əsər hal-hazırda [[Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi|Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyin]]&lt;nowiki/&gt;də sərgilənir.

==Təsvir==
Rəsmdə tünd kostyum geyinmiş və xalq çalğı alətlərində ( [[dəf]] , [[tar]] və [[kamança]] ) ifa edən [[Muğam üçlüyü|muğam ifaçıları]] təsvir edilmişdir. Onların ayaqları altında milli naxışlarla işlənmiş Azərbaycan xalçası var.''{{Sfn|Muğallı|2015|p=44}}'' Rəsmin aşağı sol küncündə milli geyimli, əlində nar olan balaca qız uşağı görürük. Bu şəkil [[Böyük Sovet Ensiklopediyası]]&lt;nowiki/&gt;nda [[Toğrul Nərimanbəyov]] haqqında məqaləyə illüstrasiya kimi verilmişdir.

Arxa fonda qara və mavi rənglərlə məkan görünüşü yaratmağa çalışan Nərimanbəyov musiqiçiləri xalçadan bir qədər yüksəkdə təsvir edərək, Azərbaycan incəsənətində [[muğam]]&lt;nowiki/&gt;ın daha yüksək olması fikrini müdafiə edib.''{{Sfn|Möhbəddin|2011|p=19}}'' Rəssamın ənənəvi geyimli, əlində nar tutan balaca qız uşağı təsvir etməklə ifadə etmək istədiyi fəlsəfi ideya ondan ibarətdir ki, milli folklorda sirr, bolluq, bərəkət və birlik rəmzi sayılan nar, həm də uşaqların əlində təmizlik simvoludur.''{{Sfn|Muğallı|2015|p=60}}''

Sənətşünas, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qaleryasının rəhbəri [[Qalib Qasımov]] bu əsəri belə şərh edir:

&lt;blockquote&gt;''Biz rəsmə baxan zaman [[muğam üçlüyü]], onların ayağının altındakı xalçalar və küncdə dayanan qızı görürük. Əsərin marşrutu təxmini belədir. İlk növbədə onu qeyd edim ki, Nərimanbəyovun əsərlərində hər detalın öz mənası var. Baxın, muğam üçlüyünün simasında emosional təsir var. Qızcığaz isə sanki nəsə düşünür. Təmkinli və düşüncəli təsir bağışlayır. Bir sözlə, [[muğam üçlüyü]] ilə qızın üzündəki ifadə təzad təşkil edir. Bu da rəssamlıqda istifadə olunan bir tərzdir. Rəssam əsərin ideyasını çatdırmaq üçün ədəbiyyatda olduğu kimi, bədii təsvir vasitələrindən istifadə edir. Təzad da onlardan biridir. Ancaq bu təzad təkcə ifadə vasitəsi olmaqla məhdudlaşmayıb, həm də fəlsəfi mənadan xəbər verir. Sanki muğamın insanda yaratdığı təsir qızcığazın simasında təzahür edir. Digər maraqlı bir məqam isə qızcığazın geyimindəki milli ornamentlərdir. Ümumiyyətlə, rəsmdəki geyimlər çox mətləblərdən xəbər verir. Bu rəsmin çəkildiyi dövrdə muğam gerilik, köhnəlik kimi təbliğ olunurdusa, rəssam üçlüyü kostyumda təsvir etməklə muğamın müasirliklə olan vəhdətini də göstərirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rənglər dirijorunun &quot;Muğam&quot;ı |url=http://www.anl.az/down/meqale/525/2020/sentyabr/72.htm |url-status= |website=anl.az }}&lt;/ref&gt;''&lt;/blockquote&gt;


Rus sənətşünas, tarixçi Aleksandr Komenski bu əsəri şərh edərkən bildirir:

&lt;blockquote&gt;''Bu'' ''şəkildə musiqiçilərin fiqurlarının əyrılıyı mürəkkəb melodik naxış yaradır. Sol tərəfdəki qız, musiqi dinamikasının inkişafını bağlayır və xalçanın sıçrayan fon ştrixləri, bir-birinə qarışan çizgiləri, əksinə, ona daha da böyük polifoniya və ifadə müxtəlifliyi verir.{{Sfn|Каменский|1989|p=334}}''&lt;/blockquote&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Firdovsinin dəfni]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Mənbə ==

* {{kitab3|müəllif=А. А. Каменский.|başlıq=Романтический монтаж|link=|cavabdeh=Советский художник|yer=|nəşriyyat=|il=1989|cild=|səhifə=|səhifələr=|isbn=|doi=|ref=}}

* {{kitab3|müəllif=Möhbəddin Səməd|başlıq=Toğrul Nərimanbəyov, Şux rənglərin təranəsi|link=|cavabdeh=|yer=Bakı|nəşriyyat=Çağdaş As nəşriyyatı|il=2011|cild=|səhifə=|səhifələr=|isbn=|doi=|ref=Səməd}}
* {{kitab3|müəllif=Vagif Muğallı|başlıq=TUĞRUL NERİMANBEYOV’UN AZERBAYCAN RESİM SANATI İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ|link=|cavabdeh=|yer=Ankara|nəşriyyat=T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ  SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI|il=2015|cild=|səhifə=|səhifələr=|isbn=|doi=|ref=Muğallı}}
{{Toğrul Nərimanbəyov}}

[[Kateqoriya:Toğrul Nərimanbəyovun rəsm əsərləri]]
[[Kateqoriya:1966-cı ildə Azərbaycanda yarananlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılan rəsm əsərləri]]</text>
      <sha1>67c6i6ygwh870xggetuf6n9vdv2w787</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>One Piece</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433060</id>
    <revision>
      <id>9037210</id>
      <parentid>9033919</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pazio Paz</username>
        <id>99295</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Seriyalar.</comment>
      <origin>9037210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29930" sha1="1ffnzyqyojpsgl5s03kvlffz31f0phx" xml:space="preserve">{{Animanqa/Başlıq
|başlıq    = One Piece
|şəkil     = One Piece01.jpg
|şəkilölçü = 
|şəkilizah = Birinci cildin qapağı
|janradı   = ワンピース
|janradıt  = {{dil-az|Van Pis}}
|janr      = [[macəra (janr)|macəra]], [[komediya]], [[fentezi]]
}}
{{Animanqa/Manqa
|başlıq = One Piece
|başlıq_small = 
|author = [[Eyiçiro Oda]]
|publisher = [[Fayl:Flag of Japan.svg|25px]] [[Shueisha]]
|publisher_tr = [[Fayl:Flag of the United States.svg|25px]] [[Viz Media]] (ingiliscə) &lt;br&gt;[[Fayl:Flag of Russia.svg|25px]] [[Comix-ART]], [[Eksmo]] (rusca)
|serialized = [[Weekly Shonen Jump]]
|demographic = [[şonen]]
|date = 19 iyul 1997 &lt;br&gt;- günümüz
|volumes = 110
|chapters = 1106
}}
{{Animanqa/Film
|başlıq = One Piece: Defeat The Pirate Ganzack!
|başlıq_small = 
|director = Qoro Taniquçi
|writer = Hiroaki Katacima
|release_date = 26 iyul 1998
|runtime = 29
}}
{{Animanqa/Anime
|başlıq = One Piece
|title_small = 
|director = [[Konosuke Uda]] (#1–278)&lt;br&gt;[[Cuncu Şimidzu]] (#131–159)&lt;br&gt;Munehisa Sakai (#244–372)&lt;br&gt;Hiroaki Miyamoto (#352–679)&lt;br&gt;Toşinori Fukazava (#663–)
|studio = [[Toei Animation]]
|licensor = '''ingiliscə:''' &lt;br&gt;{{AUS}} [[Madman Entertainment]] &lt;br&gt;{{Voburaxılış|NA = [[Funimation]]}} &lt;br&gt;{{SGP}} [[Odex]] &lt;br&gt;{{GBR}} [[Manga Entertainment]] &lt;br&gt;'''rusca:''' &lt;br&gt;{{RUS}} [[Komiks-art]]
|runtime = 23 dəq.
|network = {{JPN}} [[Fuji TV]] (və digər [[Fuji Network System|FNS]] kanalları) &lt;br&gt;{{AUS}} [[Network Ten]], [[Cartoon Network (Avstraliya)|Cartoon Network]] ([[Toonami (Avstraliya)|Toonami]]) [[2x2]], [[AXN Sci-Fi]], [[Sony Turbo]] &lt;br&gt;{{CAN}} [[YTV]] &lt;br&gt;{{NZL}} [[Cartoon Network (Avstraliya)|Cartoon Network]], [[TV2 (Yeni Zelandiya)|TV2]] &lt;br&gt;{{GBR}} [[Toonami (Britaniya və İrlandiya)|Toonami]], [[CN Too]] &lt;br&gt;{{USA}} [[Fox Broadcasting Company|Fox]] ([[4Kids TV]]), [[Cartoon Network]]/[[Adult Swim]] ([[Toonami]]) &lt;br&gt;{{RUS}} [[2x2]], [[Sony Sci-Fi]]
|date = 20 oktyabr 1999 – günümüz
|episodes = 1174
}}
{{Animanqa/OVA
|ONA          = 
|başlıq       = One Piece Film Strong World: Episode 0
|director     = Naoyuki İto
|studio       = [[Toei Animation]]
|release_date = 12 dekabr 2009
|runtime      = 30 dəq.
}}
{{Animanqa/Digər
 |başlıq  = Tam metrajlı anime:
 |content =
* 2000: ''[[One Piece (tammetrajlı)|One Piece]]'' 
* 2001: ''[[Clockwork Island Adventure]]'' 
* 2002: ''[[Chopper's Kingdom on the Island of Strange Animals]]'' 
* 2003: ''[[Dead End Adventure]]'' 
* 2004: ''[[The Cursed Holy Sword]]'' 
* 2005: ''[[Baron Omatsuri and the Secret Island]]'' 
* 2006: ''[[Giant Mecha Soldier of Karakuri Castle]]'' 
* 2007: ''[[One Piece Movie: The Desert Princess and the Pirates: Adventures in Alabasta|The Desert Princess and the Pirates: Adventures in Alabasta]]'' 
* 2008: ''[[Episode of Chopper Plus: Bloom in the Winter, Miracle Cherry Blossom]]'' 
* 2009: ''[[One Piece: Strong World]]'' 
* 2010: ''[[One Piece 3D: Mugiwara Chase]]'' 
* 2012: ''[[One Piece Film Z]]'' 
* 2016: ''[[One Piece Film: Gold]]''
* 2019: ''[[One Piece: Stampede]]''
* 2022: ''[[One Piece Film: Red]]''
}}
{{Animanqa/Son}}
{{nihonqo|'''''One Piece'''''|ワンピース|Wan Pīsu|{{dil-az|Van Pis}}}} — [[Eyiçiro Oda]]nın manqası və onun əsasında yaradılmış eyniadlı anime. Manqa ''[[Weekly Shonen Jump]]'' jurnalında 1997-ci ilin iyulun 19-dan seriallaşır. Fəsilləri 105 [[tankobon]] cildə yığılmışdır.

Eyiçiro Odanın saytında elan olub ki, bu manqa ''[[Ginnesin Rekordlar Kitabı]]na'' &quot;bir müəllifin yaratdığı ən çox nüsxə satan bir komiks seriayası&quot; kimi düşdü. 2014-cü ilin dekabr ayına kimi dünyanın 30-dan çox ölkəsində onun 320 milyon 866 min nüsxəsi çap olunub,&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-06-14/one-piece-manga-sets-guinness-world-record-for-copies-printed-for-comic-by-single-author/.89275
 | title        = One Piece Manga Sets Guinness World Record for Copies Printed for Comic by Single Author
 | publisher    = [[Anime News Network]]
 | date         = 14 iyun, 2015
 | accessdate   = 5 yanvar, 2016
 | archive-date = 2015-06-17
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20150617003039/http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-06-14/one-piece-manga-sets-guinness-world-record-for-copies-printed-for-comic-by-single-author/.89275
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; bu onu [[:en:List of best-selling manga|tarixdə ən yaxşı satılan manqa]] edir.

== Dünya ==
{{Məzmun}}
''One Piece'' dünyasının əhalisi insanlar, balıq insanları, miklər (humanoid heyvanlar) və s. ağillı varlıqlardan ibarətdir. Onun əsas hissəsi {{nihonqo|Red Layn|赤い土の大陸（レッドライン）|Reddo Rain}} adlı bu dünyanın tək qütbü olan nəhəng dağ sistemi ilə ayrılan iki okeandan ibarətdir.&lt;ref&gt;{{cite book
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | first        = Eiichiro
 | last         = Oda
 | chapter      = ヤルキマン·マングローブ
 | series       = One Piece
 | volume       = 51
 | script-title = ja:[[11人の超新星]]
 | isbn         = 978-4-08-874563-3
 | date         = September 2008
 | language     = Japanese
}}&lt;/ref&gt; ''Red Layna'' perpendikulyar axan {{nihonqo|Qrand Layn|偉大なる航路（グランドライン）|Gurando Rain}} dənizibu okeanları daha bir dəfə dörd dənizə bölür: {{nihonqo|Nors Blu|北の海（ノースブルー）|Nōsu Burū}}, {{nihonqo|İst Blu|東の海（イーストブルー）|Īsuto Burū}}, {{nihonqo|Vest Blu|西の海（ウェストブルー）|Uesuto Burū}} və {{nihonqo|Saus Blu|南の海（サウスブルー）|Sausu Burū}}.&lt;ref&gt;{{cite book
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | first        = Eiichiro
 | last         = Oda
 | chapter      = リヴァースマウンテン
 | page         = 36
 | series       = One Piece
 | volume       = 12
 | script-title = ja:[[伝説は始まった]]
 | isbn         = 4-08-872822-X
 | date         = February 2000
 | language     = Japanese
}}&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
{{Məzmun}}
Serial {{nihonqo|Dəniz Quldurlar Kralı|海賊王|Kaizokuō}} olan Qol D. Rocerin edamından başlanır. Ölməkdən əvvəl onun {{nihonqo|''One Piece''|ひとつなぎの大秘宝 (ワンピース)|Wan Pīsu}} adlı həzinəsinin haqqını onu ilk tapanına verdiyini elan edib, beləliklə {{nihonqo|Böyük Pirat Dövrünü|大海賊時代|Daikaizokujidai}} başlayır: saysız piratlar Qrand Layna həzinəyi tapmaq üçün yollanırlar.

Rocerin ölümündən iyirmi iki ildən sonra [[Manki D. Luffi]] adlı oğlan da ''One Piece'' tapıb, Dəniz Quldurlar Kralı olmaq üçün İst Blu dənizindən öz səyahətini başlayır.

== Media ==

=== Manqa ===
Eyiçiro Oda tərəfindən yazılan və çəkilən manqa 1997-ci ilin iyulun 19-dan bəri ''Weekly Shōnen Jump'' jurnalında nəşr olunur. Həmin ilin 24 dekabrından o, ''&quot;Shueisha&quot;'' tərəfindən [[tankobon]]lara toplanılır.&lt;ref name=&quot;JPv1&quot;&gt;{{cite web
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/5fT0r7fM9?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-872509-3
 | archivedate = March 22, 2009
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-872509-3&amp;mode=1
 | title       = One Piece/1
 | publisher   = Shueisha
 | accessdate  = March 22, 2009
 | language    = Japanese
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; Ümumilikdə 1055 fəsili və 105 tankobon cildi var.&lt;ref name=&quot;JPv105&quot;&gt;{{cite web
 | url          = https://books.shueisha.co.jp/items/contents.html?isbn=978-4-08-883436-8
 | title        = One Piece/105
 | publisher    = Shueisha
 | accessdate   = March 4, 2023
 | language     = Japanese
 | archive-date = March 3, 2023
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230303091610/https://www.shueisha.co.jp/books/items/contents.html?isbn=978-4-08-883436-8
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Anime ===

==== Festival animesi ====
''[[Production I.G]]'' istehsalı ''&quot;One Piece: Defeat Him! The Pirate Ganzack!&quot;'' animesi 1998-ci ildə keçirilən ''&quot;Jump Super Anime Tour&quot;'' tədbiri üçün rejissor Qoro Taniquçi tərəfindən çəkilib.&lt;ref name=&quot;Oda, Eiichiro 2007 30&quot;&gt;{{cite book
 | author     = Oda, Eiichiro
 | year       = 2007
 | title      = One Piece 10th Treasures
 | publisher  = Shueisha
 | language   = Japanese
 | page       = 30
 | authorlink = Eiichiro Oda
}}&lt;/ref&gt; 2008-ci ilin iyulda ''One Piece: Romance Dawn Story'' adlı ikinci film ''[[Toei Animation]]'' tərəfindən ''Jump Super Anime Tour'' üçün istehsal olunub.&lt;ref name=&quot;Oda, Eiichiro 2007 30&quot; /&gt;

==== Anime serial ====
Manqanın anime serialı adaptasiyası ''Toei Animation'' studiyası tərəfindən istehsal olunmuşdur. İlk dəfə 1999-cu ilin oktyabrın 20-də Yaponiyanın ''[[Fuji Television]]'' kanalında yayımlanmışdır. Ondan bəri 700-dən çox seriyası çıxmışdır və serial hələ də davam edir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://www.world-art.ru/animation/animation.php?id=803
 | title       = Ван-Пис &lt;nowiki&gt;[ТВ] [1999]&lt;/nowiki&gt;
 | publisher   = World-Art.ru
 | accessdate  = 2013-07-08
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6HzAD4hPj?url=http://www.world-art.ru/animation/animation.php?id=803
 | archivedate = 2013-07-09
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;.

==== Tammetrajlı anime ====
Hal-hazırda ümumilikdə ''&quot;One Piece&quot;'' əsasında çəkilmiş 15 tammetrajlı anime mövcuddur.&lt;ref name=&quot;OnePieceTV&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=836|title=One Piece (TV)|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=2013-07-08|archive-date=2013-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713163028/http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=836|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== OVA ====
2010-cu ildə çıxan ''&quot;One Piece Film Strong World: Episode 0&quot;'' anime OVA-sı ''&quot;0-cı fəsil&quot;'' adlı manqanın anime adaptasiyasıdır. Orada Rocerın ölümündən öncə və sonrakı hadisələr göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-11-02/eichiro-oda-one-piece-episode-0-to-be-animated
 | title        = Eiichiro Oda's One Piece Episode 0 Manga to be Animated (Updated)
 | publisher    = [[Anime News Network]]
 | accessdate   = 2013-07-08
 | archive-date = 2017-02-01
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20170201133305/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-11-02/eichiro-oda-one-piece-episode-0-to-be-animated
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Videooyunlar ===
''&quot;One Piece&quot;'' əsasında 2000-ci ilin iyunun 19-da çıxan ilk oyun ''&quot;WonderSwan Color&quot;'' üçün olan ''&quot;From TV Animation — One Piece: Become the Pirate King!&quot;'' idi.&lt;ref name=&quot;GameSpot1&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://www.gamespot.com/wonderswan/adventure/fromtvanimationonepiece/tech_info.html
 | accessdate   = 30 сентября 2008 года
 | title        = From TV Animation: One Piece for WonderSwan
 | publisher    = [[GameSpot]]
 | archive-date = 2009-11-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20091129152100/http://www.gamespot.com/wonderswan/adventure/fromtvanimationonepiece/tech_info.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Yaponiyadan başqa yerlərdə də çıxan ilk oyun isə ''PlayStation 2'' və ''Nintendo GameCube'' platformaları üçün olan ''&quot;One Piece: Grand Battle! Rush&quot;'' idi.&lt;ref name=&quot;GameSpot16g&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://www.gamespot.com/gamecube/action/onepiecegrandbattle3/similar.html?mode=versions
 | accessdate   = 30 сентября 2008 года
 | title        = One Piece Grand Battle for GameCube
 | publisher    = [[GameSpot]]
 | archive-date = 2012-11-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20121102121254/http://www.gamespot.com/one-piece-grand-battle/related/platform/gamecube/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Musiqi ===
Anime serialının bəstəkarları Kohey Tanaka ilə Şiro Hamaquçidir.&lt;ref name=&quot;OnePieceTV&quot; /&gt; ''Netflix'' serialının bəstəkarları isə Sonya Belousova ilə Ciona Ostinellidir.

=== Kitablar ===

==== Ranobe ====
Birinci [[ranobe]] eyniadlı OVA-nın əsasında yazılıb, 1999-cu ilin iyunun 3-də çıxmış ''&quot;One Piece: Defeat The Pirate Ganzak!&quot;'' idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703084-9&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/倒せ!海賊ギャンザック
 | archive-date = August 8, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070808061608/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703084-9
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2000-ci ilin iyulun 17-də isə Loq Taun qübbənin adaptasiyası olan ''&quot;One Piece: Logue Town Chapter&quot;'' adlı ranobesi çap edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703096-2&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/ローグタウン編
 | archive-date = February 7, 2016
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160207103241/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703096-2
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2001-ci ilin martın 19-da çıxan ''&quot;Clockwork Island Adventure&quot;'' ranobe şəkildə adaptasiya olunmuş franşizin ilk tammetrajlı animesi olub.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703102-0&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/ねじまき島の冒険
 | archive-date = October 7, 2017
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20171007043018/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703102-0
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; Adoptasiya olunmuş ikinci qübbə Apis adlı qız və əjdahalar haqqında idi. ''&quot;One Piece: Thousand-year Dragon Legend&quot;'' adlı ranobe versiyası 2001-ci ilin dekabrın 25-də yayımlanıb.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703107-1&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/千年竜伝説
 | archive-date = February 7, 2016
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160207103255/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703107-1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2002-ci ilin martın 22-də ''&quot;Chopper's Kingdom on the Island of Strange Animals&quot;'', 2003-cü ilin martın 10-da ''&quot;Dead End no Bōken&quot;'',&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703110-1&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/珍獣島のチョッパー王国
 | archive-date = August 8, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070808051651/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703110-1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703124-1&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/デッドエンドの冒険
 | archive-date = August 8, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070808151753/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703124-1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2004-cü ilin martın 22-də ''&quot;Curse of the Sacred Sword&quot;'', 2005-ci ilin martın 14-də ''&quot;Dead End no Bōken&quot;'',&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703137-3&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/呪われた聖剣
 | archive-date = August 8, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070808163505/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703137-3
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703153-5&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/オマツリ男爵と秘密の島
 | archive-date = August 6, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070806155332/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703153-5
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2006-cı ilin martın 6-da ''&quot;The Giant Mechanical Soldier of Karakuri Castle&quot;'', 2007-ci ilin martın 7-də ''&quot;The Desert Princess and the Pirates: Adventures in Alabasta&quot;'',&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703168-3&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece The Movie/カラクリ城のメカ巨兵
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | archive-date = August 8, 2007
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20070808160543/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-703168-3
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703178-2&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = 劇場版One Piece/エピソード オブ アラバスタ 砂漠の王女と海賊たち
 | archive-date = January 11, 2013
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130111073648/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703178-2
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; 2008-ci ilin fevralın 25-də isə ''&quot;Episodes of Chopper Plus: Bloom in the Winter, Miracle Cherry Blossom&quot;''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703190-4&amp;mode=1
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | accessdate   = January 29, 2009
 | language     = Japanese
 | title        = One Piece/エピソードオブチョッパー 冬に咲く、奇跡の桜
 | archive-date = September 27, 2008
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20080927060007/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-703190-4
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; tammetrajlı animenin ranobe adaptasiyası üzə çıxıb.

==== Soraq kitabçaları və artbuklar ====
''&quot;One Piece: Color Walk 1&quot;'' adlı ilk qrafik albom 2001-ci ilin iyulunda,&lt;ref name=&quot;booknavi-cw1&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859217-4&amp;mode=1
 | language    = Japanese
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Pieceイラスト集/Color Walk/1
 | accessdate  = 2008-11-22
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8jkIY08?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859217-4
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; ingilis tərcüməsi isə 2005-ci ildə yayımlanmışdır&lt;ref name=&quot;vizprod-cw1&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://www.viz.com/products/products.php?product_id=5340
 | title       = One Piece Color Walk Art Book, Vol. 1
 | accessdate  = November 22, 2008
 | publisher   = [[Viz Media]]
 | archiveurl  = https://web.archive.org/web/20081225215738/http://www.viz.com/products/products.php?product_id=5340
 | archivedate = December 25, 2008
 | deadurl     = dead
}}&lt;/ref&gt;. ''&quot;One Piece: Color Walk 2&quot;'' 2003-cü ilin noyabrın 4-də,&lt;ref name=&quot;booknavi-cw2&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859376-6&amp;mode=1
 | language    = Japanese
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Pieceイラスト集/Color Walk/2
 | accessdate  = 2008-11-22
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8jljgpb?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859376-6
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece: Color Walk 3 — Lion&quot;'' adlı üçüncü albom isə 2006-cı ildə nəşr olunub&lt;ref name=&quot;booknavi-cw3&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859538-6&amp;mode=1
 | language    = Japanese
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Pieceイラスト集/Color Walk/3/Lion
 | accessdate  = 2008-11-22
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8jn5zdH?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-859538-6
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;. ''&quot;Eagle&quot;'' altbaşlıqlı dördüncü və ''&quot;Shark&quot;'' altbaşlıqlı beşinci albom müvafiq olaraq 2010-cu ilin mart və dekabr ayında satışa buraxılıb.&lt;ref name=&quot;booknavi-cw4&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-782267-0&amp;mode=1
 | language    = Japanese
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Pieceイラスト集/Color Walk/4/Eagle
 | accessdate  = 2010-03-29
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8joPNk6?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-782267-0
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;booknavi-cw5&quot;&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-782356-1&amp;mode=1
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Pieceイラスト集/Color Walk/5/Shark
 | accessdate  = 2010-03-29
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8jpq3Bz?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-782356-1
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece: Color Walk 6 — Gorilla&quot;'' isə 2014-cü ilin yanvar ayında çıxıb.

Manqanın əsasında ''&quot;One Piece: Red — Grand Characters&quot;'' adlı ilk soraq kitabçası 2002-ci ilin martın 2-də nəşr olunub,&lt;ref name=&quot;booknavi-dbred&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873211-1&amp;mode=1
 | language     = Japanese
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece Red: Grand Characters
 | accessdate   = November 22, 2008
 | archive-date = February 7, 2016
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160207091054/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873211-1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece: Blue — Grand Data File&quot;'' adlı ikincisi həmin ilin avqustun 2-də,&lt;ref name=&quot;booknavi-dbblue&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873358-4&amp;mode=1
 | language     = Japanese
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece Blue: Grand Data File
 | accessdate   = November 22, 2008
 | archive-date = October 23, 2017
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20171023014110/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-873358-4
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece: Yellow — Grand Elements&quot;'' adlı üçüncüsü 2007-ci ilin aprelin 4-də,&lt;ref name=&quot;booknavi-dbyellow&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874098-0&amp;mode=1
 | language     = Japanese
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece Yellow: Grand Elements
 | accessdate   = November 22, 2008
 | archive-date = December 17, 2008
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20081217172300/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874098-0&amp;mode=1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece Green: Secret Pieces&quot;'' adlı dördüncüsü 2010-cu ilin noyabrın 4-də,&lt;ref name=&quot;booknavi-dbgreen&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874848-1&amp;mode=1
 | language     = Japanese
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece Green: Secret Pieces
 | accessdate   = November 10, 2010
 | archive-date = December 1, 2017
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20171201030610/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874848-1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''&quot;One Piece Blue Deep: Characters World&quot;'' adlı beşinci soraq kitabçası isə 2012-ci ilin martın 2-də&lt;ref&gt;{{cite web
 | url         = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-870445-6
 | publisher   = [[Shueisha]]
 | title       = One Piece Blue Deep: Characters World
 | accessdate  = 2010-11-10
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6I8jwm6Xx?url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-870445-6
 | archivedate = 2013-07-15
 | url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; üzə çıxıb. Anime soraq kitabçası isə ''&quot;One Piece: Rainbow!&quot;'' başlığın altında 2007-ci ilin mayın 1-də çıxıb.&lt;ref name=&quot;booknavi-dbrainbow&quot;&gt;{{cite web
 | url          = http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874099-7&amp;mode=1
 | language     = Japanese
 | publisher    = [[Shueisha]]
 | title        = One Piece Rainbow!
 | accessdate   = December 3, 2010
 | archive-date = July 22, 2013
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130722050011/http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=978-4-08-874099-7&amp;mode=1
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

=== Netflix serialı ===
{{əsas|One Piece (serial, 2023)}}
2017-ci ildə ''Weekly Shōnen Jump'' jurnalın redaktoru Hiroyuki Nakano bəyan edib ki, ''Tomorrow Studios'' və ''Shueisha'' ''One Piece'' manqanın 20 il yubileyi ilə əlaqədar Amerkikan serialı istehsal etməyə başlayacaqlar.&lt;ref name=&quot;The Japan Times&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/07/21/business/popular-manga-one-piece-remade-live-action-tv-drama/#.WXJKS8YUVE4|last=Fukuda|first=Kazuaki|title=Popular manga 'One Piece' to be remade into live-action TV drama|work=The Japan Times|date=July 21, 2017|access-date=July 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721124721/http://www.japantimes.co.jp/news/2017/07/21/business/popular-manga-one-piece-remade-live-action-tv-drama/#.WXJKS8YUVE4|archive-date=July 21, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://variety.com/2017/tv/news/marty-adelstein-tomorrow-studios-one-piece-tv-series-1202510419/|title=Tomorrow Studios to Develop Japanese Comic 'One Piece' as Live-Action TV Series|last=Birnbaum|first=Debra|magazine=Variety|date=July 31, 2017|access-date=August 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731170023/http://variety.com/2017/tv/news/marty-adelstein-tomorrow-studios-one-piece-tv-series-1202510419/|archive-date=July 31, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Mədəni təsir ==
[[File:One Piece graffiti in Baku, Azerbaijan.jpg|thumb|right|Bakıda, Həmidağa Hüseynzadə küçəsində qraffiti.]]

[[2020 Yay Olimpiya Oyunları|2020-ci il Tokio Olimpiadasında]] yunan atlet Miltiadis Tentoglou kişilər arasında uzunluğa tullanma yarışında qızıl medal qazanmazdan əvvəl &quot;Gear Second&quot; pozası verdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title       = Tokyo Olympics Gold Medal Celebrated With One Piece Pose
 | url       = https://businesstimenow.com/one-piece-filler-list-ultimate-filler-episode-guide/
 | access-date       = 2021-08-29
 | archive-date       = 2023-08-06
 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20230806140752/https://businesstimenow.com/one-piece-filler-list-ultimate-filler-episode-guide/
 | url-status       = live
 }}&lt;/ref&gt; Meyvə milçəyindəki (Drosophila melanogaster) bir gen qismən One Piece personajı Buggy-dən ilham alaraq &quot;Baramisin&quot; adlandırıldı. Gen bir neçə hissəyə bölünmüş zülalı kodlayır.&lt;ref&gt;{{Cite journal
 | last1   = Hanson
 | first1  = Mark Austin
 | last2   = Cohen
 | first2  = Lianne B.
 | last3   = Marra
 | first3  = Alice
 | last4   = Iatsenko
 | first4  = Igor
 | last5   = Wasserman
 | first5  = Steven A.
 | last6   = Lemaitre
 | first6  = Bruno
 | date    = 2021-08-25
 | title   = The Drosophila Baramicin polypeptide gene protects against fungal infection
 | journal = PLOS Pathogens
 | volume  = 17
 | issue   = 8
 | pages   = e1009846
 | doi     = 10.1371/journal.ppat.1009846
 | issn    = 1553-7374
 | pmid    = 34432851
 | pmc     = 8423362
}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}
{{One Piece|vəziyyət=expanded}}
{{Weekly Shōnen Jump}}
{{Production I.G}}
{{Toei Animation}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:1997-ci ilin manqaları]]
[[Kateqoriya:Şonen manqaları]]
[[Kateqoriya:1998-ci ilin anime filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin anime filmləri]]
[[Kateqoriya:Toei Animation]]
[[Kateqoriya:Fuji Television verilişləri]]
[[Kateqoriya:Ginnesin Rekordlar Kitabına düşənlər]]
[[Kateqoriya:Macəra anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Quldurlar haqqında anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:One Piece]]
[[Kateqoriya:Komediya-drama anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Fentezi anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Toonami]]
[[Kateqoriya:1999-cu ilin anime serialları]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin anime OVA-ları]]
[[Kateqoriya:2009-cu ilin anime OVA-ları]]
[[Kateqoriya:Döyüş anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Kiborq haqqında komikslər]]
[[Kateqoriya:Funimation]]
[[Kateqoriya:Filmlərə adaptasiya olunmuş manqalar]]
[[Kateqoriya:Odex]]
[[Kateqoriya:Shueisha manqaları]]
[[Kateqoriya:Uydurmada ölçü dəyişmək]]
[[Kateqoriya:Viz Media manqaları]]
[[Kateqoriya:Uydurmada müharibələr]]
[[Kateqoriya:Netflix orijinal proqramları]]
[[Kateqoriya:Fentezi teleserialları]]
[[Kateqoriya:Animasiya serialları]]
[[Kateqoriya:Macəra teleserialları]]
[[Kateqoriya:Ekşn teleserialları]]
[[Kateqoriya:Production I.G]]
[[Kateqoriya:Elmi fantastika anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Müharibə haqqında anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Yaponiya mifologiyası haqqında anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Dünya rekordçuları]]</text>
      <sha1>1ffnzyqyojpsgl5s03kvlffz31f0phx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksitaniya (region)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433907</id>
    <revision>
      <id>9037484</id>
      <parentid>8859658</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>304189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>9037484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8930" sha1="16wsgfm6nh9p8flkj0f97dxlbpexhgr" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid}}

'''Oksitaniya''' ({{Dil-fr|Occitanie}}) — [[Fransa]]nın cənub bir bölgəsidir. Mərkəzi [[Tuluza]] şəhəridir.
== Adı ==
Qanunun mətni [[Langedok-Russilyon|Langedok]] ({{Dil-fr|Languedoc}}) və Russilyon ({{Dil-fr|Roussillon}}),Pireney Dağları ({{Dil-fr|Pyrénées}}) tarixi bölgələrinin adlarını və bölgənin Fransanın xəritəsi (Cənub;{{Dil-fr|Midi}}) üzərində yerləşdiyini, bölgənin müvəqqəti adını,  tirelə ayrılmışdır. Regional kapitalın daimi adı və yeri [[2016]]-cı il iyulun 1-dən əvvəl Regional Şura tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir və ''2016''-cı il oktyabrın 1-dək ''Fransanın Dövlət Şurası'' tərəfindən təsdiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;date&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rtl.fr/actu/politique/elections-regionales-2015-sept-nouvelles-regions-se-cherchent-toujours-un-nom-7780844057 |title=Élections régionales 2015 : sept nouvelles régions se cherchent toujours un nom |author=Cyprien Cini, Loïc Farge |date=2015-12-14 |work= |publisher=RTL |accessdate=2016-01-10 |lang=fr |archive-date=2016-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127204442/http://www.rtl.fr/actu/politique/elections-regionales-2015-sept-nouvelles-regions-se-cherchent-toujours-un-nom-7780844057 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lesechos.fr/elections/regionales/regionales-2015/021502041575-les-nouvelles-regions-a-la-recherche-de-leurs-futurs-noms-1178565.php |title=Les nouvelles régions à la recherche de leurs futurs noms |author=Laurence Albert |date=2015-11-25 |work= |publisher=Les Échos |accessdate=2016-01-10 |lang=fr |archive-date=2015-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126134733/http://www.lesechos.fr/elections/regionales/regionales-2015/021502041575-les-nouvelles-regions-a-la-recherche-de-leurs-futurs-noms-1178565.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Coğrafiya ==
Ümumi sahəsi 72,724&amp;nbsp;km² olan bölgə, [[Fransa]]nın böyük şəhərlərindəki ikinci böyük şəhərdir. Ölkənin cənubunda yerləşir , qərbdə və şimal-qərbdə [[Yeni Akvitaniya]], şimal-şərqdə [[Overn-Rona-Alp]], şərqdə [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]] bölgəsi ilə sərhəddə yerləşir. Cənubda, bölgə İspaniya və [[Andorra]] ilə məhdudlaşır. Cənub-şərqdən [[Aralıq dənizi]] bölgəsi yerləşir.

Region ərazisində Fransanın beş Böyük Riversindən  - [[Qaronna çayı]] axır. Cənubdan, bölgə, [[Pireney dağları]] tərəfindən [[İspaniya]]dan ayrılır.

== Tarix ==
[[1790]]-cı ildə Fransanın tarixi vilayətləri bölmələrə çevrildi. [[1919]]-cu ildə Üçüncü Respublika dövründə Etien Klementel &quot;iqtisadi bölgələr&quot; yaratdı və iqtisadi planlaşdırmada ilk cəhd etdi.

[[1941]]-ci il iyunun 30-da Marşal Petayn hökuməti bölgə mükəmməlliyi ilə bölmələri birləşdirdi. Onlar [[1946]]-cı ilə qədər mövcud idi və [[1960]]-cı ildə yenidən yaradılıblar. Bu struktur [[2015]]-ci ilə qədər dəyişməz qaldı.

== İnzibati bölməsi ==
Əhalisi ''5,683,878 nəfər'' olan ''72 724 km²''-dən çox ərazini əhatə edir &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2014#regions%202016 |title=Populations légales 2013 des régions 2016 |author= |date= |work= |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |accessdate=2016-01-01 |lang=fr |archive-date=2016-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222055632/http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2014#regions%202016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Əhalinin sıxlığı ([[2013]]-ci ildən) ''76,64 nəfər / km²''-dir. Müvəqqəti inzibati mərkəzi [[Tuluza]], son inzibati mərkəzin qərarı, 2016-cı ilin iyun ayının sonuna qədər regional məclis tərəfindən qəbul edilmişdir.

== Departamentlər ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Departament
! Gerb
! Sahə
! Əhali
! Sıxlığı
! Prefektura
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 09
| [[Aryej]]
| [[Fayl:Blason département fr Ariège.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 4890&amp;nbsp;km²
| 152 366
| 32,23 nəf./km²
| [[Fua (şəhər)|Fua]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 11
| [[Od (departament)|Оd]]
| [[Fayl:Blason non-officiel département fr Aude.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 6139&amp;nbsp;km²
| 362 339
| 59,60 nəf./km²
| [[Karkason]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 12
| [[Averon (departament)|Averon]]
| [[Fayl:Blason comtes de Rodez.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 8735&amp;nbsp;km²
| 276 229
| 33,01 nəf./km²
| [[Rodez]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 30
| [[Qar(departament)|Qar]]
| [[Fayl:Blason département fr Gard.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 5853&amp;nbsp;km²
| 725 618
| 124,09 nəf./km²
| [[Nim]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 31
| [[Yuxarı Qaronna]]
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Garonne.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 6309&amp;nbsp;km²
| 1 279 349
| 201,04 nəf./km²
| [[Tuluza]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 32
| [[Jer (departament)|Jer]]
| [[Fayl:Blason département fr Gers.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 6257&amp;nbsp;km²
| 189 530
| 31,24 nəf./km²
| [[Oş (şəhər, Fransa)|Oş]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 34
| [[Ero (departament)|Ero]]
| [[Fayl:Blason département fr Hérault.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 6101&amp;nbsp;km²
| 1 077 627
| 174,17 nəf./km²
| [[Monpelye]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 46
| [[Lo (departament)|Lot]]
| [[Fayl:Blason département fr Lot.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 5217&amp;nbsp;km²
| 174 346
| 34,74 nəf./km²
| [[Kaor]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 48
| [[Lozer]]
| [[Fayl:Blason département fr Lozère.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 5167&amp;nbsp;km²
| 76 889
| 15,73 nəf./km²
| [[Mand]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 65
| [[Yuxarı Pireney]]
| [[Fayl:Blason département fr Hautes-Pyrénées.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 4464&amp;nbsp;km²
| 228 854
| 53,30 nəf./km²
| [[Tarb]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 66
| [[Şərqi Pireney]]
| [[Fayl:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 4116&amp;nbsp;km²
| 457 793
| 111,09 nəf./km²
| [[Perpinyan]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 81
| [[Tarn (departament)|Tarn]]
| [[Fayl:Blason département fr Tarn.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 5758&amp;nbsp;km²
| 378 947
| 67,23 nəf./km²
| [[Albi]]
|-
! style=&quot;background-color:FFFFFF&quot; | 82
| [[Tarn və Qaronna]]
| [[Fayl:Blason département fr Tarn-et-Garonne.svg|40px|center|upright=0.303]]
| 3718&amp;nbsp;km²
| 246 971
| 66,76 nəf./km²
| [[Montoban]]
|}

== Ən böyük şəhərləri ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! align=&quot;center&quot; width=&quot;20&quot; | № !! width=&quot;150&quot; | Şəhər !! width=&quot;150&quot; | Departament !! width=&quot;100&quot; | Əhali (2013)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=estim-pop&amp;reg_id=99 |title=Populations légales 2013 des départements et des collectivités d'outre-mer |publisher=Institut national de la statistique et des études économiques |accessdate=2015-12-28 |lang=fr |archive-date=2016-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120234327/http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=estim-pop |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | 1 || [[Tuluza]] || [[Yuxarı Qaronna]] || align=center | 458298
|-
| align=&quot;center&quot; | 2 || [[Monpelye]] || [[Ero (departament)|Ero]] || align=center | 272084
|-
| align=&quot;center&quot; | 3 || [[Nim]] || [[Qar (departament)|Qar]] || align=center | 150564
|-
| align=&quot;center&quot; | 4 || [[Perpinyan]] || [[Şərqi Pireney]] || align=center | 120959
|-
| align=&quot;center&quot; | 5 || [[Bezye]] || [[Ero (departament)|Ero]] || align=center |74811
|-
| align=&quot;center&quot; | 6 || [[Montoban]] || [[Tarn və Qaronna]] || align=center | 57921
|-
| align=&quot;center&quot; | 7 || [[Narbon]] || [[Od (departament)|Od]] || align=center | 52802
|-
| align=&quot;center&quot; | 8 || [[Albi]] || [[Tarn (departament)|Tarn]] || align=center | 49342
|-
| align=&quot;center&quot; | 9 || [[Karkason (şəhər)|Karkason]] || [[Od (departament)|Od]] || align=center | 46724
|-
| align=&quot;center&quot; | 10 || [[Set (şəhər)|Set]] || [[Ero (departament)|Ero]] || align=center | 44270
|-
| align=&quot;center&quot; | 11 || [[Kastr (Тарн)|Kastr]] || [[Tarn (departament)|Tarn]] || align=center | 41636
|-
| align=&quot;center&quot; | 12 || [[Tarb]] || [[Yuxarı Pireney]] || align=center | 41062
|-
| align=&quot;center&quot; | 13 || [[Ales (Fransa)|Ales]] || [[Qar (departament)|Qar]] || align=center | 40771
|-
| align=&quot;center&quot; | 14 || [[Kolomye (Fransa)|Kolomye]] || [[Yuxarı Qaronna]] || align=center | 38302
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
* [[Langedok-Russilyon]]
* [[Cənub-Pireney]]

[[Kateqoriya:Oksitaniya| ]]
[[Kateqoriya:2016-cı ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]</text>
      <sha1>16wsgfm6nh9p8flkj0f97dxlbpexhgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sami Naseri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439326</id>
    <revision>
      <id>9037380</id>
      <parentid>5511841</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2211" sha1="2wfhrmtbgwx06eosrb1dw816iuxxg1x" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Sami Naseri
 |orijinal adı    = {{Dil-fr|Samy Naceri}}
 |digər adları    = 
 |şəkil           = Samy Naceri 2000.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 200
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 2.6.1961
 |doğum yeri      = [[Paris]], {{FRA}}
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= 1980-bu günə qədər
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Sami Naseri''' ({{Dil-fr|Samy Naceri}} {{Dil-ar|سعيد ناصري}}; doğ. 2 iyun 1961, [[Paris]]) — [[Berberlər|bərbər]] əsilli Fransa aktyoru.

== Həyatı ==
O, 1961-ci il iyulun 2-də Parisdə anadan olub. Naserinin anası fransız olsa da, atası Cilali Naseri əslən Əlcəzairdə yaşayan müsəlman bərbər xalqının nümayəndəsi idi.

1998-ci ildə &quot;Taksi&quot; filminin ekranlara çıxması ilə populyarlıq qazanan aktyor 2006-cı ildə &quot;Patriotlar&quot; filmindəki roluna görə nüfuzlu Kann kinofestivalının mükafatını qazanıb.

Çılğın temperamentə malik Sami Naseri bir neçə dəfə qanun pozuntusuna görə inzibati və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib.

Həmçinin S. Naseri 15 iyun 2013 tarixində azərbaycanlı müğənni və əməkdar artist [[Röya Ayxan]]ın &quot;[[Günahsız Günahım]]&quot; adlı klipində də çəkilmişdir.

== Filmoqrafiya ==
* 1998 —[[Taksi (film)|Taksi]]/ Taxi — Daniel Morales

== Xarici keçidlər ==
* {{imdb name|id=0618651|name=Sami Naseri}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=_mJBl7ehSnQ Röya — Günahsız Günahım]
{{Xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Fransa aktyorları]]
[[Kateqoriya:Parisdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>2wfhrmtbgwx06eosrb1dw816iuxxg1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransua Enqler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>445113</id>
    <revision>
      <id>9037348</id>
      <parentid>5758624</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="kxh41hj7ki1mnr67svblnonu5ol6klj" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Fransua Baron Enqler''' ({{DVTY}}) [[Nobel mükafatı]] (2013-cü ildə [[Piter Hiqqs]] ilə birlikdə) almış [[Fizika|fizikdir]]. Enqler, [[Kaliforniya]]dakı &quot;Çepmen Universiteti&quot;ndə &quot;Kvant İşləri İnstitu&quot;nun da üzvüdür. Statistika fizikası sahəsində bir çox əməkləri vardır. Fransua Enqlerə 2013-cü ildə &quot;''Hiqqs Mexanizmi''&quot; kəşfinə görə Piter Hiqqslə birlikdə [[Fizika üzrə Nobel mükafatı]]na layiq görülmüşdür.

== Həyatı ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici istinadlar}}
{{Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları}}

[[Kateqoriya:Nəzəri fiziklər]]
[[Kateqoriya:Belçikalı Nobel mükafatı laureatları]]</text>
      <sha1>kxh41hj7ki1mnr67svblnonu5ol6klj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ölümə çarə yox (albom)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>456146</id>
    <revision>
      <id>9037306</id>
      <parentid>5156264</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="alqzwh99w5emkucuiqrlj5ta63g1zkg" xml:space="preserve">{{Musiqi albomu
|Başlıq         = Ölümə çarə yox
|Şəkil          = Ölümə_çarə_yox.jpg
|Şəklin ölçüsü  = 
|Şəklin izahı   = 
|İfaçı          = [[Yuxu (qrup)|Yuxu]]
|Yayımlanıb     = 27 aprel 2001
|Yazılıb        = 1997–1998
|Janr           = [[hard-rok]], [[folk-rok]], [[proqressiv rok]]
|Müddət         = 41:03
|Leybl          = ADA Müzik (Türkiyə)
|Prodüser       = 
|Əvvəlki        = [[Sumqayıt (albom)|Sumqayıt]]
|Əvvəlkinin ili = 1994
|İl             = 2001
}}

'''''Ölümə çarə yox''''' — [[Yuxu (qrup)|Yuxu]] qrupunun üçüncü və hal-hazırda sonuncu albomu. 27 aprel 2001-ci ildə ADA Müzik vasitəsilə yayımlanmışdır. Albomdakı &quot;Ulu Tanrım&quot; mahnısını [[Sevda Ələkbərzadə]] fərqli sözlərlə &quot;Ulu vətən&quot; adı altında ifa etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sevda Ələkbərzadə: &quot;Stinq mahnımı oğurlayıb&quot; |date=13 may 2014 |website=milli.az |url=https://news.milli.az/showbiz/267571.html |access-date=17 may 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517110127/https://news.milli.az/showbiz/267571.html |archive-date=17 may 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Mahnı siyahısı ==
{{trek siyahısı
| lyrics_credits = yes
| music_credits  = yes
| total_length   = 41:03

| title1         = Bəd
| length1        = 2:41
| lyrics1        = [[İbrahim Emin]]ov
| music1         = İbrahim Eminov

| title2         = Qonşu qız
| length2        = 3:59
| lyrics2        = İbrahim Eminov
| music2         = Namiq Nağdəliyev

| title3         = Ölümə çarə yox
| length3        = 5:12
| lyrics3        = İbrahim Eminov
| music3         = İbrahim Eminov

| title4         = Canlı meyit
| length4        = 3:20
| lyrics4        = İbrahim Eminov
| music4         = Zaur Abdullayev

| title5         = İblis
| length5        = 5:21
| lyrics5        = İbrahim Eminov
| music5         = Namiq Nağdəliyev

| title6         = Sirr
| length6        = 3:44
| lyrics6        = İbrahim Eminov
| music6         = Namiq Nağdəliyev

| title7         = Ulu tanrım
| length7        = 4:01
| lyrics7        = Namiq Nağdəliyev
| music7         = Zaur Abdullayev

| title8         = Hey qız
| length8        = 4:45
| lyrics8        = Namiq Nağdəliyev
| music8         = Namiq Nağdəliyev

| title9         = Səbinə
| length9        = 4:52
| lyrics9        = Namiq Nağdəliyev
| music9         = Namiq Nağdəliyev

| title10        = Qaradəniz türküsü
| length10       = 3:08
| lyrics10       = &lt;small&gt;''anonim''&lt;/small&gt;
| music10        = &lt;small&gt;''anonim''&lt;/small&gt;
}}

== Heyət ==
* [[İbrahim Emin]] — bas-gitara
* Zaur Abdullayev — vokal, klaviş
* Namiq Nağdəliyev — gitara
* Çingiz Eyvazov — zərb alətləri

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Hard rok albomları]]
[[Kateqoriya:Yuxu qrupunun albomları]]</text>
      <sha1>alqzwh99w5emkucuiqrlj5ta63g1zkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haqq-batil savaşı (Mütəhhəri)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>458587</id>
    <revision>
      <id>9037301</id>
      <parentid>5149901</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="iggubghy7o9wig0zi82l00fjm625067" xml:space="preserve">{{Kitab
| Adı              = Haqq-batil savaşı
| Orijinal adı     = 
| Şəkil            = Haqq-batil savaşı (Mürtəza Mütəhhəri).jpg
| Şəkil ölçüsü     = 
| Şəkil izah       = Kitabın azərbaycanca nəşrinin üz qabığı
| Müəllif          = [[Mürtəza Mütəhhəri]]
| Janr             = 
| Dil              = [[Farsca]]
| Ölkə             = {{IRI}}
| Orijinalın nəşri = 2003
| Tərcüməçi        = Dilman Şahmərdanlı
| Rəssam           = Azər Əsgərzadə,&lt;br&gt;İsmayıl Süleymanlı
| Tərtibat         = 
| Seriya           = 
| Nəşriyyat        = [[Parlaq İmzalar]]
| Nəşr             = 
| Cild             = Yumşaq
| Səhifə           = 128
| Növ              = 
| Tiraj            = 
| Əvvəlki          = 
| Sonrakı          = 
| isbn             = ISBN 978-9952-8289-7-9
| Lib              = 
}}

'''Haqq-batil savaşı''' — [[Mürtəza Mütəhhəri]]nin fəlsəfi əsəri.

== Məzmun ==
{{məzmun}}
Görkəmli filosof və mütəfəkkir Mürtəza Mütəhhərinin &quot;Haqq-batil savaşı&quot; kitabı müəllifin bu mövzuda etdiyi beş çıxışından və kitaba əlavə olunmuş &quot;İnsanın tarixdə ictimai təkamülü&quot; adlı iki mühazirəsindən ibarətdir. Kitabda əsasən insan, cəmiyyət və tarixdə, keçmiş və günümüzdə haqq və batil məsələləri, haqq və batil arasında gedən mübarizə fərqli baxış bucaqlarından — elmi-fəlsəfi, ictimai-psixoloji yöndən təhlil olunur.
{{məzmun-son}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.facebook.com/notes/parlaq-imzalar-n%C9%99%C5%9Friyyat%C4%B1/haqq-batil-sava%C5%9F%C4%B1-m%C3%BCrt%C9%99za-m%C3%BCt%C9%99hh%C9%99ri/560921744069941 Haqq-batil savaşı — Mürtəza Mütəhhəri]
* [http://parlaqimzalar.az/ parlaqimzalar.az]</text>
      <sha1>iggubghy7o9wig0zi82l00fjm625067</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elgün Həmidov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477034</id>
    <revision>
      <id>9037138</id>
      <parentid>8590772</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44628-45</username>
        <id>352887</id>
      </contributor>
      <origin>9037138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27739" sha1="cj5kkps4r9u5okwcg74t5b14vmvgxq9" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı          = Elgün Həmidov
 |orijinal adı = Elgün Rafik oğlu Həmidov
}}
'''Elgün Rafik oğlu Həmidov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u.

== Həyatı ==
Elgün Rafik oğlu Həmidov 2 yanvar 1983-cü ildə [[Xaçmaz rayonu]]nun [[Yergüc (Xaçmaz)|Yergüc]] kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot;&gt;[http://www.kaspi.az/az/elgun-hemidov-telebelik-illerimde-yrendiklerim-mene-sonraki-isimde-cox-kmek-oldu/ Xəyalə Rəis (teatrşünas). &quot;Elgün Həmidovun tələbəlik illərində öyrəndikləri ona sonrakı işində kömək oldu&quot;] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20230708120506/https://www.kaspi.az/az/elgun-hemidov-telebelik-illerimde-yrendiklerim-mene-sonraki-isimde-cox-kmek-oldu/
 | date = 2023-07-08
}}. kaspi.az, 6. aprel 2015.{{ref-az}}&lt;/ref&gt; 1989–2000-ci illərdə Xaçmaz rayon Yergüc kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 2009–2013-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Rejissor sənəti&quot; fakültəsində estrada rejissoru ixtisası üzrə [[Vidadi Həsənov]]un kursunda ali təhsil almışdır.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;

2021-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. Bir oğlu var.

Aktyor fəaliyyəti:

2010–2011-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı]]nın &quot;Gənc mütəxəssislərin yetişdirilməsi&quot; kursunda ilk sənət təcrübəsi əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt; 2011–2013-cü illərdə (rəsmi olaraq, 2015-ci ilə qədər) [[Pərviz Məmmədrzayev]]in rəhbərliyi ilə &quot;SİMSAR&quot; Plastik Dram Teatrında çalışmış, eyni zamanda orada [[Qurban Məsimov]]un &quot;Klounada janrı&quot; ustad dərslərində (2012–2013) iştirak etmişdir.

2013-cü ildən [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı|YUĞ Dövlət]] Teatrının aktyorudur. 2013–2015-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] (müqavilə əsasında) və onun nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında fəaliyyət göstərmişdir. 2017–2021-ci illərdə &quot;ADO&quot; teatrı ilə əməkdaşlıq etmişdir. 2018-2025-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı]]nda işləmişdir.  2016-cı ildən &quot;M-Teatr&quot;-da, 2017-ci ildən &quot;Human&quot; teatrında çalışır.

2011-ci ildə Qazaxıstan Beynəlxalq Tələbə Tamaşaları Festivalında &quot;Qran-Pri&quot;, 2012-ci ildə Gənclərin ll Ümumrespublika Teatr Festivalında &quot;Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı&quot; nominasiyası üzrə Birinci yer və digər tamaşa ilə &quot;Ən yaxşı tamaşa&quot; nominasiyasına görə Üçüncü yer, 2012-ci ildə &quot;QHT-GYF&quot; bədii qiraət yarışmasında birinci; 2014-cü ildə [[Azad Azərbaycan TV]]-dəki bədii qiraət müsabiqəsində ikinci yer, 2022-ci ildə &quot;Ən Yaxşı Kukla Tamaşası&quot; nominasiyası üzrə Birinci yerə layiq görülmüşdür. 10-14 iyun 2024-cü ildə &quot;YUĞ&quot; Dövlət Teatrının tərkibində &quot;Mənəm, mən...&quot; tamaşası ilə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində keçirilən &quot;Azərbaycanın Mədəniyyət Günləri&quot;ndə iştirak etmişdir. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Özbəkistanda Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri başlanır |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/ozbekistanda-azerbaycan-medeniyyeti-gunleri-baslanir-848239 |access-date=2024-08-07 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184304/https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/ozbekistanda-azerbaycan-medeniyyeti-gunleri-baslanir-848239 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rejissor fəaliyyəti:

Estrada nömrələri: — &quot;Kimdir müqəssir?&quot; (Ə. B. Haqverdiyev), &quot;Qaranlıq&quot; (Anar), &quot;Qoca tarzən&quot; (Ə. B. Haqverdiyev), &quot;Ögey&quot; (O. Fikrətoğlu), həmçinin müəllifi olduğu &quot;Yer və İnsan&quot;, &quot;Qara Qutu&quot; tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Mükafatları ==
* Prezident Mükafatı — 9 may 2024-cü il&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2024 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2024-05-09 |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Festivallar ==
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Festival
!Tamaşanın adı
! Nominasiya
! Tarix
! Keçirildiyi yer
! Nəticə
|-
| ''Gənclərin I Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Aslanın erkəyi dişisi olmaz&quot; ([[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|ADMİU]])
| &lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
| 2011
| [[Bakı]], {{AZE}}
| &lt;center&gt;{{n}}&lt;/center&gt;
|-
| ''Qazaxıstan Beynəlxalq Tələbə Tamaşaları Festivalı''
|&quot;Adi əhvalatlar&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı tələbə tamaşası&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Adi əhvalatlar&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2011
| [[Almatı]], {{KAZ}}
| &quot;Qran-Pri&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;
|-
| ''Gənclərin II Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Ağacın naləsi&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=kruxCsinEa4
 | title        = Gənclərin Ümumrespublika Teatr Festivalı ən yaxşı aktyor Elgun Hemidov
 | author       = Ramil Ağasıyev
 | date         = 02.12.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.youtube.com/ Youtube.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120525/https://www.youtube.com/watch?v=kruxCsinEa4
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Ağacın naləsi&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2012
| [[Bakı]], {{AZE}}
| I yer
|-
| ''Gənclərin II Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Müdaxilə&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı tamaşa&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Müdaxilə&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2012
| [[Bakı]], {{AZE}}
| III yer
|-
|''Adana Büyükşehir Belediyyesi V Şəhər Teatrları Festivalı''
|&quot;Elçilik&quot; (&quot;Təklif&quot;, Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı)
|
|2018
|[[Adana]], [[Türkiyə]]
|
|-
|''Milli Klassika Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|Ən yaxşı kukla tamaşası &lt;small&gt;(&quot;Məlikməmməd&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
|14 dekabr 2022
|Bakı, Azərbaycan
|l yer
|-
|''Taldı-Kurqan Beynəlxalq Teatr Festiva''lı
|&quot;Toy dəsgahı&quot; (Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı)
|
|3 oktyabr 2023
|[[Taldıkorqan|Taldı-Kurqan]], [[Qazaxıstan]]
|
|-
|''20-ci Uluslararası Bursa Karagöz Kukla Gölge Oyunları festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|14 dekabr 2023
|[[Bursa]], [[Türkiyə]]
|
|-
|''III Uluslararası Hadi Poyrazoğlu Kukla və Qaragöz Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|23 aprel 2024
|Ankara, Türkiyə
|
|-
|''Uşaq və Gənclər Beynəlxalq Teatr Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|3 iyun 2024
|Tiflis, Gürcüstan
|
|-
|''Almatı - Orteke VII Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı''
|&quot;Melisa&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|24 may 2025
|[[Almatı]], [[Qazaxıstan]]
|
|}

== Qastrollar. (xarici) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ölkə/Şəhər
!Tamaşanın adı
!Tarix
!Teatr
|-
|Tiflis, Gürcüstan
|Stop
|2017
|ADO
|-
|Tiflis, Gürcüstan
|Göydən 3 banan düşdü
|2018
|ADO
|-
|Mersin, Türkiyə
|Metamorfoza
|2018
|Azərbaycan Dövlət &quot;YUĞ&quot; Teatrı
|-
|İstanbul, Türkiyə
|Məlikməmməd
|2024
|Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|-
|Marneuli, Gürcüstan
|Məlikməmməd
|2024
|Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|-
|Daşkənd, Özbəkistan
|Mənəm, mən...
|2024
|Azərbaycan Dövlət &quot;YUĞ&quot; Teatrı
|}

== Layihələr ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Layihənin adı
!Tamaşanın adı
!Tarix
!Məkan
!Rejissor
|-
|Gənclərə dəstək layihəsi
|Qara qutu (Elgün Həmidov)
|2013
|Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı
|Elgün Həmidov
|-
|İngiltərə və Azərbaycanın birgə layihəsi
|Oyuncaq evi (H. İbsen)
|2016
|[[YARAT Müasir İncəsənət Məkanı|Yarat Müasir İncəsənət Mərkəzi]]
|Metyu Zak Paneş
|-
|YUĞ teatrının layihəsi
|Toy səyahəti — performans (M. Musabəyli)
|2016
|YUĞ teatrı
|Mikayıl Mikayılov
|-
|ADO teatrının layihəsi
|Yer və insan — performans-tamaşa (E. Həmidov)
|2017
|ADO teatrı
|Elgün Həmidov
|-
|Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi
|O qadın (S. Haqverdiyeva, S. Sultanova, A. Aslanlı)
|2019
|A. Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|Günay Səttar
|-
|&quot;Ədibin evindən hekayələr&quot; ASAN Radio ilə &quot;Ədibin evi&quot; Ədəbiyyata Dəstək Fondunun birgə media layihəsi
|Şəngül, Şüngül, Məngül (nağıl, M. Müşfiq)
|1 iyun 2021
|[[Mir Cəlal Paşayevin ev-muzeyi|Mir Cəlal Paşayevin Ev Muzeyi]]
|
|-
|ATLAS yapımın layihəsi (Türkiyə)
|Peter Pan Hayal Adası (uşaq tamaşası)
|24 dekabr 2023
|[[Nizami (kinoteatr)|Nizami Kino Mərkəzi]]
|
|-
|&quot;Bakıya uçuş&quot; - Heydər Əliyev Fondu ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin birgə layihəsi
|&quot;Su sehrləri&quot; musiqili-plastik tamaşa
|1 noyabr 2025
|Daş Salnamə Muzeyi
|Pərviz Məmmədrzayev
|}

== Səsləndirmələr ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Əsərin adı
!Müəllif
!Format
|-
|''Qəlbini itirən adam''
|Bestami Yazqan
|kitab
|-
|''Çitləmbikin macəraları''
|Firdevs Kapsızoğlu
|kitab
|-
|''Sadiq dost''
|[[Oskar Vayld|Oskar Uayld]]
|hekayə
|-
|''Xoşbəxt şahzadə''
|[[Oskar Vayld|Oskar Uayld]]
|hekayə
|-
|''Məmurun ölümü''
|Anton Pavloviç Çexov
|hekayə
|-
|''Qüssə''
|Anton Pavloviç Çexov
|hekayə
|-
|''Zərif nəfəs''
|[[İvan Bunin]]
|hekayə
|-
|''San-Fransiskolu cənab''
|[[İvan Bunin]]
|hekayə
|-
|''Cırtdan''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Göyçək Fatma''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Axmaq Canavar''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Cığal Sərçə''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Tıq-Tıq xanım''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|}

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== &quot;Simsar&quot; Plastik Dram Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Niyə?''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://pda.simsar.az/news/a-19606.html
 | title        = Simsar teatr studiyası növbəti tamaşanın premyerasını keçirəcək
 | author       = Simsar
 | date         = 13.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.simsar.az/ Simsar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120509/http://pda.simsar.az/news/a-19606.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.trend.az/life/culture/2018310.html
 | title        = Премьера театра -студии &quot;Simsar&quot; &quot;Почему?&quot; восторженно встречено зрителями (фотосессия)
 | author       = Trend
 | date         = 24.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.trend.az/ Trend.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120531/https://www.trend.az/life/culture/2018310.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://anl.az/jurnallar/azadinform/2012/04/13/13_02.pdf
 | title      = “Simsar” “Niyə?”yə cavab axtarır
 | author     = Ümidə Həsənli
 | date       = 23.04.2012
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.anl.az/ Azadinform]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| &quot;Mənim&quot;&lt;br&gt;&quot;Tutuquşular&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://news.day.az/culture/328711.html
 | title        = Все пороки людей на сцене бакинского театра – ФОТО
 | author       = Day.Az
 | date         = 24.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.day.az/ Day.Az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2012-05-06
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120506073704/http://news.day.az/culture/328711.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 2012
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|-
| ''Notrdam kilsəsi''
| Şpaqa döyüşçüsü
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Viktor Hüqo]]
|-
| ''Qladiator döyüşləri''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://simsar.az/news/a-29807.html
 | title        = “Simsar” teatr-studiyasının əməkdaşları 2013-cü ildən nə istəyir?
 | author       = Simsar
 | date         = 30.12.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.simsar.az/ Simsar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2013-01-16
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130116233150/http://simsar.az/news/a-29807.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Qladiator (Retiari)
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|-
| ''Şah İsmayıl Xətai''
| döyüşçü
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|}

=== Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Sur''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2012/mart/239537.htm
 | title        = “Yuğ” sənət ənənəsinə sadiqdir
 | author       = Həmidə Nizamiqızı
 | date         = 16.03.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120514/http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2012/mart/239537.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| gənc
| 2011
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Cübran Xəlil Cübran]]
|-
| ''Biz necə iş görürük?''
| fəhlə
| 2011
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Üzeyir Hacıbəyov]]
|-
| ''Birinci akt. Albalı bağı''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/hafta_ichi_aprel2009/77022.htm
 | title        = &quot;Yuğ&quot;da albalı bağı çiçəklədi
 | author       = Samirə Behbudqızı
 | date         = 29.04.2009
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120511/http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/hafta_ichi_aprel2009/77022.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Yaşa
| 2013
| [[Vaqif İbrahimoğlu]]&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://kulis.lent.az/news/6499
 | title      = Vaqif İbrahimoğlunun son tamaşası
 | author     = Aliyə
 | date       = 22.10.2013
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| [[Anton Çexov]]
|-
| ''Yad.daş''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://azpress.az/index.php?lang=az&amp;sectionid=news&amp;id=35222
 | title        = Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrında “Yad.Daş” tamaşası nümayiş olunub
 | author       = AzPress
 | date         = 25.02.2015
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.azpress.az/ Azpress]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2020-10-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201023110135/http://azpress.az/index.php?lang=az&amp;sectionid=news&amp;id=35222
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 2-ci oğlan
| 2014
| [[Tərlan Rəsulov]]
| Ülviyyə Heydərova
|-
| ''Mister və Missis Cəsəd''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://kulis.lent.az/news/9402
 | title      = O dünyada gözəllik yarışması
 | author     = Aliyə
 | date       = 03.07.2014
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| K. Pedro
| 2 iyul 2014&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://marquez-lib.ru/postanovki/missis-i-mister-mertvoe-telo-2014.html
 | title        = «Миссис и мистер мертвое тело»
 | author       = Marquez-Lib
 | date         = 2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.marquez-lib.ru/ Marquez-Lib]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2020-08-09
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200809013909/http://marquez-lib.ru/postanovki/missis-i-mister-mertvoe-telo-2014.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Ərtoğrul Kamalov
| [[Qabriel Qarsiya Markes]]
|-
| ''Boy''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://azertag.az/xeber/Dovlet_Yug_Teatrinda_Boy_tamasasi_numayis_olunub-892442
 | title        = Dövlət “Yuğ” Teatrında “Boy” tamaşası nümayiş olunub
 | author       = AzərTAc
 | date         = 14.10.2015
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.azertag.az/ Azertag.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2016-02-13
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160213170913/http://azertag.az/xeber/Dovlet_Yug_Teatrinda_Boy_tamasasi_numayis_olunub-892442
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://metbuat.az/news/355026/yug-teatri-boy-tamasasiyla-vida-edir.html
 |title        = &quot;YUĞ&quot; teatrı &quot;Boy&quot; tamaşasıyla vida edir
 |author       = Mətbuat
 |date         = 26.01.2016
 |work         = 
 |publisher    = [http://www.metbuat.az/ Metbuat.az]
 |accessdate   = 2017-01-26
 |language     = az
 |archive-date = 2025-01-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250120145023/https://metbuat.az/news/355026/yug-teatri-boy-tamasasiyla-vida-edir.html
 |url-status   = 
}}&lt;/ref&gt;
| Basat
| 2015
| [[Tərlan Rəsulov]]
| [[Kitabi-Dədə Qorqud]] &lt;small&gt;dastanı əsasında&lt;/small&gt;
|-
| ''Metamorfoza''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://kulis.lent.az/news/18218
 | title        = Türk sahibkarın zorladığı azərbaycanlı qadın
 | author       = Aliyə
 | date         = 05.06.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate   = 2017-06-10
 | language     = az
 | archive-date = 2017-06-09
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20170609050423/http://kulis.lent.az/news/18218
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
| O
| 4 iyun 2017
| Günay Səttar
| Saida Haqverdiyeva
|-
| ''Quş dili''
| &lt;center&gt;{{y}}&lt;/center&gt;
| 7 dekabr 2017
| [[Əbdülqəni Əliyev]]
| Təranə Vahid
|-
|''Təklif''
|İvan Vasilyeviç Lomov
|15 iyul 2018
|Günay Səttar
|[[Anton Çexov]]
|-
|''Vəsvəsə''
|Osvald Alvinq
|31 may 2019
|[[Gümrah Ömər]]
|Henri İbsen
|-
|''Lənət (Üçüncü Riçard)''
|Hersoq Bekinqem
|İyul 2019
|Hristo Stoichev
|Villiam Şekspir
|-
|''Mənəm, mən''
|Xəttat Nəsimi
|26 dekabr 2019
|[[Mehriban Ələkbərzadə]]
|[[İlqar Fəhmi]]
|-
|''Şəbədə (Mürafiə vəkilləri)''
|Ağa Salman, Vəkil
|2 oktyabr 2022
|Gümrah Ömər
|Mirzə Fətəli Axundzadə
|-
|''Toy dəstgahı (Çay dəstgahı)''
|Nəlbəki
|15 yanvar 2023
|Günay Səttar
|Cəlil Məmmədquluzadə
|-
|''21:15 qatarı''
|Kişi
|12 may 2024
|Mikayıl Mikayılov
|Toyğun Orbay
|-
|''Master Klass (Gülüş Akademiyası)''
|Müəllif (dramaturq)
|29 dekabr 2024
|Gümrah Ömər
|Koki Mitani
|-
|''Birinci akt (Albalı bağı)''
|Semionov Pişşik
|12 mart 2026
|Vaqif İbrahimoğlu (bərpa - Günay Səttar)
|Anton Pavloviç Çexov
|}

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm
 | title        = &quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı
 | author       = Etibar Cəbrayıloğlu
 | date         = 09.11.2013
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2018-09-17
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Cücə&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/
 | title        = “Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir
 | author       = Könül Əliyeva
 | date         = 24.05.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.kaspi.az/ Kaspi]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 20 may 2014
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| 2014
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
| Küpəgirən
| 2014
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm
 | title        = Nadir şah ola bilməmək bacarığımız
 | author       = Ədalət
 | date         = 20.12.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316
 | title        = “Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir
 | author       = Olaylar
 | date         = 25.12.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.olaylar.az/ Olaylar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Dauran xan
| 2015
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
| ''Müfəttiş''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://musavat.com/news/medeniyyet/mufettish-64-ilden-sonra-yeniden-geldi-fotolar_360200.html
 | title        = “Müfəttiş” 64 ildən sonra yenidən gəldi
 | author       = Xalidə
 | date         = 03.07.2016
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.musavat.com/ Musavat.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121108/https://musavat.com/news/medeniyyet/mufettish-64-ilden-sonra-yeniden-geldi-fotolar_360200.html?d=3
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Şeytan.&lt;br&gt;(Svistnov,&lt;br&gt;Mişka,&lt;br&gt;Ofisiant,&lt;br&gt;Jandarm)
| 1 iyul 2016
| [[Mikayıl Mikayılov (aktyor)|Mikayıl Mikayılov]]
| [[Nikolay Qoqol]]
|}

=== &quot;M-Teatr&quot; Müstəqil Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Məsəl ya…''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=po-Snxoju4o
 | title        = &quot;Mənim teatrım&quot;ın təqdimatı və ilk tamaşası
 | author       = TTV
 | date         = 30.03.2016
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.youtube.com/ Youtube.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121038/https://www.youtube.com/watch?v=po-Snxoju4o
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Zaman səyyahı
| 2016
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Üzeyir Hacıbəyov]]
|-
| ''Tıq-tıq xanım''
| Tülkü&lt;br&gt;Nağılçı
| 2016
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Abdulla Şaiq]]
|-
| ''O, mənimdir (Balaca Şahzadə)''
| Kral&lt;br&gt;Nağılçı
| 2016
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Antuan de Sent-Ekzüperi]]
|-
|''Kürk mantolu Madonna''
|Raif əfəndi (gəncliyi)
|30 may 2026
|Vidadi Həsənov
|[[Səbahəddin Əli]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook
 | title        = Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı
 | author       = Qaynarinfo
 | date         = 21.03.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.qaynarinfo.az/ Qaynarinfo.az]
 | accessdate   = 2017-03-21
 | language     = az
 | archive-date = 2017-05-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''(Karol xofu)''
| göz həkimi
| 29 mart 2017
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Mənim''
|İkinci səfil
|1 fevral 2020
|[[Pərviz Məmmədrzayev]]
|[[Pərviz Məmmədrzayev]]
|}

=== &quot;ADO&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
|''Stop''
|
|30 may 2017
|Elmin Bədəlov
|Elmin Bədəlov
|-
| ''Göydən 3 banan düşdü''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ado.az/single-post/2017/08/11/%E2%80%9CG%C3%B6yd%C9%99n-3-banan-d%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC%E2%80%9D-%E2%80%93-ADOda-premyera
 | title        = “Göydən 3 banan düşdü” – ADO`da premyera
 | author       = ADO
 | date         = 11.08.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.ado.az/ Ado.az]
 | accessdate   = 2017-12-21
 | language     = az
 | archive-date = 2020-09-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200929080047/https://www.ado.az/single-post/2017/08/11/%E2%80%9CG%C3%B6yd%C9%99n-3-banan-d%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC%E2%80%9D-%E2%80%93-ADOda-premyera
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| 2017
| Elmin Bədəlov
| Elmin Bədəlov
|-
|''Toy (Meşşan toyu)''
|ata
|2018
|Elsa Furtado
|[[Bertolt Brext]]
|}

=== Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Tamaşanın adı
!Rol
!Tarix
!Rejissor
!Müəllif
|-
|''Qoğal''
|Ayı
|2018
|Eduard Qayday
|Rus xalq nağılı
|-
|''Cırtdan''
|Cırtdan
|2018
|Rəhman Əlizadə
|Azərbaycan xalq nağılı
|-
|''Piter Pen''
|Kapitan Qarmaq
|2019
|Anar Məmmədov
|Ceyms Barri
|-
|''Kəloğlan''
|Şaman
|2019
|Qurban Məsimov
|Türk xalq nağılı
|-
|''Qızıl balıq''
|Balıqçı
|2020
|Anar Məmmədov
|A. S. Puşkin
|-
|''Qar kraliçası''
|Mer, Kral
|16 sentyabr 2022
|Anar Məmmədov
|H. X. Andersen
|-
|''Məlikməmməd''
|Nağılvari, Şah, Məlikməmməd
|10 dekabr 2022
|Anar Məmmədov
|Azərbaycan xalq nağılı
|-
|''Üç donuz balası''
|Canavar
|26 yanvar 2023
|Saida Haqverdiyeva
|Alman xalq nağılı
|-
|''Melisa''
|Çəkməçi
|2023
|Saida Haqverdiyeva
|Sevinc Nuruqızı
|-
|''Ələddinin sehrli çırağı''
|Cəfər
|2024
|Anar Məmmədov
|Ərəb xalq nağılı
|-
|''Dovşanın ad günü''
|Kirpi
|2024
|Saida Haqverdiyeva
|Xanımana Əlibəyli
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[İkinci güllə (film, 2017)]]
# Qara yazı (serial, 2019)
# [[Yad gəlin (serial, 2020)]]
# Mən, Lalə bir də Şerlok Holms (bədii serial, 2026)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Hz8oOZWXij0 &quot;Şərait bəzən məcbur edir ki, sən bir neçə yerdə işləyəsən&quot;]

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Xaçmazda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>cj5kkps4r9u5okwcg74t5b14vmvgxq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037147</id>
      <parentid>9037138</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44628-45</username>
        <id>352887</id>
      </contributor>
      <origin>9037147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27742" sha1="ski7flzk7gzgpsyv49ftz2yxw2hqy6n" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı          = Elgün Həmidov
 |orijinal adı = Elgün Rafik oğlu Həmidov
}}
'''Elgün Rafik oğlu Həmidov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan]]ın teatr və kino [[aktyor]]u.

== Həyatı ==
Elgün Rafik oğlu Həmidov 2 yanvar 1983-cü ildə [[Xaçmaz rayonu]]nun [[Yergüc (Xaçmaz)|Yergüc]] kəndində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot;&gt;[http://www.kaspi.az/az/elgun-hemidov-telebelik-illerimde-yrendiklerim-mene-sonraki-isimde-cox-kmek-oldu/ Xəyalə Rəis (teatrşünas). &quot;Elgün Həmidovun tələbəlik illərində öyrəndikləri ona sonrakı işində kömək oldu&quot;] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20230708120506/https://www.kaspi.az/az/elgun-hemidov-telebelik-illerimde-yrendiklerim-mene-sonraki-isimde-cox-kmek-oldu/
 | date = 2023-07-08
}}. kaspi.az, 6. aprel 2015.{{ref-az}}&lt;/ref&gt; 1989–2000-ci illərdə Xaçmaz rayon Yergüc kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 2009–2013-cü illərdə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin &quot;Rejissor sənəti&quot; fakültəsində estrada rejissoru ixtisası üzrə [[Vidadi Həsənov]]un kursunda ali təhsil almışdır.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;

2021-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. Bir oğlu var.

Aktyor fəaliyyəti:

2010–2011-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı]]nın &quot;Gənc mütəxəssislərin yetişdirilməsi&quot; kursunda ilk sənət təcrübəsi əldə etmişdir.&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt; 2011–2013-cü illərdə (rəsmi olaraq, 2015-ci ilə qədər) [[Pərviz Məmmədrzayev]]in rəhbərliyi ilə &quot;SİMSAR&quot; Plastik Dram Teatrında çalışmış, eyni zamanda orada [[Qurban Məsimov]]un &quot;Klounada janrı&quot; ustad dərslərində (2012–2013) iştirak etmişdir.

2013-cü ildən [[Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı|YUĞ Dövlət]] Teatrının aktyorudur. 2013–2015-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı]] (müqavilə əsasında) və onun nəzdində yaradılmış &quot;Az-ART&quot; studiyasında fəaliyyət göstərmişdir. 2017–2021-ci illərdə &quot;ADO&quot; teatrı ilə əməkdaşlıq etmişdir. 2018-2025-ci illərdə [[Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı]]nda işləmişdir.  2016-cı ildən &quot;M-Teatr&quot;-da, 2017-ci ildən &quot;Human&quot; teatrında çalışır.

2011-ci ildə Qazaxıstan Beynəlxalq Tələbə Tamaşaları Festivalında &quot;Qran-Pri&quot;, 2012-ci ildə Gənclərin ll Ümumrespublika Teatr Festivalında &quot;Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı&quot; nominasiyası üzrə Birinci yer və digər tamaşa ilə &quot;Ən yaxşı tamaşa&quot; nominasiyasına görə Üçüncü yer, 2012-ci ildə &quot;QHT-GYF&quot; bədii qiraət yarışmasında birinci; 2014-cü ildə [[Azad Azərbaycan TV]]-dəki bədii qiraət müsabiqəsində ikinci yer, 2022-ci ildə &quot;Ən Yaxşı Kukla Tamaşası&quot; nominasiyası üzrə Birinci yerə layiq görülmüşdür. 10-14 iyun 2024-cü ildə &quot;YUĞ&quot; Dövlət Teatrının tərkibində &quot;Mənəm, mən...&quot; tamaşası ilə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində keçirilən &quot;Azərbaycanın Mədəniyyət Günləri&quot;ndə iştirak etmişdir. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Özbəkistanda Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri başlanır |url=https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/ozbekistanda-azerbaycan-medeniyyeti-gunleri-baslanir-848239 |access-date=2024-08-07 |website=Apa.az |language=az |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184304/https://apa.az/medeniyyet-siyaseti/ozbekistanda-azerbaycan-medeniyyeti-gunleri-baslanir-848239 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rejissor fəaliyyəti:

Estrada nömrələri: — &quot;Kimdir müqəssir?&quot; (Ə. B. Haqverdiyev), &quot;Qaranlıq&quot; (Anar), &quot;Qoca tarzən&quot; (Ə. B. Haqverdiyev), &quot;Ögey&quot; (O. Fikrətoğlu), həmçinin müəllifi olduğu &quot;Yer və İnsan&quot;, &quot;Qara Qutu&quot; tamaşalarına quruluş vermişdir.

== Mükafatları ==
* Prezident Mükafatı — 9 may 2024-cü il&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=09.05.2024 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2024-05-09 |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Festivallar ==
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Festival
!Tamaşanın adı
! Nominasiya
! Tarix
! Keçirildiyi yer
! Nəticə
|-
| ''Gənclərin I Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Aslanın erkəyi dişisi olmaz&quot; ([[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|ADMİU]])
| &lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
| 2011
| [[Bakı]], {{AZE}}
| &lt;center&gt;{{n}}&lt;/center&gt;
|-
| ''Qazaxıstan Beynəlxalq Tələbə Tamaşaları Festivalı''
|&quot;Adi əhvalatlar&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı tələbə tamaşası&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Adi əhvalatlar&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2011
| [[Almatı]], {{KAZ}}
| &quot;Qran-Pri&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;
|-
| ''Gənclərin II Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Ağacın naləsi&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=kruxCsinEa4
 | title        = Gənclərin Ümumrespublika Teatr Festivalı ən yaxşı aktyor Elgun Hemidov
 | author       = Ramil Ağasıyev
 | date         = 02.12.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.youtube.com/ Youtube.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120525/https://www.youtube.com/watch?v=kruxCsinEa4
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Ağacın naləsi&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2012
| [[Bakı]], {{AZE}}
| I yer
|-
| ''Gənclərin II Ümumrespublika Teatr Festivalı''
|&quot;Müdaxilə&quot; (ADMİU)
| Ən yaxşı tamaşa&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Müdaxilə&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
| 2012
| [[Bakı]], {{AZE}}
| III yer
|-
|''Adana Büyükşehir Belediyyesi V Şəhər Teatrları Festivalı''
|&quot;Elçilik&quot; (&quot;Təklif&quot;, Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı)
|
|2018
|[[Adana]], [[Türkiyə]]
|
|-
|''Milli Klassika Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|Ən yaxşı kukla tamaşası &lt;small&gt;(&quot;Məlikməmməd&quot; tamaşasına görə)&lt;/small&gt;
|14 dekabr 2022
|Bakı, Azərbaycan
|l yer
|-
|''Taldı-Kurqan Beynəlxalq Teatr Festiva''lı
|&quot;Toy dəsgahı&quot; (Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı)
|
|3 oktyabr 2023
|[[Taldıkorqan|Taldı-Kurqan]], [[Qazaxıstan]]
|
|-
|''20-ci Uluslararası Bursa Karagöz Kukla Gölge Oyunları festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|14 dekabr 2023
|[[Bursa]], [[Türkiyə]]
|
|-
|''III Uluslararası Hadi Poyrazoğlu Kukla və Qaragöz Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|23 aprel 2024
|Ankara, Türkiyə
|
|-
|''Uşaq və Gənclər Beynəlxalq Teatr Festivalı''
|&quot;Məlikməmməd&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|3 iyun 2024
|Tiflis, Gürcüstan
|
|-
|''Almatı - Orteke VII Beynəlxalq Kukla Teatrları Festivalı''
|&quot;Melisa&quot; (Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı)
|
|24 may 2025
|[[Almatı]], [[Qazaxıstan]]
|
|}

== Qastrollar. (xarici) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ölkə/Şəhər
!Tamaşanın adı
!Tarix
!Teatr
|-
|Tiflis, Gürcüstan
|Stop
|2017
|ADO
|-
|Tiflis, Gürcüstan
|Göydən 3 banan düşdü
|2018
|ADO
|-
|Mersin, Türkiyə
|Metamorfoza
|2018
|Azərbaycan Dövlət &quot;YUĞ&quot; Teatrı
|-
|İstanbul, Türkiyə
|Məlikməmməd
|2024
|Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|-
|Marneuli, Gürcüstan
|Məlikməmməd
|2024
|Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|-
|Daşkənd, Özbəkistan
|Mənəm, mən...
|2024
|Azərbaycan Dövlət &quot;YUĞ&quot; Teatrı
|}

== Layihələr ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Layihənin adı
!Tamaşanın adı
!Tarix
!Məkan
!Rejissor
|-
|Gənclərə dəstək layihəsi
|Qara qutu (Elgün Həmidov)
|2013
|Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrı
|Elgün Həmidov
|-
|İngiltərə və Azərbaycanın birgə layihəsi
|Oyuncaq evi (H. İbsen)
|2016
|[[YARAT Müasir İncəsənət Məkanı|Yarat Müasir İncəsənət Mərkəzi]]
|Metyu Zak Paneş
|-
|YUĞ teatrının layihəsi
|Toy səyahəti — performans (M. Musabəyli)
|2016
|YUĞ teatrı
|Mikayıl Mikayılov
|-
|ADO teatrının layihəsi
|Yer və insan — performans-tamaşa (E. Həmidov)
|2017
|ADO teatrı
|Elgün Həmidov
|-
|Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi
|O qadın (S. Haqverdiyeva, S. Sultanova, A. Aslanlı)
|2019
|A. Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
|Günay Səttar
|-
|&quot;Ədibin evindən hekayələr&quot; ASAN Radio ilə &quot;Ədibin evi&quot; Ədəbiyyata Dəstək Fondunun birgə media layihəsi
|Şəngül, Şüngül, Məngül (nağıl, M. Müşfiq)
|1 iyun 2021
|[[Mir Cəlal Paşayevin ev-muzeyi|Mir Cəlal Paşayevin Ev Muzeyi]]
|
|-
|ATLAS yapımın layihəsi (Türkiyə)
|Peter Pan Hayal Adası (uşaq tamaşası)
|24 dekabr 2023
|[[Nizami (kinoteatr)|Nizami Kino Mərkəzi]]
|
|-
|&quot;Bakıya uçuş&quot; - Heydər Əliyev Fondu ilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin birgə layihəsi
|&quot;Su sehrləri&quot; musiqili-plastik tamaşa
|1 noyabr 2025
|Daş Salnamə Muzeyi
|Pərviz Məmmədrzayev
|}

== Səsləndirmələr ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Əsərin adı
!Müəllif
!Format
|-
|''Qəlbini itirən adam''
|Bestami Yazqan
|kitab
|-
|''Çitləmbikin macəraları''
|Firdevs Kapsızoğlu
|kitab
|-
|''Sadiq dost''
|[[Oskar Vayld|Oskar Uayld]]
|hekayə
|-
|''Xoşbəxt şahzadə''
|[[Oskar Vayld|Oskar Uayld]]
|hekayə
|-
|''Məmurun ölümü''
|Anton Pavloviç Çexov
|hekayə
|-
|''Qüssə''
|Anton Pavloviç Çexov
|hekayə
|-
|''Zərif nəfəs''
|[[İvan Bunin]]
|hekayə
|-
|''San-Fransiskolu cənab''
|[[İvan Bunin]]
|hekayə
|-
|''Cırtdan''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Göyçək Fatma''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Axmaq Canavar''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Cığal Sərçə''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|-
|''Tıq-Tıq xanım''
|Azərbaycan xalq nağılı
|nağıl
|}

== Teatr səhnəsindəki rolları ==

=== &quot;Simsar&quot; Plastik Dram Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Niyə?''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://pda.simsar.az/news/a-19606.html
 | title        = Simsar teatr studiyası növbəti tamaşanın premyerasını keçirəcək
 | author       = Simsar
 | date         = 13.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.simsar.az/ Simsar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120509/http://pda.simsar.az/news/a-19606.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.trend.az/life/culture/2018310.html
 | title        = Премьера театра -студии &quot;Simsar&quot; &quot;Почему?&quot; восторженно встречено зрителями (фотосессия)
 | author       = Trend
 | date         = 24.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.trend.az/ Trend.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120531/https://www.trend.az/life/culture/2018310.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://anl.az/jurnallar/azadinform/2012/04/13/13_02.pdf
 | title      = “Simsar” “Niyə?”yə cavab axtarır
 | author     = Ümidə Həsənli
 | date       = 23.04.2012
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.anl.az/ Azadinform]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| &quot;Mənim&quot;&lt;br&gt;&quot;Tutuquşular&quot;&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://news.day.az/culture/328711.html
 | title        = Все пороки людей на сцене бакинского театра – ФОТО
 | author       = Day.Az
 | date         = 24.04.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.day.az/ Day.Az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2012-05-06
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20120506073704/http://news.day.az/culture/328711.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 2012
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|-
| ''Notrdam kilsəsi''
| Şpaqa döyüşçüsü
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Viktor Hüqo]]
|-
| ''Qladiator döyüşləri''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://simsar.az/news/a-29807.html
 | title        = “Simsar” teatr-studiyasının əməkdaşları 2013-cü ildən nə istəyir?
 | author       = Simsar
 | date         = 30.12.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.simsar.az/ Simsar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2013-01-16
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20130116233150/http://simsar.az/news/a-29807.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Qladiator (Retiari)
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|-
| ''Şah İsmayıl Xətai''
| döyüşçü
|
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
|}

=== Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Sur''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2012/mart/239537.htm
 | title        = “Yuğ” sənət ənənəsinə sadiqdir
 | author       = Həmidə Nizamiqızı
 | date         = 16.03.2012
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120514/http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2012/mart/239537.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| gənc
| 2011
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Cübran Xəlil Cübran]]
|-
| ''Biz necə iş görürük?''
| fəhlə
| 2011
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Üzeyir Hacıbəyov]]
|-
| ''Birinci akt. Albalı bağı''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/hafta_ichi_aprel2009/77022.htm
 | title        = &quot;Yuğ&quot;da albalı bağı çiçəklədi
 | author       = Samirə Behbudqızı
 | date         = 29.04.2009
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708120511/http://anl.az/down/meqale/hafta_ichi/hafta_ichi_aprel2009/77022.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Yaşa
| 2013
| [[Vaqif İbrahimoğlu]]&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://kulis.lent.az/news/6499
 | title      = Vaqif İbrahimoğlunun son tamaşası
 | author     = Aliyə
 | date       = 22.10.2013
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| [[Anton Çexov]]
|-
| ''Yad.daş''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://azpress.az/index.php?lang=az&amp;sectionid=news&amp;id=35222
 | title        = Azərbaycan Dövlət YUĞ Teatrında “Yad.Daş” tamaşası nümayiş olunub
 | author       = AzPress
 | date         = 25.02.2015
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.azpress.az/ Azpress]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2020-10-23
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20201023110135/http://azpress.az/index.php?lang=az&amp;sectionid=news&amp;id=35222
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 2-ci oğlan
| 2014
| [[Tərlan Rəsulov]]
| Ülviyyə Heydərova
|-
| ''Mister və Missis Cəsəd''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = http://kulis.lent.az/news/9402
 | title      = O dünyada gözəllik yarışması
 | author     = Aliyə
 | date       = 03.07.2014
 | work       = 
 | publisher  = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate = 2017-01-26
 | language   = az
}}{{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;
| K. Pedro
| 2 iyul 2014&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://marquez-lib.ru/postanovki/missis-i-mister-mertvoe-telo-2014.html
 | title        = «Миссис и мистер мертвое тело»
 | author       = Marquez-Lib
 | date         = 2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.marquez-lib.ru/ Marquez-Lib]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = ru
 | archive-date = 2020-08-09
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200809013909/http://marquez-lib.ru/postanovki/missis-i-mister-mertvoe-telo-2014.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Ərtoğrul Kamalov
| [[Qabriel Qarsiya Markes]]
|-
| ''Boy''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://azertag.az/xeber/Dovlet_Yug_Teatrinda_Boy_tamasasi_numayis_olunub-892442
 | title        = Dövlət “Yuğ” Teatrında “Boy” tamaşası nümayiş olunub
 | author       = AzərTAc
 | date         = 14.10.2015
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.azertag.az/ Azertag.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2016-02-13
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20160213170913/http://azertag.az/xeber/Dovlet_Yug_Teatrinda_Boy_tamasasi_numayis_olunub-892442
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://metbuat.az/news/355026/yug-teatri-boy-tamasasiyla-vida-edir.html
 |title        = &quot;YUĞ&quot; teatrı &quot;Boy&quot; tamaşasıyla vida edir
 |author       = Mətbuat
 |date         = 26.01.2016
 |work         = 
 |publisher    = [http://www.metbuat.az/ Metbuat.az]
 |accessdate   = 2017-01-26
 |language     = az
 |archive-date = 2025-01-20
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20250120145023/https://metbuat.az/news/355026/yug-teatri-boy-tamasasiyla-vida-edir.html
 |url-status   = 
}}&lt;/ref&gt;
| Basat
| 2015
| [[Tərlan Rəsulov]]
| [[Kitabi-Dədə Qorqud]] &lt;small&gt;dastanı əsasında&lt;/small&gt;
|-
| ''Metamorfoza''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://kulis.lent.az/news/18218
 | title        = Türk sahibkarın zorladığı azərbaycanlı qadın
 | author       = Aliyə
 | date         = 05.06.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.kulis.lent.az/ Kulis]
 | accessdate   = 2017-06-10
 | language     = az
 | archive-date = 2017-06-09
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20170609050423/http://kulis.lent.az/news/18218
 | url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
| O
| 4 iyun 2017
| Günay Səttar
| Saida Haqverdiyeva
|-
| ''Quş dili''
| &lt;center&gt;{{y}}&lt;/center&gt;
| 7 dekabr 2017
| [[Əbdülqəni Əliyev]]
| Təranə Vahid
|-
|''Təklif''
|İvan Vasilyeviç Lomov
|15 iyul 2018
|Günay Səttar
|[[Anton Çexov]]
|-
|''Vəsvəsə''
|Osvald Alvinq
|31 may 2019
|[[Gümrah Ömər]]
|Henri İbsen
|-
|''Lənət (Üçüncü Riçard)''
|Hersoq Bekinqem
|İyul 2019
|Hristo Stoichev
|Villiam Şekspir
|-
|''Mənəm, mən''
|Xəttat Nəsimi
|26 dekabr 2019
|[[Mehriban Ələkbərzadə]]
|[[İlqar Fəhmi]]
|-
|''Şəbədə (Mürafiə vəkilləri)''
|Ağa Salman, Vəkil
|2 oktyabr 2022
|Gümrah Ömər
|Mirzə Fətəli Axundzadə
|-
|''Toy dəstgahı (Çay dəstgahı)''
|Nəlbəki
|15 yanvar 2023
|Günay Səttar
|Cəlil Məmmədquluzadə
|-
|''21:15 qatarı''
|Kişi
|12 may 2024
|Mikayıl Mikayılov
|Toyğun Orbay
|-
|''Master Klass (Gülüş Akademiyası)''
|Müəllif (dramaturq)
|29 dekabr 2024
|Gümrah Ömər
|Koki Mitani
|-
|''Birinci akt (Albalı bağı)''
|Semionov Pişşik
|12 mart 2026
|Vaqif İbrahimoğlu (bərpa - Günay Səttar)
|Anton Pavloviç Çexov
|}

=== Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Əmir Teymur''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm
 | title        = &quot;Topal Teymur&quot;un &quot;Əmir Teymur&quot; kimi qayıdışı
 | author       = Etibar Cəbrayıloğlu
 | date         = 09.11.2013
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2018-09-17
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20180917121413/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2013/noyabr/335707.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Cücə&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/
 | title        = “Əmir Teymur” tamaşası türk dünyasının ən böyük faciəsini – qardaşın-qardaşa silah çəkdiyi, məğlub etdiyi bir tarixi gündəmə gətirir
 | author       = Könül Əliyeva
 | date         = 24.05.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.kaspi.az/ Kaspi]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121013/https://www.kaspi.az/az/emir-teymur-tamasasi-turk-dunyasinin-en-byuk-faciesini-qardasin-qardasa-silah-cekdiyi-melub-etdiyi-bir-tarixi-gundeme-getirir/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| 20 may 2014
| [[Mehriban Ələkbərzadə]]
| [[Hüseyn Cavid]]
|-
| ''Banan qabığı''
|
| 2014
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
|-
| ''Tıq-tıqın qonaqları''
| Küpəgirən
| 2014
| ''&quot;Az-ART&quot; studiyası''
| Mehman Musabəyli
|-
| ''Nadir şah''&lt;ref name=&quot;elgunhemid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm
 | title        = Nadir şah ola bilməmək bacarığımız
 | author       = Ədalət
 | date         = 20.12.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.anl.az/ Anl.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121013/http://anl.az/down/meqale/adalet/2014/dekabr/410274.htm
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://olaylar.az/news/medeniyyet/108316
 | title        = “Nadir şah” Azərbaycan teatrı üçün yeni hadisədir
 | author       = Olaylar
 | date         = 25.12.2014
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.olaylar.az/ Olaylar.az]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121017/https://olaylar.az/news/medeniyyet/108316
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Dauran xan
| 2015
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Yunus Oğuz]]
|-
| ''Müfəttiş''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://musavat.com/news/medeniyyet/mufettish-64-ilden-sonra-yeniden-geldi-fotolar_360200.html
 | title        = “Müfəttiş” 64 ildən sonra yenidən gəldi
 | author       = Xalidə
 | date         = 03.07.2016
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.musavat.com/ Musavat.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121108/https://musavat.com/news/medeniyyet/mufettish-64-ilden-sonra-yeniden-geldi-fotolar_360200.html?d=3
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Şeytan.&lt;br&gt;(Svistnov,&lt;br&gt;Mişka,&lt;br&gt;Ofisiant,&lt;br&gt;Jandarm)
| 1 iyul 2016
| [[Mikayıl Mikayılov (aktyor)|Mikayıl Mikayılov]]
| [[Nikolay Qoqol]]
|}

=== &quot;M-Teatr&quot; Müstəqil Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Məsəl ya…''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.youtube.com/watch?v=po-Snxoju4o
 | title        = &quot;Mənim teatrım&quot;ın təqdimatı və ilk tamaşası
 | author       = TTV
 | date         = 30.03.2016
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.youtube.com/ Youtube.com]
 | accessdate   = 2017-01-26
 | language     = az
 | archive-date = 2023-07-08
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20230708121038/https://www.youtube.com/watch?v=po-Snxoju4o
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| Zaman səyyahı
| 2016
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Üzeyir Hacıbəyov]]
|-
| ''Tıq-tıq xanım''
| Tülkü&lt;br&gt;Nağılçı
| 2016
| [[Vidadi Həsənov]]
| [[Abdulla Şaiq]]
|-
| ''O, mənimdir (Balaca Şahzadə)''
| Kral&lt;br&gt;Nağılçı
| 2016
| [[Gümrah Ömər]]
| [[Antuan de Sent-Ekzüperi]]
|-
|''Kürk mantolu Madonna''
|Raif əfəndi (gəncliyi)
|30 may 2026
|Vidadi Həsənov
|[[Səbahəddin Əli]]
|}

=== &quot;Human&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
| ''Üçüncü''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook
 | title        = Azərbaycanda daha bir müstəqil teatr yarandı
 | author       = Qaynarinfo
 | date         = 21.03.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.qaynarinfo.az/ Qaynarinfo.az]
 | accessdate   = 2017-03-21
 | language     = az
 | archive-date = 2017-05-02
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20170502090745/http://az.qaynarinfo.az/xeber-azrbaycanda-daha-bir-mustqil-teatr-yarand-t109105.html#.WNEgVMXz1sA.facebook
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; ''(Karol xofu)''
| göz həkimi
| 29 mart 2017
| [[Pərviz Məmmədrzayev]]
| Slavomir Mrojek
|-
|''Mənim''
|İkinci səfil
|1 fevral 2020
|[[Pərviz Məmmədrzayev]]
|[[Pərviz Məmmədrzayev]]
|}

=== &quot;ADO&quot; Teatrı ===
{|  class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Tamaşanın adı
! Rol
! Tarix
! Rejissor
! Müəllif
|-
|''Stop''
|
|30 may 2017
|Elmin Bədəlov
|Elmin Bədəlov
|-
| ''Göydən 3 banan düşdü''&lt;ref&gt;{{cite web
 | url          = https://www.ado.az/single-post/2017/08/11/%E2%80%9CG%C3%B6yd%C9%99n-3-banan-d%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC%E2%80%9D-%E2%80%93-ADOda-premyera
 | title        = “Göydən 3 banan düşdü” – ADO`da premyera
 | author       = ADO
 | date         = 11.08.2017
 | work         = 
 | publisher    = [http://www.ado.az/ Ado.az]
 | accessdate   = 2017-12-21
 | language     = az
 | archive-date = 2020-09-29
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20200929080047/https://www.ado.az/single-post/2017/08/11/%E2%80%9CG%C3%B6yd%C9%99n-3-banan-d%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC%E2%80%9D-%E2%80%93-ADOda-premyera
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
|
| 2017
| Elmin Bədəlov
| Elmin Bədəlov
|-
|''Toy (Meşşan toyu)''
|ata
|2018
|Elsa Furtado
|[[Bertolt Brext]]
|}

=== Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Tamaşanın adı
!Rol
!Tarix
!Rejissor
!Müəllif
|-
|''Qoğal''
|Ayı
|2018
|Eduard Qayday
|Rus xalq nağılı
|-
|''Cırtdan''
|Cırtdan
|2018
|Rəhman Əlizadə
|Azərbaycan xalq nağılı
|-
|''Piter Pen''
|Kapitan Qarmaq
|2019
|Anar Məmmədov
|Ceyms Barri
|-
|''Kəloğlan''
|Şaman
|2019
|Qurban Məsimov
|Türk xalq nağılı
|-
|''Qızıl balıq''
|Balıqçı
|2020
|Anar Məmmədov
|A. S. Puşkin
|-
|''Qar kraliçası''
|Mer, Kral
|16 sentyabr 2022
|Anar Məmmədov
|H. X. Andersen
|-
|''Məlikməmməd''
|Nağılvari, Şah, Məlikməmməd
|10 dekabr 2022
|Anar Məmmədov
|Azərbaycan xalq nağılı
|-
|''Üç donuz balası''
|Canavar
|26 yanvar 2023
|Saida Haqverdiyeva
|Alman xalq nağılı
|-
|''Melisa''
|Çəkməçi
|2023
|Saida Haqverdiyeva
|Sevinc Nuruqızı
|-
|''Ələddinin sehrli çırağı''
|Cəfər
|2024
|Anar Məmmədov
|Ərəb xalq nağılı
|-
|''Dovşanın ad günü''
|Kirpi
|2024
|Saida Haqverdiyeva
|Xanımana Əlibəyli
|}

== Filmoqrafiya ==
# [[İkinci güllə (film, 2017)]]
# Qara yazı (serial, 2019)
# [[Yad gəlin (serial, 2020)]]
# Mən, Lalə, bir də Şerlok Holms 2 (bədii serial, 2026)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Hz8oOZWXij0 &quot;Şərait bəzən məcbur edir ki, sən bir neçə yerdə işləyəsən&quot;]

[[Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları]]
[[Kateqoriya:Xaçmazda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan aktyorları]]</text>
      <sha1>ski7flzk7gzgpsyv49ftz2yxw2hqy6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melilya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>481255</id>
    <revision>
      <id>9037089</id>
      <parentid>9015849</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="478uoml6k9c99pbv730mlz5bwrxdqrf" xml:space="preserve">{{İnzibati vahid
|Rəng1                 = #FFDD99
|Adı                   = Melilya
|Orijinal adı          = {{dil-es|''Melilla''}}&lt;br /&gt;{{dil|ar|مليلية&amp;lrm;}} (Maliliyyah)
|Gerb                  = Coat of Arms of Melilla.svg
|Gerbin ölçüsü         = 70
|Gerbin izahı          = 
|Bayraq                = Flag Melilla.svg
|Bayrağın ölçüsü       = 120
|Bayrağın izahı        = 
|Şəkil                 = [[Fayl:Vista desde Melilla la Vieja.jpg|300px|]]
|Şəklin izahı          = 
|Şəklin ölçüsü         = 
|Ölkə                  = İspaniya
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 50 |lat_sec = 00
  |lon_dir = W |lon_deg = 2 |lon_min = 41 |lon_sec = 00
  |region     = ES-PV
|Himn                  = 
|Status                = Muxtar icma
|Daxildir              = 
|Tərkibi               =
|Paytaxt               =  Melilya şəhəri
|Ən böyük şəhəri       = 
|Ən böyük şəhərləri    = 
|Əsası qoyulub         = 
|Ləğv edilib           = 
|Vəzifəli şəxs         = Xuan Xose İmbroda
|Vəzifənin adı         = Prezident
|Vəzifəli şəxs2        = 
|Vəzifənin adı2        = 
|Vəzifəli şəxs3        = 
|Vəzifənin adı3        = 
|ÜDM                   = 
|ÜDM illik             = 
|ÜDM-in yeri           = 
|Adambaşına düşən ÜDM  = 
|Adambaşına düşən ÜDM yeri = 
|Dil                   = [[İspan dili|İspanca]]
|Dillər                = 
|Əhali                 = 78,476
|Siyahıyaalma ili      = 2011
|Əhaliyə görə yer      = 19-cu
|Faizi                 = 0.16
|Əhalinin sıxlığı      = 4.7
|Sıxlığa görə yer      = 
|Milli tərkib          = 
|Dini tərkib           = 
|Sahəsi                = 12.3
|Sahəsinin faizi       = 
|Sahəsinə görə yer     = 
|Maksimal hündürlük    = 
|Orta hündürlük        = 
|Minimal hündürlük     = 
|Xəritə                = Melilla en.png
|Xəritənin eni         = 300
|İnzibati vahidin xəritəsi = 
|Saat qurşağı          = [[UTC+1]]
|Abreviatura           = 
|ISO                   = ES-ML
|FIPS                  = 
|Telefon kodu          = 
|Poçt indeksi          = 52001
|İnternet-domen        = 
|Avtomobil nömrəsi     = 
|Sayt                  = 
|Commons kateqoriyası  =
|Qeydlər               = 
}}

'''Melilya''' ({{dil-es|''Melilla''}}; {{dil-ar|مليلية&amp;lrm;}}) – [[İspaniya]]nın [[Şimali Afrika]]da yerləşən ərazisi. [[İspaniya]] [[konstitusiya]]sına görə [[Seuta]] ilə birlikdə muxtar statusa malikdir. 12,3&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
sahəsi olan Melilyanın əhalisi 78 min nəfərdən çoxdur. Xuan Xose İmbroda bölgənin həm prezidenti həm də bələdiyyə başçısıdır..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2853&amp;L=0|title=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|access-date=2020-06-26|archive-date=2024-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119013709/https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2853&amp;L=0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Mərakeş]] [[Seuta]] ilə Melilyanın tarixi əraziləri olduğunu əsas gətirərək hər iki ərazinin onlara geri qaytarılmalı olduğunu bildirir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İspaniya şəhərləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın ərazi mübahisələri]]
[[Kateqoriya:Mərakeşin ərazi mübahisələri]]
[[Kateqoriya:İspaniya limanları]]
[[Kateqoriya:Avropa Birliyində NUTS 2 statistika regionları]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın Aralıq dənizi ətrafındakı liman şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Anklavlar]]
[[Kateqoriya:Şəhər-dövlətlər]]
[[Kateqoriya:Eksklavlar]]
[[Kateqoriya:Mübahisəli ərazilər]]
[[Kateqoriya:1995-ci ildə yaranmış dövlətlər və ərazilər]]</text>
      <sha1>478uoml6k9c99pbv730mlz5bwrxdqrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miss Azərbaycan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>483940</id>
    <revision>
      <id>9037261</id>
      <parentid>9015869</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19068" sha1="pncdvdmdhfgp4hf92w28nhrj18ea05l" xml:space="preserve">'''Miss Azərbaycan Milli Gözəllik yarışması''' — (Miss Azerbaijan) Azərbaycanda ölkənin ən gözəl xanımlarını seçim məqsədilə hər il keçirilən milli gözəllik müsabiqəsi. Qaliblər Azərbaycanı beynəlxalq gözəllik müsabiqələrində təmsil edirlər. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra ilk dəfə 1996-cı ildə keçirilib.&lt;ref&gt;http://www.missazerbaijan.org/az-about {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170504013358/http://www.missazerbaijan.org/az-about |date=2017-05-04 }} Miss Azərbaycan yarışmasının rəsmi saytı — missazerbaijan.org&lt;/ref&gt; &quot;Miss Azerbaijan&quot; Milli gözəllik müsabiqələri Azərbaycanda 1996-cı ildən etibarən keçirilir. &quot;Miss Azerbaijan&quot; müsabiqəsində iştirak etmək hər bir gözəl qız qarşısında yeni imkanlar açır. Müsabiqənin qalibləri və finalçıları beynəlxalq podiumlarda çıxış edir, televiziya verilişləri aparıcısı, özəl şirkətlərin reklam siması olur, model və yaxud foto agentlikləri, internet saytları, jurnallar və s. yaradır. Ölkəmizdə həyata keçirilən Gender siyasəti qızlarımızın bu imkanlardan sərfəli istifadə edə bilməsinə geniş imkan yaradır və &quot;Miss Azerbaijan&quot; Milli gözəllik müsabiqəsinin keçirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

2015-ci ildə keçirilən müsabiqədə oğlanlar da iştirak etdiyindən müsabiqənin adı yeniləndi. Hazırda müsabiqənin rəsmi adı &quot;MISS &amp; MISTER AZERBAIJAN&quot;-dır.

Müsabiqənin təsisçi və təşkilatçısı -Orduxanova Anelya Abdullayevnadır. İxtisasca jurnalist, publisist və yazıçıdır.

== Tarixi ==

=== İnqilabdan əvvəlki dövr ===

==== Tuğra xanım ====
Azərbaycanlı xanımların beynəlxalq gözəllik müsabiqələrində ilk iştirak tarixi inqilabdan əvvəlki dövrdə başlayır. Belə ki, 1912-ci ildə [[Tbilisi|Tiflisdə]] keçirilən &quot;Miss Qafqaz&quot; gözəllik müsabiqəsində şöhrət çələngini və Rusiyanın cənub gözəli titulunu Azərbaycanlı bəy Mir Əsgərxan Talışinskinin qızı Tuğra xanım Talışinskaya qazanmışdır, sonradan ona artıq ümum-Rusiya gözəllik yarışmasında &quot;Miss Rusiya 1912&quot; adı verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt; Агаддин Бабаев. Газета &quot;Азербайджанский Конгресс&quot; № 44(94), 7 ноября 2008 года (rus)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=93439 Keçmişə güzgü tutan abidə] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160409131916/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=93439 |date=2016-04-09 }}&quot; Azerbaijan-news&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&quot;[http://www.xalqqazeti.com/az/news/social/72395 LƏNKƏRAN: etnik özəlliyin əlvan naxışları 2016 — Multikulturalizm ili] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170305041135/http://www.xalqqazeti.com/az/news/social/72395 |date=2017-03-05 }}&quot; Xalqqazeti&lt;/ref&gt;

==== [[Sona Mehmandarova|Sona xanım Mehmandarova]] ====
[[Fayl:Sona Mehmandarova.jpg|thumb|198x198px|1912-ci ildə [[Paris]]də &quot;Dünya gözəli&quot; adını qazanan [[Sona Mehmandarova]]]]
Daha böyük uğurları [[Sona Mehmandarova|Sona xanım Mehmandarova]] qazanmışdır, o, [[Lənkəran]] şəhər rəisi Nağı bəyin qızı və [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan Demokratik Respublikasının]] hərbi naziri [[Səməd bəy Mehmandarov]]un qardaşı qızı idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&quot;[http://regionplus.az/az/articles/view/5759 Dünyanı fəth edən gözəllik] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220823204432/http://regionplus.az/az/articles/view/5759 |date=2022-08-23 }}&quot; Regionplus&lt;/ref&gt;

Lənkəranlı gözəlin ilk uğrunu ictimai məclisin yeni binasında (indiki [[Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası]]) keçirilən və Bakının bütün kübar aləminin toplaşdığı Bakı gözəllik yarışmasında qalib gələrək əldə etdi. Bu uğur gənc əyalət qızının parlaq, lakin çətin taleyində dönüş nöqtəsi oldu. Ardından Tiflisdə &quot;Miss Qafqaz&quot; müsabiqəsində qalibiyyət gəldi, daha sonra ümum-Rusiya yarışlarında möhtəşəm müvəffəqiyyət və &quot;Miss Rusiya&quot; titulunu qazandı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Nəhayət Sona Mehmandarovanın baş zəfərl &quot;Dünya Gözəli&quot; adlı Paris gözəllik yarışmasının zümrüd tacı və Qran-prisi oldu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Heyrətə salan uğurdan sonra &quot;Dünya gözəli&quot; Rusiya paytaxtının mərkəzində dəbdəbəli malikanə alır, [[Sankt-Peterburq|Peterburqa]] köçür və kübar həyatın fəal iştirakçısına çevrilir. O, Bakıya yalnız yarım əsr sonra, 1966-cı ildə qayıtdı&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, hansı qəbirstanlığda basdırıldığı haqda dəqiq məlumat yoxdur.&lt;ref&gt;[http://aztc.gov.az/az/posts/id:214 Sona xanım Mehmandarova — qəbri bilinməyən dünya gözəli] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201222201201/https://www.aztc.gov.az/az/posts/id:214 |date=2020-12-22 }} Nazirlər Kabineti yanında Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi&lt;/ref&gt;

=== Müasir dövr ===
1996-cı il avqustun 15-də Bakıda [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı|Opera və Balet Teatrında]] ölkə müstəqillik əldə etdikdən sonra ilk dəfə milli gözəllik müsabiqəsi keçirilmişdir, hansı ki ilkin olaraq &quot;Miss Bakı&quot; adlandırılırdı. Müsabiqənin Nərminə Zərbəliyeva aşkar favoriti sayılırdı ki, nəticədə elə o, qalib gəldi. &quot;Vitse-Miss Bakı&quot; ikinci gözəllik titulunu Natella Kərimova əldə etdi.&lt;ref&gt; [http://anspress.com/index.php?a=3&amp;lng=az&amp;pid=51325 Natella Kərimova: &quot;Gözübağlı moda arxasınca qaçmağı xoşlamıram&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150610195603/http://anspress.com/index.php?a=3&amp;lng=az&amp;pid=51325 |date=2015-06-10 }}&lt;/ref&gt;

1997-ci ildən başlayaraq müsabiqə &quot;Miss Azərbaycan&quot; adlandırıldı, tacı isə [[Rzayeva Gülsara]] qazandı. Ötən ilki qalib isə &quot;Vitse-miss Azərbaycan &quot; titulunun sahibi oldu.

== Qaliblər ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İl
!Ad
!Doğma şəhəri
!Qeyd
|-
|1996
|Nərminə Zərbəliyeva&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://www.missazerbaijan.org/winners Qaliblər 1996 / 2016] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170504060223/http://www.missazerbaijan.org/winners |date=2017-05-04 }} missazerbaijan rəsmi saytı&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|İstanbulda keçirilən &quot;World's Best Model 1995&quot; müsabiqəsində iştirak etmişdi
|-
|1997
|Gülsara Rzayeva&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|1998
|Fatimə Abasquliyeva&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|1999
|''keçirilməmişdir''
|[[Bakı]]
|
|-
|2000
|Aygün Rüstəmli&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2001
|Validə Abasova&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2002
|Lalə Mustafayeva&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2003
|Səbinə Haşımova&lt;ref&gt;[http://news.day.az/showbiz/1097.html Завершился конкурс красоты — Миссис Азербайджан 2003] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230729031142/https://news.day.az/showbiz/1097.html |date=2023-07-29 }} (''rus)''&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2004
|Olesya Sergeyeva&lt;ref&gt;http://news.day.az/showbiz/16846.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160924004311/http://news.day.az/showbiz/16846.html |date=2016-09-24 }} (''rus)''&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|Çinin Huhhot şəhərində keçirilən &quot;Miss Intercontinental 2004&quot; müsabiqəsində iştirak etmişdi
|-
|2005
|Şövkət Qasımova&lt;ref&gt;[http://az-love.com/viewtopic.php?id=727 Азербайджанские девушки модели] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130502102753/http://az-love.com/viewtopic.php?id=727 |date=2013-05-02 }} (''rus'')&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2006
|Günay Musayeva&lt;ref&gt; [http://vesti.az/news/53742#ad-image-0 &quot;Мисс Азербайджан 2006&quot; встречается с популярным певцом] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170810040243/http://www.vesti.az/news/53742#ad-image-0 |date=2017-08-10 }} (''rus'')&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2010
|Gülnarə Əlimuradova&lt;ref&gt;[http://www.1news.az/bomond/bomaz/20130507012139658.html Гламурная фотосессия &quot;Мисс Азербайджан 2010&quot; Гюльнары Алимурадовой] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130519025122/http://www.1news.az/bomond/bomaz/20130507012139658.html |date=2013-05-19 }} (''rus'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://beautypageantnews.com/gulnara-alimuradova-miss-azerbaijan/ &quot;Gulnara Alimuradova Miss Azerbaijan&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303220711/http://beautypageantnews.com/gulnara-alimuradova-miss-azerbaijan/ |date=2016-03-03 }}. ''Beauty Pageant News''. (''ing'')&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|Sponsor olmadığından o, &quot;Miss Kainat 2010&quot; müsabiqəsində iştirak etmədi
|-
|2012
|Aysel Manafova&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|Moskvada keçirilən &quot;Miss Kainat 2013&quot; iştirak edərək, &quot;Miss Kainat&quot; yarışlarına qatılan ilk &quot;Miss Azərbaycan&quot; idi.
Onu müsabiqənin əsas təşkilatçılarından biri [[Araz Ağalarov]] dəstəkləyirdi
|-
|2013
|Fidan Məmmədova&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2014
|Cavidan Qurbanova&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
| İspaniyada keçirilən &quot;Queen of the Universe 2015&quot;-də üçüncü yeri tutmuşdu və &quot;Miss Photogenic Award&quot; mükafatını qazanmışdır
|-
|2015
|Nataliya Sokolevskaya&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|[[Qomel]]
|
|-
|2016
|Oksana Barxatova&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://thegreatpageantcommunity.com/2016/08/07/oksana-barkhatova-miss-azerbaijan/ &quot;Oksana Barkhatova has been elected as Miss Azerbaijan 2016&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220823204433/https://thegreatpageantcommunity.com/2016/08/07/oksana-barkhatova-miss-azerbaijan/ |date=2022-08-23 }}. thegreatpageantcommunity. 7 August 2016 (''ing'')&lt;/ref&gt;
|[[Rostov]]
|
|-
|2017
|Raziyət Əliyeva&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycanın ən gözəlləri məlum oldu |url=https://sputnik.az/photo/20170619/410771085/en-gozeller-melum-oldu.html |access-date=2019-07-16 |archive-date=2019-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716084919/https://sputnik.az/photo/20170619/410771085/en-gozeller-melum-oldu.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
|2018
|Nərminə Hacıyeva&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Баку прошел финал национального конкурса красоты Miss &amp; Mister Azerbaijan-2018 |url=https://news.day.az/society/1021066.html |access-date=2021-03-27 |archive-date=2019-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108092707/https://news.day.az/society/1021066.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|-
|2019
|Səmra Hüseynova&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-05-17 |title=Müzakirələrə səbəb olan “Miss Azərbaycan” gözəlləri - ARAŞDIRMA + FOTO |url=https://oxu.az/showbiz/603773 |access-date=2023-10-29 |website=Oxu.Az |language=az |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029210251/https://oxu.az/showbiz/603773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|[[Sumqayıt]]
|
|-
|2020
|Banu Şucai&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2021
|Milan Babayeva&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Miss Azerbaijan 2021|url=https://teref.az/musahibe/210411-azerbaycanin-en-yarasiqli-kisisi-de-secimden-narazidir.html|website=teref.az|access-date=2022-05-31|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129213809/https://teref.az/musahibe/210411-azerbaycanin-en-yarasiqli-kisisi-de-secimden-narazidir.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2022
|Nurlana Vəliyeva&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-18 |title=“Miss Azerbaijan 2022”nin idmançı qalibi: “İndi gözəllik standartları dəyişib” - MÜSAHİBƏ + FOTO |url=https://oxu.az/society/604118 |access-date=2023-10-29 |website=Oxu.Az |language=az |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029210250/https://oxu.az/society/604118 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|
|-
|2023
|Kameliya Yussef&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-30 |title=&quot;Miss &amp; Mister Azerbaijan 2023&quot; Milli Gözəllik müsabiqəsinin finalı keçirilib (FOTO) |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/3755384.html |access-date=2023-10-29 |website=Trend.Az |language=az |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029210252/https://az.trend.az/azerbaijan/society/3755384.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|Moskva
|
|-
|2024
|Deniz İsmiyeva&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.milli.az/showbiz/1256025.html |title=Miss &amp; Mister Azerbaijan Milli gözəllik müsabiqəsinin qalibləri bilindi |author=Milli.az |date=06.01.2025 |work= |publisher=[https://news.milli.az/ Milli.az] |accessdate=2025-01-17 |language=az |url-status=live |archive-date=2025-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110000635/https://news.milli.az/showbiz/1256025.html }}&lt;/ref&gt;
|[[Bakı]]
|[[Tailand]] və [[Kamboca]]da keçirilən &quot;Miss Global 2025&quot; yarışmasında Azərbaycanı təmsil edən ilk &quot;Miss Azərbaycan&quot;dır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fox4kc.com/business/press-releases/ein-presswire/786523236/miss-azerbaijan-2024-dr-deniz-ismiyeva-a-commitment-to-social-impact-through-medicine-and-advocacy/ |title=Miss Azerbaijan 2024 Dr. Deniz Ismiyeva: A Commitment to Social Impact Through Medicine and Advocacy |author=EIN Presswire |date=17.02.2025 |work= |publisher=[https://fox4kc.com Fox4kc] |accessdate=2025-09-18 |language=en |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/7-potret-miss-global-azerbaijan-2025-deniz-ismiyeva-inspiring-01-9mwsv-xf2d6x/amp |title=7 Potret Miss Global Azerbaijan 2025 Deniz Ismiyeva, Inspiring! |author=IDN Times |date=11.02.2025 |work= |publisher=[https://www.idntimes.com IDN Times] |accessdate=2025-09-18 |language=id |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Yarışda nümunəvi iştirakına görə Tailandda &quot;Miss Global 2024-25&quot; qızıl medalına layiq görülmüşdür.
|}

== Beynəlxalq gözəllik müsabiqələrində iştiraklar ==

=== Azərbaycanda ===
2002-ci ildə Bakıda ilk dəfə &quot;Miss Xəzər — 2002&quot; adlı Xəzəryanı ölkələrin beynəlxalq gözəllik müsabiqəsi keçirildi, qalib Azərbaycan təmsilçisi Lalə Mustafayeva oldu.&lt;ref&gt;[http://echo.az/article.php?aid=20510 &quot;Мисс Азербайджан-2012&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130921102506/http://echo.az/article.php?aid=20510 |date=2013-09-21 }} (''rus'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://ulu.az/?p=108775{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

2012-ci ilin sentyabrında Bakıda &quot;Miss Civilization of The World 2012&quot; beynəlxalq gözəllik müsabiqəsi keçirildi, yarışda dünyanın 24 ölkəsindən modellər 25 000 avro dəyərində brilyant tacı uğrunda mübarizə aparırdılar.&lt;ref&gt;&quot; [http://azertag.az/xeber/Miss_Civilization_of_The_World_2012_gozellik_musabiqesinin_final_merasimi_Bakida_kechirilecekdir-184541 &quot;Miss Civilization of The World-2012&quot; gözəllik müsabiqəsinin final mərasimi Bakıda keçiriləcəkdir] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230729031137/https://azertag.az/xeber/Miss_Civilization_of_The_World_2012_gozellik_musabiqesinin_final_merasimi_Bakida_kechirilecekdir-184541 |date=2023-07-29 }} &quot; AzərTac Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&quot; [http://sia.az/az/news/show/313296-miss-civilization-of-the-world-belli-oldu &quot;Miss Civilization of The World&quot; bəlli oldu]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} &quot; Səs İnformasiya Agentliyi&lt;/ref&gt; Qalib Monteneqro təmsilçisi Jovana Lekic oldu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Xaricdə ===
2003-cü ildə Azərbaycanlı gənc gözəl Natəvan Hacıyeva ABŞ-də hər il keçirilən &quot;Balacaların dünyası&quot; adlı uşaqlar arası gözəllik müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Natəvan bütün nominasiyalarda hər kəsi üstəliyərək, iki kubok və yeddi medal qazandı.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&quot;[http://azertag.az/xeber/BALACA_MISS_VA_MISTER_AZARBAYCAN_2007_MUSABIQASININ_QALIBLARI_OLKAMIZI_ABS_DA_TAMSIL_EDACAKLAR-382533 BALACA MİSS VƏ MİSTER AZƏRBAYCAN-2007&quot; MÜSABİQƏSİNİN QALİBLƏRİ ÖLKƏMİZİ ABŞ-də TƏMSİL EDƏCƏKLƏR] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230729031137/https://azertag.az/xeber/BALACA_MISS_VA_MISTER_AZARBAYCAN_2007_MUSABIQASININ_QALIBLARI_OLKAMIZI_ABS_DA_TAMSIL_EDACAKLAR-382533 |date=2023-07-29 }}&quot; AzərTac&lt;/ref&gt;

2009-cu ilin martında Azərbaycanın iki təmsilçisi Aygül Məmmədova və Bahar Şıxəliyeva Türkiyənin [[Antalya]] şəhərində keçirilən əlil qadınların Beynəlxalq gözəllik müsabiqəsində ilk dəfə iştirak etdilər.&lt;ref&gt;&quot;[http://azertag.az/xeber/ANTALYADA_ALIL_QADINLARIN_BEYNALXALQ_GOZALLIK_MUSABIQASI_KECHIRILACAKDIR-434377 ANTALYADA ƏLİL QADINLARIN BEYNƏLXALQ GÖZƏLLİK MÜSABİQƏSİ KEÇİRİLƏCƏKDİR] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230729031139/https://azertag.az/xeber/ANTALYADA_ALIL_QADINLARIN_BEYNALXALQ_GOZALLIK_MUSABIQASI_KECHIRILACAKDIR-434377 |date=2023-07-29 }}&quot; AzərTac&lt;/ref&gt;

==== Kainat gözəli ====
Azərbaycan &quot;Miss Kainat&quot; yarışmalarında ilk dəfə 2013-cü ildə təmsil olundu. Azərbaycanın göndərdiyi iştirakçı &quot;Miss Azərbaycan 2012&quot; adını qazanan Aysel Manafova oldu.&lt;ref&gt;&quot;[http://oxu.az/showbiz/5552 Azərbaycan ilk dəfə &quot;Kainat gözəli- 2013&quot;də iştirak edəcək] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220823204437/https://oxu.az/showbiz/5552 |date=2022-08-23 }} &quot; Oxu&lt;/ref&gt;

== Regional müsabiqələr ==

=== &quot;Bahar gözəli&quot; müsabiqəsi ===
&quot;Bahar gözəli&quot; müsabiqəsi Azərbaycanın bir çox rayonlarında və Bakı şəhərində Novruz bayramı ərəfəsində keçirilir. Müsabiqədə qalib gəlmək üçün qızlar gözəl şeir oxumağı, rəqs etməyi, bəlağətli danışağı, səliqə-sahman yaratmağı, güldan bəzəməyi bilməlidir. Qalib gələn gənc qız bayram tədbirlərində baharı simvolizə edən &quot;Bahar gözəli&quot; rolunu ifa edir.&lt;ref&gt;Novruz bayramı ensiklopediyası, Bakı, 2008, &quot;Şərq Qərb&quot;, 208 səh.&lt;/ref&gt;

=== &quot;Balaca miss və mister Azərbaycan — 2007&quot; ===
2007-ci il iyulun 13-də Bakıda &quot;Karvan&quot; şadlıq sarayında Azərbaycan moda assosiasiyasının təşkilatçılığı ilə keçirilən &quot;Balaca miss və mister Azərbaycan-2007&quot; müsabiqəsinin final mərhələsi keçdi. Qaliblər üç yaş dərəcələrində müəyyən olunmuşdur: böyük yaş kateqoriyası 13-dən 15 yaşa qədər — Sara Əliyeva, Elnur Abbasov, orta yaş kateqoriyası 9-dan 12 yaşa qədər — Şərqiyyə Dadaşova və Elşad Abbasov, kiçik yaş kateqoriyası 4-dən 8 yaşa qədər — Günel Axundova, Rauf Hacıyev və Kamilla Niyazova.&lt;ref&gt;&quot;[http://news.day.az/society/85719.html Состоялся конкурс &quot;Маленькие мисс и мистер Азербайджана – 2007] {{Wayback|url=http://news.day.az/society/85719.html |date=20161001192158 }}&quot; Day, arxivləşdirmə&lt;/ref&gt; Hər üç yaş qrupundaki qaliblər ABŞ-də ənənəvi olaraq keçirilən &quot;Balacaların dünyası&quot; müsabiqəsinə qatıldılar.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Best Model of Azerbaijan]]

== İstinadlar ==
{{İstinad stili}}
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:Gözəllik yarışmaları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda yarışmalar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]]</text>
      <sha1>pncdvdmdhfgp4hf92w28nhrj18ea05l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İsmayıl Qəribov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490128</id>
    <revision>
      <id>9037325</id>
      <parentid>5509419</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="lbnuxglcwu8xmxhpdooiogyabgy2axm" xml:space="preserve">{{Alim
 |adı                  = İsmayıl Qəribov
 |orijinal adı         = İsmayıl Məcnun oğlu Qəribov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 1915
 |doğum yeri           = [[Azərbaycan|Azərbaycan,]] [[Ağdaş]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = Ağdaş rayonu
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{AZE}}
 |milliyyəti           = Azərbaycanlı
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = Qəribov Məcnun
 |anası                = Qəribova Məleykə
 |elm sahəsi           = [[Kimya|kimya]]
 |elmi dərəcəsi        = kimya elmləri doktoru (1973), professor (1974)
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = Tibb Universiteti
 |alma-mater           = 
 |təhsili              = V.İ. Lenin ad. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutu
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = [[Alim|alim]], [[Professor|professor]]
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''İsmayıl Qəribov''' — kimya elmləri doktoru (1973), [[Professor|professor]] (1974)

== Həyatı ==
İsmayıl Qəribov [[1915-ci il|1915-ci ildə]] [[Ağdaş]] şəhərində anadan olmuşdur. Ağdaşda orta məktəbi bitirdikdən sonra V. İ. Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun kimya-biologiya [[Fakültə|fakültəsinə]] qəbul olmuşdur. [[1939-cu il|1939-cu ildə]] həmin institutu bitirərək doğma [[Rayon|rayonuna]] qayıtmış və burada orta məktəblərdə [[İxtisas|ixtisası]] üzrə [[Müəllim|müəllim]] işləmişdir. Ailəli olmuşdur.5 övlada malik. Ən tanınmışı Qəribov Fuad İsmayıl oğlu olmuşdur.

== Fəaliyyəti ==
İ. Qəribov [[1943-cü il|1943-cü ildə]] [[Gəncə]] Zərdabi adına Pedaqoji İnstitutuna müəllim dəvət edilmiş, orada [[Kimya|kimya]] kafedrasının müdiri vəzifəsində işləməyə başlamışdır. O, [[1967-ci il|1967-ci ilə]] kimi həmin institutda çalışmışdır. 1967-ci ildən etibarən [[Bakı|Bakıda]] &quot;Vedeqo&quot; adlı Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda [[Laboratoriya|laboratoriya]] müdiri vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir. Sonra o, [[Azərbaycan Tibb İnstitutu|Azərbaycan Tibb İnstitutunda]] kimya kafedrasında [[Dosent|dosent]], bir müddət keçdikdən sonra isə professor vəzifəsini tutmuşdur. M. Qəribov [[1973-cü il|1973-cü ildə]] kimya elmləri doktoru elmi adını almışdır. Azərbaycan Tibb İnstitutunda işlədiyi dövrdə professor M. Qəribovun rəhbərliyi altında 3 nəfər elmlər namizədi hazırlanmışdır. O, 70-ə yaxın elmi [[Məqalə|məqalənin]] [[Müəllif|müəllifidir]].&lt;ref&gt;[[Faiq Şükürbəyli]]. &quot;Ağdaş tarixin yaddaşında-I kitab&quot;, Bakı,2013, səh.158&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>lbnuxglcwu8xmxhpdooiogyabgy2axm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaraçay olistrostromu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>495209</id>
    <revision>
      <id>9037299</id>
      <parentid>5130990</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="lh3efo29mxi33pysonxldj32bzypyg9" xml:space="preserve">{{Dağ
|Adı                   = Qaraçay olistrostromu
|Yerli adı             = 
|Şəkil                 = Olistostrome.png
|Şəklin izahı          = 
|lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordScale            = 
|Ölkə                  = Azərbaycan
|Dağ silsiləsi         = 
|Mütləq hündürlüyü     = 
|Nisbi hündürlüyü      = 
|İlk fəthi             = 
|Marşrutu              = 
|Yer xəritəsi          = 
|Yer xəritəsi 1        = 
|Yer xəritəsi qeydləri = 
|Vikianbar             = 
}}

'''Qaraçay olistrostromu''' Rük kəndindən 2 km şimalda, [[çay dərəsi]]nin hər iki sahili və yamaçlarında üzə çıxır və Cənubi-Şərqi Qafqazın şimal döşünün alt təbaşir &quot;vəhşi&quot; flişinin avtoxton argillitlərində [[stratifikasiya]] olunmuşdur. [[Olistostromlar|Olistostrom]] Siyəzən yarığı zonasında tektonik aktivliyin paroksizm anında Şahdağ-Beşbarmaq sədd rifinin ön hissəsinin uçma məhsuludur və özlüyündə Ağçay-Nəzirçay çayarasında 11–12 km uzanan sərt yatımlı (80&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;-yə qədər) monogen əhəngdaşı konqlomerat-brekçiyasından ibarət qalın (60–70 m) laya cavab verir.

== Həmçinin bax ==
* [[Beşbarmaq qayası]]
* [[Şahdağ tektonik lövhəsi]]
* [[Gilgilçay olistoplakı]]
* [[Altıağac olistoliti]]
* [[Dərəköhnəbinə kəsilişi]]
* [[Qaraməryəm-Padar neotektonik qalxımı]]
* [[Yanardağ təpəsi]]

== Mənbə ==
&quot;Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi&quot; // Bakı, &quot;Nafta-Press&quot; nəşriyyatı, 2013

[[Kateqoriya:Geologiya]]
[[Kateqoriya:Geologiya terminləri]]</text>
      <sha1>lh3efo29mxi33pysonxldj32bzypyg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tövhid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502909</id>
    <revision>
      <id>9037247</id>
      <parentid>8922758</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13519" sha1="h4yiphby68yl7vziajwskb262nvoku2" xml:space="preserve">{{İslam}}
'''Tövhid''' ({{lang-ar|توحيد}}) — [[monoteizm]] anlayışının [[İslam]] terminologiyasındakı qarşılığı.&lt;ref&gt;[http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2356?_hi=0&amp;_pos=2 From the article on Tawhid in Oxford Islamic Studies Online] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200401153609/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2356?_hi=0&amp;_pos=2 |date=2020-04-01 }} {{en}}&lt;/ref&gt;

Tövhid [[Allah]]ın ad və sifətləri mövzusunda [[şirk]]i rədd edir. [[Əraf surəsi]] 180-ci ayəsində &quot;ən gözəl adlar ([[Allahın 99 adı|ƏsmaUl-Husnə]]) Allahındır&quot; deyilir. [[Antropomorfizm]] və ya onu məxluqata oxşatmaq teologik olaraq rədd edilən bir hərəkətdir; yenə tövhid əhlinə görə &quot;''Allahın kamal sifətlərə sahib olduğuna və bütün nöqsan sifətlərdən və məxluqata oxşamaqdan uzaq olduğuna mütləq inanmaq gərəkdir.''&quot;&lt;ref&gt;İbn Qayyim əl-Cövziyyə, Medaricu's-salikin: 1/26&lt;/ref&gt; və &quot;''Kamal sifətlərini itirən tanrı, müdəbbir və rəbb ola bilməz. Əksinə əksikliyi səbəbi ilə özünü lağa qoyarlar. Həmd əzəldə və əbəddə cəlal və kamal sifətlərə sahib olana aiddir. Çünki həm də layiq olan sadəcə odur.''&quot;&lt;ref&gt;Müxtəsər Səvaikul-Mürsələ: 1/10&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
Söz ərəb dilində vəhdət &quot;bir olmaq&quot; kökündən yaranır. İslami terminologiyada [[din fəlsəfəsi|din fəlsəfəciləri]] bu sözə Allah üçün istifadə edildiyində həmçinin birləşdirmə, birləşik, bitişik, əlavə, qarışıq olmaq mənaları yüklənməsinə də qarşı çıxırlar və bunları da şirk olaraq tanımlayırlar.

== Tarixçə ==
{{Əsas|Monoteizm|Antropomorfizm}}

[[İbrahimi dinlər]]in kitablarında da tanrı şəxsi bir yaradıcıdır. Birinci şəxs olaraq danışır və qürur, qəzəb kimi hislər sərgiləyir, bəzən insanların qarşısına &quot;[[Antropomorfizm|insan görüntüsü]]&quot; ilə çıxır.&lt;ref&gt;Williams, W. Wesley, &quot;A study of anthropomorphic theophany and Visio Dei in the Hebrew Bible, the Qur'an and early Sunni Islam&quot;, University of Michigan, March 2009&lt;/ref&gt; İslamda Allah [[Əl-Müntəqim|Müntəqim]] (intiqam alan, intiqamçı), [[Əl-Mutəkəbbir|Mutəkəbbir]] (kibirli) və hiyləçidir.&lt;ref&gt;[http://www.kuranmeali.org/3/ali_imran_suresi/54.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx Kur'âni Kerim mealleri] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170520051352/http://www.kuranmeali.org/3/ali_imran_suresi/54.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx |date=2017-05-20 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt; [[Əs-Sabur|Sabur]] (çox səbrli), [[Əl-Cəlil|Cəlil]] (çox qəzəbli), [[Ər-Rahim|Rahim]] (çox mərhəmətli), [[Əl-Həlim|Həlim]] (yumşaq xasiyyətli) kimi insani duyğular ifadə edən adlarla da xatırlanır.

İslam cəmiyyətində Allah inancının müəyyən dəyişikliklər keçirtdiyi, [[Quran]] və [[hədis]]lərdə göyüzündə [[ərş]]də oturan və müəyyən insani xüsusiyyətlər daşıyan Allah inancının [[Kəlam]]çılar tərəfindən sorğulanaraq və fərqli [[sekta|məzhəbl]]ərin ortaya çıxdığı görünür:

* [[Şiə]]: [[simvol]]ik ifadələrlə Allahın anladılamasını təsdiqləyir.
* [[Sufizm|Sufi]]: Allahın formasının olmadığına, sonsuz olduğuna, indiki halımızın onu görməyə gücünün yetmədiyinə və Allahın hər yerdə olduğuna inanır. Sufilikdə Allah ilə dostluq əlaqəsi qurula bilər.
* [[Müşəbbihilər|Müşəbbihi]], [[Sələfilik|Sələfi]]: Allahı [[təşbih]]lərlə izah edir, onda əl-üz olduğunu deyir və ərşdə oturduğunu qəbul edir.
* [[Matüridilər|Matüridi]]-[[Əbülhəsən Əşəri|Əşəri]]: Görmə və eşitçə kimi sərhədli bir insan-tanrı oxşarlığını qəbul edir.
* [[Mötəzililər|Mötəzili]]-[[Cəhmizm|Cəhmiyyə]]: Tövhidə qarşı gələrək Allahın hər hansı bir şəkildə insana oxşadılmasına qarşı çıxır.&lt;ref&gt;[http://www.beytulhikme.org/SozlukGoster.aspx?ID=60&amp;Baslik=E%C5%9F%27ari%20D%C3%BC%C5%9F%C3%BCncede%20Antropomorfiz Eş'ari Düşüncede Antropomorfizm] {{Wayback|url=http://www.beytulhikme.org/SozlukGoster.aspx?ID=60&amp;Baslik=E%C5%9F%27ari%20D%C3%BC%C5%9F%C3%BCncede%20Antropomorfiz |date=20190825141959 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ktp.isam.org.tr/pdfdrg/D02628%5C2008_12/2008_12_BAYCARAT_AKA.pdf 2008_12_BAYCARAT_AKA.pdf] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160308180316/http://ktp.isam.org.tr/pdfdrg/d02628/2008_12/2008_12_baycarat_aka.pdf |date=2016-03-08 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt;
* Ortodoks İslam kəlamçıları Allahın məkanda yaşamağını izah edilməsini, tanrının dəyişiklik və antropomorfik görünüşlər sərgiləməsini (Tanrının insana oxşadılmasınl, [[Hülul]]) qəti şəkildə rədd edilir. [[Tövrat]]dakı &quot;Yaqub ilə güləşən [[tanrı]]&quot; (Osiya 12:3) və Xristianlıq üçlüyü &quot;Ata Tanrı&quot; obrazı tənqid edilir. Kəlamçılar Quran və qütsi [[hədis]]lər kimi İslami mənbələrdə istifadə edilən Allaha məkan (göy, ərş (taxt)) ([[Taha surəsi|Taha]]-5 və [[Əraf surəsi|Əraf]]-54)) sahibi olduğunu irəli sürmək&lt;ref&gt;[http://www.hadisler.com/?pid=p&amp;id=3845&amp;mcid=262 Sahih Hadisler] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160306065238/http://hadisler.com/?id=3845&amp;mcid=262&amp;pid=p |date=2016-03-06 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt; və &quot;Allahın əli&quot;, &quot;Allahın üzü&quot;, &quot;insanın [[Ər-Rahmən|Rahmən]] surətində yaradılması&quot;&lt;ref&gt;Buxari İstizan, 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Müslüm 1, 115&lt;/ref&gt; kimi ifadələrlə Allahın eşitməsi, görməyi kimi ifadələri məcaz və ya mahiyyəti bilinməyən ifadələr olaraq izah edilir.&lt;ref&gt;[http://www.risaleakademi.com/guencel/alntlar/risale-i-nur/2098-24-mektubun-erh-ve-zah Risale Akademi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110921022254/http://www.risaleakademi.com/guencel/alntlar/risale-i-nur/2098-24-mektubun-erh-ve-zah |date=2011-09-21 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt;

Monoteizmin 4000 il əvvəl eyni vaxtda misir, babil və hind cəmiyyətində ortaya çıxmağa başladığı ifadə edilir. Orxan Gökdəmirə görə tək tanrılı dinlərə gediş bir dində sadələşm və inqilab hərəkətidir. Bu inqilab qədim dini anlayışları darma-dağın edir. Ancaq başlanğıcda görülən sürətli bir dağılış sonrasında inqilab yavaşlayır və qədim paqan inanclar yeni şəxsiyyətlərə bürünərək yenidən ortaya çıxır. Musəvilik, İsəvilik və Məhəmmədilik qurucuları qədər bu qarşılaşmanın da məhsulu olan dinlərdir.&lt;ref&gt;Orxan Gökdəmir, Din və inqilab s 25–32&lt;/ref&gt; Monoteist dinlərdə qədim ilahların bir hissəsisin [[mələk]], [[şeytan]], [[cin]] kimi varlıqlara, [[Xızır]], [[İlyas]] kimi peyğəmbərlərə ya da əzizlərə çevrildiyi görülə bilinir.&lt;ref&gt;[http://www.if1.sakarya.edu.tr/dergi/dergi_1/alierbas/aerbas.pdf aerbas.pdf] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170425205125/http://www.if1.sakarya.edu.tr/dergi/dergi_1/alierbas/aerbas.pdf |date=2017-04-25 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sabitfikir.com/fikrisabit/dunyanin-tek-ve-en-buyuk-hikayesinin-kesfedilisi Dünyanın tek ve en büyük hikayesinin keşfedilişi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170220173711/http://www.sabitfikir.com/fikrisabit/dunyanin-tek-ve-en-buyuk-hikayesinin-kesfedilisi |date=2017-02-20 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt; Allahın adlarından bir hissəsi də [[Ərəb mifologiyası|Ərəb və orta şərq mifologiyalarında]] qədim ilahlara verilən adlarla ortaq kök adlardan yaranır.&lt;ref&gt;[http://www.turuz.info/Dil/0184-Sumerle%20turkler-muezziz%20ilmiye%20chigh%20(51d)(2.212KB).pdf Sumerle turkle muezziz ilmiye high (51d)(2.212KB).pdf] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120505212923/http://turuz.info/Dil/0184-Sumerle%20turkler-muezziz%20ilmiye%20chigh%20(51d)(2.212KB).pdf |date=2012-05-05 }} {{ref-tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://dergipark.ulakbim.gov.tr/daad/article/view/5000077223/5000071261 |access-date=2017-07-20 |archive-date=2017-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325033122/http://dergipark.ulakbim.gov.tr/daad/article/view/5000077223/5000071261 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tövhidə görə Allahın adları ==
{{Əsas|Allah|Allahın 99 adı|Kəlam}}
İslamda Allahın çox sayda adı vardır. Kəlamçılar tövhidə görə Allahın özü, adı və sifətləri nədir, bu ad və sifətlər Allahın zatının eynisimi, yoxsa qeyrisimi olduğu mövzusunda uzun fikir mübarizələri etmişdirlər. Onlara görə tövhidə görə problemlər bunlar idi:

* Allahın özü (zatı) nədir, sifətləri nələrdir, bu sifətlər özdən ayrıdırmı, eynisidirmi? Bu sifətlər əzəli və əbədidirlərmi, yoxsa hədis (sonradan olma, yaradılmış)dırlarmı? Problem kəlamçılara görə buydu ki, məsələn yaradıcının yaratma, görmə, eşitme, ruzi vermə, mərhəmət etmə və s. sifərlərinin əzəli olmaəı, yaradılmışların da əzəli olmasını vacib qılırdı. Bu isə tövhidə qarşı idi.
* [[Mərifətullah]]: Allahın özü bilinə bilərmi? Bu məlumara necə çatılar? Allahın özü maddi bir şey deyilsə, nəydi və bu bilinə bilən bir şeydirmi? Allaha şey deniləbilərmi? Bu məlumata çatmanın tək yolu peyğəmbər və din yoluyladırmı?
* Allahın görülüb görülə bilməyəcəyi; Bəzi hədislərdə ifadə edilən [[Məhəmməd]]in [[Merac]]da və inananların [[cənnət]]də Allahı görə bilmələrinin mümkün olub olmadığı mövzusu. Görmə prossesi görülənə bir məkan və zaman izafə etməyi məcbur etdirir və tövhid inancına görə Allahın zaman və məkandan münəzzəh tutulması lazım olduğu üçün müzakirə edilmişdir.
* Quran məxluqdurmu? Quran Allahın sözü isə bu söz Allahın zatı ilə birlikdə əzəldən bəri var idi, yoxsa sonradan danışılmışdı? Burada müzakirə edilən Allahın adları müzakirə etmələrinə oxşar şəkildə Quranda keçən hadisələrin və danışıqların sonradan olmağının, Allahın əzəli və dəyişməyən (çünki dəyişmə məxluqların bir xüsusiyyəti idi və dəyişən bir şey Allah ola bilməzdi) xüsusiyyəti ilə necə əlaqə qurula biləcəyi mövzusudur.
* Kəlamçılar tərəfindən Quran və ya hədislər kimi dini mətnlərdə keçən antropomorfik ifadələr olan Allahın üzü, əli, qarnı, ayağı kimi ifadələr məcazi olaraq izah edilmiş və ya hədis mətnləri rədd edilmişdir.

== İslamdakı yeri ==
Tövhid ''La ilahə illəllah'' cümləsi ilə ifadə edilən, Allahdan başqa tanrıları rədd edib tanrı olaraq sadəcə onu qəbul etmək mənasına gələn bir qanundur. İslama girişin açarı qəbul edilir: &quot;''Kim tağutu inkar edib Allaha iman edərsə, şübhəsiz qopmayan sağlam bir qulpa yapışıb.''&quot; ([[Bəqərə surəsi|Bəqərə]]-256)

Tövhid Allahın varlığına, təkliyinə, bütün yetkin xüsusiyyətin özündə toplandığına, bərabəri və bənzəri tapılmadığına inanmaqdır. Bu inancı açıqlayan ''La ilahə illəllah'' cümləsinə kəlmeyi-tövhid deyirlər və tez-tez təkrarlayırlar. Tövhidə inanan şəxs mömin və [[əlmüvəhhidilər|əlmüvəhhidi]] adını alır.

Üluhiyyətin başqaları üçün rədd edilməsi, tanrılığı sadəcə ortağı olmayan Allaha aid etməyi və onun yanında ikinci bir tanrıya sahib olmamağı tələb edir:
&quot;''Allaha ibadət edin və ona heç bir şeyi ortaq qoşmayın…''&quot; ([[Nisa surəsi|Nisa]]-4/36)
&quot;''… Biz hər ümmətə, yalnız Allaha qulluq etmələri və tağutdan da çəkinmələri üçün Rəsul göndərdik.''&quot; ([[Nəhl surəsi|Nəhl]]-16/36) Bütün rəsulların qövmlərinə dəvət etdikləri söz budur: &quot;''…Ey qövmüm! Allaha qulluq edin. Sizin ondan başqa tanrınız yoxdur…''&quot; ([[Əraf surəsi|Əraf]]-7/59)

Tağutu rədd etmək, Allahın əmr və qadağasına tərs düşən şeytanı rədd etməkdir. &quot;La ilahə illəllah&quot; deməklə şəxs ibadətdə Allahı birlədiyini, Allahdan başqalarına, bütlərə, qəbrlərə, övliyalara və salehlərə ibadət etməyin batil olduğunu elan edir. Allaha yaxınlaşmaq üçün ölülərə qurban kəsən, türbələrdən kömək istəyən, qəbrlərin ətrafını təvaf edən və əhd həsr edənlər, Allahın yaradıcı və hər şeyin sahibi olduğuna inansalar bele, Ərəb paqanlar kimi Allaha ortaq qoşmuş olurlar. [[Məkkə]] paqanları, qəbrlərə və bütlərə sitayiş etmədiklərini deyir, fəqət tətbiqdə əksini edirlər. Onlar yaradıcı və ruzi verici olduğuna inanmadıqları halda, sırf özlərini Allaha daha çox yaxınlaşdırsınlar deyə saleh olduğuna inandıqları bəzi şəxslərə ibadət edirlər.

Tövhidi [[şəriət]] baxımından müzakirə edənlərə görə ibadət bütün məsələlərdə Allahın hökmlərini qəbul edib bəşəri qanunları rədd etmək, insan və cin şeytanlarının rəvaca çıxartdığı bütün [[xurafat]]ları və bidətləri ortadan götürmək bu kəlmənin əməli lazım olanlarındandır. Allahın öz endirdiyi şəriətlə hökm etməyənlər haqqında kafir, zalım, fasiq deyə hökm verdiyinə inanılır.

== Həmçinin bax ==
* [[Allah]]
* [[İlah]]
* [[Allahın 99 adı]]
* [[Monoteizm]]
* [[Antropomorfizm]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İslamda tanrı]]
[[Kateqoriya:İslam terminləri]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]
[[Kateqoriya:Şiəlik]]
[[Kateqoriya:Sünnilik]]
[[Kateqoriya:Fəlsəfi anlayışlar]]</text>
      <sha1>h4yiphby68yl7vziajwskb262nvoku2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransa qəsrlərinin siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505795</id>
    <revision>
      <id>9037485</id>
      <parentid>7911759</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>304189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>9037485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34646" sha1="q0m2gmbfai6zjtfdx1obcg9au77qd4a" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid grey;padding:2em 2em;float:right;margin-right:1em;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%;position:relative;text-align:left&quot;&gt;[[Fayl:France template.png]]
{{Image label small|x=0.510|y=0.060|scale={{{width|400}}}|text=[[#Nor-Pa-de-Kale|Nor-&lt;br&gt;Pa-de-Kale]]}}
{{Image label small|x=0.555|y=0.165|scale={{{width|400}}}|text=[[#Pikardiya|Pikardiya]]}}
{{Image label small|x=0.415|y=0.16|scale={{{width|400}}}|text=[[#Yuxarı Normandiya|Yuxarı&lt;br&gt;Normandiya]]}}
{{Image label small|x=0.520|y=0.2575|scale={{{width|400}}}|text=[[#İl-de-Frans|İl-de&lt;br&gt;Frans]]}}
{{Image label small|x=0.645|y=0.30|scale={{{width|400}}}|text=[[#Şampan-Ardenn|Şampan-&lt;br&gt;Ardenn]]}}
{{Image label small|x=0.77|y=0.255|scale={{{width|400}}}|text=[[#Lotaringiya|Lotaringiya]]}}
{{Image label small|x=0.92|y=0.2725|scale={{{width|400}}}|text=[[#Elzas|Elzas]]}}
{{Image label small|x=0.8|y=0.43|scale={{{width|400}}}|text=[[#Franş-Konte|Franş-&lt;br&gt;Konte]]}}
{{Image label small|x=0.63|y=0.45|scale={{{width|400}}}|text=[[#Burqon|Burqon]]}}
{{Image label small|x=0.48|y=0.40|scale={{{width|400}}}|text=[[#Mərkəz - Luara vadisi|Mərkəz]]}}
{{Image label small|x=0.27|y=0.40|scale={{{width|400}}}|text=[[#Luara torpağı|Luara torpağı]]}}
{{Image label small|x=0.105|y=0.34|scale={{{width|400}}}|text=[[#Bretan|Bretan]]}}
{{Image label small|x=0.2775|y=0.22|scale={{{width|400}}}|text=[[#Aşağı Normandiya|Aşağı &lt;br&gt;Normandiya]]}}
{{Image label small|x=0.33|y=0.56|scale={{{width|400}}}|text=[[#Puatu-Şaranta|Puatu-&lt;br&gt;Şaranta]]}}
{{Image label small|x=0.47|y=0.58|scale={{{width|400}}}|text=[[#Limuzen|Limuzen]]}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.66|scale={{{width|400}}}|text=[[#Overn|Overn]]}}
{{Image label small|x=0.74|y=0.62|scale={{{width|400}}}|text=[[#Ron-Əlp|Ron-&lt;br&gt;Əlp]]}}
{{Image label small|x=0.32|y=0.72|scale={{{width|400}}}|text=[[#Akvitaniya|Akvitaniya]]}}
{{Image label small|x=0.43|y=0.79|scale={{{width|400}}}|text=[[#Cənub-Pireney|Cənub-Pireney]]}}
{{Image label small|x=0.57|y=0.85|scale={{{width|400}}}|text=[[#Langedok-Russilyon|Langedok-&lt;br&gt;Russilyon]]}}
{{Image label small|x=0.74|y=0.78|scale={{{width|400}}}|text=[[#Provans-Alp-Kot-d'Azur|Provans-Alp-&lt;br&gt;Kot-d'Azur]]}}
{{Image label small|x=0.96|y=0.91|scale={{{width|400}}}|text=[[#Korsika|Korsika]]}}
&lt;/div&gt;
&lt;/center&gt;

== Elzas ==
{{main|Elzas}}

[[Fayl:Fleckenstein.jpg|thumb|right|200px| Flekenştyn qəsri (''Château du Fleckenstein'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Bas-Rhin.svg|20px]] [[Aşağı Reyn]] (67)

[[:fr:Château d'Andlau|Andlau]] •
[[:fr:Château du Bernstein|Bernstein]] •
[[:fr:Château du Birkenfels|Birkenfels]] •
[[:fr:Château du Fleckenstein|Fleckenstein]] •
[[:fr:Château du Frankenbourg|Frankenbourg]] •
[[:fr:Château de Frœnsbourg|Frœnsbourg]] •
[[:fr:Château du Grand-Geroldseck|Grand-Geroldseck]] •
[[:fr:Château de Greifenstein|Greifenstein]] •
[[:fr:Château de Guirbaden|Guirbaden]] •
[[:fr:Château de Hohbarr|Haut-Barr or Hohbarr]] •
[[Верхний Кёнигсбург (замок)|Верхний Кёнигсбург]] •
[[:fr:Château de Herrenstein|Herrenstein]] •
[[:fr:Château de Hohenbourg|Hohenbourg]] •
[[:fr:Château de Hohenfels|Hohenfels]] •
[[:fr:Château de Hohenstein|Hohenstein]] •
[[:fr:Château de Kintzheim|Kintzheim]] •
[[:fr:Château du Landsberg|Landsberg]] •
[[:fr:Château de Lichtenberg|Lichtenberg]] •
[[:fr:Château de Lœwenstein|Lœwenstein]] •
[[:fr:Château de Lutzelhardt|Lutzelhardt]] •
[[:fr:Château du Nideck|Nideck]] •
[[:fr:Château d'Ochsenstein|Ochsenstein]] •
[[:fr:Château de l'Ortenbourg|l’Ortenbourg]] •
[[:fr:Château du Petit-Arnsberg|Petit-Arnsberg]] •
[[:fr:Château de la Petite-Pierre|Petite-Pierre]] •
[[:fr:Château du Petit-Geroldseck|Petit-Geroldseck]] •
[[:fr:Château de Ramstein (Bas-Rhin)|Ramstein]] •
[[:fr:Château du Ringelstein|Ringelstein]] •
[[:fr:Château de Salm|Salm]] •
[[:fr:Château de Schœneck|Schœneck]] •
[[:fr:Château de Spesbourg|Spesbourg]] •
[[:fr:Château du Vieux-Windstein|Vieux-Windstein]] •
[[:fr:Château de Wangenbourg|Wangenbourg]] •
[[:fr:Château de la Wasenburg|Wasenburg]] •
[[:fr:Château du Wasigenstein|Wasigenstein]] •
[[:fr:Château de Wineck|Wineck]] •
[[:fr:Château de Wittschloessel|Wittschloessel]]

;[[Fayl:Blason département fr Haut-Rhin.svg|20px]] [[Yuxarı Reyn]] (68)

[[:fr:Château d'Altkirch|Altkirch]] •
[[:fr:Château d'Echéry|Echery]] •
[[:fr:Château de Ferrette|Ferrette]] •
[[:fr:Girsberg|Girsberg]] •
[[:fr:Haut-Ribeaupierre|Haut-Ribeaupierre]] •
[[:fr:Château du Hohlandsbourg|Hohlandsbourg]] •
[[:fr:Château du Hugstein|Hugstein]] •
[[:fr:Château de Kaysersberg|Kaysersberg]] •
[[:fr:Château de Landskron|Landskron]] •
[[:fr:Château de Morimont|Morimont]] •
[[:fr:Château de Pflixbourg|Pflixbourg]] •
[[:fr:Château du Saint-Ulrich|Saint-Ulrich]] •
[[:fr:Château de Wildenstein|Wildenstein]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

== Akvitaniya ==
{{main|Akvitaniya}}
[[Fayl:Beynac chateau 1.jpg|thumb|200px|Benaq qəsri (''Château de Beynac'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Dordogne.svg|20px]] [[Dordon]] (24)

[[:fr:Château d'Auberoche|Auberoche]] •
[[:fr:Château de Beynac|Beynac]] •
[[:fr:Château de Biron|Biron]] •
[[:fr:Château de Bourdeilles|Bourdeilles]] •
[[:fr:Château de Castelnaud-la-Chapelle|Castelnaud-la-Chapelle]] •
[[:fr:Château de Commarque|Commarque]] •
[[:fr:Château de l'Herm|l’Herm]] •
[[:fr:Château de Jumilhac|Jumilhac]] •
[[:fr:Jardins de Marqueyssac|Marqueyssac]] •
[[:fr:Château des Milandes|Milandes]] •
[[:fr:Château de Montaigne|Montaigne]] •
[[:fr:Château de Montfort|Montfort]] • [[Замок Пимартен|Пимартен]] (''Château de Puymartin'') •
[[:fr:Château de Salignac|Salignac]]

;[[Fayl:Blason département fr Gironde.svg|20px]] [[Jironda]] (33)

[[:fr:Forteresse médiévale de Blanquefort|Blanquefort]] •
[[:fr:Château de la Brède|la Brède]] •
[[:fr:Château de Budos|Budos]] •
[[:fr:Château de Cazeneuve|Cazeneuve]] •
[[:fr:Château de Curton|Curton]] •
[[:fr:Château du Hâ|Hâ (Bordeaux)]] •
[[:fr:Château de Rauzan|Rauzan]] •
[[:fr:Château de Roquetaillade|Roquetaillade]] •
[[:fr:Château de Villandraut|Villandraut]]

;[[Fayl:Blason département fr Landes.svg|20px]] [[Land (departament)|Land]] (40)

[[:fr:Donjon Lacataye|Lacataye]] •
[[:fr:Château de Nolibos|Nolibos]]

;[[Fayl:Blason département fr Lot-et-Garonne.svg|20px]] [[Lo və Qaronna]] (47)

[[:fr:Château de Bonaguil|Bonaguil]] •
[[:fr:Château de Duras|Duras]] •
[[:fr:Château de Gavaudun|Gavaudun]] •
[[:fr:Château de Lagrange-Monrepos|Lagrange-Monrepos]] •
[[:fr:Château de Nérac|Nérac]]

;[[Fayl:Blason département fr Pyrénées-Atlantiques.svg|20px]] [[Atlantik Pireney]] (64)

[[:fr:Château de Bellocq|Bellocq]] •
[[:fr:Château de Bidache|Bidache]] •
[[:fr:Château de Montaner|Montaner]] •
[[:fr:Château de Morlanne|Morlanne]] •
[[:fr:Château de Pau|Pau]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Overn ==
{{main|Overn}}
[[Fayl:Chateau de murol auvergne.jpg|thumb|200 px|right|Mürel qəsri (''Château de Murol'')]]

;[[Fayl:Blason comte fr Clermont (Bourbon).svg|20px]] [[Alye]] (03)

[[:fr:Château de Billy|Billy]] •
[[:fr:Château de Chouvigny|Chouvigny]] •
[[:fr:Château de Gannat|Gannat]] •
[[:fr:Château de la Lande|la Lande]] •
[[:fr:Château de Montgilbert|Montgilbert]] •
[[:fr:Château de La Palice|la Palice]] •
[[:fr:Château de Thoury|Thoury]]

;[[Fayl:Blason département fr Cantal.svg|20px]] [[Kantal]] (15)

[[:fr:Château d'Alleuze|Alleuze]] •
[[:fr:Château d'Anjony|Anjony]] •
[[:fr:Commanderie de Celles|Celles]] •''
[[:fr:Château de Couffour|Couffour]] •
[[:fr:Château de Val|Val]]

;[[Fayl:Blason département fr Haute-Loire.svg|20px]] [[Ot-Luar]] (43)

[[:fr:Château d'Artias|Artias]] •
[[:fr:Château de Beaufort|Beaufort]] •
[[:fr:Château d'Auzon|Auzon]] •
[[:fr:Château de Chavaniac|Chavaniac]]

;[[Fayl:Blason département fr Puy-de-Dôme.svg|20px]] [[Püi-de-Dom]] (63)

[[:fr:Château d'Aulteribe|Aulteribe]] •
[[:fr:Château de Bostfranchet|Bostfranchet]] •
[[:fr:Château-Dauphin|Château-Dauphin]] •
[[:fr:Château de Chazeron|Chazeron]] •
[[:fr:Château de Cordès|Cordès]] •
[[:fr:Château de Murol|Murol]] •
[[:fr:Domaine royal de Randan|Randan]] •
[[:fr:Château de Ravel|Ravel]] •
[[:fr:Château Rocher|Rocher]] •
[[:fr:Château de Viverols|Viverols]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Aşağı Normandiya ==
[[Fayl:Château Guillaume-Le-Conquérant.JPG|thumb|200px|Falez qəsri (''Château de Falaise'')]]
{{main|Aşağı Normandiya}}

;[[Fayl:Blason département fr Calvados.svg|20px]] [[Kalvados (departament)|Kalvados]] (14)

[[:fr:Château de Beaumont-le-Richard|Beaumont-le-Richard]] •''
[[:fr:Château de Caen|Caen]] •
[[:fr:Château de Creully|Creully]] •
[[:fr:Château de Falaise|Falaise]]

;[[Fayl:Blason département fr Manche.svg|20px]] [[Manş (departament)|Manş]] (50)

[[:fr:Château de Bricquebec|Bricquebec]] •
[[:fr:Château de Gratot|Gratot]] •
[[:fr:Château de Pirou|Pirou]] •
[[:fr:Château de Regnéville|Regnéville]]

;[[Fayl:Blason département fr Orne.svg|20px]] [[Orn (departament)]] (61)

[[:fr:Château de Carrouges|Carrouges]] •
[[:fr:Château de Domfront|Domfront]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Burqon==
{{main|Burqon}}
[[Fayl:Chateau Chateauneuf 2.jpg|thumb|200px|[[Şatonef qəsri]] (''Château de Châteauneuf'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Côte-d’Or.svg|20px]] [[Kot-d'Or]] (21)

[[Şatonef qəsri|Şatonef]] •
[[:fr:Château d'Éguilly|Éguilly]] •
[[:fr:Château de Gevrey-Chambertin|Gevrey-Chambertin]] •
[[:fr:Montigny-Montfort|Montfort]] •
[[:fr:Château de la Rochepot|La Rochepot]] •
[[:fr:Château de Rosières|Rosières]]

;[[Fayl:Blason département fr Nièvre.svg|20px]] [[Nyevr]] (58)

[[:fr:Corbelin (château)|Corbelin]] •
[[:fr:Château de Passy-les-Tours|Passy-les-Tours]] •
[[:fr:Château de Thil|Thil]]

;[[Fayl:Blason département fr Saône-et-Loire.svg|20px]] [[Sona və Luara]] (71)

[[:fr:Château de Balleure|Balleure]] •
[[:fr:Château de Berzé-le-Châtel|Berzé-le-Châtel]] •
[[:fr:Château de Bouttavant|Bouttavant]] •
[[:fr:Château de Brancion|Brancion]] •
[[:fr:Château de Brandon|Brandon]] •
[[:fr:Château de Leynes|Leynes]] •
[[:fr:Château de Lugny|Lugny]] •
[[:fr:Château de Rully|Rully]]

;[[Fayl:Blason département fr Yonne.svg|20px]] [[Yonna]] (89)

[[:fr:Château de Saint-Fargeau|Saint-Fargeau]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Bretan ==
{{main|Bretan}}
[[Fayl:Castle-Vitre-France5.jpg|thumb|right|200px|Vitre qəsri (''Château de Vitré'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Côtes-d’Armor.svg|20px]] [[Kot-d’Armor]] (22)

[[:fr:Château de Dinan|Dinan]] •
[[:fr:Fort-la-Latte|Fort-la-Latte]] •
[[:fr:Château de la Hunaudaye|La Hunaudaye]] •
[[:fr:Château de Tonquédec|Tonquédec]]

;[[Fayl:Blason29.svg|20px]] [[Finister]] (29)

[[:fr:Brest, France|Brest]] •
[[:fr:Château de Kerouzéré|Kérouzéré]] •
[[:fr:Château de Trémazan|Trémazan]]

;[[Fayl:Blason département fr Ille-et-Vilaine.svg|20px]] [[İl və Vilen]] (35)

[[:fr:Château de Bonnefontaine|Bonnefontaine]] •
[[:fr:Château de Combourg|Combourg]] •
[[:fr:Fougères#Le château|Fougères]] •
[[:fr:Château de Vitré|Vitré]]

;[[Fayl:Blason département fr Morbihan.svg|20px]] [[Morbian]] (56)

[[:fr:Château de Comper|Comper]] •
[[:fr:Château de Josselin|Josselin]] •
[[:fr:Château de Largoët|Largoët]] •
[[:fr:Château du Plessis Josso|Plessis Josso]] •
[[:fr:Château de Suscinio|Suscinio]] •
[[:fr:Château de Trécesson|Trécesson]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Mərkəz ==
{{main|Mərkəz - Luara vadisi| Luar qəsrləri}}
[[Fayl:Château de Chinon vue de la Vienne.JPG|thumb|200px|[[Şinon qəsri]] (''Château de Chinon'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Cher.svg|20px]] [[Şer (departament)|Şer]] (18)

[[Kulan (замок)|Kulan]] (''Culan'') •
[[:fr:Grand-Besse|Grand-Besse]] •
[[:fr:Château de Mehun-sur-Yèvre|Mehun-sur-Yèvre]] •
[[:fr:Château de Montrond|Montrond]]

;[[Fayl:Blason département fr Eure-et-Loir.svg|20px]] [[Er və Luar]] (28)

[[Şatodan (qəsr)|Şatondan]] (''Châteaudun'')

;[[Fayl:Blason département fr Indre.svg|20px]] [[Endr]] (36)

[[:fr:Château d'Azay-le-Ferron|Azay-le-Ferron]] •
[[:fr:Château d'Ingrandes|Ingrandes]] •
[[:fr:Château de Sarzay|Sarzay]]

;[[Fayl:Blason département fr Indre-et-Loire.svg|20px]] [[Endr və Luara]] (37)

[[Ambuaz (qəsr)|Ambuaz]] (''Amboise'') •
[[Şinon qəsri|Şinon]] (''Chinon'') •
[[:fr:Château de Cinq-Mars-la-Pile|Cinq-Mars-la-Pile]] •
[[Lanje qəsri|Lanje]] (''Langeais'') •
[[Loş qəsri|Loş]] (''Loches'') •
[[:fr:Château de Luynes|Luynes]] •
[[:fr:Château de Montpoupon|Montpoupon]] •
[[:fr:Château de Montrésor|Montrésor]] •
[[:fr:Château de Plessis-lez-Tours|Plessis-lez-Tours]] •
[[Rivo qəsri|Rivo]] (''Rivau'') •
[[:fr:Château d'Ussé|Ussé]]

;[[Fayl:Blason département fr Loir-et-Cher.svg|20px]] [[Luar və Şer]] (41)

[[Şomon-sur-Luar qəsri|Şomon-sur-Luar]] (''Chaumont-sur-Loire'') •
[[:fr:Château de Fougères-sur-Bièvre|Fougères-sur-Bièvre]] •
[[:fr:Château de Lavardin|Lavardin]] •
[[:fr:Château de Montrichard|Montrichard]] •
[[:fr:Château du Moulin|le Moulin]]

;[[Fayl:Blason département fr Loiret.svg|20px]] [[Luare (departament)]] (45)

[[:fr:Beaugency#Moyen Âge|Beaugency]] •
[[:fr:Château de Sully-sur-Loire|Sully-sur-Loire]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

Mərkəz - Luara vadisi

== Şampan-Ardenn ==

{{main|Şampan-Ardenn}}
[[Fayl:Chateau de Sedan.JPG|thumb|200px|Sedan qəsri (''Château de Sedan'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Ardennes.svg|20px]] [[Ardenlər (departament)]] (08)

[[:fr:Château de Doumely|Doumely]] •
[[:fr:Château de Landreville|Landreville]] •
[[:fr:Château de Sedan|Sedan]] •
[[:fr:Château de Montcornet|Montcornet]]

;[[Fayl:Blason département fr Aube.svg|20px]] [[Ob (departament)|Оb]] (10)

[[:fr:Château de Bar sur Seine|Bar sur Seine]] •
[[:fr:Château de Chacenay|Chacenay]]''

;[[Fayl:Blason département fr Marne.svg|20px]] [[Marna (departament)|Marna]] (51)

[[:fr:Château de Montmort|Montmort]]

;[[Fayl:Blason département fr Haute-Marne.svg|20px]] [[Yuxarı Marna]] (52)

[[:fr:Château de Lafauche|Lafauche]] •
[[:fr:Château de Vignory|Vignory]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Korsika ==

{{main|Korsika}}

;[[Fayl:Coat of Arms of Corsica.svg|20px]] [[Cənubi Korsika]] (2A)

-

;[[Fayl:Coat of Arms of Corsica.svg|20px]] [[Yuxarı Korsika]] (2B)

-

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Franş-Konte ==
[[Fayl:Montbé-château2.jpg|thumb|200px|[[Monbelyar qəsri]] (''Château de Montbéliard'')]]
{{main|Franş-Konte}}

;[[Fayl:Blason département fr Doubs.svg|20px]] [[Du (departament)|Du]] (25)

[[:fr:Citadelle de Besançon|Citadelle de Besançon]] •
[[:fr:Cléron|Cléron]] •
[[:fr:Fort de Joux|Fort de Joux]] •
[[Monbelyar qəsri]] •
[[:fr:Château de Montfaucon|Montfaucon]]

;[[Fayl:Blason département fr Jura.svg|20px]] [[Yura (departament)|Yura]] (39)

[[:fr:Château d'Arlay|Arlay]] •
[[:fr:Château de Chevreaux|Chevreaux]] •
[[:fr:Oliferne|Oliferne]]

;[[Fayl:Blason département fr Haute-Saône.svg|20px]] [[Yuxarı Sona]] (70)

[[:fr:Château d'Oricourt|Oricourt]]

;[[Fayl:Blason département fr Territoire de Belfort.svg|20px]] [[Belfor ərazisi]] (90)

-

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Yuxarı Normandiya ==
{{main|Yuxarı Normandiya}}
[[Fayl:Donjon Gisors001.jpg|thumb|200px|Jizor qəsri (''Château de Gisors'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Eure.svg|20px]] [[Er (departament)|Er]] (27)

[[:fr:Tour des Archives (Vernon)|Archives (Vernon)]] •
[[:fr:Château-Gaillard (Eure)|Château-Gaillard]] •
[[:fr:Château-sur-Epte|Château-sur-Epte]] •
[[:fr:Château de Gisors|Gisors]] •
[[:fr:Château d'Harcourt|Harcourt]] •
[[:fr:Château d'Ivry-la-Bataille|Ivry-la-Bataille]] •
[[:fr:Limaie|Fort de Limaie]] •
[[:fr:Château des Tourelles|Les Tourelles]]

;[[Fayl:Blason département fr Seine-Maritime.svg|20px]] [[Sena Primorskaya]] (76)

[[:fr:Château d'Arques-la-Bataille|Arques-la-Bataille]] •
[[:fr:Château de Dieppe|Dieppe]] •
[[:fr:Château d'Ételan|Ételan]] •
[[:fr:Tour Jeanne d'Arc|Jeanne d’Arc]] •
[[:fr:Château d'Orcher|Orcher]] •
[[:fr:Château de Robert le Diable|Robert le Diable]] •
[[:fr:Château de Tancarville|Tancarville]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== İl-de-Frans ==

{{main|İl-de-Frans}}
[[Fayl:Donjon du Château de Vincennes.jpg|thumb|200px| Paris şərq ətrafında [[Vincennes qəsri]]]]

;[[Fayl:Blason paris 75.svg|20px]] [[Paris]] (75)

[[Bastiliya qalası|Bastiliya]] •
[[Консьержери]] •
[[Луврский дворец]] •
[[Тампль]]

;[[Fayl:Blason département fr Seine-et-Marne.svg|20px]] [[Sena və Marna]] (77)

[[:fr:Château de Blandy-les-Tours|Blandy-les-Tours]] •
[[:fr:Château de Brie-Comte-Robert|Brie-Comte-Robert]] •
[[:fr:Château de Diant|Diant]] •
[[:fr:Château de la Grange-Bléneau|la Grange-Bléneau]] •
[[:fr:Crouy-sur-Ourcq#Monuments et lieux touristiques|Houssoy]] •
[[:fr:Château de Moret|Moret]] •
[[:fr:Château de Montaiguillon|Montaiguillon]] •
[[:fr:Château de Nangis|Nangis]] •
[[:fr:Château de Nemours|Nemours]] •
[[:fr:Tour César|Tour César]] •
[[:fr:Château de Sigy|Sigy]]

;[[Fayl:Blason département fr Yvelines.svg|20px]] [[İvelin]] (78)

[[:fr:Château de Beynes|Beynes]] •
[[:fr:Donjon de Houdan|Houdan]] •
[[:fr:Château de la Madeleine|La Madeleine (Chevreuse)]] •
[[:fr:Donjon de Maurepas|Maurepas]] •
[[:fr:Montfort-l'Amaury|Montfort]]

;[[Fayl:Blason département fr Essonne.svg|20px]] [[Eson]] (91)

[[:fr:Château de Dourdan|Dourdan]] •
[[:fr:Château d'Étampes|Étampes]] •
[[:fr:Montlhéry#Patrimoine architectural|Montlhéry]]

;[[Fayl:Blason département fr Hauts-de-Seine.svg|20px]] [[O-dö-Sen]] (92)
[[Дворец Бельвю (Франция)|Бельвю]]
-

;[[Fayl:Blason département fr Seine-Saint-Denis.svg|20px]] [[Sen-Sen-Deni]] (93)

-

;[[Fayl:Proposition de blason pour le département du Val-de-Marne.svg|20px]] [[Val-de-Marn]] (94)

[[Венсенский замок]]

;[[Fayl:Blason département fr Val-d’Oise.svg|20px]] [[Val-d’Uaz]] (95)

[[:fr:Château de Beaumont-sur-Oise|Beaumont-sur-Oise]] •
[[:fr:Château de La Roche-Guyon|La Roche-Guyon]] •
[[Экуанский замок]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Langedok-Russilyon ==

{{main|Langedok-Russilyon}}
[[Fayl:130610-Queribus-03.jpg|thumb|200px|[[Keribus qəsri]] (''Château de Quéribus'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Aude.svg|20px]] [[Od (departament)|Od]] (11)

[[:fr:Château d'Aguilar|Aguilar]] •
[[:fr:Château d'Arques|Arques]] •
[[:fr:Gruissan#Lieux et monuments|Tour Barberousse]] •
[[:fr:Château de Durban-Corbières|Durban-Corbières]] •
[[:fr:Château de Durfort|Durfort]] •
[[:fr:Châteaux de Lastours|Lastours]] •
[[:fr:Peyrepertuse|Peyrepertuse]] •
[[:fr:Château de Pieusse|Pieusse]] •
[[:fr:Puilaurens Castle|Puilaurens]] •
[[:fr:Château de Puivert|Puivert]] •
[[Keribus qəsri]] •
[[:fr:Château de Saissac|Saissac]] •
[[:fr:Château de Termes|Termes]] •
[[:fr:Château de Villerouge-Termenès|Villerouge-Termenès]]

;[[Fayl:Blason département fr Gard.svg|20px]] [[Qar (departament)|Qar]] (30)

[[:fr:Château de Portes|Portes]] •
[[:fr:Château de Montdardier|Montdardier]] •
[[:fr:Uzès#Lieux et monuments|Duché]]

;[[Fayl:Blason département fr Hérault.svg|20px]] [[Ero (departament)|Ero]] (34)

[[:en:Castles in Hérault|Castles in Hérault]]{{ref-en}} •
[[:fr:Château des Guilhem|Guilhem]] •
[[:fr:Château de Pézenas|Pézenas]] •
[[:fr:Château de Saint-Maurice|Saint-Maurice]]

;[[Fayl:Blason département fr Lozère.svg|20px]] [[Lozer]] (48)

[[:fr:Château d'Apcher|Apcher]] •
[[:fr:Château du Boy|Le Boy]] •
[[:fr:Château de Calberte|Calberte]] •
[[:fr:Château de la Caze|La Caze]] •
[[:fr:Château du Champ|Le Champ]] •
[[:fr:Château de Florac|Florac]] •
[[:fr:Château de Luc|Luc]] •
[[:fr:Château de Miral|Miral]] •
[[:fr:Château de Montjézieu|Montjézieu]] •
[[:fr:Château de Saint-Alban|Saint-Alban]] •
[[:fr:Château de Saint-Julien-d'Arpaon|Saint-Julien-d’Arpaon]] •
[[:fr:Château de Saint-Saturnin|Saint-Saturnin]] •
[[:fr:Château du Tournel|Le Tournel]]

;[[Fayl:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|20px]] [[Şərqi Pireney]] (66)

[[:fr:Château de Castelnou|Castelnou]] •
[[:fr:Château Royal de Collioure|Collioure]] •
[[:fr:Forteresse de Salses|Salses]] •
[[:fr:Ultrère|Ultrère]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Limuzen ==
{{main|Limuzen}}
[[Fayl:Facade nord de face.jpg|thumb|150px|[[Şalus qəsri]] (''Château de Châlucet'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Corrèze.svg|20px]] [[Korrez]] (19)

[[:fr:Château de la Johannie|La Johannie]] •
[[:fr:Tours de Merle|Merle]] •
[[:fr:Châteaux de Curemonte|Plas]] •
[[:fr:Châteaux de Curemonte|Saint-Hilaire]] •
[[:fr:Château de Turenne|Turenne]] •
[[:fr:Château de Ventadour|Ventadour]]

;[[Fayl:Blason Bourbon-La Marche.svg|20px]] [[Kröz]] (23)

[[:fr:Château de Crozant|Crozant]] •
[[:fr:Saint-Germain-Beaupré#Lieux et monuments|Saint-Germain-Beaupré]]

;[[Fayl:Blason département fr Haute-Vienne.svg|20px]] [[Yuxarı Vyenna]] (87)

[[:fr:Château de Châlucet|Châlucet]] •
[[:fr:Chalus-Chabrol#Lieux et monuments|Chalus-Chabrol]] •
[[:fr:Tour de Château-Chervix|Château-Chervix]] •
[[:fr:Château de Coussac-Bonneval|Coussac-Bonneval]] •
[[:fr:Château de Lastours|Lastours]] •
[[:fr:Château de Montbrun|Montbrun]] •
[[:fr:Château de Rochechouart|Rochechouart]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Lotaringiya ==
{{main|Lotaringiya}}
[[Fayl:Gombervaux.jpg|200px|thumb|Qombervo qəsri (''Château de Gombervaux'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Meurthe-et-Moselle.svg|20px]] [[Mört və Mözel]] (54)

[[:fr:Château de Blâmont|Blamont]] •
[[:fr:Château de Cons-la-Grandville|Cons-la-Grandville]] •
[[:fr:Château de Dieulouard|Dieulouard]] •
[[:fr:Château de Jaulny|Jaulny]] •
[[:fr:Château de Mousson|Mousson]] •
[[:fr:Château de Moyen|Moyen]] •
[[:fr:Château de Pierre-Percée|Pierre-Percée]] •
[[:fr:Château de Prény|Prény]]

;[[Fayl:Blason département fr Meuse.svg|20px]] [[Möz (departament)|Möz]] (55)

[[:fr:Gombervaux|Gombervaux]] •
[[:fr:Château de Hattonchâtel|Hattonchâtel]]

;[[Fayl:Blason département fr Moselle.svg|20px]] [[Mozel]] (57)

[[:fr:Château du Grand-Arnsberg|Grand-Arnsberg]] •
[[:fr:Château de Buy|Buy]] •
[[:fr:Château du Falkenstein|Falkenstein]] •
[[:fr:Château de Lutzelbourg|Lutzelbourg]] •
[[Malbuk qəsri|Malbuk]] •
[[:fr:Château de Ramstein|Ramstein]] •
[[:fr:Château de Rodemack|Rodemack]] •
[[:fr:Château de Rothenbourg|Rothenbourg]] •
[[:fr:Château des ducs de Lorraine|Ducs de Lorraine (Sierck)]] •
[[:fr:Château de Waldeck|Waldeck]]

;[[Fayl:Blason département fr Vosges.svg|20px]] [[Vogezlər]] (88)

[[:fr:Forteresse de Châtel-sur-Moselle|Châtel-sur-Moselle]] •
[[:fr:Château d'Épinal|Épinal]] •
[[:fr:Château de Fontenoy-le-Château|Fontenoy-le-Château]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Cənub-Pireney ==
{{main| Cənub-Pireney}}
[[Fayl:Chateau Foix.jpg|200px|right|thumb|Fua qəsri (''Château de Foix'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Ariège.svg|20px]] [[Aryej]] (09)

[[:fr:Château de Foix|Foix]] •
[[:fr:Château de Lagarde|Lagarde]] •
[[:fr:Château de Lasserre|Lasserre]] •
[[:fr:Château de Montaillou|Montaillou]] •
[[:fr:Montségur|Montségur]] •
[[:fr:Château de Roquefixade|Roquefixade]] •
[[:fr:Château d'Usson|Usson]]

;[[Fayl:Blason comtes de Rodez.svg|20px]] [[Averon (departament)|Averon]] (12)

[[:en:Castles in Aveyron|Castles in Aveyron]]{{ref-en}} •
[[:fr:Château de Belcastel|Belcastel]] •
[[:fr:Château de Calmont d'Olt|Calmont d’Olt]] •
[[:fr:Château de Coupiac|Coupiac]] •
[[:fr:Château de Fayet|Fayet]] •
[[:fr:Château Inférieur|Inférieur]] •
[[:fr:Château de Latour-sur-Sorgues|Latour-sur-Sorgues]] •
[[:fr:Château de Montaigut|Montaigut]] •
[[:fr:Château de Najac|Najac]] •
[[:fr:Château de Peyrelade|Peyrelade]] •
[[:fr:Château de Pruines|Pruines]] •
[[:fr:Château de Saint-Izaire|Saint-Izaire]] •
[[:fr:Mouret (Aveyron)|lLa Servayrie]] •
[[:fr:Château de Sévérac|Sévérac]] •
[[:fr:Château de Vezins|Vezins]]

;[[Fayl:Blason département fr Haute-Garonne.svg|20px]] [[Yuxarı Qaronna]] (31)

[[:fr:Château d'Aurignac|Aurignac]] •
[[:fr:Château de Boussan|Boussan]] •
[[:fr:Château de Brax|Brax]] •
[[:fr:Château de Calmont|Calmont]] •
[[:fr:Château de Cambiac|Cambiac]] •
[[:fr:Château de Castagnac|Castagnac]] •
[[:fr:Château de Fourquevaux|Fourquevaux]] •
[[:fr:Château de Galié|Galié]] •
[[:fr:Château de Jean|Jean]] •
[[:fr:Château de Labastide-Paumès|Labastide-Paumès]] •
[[:fr:Château de Laréole|Laréole]] •
[[:fr:Château de Larroque|Larroque]] •
[[:fr:Château de Latoue|Latoue]] •
[[:fr:Château de Launac|Launac]] •
[[:fr:Château de Montespan|Montespan]] •
[[:fr:Château de Pibrac|Pibrac]] •
[[:fr:Château de Pinsaguel|Pinsaguel]] •
[[:fr:Château de Rudelle|Rudelle]] •
[[:fr:Château de Saint-Élix-le-Château|Saint-Élix-le-Château]] •
[[:fr:Château de Saint-Élix-Séglan|Saint-Élix-Séglan]] •
[[:fr:Château Sainte-Marie|Sainte-Marie]] •
[[:fr:Château de Saint-Félix-Lauragais|Saint-Félix-Lauragais]] •
[[:fr:Château de Saint-Jory|Saint-Jory]] •
[[:fr:Château de Saint-Paul-d'Oueil|Saint-Paul-d’Oueil]] •
[[:fr:La Salvetat-Saint-Gilles|Salvetat-Saint-Gilles]] •
[[:fr:Château de Sarremezan|Sarremezan]] •
[[:fr:Château de Vallègue|Vallègue]] •
[[:fr:Château de Vieillevigne|Vieillevigne]] •
[[:fr:Château de Villefranche|Villefranche]]

;[[Fayl:Blason département fr Gers.svg|20px]] [[Jer (departament)|Jer]] (32)

[[:en:Castles in Gers|Castles in Gers]]{{ref-en}} •
[[:fr:Château de Bouvées|Bouvées]] •
[[:fr:Château de Flamarens|Flamarens]] •
[[:fr:Château d' Homps|Homps]] •
[[:fr:Château de Lacassagne|Lacassagne]] •
[[:fr:Château de Larressingle|Larressingle]] •
[[:fr:Château de Mérens|Mérens]] •
[[:fr:Château de Thibault de Termes|Thibault de Termes]]

;[[Fayl:Blason département fr Lot.svg|22px]] [[Lo (departament)|Lo]] (46)

[[:fr:Château de Castelnau-Bretenoux|Castelnau-Bretenoux]] •
[[:fr:Château de Larroque-Toirac|Larroque-Toirac]]

;[[Fayl:Blason département fr Hautes-Pyrénées.svg|20px]] [[Yuxarı Pireney]] (65)

[[:fr:Château fort de Lourdes|Lourdes]] •
[[:fr:Château de Mauvezin|Mauvezin]]

;[[Fayl:Blason département fr Tarn.svg|20px]] [[Tarn (departament)|Tarn]] (81)

-

;[[Fayl:Blason département fr Tarn-et-Garonne.svg|20px]] [[Tarn və Qaronna]] (82)

[[:fr:Château de Bruniquel|Bruniquel]]

&lt;small&gt;([[#top|→Top]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Nor-Pa-de-Kale ==
{{main|Nor-Pa-de-Kale}}

;[[Fayl:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|20px]] [[Nor (departament)|Nor]] (59)

-

;[[Fayl:Pas de Calais Arms.svg|20px]] [[Pa-dе-Kale (departament)]] (62)

[[:fr:Château de Boulogne-sur-Mer|Boulogne]] •
[[:fr:Fort Risban|Fort Risban (Calais)]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Luara torpağı ==
{{main|Luara torpağı|Luara qəsrləri}}
[[Fayl:Chateau de Montsoreau Museum of contemporary art Loire Valley France.jpg|thumb|right|200px|[[Monsoro qəsri-Müasir incəsənət muzeyi]] (''Château de Montsoreau - Musée d'art contemporain'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Loire-Atlantique.svg|20px]] [[Luar-Atlantik]] (44)

[[:fr:Château de Blain|Blain]] •
[[:fr:Château de Clermont|Clermont]] •
[[:fr:Château de Clisson|Clisson]] •
[[:fr:Château des ducs de Bretagne|Ducs de Bretagne]] •
[[:fr:Château de Pornic|Pornic]]

;[[Fayl:Blason département fr Maine-et-Loire.svg|20px]] [[Men və Luara]] (49)

[[Anjer qəsri]] •
[[:fr:Château de Brézé|Brézé]] •
[[:fr:Château de Brissac|Brissac]] •
[[:fr:Montreuil-Bellay#Monuments et sites touristiques|Montreuil-Bellay]] •
[[Monsoro qəsri|Montsoreau qəsri]] •
[[:fr:Château du Plessis-Bourré|Plessis-Bourré]] •
[[:fr:Château de Saumur|Saumur]]

;[[Fayl:Blason département fr Mayenne.svg|20px]] [[Mayen (departament)]](53)

[[:fr:Château du Bois Thibault|Bois Thibault]] •
[[:fr:Château de Bouillé|Bouillé]] •
[[:fr:Château de Courtaliéru|Courtaliéru]] •
[[:fr:Château de Lassay|Lassay]] •
[[:fr:Château de Montjean|Montjean]] •
[[:fr:Château de Mortiercrolles|Mortiercrolles]] •
[[:fr:Donjon de Sainte-Suzanne (Mayenne)|Sainte-Suzanne]] •
[[:fr:Château de Thorigné-en-Charnie|Thorigné-en-Charnie]]

;[[Fayl:Blason du Maine.svg|20px]] [[Sarta]] (72)

-

;[[Fayl:Blason département fr Vendée.svg|20px]] [[Vandeya]] (85)

[[:fr:Château d'Apremont|Apremont]] •
[[:fr:Château de Noirmoutier|Noirmoutier]] •
[[:fr:Château de Tiffauges|Tiffauges]] •
[[:fr:Vieux-château de l'Île d'Yeu|Île d’Yeu]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Pikardiya ==
{{main|Pikardiya}}
[[Fayl:Photo Château-de-Coucy rempart 01.jpg|thumb|right|200px|[[Kusi qəsri]] (''Château de Coucy'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Aisne.svg|20px]] [[Ena (departament)|Ena]] (02)

[[Kusi qəsri]] (''Coucy'') •
[[:fr:Fère-en-Tardenois#Le Château de Fère-en-Tardenois|Fère-en-Tardenois]]

;[[Fayl:Blason département fr Oise.svg|20px]] [[Uaza (departament)|Uaza]] (60)

[[Perfon]]

;[[Fayl:Blason département fr Somme.svg|20px]] [[Somma (departament)|Somma]] (80)

[[:fr:Château de Ham|Forteresse de Ham]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Puatu-Şaranta ==

{{main|Puatu-Şaranta}}
[[Fayl:Château de St Jean d'Angle-Entrance.JPG|thumb|150px| [[Sen-Jan-d’Anql qəsri]] (''Château de Saint-Jean-d’Angle'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Charente.svg|20px]] [[Şaranta (departament)]] (16)

[[:fr:Château d'Angoulême|Angoulême]] •
[[:fr:Château de Barbezieux|Barbezieux]] •
[[:fr:Château de Marthon|Marthon]] •
[[:fr:Château de Montignac|Montignac-Charente]] •
[[:fr:Château de La Rochefoucauld|La Rochefoucauld]] •
[[:fr:Château de Verteuil|Verteuil]] •
[[:fr:Château de Villebois-Lavalette|Villebois-Lavalette]]

;[[Fayl:Blason département fr Charente-Maritime.svg|20px]] [[Dənizkənarı Şaranta]] (17)

[[:fr:Donjon de Fouras|Fouras]] •
[[:fr:Château de Montendre|Montendre]] •
[[:fr:Château de Nieul-lès-Saintes|Nieul-lès-Saintes]] •
[[:fr:Château de Saint-Jean-d'Angle|Saint-Jean-d’Angle]]

;[[Fayl:Blason département fr Deux-Sèvres.svg|20px]] [[Dö-Sevr]] (79)

[[:fr:Château d'Airvault|Airvault]] •
[[:fr:Château de Bressuire|Bressuire]] •
[[:fr:Château du Coudray-Salbart|Coudray-Salbart]] •
[[:fr:Château de la Guyonnière|La Guyonnière]] •
[[:fr:Château de Mursay|Mursay]] •
[[:fr:Château de Niort|Niort]] •
[[:fr:Château de Oiron|Oiron]] •
[[:fr:Château de Parthenay|Parthenay]] •
[[:fr:Château de Sanzay|Sanzay]] •
[[:fr:Château de Saint-Mesmin|Saint-Mesmin]]

;[[Fayl:Blason département fr Vienne.svg|20px]] [[Vyenna]] (86)

[[:fr:Château de Chambonneau|Chambonneau]] •
[[:fr:Château de Lusignan|Lusignan]] •
[[:fr:Château de Touffou|Touffou]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Provans-Alp-Kot-d'Azur ==

{{main|Provans-Alp-Kot-d'Azur}}
[[Fayl:Tarascon-chateau-roi-rene.jpg|thumb|200px|Taraskon qəsri (''Château de Tarascon'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Alpes-de-Haute-Provence.svg|20px]] [[Yuxarı Provans Alpları (departament)]] (04)

[[:fr:Citadelle de Sisteron|Citadelle de Sisteron]]

;[[Fayl:Blason département fr Hautes-Alpes.svg|20px]] [[Yuxarı Alplar]] (05)

-

;[[Fayl:Nice Arms.svg|20px]] [[Dənizkənarı Alplar]] (06)

-

;[[Fayl:Blason département fr Bouches-du-Rhône.svg|20px]] [[Buş-dü-Ron]] (13)

[[:fr:Château des Baux|Baux]] •
[[:fr:Château de l'Empéri|L’Empéri]] •
[[Замок Иф]] (''Château d’If'') •
[[:fr:Tarascon#Histoire|Tarascon]]

;[[Fayl:Blason département fr Var.svg|20px]] [[Var (departament)|Var]] (83)

[[:fr:Château de Pontevès|Pontevès]]

;[[Fayl:Blason département fr Vaucluse.svg|20px]] [[Voklüz (departament)]] (84)

-

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Ron-Əlp ==
{{main|Ron-Əlp}}
[[Fayl:Château des Adhémar 08 2006 058.jpg|thumb|right|200px|Ademar qəsri (''Château des Adhémar'')]]

;[[Fayl:Blason département fr Ain.svg|20px]] [[En (departament)|En]] (01)

-

;[[Fayl:Blason département fr Ardèche.svg|20px]] [[Ardeş (departament)]] (07)

[[:fr:Château de Crussol|Crussol]]

;[[Fayl:Blason département fr Drôme.svg|20px]] [[Drom (departament)|Drom]] (26)

[[:fr:Château des Adhémar|Adhémar]] •
[[:fr:Château de Grignan|Grignan]]

;[[Fayl:Blason département fr Isère.svg|20px]] [[İzer (departament)|İzer]] (38)

[[:fr:Château de l'Arthaudière|Arthaudière]] •
[[:fr:Château Bayard|Bayard (Pontcharra)]] •
[[:fr:Château de Fallavier|Fallavier]]

;[[Fayl:Blason département fr Loire.svg|20px]] [[Luara (departament)|Luara]] (42)

[[:fr:Château de Chalmazel|Chalmazel]] •
[[:fr:Château d'Essalois|Essalois]] •
[[:fr:Château de Grangent|Grangent]] •
[[:fr:Château de La Roche (Saint Priest la Roche)|La Roche]]

;[[Fayl:Blason département fr Rhône.svg|20px]] [[Rona (departament)]] (69)

[[:fr:Château de Pusignan|Pusignan]]''

;[[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|20px]] [[Savoyya]] (73)

[[:fr:Château des ducs de Savoie|Ducs de Savoie (Chambery)]]''

;[[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|20px]] [[Yuxarı Savoyya]] (74)

[[:fr:Château d'Annecy|Annecy]] •
[[:fr:Château de Menthon-Saint-Bernard|Menthon-Saint-Bernard]] •
[[:fr:Château de Montrottier|Montrottier]] •
[[:fr:Château de Sales|Sales]] •
[[:fr:Château de Thorens|Thorens]]

&lt;small&gt;([[#top|→Yuxarı]])&lt;/small&gt;

{{-}}

== Həmçinin bax ==
* [[Qəsr (tikili)]]

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = Category:Castles in France
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = 
| s           = 
| q           = 
| n           = 
| m           = 
}}
{{Fransa regionları}}

[[Kateqoriya:Fransa regionları]]
[[Kateqoriya:Fransa qəsrləri]]</text>
      <sha1>q0m2gmbfai6zjtfdx1obcg9au77qd4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lenkoran paroxodu (1845)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506677</id>
    <revision>
      <id>9037219</id>
      <parentid>9036161</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <origin>9037219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="rvihimhe1suz49f4ywtf3tjqq2ee7rj" xml:space="preserve">{{digər məna|Lənkəran (dəqiqləşdirmə)}}
{{Gəmi}}
&quot;'''Lenkoran'''&quot; ({{Dil-ru|Ленкорань}}) — Rusiya imperiyasına aid Xəzər donanmasının dəmir korpuslu təkərli [[paroxod]]. Adı Xəzər dənizinin cənub şəhəri [[Lənkəran|Lənkəranla]] bağlıdır.

== Paroxodun təsviri ==
Dəmir korpuslu təkərli paroxod. Gəminin uzunluğu 50,29 metr, eni 9,45 metr, suya oturma dərəcəsi 3,5 metr təşkil edir. Gəmiyə 100 at güclü [[buxar maşını]] quraşdırılıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.randewy.ru/nk/parohkf.html Пароходы Каспийской флотилии] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210302202122/http://www.randewy.ru/nk/parohkf.html |date=2021-03-02 }} (rusca). randewy.ru&lt;/ref&gt;

== Xidmət tarixi ==
&quot;Lenkoran&quot; təkərli paroxodun əsası Hollandiyada qoyulub. Dağıdılmış şəkildə Həştərxana gətirilib, orada toplanmışdı və 1845-ci ilin oktyabrında suya buraxıldı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;Kura&quot; və &quot;Tarki&quot; parxodları ilə birlikdə 1845-ci ildə [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizində]] gəmiçiliyin əsasını qoyan ilk paroxodlardan idi.&lt;ref&gt;[http://hrono.ru/biograf/bio_a/arkas_na.php Николай Андреевич Аркас] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201001152515/http://hrono.ru/biograf/bio_a/arkas_na.php |date=2020-10-01 }} (rusca). hrono.ru&lt;/ref&gt;

1855-ci ildə leytenant N.T, Yefimovun komandanlığı altında&lt;ref&gt;[http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/ose/e.php Оренбургская Шевченковская энциклопедия] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181211063203/http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/ose/e.php |date=2018-12-11 }} (rusca). kraeved.opck.org. &lt;/ref&gt; Xəzər dənizinin şərq hissəsinin limanları üzrə hərəkət edirdi. Leytenant N.T, Yefimovun Novopetrovskda sürgün çəkən [[Taras Şevçenko]] ilə yaxşı tanışlıq əlaqələri vardır, rəssam gəminin heyət üzvləri ilə tez-tez ünsiyyətdə olurdu və öz işlərini onlara göstərirdi.

1860-cı ildə paroxod &quot;[[Kavkaz və Merkuriy]]&quot; cəmiyyətinə verildi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* ''Широкорад А. Б.'' 200 лет парусного флота России / Под ред. А. Б. Васильева. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: «Вече», 2007. — Т. 3. — 448 с. (''rusca'')
* ''Чернышёв А. А.'' Российский парусный флот. Справочник. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Воениздат. — (Корабли и суда Российского флота). (''rusca'')

[[Kateqoriya:Gəmi tipləri]]</text>
      <sha1>rvihimhe1suz49f4ywtf3tjqq2ee7rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037221</id>
      <parentid>9037219</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>kateqoriya</comment>
      <origin>9037221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="8wwr2cp2vrolajqqlap8xa8666hoysw" xml:space="preserve">{{digər məna|Lənkəran (dəqiqləşdirmə)}}
{{Gəmi}}
&quot;'''Lenkoran'''&quot; ({{Dil-ru|Ленкорань}}) — Rusiya imperiyasına aid Xəzər donanmasının dəmir korpuslu təkərli [[paroxod]]. Adı Xəzər dənizinin cənub şəhəri [[Lənkəran|Lənkəranla]] bağlıdır.

== Paroxodun təsviri ==
Dəmir korpuslu təkərli paroxod. Gəminin uzunluğu 50,29 metr, eni 9,45 metr, suya oturma dərəcəsi 3,5 metr təşkil edir. Gəmiyə 100 at güclü [[buxar maşını]] quraşdırılıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.randewy.ru/nk/parohkf.html Пароходы Каспийской флотилии] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210302202122/http://www.randewy.ru/nk/parohkf.html |date=2021-03-02 }} (rusca). randewy.ru&lt;/ref&gt;

== Xidmət tarixi ==
&quot;Lenkoran&quot; təkərli paroxodun əsası Hollandiyada qoyulub. Dağıdılmış şəkildə Həştərxana gətirilib, orada toplanmışdı və 1845-ci ilin oktyabrında suya buraxıldı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;Kura&quot; və &quot;Tarki&quot; parxodları ilə birlikdə 1845-ci ildə [[Xəzər dənizi|Xəzər dənizində]] gəmiçiliyin əsasını qoyan ilk paroxodlardan idi.&lt;ref&gt;[http://hrono.ru/biograf/bio_a/arkas_na.php Николай Андреевич Аркас] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201001152515/http://hrono.ru/biograf/bio_a/arkas_na.php |date=2020-10-01 }} (rusca). hrono.ru&lt;/ref&gt;

1855-ci ildə leytenant N.T, Yefimovun komandanlığı altında&lt;ref&gt;[http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/ose/e.php Оренбургская Шевченковская энциклопедия] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181211063203/http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/ose/e.php |date=2018-12-11 }} (rusca). kraeved.opck.org. &lt;/ref&gt; Xəzər dənizinin şərq hissəsinin limanları üzrə hərəkət edirdi. Leytenant N.T, Yefimovun Novopetrovskda sürgün çəkən [[Taras Şevçenko]] ilə yaxşı tanışlıq əlaqələri vardır, rəssam gəminin heyət üzvləri ilə tez-tez ünsiyyətdə olurdu və öz işlərini onlara göstərirdi.

1860-cı ildə paroxod &quot;[[Kavkaz və Merkuriy]]&quot; cəmiyyətinə verildi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* ''Широкорад А. Б.'' 200 лет парусного флота России / Под ред. А. Б. Васильева. — 2-е изд. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: «Вече», 2007. — Т. 3. — 448 с. (''rusca'')
* ''Чернышёв А. А.'' Российский парусный флот. Справочник. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Воениздат. — (Корабли и суда Российского флота). (''rusca'')
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə gəmilər]]</text>
      <sha1>8wwr2cp2vrolajqqlap8xa8666hoysw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turizm tələbatı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517459</id>
    <revision>
      <id>9037413</id>
      <parentid>5828647</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="1g0r6z9ox322h2tdcqyc4d6c9dxiyu5" xml:space="preserve">Məşhur amerika alimi marketoloqu Maslou hesab edir ki, müxtəlif vaxtlarda [[İnsan|insanları]] müxtəlif tələbatlar hərəkətə gətirir. Bu tələbatlar iyerarxiya əhəmiyyətinə görə ən böyüyündən-ən kiçiyinə qədər sıralanır&lt;ref&gt;Sabir Rəhimov Turizm-ekskursiya işinin təşkili Bakı 2004&lt;/ref&gt;.
# Fizioloji tələbatlar və özünəqoruma tələbatı
# Sosial tələbatlar (görüşlər, [[dostluq]])
# Özünə hörmət [[Tələbat|tələbatı]]
# Özünətəsdiq tələbatı

== Turizm tələbatı ==
Bunlar eyn zamanda [[turizm]] tələbatına da aiddir və 5 qrupa bölünürlər6
# Təbiət amilləri (istirahətin [[Coğrafiya|coğrafi]] məkanı, [[iqlim]], [[flora]] və s.)
# İstirahət yerinin [[Sosial dövlət|sosial]]-iqtisadi inkişaf səviyyəsi (ölkənin dili, iqtisadiyyat və mədəniyyət səviyyəsi)
# Turizm sənayesinin maddi bazası (nəqliyyat, mehmanxanalar, [[Qida|qidalanma]] müəssisələri)
# İstirahət yerinin infrastrukturu ([[kommunikasiya sistemi]], [[Yol|yollar]], işıqlandırma və s)
# Turizm təklifi (qonaqpərvərlik resursları, [[idman]], [[əyləncə]] və s.)

== Turizm xidmətinin marketinqi ==
Müştərilərin tələbatının aşkar edilməsi və ona uyğun müəyyən xidmətin göstərilməsi yolu ilə turizm məhsulunun satışının təmin olunması üzrə fəaliyyətdir.

== Xarici keçid ==
* [http://gakh.cls.az/front/files/libraries/1524/books/585607580.pdf TURİZMİN İQTİSADİYYATI VƏ İDARƏ EDİLMƏSİ] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170516212126/http://gakh.cls.az/front/files/libraries/1524/books/585607580.pdf |date=2017-05-16 }}

== Həmçinin bax ==
* [[Turizm]]
* [[Turizmin növləri]]

== İstinad ==
[[Kateqoriya:Turizm növləri]]</text>
      <sha1>1g0r6z9ox322h2tdcqyc4d6c9dxiyu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cənub-Şərqi Şirvan düzü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520419</id>
    <revision>
      <id>9037303</id>
      <parentid>5149916</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="m5n6uuu8jmc41miwg435wctlw7n9w08" xml:space="preserve">{{Düzənlik
|Adı                = Cənub-Şərqi Şirvan düzü
|Yerli adı          = 
|Şəkil              = 
|Şəklin izahı     = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 39.7192|lat_min =0|lat_sec =0
 |lon_dir = E|lon_deg = 49.3005|lon_min =0|lon_sec =0
 |CoordScale        = 
|Ölkə               = Azərbaycan
|Rayon              = [[Salyan rayonu|Salyan]], [[Neftçala rayonu|Neftçala]]
|Rayon 1            =
|Mütləq hündürlüyü  =
|Eni                = 
|Uzunluğu           = 
|Sahəsi             = 
|Çay                = [[Kür]]
|Göl                = 
|Yer xəritəsi       = Qafqaz
|Sərgi              = Qafqazın fiziki xəritəsi
|Yer xəritəsi 1     = Azərbaycan
|Sərgi 1            = Azərbaycanın fiziki xəritəsi
|Vikianbar          = 
}}

'''Cənub-Şərqi Şirvan düzü'''&lt;ref&gt;[https://mapcarta.com/13145810 Cənub-Şərqi Şirvan düzü]&lt;/ref&gt; — [[Kür çayı]]nın sol sahilində, Kür çayı ilə Xəzər dənizi arasındakı ərazidə yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsi Salyan rayonuna daxildir. Düz palçıq vulkanlarının yayıldığı ərazilərdəndir. Düz Yuxarı şirvan kanalının qidalandırdığı Çala göllərinə sahibdir. Ərazisində [[Şirvan Milli Parkı]] yerləşir. Çöl, yarımsəhra lanşaftına sahibdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>m5n6uuu8jmc41miwg435wctlw7n9w08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mülayim enliklərin musson iqlimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520754</id>
    <revision>
      <id>9037408</id>
      <parentid>5832419</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="4jseth54qtd4uftpljfardh2sajp7sg" xml:space="preserve">'''Mülayim iqlimlərin musson tipi-''' Alisovun bölgüsünə əsasən bu iqlim tipi ayrılmış və [[Şərqi Asiya]]da yayılmışdır. [[Rusiya]] ərazisində [[Sakit okean]] sahili əraziləri, [[Kanada]]nın sahilləri və [[Argentina]] üçün xarakterikdir.&lt;ref&gt;''Муссонный климат'' — статья из Большой советской энциклопедии. &lt;/ref&gt;

== Şimal yarımkürəsi ==
[[Şərqi Asiya]]da bu iqlim tipi [[musson]]dur. Belə ki, [[Mülayim enliklərin iqlimi|mülayim enliklərin]] [[musson]] iqlim tipi subtropik və tropik mussonların davamı olub şimali [[Kamçatka]]ya qədər davam edir. Beləliklə, Primorsk əyalətində, [[Kamçatka]]nın və [[Yaponiya]]nın şimalında və [[Çin Xalq Respublikası|Çin]]in şimal-şərqində yayılmışdır. Qışda materikin şərq qurtaracaqları [[Asiya]] antisiklonunun təsirinə məruz qalır, az buludlu və az yağışlı dövr müşahidə edilir. Yayda isə [[siklon]]ların təsiri ilə ərazidə yağıntıların miqdarı xeyli artır. Xabarski əyalətində iyul ayının orta temperaturu +22 °C, yanvar ayının orta temperaturu isə −20 °C, orta illik yağıntıların miqdarı isə 684 mm olur. Yalnız oktyabr-mart aylarında 74 mm yağıntı düşür. [[Qış]] yaydan az yağıntılı olur. Sapporoda, avqust ayında orta temperatur +21 °C, yanvar −6 °C, illik yağıntıların miqdarı isə 1040 mm yağış, qış aylarında 540 mm, yayda isə 500 mm olur. [[Kamçatka]]da ildə iyul ayında orta temperatur +15 °C, yanvar −18 °C; illik yağıntıların miqdarı 460 mm, qış aylarında isə 210 mm olur.

[[Kanada]] və [[Nyufaundlend]]in [[Atlantik okean|Atlantik]] sahillərində, [[musson]] iqlim tipi zəifdir və ya yoxdur. Burada qış ayları [[Asiya]]nın şərqində olduğu kimi soyuq deyil, yay ayları isə oradan daha isti olur. Belə ki, Qalifaksda iyul və avqust aylarının orta temperatur +18 °C, yanvar −4 °C, yağıntıların illik miqdarı isə 1420 mm təşkil edir.

== Cənub yarımkürəsi ==
[[Cənubi Amerika]]nın şərq hissəsində 38°-52°-lik enlikləri [[Pataqoniya]] yaylasını, [[And dağları]]ndan [[Atlantik okean]]ına qədər ərazini əhatə edir. Həmçinin [[And]] dağları [[Sakit okean]]dan gələn soyuq hava kütlələrinin qarşısını kəsir, [[Pataqoniya]]ya onların daxil olmasına mane olur. Lakin cənubdan gələn soyuq hava kütlələri əraziyə rahatlıqla daxil olur. [[Pataqoniya]]nın əksər hissəsinə illik yağıntıların miqdarı 120–200 mm-dir, yay aylarında onların miqdarı az olub, 20–30 mm-ə çatır. Orta yanvar temperaturu şimalda +20 °C-dən, cənubda +10 ° C-yə qədər olur. Puerto Santa-Kruzda iyul və iyun aylarının orta temperatur +2 °C, yanvar +15 °C; yağıntıların orta miqdarı isə hər il 140 mm olur. &lt;center&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
|-
|[[Fayl:Landschaft von Patagonien.jpg|border|196px]]
|[[Fayl:Brat i sestra nakhodka.jpg|border|196px]]
|[[Fayl:Shoal Bay.jpg|border|196px]]
|[[Fayl:BlickaufSapporo.JPG|border|196px]]
|-
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;small&gt;''[[Pataqoniya]]''&lt;/div&gt;
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;small&gt;''[[Dənizsahili əyalət]] (возле [[Naxodka (şəhər)|Naxodka]])''&lt;/div&gt;
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;small&gt;''[[Nyu-faunland]]''&lt;/div&gt;
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;small&gt;''[[Yaponiya]] ([[Sapporo]])''&lt;/div&gt;
|}
&lt;/center&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Şərqi Asiya]]
* [[İqlim]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:İqlim zonaları]]</text>
      <sha1>4jseth54qtd4uftpljfardh2sajp7sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rauf Qasımov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528317</id>
    <revision>
      <id>9037314</id>
      <parentid>5510296</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="81gwk3kw2q41hcur9fwdhovxh2vpjwe" xml:space="preserve">{{Alim 
 |adı                  = Rauf Qasımov
 |orijinal adı         = Rauf Cabbar oğlu Qasımov
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = Tibb
 |elmi dərəcəsi        = Tibb elmləri doktoru
 |elmi adı             = 
 |iş yeri              = A.L.Polenov adına Rusiya Elmi‑Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutu.
 |alma-mater           =  
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}'''Rauf Qasımov''' ([[Azərbaycan dili|azərb.]] ''Qasımov Rauf Cabbar oğlu;'' {{DVTY}}) — Tibb elmləri doktoru, professor. Professor A. L. Polenov adına Rusiya Elmi‑Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutunun şöbə müdiri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həyatı ==
Qasımov Rauf Cabbar oğlu 1943-cü il martın 5-də [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] [[Tovuz rayonu|Tovuz rayonunun]] [[Qoşakənd|Qoşa kəndində]] anadan olub. 1968-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti) fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Elə həmin il Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin təyinatı ilə professor A. L. Polenov adına Leninqrad Neyrocərrahiyyə İnstitutunun (ölkənin qocaman elmi müəssisəsi və dünyada ilk elmi-praktiki neyrocərrahiyyə institutu 1926-cı ildə yaradılıb; hazırda professor A. L. Polenov adına Rusiya Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutu adlanır, 2015-ci ildən Şimal-Qərb Federal Tibbi Tədqiqat Mərkəzinin filialıdır) ordinatura və aspiranturasına göndərilib. 1973-cü ildə R. Qasımov ağır kəllə-beyin zədəsi ilə beyin oksidləşdirmə-reduksiya proseslərinin pozuntusuna həsr edilmiş namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Əldə edilmiş məlumatlar əsasında, o, bu pozuntuların medikamentoz korreksiyası metodlarını işləyib hazırlayıb. Dağılmış beyin ocaqlarının mövcudluğu ilə ağır kəllə-beyin zədələrinin diaqnostikası və müalicəsinə həsr olunan doktorluq dissertasiyasını R. Qasımov 1989-cu ildə müdafiə edib. Professor R. Qasımov tərəfindən tibbi praktikada ilk dəfə beyin yarımkürələrinin böyük dağılma ocaqlarının mövcudluğu ilə ağır kəllə-beyin zədələrinin kliniki gedişi tipi nəzərə alınmaqla ilkin diaqnoz və fərqli cərrahi taktika sistemi hazırlanıb. Klinik və cərrahi mövqedən beynin dağılma ocaqlarının xarakterik formaları və kliniki gedişi tədqiq və təsvir edilib. Onun klinik-fizioloji, klinik-bioloji və neyrohistoloji araşdırmaları əsasında beyin yarımkürələrinin dağılma ocaqlarının kompleks müalicəsi metodu hazırlanıb. R. Qasımovun tətbiq etdiyi yeni reanimasiya metodları – dərman vasitələrinin regional daxili arterial infuziyaları – qan dövranının təkrar yaranan pozuntularının qarşısını almaqla beyin toxumasının nekrozunun artmasını dayandıra bilər. R. Qasımovun təşəbbüsü ilə onun rəhbərlik etdiyi şöbədə reanimasiya və intensiv terapiya palataları təşkil olunub, kəllə qübbəsi və onurğa sümüklərində bərpa əməliyyatları kompleksi, eləcə də bir sıra reabilitasiya tədbirləri hazırlanıb və tətbiq olunub. 1999-cu ildə R. Qasımov &quot;Rusiya Federasiyasının Əməkdar Həkimi&quot;, 2007-ci ildə &quot;Rusiya Federasiyasının Əməkdar Elm İşçisi&quot; fəxri adları ilə təltif olunub. İnstitut isə 2015-ci ildə, o cümlədən R. Qasımovun əməyi sayəsində, &quot;nevrologiya&quot;, &quot;neyrocərrahiyyə&quot; nominasiyalarında [[Sankt-Peterburq|Sankt-Peterburqun]] ən yaxşı klinikaları reytinqinin laureatı diplomu alıb. Professor R. Qasımov 300-dən çox elmi məqalənin, neyrocərrahiyyənin müxtəlif aspektlərinə həsr olunan 4 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun patentlə müdafiə olunan neyrocərrahiyyə praktikası sahəsinə aid 19 ixtirası var. O, elmlər doktoru dərəcəsi verilməsi üzrə Rusiya Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutunun Elmi Şurasının üzvüdür. Onun rəhbərliyi altında onlarla magistr və doktorluq dissertasiyası hazırlanıb və müdafiə edilib. R. Qasımov — əməliyyat aparan cərrahdır. Bir çox xəstə onun &quot;qızıl əllər&quot;i və unikal həkim həssaslığı haqqında tərifli rəylər və minnətdarlıq sözləri yazıb. Elmi-Tədqiqat İnstitutunun pasiyentlərindən biri qeyd edib: &quot;Rauf Qasımov Azərbaycanın qürurudur&quot;. Onun yolunu professor A. L. Polenov adına Rusiya Elmi-Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutunda işləyən oğlu Vüqar Qasımov davam etdirir. R. Qasımov &quot;Sankt-Peterburqun 300 illiyi xatirəsinə&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |first=Mətanət |last=Bağıyeva |date=2016 |title=Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası |url=https://ia601508.us.archive.org/31/items/XaricdeYasayanAzerbaycanlilar/xaricde%20yasayan%20azerbaycanlilar.pdf |language=az |publisher=&quot;Papirus NP&quot; |page= |pages= |location=Bakı |isbn=978-9952-8299-1-4 |archiveurl=https://ia601508.us.archive.org/31/items/XaricdeYasayanAzerbaycanlilar/xaricde%20yasayan%20azerbaycanlilar.pdf |archivedate=2017-10-21 |access-date=2017-10-21 |ref= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Rəna Zinçenko]]
* [[Sabir Həbibov]]
* [[Bahadur Eyvazov]]
* [[Tamerlan Əliyev]]

[[Kateqoriya:Tibb elmləri doktorları]]</text>
      <sha1>81gwk3kw2q41hcur9fwdhovxh2vpjwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yu Nesbö</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530202</id>
    <revision>
      <id>9037428</id>
      <parentid>8036261</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raana03</username>
        <id>350044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biblioqrafiya */ Olmayan kitabı və ilini əlavə etdim.</comment>
      <origin>9037428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9312" sha1="7g73pze602wbyhj28n2o8ztp9xpjqdm" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Yu Nesbö
 |orijinal adı      = {{lang-no|Jo Nesbø}}
 |digər adları      = 
 |şəkil             = Jo Nesbo.jpg
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = Yu Nesbö 2008-ci ildə.
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 29.03.1960
 |doğum yeri        = Oslo, {{NOR}}
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = {{NOR}}
 |milliyyəti        = norveçli
 |uşağı             = 1
 |təhsili           = Norveç İqtisadiyyat Məktəbi
 |ixtisası          = iqtisadçı
 |fəaliyyəti        = yazıçı
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = cinayət, müəmma, uşaq
 |ilk əsəri         = [[Yarasa (Yu Nesbö romanı)|Yarasa]] (1997)
 |tanınmış əsərləri = &quot;Harri Hole&quot; seriyası
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = {{URL|http://www.jonesbo.com/}}
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Yu Nesbö''' ({{lang-no|Jo Nesbø}}; d. 29 mart 1960, [[Oslo]]) – [[Norveçlilər|norveçli]] yazıçı, musiqiçi, keçmiş iqtisadçı və müxbir. Əsərləri 40-dan çox dilə tərcümə edilmiş, 30 milyon nüsxə satılmışdır.

Yu Nesbö ən çox inspektor [[Harri Hole]] haqqında olan cinayət romanı seriyasına və [[Di Derre]] rok qrupunun mahnı yazarı kimi tanınır. 2007-ci ildə Doktor Proktor haqqında uşaq kitabları yazmışdır. 2011-ci ildə &quot;Kəllə ovçuları&quot; romanı, 2017-ci ildə isə &quot;[[Qar adamı (Yu Nesbö romanı)|Qar adamı]]&quot; romanı əsasında eyniadlı film çəkilmişdir.

== Həyatı ==
Yu Nesbö 29 mart 1960-cı ildə [[Oslo]] şəhərində anadan olmuş, lakin [[Molde]] şəhərində böyümüşdür. Anası kitabxanada işlədiyindən gələcək yazıçının ədəbiyyata olan həvəsi erkən yaşlarından başlamışdır. Gənc yaşlarında futbolla maraqlanan Nesbö, sonralar dizindən travma alana kimi &quot;Molde&quot; futbol klubunda çıxış etmişdir. Futbola olan marağından dolayı məktəbdə qiymətlərinin yaxşı olmaması ona universitetə qəbul olmağa imkan vermir. Məktəbi bitirdikdən sonra 3 il əsgərlikdə olduğu müddətdə aktiv şəkildə biliklərini təkmilləşdirməklə məşğul olur. Əsgərliyi bitirdikdən sonra [[Norveç İqtisadiyyat Məktəbi]]nə qəbul olan Nesbö iqtisadçı kimi məzun olur. Yazıçılıq karyerasına başlamazdan öncə frilans jurnalist və stokbroker kimi işləmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jo Nesbo, the next Stieg Larsson?|author=Monica Hesse|newspaper=The Washington Post|date=3 May 2011|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/jo-nesbo-the-next-stieg-larsson-the-norwegian-author-is-no-fan-of-the-thought/2011/05/03/AFdj3GhF_story.html|accessdate=5 September 2012|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416075243/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/jo-nesbo-the-next-stieg-larsson-the-norwegian-author-is-no-fan-of-the-thought/2011/05/03/AFdj3GhF_story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Nesbö həvəskar alpinisdir və 7c&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = https://www.theguardian.com/theobserver/2012/mar/11/jo-nesbo-harry-hole-interview
 |title        = Jo Nesbø: 'I am a vulture'
 |author       = Andrew Anthony
 |date         = 2012-03-11
 |publisher    = [[The Observer]]
 |accessdate   = 2014-07-27
 |lang         = en
 |archive-date = 2014-10-29
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20141029200421/http://www.theguardian.com/theobserver/2012/mar/11/jo-nesbo-harry-hole-interview
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt; kateqoriyalı Alp cığırı ilə qalxıb.
Bundan əlavə, Nesbö Norveçin [[Di Derre]] rok qrupunun əsas vokalisti və mahnı yazarıdır. 2008-ci ildə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yaşayan uşaqlara yazı yazıb oxumağı oyrətməyə kömək etmək məqsədilə &quot;Harri Hoıe&quot; fondunu təsis edib. Hazırda Osloda keçmiş həyat yoldaşına və qızına yaxın yaşayır.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://skattelister.no/skatt/profil/jo-nesbo-34023669/|title=Tax Information 2009|website=Skattelister.no|accessdate=12 November 2017|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023061352/http://skattelister.no/skatt/profil/jo-nesbo-34023669/|archivedate=23 October 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Yu Nesbö '''''Salomonsson Agency''''' agentliyini təmsil edir.

Nesbö 1997-ci ildə ilk romanı olan [[Yarasa (Yu Nesbö romanı)|Yarasa]] kitabını çap elətdirir və [[Harri Hole]] haqqında yazılan romanlar seriyasının başlanğıcını qoyur. Bu əsəri yazmağa onu uzun müddət Avstraliyada yaşadığı müddət ərzində təsirləndiyi hadisələr ilhamlandırır. Bu əsər çap olunduqdan sonra sensasiya yaradır və tənqidçilər tərəfindən &quot;ani bestseller&quot; adlandırılır. Bu əsərə görə yazıçı &quot;Şüşə açar&quot; mükafatına layiq görülür.

2007-ci ildə uşaqlar üçün ilk kitabı olan &quot;Doktor Proktor və onun sehrli tozu&quot; əsərini yazan yazıçı Doktor Proktor haqqında yazılan romanlar seriyasının başlanğıcını qoyur.

Yazıçının yaradıcılığının əsas xüsusiyyəti əsərin baş qəhrəmanının tədqiq edəcəyi hadisələrlə şəxsi taleyinin dərindən bağlanmış olmasıdır.

=== [[Harri Hole]] haqqında romanlar seriyası ===
Bu seriya əvvəllər kriminal polis əməkdaşı olan, sonradan isə Milli Cinayətkarlığa Qarşı Mübarizə Xidmətinə (KRİPOS) keçən Harri Holenin fəaliyyətindən bəhs edir.

Yazar özü açıqlayır ki, Harri adını uşaqlıqda futbol oynayanda tanıdığı bir futbolçunun adından, Holeni isə uşaq vaxtı nənəsinin onu qorxutduğu polisin adından götürüb.

Harri Hole alkoqolozmdən əziyyət çəkir (alkoqolla mübarizə seriyaya daxil olan butun kitabları əhatə edir), Norveçin paytaxtında baş verən cinayətlərin üstünün açılmasında işləyir, ara-sıra xarici ölkələrdə baş verən cinayətlərin üstünü açmaq üçün o öıkələrə səyahət edir. Spirtli içki aludəçisi olmağına və çətin xarakterinə baxmayaraq, Hole seriyalı qatilləri, bank oğrularını və [[Oslo]]da olan Rusiya mafiyasının üzvlərini tutur və cinayətlərin üstünü açır. Harri Hole nəzərəçarpacaq vaxtını alkoqolizmdən irəli gələn gecə kabusları ilə mübarizəyə sərf edir. Hole vəfat etmiş dostlarından ötrü kədərlənir və onların obrazları ona keçmişi xatırladır. Bu seriyaya daxil olan kitabların çoxunda təhlükədə olan qadın haqda bəhs olunur.

=== Doktor Proktor haqqında romanlar seriyası ===
Doktor Proktor haqqında romanlar seriyasına daxil olan kitablarda sərsəm professor və parlayacaq vaxtlarını gözləyən dostları balaca qız Lise və balaca oğlan Bulle haqqında bəhs olunur. Hərdən üfüqdə şər qüvvələri təmsil edən Truls və Tryum Trane əkizləri də görsənir. Əsərlər Roald Dalın əsərlərinin ruhunda yazılıb.

Yu Nesbönün özünün dediyinə görə bu seriyaya daxil olan kitabları yazmağı ondan qızı xahiş edib. Hətta xahiş edib ki, əsər bir professor, özü yaşda bir qız və lap balaca bir oğlan haqqında olsun. Yazıçı bildirir ki, uydurduğu nağıllar qızının o qədər xoşuna gəlir ki, hətta bağçadakı dostlarını da atasının hekayələrinə qulaq asmaq üçün evə dəvət edirdi. İlk başda sadəcə hekayə quran yazıçı yaratdığı personajla o qədər maraqlanır ki, sonralar Doktor Proktor haqqında romanlar seriyası yazır. Bu seriyaya daxil olan &quot; Doktor Proktor və onun sehrli tozu&quot; adlı əsəri 2014-cü ildə Norveç kinokompaniyası tərəfindən ekranlaşdırılmışdır.

== Biblioqrafiya ==

=== [[Harri Hole]] seriyası ===
{{siyahı sütunlarla |1|
* 1997 - [[Yarasa (Yu Nesbö romanı)|Yarasa]] 
* 1998 - [[Tarakanlar (Yu Nesbö romanı)|Tarakanlar]] 
* 2000 - [[Qızılgərdan (Yu Nesbö romanı)|Qızılgərdan]] 
* 2002 - [[Nemesis (Yu Nesbö romanı)|Nemesis]] 
* 2003 - [[Şeytanın ulduzu]] 
* 2005 - [[Xilaskar (Yu Nesbö romanı)|Xilaskar]] 
* 2007 - [[Qar adam (Yu Nesbö romanı)|Qar adam]] 
* 2009 - [[Bəbir (Yu Nesbö romanı)|Bəbir]] 
* 2011 - [[Kabus (Yu Nesbö romanı)|Kabus]] 
* 2013 - [[Polis (Yu Nesbö romanı)|Polis]] 
* 2017 - [[Yanğı (Yu Nesbö romanı)|Yanğı]] 
* 2019 - [[Bıçaq (Yu Nesbö romanı)|Bıçaq]]
}}

=== Doktor Proktor seriyası ===
{{siyahı sütunlarla |1|
* 2007 - &quot;Doktor Proktor və onun sehrli tozu&quot;
* 2008 - &quot;Doktor Proktor və onun zaman makinası&quot;
* 2010 - &quot;Doktor Proktor və dünyanın sonu&quot;
* 2014 - &quot;Doktor Proktor və böyük soyğun&quot;
}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Rəsmi saytı|www.jonesbo.com/}}
* [http://knigosearch.com/database/item/nesbyo-yu Yu Nesbönün bioqrafiyası] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150101161813/http://knigosearch.com/database/item/nesbyo-yu |date=2015-01-01 }}
{{Yu Nesbö}}

[[Kateqoriya:Norveç yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Norveç futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Norveç pop musiqiçiləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr yazıçıları]]
[[Kateqoriya:Romançılar]]
[[Kateqoriya:Osloda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Yu Nesbö| ]]</text>
      <sha1>7g73pze602wbyhj28n2o8ztp9xpjqdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirinda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538454</id>
    <revision>
      <id>9037206</id>
      <parentid>8837264</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T21:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="gse5k1kvuadvj29hg4pgunzh1qwy4jb" xml:space="preserve">{{İçki
|şəkil                 =
|şəkil  məlumat        = 
|şəkil  miqyası        = 250px
|adı                   = Mirinda
|tam adı               = Mirinda
|çeşidi                = 
|rəngi                 = 
|növü                  = Qazlı içki
|ölkə                  = [[İspaniya]]
|yaradanı              = 
|firma                 = [[PepsiCo]]
|tarixi                = 1960
|üslubu                = 
|faizi                 = 
|şəkərliliyi           = 
|həcmi                 = 
|buketi                = 
|dadı                  = portağal 
|tərkibi               = 
|material              = 
|ili                   = 
|mükafatları           = 
|ixracat               = 
|lisenziya             = 
|DUİST                 =
|saytı                 =
}}
'''Mirinda'''- 1959-cu ildə İspaniyada hazırlanmış portağal dadlı qazlı içki. Adı esperanto dilində 'heyranedici&quot; mənasını verir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050226201617/http://www.geocities.com/eeo8k/uk89/uk89a01.html]&lt;/ref&gt; [[Fanta]]nın əsas rəqibi hesab edilir. Digər rəqibləri [[Britvik]]in Tanqo və [[Dr. Pepper]] şirkətinin [[Sunkist]] içkiləridir.

Mirindanın müxtəlif meyvə tamlı variantları mövcuddur. Bunlara [[portağal]], [[sitrus]],
[[qreypfrut]], [[alma]], [[çiyələk]], [[moruq]], [[ananas]], [[nar]], [[banan]], [[limon]], [[hibiskus]], [[quarana]], [[naringi]], [[armud]], [[qarpız]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Chinese watermelon Mirinda drink |url=http://www.seo-forum-seo-luntan.com/drinks/a-chinese-mirinda/ |access-date=2018-02-21 |archive-date=2019-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012111105/http://www.seo-forum-seo-luntan.com/drinks/a-chinese-mirinda/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, [[üzüm]] meyvə tamları daxildir.

==Tarixi==
Mirinda ilk dəfə 1958-ci ildə [[İspaniya]]da tanıdılıb, istehsalına isə 1960-cı ildən başlanılıb. İçki qısa müddət ərzində bütün [[İspaniya]]ya və [[Avropa]]ya yayıldı. 1970-ci ildən isə [[PepsiCo]] şirkətinin tərkibinə qatıldı.&lt;ref name=&quot;Pepsi_Mirinda&quot;&gt;[[PepsiCo]]: [http://www.pepsico.de/Marken/Mirinda.html Produktseite „Mirinda“]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331232346/http://www.pepsico.de/Marken/Mirinda.html |date=2012-03-31 }} PepsiCo buy it in 1970 to its spanish owner.&lt;/ref&gt; Bundan sonra bütün dünyada yayılmağa başladı. Lakin bu içki [[ABŞ]]-də yalnız 2003-cü ildən satışına başlandı.

==İstinadlar==

[[Kateqoriya:Qazlı içkilər]]
[[Kateqoriya:İçki brendləri]]
[[Kateqoriya:İspaniya mətbəxi]]</text>
      <sha1>gse5k1kvuadvj29hg4pgunzh1qwy4jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zaqafqaziya Konfransı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548429</id>
    <revision>
      <id>9037442</id>
      <parentid>7125555</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İrəvani</username>
        <id>348860</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ədəbiyyat */</comment>
      <origin>9037442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11798" sha1="q6cb6q1xk8urrpjgf5m7l8dhmsd6kpd" xml:space="preserve">'''Zaqafqaziya Konfransı''' — [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti|Azərbaycan]], [[Gürcüstan Demokratik Respublikası|Gürcüstan]], [[Ermənistan Demokratik Respublikası|Ermənistan]] və [[Dağlılar Respublikası|Dağlılar respublikaları]] nümayəndələrinin 1918–1919-cu illərdə Qafqazda münaqişələri nizama salmaq və əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün keçirdikləri konfranslar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{AXCE|2|453-454}}&lt;/ref&gt;

== Zəmin ==
1918-ci il mayın 28-də [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]] yaradıldıqdan sonra ölkənin xarici siyasəti qarşısında duran ciddi məsələlərdən biri qonşu dövlətlərlə mehriban əlaqələr yaratmaq, müəyyən məsələlərə münasibətdə Qafqaz həmrəyliyinə nail olmaq idi. Azərbaycan Parlamentinin Dağıstan, Gürcüstan və Ermənistana göndərdiyi müraciətdə deyilirdi:
{{sitat|Qafqaz elə bir vəziyyət qarşısındadır ki, bu ərazi üzərində qurulmuş olan cümhuriyyətlər müqabil dostluq və həmrəylik yapmadan yaşaya bilməzlər!}}

== Birinci Konfrans ==
Birinci dünya müharibəsinin sona çatdığı bir şəraitdə qarşıdan gələn sülh konfransında Qafqaz dövlətlərinin ümumi mövqedən çıxış etmələri və aralarındakı problemlərin həlli üçün Gürcüstan tərəfi 1918-ci il oktyabrın 27-də Azərbaycan, Ermənistan və Dağlılar respublikalarına müraciətlə Zaqafqaziya Konfransında iştirak etmək məqsədilə [[Tbilisi|Tiflisə]] səlahiyyətli nümayəndələr göndərməyi təklif etdi. [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurası|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti]] bu təklifi razılıqla qarşılayaraq, noyabrın 11-də konfransda iştirak üçün [[Mustafa bəy Vəkilov|Mustafa Vəkilov]] və [[Məmməd Yusif Cəfərov]]dan ibarət nümayəndə heyəti yaratdı. Dağlılar Respublikası Tiflisə [[Vəssan Gəray Cabaqiyev]] və Pşemaxo Kotsevdən ibarət nümayəndə heyətini göndərdi. Ermənistan isə Gürcüstan və Azərbaycana qarşı ərazi iddiasında olduğu və silahlı qüvvə tətbiq etməklə, işğallara başladığı üçün təklənməkdən qorxaraq, konfransda iştirakdan boyun qaçırdı və öncə Gürcüstanla [[Borçalı qəzası|Borçalı]] ilə bağlı münaqişəni &quot;həll etməyi&quot;, yəni qəzanın bir hissəsinin Ermənistana verilməsini şərt kimi irəli sürdü.&lt;ref name=&quot;hello&quot;&gt;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, &quot;Lider nəşriyyat&quot;, Bakı-2004, səh 112&lt;/ref&gt;

Birinci Zaqafqaziya Konfransı 1918-ci il noyabrın 14-də Tiflisdə işə başladı. Ermənistan nümayəndə heyəti iştirak etmədiyindən, Gürcüstan nümayəndə heyətinin başçısı Y. Gegeçkorinin təklifi ilə konfrans noyabrın 20-dək təxirə salındı. Sonra elə həmin səbəbdən konfransın açılışı daha 2 dəfə təxirə salındı və onun işə başlaması dekabrda da mümkün olmadı. Ermənistan tərəfi isə [[Almaniya imperiyası|Almaniya]] və [[Osmanlı imperiyası]]nın müharibədə məğlub olmasını, Bakıya ingilis qoşununun çıxarılmasını özü üçün əlverişli hesab edərək, dekabrın 15-də Gürcüstana qarşı hərbi əməliyyatlara başladı. Bu münaqişə ingilis hərbi qüvvəsi nümayəndələrinin fəal müdaxiləsindən sonra dekabrın 31-də dayandırıldı. 1919-cu il yanvarın 9-da Tiflisdə Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan nümayəndələri arasında ikitərəfli danışıqlar başlandı. Azərbaycan-Gürcüstan danışıqlarında Zaqafqaziya Konfransına hazırlıq üçün 4 bölmə — siyasi məsələlər, maliyyə məsələləri, dəmir yolu və poçt-teleqraf, gömrük və ticarət məsələləri üzrə — yaradılması qərara alındı. Bu məsələlər üzrə bölmələrdə iş aparılması və müvafiq nəticə əldə edildikdən sonra, konfransın rəsmi müzakirəsinə çıxarılması nəzərdə tutulurdu.&lt;ref name=&quot;hello&quot; /&gt;

== İkinci Konfrans ==
Qafqaza ingilis qüvvələrinin yeridilməsi ilə yaranan qeyri-müəyyənlik, Qafqaz respublikaları arasında qarşılıqlı etimadsızlığın güclü olması kimi amillər bu sahədə işlərin başlanmasına mane olurdu. Bununla belə, Qafqaz respublikaları arasında normal əlaqələr yaradılması həyati zərurət idi. Ona görə də, 1919-cu il fevralın 22-də Gürcüstan xarici işlər naziri qonşu ölkələr arasında dəmir yolu hərəkətinin tənzimlənməsi, poçt-teleqraf rabitəsi, gömrük, maliyyə və mal mübadiləsi məsələlərinin müzakirəsi üçün konfrans keçirilməsi təklifi ilə Azərbaycan, Ermənistan və Dağlılar respublikalarına müraciət etdi. Azərbaycan Hökuməti konfransda iştiraka razılıq verdi və gündəliyə siyasi xarakterli məsələlərin: beynəlxalq sülh konfransında birgə iştirak və Qafqaz respublikalarının müstəqilliyinin müdafiəsi sahəsində əməkdaşlıq, sərhəd-ərazi mübahisələrinin sazişlər yolu ilə həlli, bu mümkün olmadıqda, arbitraj vasitəsilə nizama salınması məsələlərinin müzakirəsini də təklif etdi. Gürcü və erməni tərəfləri bu təklifi qəbul etdikdən sonra, konfransın işinə əməli hazırlığa başlandı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1919-cu il aprelin 11-də Zaqafqaziya Konfransı Rəyasət Heyəti adından [[Qazax qəzası|Qazax]], [[Naxçıvan qəzası|Naxçıvan]] və [[Qarabağ]]da davam edən qanlı toqquşmaların dərhal dayandırılması üçün Azərbaycan və Ermənistan hökumətlərinə müraciətlər edildi. Elə həmin gün Azərbaycan tərəfi konfransın işinin sakit şəraitdə keçməsi və səmərəli işləməsi üçün Qafqazdakı bütün millətlərarası toqquşmaların dərhal dayandırılması məsələsinin müzakirə edilməsinə razı olduğunu bildirdi.
[[Fayl:Participants of the Conference of the Transcaucasian Republics (1919, Tbilisi).jpg|thumb|384x384px|Zaqafqaziya Respublikalarının Müştərək Konfransı (1919)]]
Aprelin 18-də Azərbaycan Hökuməti Zaqafqaziya Konfransında iştirak etmək üçün aşağıdakı tərkibdə nümayəndə heyətini təsdiq etdi: Parlamentin üzvü [[Fətəli xan Xoyski]] (sədr), xarici işlər naziri [[Məmməd Yusif Cəfərov]] və parlamentin üzvü [[Xəlil bəy Xasməmmədov]]. Zaqafqaziya Konfransı 1919-cu ilin aprelin 27-də [[Tbilisi|Tiflisdə]] işə başladı. Konfransın işində Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan nümayəndə heyətləri iştirak edirdi. Həmin vaxt Dağlılar Respublikası [[Könüllü ordu|Denikin ordusunun]] hücumuna məruz qaldığı və ərazisinin əsas hissəsini itirdiyi üçün bu konfransa nümayəndəlik göndərə bilməmişdi. Konfransı Gürcüstan Respublikasının xarici işlər naziri Y. Gegeçkori açaraq bildirdiki, Qafqaz xalqlarının həyati mənafeyi müstəqillikləri üçün gələcəkdə yarana biləcək bütün təhlükələrə qarşı onların birləşməsini tələb edir. Bu istiqamətdə ilk addım siyasi və iqtisadi ittifaq yaratmaq, vahid cəbhə təşkil etməkdir. Azərbaycan nümayəndə heyətinin başçısı Fətəli xan Xoyski və Ermənistan nümayəndə heyətinin başçısı, xarici işlər naziri S. Tiqranyan öz hökumətləri adından bildirdilər ki, Qafqaz xalqları birləşməlidirlər və yalnız bu halda birgə, razılıq əsasında yaşamaq mümkündür.

Konfransın rəyasət heyətinin iclasında Fətəli xan Xoyskinin təklifinə əsasən, Qafqaz dövlətləri arasında münasibətlərin bütün sahələrdə nizama salınması üçün ərazi-sərhəd mübahisələrinin həlli prinsipləri və yollarının müəyyən edilməsi; dəmir yolu, poçt və teleqraf əlaqələrinin nizamlanması; ticarət, gömrük və maliyyə məsələləri; siyasi məsələlər (müstəqilliklərin qarşılıqlı tanınması, xarici təcavüzün qarşısının alınması, vətəndaşlıq məsələləri); məhkəmə-hüquq məsələləri (cinayətkarların verilməsi, dövlətlərə qarşı iddialar qaldırılması); qaçqınlar və köçəri əhali üzrə komissiyalar yaradılması qərara alındı. May ayı ərzində konfransın işi bu komissiyalarda davam etdirildi.&lt;ref name=&quot;hello&quot; /&gt;

Zaqafqaziya Konfransında ərazi-sərhəd məsələsinin müzakirəsi və həlli yollarının müəyyən edilməsi onun ən böyük uğuru oldu. Uzun mübahisələrdən sonra aşağıdakı qərar qəbul edildi:

* Qafqaz dövlətlərinin sərhədlərinin müəyyən edilməsində yalnız respublikalar arasında qarışıq əhaliyə malik bölgələr haqqında mübahisəli məsələlər müzakirə obyekti ola bilər;
* respublikalar mübahisəli ərazilərlə bağlı öz aralarında razılığa gələ bilmədikdə bu mübahisələr arbitraj yolu ilə həll olunur.

Konfransda, həmçinin, birgə bon buraxılmasına, köçəri əhalinin hərəkət qaydalarına, iqtisadi əməkdaşlığa dair də mühüm razılaşmalar əldə edildi.

Azərbaycan nümayəndəliyinin təkidi ilə konfrans Şimali Qafqazın işğalını öz müqəddəratını təyin etmiş xalqlarını ərazisinin Denikin könüllü ordusu tərəfindən işğalı kimi pisləyən [[Könüllü ordu ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti arasında demarkasiya xətləri|qətnamə]] qəbul etdi. Qətnamədə bu qüvvələrin bütün Cənubi Qafqaz respublikalarının müstəqilliyinə bilavasitə təhlükə törətdiyi də qeyd olunurdu. Ermənilərin mövqeyinə gəldikdə isə, bunun bir səbəbi onların sərhəd zolağından uzaqda yerləşməsi ilə bağlı idisə, digər səbəbi ermənilərlə könüllü ordu arasında gizli saziş olmasından irəli gəlirdi. Bu sazişə əsasən, könüllü ordu Azərbaycana və Gürcüstana hücum edəcəyi halda, ermənilər onlara kömək göstərməli idi. Ermənilər bu hücum zamanı Azərbaycana və Gürcüstana olan ərazi iddialarını da hərbi yolla reallaşdırmaq niyyətində idilər.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1919-cu ilin yazında regionda vəziyyətin kəskin dəyişməsi, Denikin ordusunun Dağlılar Respublikasını işğal etməsi və sürətlə cənuba doğru irəliləməsi, Azərbaycan və Gürcüstan üçün ciddi təhlükə yaratması konfransın işində gərginliyə səbəb oldu. Ermənistan nümayəndəliyinin Denikin ordusunun Dağıstanı işğal etməsinə və Cənubi Qafqaza qarşı təcavüzkar hərəkətlərinə reaksiya verməməsi Denikinlə Ermənistan arasında gizli razılaşma bağlanması haqqında haqlı şübhələr doğurdu. Belə bir şəraitdə Zaqafqaziya Konfransının digər iştirakçıları: Azərbaycan və Gürcüstan nümayəndəlikləri 1919-cu il iyunun 9-da keçirdikləri iclasda Denikin ordusunun Şimali Qafqazdakı işğallarını kəskin şəkildə pislədilər və Azərbaycan tərəfinin təklifi ilə Qafqazın müstəqilliyinin məhvinə yönəlmiş təcavüzün qarşısını almaq tədbirlərini müzakirə etdilər. Danışıqlar nəticəsində 1919-cu il iyunun 16-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Gürcüstan Respublikası arasında hərbi-müdafiə sazişi imzaladı. Sazişin 10-cu paraqrafı Ermənistanın 2 həftə ərzində ona qoşulmasına imkan verirdi, lakin Ermənistan Respublikası bundan imtina edərək, Azərbaycana qarşı düşmənçilik hərəkətlərini gücləndirdi, beləliklə Zaqafqaziya Konfransı qərarlarının bütün region miqyasında həyata keçməsinə mane oldu.&lt;ref name=&quot;hello&quot; /&gt;

== Mənbə ==

=== Ədəbiyyat ===
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c. 5, B., 2001.
* Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B., 1993.

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan-Ermənistan Konfransı]]

[[Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti]]
[[Kateqoriya:Beynəlxalq konfranslar]]</text>
      <sha1>q6cb6q1xk8urrpjgf5m7l8dhmsd6kpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heydər Abbasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>562204</id>
    <revision>
      <id>9037349</id>
      <parentid>8624088</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6032" sha1="a66k5u2oah356zr04eqdog03omisf92" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Heydər Abbasi
 |orijinal adı      = 
 |digər adları      = 
 |şəkil             =
 |şəklin ölçüsü     = 250
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = ''Barışmaz''
 |doğum tarixi      = 
 |doğum yeri        = [[Marağa şəhəri]]
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = [[İran İslam Respublikası]]
 |milliyyəti        = [[Azərbaycanlı]] 
 |ixtisası          = [[İngilis dili]]
 |fəaliyyəti        = [[Şair]]  &lt;br&gt; [[Yazıçı]]  &lt;br&gt; [[Tərcüməçi]] &lt;br&gt;  [[Ədəbi tənqid|Ədəbiyyat tənqidçisi]] &lt;br&gt;  [[Rəssam]] [[Xəttat]]
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = Azərbaycanca &lt;br&gt;  Farsca
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = Çağırılmamış qonaqlar Səs və divarlar  Dartılmış dənələr
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}
'''Heydər Abbasi''' ({{dil-fa|حیدر عباسی}}; {{DVTY}}) — daha çox öz təxəllüsü ilə tanınır — ''Barışmaz'' ([[farsca]]: باریشماز) — [[İran azərbaycanlıları]]ndan olan [[şair]], [[yazıçı]], [[tərcüməçi]] və [[Azərbaycan ədəbiyyatı]] tənqidçisi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.gamac.info/az/2017/12/07/taninmis-az%C9%99rbaycanli-sair-ustad-barismazin-yaradiciliq-gec%C9%99si-kecirilib-maragada-goruntu/ Tanınmış azərbaycanlı şair ustad Barışmazın yaradıcılıq gecəsi keçirilib]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس با شاعر مراغه ای دیدار کردند |url=http://www.irna.ir/eazarbaijan/fa/News/81638689 |access-date=2018-09-21 |archive-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323084440/http://www.irna.ir/eazarbaijan/fa/News/81638689 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Heydər Abbasi 1943-cü ildə [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]nın [[Marağa]]da şəhərində anadan olmuşdur.

2017-ci ilin [[Dekabr|dekabr ayın]]ın 7-də [[Marağa|Marağa şəhəri]]nin Əbdülqadir Marağalı adına Mədəniyyət və İncəsənət Kompleksində Heydər Abbasi üçün yaradıcılıq gecəsi keçirilmişdir. Mərasimdə [[Cənubi Azərbaycan]]ın tanınmış şairləri, o cümlədən [[Kərimi Marağalı]], [[Nadir İlahi]], [[Vədud Dusti]] və daha bir neçə şair də iştirak etmişdir.

== Təhsili ==
[[Təbriz Universiteti]]ndə [[ingilis dili]] üzrə [[bakalavr]] təhsili almışdır. [[Tehran şəhəri]]ndə isə [[magistr]] pilləsində təhsil almışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaradıcılığı ==
45 ədəbi əsəri vardır.
Heydər Abbasi ədəbi yaradıcılıq və [[ədəbi tənqid]]çiliklə yanaşı [[tərcüməçi]]liklə də məşğuldur. Onun ən yaxşı tərcümə əsərlərinə [[Nəhcül-bəlağə]]ni həm [[Ərəblər|ərəb]], həm də [[Latın dili|latın]] əlifbasında [[Azərbaycan dili]]nə tərcüməsini (həmçinin həmin əsərin təfsirini 2 cilddə yazmışdır), [[Mövlana Cəlaləddin Rumi|Mövlanə Cəlaləddin Rumi]]nin [[Məsnəvi]]sini həm [[Ərəblər|ərəb]], həm də [[Latın qrafikası|latın əlifbası]]nda (4 cilddə) [[Azərbaycan dili]]nə tərcüməsini misal göstərmək olar.

[[Heykəltaraşlıq|Heykəltaraş]], [[xəttat]] və [[rəssam]] kimi də tanınan ustad Barışmaz [[türk]], [[Ərəblər|ərəb]], [[İngilis dili|ingilis]], [[Fransızlar|fransız]], [[Ruslar|rus]] və [[Farslar|fars]] dilllərini mükəmməl bilir. Ən çox [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsi]]ndə yazıb-yaradan şair 50-dən çox dəyərli əsərin müəllifidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gunaz.tv/az/xeberler/guney-azerbaycan-1/video-gunaz-tv-yanvar-27-2017-qonu-sair-ve-yazici-heyder-abbasi-barismaz-ile-edebi-gorus-iranda-vetendas-haqlari-beyannamesi-umummilli-menafeyimizin-musterek-noqteleri-ve-birge-mubarize-90973 |title=Video: Günaz TV Yanvar.27.2017 Qonu: Şair və yazıçı Heydər Abbasi (Barışmaz) ilə ədəbi görüş, İranda vətəndaş haqları bəyannaməsi, Ümummilli mənafeyimizin müştərək nöqtələri və birgə mübarizə . |access-date=2018-09-21 |archive-date=2019-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920191428/https://www.gunaz.tv/az/xeberler/guney-azerbaycan-1/video-gunaz-tv-yanvar-27-2017-qonu-sair-ve-yazici-heyder-abbasi-barismaz-ile-edebi-gorus-iranda-vetendas-haqlari-beyannamesi-umummilli-menafeyimizin-musterek-noqteleri-ve-birge-mubarize-90973 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

Məşhur əsərləri:
* ''Nəğmə Daği və İstimar''
* ''Kəbə və qanlı azan''
* ''Güləndə hərzaman Məşair və şeytan''
* ''Səs''
* ''Divarlar''
* ''Ödümlü Dirək''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://turuz.com/az/book/title/Udumlu+Dir%C9%99k+-+Bar%C4%B1%C5%9Fmaz+Heyd%C9%99r+Abbasi |title='''Heyder Abbasi Barışmaz''' |access-date=2018-09-21 |archive-date=2025-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803104523/https://turuz.com/az/book/title/Udumlu+Dir%C9%99k+-+Bar%C4%B1%C5%9Fmaz+Heyd%C9%99r+Abbasi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''Çağirilmamiş qonaqlar''
* ''Müxannaslər''
* ''Val-əsr''
* ''Dartılmamış dənlər''

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.gunaz.tv/az/xeberler/guney-azerbaycan-1/video-gunaz-tv-yanvar-27-2017-qonu-sair-ve-yazici-heyder-abbasi-barismaz-ile-edebi-gorus-iranda-vetendas-haqlari-beyannamesi-umummilli-menafeyimizin-musterek-noqteleri-ve-birge-mubarize-90973 Heydər Abbasinin yaradıcılığı barədə Günaz TV-də proqram]{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot }}

[[Kateqoriya:İran azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:İran şairləri]]
[[Kateqoriya:İran tərcüməçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində yazan şairlər]]
[[Kateqoriya:İran azərbaycanlısı yazıçılar]]
[[Kateqoriya:İran azərbaycanlısı şairlər]]</text>
      <sha1>a66k5u2oah356zr04eqdog03omisf92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransa departamentlər siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>563773</id>
    <revision>
      <id>9037486</id>
      <parentid>7911760</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>304189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>9037486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30348" sha1="1v7dkpye216y0rl6iytmc6pdlo7zatk" xml:space="preserve">[[Fayl:Départements de France.svg|300px|thumb|right]]
[[Fayl:Petite couronne-2.svg|200px|left|thumb|Paris yaxınlığında yerləşən departamentlər]]
'''Fransa departamentlər siyahısı''' — 22 dekabr [[1789]]-cu il [[Fransa]] Qurucu Məclisi tərəfindən təsis edilmiş qərara əsasən departamentlər, Fransanın inzibati vahidləri qəbul edildi. Departmentlər isə rayon və kantonlar bölündü. 17 May [[2013]]-cü ildəki sonuncu seçki sisteminin struktur qanuna əsasən -  hər kantonun seçiciləri seçkilər zamanı müxtəlif cins şöbəsinin idarə heyətinin iki üzvünü seçirlər. Onlar 6 ilin səs çoxluğu nəticələrinə əsasən birinci və ikinci turlardan keçərək seçilirlər. 
[[2015]]-ci ildən etibarən Fransa ərazisi 101 departamentə bölünür(5-i dənizkənarı ərazi), 335 rayon (12-si dənizkənarı) və 2054 kanton (59-u dənizkənarı).

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|{{comment|№|Sıra nömrəsi}}
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;| Gerb
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Departament
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Əhali (2012)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#departements|accessdate=2015-08-21|title=Populations légales 2012 des départements et des collectivités d'outre-mer|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402165804/http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#departements|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Ərazi,&lt;br&gt;км²&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|accessdate=2015-08-20|title=Classement des départements de France - Superficie|publisher=GéoPopulation|archive-date=2015-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806071535/http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Miqdarı&lt;br&gt;kantonlar&lt;ref name=&quot;её&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&amp;ref_id=t_0203D|accessdate=2015-08-20|title=Circonscriptions administratives au 1er janvier 2015 : comparaisons départementales|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925030053/http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&amp;ref_id=t_0203D|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Miqdarı&lt;br&gt;kommun&lt;ref name=&quot;её&quot; /&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Prefektura
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Region
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 1
| [[Fayl:Blason département fr Ain.svg|22x20px|Coat of arms of department 01]]
| [[En (departament)|En]]
| align=&quot;right&quot; | 612 191
| align=&quot;right&quot; | 5762
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 419
| [[Burk-an-Bres]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 2
| [[Fayl:Blason département fr Aisne.svg|22x20px|Coat of arms of department 02]]
| [[Ena (departament)|Ena]]
| align=&quot;right&quot; | 540 888
| align=&quot;right&quot; | 7369
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 816
| [[Lan (şəhər)|Lan]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 3
| [[Fayl:Blason dpt fr Allier.svg|22x20px|Coat of arms of department 03]]
| [[Alye]]
| align=&quot;right&quot; | 342 911
| align=&quot;right&quot; | 7340
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 320
| [[Mulen(Alye)|Mulen]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 4
| [[Fayl:Blason departement Alpes-de-Haute-Provence.svg|22x20px|Coat of arms of department 04]]
| [[Yuxarı Provans Alpları (departament)|Yuxarı Provans Alpları]]
| align=&quot;right&quot; | 161 241
| align=&quot;right&quot; | 6925
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 200
| [[Din-Le-Ben]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 5
| [[Fayl:Blason dpt fr HautesAlpes.svg|22x20px|Coat of arms of department 05]]
| [[Yuxarı Alplar]]
| align=&quot;right&quot; | 139 554
| align=&quot;right&quot; | 5549
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 172
| [[Qap(şəhər)|Qap]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 6
| [[Fayl:Nice Arms.svg|22x20px|Coat of arms of department 06]]
| [[Dənizkənarı Alplar]]
| align=&quot;right&quot; | 1 082 014
| align=&quot;right&quot; | 4299
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 163
| [[Nitsa]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 7
| [[Fayl:Blason dpt fr Ardeche.svg|22x20px|Coat of arms of department 07]]
| [[Ardeş (departament)|Ardeş]]
| align=&quot;right&quot; | 318 407
| align=&quot;right&quot; | 5529
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 339
| [[Priva (rayon)|Priva]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 8
| [[Fayl:Blason département fr Ardennes.svg|22x20px|Coat of arms of department 08]]
| [[Ardenlər (departament)|Ardenlər]]
| align=&quot;right&quot; | 282 778
| align=&quot;right&quot; | 5229
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 463
| [[Şarlevil Mezyer]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 9
| [[Fayl:Blason dpt fr Ariège.svg|22x20px|Coat of arms of department 09]]
| [[Aryej]]
| align=&quot;right&quot; | 152 366
| align=&quot;right&quot; | 4890
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 332
| [[Fua (şəhər)|Fua]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 10
| [[Fayl:Blason département fr Aube.svg|22x20px|Coat of arms of department 10]]
| [[Ob (departament)|Ob]]
| align=&quot;right&quot; | 305 606
| align=&quot;right&quot; | 6004
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 433
| [[Trua]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 11
| [[Fayl:Blason dpt fr Aude.svg|22x20px|Coat of arms of department 11]]
| [[Od (departament)|Od]]
| align=&quot;right&quot; |362 339
| align=&quot;right&quot; | 6139
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 438
| [[Karkason]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 12
| [[Fayl:Blason comtes de Rodez.svg|22x20px|Coat of arms of department 12]]
| [[Averon (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 276 229
| align=&quot;right&quot; | 8735
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 304
| [[Rodez]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 13
| [[Fayl:Blason département fr Bouches-du-Rhône.svg|22x20px|Coat of arms of department 13]]
| [[Buş-dü-Ron]]
| align=&quot;right&quot; |1 984 784
| align=&quot;right&quot; | 5087
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 119
| [[Marsel]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 14
| [[Fayl:Blason département fr Calvados.svg|22x20px|Coat of arms of department 14]]
| [[Kalvados (departament)|Kalvados]]
| align=&quot;right&quot; | 687 854
| align=&quot;right&quot; | 5548
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 705
| [[Kan]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 15
| [[Fayl:Blason dpt fr Cantal.svg|22x20px|Coat of arms of department 15]]
| [[Kantal]]
| align=&quot;right&quot; |147 415
| align=&quot;right&quot; | 5726
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 260
| [[Oriyak]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 16
| [[Fayl:Blason département fr Charente.svg|22x20px|Coat of arms of department 16]]
| [[Şaranta (departament)|Şaranta]]
| align=&quot;right&quot; | 353 657
| align=&quot;right&quot; | 5956
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 404
| [[Anqulem]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 17
| [[Fayl:Blason département fr Charente-Maritime.svg|22x20px|Coat of arms of department 17]]
| [[Dənizkənarı Şaranta]]
| align=&quot;right&quot; | 628 733
| align=&quot;right&quot; | 6864
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 472
| [[La Roşel]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 18
| [[Fayl:Blason dpt fr Cher.svg|22x20px|Coat of arms of department 18]]
| [[Şer]]
| align=&quot;right&quot; | 311 897
| align=&quot;right&quot; | 7235
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 290
| [[Burj]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 19
| [[Fayl:Blason département fr Corrèze.svg|22x20px|Coat of arms of department 19]]
| [[Korrez]]
| align=&quot;right&quot; | 241 247
| align=&quot;right&quot; | 5857
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 286
| [[Tül (departament)|Tül]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 20
| [[Fayl:Blason de Corse.svg|22x20px|Coat of arms of Corsica]]
| [[Cənubi Korsika]]
| align=&quot;right&quot; | 145 429
| align=&quot;right&quot; | 4014
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 124
| [[Ayaçço]]
| [[Korsika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 2B
| [[Fayl:Blason de Corse.svg|22x20px|Coat of arms of Corsica]]
| [[Yuxarı Korsika]]
| align=&quot;right&quot; | 170 828
| align=&quot;right&quot; | 4666
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 236
| [[Bastiya limanı]]
| [[Korsika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 21
| [[Fayl:Blason département fr Côte-d'Or.svg|22x20px|Coat of arms of department 21]]
| [[Kot-d'Or]]
| align=&quot;right&quot; | 527 403
| align=&quot;right&quot; | 8763
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 706
| [[Dijon]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 22
| [[Fayl:Blason département fr Côtes-d'Armor.svg|22x20px|Coat of arms of department 22]]
| [[Kot-d’Armor]]
| align=&quot;right&quot; |595 531
| align=&quot;right&quot; | 6878
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 373
| [[Sen-Briyo]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 23
| [[Fayl:Blason Bourbon-La Marche.svg|22x20px|Coat of arms of department 23]]
| [[Kröz]]
| align=&quot;right&quot; | 121 517
| align=&quot;right&quot; | 5565
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 260
| [[Qere (şəhər)|Qere]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 24
| [[Fayl:Blason Dordogne 1.svg|22x20px|Coat of arms of department 24]]
| [[Dordon]]
| align=&quot;right&quot; | 416 384
| align=&quot;right&quot; | 9060
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 557
| [[Перигё]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 25
| [[Fayl:Blason département fr Doubs.svg|22x20px|Coat of arms of department 25]]
| [[Du (departament)|Du]]
| align=&quot;right&quot; | 531 062
| align=&quot;right&quot; | 5234
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 593
| [[Bezanson]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 26
| [[Fayl:Blason département fr Drôme.svg|22x20px|Coat of arms of department 26]]
| [[Drom (departament)|Drom]]
| align=&quot;right&quot; | 491 334
| align=&quot;right&quot; | 6530
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 369
| [[Valans]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 27
| [[Fayl:Blason département fr Eure.svg|22x20px|Coat of arms of department 27]]
| [[Er (departament)|Er]]
| align=&quot;right&quot; | 591 616
| align=&quot;right&quot; | 6040
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 675
| [[Evryo]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 28
| [[Fayl:Blason département fr Eure-et-Loir.svg|22x20px|Coat of arms of department 28]]
| [[Er və Luar]]
| align=&quot;right&quot; |432 107
| align=&quot;right&quot; | 5880
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 401
| [[Şartr]]
|[[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 29
| [[Fayl:Blason29.svg|22x20px|Coat of arms of department 29]]
| [[Finister]]
| align=&quot;right&quot; | 901 293
| align=&quot;right&quot; | 6733
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 283
| [[Kemper]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 30
| [[Fayl:Blason département fr Gard.svg|22x20px|Coat of arms of department 30]]
| [[Qar (departament)|Qar]]
| align=&quot;right&quot; | 725 618
| align=&quot;right&quot; | 5853
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 353
| [[Nim]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 31
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 31]]
| [[Yuxarı Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 1 279 349
| align=&quot;right&quot; | 6309
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 589
| [[Tuluza]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 32
| [[Fayl:Blason dpt fr Gers.svg|22x20px|Coat of arms of department 32]]
| [[Jer (departament)|Jer]]
| align=&quot;right&quot; | 189 530
| align=&quot;right&quot; | 6257
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 463
| [[Oş (şəhər)|Oş]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 33
| [[Fayl:Blason département fr Gironde.svg|22x20px|Coat of arms of department 33]]
| [[Jironda]]
| align=&quot;right&quot; | 1 483 712
| align=&quot;right&quot; | 10 725
| align=&quot;right&quot; | 33
| align=&quot;right&quot; | 542
| [[Bordo]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 34
| [[Fayl:Blason département fr Hérault.svg|22x20px|Coat of arms of department 34]]
| [[Ero (departament)|Ero]]
| align=&quot;right&quot; | 1 077 627
| align=&quot;right&quot; | 6101
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 343
| [[Monpelye]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 35
| [[Fayl:Blason département fr Ille-et-Vilaine.svg|22x20px|Coat of arms of department 35]]
| [[İl və Vilen]]
| align=&quot;right&quot; | 1 007 901
| align=&quot;right&quot; | 6775
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 353
| [[Ren]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 36
| [[Fayl:Blason département fr Indre.svg|22x20px|Coat of arms of department 36]]
| [[Endr]]
| align=&quot;right&quot; | 228 692
| align=&quot;right&quot; | 6791
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 247
| [[Şatoru]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 37
| [[Fayl:Blason département fr Indre-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 37]]
| [[Endr və Luara]]
| align=&quot;right&quot; |596 937
| align=&quot;right&quot; | 6127
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 277
| [[Tur (şəhər)|Tur]]
|[[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 38
| [[Fayl:Blason departement Isere.svg|22x20px|Coat of arms of department 38]]
| [[İzer (departament)|İzer]]
| align=&quot;right&quot; | 1 224 993
| align=&quot;right&quot; | 7431
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 532
| [[Qrönobl]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 39
| [[Fayl:Blason département fr Jura.svg|22x20px|Coat of arms of department 39]]
| [[Yura (departament)|Yura]]
| align=&quot;right&quot; | 260 932
| align=&quot;right&quot; | 4999
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 544
| [[Lon-le-Sonye]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 40
| [[Fayl:Blason dpt fr Landes.svg|22x20px|Coat of arms of department 40]]
| [[Landlar]]
| align=&quot;right&quot; | 392 884
| align=&quot;right&quot; | 9243
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 331
| [[Mon-De-Marsan]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 41
| [[Fayl:Blason département fr Loir-et-Cher.svg|22x20px|Coat of arms of department 41]]
| [[Luar və Şer]]
| align=&quot;right&quot; | 331 656
| align=&quot;right&quot; | 6343
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 291
| [[Blua]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 42
| [[Fayl:Blason departement Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 42]]
| [[Luara (departament)|Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 753 763
| align=&quot;right&quot; | 4781
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 327
| [[Sent-Etyen]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 43
| [[Fayl:Blason dpt fr Haute-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 43]]
| [[Ot-Luar]]
| align=&quot;right&quot; | 225 686
| align=&quot;right&quot; | 4977
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 260
|[[Le-Püi-an-Vele]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 44
| [[Fayl:Blason dpt fr LoireAtlantique dapres Robert Louis.svg|22x20px|Coat of arms of department 44]]
| [[Luar-Atlantik]]
| align=&quot;right&quot; |1 313 321
| align=&quot;right&quot; | 6815
| align=&quot;right&quot; | 31
| align=&quot;right&quot; | 221
| [[Nant]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 45
| [[Fayl:Blason département fr Loiret.svg|22x20px|Coat of arms of department 45]]
| [[Luare (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 662 297
| align=&quot;right&quot; | 6775
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 334
| [[Orlean]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 46
| [[Fayl:Blason département fr Lot.svg|22x20px|Coat of arms of department 46]]
| [[Lo (departament)|Lo]]
| align=&quot;right&quot; | 174 346
| align=&quot;right&quot; | 5217
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 340
| [[Kaor]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 47
| [[Fayl:Blason département fr Lot-et-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 47]]
| [[Lo və Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 332 119
| align=&quot;right&quot; | 5361
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 319
| [[Ajen]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 48
| [[Fayl:Blason département fr Lozère.svg|22x20px|Coat of arms of department 48]]
| [[Lozer]]
| align=&quot;right&quot; | 76 889
| align=&quot;right&quot; | 5167
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 185
| [[Mand]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 49
| [[Fayl:Blason departement Maine-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 49]]
| [[Men və Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 795 557
| align=&quot;right&quot; | 7166
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 357
| [[Anje]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 50
| [[Fayl:Blason département fr Manche.svg|22x20px|Coat of arms of department 50]]
| [[Manş (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 499 340
| align=&quot;right&quot; | 5938
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 601
| [[Sen-Lo]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 51
| [[Fayl:Blason departement Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 51]]
| [[Marna (departament)|Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 568 750
| align=&quot;right&quot; | 8162
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 620
| [[Şalon-an Şampan]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 52
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 52]]
| [[Yuxarı Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 182 136
| align=&quot;right&quot; | 6211
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 437
| [[Şomon]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 53
| [[Fayl:Blason département fr Mayenne.svg|22x20px|Coat of arms of department 53]]
| [[Mayen (departament)|Mayen]]
| align=&quot;right&quot; | 307 453
| align=&quot;right&quot; | 5175
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 261
| [[Laval (Məyen)]]
| [[Laura torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 54
| [[Fayl:Blason Meurthe-et-Moselle.svg|22x20px|Coat of arms of department 54]]
| [[Mört və Mözel]]
| align=&quot;right&quot; | 733 266
| align=&quot;right&quot; | 5246
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 594
| [[Nansi]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 55
| [[Fayl:Blason Meuse.svg|22x20px|Coat of arms of department 55]]
| [[Möz (departament)|Möz]]
| align=&quot;right&quot; | 192 800
| align=&quot;right&quot; | 6211
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 501
| [[Bar-lö-Dük]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 56
| [[Fayl:Blason departement Morbihan.svg|22x20px|Coat of arms of department 56]]
| [[Morbian]]
| align=&quot;right&quot; | 732 372
| align=&quot;right&quot; | 6823
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 261
| [[Vann]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 57
| [[Fayl:Blason Moselle.svg|22x20px|Coat of arms of department 57]]
| [[Mozel]]
| align=&quot;right&quot; | 1 046 468
| align=&quot;right&quot; | 6216
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 730
| [[Mets]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 58
| [[Fayl:Blason dpt fr Nievre.svg|22x20px|Coat of arms of department 58]]
| [[Nyevr]]
| align=&quot;right&quot; | 216 786
| align=&quot;right&quot; | 6817
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 312
| [[Never]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 59
| [[Fayl:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|22x20px|Coat of arms of department 59]]
| [[Nor (departament)|Nor]]
| align=&quot;right&quot; | 2 587 128
| align=&quot;right&quot; | 5743
| align=&quot;right&quot; | 41
| align=&quot;right&quot; | 650
| [[Lil]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 60
| [[Fayl:Blason département fr Oise.svg|22x20px|Coat of arms of department 60]]
| [[Uaza (departament)|Uaza]]
| align=&quot;right&quot; | 810 300
| align=&quot;right&quot; | 5860
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 692
| [[Bove]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 61
| [[Fayl:Blason département fr Orne.svg|22x20px|Coat of arms of department 61]]
| [[Orn (departament)|Orn]]
| align=&quot;right&quot; | 290 015
| align=&quot;right&quot; | 6103
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 495
| [[Alanson]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 62
| [[Fayl:Pas de Calais Arms.svg|22x20px|Coat of arms of department 62]]
| [[Pa-dе-Kale (departament)]]
| align=&quot;right&quot; |1 463 628
| align=&quot;right&quot; | 6671
| align=&quot;right&quot; | 39
| align=&quot;right&quot; | 895
| [[Arras]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 63
| [[Fayl:Blason dpt fr Puy-de-Dome.svg|22x20px|Coat of arms of department 63]]
| [[Püi-de-Dom]]
| align=&quot;right&quot; | 638 092
| align=&quot;right&quot; | 7970
| align=&quot;right&quot; | 31
| align=&quot;right&quot; | 470
| [[Klermon-Feran]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 64
| [[Fayl:Blason des Pyrénées-Atlantiques.svg|22x20px|Coat of arms of department 64]]
| [[Atlantik Pireney]]
| align=&quot;right&quot; | 660 871
| align=&quot;right&quot; | 7645
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 547
| [[Po (şəhər)]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 65
| [[Fayl:Blason dpt fr HautesPyrenees.svg|22x20px|Coat of arms of department 65]]
| [[Yuxarı Pireney]]
| align=&quot;right&quot; |228 854
| align=&quot;right&quot; | 4464
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 474
| [[Tarb]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 66
| [[Fayl:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|22x20px|Coat of arms of department 66]]
| [[Şərqi Pireney]]
| align=&quot;right&quot; | 457 793
| align=&quot;right&quot; | 4116
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 226
| [[Perpinyan]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 67
| [[Fayl:Blason département fr Bas-Rhin.svg|22x20px|Coat of arms of department 67]]
| [[Aşağı Reyn]]
| align=&quot;right&quot; | 1 104 667
| align=&quot;right&quot; | 4755
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 527
| [[Strasburq]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 68
| [[Fayl:Blason Haut Rhin.svg|22x20px|Coat of arms of department 68]]
| [[Yuxarı Reyn]]
| align=&quot;right&quot; | 755 202
| align=&quot;right&quot; | 3525
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 377
| [[Kolmar]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 69
| [[Fayl:Blason dpt fr Rhone.svg|22x20px|Coat of arms of department 69]]
| [[Rona (departament)|Rona]]
| align=&quot;right&quot; | 1 762 866
| align=&quot;right&quot; | 3249
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 287
| [[Lion]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 70
| [[Fayl:Blason dpt fr Haute-Saone.svg|22x20px|Coat of arms of department 70]]
| [[Yuxarı Sona]]
| align=&quot;right&quot; | 239 750
| align=&quot;right&quot; | 5360
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 545
| [[Vezul]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 71
| [[Fayl:Blason département fr Saône-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 71]]
| [[Sona və Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 555 039
| align=&quot;right&quot; | 8575
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 572
| [[Makon]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 72
| [[Fayl:Blason dpt fr Sarthe.svg|22x20px|Coat of arms of department 72]]
| [[Sarta]]
| align=&quot;right&quot; | 567 382
| align=&quot;right&quot; | 6206
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 370
| [[Le-Man]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 73
| [[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|22x20px|Coat of arms of department 73]]
| [[Savoyya]]
| align=&quot;right&quot; | 421 105
| align=&quot;right&quot; | 6028
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 304
| [[Şamberi]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 74
| [[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|22x20px|Coat of arms of department 74]]
| [[Yuxarı Savoyya]]
| align=&quot;right&quot; | 756 501
| align=&quot;right&quot; | 4388
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 294
| [[Annesi]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 75
| [[Fayl:Blason paris 75.svg|22x20px|Coat of arms of department 75]]
| [[Paris]]
| align=&quot;right&quot; | 2 240 621
| align=&quot;right&quot; | 105
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 1
| [[Paris]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 76
| [[Fayl:Blason76.svg|22x20px|Coat of arms of department 76]]
| [[Dənizkənarı Sena]]
| align=&quot;right&quot; | 1 253 931
| align=&quot;right&quot; | 6278
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 745
| [[Ruan]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 77
| [[Fayl:Blason département fr Seine-et-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 77]]
| [[Sena və Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 1 353 946
| align=&quot;right&quot; | 5915
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 513
| [[Melun]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 78
| [[Fayl:Blason département fr Yvelines.svg|22x20px|Coat of arms of department 78]]
| [[İvelin]]
| align=&quot;right&quot; | 1 412 356
| align=&quot;right&quot; | 2284
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 262
| [[Versal]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 79
| [[Fayl:Blason département fr Deux-Sèvres.svg|22x20px|Coat of arms of department 79]]
| [[Dö-Sevr]]
| align=&quot;right&quot; | 371 583
| align=&quot;right&quot; | 5999
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 303
| [[Nor]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 80
| [[Fayl:Blason département fr Somme.svg|22x20px|Coat of arms of department 80]]
| [[Somma (departament)|Somma]]
| align=&quot;right&quot; | 571 154
| align=&quot;right&quot; | 6170
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 782
| [[Amyen (şəhər)]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 81
| [[Fayl:Blason dpt fr Tarn.svg|22x20px|Coat of arms of department 81]]
| [[Tarn (departament)|Tarn]]
| align=&quot;right&quot; |378 947
| align=&quot;right&quot; | 5758
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 323
| [[Albi]]
| [[Oksitaniya (region)]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 82
| [[Fayl:Blason département fr Tarn-et-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 82]]
| [[Tarn və Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 246 971
| align=&quot;right&quot; | 3718
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 195
| [[Montoban]]
| [[Oksitaniya (region)]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 83
| [[Fayl:Blason departement Var.svg|22x20px|Coat of arms of department 83]]
| [[Var (departament)|Var]]
| align=&quot;right&quot; | 1 021 669
| align=&quot;right&quot; | 5973
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 153
| [[Tulon]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 84
| [[Fayl:Blason département fr Vaucluse.svg|22x20px|Coat of arms of department 84]]
| [[Voklüz (departament)]]
| align=&quot;right&quot; |546 314
| align=&quot;right&quot; | 3567
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 151
| [[Avinon]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 85
| [[Fayl:Blason dpt fr 85 Vendée.svg|22x20px|Coat of arms of department 85]]
| [[Vandeya]]
| align=&quot;right&quot; | 648 901  
| align=&quot;right&quot; | 6720
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 282
| [[La-Roş-sör-Yon]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 86
| [[Fayl:Blason département fr Vienne.svg|22x20px|Coat of arms of department 86]]
| [[Vyenna]]
| align=&quot;right&quot; | 430 018
| align=&quot;right&quot; | 6990
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 281
| [[Puatye]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 87
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Vienne.svg|22x20px|Coat of arms of department 87]]
| [[Yuxarı Vyenna]]
| align=&quot;right&quot; | 375 869
| align=&quot;right&quot; | 5520
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 201
| [[Limoj]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 88
| [[Fayl:Blason département fr Vosges.svg|22x20px|Coat of arms of department 88]]
| [[Vogezlər]]
| align=&quot;right&quot; | 377 282
| align=&quot;right&quot; | 5874
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 514
| [[Epinal]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 89
| [[Fayl:Blason département fr Yonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 89]]
| [[Yonna]]
| align=&quot;right&quot; | 341 902
| align=&quot;right&quot; | 7427
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 455
| [[Oser]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 90
| [[Fayl:Blason département fr Territoire de Belfort.svg|22x20px|Coat of arms of department 90]]
| [[Belfor ərazisi]]
| align=&quot;right&quot; | 143 940
| align=&quot;right&quot; | 609
| align=&quot;right&quot; | 9
| align=&quot;right&quot; | 102
| [[Belfor]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 91
| [[Fayl:Blason département fr Essonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 91]]
| [[Eson]]
| align=&quot;right&quot; | 1 237 507
| align=&quot;right&quot; | 1804
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 196
| [[Evri]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 92
| [[Fayl:Blason département fr Hauts-de-Seine.svg|22x20px|Coat of arms of department 92]]
| [[O-dö-Sen]]
| align=&quot;right&quot; | 1 586 434
| align=&quot;right&quot; | 176
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 36
| [[Nanter]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 93
| [[Fayl:Blason département fr Seine-Saint-Denis.svg|22x20px|Coat of arms of department 93]]
| [[Sen-Sen-Deni]]
| align=&quot;right&quot; | 1 538 726
| align=&quot;right&quot; | 236
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 40
| [[Bobini]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 94
| [[Fayl:Blason département fr Val-de-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 94]]
| [[Val-de-Marn]]
| align=&quot;right&quot; | 1 341 831
| align=&quot;right&quot; | 245
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 47
| [[Kretey]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 95
| [[Fayl:Blason département fr Val-d'Oise.svg|22x20px|Coat of arms of department 95]]
| [[Val-d’Uaz]]
| align=&quot;right&quot; |1 187 081
| align=&quot;right&quot; | 1246
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 185
| [[Pontuaz]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 96
| [[Fayl:Coat of arms of Guadeloupe.svg|22x20px|Coat of arms of Guadeloupe]]
| [[Qvadelupa]]
| align=&quot;right&quot; | 403 314
| align=&quot;right&quot; | 1628
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 32
| [[Bas Ter]]
| [[Qvadelupa]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 97
| [[Fayl:Coat_of_arms_of_Martinique.svg|22x20px|border| Coat of arms of Martinique]]
| [[Martinika]]
| align=&quot;right&quot; | 388 364
| align=&quot;right&quot; | 1128
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 22
| [[For-de-Frans]]
| [[Martinika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 98
| [[Fayl:Blason de la Guyane.svg|22x20px|Coat of arms of Guyane]]
| [[Fransa Qvianası]]
| align=&quot;right&quot; | 239 648
| align=&quot;right&quot; | 86 504
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 34
| [[Kayenna]]
| [[Fransa Qvianası]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 99
| [[Fayl:Blason Réunion DOM.svg|22x20px|Coat of arms of Réunion]]
| [[Reyunyon]]
| align=&quot;right&quot; | 833 944
| align=&quot;right&quot; | 2512
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 24
| [[Sen-Deni]]
| [[Reyunyon]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 100
| [[Fayl:Coat of Arms of Mayotte.svg|22x20px|Coat of arms of Mayotte]]
| [[Mayotta]]
| align=&quot;right&quot; | 217 091&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&amp;page=recensement%2Fpopulegalescom%2Fpopcanmayotte.htm|accessdate=2015-08-20|title=Population des cantons de Mayotte|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924224851/http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&amp;page=recensement%2Fpopulegalescom%2Fpopcanmayotte.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | 376
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 17
| [[Mamudzu]]
| [[Mayotta]]
|}
== Həmçinin bax ==
* [[Fransa şəhərləri]]
* [[Fransa tarixi]]
* [[Fransanın Cənub və Antarktika əraziləri]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Fransa departamentləri]]</text>
      <sha1>1v7dkpye216y0rl6iytmc6pdlo7zatk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:İnterfeys inzibatçılarına müraciət</title>
    <ns>4</ns>
    <id>564409</id>
    <revision>
      <id>9037157</id>
      <parentid>9037012</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>136647</id>
      </contributor>
      <comment>/* İş masası */ Cavab</comment>
      <origin>9037157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7485" sha1="8vrbvw8fpsqtnys2t84tdow0vlx592b" xml:space="preserve">{{/Giriş}}
&lt;!-- MESAJLARINIZI BU SƏTİRDƏN AŞAĞIDA ƏLAVƏ EDİN --&gt;

== &quot;Userinfo&quot; qadcetində baş verən toqquşma ==

Salam. Bu qadcetdə yeni gələn &quot;blok əlavə et&quot; funksiyası səbəbi ilə problemlər baş verir. Həm qismən, həm müvəqqəti, həm də tam bloklanmış istifadəçilərdə məlumat kimi səhifə başlığında heç bir qeyd yazmır. Məsələn, ola bilər ki, bir istifadəçi bir fəzadan müddətsiz (qismən blok) bloklana və daha sonra bir səhifə ilə bağlı və ya bir funksiyaya çıxışla bağlı blok əlavə etdikdə heç bir qeyd göstərmir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 16:21, 7 noyabr 2025 (UTC)
: &quot;qismən bloklanmış&quot; yazılır: [[İstifadəçi:Nem0ralis]]. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 10:28, 9 noyabr 2025 (UTC)
::Tam bloku nəzərdə tuturam. Tam blokda tətbiq etsən üstünə, heç nə yazmayacaq: [[İstifadəçi:Testüçünhesab]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:39, 9 noyabr 2025 (UTC)
:Bax: [[Xüsusi:Töhfələr/Testüçünhesab]] və [[İstifadəçi:Testüçünhesab]] Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:31, 9 yanvar 2026 (UTC)

== SNS-də namizədlik düyməsi ==

[[Xüsusi:DaimiKeçid/8458000#İkinci_namizədliklər|İşləmir]]. İkinci namizədlik üçün səhifə açmır, birinciyə əlavə edir. Vaxtı olan və başı çıxan baxar zəhmət olmasa. @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] bu sistemi və formatı bizdə siz tərtib etmişdiniz deyə bilirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 12:08, 26 yanvar 2026 (UTC)

== Twinkle mötərizə ==

[[Xüsusi:Fərq/8492663]] - düzəliş izahındakı axırdakı mötərizə artıqdır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:56, 19 fevral 2026 (UTC)
: Bu hansı qadcetdi? Twinkle-ın kodunda belə cümlə yoxdu. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:06, 19 fevral 2026 (UTC)
::Twinkle ilə geri qaytarmışam (mavi düymə, qırmızı yox), teqdə var. [[Xüsusi:Fərq/8475729]] redaktəsində belə şey yoxdur məsələn (turuncu düymə). Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:11, 19 fevral 2026 (UTC)

== Skriptlərin qadcetə çevrilməsi ==

Bunları qadcetə çevirmək olar.
# [[İstifadəçi:Qədir/script-imageres.js]] — Böyük ölçülü faylların yükləmək üçün qaydalara uyğun versiyasını təqdim edən skript.
# [[İstifadəçi:Qədir/SpecialEditSummaries.js]] — Geniş dəyişiklik izahları təklif edən skript.
# [[İstifadəçi:Qədir/AllMoveLogs.js]] — Bir səhifənin adı dəfələrlə dəyişdirilmiş olsa belə, bütün addəyişmə jurnallarını göstərən skript. (Hazırda hədəf səhifədən sadəcə o adın başqa ada dəyişdirilmiş versiyasını görmək mümkündür.)
# [[İstifadəçi:Qədir/ManageBlocks.js]] — Blokları daha rahat idarə etmək üçün skript.
# [[:m:User:Iniquity/scriptManager.js]] — Skriptləri daha rahat idarə etmək üçün skript.
Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 21:03, 19 fevral 2026 (UTC)

== wikEd ==

@[[İstifadəçi:Əkrəm|Əkrəm]], @[[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]], təklif edirəm widEd-i qadcetlər siyahısından silək. [[Xüsusi:GadgetUsage]] əsasən cəmi 2 aktiv istifadəçisi var. Çox köhnə qadcetdir və sadəcə interfeysə düymələr əlavə edir, hansı ki, artıq müasir redaktorda mövcuddur. İstifadə etmək istəyən skript kimi yükləyə bilir onsuz. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 23:58, 12 iyul 2026 (UTC)

:@[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] məncə də. Xüsusi ehtiyac görmürəm. – &lt;span style=&quot;font-family: 'Droid Sans', Calibri, Verdana, sans; color: silver;&quot;&gt; [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]] &lt;small&gt;([[İstifadəçi müzakirəsi:Toghrul R|m]])&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 06:24, 13 iyul 2026 (UTC)
:hər ehtimala qarşı əvvəlcə həmin 2 istifadəçiyə elə qadcetin öz koduna &lt;code&gt;mw.notify()&lt;/code&gt; əlavə eləməklə [[:ru:MediaWiki:Gadget-vector2022KillSwitch.js|belə bir]] xəbərdarlıq eləyəndən sonra; razıyam. [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 13:55, 13 iyul 2026 (UTC)
: {{həll edildi}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 17:57, 21 iyul 2026 (UTC)

== Twinkle - qaralama şablonu ==

Bunu silmək lazımdır, qaralama şablonu girişə əlavə edilmədiyinə görə artıq. Bax: [[Xüsusi:Fərq/9006028]]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 17:52, 20 iyul 2026 (UTC)
: {{yerinə yetirildi|[[special:diff/9014569|yerinə yetirildi :3]]}} [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 03:47, 29 iyul 2026 (UTC)

== Katalitik - iki nöqtə ==

Kiçik məsələdir, amma qarışıqlıq olmaması və tərtibat baxımından, zəhmət olmasa, [[xüsusi:fərq/9013710|buradakı izaha]] (defolt izahdan sonraya) iki nöqtə əlavə edin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 09:38, 28 iyul 2026 (UTC)
: bizlik (azərbaycandillik) deyil, qadcetin özü gərək nəzərə alsın onu ([[testwiki:special:diff/754117|ingilis dilində də elədir]]). istəyirsinizsə, [[c:MediaWiki talk:Gadget-Cat-a-lot.js]] səhifəsində başlıq yarada bilərsiniz :3 [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 03:41, 29 iyul 2026 (UTC)

== İş masası ==

Mobil rejimdən desktopa qayıtmaq üçün olan düymə &quot;iş masası&quot; adlanır, məni belə çaşdırdı — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 08:39, 13 avqust 2026 (UTC)

:rus dilindəki «рабочий стол»dan tərcümə edilib, yəqin. əslində, istifadə edilir, amma «kompüter rejimi» ilə əvəzləyə bilərik bəlkə. @[[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] @[[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 09:58, 15 avqust 2026 (UTC)
::yaxud «masaüstü rejim» [[İstifadəçi:Əkrəm|&lt;span style=&quot;padding: 4px 6px; background-color: black; color: white; font-weight: bold&quot;&gt;əkrəm&lt;span style=&quot;color: #ABABAB&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] 09:58, 15 avqust 2026 (UTC)
::: ''Versiya'' ya ''rejim'' sözü olsun da, ''mobil versiya''dakı kimi — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 11:58, 15 avqust 2026 (UTC)
:Razıyam, &quot;iş masası&quot; uğursuz adlandırmadır. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:36, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8vrbvw8fpsqtnys2t84tdow0vlx592b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niredhaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571459</id>
    <revision>
      <id>9037145</id>
      <parentid>8198791</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ChanisCaucasi [[Nyiredxaza]] səhifəsinin adını [[Niredhaza]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>8198791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="3db81g4hnqg7e7xg24ma1o9i6f77tw5" xml:space="preserve">{{Yaşayış məntəqəsi}}
'''Niredxaza''' ({{lang-hu|Nyíregyháza}}) — şimal-şərqi Macarıstanın və Sabolç-Satmar-Bereq vilayətinin paytaxt şəhəri. Əhalisinin sayı 118 min nəfər olan şəhər Macarıstanın 7-ci böyük şəhəridir. Bundan başqa Şimali Macarıstanın və Böyük Macar Oylağının ən əhəmiyyətli şəhərlərindəndir. Niredxaza [[XVIII əsr]]dən günümüzə həm iqtisadi, həm də mədəni baxımdan inkişaf etməkdədir.

== Coğrafi mövqeyi ==
Niredxaza [[Macarıstan]]ın şimalında, Saboç-Satmar-Bereq əyalətində yerləşir. Şəhər əyalətin kənd təsərrüfatı mərkəzi sayılır. Niredxazanın sərhədləri çox genişdir, belə ki, ətraf kəndlər də şəhərə daxildir. Şəhər 4, 41, 36 və 38-ci nəqliyyat qovşaqlarının birləşdiyi nöqtədə yerləşdiyi üçün buraya səyahət etmək olduqca asandır. Bundan başqa Aşağı- [[Karpat]] və [[Transilvaniya]]ya gedən nəqliyyat yolları da məhz Niredxazadan keçir&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = http://varoshaza.nyiregyhaza.hu/
 | access-date  = 2018-12-12
 | archive-date = 2022-08-10
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20220810211721/http://varoshaza.nyiregyhaza.hu/
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
[[Fayl:Hősök tere, Kossuth tér felé nézve, Nyiregyhaza11.jpg|left|thumb|Niredxazanın şəhər mərkəzi]]
Şəhər haqqında ilk yazılı məlumat 1209-cu ilə təsadüf edir. O zamanlar Niredxaza qısaca &quot;Nir&quot; yəni ağacqayın adlandırılırdı. Sonralar şəhər böyüdükcə Nired adlanmağa başladı. 1326-cı ilə aid bir sənəddə şəhərdə kilsə olduğu barədə məlumat verilir və güman edilir ki, onun indiki adı macar dilində kilsə mənasında işlədilən &quot;edxaz&quot; ({{lang-hu| egyház}}) sözünün əlavə edilməsi ilə yaranmışdır. [[XV əsr]]in ortalarında burada 400-ə yaxın sakin yaşayırdı. Lakin, XVI əsrdə Osmanlı hücumları nəticəsində şəhər tamamilə dağılıdılmış və əhalisi tələf edilmişdi. Burada yenidən məskunlaşma 1630–1640-cı illərə təsadüf edir.
[[II Ferens Rakoçi]]nin apardığı müstəqillik mübarizəsindən sonra əhalinin sayında yüksəliş yaşanmışdır. Yeni sakinlər əsasən Bikeşçaba bölgəsindən gələn slovaklar idi. 1786-cı ildə Niredxazaya ildə 4 dəfə &quot;bazar günləri&quot; təşkil etmək hüququ verildi. Bu hadisə nəticəsində şəhər sakinlərinin sayı 7500 — ə çatdı. Artıq [[XIX əsr]]in əvvəllərində Niredxaza ölkənin ən zəngin şəhərlərindən biri idi. Bu illər ərzində şəhərdə yeni bələdiyyə binası, bir neçə məktəb, xəstəxana və restoran fəaliyyət göstərirdi. 1848–1849-cu illərdə baş verən Macar inqilabı və müstəqillik savaşında Niredxaza əhəmiyyətli rol oynayırdı. 1858-ci ildə yeni nəqliyyat yolları, teleqraf və teatr binası da daxil olmaqla bir neçə yeni bina istifadəyə verildi. 1911-ci ildə isə dəmiryollarının inşası başa çatdırıldı. [[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı şəhər 6 ay müddətinə [[Rumıniya|Rumınya]]nın işğalına məruz qalmışdı. [[İkinci Dünya müharibəsi|IBirinci Dünya müharibəsi]]ndə burada yaşayan 6 min yəhudi köçürülmüş, 2 min yəhudi Rusiyaya, işçi düşərgələrinə sürgün edilmiş, bir neçə əhəmiyyətli bina dağıdılmışdı. 2004-cü ildə [[holokost]] qurbanlarının xatirəsinə abidə inşa edilmişdir.
Niredxaza şəhəri günümüzdə Macarıstanın əsas elm və turizm mərkəzlərindən biridir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Macarıstanın inzibati mərkəzləri}}

[[Kateqoriya:Macarıstan şəhərləri]]
[[Kateqoriya:Macarıstanın yaşayış məntəqələri|Şəhərlər]]</text>
      <sha1>3db81g4hnqg7e7xg24ma1o9i6f77tw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əkbər Əbdi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574743</id>
    <revision>
      <id>9037346</id>
      <parentid>9012297</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7014" sha1="5f1a20et2fpsi37isoimekny5dfh8za" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Əkbər Əbdi
 |orijinal adı    = 
 |digər adları    = 
 |şəkil           = Opening ceremony of 33th Fajr International Film Festival-34.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 250
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 
 |çəkisi          = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = [[Aktyor]]
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = 
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Əkbər Əbdi''' ({{lang-fa|اکبر عبدی}}, {{DVTY}}) — [[İran azərbaycanlıları|İran azərbaycanlısı]] [[aktyor]] və [[Komediyaçı|komediya ustası]]. Əkbər Əbdi ilk dəfə uşaqlar üçün TV serialı olan ''&quot;Mən yenə də məktəbə gecikdim&quot;''dən sonra tanınmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Son möhtəşəm inqilab: İranda gurultu və transformasiya  |url=https://archive.org/details/lastgreatrevolut00wrig  |authorlink=Robin Wright (author) |last=Wright |first=Robin B. |page=[https://archive.org/details/lastgreatrevolut00wrig/page/117 117] |year=2000 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-375-40639-3 |quote=Əkbər Əbdi İranın möhtəşəm aktyorlarındandır}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Əkbər Əbdi 1960-cı ilin 26 avqustunda [[Tehran|Tehran şəhərind]]ə anadan olmuşdur. [[Tehran|Tehran şəhərind]]ə anadan olmasına baxmayaraq, Əkbər Əbdinin əsli [[Ərdəbil]]dəndir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.farsnews.com/news/13941008000571/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C
 |archiveurl  = 
 |archivedate = 
 |title       = اکبر عبدی در زادگاهش تجلیل شد/کلید طلایی شهر در دستان هنرپیشه کشوری
 |author      = farsnews
 |date        = 2008
 |publisher   = www.farsnews.com
 |accessdate  = 2018-12-18
 |language    = [[Fars dili]]
}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

O, [[2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2016]]-cı ilin iyununda böyrək transplantasiyası əməliyyatı keçirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.tehrantimes.com/news/403997/Comedy-king-Akbar-Abdi-undergoes-kidney-transplant|title= Komediya kralı Əkbər Əbdi transplantasiyası əməliyyatı keçirir.|date= 4 iyul 2016|newspaper= Tehran Times|access-date= 2019-01-09|archive-date= 2018-09-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20180915122029/https://www.tehrantimes.com/news/403997/Comedy-king-Akbar-Abdi-undergoes-kidney-transplant|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Bir müddət [[Antisemitizm|anti-semit]] çıxışlarına görə tənqid edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://jewishjournal.com/news/los_angeles/164337/|title= Aktivistlər anti-semit İran komediyaçısının səfərinə etiraz etməyə başlayır.|date= 11 mart 2015|newspaper= The Jewish Journal of Greater Los Angeles|access-date= 2019-01-09|archive-date= 2018-08-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20180804232152/http://jewishjournal.com/news/los_angeles/164337/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Karyerası ==
Əkbər Əbdi karyerasına 1981-ci ildə Dariuş Moadebiyan tərəfindən çəkilən ''&quot;Trafik qonşuluğu&quot;'' adlı TV serial ilə başlamışdır. 1980-ci illərdəki rollarına görə [[İran filmlərinin siyahısı|İran filmi]]nin min sifəti olan şəxs ləqəbi verilmişdir. Ona əsas məşhurluq gətirən ekran əsərləri bunlardır:
* ''Aktyor''
* ''Delshodegan''
* ''Qar adamı''

O, həmçinin, ''&quot;Kirayəçilər&quot;'' ({{lang-fa|Ejareh-Nesheenha}} filmində də rol almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/66680/iaf-to-review-akbar-abdi-s-best-films|title= IAF to Review Akbar Abdi’s Best Films|date= 19 iyun 2017|newspaper= Financial Tribune|access-date= 2019-01-09|archive-date= 2019-12-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20191208172226/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/66680/iaf-to-review-akbar-abdi-s-best-films|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Filmoqrafiyası ==
* Mardi ke Mooş (1985)
* Ejareh-Neshinha (1986)
* Böyük sinema (1989)
* Dozde aroosakha (1990)
* Ey İran (1990)
* Madər (1991)
* Nəsrəddin şah (1992)
* Honarpişeh (1993)
* Del Shodegan (1992)
* Adam barfi (1995)
* Pak bakhteh (1995)
* Tozdakı pəncələr (1997)
* Əli və Danny (2002)
* Noon o Eshgh o Motor 1000 (2003)
* Ekhrajiha (2007)
* Mozafarnameh (2008)
* Ekhrajiha 2 (2008)
* Telefon Hamrahe Rais Jomhour (2009)
* Ekhrajiha 3 (2010)
* Mən yuxuluyam (2010)
* Xab Zadeha (2014)
* Rosvayi (2012)

== Mükafatları ==
Əkbər Əbdi ''&quot;Mən yuxuluyam&quot;'' filmindəki roluna görə [[Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı]]nda &quot;Ən Yaxşı Köməkçi Oyunçu&quot; nominasiyasında &quot;Kristal Simurq&quot; mükafatına layiq görülmüşdür.

[[İran prezidentlərinin siyahısı|İran prezidenti]] tərəfindən verilən və [[İran İslam Respublikası]]nda ən ali dərəcəli ordenlərdən olan &quot;Mədəniyyət və İncəsənət Ordeni&quot; ilə mükafatlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/06/02/122731/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20180908092733/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/06/02/122731/%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84
 |archivedate = 2018-09-08
 |title       = نشان‌های دولتی در روزهای پایانی خاتمی و احمدی‌نژاد به
 |author      = tasnimnews
 |date        = 2009
 |publisher   = www.tasnimnews.com
 |accessdate  = 2018-12-18
 |language    = [[Fars dili]]
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[İran azərbaycanlılarının siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İran azərbaycanlıları]]
[[Kateqoriya:İran aktyorları]]</text>
      <sha1>5f1a20et2fpsi37isoimekny5dfh8za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakir Mahmudov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575486</id>
    <revision>
      <id>9037312</id>
      <parentid>5511161</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3837" sha1="h4cxenjfgj2yto8ebd15c86sccxo3l6" xml:space="preserve">{{adaş|Zakir}}
{{Alim 
 |adı                  = Zakir Mahmudov
 |orijinal adı         = Mahmudov Zakir Əli oğlu
 |digər adları         = 
 |şəkil                = 
 |şəklin ölçüsü        = 250px
 |şəklin izahı         = 
 |piktoqram            = 
 |doğum tarixi         = 31.12.1947
 |doğum yeri           = Arıxdam, [[Gədəbəy rayonu]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi         = 
 |vəfat yeri           = 
 |vəfat səbəbi         = 
 |dəfn yeri            = 
 |vətəndaşlığı         = {{SSRİ}}
 |milliyyəti           = 
 |həyat yoldaşı        = 
 |uşağı                = 
 |atası                = 
 |anası                = 
 |elm sahəsi           = 
 |elmi dərəcəsi        = Tibb elmləri doktoru
 |elmi adı             = professor
 |iş yeri              = Moskva Dövlət Tibbi Stomatologiya Universiteti
 |alma-mater           =  
 |təhsili              = 
 |elmi rəhbəri         = 
 |tanınmış yetirmələri = 
 |tanınır              = 
 |mühüm layihələri     = 
 |üzvlüyü              = 
 |mükafatları          = 
 |imzası               = 
 |saytı                = 
 |vikianbar            = 
}}

'''Zakir Mahmudov''' (''Mahmudov Zakir Əli oğlu''; {{DVTY}}) — Tibb elmləri doktoru. A. İ. Yevdokimov adına Moskva Dövlət Tibbi Stomatologiya Universitetinin insan anatomiyası kafedrasının professoru. Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü.

== Həyatı ==
Mahmudov Zakir Əli oğlu 1947-ci il dekabrın 31-də [[Gədəbəy rayonu]]nun Arıxdam kəndində, kəndli ailəsində anadan olub. 1971-ci ildə [[Azərbaycan Tibb Universiteti]]ni bitirib. 1971–1976-cı illərdə kənd sahə xəstəxanasında pediatr, uşaq cərrahı, baş həkim vəzifələrində çalışıb. 1976–1979-cu illərdə Z. Mahmudov [[İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universiteti]]nin insan anatomiyası kafedrası nəzdində aspiranturada oxuyub. 1981-ci ildə &quot;Yaşlı insanda mezenteriumlu üst limfatik düyünlərin anatomiya və topoqrafiyası&quot; mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1979–1995-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1984–1986-cı illərdə İ. M. Seçenov adına Birinci Moskva Tibb İnstitutunun nəzdində doktoranturada oxuyub və sonradan həmin institutda insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1995–2002-ci illərdə [[Rusiya Xalqlar Dostluğu Universiteti]]nin tibb fakültəsinin insan anatomiyası kafedrasının dosenti olub. 2002–2004-cü illərdə Z. Mahmudov [[Rusiya Tibb Elmləri Akademiyası]]nın Elmi-Tədqiqat İnsan Morfologiyası İnstitutunun böyük elmi işçisi olub və həmin dövrdə doktorluq dissertasiyası üzərində işləyib. 2004-cü ildə Z. Mahmudov İ. M. Seçenov adına Birinci Moskva Tibb Akademiyasının ixtisaslaşdırılmış şurasında &quot;insan anatomiyası&quot; ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Z. Mahmudovun elmi araşdırmalar sahəsi – [[Yoğun bağırsaq|yoğun bağırsağ]]ın ileosekal bölməsinin orqandaxili kiçik vəzilərinin anatomiyasıdır.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Mətanət |last=Bağıyeva |date=2016 |title=Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar. Qısa bioqrafik məlumat kitabçası |url=https://ia601508.us.archive.org/31/items/XaricdeYasayanAzerbaycanlilar/xaricde%20yasayan%20azerbaycanlilar.pdf |language=az |publisher=&quot;Papirus NP&quot; |page= |pages= |location=Bakı |isbn=978-9952-8299-1-4 |archiveurl=https://ia601508.us.archive.org/31/items/XaricdeYasayanAzerbaycanlilar/xaricde%20yasayan%20azerbaycanlilar.pdf |archivedate=2017-10-21 |access-date=2017-10-21 |ref= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Gədəbəy rayonunda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Tibb elmləri doktorları]]
[[Kateqoriya:Professorlar]]</text>
      <sha1>h4cxenjfgj2yto8ebd15c86sccxo3l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lizzi Qrin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583818</id>
    <revision>
      <id>9037204</id>
      <parentid>8897183</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T21:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jimmychoo123</username>
        <id>352900</id>
      </contributor>
      <origin>9037204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="k1zefdjhng0vh8m2fh8svfqis0a7ydl" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Lizzi Qrin
 |orijinal adı    = 
 |digər adları    = 
 |şəkil           =[[File:Lizzy Anne Greene.jpg|thumb|Greene in 2025]]
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 1.5.2003
 |doğum yeri      = [[Dallas]], [[Texas]], [[ABŞ]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 157 sm
 |çəkisi          = 43 kq
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = Fun House Theater and Film Məktəbi
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = lizzygreene.com
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Elizabet Anna Qrin (Lizzi Qrin)'''&lt;ref&gt;''[https://www.youtube.com/watch?v=CFMBJzkA4YM DRAW MY LIFE! By. Lizzy Greene] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201213174945/https://www.youtube.com/watch?v=CFMBJzkA4YM |date=2020-12-13 }}''. ''[[YouTube]]''. İstifadə tarixi: 27 Oktyabr 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Lizzy Greene &amp; Riele Downs in the Nick Stars BFF Challenge – Henry Danger &amp; NRDD – Nick''. ''YouTube''. İstifadə tarixi: 28 Yanvar, 2018&lt;/ref&gt; '''-''' ''([[İngilis dili|ing]]. Elizabeth Anna Green)'' 1 May 2003-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nin [[Texas]] ştatının [[Dallas]] şəhərində&lt;ref&gt;[http://www.twistmagazine.com/posts/lizzy-greene-birthday-see-the-nickelodeon-actress-red-carpet-transformation-131264/photos/lizzy-greene-kcas-2014-248832 &quot;Total Transformation: See Lizzy Greene's Red Carpet Evolution in 14 Pics&quot;.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180615135343/https://www.twistmagazine.com/posts/lizzy-greene-birthday-see-the-nickelodeon-actress-red-carpet-transformation-131264/photos/lizzy-greene-kcas-2014-248832 |date=2018-06-15 }} ''Twist Magazine Jurnalı.'' İstifadə tarixi: 28 Yanvar, 2018&lt;/ref&gt; anadan olmuşdur. [[Nickelodeon]] &quot;[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]&quot; adlı tele-serialda qardaşların bacısı Don Harper rolunda çıxış etməklə tanınıb.

== Həyat və karyerası ==
[[13 sentyabr]] [[2014]]-cü ildə ilk dəfə əsas rolunda [[Nikki, Rikki, Dikki və Don]] tele-serialında Don kimi çıxış etməklə&lt;ref&gt;Larae, Shardae (22 İyul, 2016). [https://cw33.com/2016/07/22/lizzy-greene-is-putting-north-texas-talent-on-the-map-with-nickelodeon-series/ &quot;Lizzy Greene Is Putting North Texas Talent On The Map With Nickelodeon Series&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190327091434/https://cw33.com/2016/07/22/lizzy-greene-is-putting-north-texas-talent-on-the-map-with-nickelodeon-series/ |date=2019-03-27 }}. İstifadə tarixi: 13 Mart, 2019&lt;/ref&gt;, ilk olaraq [[Nickelodeon]] auditoriyasına, sonra isə digər kanallara tanış edib. Qısa zaman sonra, bir çox uşaq-yönəlikli tele-kanallardan tele-serial çəkilişləri dəvəti alıb. [[2018]]-ci ildə Sofiya Dikson'u canlandıraraq [[American Broadcasting Company|ABC kanalının]] drama seriyası olan [[Bir milyon kiçik şey (teleserial, 2018)|Bir Milyon Kiçik Şey]] teleserialında oynayıb.

== Film karyerası ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Lizzi Qrinin çıxış etdiyi bütün televiziya-şouları.
!İllər
!Filmin adı
!Canlandırılan obraz
! class=&quot;unsortable&quot; |Qeydlər
|-
|2014–2018
|''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
|Don Harper
|Əsas rollardan birində çıxış etmişdir.
|-
|2014
|''Zərər verilmiş mallar ([[İngilis dili|ing]]. Damage Goods)''
|Young Nicole
|Televiziya filmində çıxış etmişdir.
|-
|2014
|''[[The Thundermans|İldırımadamlar]] ([[İngilis dili|ing]]. The Thundermans)''
|Morgan
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Pheebs will rock you!&quot;
|-
|2015
|''Nickelodeonun möhtəşəm Cadılar Bayramı Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2015
|''Nickelodeon Ho-Ho-Ho Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2016
|''Cənnətə Qaçış ([[İngilis dili|ing]].Paradise Run)''
|Özü kimi
|Yarışmacı, 6 epizod&lt;!-- 2.2, 2.4, 2.5, və 3.2, 3.6 3.7 Epizodları --&gt;
|-
|2017
|''Nickelodeon Sevgililər Günü özəl''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Nickelodeon's Sizzling Summer Camp Special''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Nickelodeon Möhtəşəm Cadılar Bayramı özəl Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Kiçik Milad Bayramı''
|Barkli
|Televiziya filmində çıxış etmişdir.
|-
|2018–2023
|[[Bir milyon kiçik şey (teleserial, 2018)|Bir Milyon kiçik şey]] ''([[İngilis dili|ing]]. A Million Little Things)''
|Sofiya Dikson
|Əsas rollardan birində çıxış etmişdir.
|-
|2018
|Cəngavər Heyəti ''([[İngilis dili|ing]]. Knight Squad)''
|Shadow Ghost
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Fright Knight&quot;
|-
|2019
|Ömürlük kuzen ''([[İngilis dili|ing]]. Cousins for Life)''
|Natali
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Scanner Time&quot;
|}
==Mükafat və nominasiyalar==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! İl
! Mükafat
! Bölmə
! Vəzifəsi
! Nəticə
! {{Abbr|Refs|References}}
|-
| 2016
| &quot;Cavan Artist&quot;
| Outstanding young ensemble cast in a television series
| ''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
| Nominasiya
| 
|-
| 2016
|rowspan=3| [[Kids' Choice Awards]]
| Sevimli televizor aktrisası
|rowspan=3|''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
| Nominasiya
| 
|- 
| 2017
|rowspan=2| Sevimli televizor aktrisası
| Nominasiya
| 
|-
| 2018
| Nominasiya    
|
|}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ televiziya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Uşaq aktyorlar]]</text>
      <sha1>k1zefdjhng0vh8m2fh8svfqis0a7ydl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037352</id>
      <parentid>9037204</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44734-13</username>
        <id>352929</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Jimmychoo123|Jimmychoo123]] ([[User talk:Jimmychoo123|müzakirə]]) tərəfindən edilmiş [[Special:Diff/9037204|9037204]] nömrəli redaktə geri qaytarıldı</comment>
      <origin>9037352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5843" sha1="m2vxrlfwecvc6bbd0xloyl64h923nh9" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi
 |adı             = Lizzi Qrin
 |orijinal adı    = 
 |digər adları    = 
 |şəkil           =
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |fəaliyyəti      = 
 |ilk adı         = 
 |ləqəbi          = 
 |doğum tarixi    = 1.5.2003
 |doğum yeri      = [[Dallas]], [[Texas]], [[ABŞ]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = 
 |milliyyəti      = 
 |boyu            = 157 sm
 |çəkisi          = 43 kq
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |partnyoru       = 
 |atası           = 
 |anası           = 
 |peşəsi          = 
 |fəaliyyət illəri= 
 |istiqaməti      = 
 |tanınır         = 
 |təhsili         = Fun House Theater and Film Məktəbi
 |üzvlüyü         = 
 |teatr           = 
 |mükafatları     = 
 |imdb_id         = 
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = lizzygreene.com
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = 
}}
'''Elizabet Anna Qrin (Lizzi Qrin)'''&lt;ref&gt;''[https://www.youtube.com/watch?v=CFMBJzkA4YM DRAW MY LIFE! By. Lizzy Greene] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201213174945/https://www.youtube.com/watch?v=CFMBJzkA4YM |date=2020-12-13 }}''. ''[[YouTube]]''. İstifadə tarixi: 27 Oktyabr 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Lizzy Greene &amp; Riele Downs in the Nick Stars BFF Challenge – Henry Danger &amp; NRDD – Nick''. ''YouTube''. İstifadə tarixi: 28 Yanvar, 2018&lt;/ref&gt; '''-''' ''([[İngilis dili|ing]]. Elizabeth Anna Green)'' 1 May 2003-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-nin [[Texas]] ştatının [[Dallas]] şəhərində&lt;ref&gt;[http://www.twistmagazine.com/posts/lizzy-greene-birthday-see-the-nickelodeon-actress-red-carpet-transformation-131264/photos/lizzy-greene-kcas-2014-248832 &quot;Total Transformation: See Lizzy Greene's Red Carpet Evolution in 14 Pics&quot;.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180615135343/https://www.twistmagazine.com/posts/lizzy-greene-birthday-see-the-nickelodeon-actress-red-carpet-transformation-131264/photos/lizzy-greene-kcas-2014-248832 |date=2018-06-15 }} ''Twist Magazine Jurnalı.'' İstifadə tarixi: 28 Yanvar, 2018&lt;/ref&gt; anadan olmuşdur. [[Nickelodeon]] &quot;[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]&quot; adlı tele-serialda qardaşların bacısı Don Harper rolunda çıxış etməklə tanınıb.

== Həyat və karyerası ==
[[13 sentyabr]] [[2014]]-cü ildə ilk dəfə əsas rolunda [[Nikki, Rikki, Dikki və Don]] tele-serialında Don kimi çıxış etməklə&lt;ref&gt;Larae, Shardae (22 İyul, 2016). [https://cw33.com/2016/07/22/lizzy-greene-is-putting-north-texas-talent-on-the-map-with-nickelodeon-series/ &quot;Lizzy Greene Is Putting North Texas Talent On The Map With Nickelodeon Series&quot;] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190327091434/https://cw33.com/2016/07/22/lizzy-greene-is-putting-north-texas-talent-on-the-map-with-nickelodeon-series/ |date=2019-03-27 }}. İstifadə tarixi: 13 Mart, 2019&lt;/ref&gt;, ilk olaraq [[Nickelodeon]] auditoriyasına, sonra isə digər kanallara tanış edib. Qısa zaman sonra, bir çox uşaq-yönəlikli tele-kanallardan tele-serial çəkilişləri dəvəti alıb. [[2018]]-ci ildə Sofiya Dikson'u canlandıraraq [[American Broadcasting Company|ABC kanalının]] drama seriyası olan [[Bir milyon kiçik şey (teleserial, 2018)|Bir Milyon Kiçik Şey]] teleserialında oynayıb.

== Film karyerası ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Lizzi Qrinin çıxış etdiyi bütün televiziya-şouları.
!İllər
!Filmin adı
!Canlandırılan obraz
! class=&quot;unsortable&quot; |Qeydlər
|-
|2014–2018
|''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
|Don Harper
|Əsas rollardan birində çıxış etmişdir.
|-
|2014
|''Zərər verilmiş mallar ([[İngilis dili|ing]]. Damage Goods)''
|Young Nicole
|Televiziya filmində çıxış etmişdir.
|-
|2014
|''[[The Thundermans|İldırımadamlar]] ([[İngilis dili|ing]]. The Thundermans)''
|Morgan
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Pheebs will rock you!&quot;
|-
|2015
|''Nickelodeonun möhtəşəm Cadılar Bayramı Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2015
|''Nickelodeon Ho-Ho-Ho Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2016
|''Cənnətə Qaçış ([[İngilis dili|ing]].Paradise Run)''
|Özü kimi
|Yarışmacı, 6 epizod&lt;!-- 2.2, 2.4, 2.5, və 3.2, 3.6 3.7 Epizodları --&gt;
|-
|2017
|''Nickelodeon Sevgililər Günü özəl''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Nickelodeon's Sizzling Summer Camp Special''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Nickelodeon Möhtəşəm Cadılar Bayramı özəl Buraxılışı''
|Özü kimi
|Kanala özəl buraxılış
|-
|2017
|''Kiçik Milad Bayramı''
|Barkli
|Televiziya filmində çıxış etmişdir.
|-
|2018–2023
|[[Bir milyon kiçik şey (teleserial, 2018)|Bir Milyon kiçik şey]] ''([[İngilis dili|ing]]. A Million Little Things)''
|Sofiya Dikson
|Əsas rollardan birində çıxış etmişdir.
|-
|2018
|Cəngavər Heyəti ''([[İngilis dili|ing]]. Knight Squad)''
|Shadow Ghost
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Fright Knight&quot;
|-
|2019
|Ömürlük kuzen ''([[İngilis dili|ing]]. Cousins for Life)''
|Natali
|Sadəcə 1 epizodda: &quot;Scanner Time&quot;
|}
==Mükafat və nominasiyalar==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! İl
! Mükafat
! Bölmə
! Vəzifəsi
! Nəticə
! {{Abbr|Refs|References}}
|-
| 2016
| &quot;Cavan Artist&quot;
| Outstanding young ensemble cast in a television series
| ''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
| Nominasiya
| 
|-
| 2016
|rowspan=3| [[Kids' Choice Awards]]
| Sevimli televizor aktrisası
|rowspan=3|''[[Nikki, Rikki, Dikki və Don]]''
| Nominasiya
| 
|- 
| 2017
|rowspan=2| Sevimli televizor aktrisası
| Nominasiya
| 
|-
| 2018
| Nominasiya    
|
|}

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ televiziya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:Uşaq aktyorlar]]</text>
      <sha1>m2vxrlfwecvc6bbd0xloyl64h923nh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransanın inzibati bölgüsü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584711</id>
    <revision>
      <id>9037487</id>
      <parentid>7911762</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>304189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Blason 66.svg]] → [[File:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>9037487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31601" sha1="t33t0oqm1k4s7r4bc44wj5hyoklnnep" xml:space="preserve">'''Fransanın inzibati bölgüsü''' —  [[Fransa]]nın institusional və inzibati coğrafiyasıdır.
[[Fayl:France départementale.svg|thumb|right|350px|Fransanın departamentləri]]
Dövlət strukturunun islahatının son illərində, metropoliya (qitənin ərazisi) inzibati bölgüsü və Fransanın xarici mülkiyyətində dəyişikliklər baş vermişdir:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;250&quot; | !! width=&quot;70&quot; |2014-cü ilə qədər !! width=&quot;70&quot; |2015-ci ildən !! width=&quot;70&quot; | 2016-cı ildən
|-
| '''Metropoliyada [[Fransa regionları|regionlar]]''' || align=&quot;center&quot; | 22 || align=&quot;center&quot; | 22 || align=&quot;center&quot; | 13&lt;ref&gt;1 yanvar 2016-cı ildən&lt;/ref&gt;
|-
| '''[[Fransa Dənizaşırı Bölgələr Birliyi|Dənizaşırı regionlar]]''' || align=&quot;center&quot; | 5 || align=&quot;center&quot; | 5 || align=&quot;center&quot; | 5
|-
| '''Metropoliyada [[Fransa departamentləri|departamentlər]]''' || align=&quot;center&quot; | 96 || align=&quot;center&quot; | 96 || align=&quot;center&quot; | 96
|-
| '''[[Fransa departamentləri|Dənizaşırı departamentlər]]''' || align=&quot;center&quot; | 5 || align=&quot;center&quot; | 5 || align=&quot;center&quot; | 5
|-
| '''[[Lion metropoliyası|Şəhər metropoliyası]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | 1&lt;ref name=&quot;1j15&quot;&gt;1 yanvar 2015-ci ildən&lt;/ref&gt; || align=&quot;center&quot; | 1
|-
| '''[[Fransa rayonları|Rayon]]''' || align=&quot;center&quot; | 342 || align=&quot;center&quot; | 336 || align=&quot;center&quot; | 342
|-
| '''[[Fransa kantonları|Kanton]]''' || align=&quot;center&quot; | 4055 || align=&quot;center&quot; | 2074&lt;ref&gt;2015-ci ildən&lt;/ref&gt; || align=&quot;center&quot; | 2054
|-
| '''[[Kommuna (Fransa)|Kommun]]''' || align=&quot;center&quot; | 36 781 || align=&quot;center&quot; | 36 658&lt;ref name=&quot;1j15&quot; /&gt; || align=&quot;center&quot; | 35 416
|-
| '''[[Bələdiyyə dairələri (Fransa)|Bələdiyyə dairələri]]''' || align=&quot;center&quot; | 45 || align=&quot;center&quot; | 45 || align=&quot;center&quot; | 45
|}

Bəzi kommunalar nəqliyyat, məkan planlaması və s. mövzularda qarşılıqlı əlaqə üçün dövlətlər arası əməkdaşlıqda (EPCI — Établissement public de coopération intercommunale) birləşirlər.

Fransa dənizaşırı regionlarıda inzibati bölgüsü var.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|{{comment|№|Sıra nömrəsi}}
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;| Gerb
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Departament
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Əhali (2012)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#departements|accessdate=2015-08-21|title=Populations légales 2012 des départements et des collectivités d'outre-mer|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402165804/http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#departements|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Ərazi,&lt;br&gt;км²&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|accessdate=2015-08-20|title=Classement des départements de France - Superficie|publisher=GéoPopulation|archive-date=2015-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806071535/http://www.geopopulation.com/france/departements/classement-departements-superficie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Miqdarı&lt;br&gt;kantonlar&lt;ref name=&quot;её&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&amp;ref_id=t_0203D|accessdate=2015-08-20|title=Circonscriptions administratives au 1er janvier 2015 : comparaisons départementales|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925030053/http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&amp;ref_id=t_0203D|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Miqdarı&lt;br&gt;kommun&lt;ref name=&quot;её&quot; /&gt;
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Prefektura
! style=&quot;background-color:#F3CC99;&quot;|Region
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 1
| [[Fayl:Blason département fr Ain.svg|22x20px|Coat of arms of department 01]]
| [[En (departament)|En]]
| align=&quot;right&quot; | 612 191
| align=&quot;right&quot; | 5762
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 419
| [[Burk-an-Bres]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 2
| [[Fayl:Blason département fr Aisne.svg|22x20px|Coat of arms of department 02]]
| [[Ena (departament)|Ena]]
| align=&quot;right&quot; | 540 888
| align=&quot;right&quot; | 7369
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 816
| [[Lan (şəhər)|Lan]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 3
| [[Fayl:Blason dpt fr Allier.svg|22x20px|Coat of arms of department 03]]
| [[Alye]]
| align=&quot;right&quot; | 342 911
| align=&quot;right&quot; | 7340
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 320
| [[Mulen(Alye)|Mulen]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 4
| [[Fayl:Blason departement Alpes-de-Haute-Provence.svg|22x20px|Coat of arms of department 04]]
| [[Yuxarı Provans Alpları (departament)|Yuxarı Provans Alpları]]
| align=&quot;right&quot; | 161 241
| align=&quot;right&quot; | 6925
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 200
| [[Din-Le-Ben]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 5
| [[Fayl:Blason dpt fr HautesAlpes.svg|22x20px|Coat of arms of department 05]]
| [[Yuxarı Alplar]]
| align=&quot;right&quot; | 139 554
| align=&quot;right&quot; | 5549
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 172
| [[Qap(şəhər)|Qap]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 6
| [[Fayl:Nice Arms.svg|22x20px|Coat of arms of department 06]]
| [[Dənizkənarı Alplar]]
| align=&quot;right&quot; | 1 082 014
| align=&quot;right&quot; | 4299
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 163
| [[Nitsa]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 7
| [[Fayl:Blason dpt fr Ardeche.svg|22x20px|Coat of arms of department 07]]
| [[Ardeş (departament)|Ardeş]]
| align=&quot;right&quot; | 318 407
| align=&quot;right&quot; | 5529
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 339
| Priva
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 8
| [[Fayl:Blason département fr Ardennes.svg|22x20px|Coat of arms of department 08]]
| [[Ardenlər (departament)|Ardenlər]]
| align=&quot;right&quot; | 282 778
| align=&quot;right&quot; | 5229
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 463
| [[Şarlevil Mezyer]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 9
| [[Fayl:Blason dpt fr Ariège.svg|22x20px|Coat of arms of department 09]]
| [[Aryej]]
| align=&quot;right&quot; | 152 366
| align=&quot;right&quot; | 4890
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 332
| [[Fua (şəhər)|Fua]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 10
| [[Fayl:Blason département fr Aube.svg|22x20px|Coat of arms of department 10]]
| [[Ob (departament)|Ob]]
| align=&quot;right&quot; | 305 606
| align=&quot;right&quot; | 6004
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 433
| [[Trua]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 11
| [[Fayl:Blason dpt fr Aude.svg|22x20px|Coat of arms of department 11]]
| [[Od (departament)|Od]]
| align=&quot;right&quot; |362 339
| align=&quot;right&quot; | 6139
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 438
| [[Karkason]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 12
| [[Fayl:Blason comtes de Rodez.svg|22x20px|Coat of arms of department 12]]
| [[Averon (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 276 229
| align=&quot;right&quot; | 8735
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 304
| [[Rodez]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 13
| [[Fayl:Blason département fr Bouches-du-Rhône.svg|22x20px|Coat of arms of department 13]]
| [[Buş-dü-Ron]]
| align=&quot;right&quot; |1 984 784
| align=&quot;right&quot; | 5087
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 119
| [[Marsel]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 14
| [[Fayl:Blason département fr Calvados.svg|22x20px|Coat of arms of department 14]]
| [[Kalvados (departament)|Kalvados]]
| align=&quot;right&quot; | 687 854
| align=&quot;right&quot; | 5548
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 705
| [[Kan]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 15
| [[Fayl:Blason dpt fr Cantal.svg|22x20px|Coat of arms of department 15]]
| [[Kantal]]
| align=&quot;right&quot; |147 415
| align=&quot;right&quot; | 5726
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 260
| [[Oriyak]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 16
| [[Fayl:Blason département fr Charente.svg|22x20px|Coat of arms of department 16]]
| [[Şaranta (departament)|Şaranta]]
| align=&quot;right&quot; | 353 657
| align=&quot;right&quot; | 5956
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 404
| [[Anqulem]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 17
| [[Fayl:Blason département fr Charente-Maritime.svg|22x20px|Coat of arms of department 17]]
| [[Dənizkənarı Şaranta]]
| align=&quot;right&quot; | 628 733
| align=&quot;right&quot; | 6864
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 472
| [[La Roşel]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 18
| [[Fayl:Blason dpt fr Cher.svg|22x20px|Coat of arms of department 18]]
| [[Şer]]
| align=&quot;right&quot; | 311 897
| align=&quot;right&quot; | 7235
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 290
| [[Burj]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 19
| [[Fayl:Blason département fr Corrèze.svg|22x20px|Coat of arms of department 19]]
| [[Korrez]]
| align=&quot;right&quot; | 241 247
| align=&quot;right&quot; | 5857
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 286
| [[Tül (departament)|Tül]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 20
| [[Fayl:Blason de Corse.svg|22x20px|Coat of arms of Corsica]]
| [[Cənubi Korsika]]
| align=&quot;right&quot; | 145 429
| align=&quot;right&quot; | 4014
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 124
| [[Ayaçço]]
| [[Korsika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 2B
| [[Fayl:Blason de Corse.svg|22x20px|Coat of arms of Corsica]]
| [[Yuxarı Korsika]]
| align=&quot;right&quot; | 170 828
| align=&quot;right&quot; | 4666
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 236
| [[Bastiya limanı]]
| [[Korsika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 21
| [[Fayl:Blason département fr Côte-d'Or.svg|22x20px|Coat of arms of department 21]]
| [[Kot-d'Or]]
| align=&quot;right&quot; | 527 403
| align=&quot;right&quot; | 8763
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 706
| [[Dijon]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 22
| [[Fayl:Blason département fr Côtes-d'Armor.svg|22x20px|Coat of arms of department 22]]
| [[Kot-d’Armor]]
| align=&quot;right&quot; |595 531
| align=&quot;right&quot; | 6878
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 373
| [[Sen-Briyo]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 23
| [[Fayl:Blason Bourbon-La Marche.svg|22x20px|Coat of arms of department 23]]
| [[Kröz]]
| align=&quot;right&quot; | 121 517
| align=&quot;right&quot; | 5565
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 260
| [[Qere (şəhər)|Qere]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 24
| [[Fayl:Blason Dordogne 1.svg|22x20px|Coat of arms of department 24]]
| [[Dordon]]
| align=&quot;right&quot; | 416 384
| align=&quot;right&quot; | 9060
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 557
|[[Periqö]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 25
| [[Fayl:Blason département fr Doubs.svg|22x20px|Coat of arms of department 25]]
| [[Du (departament)|Du]]
| align=&quot;right&quot; | 531 062
| align=&quot;right&quot; | 5234
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 593
| [[Bezanson]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 26
| [[Fayl:Blason département fr Drôme.svg|22x20px|Coat of arms of department 26]]
| [[Drom (departament)|Drom]]
| align=&quot;right&quot; | 491 334
| align=&quot;right&quot; | 6530
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 369
| [[Valans]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 27
| [[Fayl:Blason département fr Eure.svg|22x20px|Coat of arms of department 27]]
| [[Er (departament)|Er]]
| align=&quot;right&quot; | 591 616
| align=&quot;right&quot; | 6040
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 675
| [[Evryo]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 28
| [[Fayl:Blason département fr Eure-et-Loir.svg|22x20px|Coat of arms of department 28]]
| [[Er və Luar]]
| align=&quot;right&quot; |432 107
| align=&quot;right&quot; | 5880
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 401
| [[Şartr]]
|[[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 29
| [[Fayl:Blason29.svg|22x20px|Coat of arms of department 29]]
| [[Finister]]
| align=&quot;right&quot; | 901 293
| align=&quot;right&quot; | 6733
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 283
| [[Kemper]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 30
| [[Fayl:Blason département fr Gard.svg|22x20px|Coat of arms of department 30]]
| [[Qar (departament)|Qar]]
| align=&quot;right&quot; | 725 618
| align=&quot;right&quot; | 5853
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 353
| [[Nim]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 31
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 31]]
| [[Yuxarı Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 1 279 349
| align=&quot;right&quot; | 6309
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 589
| [[Tuluza]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 32
| [[Fayl:Blason dpt fr Gers.svg|22x20px|Coat of arms of department 32]]
| [[Jer (departament)|Jer]]
| align=&quot;right&quot; | 189 530
| align=&quot;right&quot; | 6257
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 463
| [[Oş (şəhər)|Oş]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 33
| [[Fayl:Blason département fr Gironde.svg|22x20px|Coat of arms of department 33]]
| [[Jironda]]
| align=&quot;right&quot; | 1 483 712
| align=&quot;right&quot; | 10 725
| align=&quot;right&quot; | 33
| align=&quot;right&quot; | 542
| [[Bordo]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 34
| [[Fayl:Blason département fr Hérault.svg|22x20px|Coat of arms of department 34]]
| [[Ero (departament)|Ero]]
| align=&quot;right&quot; | 1 077 627
| align=&quot;right&quot; | 6101
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 343
| [[Monpelye]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 35
| [[Fayl:Blason département fr Ille-et-Vilaine.svg|22x20px|Coat of arms of department 35]]
| [[İl və Vilen]]
| align=&quot;right&quot; | 1 007 901
| align=&quot;right&quot; | 6775
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 353
| [[Ren]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 36
| [[Fayl:Blason département fr Indre.svg|22x20px|Coat of arms of department 36]]
| [[Endr]]
| align=&quot;right&quot; | 228 692
| align=&quot;right&quot; | 6791
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 247
| [[Şatoru]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 37
| [[Fayl:Blason département fr Indre-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 37]]
| [[Endr və Luara]]
| align=&quot;right&quot; |596 937
| align=&quot;right&quot; | 6127
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 277
| [[Tur (şəhər)|Tur]]
|[[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 38
| [[Fayl:Blason departement Isere.svg|22x20px|Coat of arms of department 38]]
| [[İzer (departament)|İzer]]
| align=&quot;right&quot; | 1 224 993
| align=&quot;right&quot; | 7431
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 532
| [[Qrönobl]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 39
| [[Fayl:Blason département fr Jura.svg|22x20px|Coat of arms of department 39]]
| [[Yura (departament)|Yura]]
| align=&quot;right&quot; | 260 932
| align=&quot;right&quot; | 4999
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 544
| [[Lon-le-Sonye]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 40
| [[Fayl:Blason dpt fr Landes.svg|22x20px|Coat of arms of department 40]]
| [[Landlar]]
| align=&quot;right&quot; | 392 884
| align=&quot;right&quot; | 9243
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 331
| [[Mon-De-Marsan]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 41
| [[Fayl:Blason département fr Loir-et-Cher.svg|22x20px|Coat of arms of department 41]]
| [[Luar və Şer]]
| align=&quot;right&quot; | 331 656
| align=&quot;right&quot; | 6343
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 291
| [[Blua]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 42
| [[Fayl:Blason departement Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 42]]
| [[Luara (departament)|Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 753 763
| align=&quot;right&quot; | 4781
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 327
| [[Sent-Etyen]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 43
| [[Fayl:Blason dpt fr Haute-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 43]]
| [[Ot-Luar]]
| align=&quot;right&quot; | 225 686
| align=&quot;right&quot; | 4977
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 260
|[[Le-Püi-an-Vele]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 44
| [[Fayl:Blason dpt fr LoireAtlantique dapres Robert Louis.svg|22x20px|Coat of arms of department 44]]
| [[Luar-Atlantik]]
| align=&quot;right&quot; |1 313 321
| align=&quot;right&quot; | 6815
| align=&quot;right&quot; | 31
| align=&quot;right&quot; | 221
| [[Nant]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 45
| [[Fayl:Blason département fr Loiret.svg|22x20px|Coat of arms of department 45]]
| [[Luare (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 662 297
| align=&quot;right&quot; | 6775
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 334
| [[Orlean]]
| [[Mərkəz - Luara vadisi]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 46
| [[Fayl:Blason département fr Lot.svg|22x20px|Coat of arms of department 46]]
| [[Lo (departament)|Lo]]
| align=&quot;right&quot; | 174 346
| align=&quot;right&quot; | 5217
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 340
| [[Kaor]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 47
| [[Fayl:Blason département fr Lot-et-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 47]]
| [[Lo və Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 332 119
| align=&quot;right&quot; | 5361
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 319
| [[Ajen]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 48
| [[Fayl:Blason département fr Lozère.svg|22x20px|Coat of arms of department 48]]
| [[Lozer]]
| align=&quot;right&quot; | 76 889
| align=&quot;right&quot; | 5167
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 185
| [[Mand]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 49
| [[Fayl:Blason departement Maine-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 49]]
| [[Men və Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 795 557
| align=&quot;right&quot; | 7166
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 357
| [[Anje]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 50
| [[Fayl:Blason département fr Manche.svg|22x20px|Coat of arms of department 50]]
| [[Manş (departament)]]
| align=&quot;right&quot; | 499 340
| align=&quot;right&quot; | 5938
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 601
| [[Sen-Lo]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 51
| [[Fayl:Blason departement Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 51]]
| [[Marna (departament)|Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 568 750
| align=&quot;right&quot; | 8162
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 620
| [[Şalon-an Şampan]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 52
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 52]]
| [[Yuxarı Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 182 136
| align=&quot;right&quot; | 6211
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 437
| [[Şomon]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 53
| [[Fayl:Blason département fr Mayenne.svg|22x20px|Coat of arms of department 53]]
| [[Mayen (departament)|Mayen]]
| align=&quot;right&quot; | 307 453
| align=&quot;right&quot; | 5175
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 261
| [[Laval (Məyen)]]
| [[Laura torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 54
| [[Fayl:Blason Meurthe-et-Moselle.svg|22x20px|Coat of arms of department 54]]
| [[Mört və Mözel]]
| align=&quot;right&quot; | 733 266
| align=&quot;right&quot; | 5246
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 594
| [[Nansi]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 55
| [[Fayl:Blason Meuse.svg|22x20px|Coat of arms of department 55]]
| [[Möz (departament)|Möz]]
| align=&quot;right&quot; | 192 800
| align=&quot;right&quot; | 6211
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 501
| [[Bar-lö-Dük]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 56
| [[Fayl:Blason departement Morbihan.svg|22x20px|Coat of arms of department 56]]
| [[Morbian]]
| align=&quot;right&quot; | 732 372
| align=&quot;right&quot; | 6823
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 261
| [[Vann]]
| [[Bretan]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 57
| [[Fayl:Blason Moselle.svg|22x20px|Coat of arms of department 57]]
| [[Mozel]]
| align=&quot;right&quot; | 1 046 468
| align=&quot;right&quot; | 6216
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 730
| [[Mets]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 58
| [[Fayl:Blason dpt fr Nievre.svg|22x20px|Coat of arms of department 58]]
| [[Nyevr]]
| align=&quot;right&quot; | 216 786
| align=&quot;right&quot; | 6817
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 312
| [[Never]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 59
| [[Fayl:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|22x20px|Coat of arms of department 59]]
| [[Nor (departament)|Nor]]
| align=&quot;right&quot; | 2 587 128
| align=&quot;right&quot; | 5743
| align=&quot;right&quot; | 41
| align=&quot;right&quot; | 650
| [[Lil]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 60
| [[Fayl:Blason département fr Oise.svg|22x20px|Coat of arms of department 60]]
| [[Uaza (departament)|Uaza]]
| align=&quot;right&quot; | 810 300
| align=&quot;right&quot; | 5860
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 692
| [[Bove]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 61
| [[Fayl:Blason département fr Orne.svg|22x20px|Coat of arms of department 61]]
| [[Orn (departament)|Orn]]
| align=&quot;right&quot; | 290 015
| align=&quot;right&quot; | 6103
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 495
| [[Alanson]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 62
| [[Fayl:Pas de Calais Arms.svg|22x20px|Coat of arms of department 62]]
| [[Pa-dе-Kale (departament)]]
| align=&quot;right&quot; |1 463 628
| align=&quot;right&quot; | 6671
| align=&quot;right&quot; | 39
| align=&quot;right&quot; | 895
| [[Arras]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 63
| [[Fayl:Blason dpt fr Puy-de-Dome.svg|22x20px|Coat of arms of department 63]]
| [[Püi-de-Dom]]
| align=&quot;right&quot; | 638 092
| align=&quot;right&quot; | 7970
| align=&quot;right&quot; | 31
| align=&quot;right&quot; | 470
| [[Klermon-Feran]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 64
| [[Fayl:Blason des Pyrénées-Atlantiques.svg|22x20px|Coat of arms of department 64]]
| [[Atlantik Pireney]]
| align=&quot;right&quot; | 660 871
| align=&quot;right&quot; | 7645
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 547
| [[Po (şəhər)]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 65
| [[Fayl:Blason dpt fr HautesPyrenees.svg|22x20px|Coat of arms of department 65]]
| [[Yuxarı Pireney]]
| align=&quot;right&quot; |228 854
| align=&quot;right&quot; | 4464
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 474
| [[Tarb]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 66
| [[Fayl:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|22x20px|Coat of arms of department 66]]
| [[Şərqi Pireney]]
| align=&quot;right&quot; | 457 793
| align=&quot;right&quot; | 4116
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 226
| [[Perpinyan]]
| [[Oksitaniya (region)|Oksitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 67
| [[Fayl:Blason département fr Bas-Rhin.svg|22x20px|Coat of arms of department 67]]
| [[Aşağı Reyn]]
| align=&quot;right&quot; | 1 104 667
| align=&quot;right&quot; | 4755
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 527
| [[Strasburq]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 68
| [[Fayl:Blason Haut Rhin.svg|22x20px|Coat of arms of department 68]]
| [[Yuxarı Reyn]]
| align=&quot;right&quot; | 755 202
| align=&quot;right&quot; | 3525
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 377
| [[Kolmar]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 69
| [[Fayl:Blason dpt fr Rhone.svg|22x20px|Coat of arms of department 69]]
| [[Rona (departament)|Rona]]
| align=&quot;right&quot; | 1 762 866
| align=&quot;right&quot; | 3249
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 287
| [[Lion]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 70
| [[Fayl:Blason dpt fr Haute-Saone.svg|22x20px|Coat of arms of department 70]]
| [[Yuxarı Sona]]
| align=&quot;right&quot; | 239 750
| align=&quot;right&quot; | 5360
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 545
| [[Vezul]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 71
| [[Fayl:Blason département fr Saône-et-Loire.svg|22x20px|Coat of arms of department 71]]
| [[Sona və Luara]]
| align=&quot;right&quot; | 555 039
| align=&quot;right&quot; | 8575
| align=&quot;right&quot; | 29
| align=&quot;right&quot; | 572
| [[Makon]]
| [[Burqundiya-Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 72
| [[Fayl:Blason dpt fr Sarthe.svg|22x20px|Coat of arms of department 72]]
| [[Sarta]]
| align=&quot;right&quot; | 567 382
| align=&quot;right&quot; | 6206
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 370
| [[Le-Man]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 73
| [[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|22x20px|Coat of arms of department 73]]
| [[Savoyya]]
| align=&quot;right&quot; | 421 105
| align=&quot;right&quot; | 6028
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 304
| [[Şamberi]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 74
| [[Fayl:Arms of the House of Savoy.svg|22x20px|Coat of arms of department 74]]
| [[Yuxarı Savoyya]]
| align=&quot;right&quot; | 756 501
| align=&quot;right&quot; | 4388
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 294
| [[Annesi]]
| [[Overn-Rona-Alp]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 75
| [[Fayl:Blason paris 75.svg|22x20px|Coat of arms of department 75]]
| [[Paris]]
| align=&quot;right&quot; | 2 240 621
| align=&quot;right&quot; | 105
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 1
| [[Paris]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 76
| [[Fayl:Blason76.svg|22x20px|Coat of arms of department 76]]
| [[Dənizkənarı Sena]]
| align=&quot;right&quot; | 1 253 931
| align=&quot;right&quot; | 6278
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 745
| [[Ruan]]
| [[Normandiya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 77
| [[Fayl:Blason département fr Seine-et-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 77]]
| [[Sena və Marna]]
| align=&quot;right&quot; | 1 353 946
| align=&quot;right&quot; | 5915
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 513
| [[Melun]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 78
| [[Fayl:Blason département fr Yvelines.svg|22x20px|Coat of arms of department 78]]
| [[İvelin]]
| align=&quot;right&quot; | 1 412 356
| align=&quot;right&quot; | 2284
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 262
| [[Versal]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 79
| [[Fayl:Blason département fr Deux-Sèvres.svg|22x20px|Coat of arms of department 79]]
| [[Dö-Sevr]]
| align=&quot;right&quot; | 371 583
| align=&quot;right&quot; | 5999
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 303
| [[Nor]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 80
| [[Fayl:Blason département fr Somme.svg|22x20px|Coat of arms of department 80]]
| [[Somma (departament)|Somma]]
| align=&quot;right&quot; | 571 154
| align=&quot;right&quot; | 6170
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 782
| [[Amyen (şəhər)]]
| [[O-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 81
| [[Fayl:Blason dpt fr Tarn.svg|22x20px|Coat of arms of department 81]]
| [[Tarn (departament)|Tarn]]
| align=&quot;right&quot; |378 947
| align=&quot;right&quot; | 5758
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 323
| [[Albi]]
| [[Oksitaniya (region)]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 82
| [[Fayl:Blason département fr Tarn-et-Garonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 82]]
| [[Tarn və Qaronna]]
| align=&quot;right&quot; | 246 971
| align=&quot;right&quot; | 3718
| align=&quot;right&quot; | 15
| align=&quot;right&quot; | 195
| [[Montoban]]
| [[Oksitaniya (region)]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 83
| [[Fayl:Blason departement Var.svg|22x20px|Coat of arms of department 83]]
| [[Var (departament)|Var]]
| align=&quot;right&quot; | 1 021 669
| align=&quot;right&quot; | 5973
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 153
| [[Tulon]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 84
| [[Fayl:Blason département fr Vaucluse.svg|22x20px|Coat of arms of department 84]]
| [[Voklüz (departament)]]
| align=&quot;right&quot; |546 314
| align=&quot;right&quot; | 3567
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 151
| [[Avinon]]
| [[Provans-Alp-Kot-d'Azur]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 85
| [[Fayl:Blason dpt fr 85 Vendée.svg|22x20px|Coat of arms of department 85]]
| [[Vandeya]]
| align=&quot;right&quot; | 648 901  
| align=&quot;right&quot; | 6720
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 282
| [[La-Roş-sör-Yon]]
| [[Luara torpağı]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 86
| [[Fayl:Blason département fr Vienne.svg|22x20px|Coat of arms of department 86]]
| [[Vyenna]]
| align=&quot;right&quot; | 430 018
| align=&quot;right&quot; | 6990
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 281
| [[Puatye]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 87
| [[Fayl:Blason département fr Haute-Vienne.svg|22x20px|Coat of arms of department 87]]
| [[Yuxarı Vyenna]]
| align=&quot;right&quot; | 375 869
| align=&quot;right&quot; | 5520
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 201
| [[Limoj]]
| [[Yeni Akvitaniya]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 88
| [[Fayl:Blason département fr Vosges.svg|22x20px|Coat of arms of department 88]]
| [[Vogezlər]]
| align=&quot;right&quot; | 377 282
| align=&quot;right&quot; | 5874
| align=&quot;right&quot; | 17
| align=&quot;right&quot; | 514
| [[Epinal]]
| [[Qrand Est]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 89
| [[Fayl:Blason département fr Yonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 89]]
| [[Yonna]]
| align=&quot;right&quot; | 341 902
| align=&quot;right&quot; | 7427
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 455
| [[Oser]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 90
| [[Fayl:Blason département fr Territoire de Belfort.svg|22x20px|Coat of arms of department 90]]
| [[Belfor ərazisi]]
| align=&quot;right&quot; | 143 940
| align=&quot;right&quot; | 609
| align=&quot;right&quot; | 9
| align=&quot;right&quot; | 102
| [[Belfor]]
|[[Burqundiya - Franş-Konte]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 91
| [[Fayl:Blason département fr Essonne.svg|22x20px|Coat of arms of department 91]]
| [[Eson]]
| align=&quot;right&quot; | 1 237 507
| align=&quot;right&quot; | 1804
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 196
| [[Evri]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 92
| [[Fayl:Blason département fr Hauts-de-Seine.svg|22x20px|Coat of arms of department 92]]
| [[O-dö-Sen]]
| align=&quot;right&quot; | 1 586 434
| align=&quot;right&quot; | 176
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 36
| [[Nanter]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 93
| [[Fayl:Blason département fr Seine-Saint-Denis.svg|22x20px|Coat of arms of department 93]]
| [[Sen-Sen-Deni]]
| align=&quot;right&quot; | 1 538 726
| align=&quot;right&quot; | 236
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 40
| [[Bobini]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 94
| [[Fayl:Blason département fr Val-de-Marne.svg|22x20px|Coat of arms of department 94]]
| [[Val-de-Marn]]
| align=&quot;right&quot; | 1 341 831
| align=&quot;right&quot; | 245
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 47
| [[Kretey]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 95
| [[Fayl:Blason département fr Val-d'Oise.svg|22x20px|Coat of arms of department 95]]
| [[Val-d’Uaz]]
| align=&quot;right&quot; |1 187 081
| align=&quot;right&quot; | 1246
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 185
| [[Pontuaz]]
| [[İl-de-Frans]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 96
| [[Fayl:Coat of arms of Guadeloupe.svg|22x20px|Coat of arms of Guadeloupe]]
| [[Qvadelupa]]
| align=&quot;right&quot; | 403 314
| align=&quot;right&quot; | 1628
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 32
| [[Bas Ter]]
| [[Qvadelupa]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 97
| [[Fayl:Coat_of_arms_of_Martinique.svg|22x20px|border| Coat of arms of Martinique]]
| [[Martinika]]
| align=&quot;right&quot; | 388 364
| align=&quot;right&quot; | 1128
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 22
| [[For-de-Frans]]
| [[Martinika]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 98
| [[Fayl:Blason de la Guyane.svg|22x20px|Coat of arms of Guyane]]
| [[Fransa Qvianası]]
| align=&quot;right&quot; | 239 648
| align=&quot;right&quot; | 86 504
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 34
| [[Kayenna]]
| [[Fransa Qvianası]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 99
| [[Fayl:Blason Réunion DOM.svg|22x20px|Coat of arms of Réunion]]
| [[Reyunyon]]
| align=&quot;right&quot; | 833 944
| align=&quot;right&quot; | 2512
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 24
| [[Sen-Deni]]
| [[Reyunyon]]
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| 100
| [[Fayl:Coat of Arms of Mayotte.svg|22x20px|Coat of arms of Mayotte]]
| [[Mayotta]]
| align=&quot;right&quot; | 217 091&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&amp;page=recensement%2Fpopulegalescom%2Fpopcanmayotte.htm|accessdate=2015-08-20|title=Population des cantons de Mayotte|publisher=[[INSEE]]|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924224851/http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&amp;page=recensement%2Fpopulegalescom%2Fpopcanmayotte.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | 376
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 17
| [[Mamudzu]]
| [[Mayotta]]
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Fransa şəhərləri]]
* [[Fransa tarixi]]
* [[Fransanın Cənub və Antarktika əraziləri]]
* [[Fransa departamentlər siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Fransa regionları}}
{{Fransa mövzularda}}

[[Kateqoriya:Fransanın inzibati bölgüsü]]</text>
      <sha1>t33t0oqm1k4s7r4bc44wj5hyoklnnep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycanlılaşdırma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588141</id>
    <revision>
      <id>9037158</id>
      <parentid>9036780</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Табасаранки.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Ziv|Ziv]] tərəfindən &quot;per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Табасаранки.jpg|]]&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9037158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43289" sha1="77aptourag4trus3cys8jvjz653woxw" xml:space="preserve">{{Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi}}
'''Azərbaycanlılaşdırma''', '''Azərbaycanlılaşma'''&lt;ref&gt;Filologiya məsələləri. Bakı, 2018, № 6. AMEA Əlyazmalar İnstitutu. &quot;Elm və təhsil&quot; nəşriyyat. [https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/6.pdf] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230630141010/https://filologiyameseleleri.com/pdf/2018/6.pdf|date=2023-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Guliyeva, V. (2012). Azərbaycan Memarlığının Şah Əsərlərinin Durumu . Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 1 (4), 227–239 . DOI: 10.7884/teke.104&lt;/ref&gt; və ya '''[[Türkləşdirmə|Türkləşmə]]''' — şəxslərin, tayfaların və etnik qrupların [[Azərbaycan etnik və milli kimliyi|azərbaycanlılığ]]ı mənimsəməsi, ərazi və dövlətlərin azərbaycanlılaşdırılması. Etnik qrupların azərbaycanlılaşmasında səbəblər [[Azərbaycan dili]]ni və [[Azərbaycan mədəniyyəti|mədəniyyəti]]ni mənimsəmə, [[İslam]]a keçid, ticarət münasibətləri, [[Azərbaycan ekzoqam ailələri|ekzoqam nikahlar]], [[Azərbaycan köçəri həyatı|köçərilik]], [[qonaqpərəstlik]] münasibətləri və s.-dir.

== Tarixi arxa plan ==

=== Azərbaycan xalqının formalaşması ===
{{main|Azərbaycanlıların etnogenezi|Azərbaycan–monqol mədəni əlaqələri#Türk-monqol tayfalarının yerləşdirilməsi siyasəti}}
{{Sitat qutusu
 | title    = 
 | width    = 29em
 | fontsize = 
 | quote    = Etnik baxımdan bu dövrdə məhv edilən yerli irani ünsürün yerinə İran ərazisinə yenidən mühüm sayda türk və bir az da monqol ünsürünün gəlib yerləşdiyini görürük. Xanların və böyük sərkərdələrin xüsusi hərbi qüvvələrini təşkil edən və İlxanlılara tabe olan Şərqi İran ərazisindən Orta Anadoluya qədər yayılan bu monqol ünsürü islam dinini rəsmi olaraq qəbul etdikdən sonra az bir zamanda türkləşdilər.
 | source   = — [[Mehmed Fuad Köprülü]]{{sfn|Köprülü|2000|p=23-24}}
 | quoted   = 1
 | align    = left
}}
[[Fayl:GhazanConversionToIslam.JPG|200px|thumb|right|Qazan xan (mərkəzdə). Onun dövründə [[Muğan düzü]]nə türk və monqol tayfaları köçürülmüşdür.{{sfn|Köprülü|2000|p=23-24}}]]

Azərbaycana türklərin gəlişi [[hunlar]]ın dövründə başlamış və daha sonra davam etmişdir. Türk köçərilərinin daimi olaraq bölgəyə girişi [[Xəzər xaqanlığı]] dövrü üçün xarakterik idi, baxmayaraq ki, o dövrdə salınmış daimi türk məskənləri haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur.{{sfn|Golden|1992|pp=385–386}}

Türk tarixçisi [[Faruq Sümər]] Azərbaycanda türkləşmənin üç dövrünü müəyyən etmişdir: Səlcuq dövrü, monqol dövrü və monqollardan sonrakı dövr (Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu və Səfəvilər dövrü). İlk iki dövrdə oğuz türk boyları qərb sərhədlərinə (Anadoluya) və Şimali Azərbaycana (Arran və Muğan çölünə) yerləşdilər və ya zorla məskunlaşdırıldılar.{{sfn|Golden|1992|pp=385–386}} Azərbaycanda türkləşmənin ilk mərhələsi XI əsrdə şimalda (Şirvan istisna olmaqla) Səlcuqların [[Uc (feodalizm)|uc torpaqlarında]], XII əsrdə isə cənubda (İran Azərbaycanında) başlamışdır.{{sfn|Golden|1992|pp=225}}

745-ci ildə Monqolustanın hakimiyyəti oğuzlardan uyğurlara keçdi. Oğuzlar qərbə və cənuba köçdülər. Oğuzların köçü azərbaycanlıların da daxil olduğu cənubi-qərb türklərinin formalaşmasına səbəb olmuşdur.{{sfn|Hostler|1993|pp=7}} Bağdad Xilafətinin süqutu dövründə (X və XI əsrlərdə) türk elementləri Şərqi Zaqafqaziyaya yavaş-yavaş daxil oldular. Buranın aborigen əhalisi ya məhv edildi, ya dağlara qaçdı, ya da assimilyasiya edildi.{{sfn|Hostler|1993|pp=18}}

XI–XIII əsrlərdə türkdilli oğuz tayfalarının Cənub-Şərqi Qafqaza yayılması nəticəsində yerli əhali arasında türklərin üstünlüyü daha da güclənir və [[Azərbaycanlıların etnogenezi|azərbaycan xalqının formalaşması prosesi]] başlayır.&lt;ref name=&quot;АИ&quot;&gt;[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2510.htm История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130314163135/http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2510.htm|date=2013-03-14}} М., &quot;Восточная литература&quot;, 2002. ISBN 5-02-017711-3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;feod&quot;&gt;{{Kitab3
|müəllif        = {{link-interwiki|az=Anatoli Novoselsev|az_mətn=Новосельцев А.&amp;nbsp;П.|başqa_dil=ru|başqa_dildə_başlıq=Новосельцев, Анатолий Петрович}},  {{link-interwiki|az=Vladimr Paşuto|az_mətn=Пашуто В. Т.|başqa_dil=ru|başqa_dildə_başlıq=Пашуто, Владимир Терентьевич}},  {{link-interwiki|az=Lev Çerepnin|az_mətn=Черепнин Л. В.|başqa_dil=ru|başqa_dildə_başlıq=Черепнин, Лев Владимирович}}
|başlıq     = Пути развития феодализма (Закавказье, Средняя Азия, Русь, Прибалтика)
|nəşriyyat = Наука
|il          = 1972
|страницы     = 56-57
}}{{oq|ru|Можно признать, что отдельные тюркские этнические группы попадали сюда на всём протяжении второй половины I тысячелетия н. э., а может быть и раньше. Однако не они изменили этнический облик Восточного Закавказья и положили начало сложению современнaого азербайджанского тюркоязычного народа. Причиной перемен явилось нашествие огузов в XI в. […] С основанием Сельджукской империи огузы распространились по всему Ирану, но особенно интенсивно обосновывались в Малой Азии и нынешнем Азербайджане. Причины этого не только в том, что сюда, на рубежи мусульманского мира, стягивалось наибольшее число этих новых «воинов ислама». Гораздо большее значение имело то обстоятельство, что в этих областях царила наибольшая этническая пестрота, и потому тюркизация нашла подходящую почву. […] Процесс сложения азербайджанской народности, особенно в пределах Закавказья, ещё недостаточно ясен.}}&lt;/ref&gt; Bölgədə mövcud olan etnik müxtəliflik türkləşmə üçün zəmin olmuşdur.&lt;ref name=&quot;feod&quot;/&gt; {{link-interwiki|az=İosif Oranski|başqa_dil=ru|başqa_dildə_başlıq=Оранский, Иосиф Михайлович}}&lt;ref&gt;{{Kitab3
|müəllif        = 
|başlıq     = Основы иранского языкознания: древнеиранские языки
|том     = 
|yer = М.
|nəşriyyat = Наука
|il = 1979
|страницы  = 49
|isbn  = 
}}{{oq|ru|начиная с XI—XIII&amp;nbsp;вв. (с эпохи сельджукского и&amp;nbsp;— особенно&amp;nbsp;— монгольского завоевания) происходит процесс распространения тюркских языков в северо-западных областях [[Иранское нагорье|Иранского нагорья]], в Азербайджане. [[Иранские языки|Ираноязычное]] население этих областей переходило постепенно на тюркскую (азербайджанскую) речь, и лишь относительно небольшая часть этого населения сохранила до наших дней свои иранские языки&amp;nbsp;— [[татский язык|татский]], [[талышский язык|талышский]], [[тати (язык)|диалекты Северо-западного Ирана]]}}&lt;/ref&gt; və [[Natalya Volkova]] qeyd edirlər ki, türk tayfalarının bir neçə miqrasiya axını nəticəsində yerli əhalinin dili assimilyasiyaya məruz qalmış və yerli əhali türk dilində ([[azərbaycan dili]]ndə) danışmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Kitab3
|müəllif        = Волкова Н. Г. 
|başlıq     = Кавказский этнографический сборник
|nəşriyyat = Изд-во АН СССР
|yer = М.
|hissə = Этнические процессы в Закавказье в XIX-XX вв.
|том = 4
|il          = 1969
|страницы     = 18
|isbn         = 
}}{{oq|ru|В Восточном Закавказье к XIV&amp;nbsp;в. в результате нескольких миграционных потоков тюркоязычных народов произошла языковая ассимиляция коренного населения этой территории, значительная часть которого стала говорить по-азербайджански}}&lt;/ref&gt;

[[Elxanilər dövləti|Elxanilər dövrü]]ndə türk boylarının Azərbaycana köçü baş vermişdir. Bu dövrdə [[farslar|tat-tacik qruplara]] qarşı monqolların göstərdiyi diskriminasiya, [[Fərat çayı]]ndan kanalların açılması tatların Azərbaycan və İraq-i Əcəmdən (Sultanabad) İraqa köç etməsinə səbəb olmuşdur. Qalanlar isə monqollarla birlikdə türkləşmiş, [[İran Azərbaycanı]]nda [[Azərbaycan dili]] hakim olmuşdur. Türklərin Azərbaycanda yerləşməsinin əsas səbəbi bu ölkədə otlaq, bağ-bağçaların çox olması, mal-qara bəsləmək üçün uyğun və əlverişli şəraitin olmasıdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Azerbaycan’ın Türkleşmesi ve Azerbaycan Türkçesinin Teşekkülü |author=Cevat Heyet |newspaper=Modern Türklük Araştırmaları Dergisi |date=Noyabr, 2004 |url= |accessdate=2022-10-08 }}&lt;/ref&gt; Bu dövrdə Azərbaycana gələn türk-monqol tayfalarının ümumi sayı 2 milyon olaraq düşünülür. [[Təbriz]] və [[Marağa]] şəhərləri dağıdılmadığı üçün İran elementi saxlanılmış, daha sonra isə türkləşmə baş vermişdir.&lt;ref&gt;Azerbaycan // MEB Islam Ansiklopedisi. — 1979. — Т. 2, вып. 5. — С. 103–105.&lt;/ref&gt;

Müasir Azərbaycan və Ermənistan ərazilərində yaxşı otlaqların olması səbəbi ilə monqollar, türklər və türkmən tayfaları monqol elxanları, teymurilər və türkmən padşahların dövründə burada yerləşmişdir. Daha sonra bu tayfalar azərbaycanlılara assimilyasiya olunmuşdur. XIII–XV əsrlərdə köhnə feodalların torpaqları tədricən köçəri tayfaların irsi başçılarının əlinə keçmişdir.{{sfn|Петрушевский|1949|pp=36}} Monqollardan sonrakı dövrdə İrandakı türk ünsürləri geri qayıdan Anadolu türkləri ilə birləşdilər. İrandakı türk ünsürləri oğuz mənşəli olmaqla birlikdə, onlara monqollar dövründə İrana gələn uyğur, qıpçaq, karluk və digər türklərin, eləcə də türkləşmiş monqolların daha kiçik qarışıqları daxil idi.{{sfn|Golden|1992|pp=385–386}}

XII–XV əsrlərdə xüsusilə Arranın ətəkləri [[Azərbaycan tayfaları|türk köçəri tayfaları]]nın intensiv şəkildə məskunlaşdığı yerlər olmuşdur. Bunun nəticəsində region tədricən türk-iran mənşəli toponim olan &quot;[[Qarabağ]]&quot; ilə adlandırılmışdır. Qarabağın dağlıq hissəsi türkləşməyə qarşı güclü şəkildə mübarizə aparmış və xristian erməni əhalisinin sığınacaq tapdığı yer olmuşdur. XIV–XV əsrlərdə Qarabağın düzlük hissəsi demək olar ki, tamamilə türkləşmişdi.&lt;ref&gt;Закавказье в XI–XV вв. // История Востока / Под ред. Р. Б. Рыбакова. — М.: Восточная литература РАН, 1997.&lt;/ref&gt; Yekun olaraq, Qarabağ azərbaycanlılarının [[Azərbaycan etnik və milli kimliyi|kimliy]]i Qarabağdakı türklük əsasında formalaşmışdır.&lt;ref&gt;Laurence Broers. Armenia and Azerbaijan: Anatomy of Rivalry. — Edinburgh University Press, 2019. — С. 86. — ISBN 978 1 4744 5054 6.&lt;/ref&gt;

== Sülalələr, dövlətlər və tayfaların azərbaycanlılaşması ==
{{Həmçinin bax|Azərbaycan mədəni təsiri|Azərbaycan linqvistik və mədəni mühiti}}
[[Fayl:Suleiman I of Persia.jpg|200px|thumb|right|[[Şah Süleyman Səfəvi]] sarayda]]
[[Fayl:Fərhad bəy Məlik-Aslanov.jpg|200px|thumb|right|[[Fərhad bəy Məlik-Aslanov]]. [[Məlik-Aslanovlar]] nəsli]]
1384–1551-ci illərdə mövcud olmuş [[Şəki hakimliyi]]nin ilk hökmdarları olan Orlatlar [[Azərbaycan–monqol mədəni əlaqələri|azərbaycanlılaşmış türkdilli monqol]] sülaləsi idi.&lt;ref name=&quot;БСЭ1&quot;&gt; Шеки (историч. область в Азербайджане) — статья из Большой советской энциклопедии. {{oq|ru|''Как независимое государственное образование упоминалось с конца 14 в. Владетелем Ш. был Сиди Ахмед Орлат (из тюркизированного монгольского племени орлатов)''.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;СИЭ2&quot;&gt;Советская историческая энциклопедия, статья: Под ред. Е. М. Жукова. Шеки // Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. — 1973–1982 {{oq|ru|''В послемонг. время Ш. как независимое государственное образование упоминается с кон. 14 в. Владетелем Ш. был Сиди Ахмед Орлат (из тюркизированного монг. племени орлатов).''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Петрушевский И. П. Государства Азербайджана в XV веке. Шеки в XV веке // Сборник статей по истории Азербайджана. — Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1949. — С. 184. {{oq|ru|''Шеки, как было сказано, в конце XIV в. составляла отдельное независимое владение. Тогдашний владетель его Сиди Ахмед Орлат, по-видимому происходил из азербайджанизированного монгольского племени орлатов. Когда утвердились здесь эти владетели, — неизвестно…''}}&lt;/ref&gt; 1387–1406-cı illərdə Osmanlı baş vəziri olmuş [[Çandarlı Əli Paşa]] kölə əsgərlərin istifadə edildiyi qulam (cəm forması qılmandır) sistemini azərbaycanlı-iranlı bürokratlarının köməyi ilə Osmanlı imperiyasında tətbiq etmişdi.{{sfn|İnalcık |2011|pp=121}}

İran Azərbaycanının türkləşməsində [[Səfəvilər sülaləsi]]nin əhəmiyyətli rolu olmuşdur.&lt;ref&gt;Hafez F. Farmayan. &quot;The Beginning of Modernization in Iran: The Policies and Reforms of Shah Abbas (1587–1629)&quot;. — С. 15.&lt;/ref&gt; XI əsrdə Ərdəbildə məskunlaşmış Səfəvilər sülaləsi zaman keçdikcə azərbaycan dilini qəbul etmişdir.&lt;ref&gt;Savory, Roger (2007). Iran Under the Safavids. Cambridge University Press. p. 213. ISBN 978-0-521-04251-2.&lt;/ref&gt; [[Encyclopædia Iranica]]ya görə onlar [[qədim azəri dili|azəri dili]]ni ([[azərbaycan dili]] ilə əlaqəsi yoxdur) unudaraq türkləşmişdilər.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Iranica. E. Yarshater, The Iranian Language of Azerbaijan: &quot;Адари (=азери) утрачивает позиции более быстрыми темпами, чем раньше, так что даже Сефевиды, первоначально ираноязычный клан (как свидетельствует четверостишия шейха Саафи-эль-Дина, их эпонимного предка, и его биография), тюркизировались и приняли тюркский язык. (Adari lost ground at a faster pace than before, so that even the Safavids, originally an Iranian-speaking clan (as evidenced by the quatrains of Shaikh Sáafi-al-din, their eponymous ancestor, and by his biography), became Turkified and adopted Turkish as their vernacular).&quot;&lt;/ref&gt; Bu sülalədən olan [[I İsmayıl]]ın qurduğu, rəsmi dili farsca olan [[Səfəvi imperiyası]]nda Azərbaycan dili hakimlərin, sarayın və [[qızılbaş]] hərbi təşkilatının dili idi.&lt;ref&gt;Mazzaoui, Michel B; Canfield, Robert (2002). &quot;Islamic Culture and Literature in Iran and Central Asia in the early modern period&quot;. Turko-Persia in Historical Perspective. Cambridge University Press. pp. 86–7. ISBN 978-0-521-52291-5. {{oq|en|Safavid power with its distinctive Persian-Shi'i culture, however, remained a middle ground between its two mighty Turkish neighbors. The Safavid state, which lasted at least until 1722, was essentially a &quot;Turkish&quot; dynasty, with Azeri Turkish (Azerbaijan being the family's home base) as the language of the rulers and the court as well as the Qizilbash military establishment. Shah Ismail wrote poetry in Turkish. The administration nevertheless was Persian, and the Persian language was the vehicle of diplomatic correspondence (insha'), of belles-lettres (adab), and of history (tarikh)}}&lt;/ref&gt; Şah [[I Abbas]] paytaxtı Qəzvindən İsfahana köçürəndən sonra isə əvvəl türk dilini işlədən saray fars dilini istifadə etməyə başlayır.&lt;ref&gt;Cyril Glassé (ed.), The New Encyclopedia of Islam, Lanham, Maryland: Rowman &amp; Littlefield Publishers, revised ed., 2003, ISBN 0-7591-0190-6, p. 392 {{oq|en|Shah Abbas moved his capital from Qazvin to Isfahan. His reigned marked the peak of Safavid dynasty's achievement in art, diplomacy, and commerce. It was probably around this time that the court, which originally spoke a Turkic language, began to use Persian}}&lt;/ref&gt; Buna baxmayaraq, 1670-ci illərdə İrana səfər etmiş alman səyyahı [[Engelbert Kempfer]] qeyd edir ki, burada nüfuzlu insanın azərbaycan dilini bilməməsi demək olar ki ayıb hesab edilir.&lt;ref&gt;Willem Floor and Hasan Javadi The Role of Azerbaijani Turkish in Safavid Iran // Iranian Studies&lt;/ref&gt; [[Şah Süleyman Səfəvi]] saray hərəmində bağlı qaldığı üçün ana dili azərbaycanca idi, onun hansı səviyyədə farsca bilməsi hələ də tarixşünaslığa aydın deyil.&lt;ref&gt;{{cite news |title=SOLAYMĀN I |author=Rudi Matthee |newspaper= |date= |url=http://www.iranicaonline.org/articles/solayman-1 |accessdate=2015-09-09 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710071713/https://www.iranicaonline.org/articles/solayman-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1562–1844-cü illərdə mövcud olmuş [[İlisu sultanlığı]]nın əhalisi ağır bir şəkildə [[Azərbaycan mədəniyyəti]]nin təsirinə məruz qalmışdır.&lt;ref&gt;Агеева Р. А. Какого мы роду-племени? Народы России: имена и судьбы. Словарь-справочник. — Academia, 2000. — С. 365. — ISBN 5-87444-033-X.&lt;/ref&gt; İlisu sultan və bəylərinin bir hissəsi saxur, bir hissəsi türk-azərbaycanlı mənşəli idi.&lt;ref&gt;И. П. Перушевский. Джаро-белоканские вольные общества в первой половине XIX века. — Махачкала, 1993. — С. 73–74.&lt;/ref&gt; Azərbaycanlılara assimilyasiya olunmuş digər qruplar [[Yıva boyu]]nun Azərbaycana köçmüş qrupları,&lt;ref&gt;Ataniyazov, S. Dictionary of the Turkmen ethnonyms. Ylym; Ashgabat. 1988.&lt;/ref&gt; [[İyirmidördlər (tayfa)|İyirmidördlər]] tayfa ittifaqına daxil olan kürd tayfalarıdır.&lt;ref&gt;И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI—начале XIX вв. — Ленинград: Издательство Ленинградского Государственного Ордена Ленина Университета имени А. А. Жданова, 1949. С. 71.&lt;/ref&gt;

[[Qacarlar]] dövründə Azərbaycan türkcəsi fars dili ilə birlikdə iki sarayda (Təbriz və Tehran) geniş yayılmışdı.&lt;ref&gt;Ardabil Becomes a Province: Center-Periphery Relations in Iran, H. E. Chehabi, International Journal of Middle East Studies, Vol. 29, No. 2 (May, 1997), 235 {{oq|en|Azeri Turkish was widely spoken at the two courts in addition to Persian, and Mozaffareddin Shah (r.1896-1907) spoke Persian with an Azeri Turkish accent....}}&lt;/ref&gt; Qacar hökmdarları vəliəhd şahzadə olduqları zaman xidmət etdikləri Təbrizdə azərbaycanlıların əhatəsində türk dili, mədəniyyəti və adətlərinə daha çox bağlanır, taxta çıxdıqdan sonra özlərini Azərbaycan türkləri ilə əhatə edirdilər. Bunlardan biri olan [[Məhəmməd şah Qacar]] Fars və Şirazda &quot;Əlahəzret Məhəmməd Şah-ı Türk-i Azərbaycan&quot; adlandırılırdı.&lt;ref name=&quot;namik&quot;&gt;Prof. Dr. Namiq Musalı. Kaçarlar döneminde türk kimliği ve türkçenin konumu meseleleri üzerine (тур.) // Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. — 2018. — C. 2. — S. 131–171. — ISSN 2602–2567.&lt;/ref&gt;

XVIII əsrdə [[Dizaq mahalı]]nı idarə etmiş [[Məlik Yeqan]]ın soyundan azərbaycanlılaşmış sülalələr — [[Məlikyeqanovlar]], [[Məlikaslanovlar]], [[Məlikabbasovlar]] gəlmişdir.&lt;ref&gt;Məlikaslanovların soyağacı haqqında, N. A. Cavanşir Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, İkinci Buraxılış, Səda, Bakı, 2001, səh: 25 ISBN 5-86871-204-4&lt;/ref&gt; Dizaq hakim ailəsinin üzvü Bağdad bəy və oğulları [[Məlik Aslan bəy|Aslan]] (Dizaq naibi) və Vaqan zorla islamı qəbul etməyə məcbur edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Magalyan |first=Artak |year=2007 |title=Artsakh melikdoms and melik houses in the 17th-19th centuries |url=http://www.armin.am/images/menus/924/Maghalyan_meliqutyunner.pdf |pages=177, 207-209 |language=hy |publication-place=Yerevan |access-date=2024-06-17 |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126091746/http://www.armin.am/images/menus/924/Maghalyan_meliqutyunner.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Magalyan |first=Artak |title=Artsakh melikdoms and melik houses in the 17th-19th centuries |year=2012 |isbn=978-9939-60-157-1 |location=Yerevan |pages=206–209 |language=hy, ru}}&lt;/ref&gt; Aslan bəyin oğullarından biri olan Fərhad bəy türk olmuş, erməni köklərindən uzaqlaşmışdır. Bu ailənin müsəlmanlaşmış nümayəndələri Məlikaslanovlar adlandırılmağa başlamış, ailənin mülkü ailədəki xristian nəsilə yox, onlara qalmışdır.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; Arakel Babaxanyan [[Məlikyeqanovlar]] və [[Məlikaslanovlar]]ı Tuğ kəndinin müsəlmanlaşmış bəyləri adlandırır, erməni məliklərinin soyunun uzaq nümayəndələrinin İslam dininin təsirinə görə milli vəzifələri unutduğunu qeyd edir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Babakhanian |first=Leo |title=Collected Works |volume=4 |page=31}}&lt;/ref&gt;

== Etnik qrupların vəziyyəti ==
{{Həmçinin bax|Azərbaycan mədəni təsiri|Azərbaycan linqvistik və mədəni mühiti}}

İslamın yayılması Azərbaycanın etnik şəklinin dəyişməsinə səbəb olmuşdur. İslam əsrlər boyunca müxtəlif etnik komponentlərin tək bir etnik sistemə inteqrasiyası üçün vacib bir amil olmuşdur.&lt;ref&gt;Aliyeva, Lala. (2013). Vernacular Islam in Azerbaijan. Humanities and Social Sciences Review, CD-ROM. ISSN: 2165–6258. 2. 145–151. page 146.&lt;/ref&gt;

XIX əsrdə Qafqazda bir çox müsəlman etnosları arasında kifayət qədər intensiv şəkildə etnik kimliyin dəyişilməsi prosesi gedirdi. Rəsmi Çar Rusiyası statistikasında kürdlər, tatlar, talışlar, saxurlar və ləzgilər çox vaxt &quot;türklər&quot; və ya &quot;Azərbaycan tatarları&quot; adlandırılırdı. Başqa sözlə desək, azərbaycanlıların etnik üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə azsaylı etnik qrupların assimilyasiyası təbii bir proses olaraq gedirdi.&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;

=== Azərbaycanda ===
[[Fayl:Tats in azerbaijan 1890.png|200px|thumb|left|1890-cı ildə tatların Azərbaycanda məskunlaşdığı yerlər. Qırmızı ilə göstərilən yerlərdə yalnızca tatlar, ağ-qırmızı xətlərlə göstərilən yerlərdə isə tatlar və azərbaycanlılar yaşayırdı.]]

1873-cü ildə tat kəndlərində tat dili azərbaycan dili ilə əvəz edilməyə başlanmışdı və bu proses XX əsrin ikinci yarısında başa çatmışdı.&lt;ref&gt;Ибрагимов М.-Р. А. К истории формирования дагестанских азербайджанцев // Историко-культурные и экономические связи народов Дагестана и Азербайджана: через прошлый опят взгляд в XXI век. Материалы Международной научно-практической конференции, посвящённой 110-летию со дня рождения Азиза Алиева. — Махачкала, 2007. — С. 73–74.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Абдуллаев И. Г. О характере и формах проявления двуязычия и многоязычия в Азербайджане (на материале взаимовлияния азербайджанского и иранских языков) // Проблемы двуязычия и многоязычия. — М.: Наука, 1972. — С. 215.&lt;/ref&gt; Abşeron tatları Azərbaycan dilini danışır və azərbaycanlı kimliyini qəbul edirlər.&lt;ref&gt;АКАДЕМИЯ НАУК СССР ИНСТИТУТ ЭТНОГРАФИИ им. Н. Н. МИКЛУХО-МАКЛАЯ. КАВКАЗСКИЙ ЭТНОГРАФИЧЕСКИЙ СБОРНИК IV. — НАУКА МОСКВА.&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan kürdləri]] ailə içində belə azərbaycan dilində danışırdılar. Azərbaycanlı qadın ilə evlənən kişilər kürd dilini unudur və uşaqlar da həmişə bu dili öyrənə bilmirdi.&lt;ref&gt;Волкова Н. Г. Этнические процессы в Закавказье в XIX–XX вв. // Кавказский этнографический сборник. — М.: Изд-во АН СССР, 1969. — Т. 4. — С. 45.&lt;/ref&gt; Kürdlər azərbaycanlıların məscidlərində dua edir, sovet dövründən başlayaraq vəfat edən yaxınlarını azərbaycanlıların qəbirstanlıqlarında basdırır, onlarla eyni qəbir daşı qoyurdular.&lt;ref&gt;Аристова Т. Ф. Курды Закавказья (историко-этнографический очерк). — М.: Наука, 1966.&lt;/ref&gt; Azərbaycanda yaşayan ərəblər tamamilə azərbaycanlılaşsa da, bəzi xüsusiyyətlərini hələ də saxlayırlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Caucasus &amp; Globolization. Volume 4 |url=https://www.ca-c.org/c-g/2010/journal_eng/c-g-3-4/kigE-3-4-2010.pdf |access-date=2019-04-28 |archive-date=2018-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426174556/https://www.ca-c.org/c-g/2010/journal_eng/c-g-3-4/kigE-3-4-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Uzun əsrlər boyu talışlarla azərbaycanlılar arasında mədəni yaxınlaşma baş vermiş, eləcə də [[talış dili]]nin ərazisinin daralması müşahidə edilmişdir. Xalq əfsanələri göstərir ki, talış əhalisi vaxtilə Qızılağaca qədər yayılıb və hələ 1830-cu illərdə Lənkəranın çox şimalında talış dilində danışılırmış. Azərbaycanlılarla sıx iqtisadi və mədəni əlaqələrin olması, onların uzunmüddətli və davamlı olaraq Talış ərazisinə girməsi talışlar arasında ikidilliliyin yayılmasına səbəb olmuş, talışlar Azərbaycan mədəniyyətinin təsirinə məruz qalmışdır. Bu, ən çox ticarət yollarında yerləşən talış kəndlərində, hər yerdə Azərbaycan dili nitqi eşidilən, iri bazarı olan kəndlərdə nəzərə çarpırdı. Lənkəran sakini talışlar azərbaycanlıların böyük təsirinə məruz qalmışdır. Buna baxmayaraq, onların ailələrində talış dili danışılırdı.&lt;ref&gt;Волкова Н. Г. Этнические процессы в Закавказье в XIX–XX вв. // Кавказский этнографический сборник. — М.: Изд-во АН СССР, 1969. — Т. 4. — С. 43–44.&lt;/ref&gt;

Ləzgilərin etnoqrafik həyatı Azərbaycan mühitinin təsirinə məruz qalıb. Ləzgilər müəyyən dərəcəyə qədər [[Azərbaycan milli geyimləri]]ni və [[Azərbaycan mətbəxi]]nə aid yeməkləri mənimsəyiblər.&lt;ref&gt;Ихилов, М. М. Народности лезгинской группы: этнографическое исследование прошлого и настоящего лезгин, табасаранцев, рутулов, цахуров, агулов. — Махачкала: ДФ АН СССР, ИИЯЛ им. Г. Цадасы, 1967. — 370 с.&lt;/ref&gt; Azərbaycanlılarla bir yerdə yaşamaq, Azərbaycan ərazisinə miqrasiya, ticarət və iqtisadi əlaqələr Azərbaycan dilinin ləzgilər arasında geniş yayılmasına səbəb olub.&lt;ref&gt;Ганиева А. М. Очерки устно-поэтического творчества лезгин. — М.: Наука, 2004.&lt;/ref&gt;

Azərbaycan mədəniyyəti ilə bağlılıq [[udinlər]]in həyatının bütün sahələrinə təsir göstərir. Onların arasında Azərbaycan dili geniş yayılmışdır. Udinlər və azərbaycanlılar din fərqliliyinə baxmayaraq, eyni qədim ziyarətgahları (ocaqlar, pirlər) ziyarət edirlər. Udinlərlə azərbaycanlıların doğuş zamanı qadınların şər ruhunu qovmaq haqqında ayinləri üst-üstə düşürdü. Udinlər yarı xristian, yarı-bütpərəst bayramlarında (məsələn, Vardavar) Azərbaycan dilində mahnılar oxuyurdular. Nic kəndinin bölündüyü məhəllələrin adlarının demək olar ki, hamısı azərbaycan dilindədir (Hacıbəyli, Vəzirli, Məlikli, Abdallı və s.)&lt;ref&gt;&quot;Народы Кавказа&quot;. — 1962. — Т. II.&lt;/ref&gt;

Patkanov [[Cənubi Qafqaz]]da boşalardan başqa bütün [[Azərbaycan qaraçıları|qaraçılar]]ın [[Azərbaycan dili]]ndə danışdığını qeyd etmişdir.&lt;ref name=&quot;patkanov73&quot;&gt;{{cite book |title=Цыганы. Несколько слов о наречиях закавказских цыган: боша и карачи |trans-title=Çıqanlar. Zaqafqaziya çıqanlarının dialektləri haqqında bir neçə kəlmə: Boşa və qaraçı |first=Керопэ́ Петро́вич |last=Патка́нов |location=Санкт-Петербург |publisher=Императорская академия наук |year=1887 |language=ru |page=73 |ISBN=978-5-4460-6795-4 }}&lt;/ref&gt; İndiki dövrdə Azərbaycan qaraçıları öz dillərini demək olar tamamilə unutmuşdur.&lt;ref name=&quot;Kılınçer2&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.aak.gov.az/upload/dissertasion/s_n_t_nasl_q/Zafer_Kilincher_Avtoreferat_(Azerb__d_).pdf|title=AZƏRBAYCAN QARAÇILARI VƏ TÜRKİYƏ ROMANLARI MUSİQİSİNİN TƏDQİQİ (AZƏRBAYCAN AĞDAŞ-YEVLAX VƏ TÜRKİYƏNİN ÇUKUROVA BÖLGƏLƏRİNİN NÜMUNƏSİNDƏ|first=Zafer Kemal oğlu|last=Kılınçer|location=Bakı|year=2022|publisher=Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası|page=4|language=az|access-date=2023-01-30|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817042727/http://www.aak.gov.az/upload/dissertasion/s_n_t_nasl_q/Zafer_Kilincher_Avtoreferat_(Azerb__d_).pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycanda qaraçı toy və bayramlarında musiqi icrası zamanı [[Azərbaycan musiqi alətləri|Azərbaycan]] və [[Avropa]] musiqi alətlərindən istifadə olunur. Odur ki, qaraçı musiqiçiləri əksəriyyətlə [[Azərbaycan xalq musiqisi|Azərbaycan xalq mahnılarını]] ifa edirlər.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

=== Qafqazın digər bölgələrində ===
Əsrlər boyunca Azərbaycan dili [[linqva franka]] kimi ticarət və etnik qruplar arası qarşılıqlı münasibətdə bütün Persiyada, Qafqazda və cənub-şərqi Dağıstanda istifadə edilirdi. Onun trans-regional təsiri ən azı XVIII əsrə qədər davam edib.&lt;ref&gt;Keith Brown, Sarah Ogilvie. [https://books.google.ge/books?id=F2SRqDzB50wC&amp;pg=PA111&amp;dq=An+Azerbaijanian+koine%C2%B4&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=v9oCVfzdHsnWPdqlgdgN&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=An%20Azerbaijanian%20koine%C2%B4&amp;f=false Concise encyclopedia of languages of the world] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220327164137/https://books.google.ge/books?id=F2SRqDzB50wC&amp;pg=PA111&amp;dq=An+Azerbaijanian+koine%C2%B4&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=v9oCVfzdHsnWPdqlgdgN&amp;ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=An%20Azerbaijanian%20koine%C2%B4&amp;f=false|date=2022-03-27}}. — Elsevier, 2009. — С. 110–113. — ISBN 978-0-08-087774-7.&lt;/ref&gt; Əsrlər boyunca azərbaycanlılardan ayrı yaşayan [[Dağıstan azərbaycanlıları]] nəinki öz etnolinqvistik kimliklərini saxlayıblar, həmçinin öz qeyri-türk qonşularını (ərəblər, müsəlman-tatlar, tabasaranlılar) assimilyasiya ediblər.&lt;ref name=&quot;maqa&quot;&gt;Magomedkhan Magomedkhanov. Building of the Tower of Babel: Ethnolinguistic Processes in Dagestan. Russian Academy of Sciences, Dagestan Science Centre. page 290–291, 293.&lt;/ref&gt; Həmçinin Dərbənddə və Dağıstanın digər şəhərlərində yaşayan farsların Azərbaycan dilini mənimsəməsi və sonradan kimlik şüurunun dəyişməsi nəticəsində azərbaycanlıların sayı artmışdır.&lt;ref&gt;Ибрагимов М.-Р. А. Азербайджанцы // Народы Дагестана / Отв. ред. С. А. Арутюнов, А. И. Османов, Г. А. Сергеева. — М.: &quot;Наука&quot;, 2002. — ISBN 5-02-008808-0. səh 510.&lt;/ref&gt; Azərbaycan dili Şimali Qafqazda türkləşmənin əsas vasitəsi idi. Rus inqilabı və ondan sonrakı onilliyi də aşan bir müddət ərzində baş verən türkləşmə prosesi dövlət siyasəti nəticəsində dayandırılmışdır.{{sfn|Golden|1992|pp=390}}

Bundan başqa bəzən qonşu xalqlarda azərbaycan dili doğma dili ünsiyyətdən sıxışdırıb çıxarırdı. [[Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti]]nə görə, azərbaycanlılarla yaxın qonşuluq və daimi münasibətə görə [[tabasaranlılar]] onların Azərbaycan dialektini mənimsəyiblər və tədricən öz doğma dillərini unudublar.&lt;ref&gt;Кавказские языки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.&lt;/ref&gt; Tabasaranlılarda azərbaycan dilinin güclənməsi qonşuluqdan başqa iqtisadi, ailə-məişət ([[Azərbaycan ekzoqam ailələri|ekzoqam nikahlar]]), ticarət yollarının azərbaycanlıların ərazisindən keçməsi kimi məsələlərlə də bağlı idi.&lt;ref&gt;Сергеева Г. А. Межэтнические связи народов Дагестана во второй половине XIX–XX вв. (этноязыковые аспекты) // Кавказский этнографический сборник. — Изд-во Академии наук СССР, 1989. — Т. 9. — С. 112.&lt;/ref&gt; Beləliklə, tabasaranlıların bir hissəsi (kəndlər: Ərsi, Zil, Gəmeydi, Muqartı, Dərvaq və s.) azərbaycanlılara assimilyasiya olunmuşdur.&lt;ref&gt;М. М. Ихилов. НАРОДЫ ЛЕЗГИНСКОЙ ГРУППЫ. 1967 г. Дата обращения: 19 марта 2015. Архивировано 2 апреля 2015 года.&lt;/ref&gt;

Gürcülərin subetnik qrupu olan [[Tuşlar]] uşaqlıqdan övladlarına Azərbaycan dilini öyrədir, onları [[qonaqpərəstlik]] münasibətlərində olduqları azərbaycanlı ailələrə verirdilər. Hər tuşeti ailəsində azərbaycan dilini bilən ən azı bir nəfər olurdu.&lt;ref&gt;Волкова Н. Г. Этнокультурный контакты народов Горного Кавказа в общественном быту (XIX — начало XX в.) // Кавказский этнографический сборник. — Изд-во Академии наук СССР, 1989. — Т. 9. — С. 169.&lt;/ref&gt; [[Dargilər]] də uşaqları azərbaycan dilini öyrənsin deyə onları 3–4 aylığa azərbaycanlı ailələrə verirdilər.&lt;ref&gt;Pieter Muysken. Studies in language companion series. From linguistic areas to areal linguistics. — John Benjamins Publishing Company, 2008. — Т. 90. — С. 74. — ISBN 90-272-3100-1, ISBN 978-90-272-3100-0.&lt;/ref&gt; [[Saxurlar]]ın yaylaqlarının Dağıstanda, qışlaqlarının Azərbaycanda olması Saxur-Azərbaycan ikidilliliyinə (saxurların öz dilləri ilə birlikdə Azərbaycanda dilində də danışması) səbəb olmuşdur.&lt;ref name=&quot;maqa&quot;/&gt;

=== İranda ===
Müasir dövrdə İranda bir çox türkləşmiş kürd qrupları və az miqdarda, mənşəcə monqol olan qruplar Azərbaycan dilinin müxtəlif çeşidlərini danışır.{{sfn|Johanson|2021|pp=52}} İran talışları (İran Azərbaycanında yaşayan talışlar) türk dilini ticarət dili olaraq qəbul etmiş, yaşadıqları bəzi ərazilərdə talışların ana dili Azərbaycan dili olmuşdur.&lt;ref name=&quot;de1&quot;/&gt;

İran Azərbaycanının linqvistik assimilyasiyası müasir dövrdə də davam etmiş, linqvistik sərhəd ərazilərində köhnə dialektlərin yerini türkcə tutmuşdur.&lt;ref name=&quot;aze&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title = Azerbaijan vii. The Iranian Language of Azerbaijan | last = Yarshater | first = E. | url = http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-vii | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 3 | pages = 238–245 | year = 1988 | access-date = 2024-03-03 | archive-date = 2019-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190611050028/http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-vii | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

== Sovet dövrü ==
Sovet Azərbaycanında linqvistik və mədəni assimilyasiya baş vermişdir.&lt;ref name=&quot;de1&quot;&gt;de Planhol, X. (1987). &quot;Azerbaijan i. Geography&quot;. In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume III/2: Awāʾel al-maqālāt–Azerbaijan IV. London and New York: Routledge &amp; Kegan Paul. pp. 205–215. ISBN 978-0-71009-114-7.&lt;/ref&gt; Lakin Azərbaycanda etnik azlıqların sayının azalması sadəcə SSRİ-nin etnik siyasəti ilə əlaqəli deyildi, hələ XIX əsrdə bir çox müsəlman etnoslarının təbii bir proses nəticəsində azərbaycanlılara assimilyasiyası baş verirdi.&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;Arif Yunus (2004), Ethnic Profile of Post-Soviet Azerbaijan, European Yearbook of Minority Issues, Vol. 4, 2004/5, pp. 481–494.&lt;/ref&gt;

=== Azərbaycan SSR dövlətinin və Bakının azərbaycanlılaşdırılması ===
Stalinin ölümündən sonra [[İmam Mustafayev]]in hakimiyyəti dövründə Bakı şəhəri və Azərbaycan SSR dövlət qurumlarının azərbaycanlılaşdırılması prosesi başlanmışdır. Bu siyasət [[Heydər Əliyev]]in hakimiyyəti dövründə daha da güclənmişdir. Nəticə olaraq, Bakı azərbaycanlılarının sayı artmış, kosmopolit bir şəhər olan Bakıda azərbaycanlıların sayı digər millətlərin (ruslar, ermənilər, yəhudilər və s.) sayını keçmişdir.&lt;ref name=&quot;tm&quot;&gt;{{cite news |title=Azərbaycanda modernləşmə prosesi və dövlətin formalaşma dinamikası |author=Tural Abdullazadə |url=https://top-center.org/az/tehlil/3363/azerbaycanda-modernlesme-prosesi-ve-dovletin-formalasma-dinamikasi |publisher=[[Topçubaşov Mərkəzi]] |date=18-04-2022 |accessdate=2024-02-17 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303082744/https://top-center.org/az/tehlil/3363/azerbaycanda-modernlesme-prosesi-ve-dovletin-formalasma-dinamikasi |archivedate=2024-03-03 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rayonlardan şəhərə köçən azərbaycanlılar 1960-cı illərdən etibarən Bakıda dövlətin mərkəzinə yerləşməyə başlamışdır. Bu dövlətin azərbaycanlılaşmasına (dövlət işlərində azərbaycanlıların sayının artması) gətirib çıxarmışdır. Hər rayon və kəndin Bakıda təhsil alan tələbəsi potensial vəzifə sahibi kimi görülür, ona göstərilən inamı doğrultması gözlənilirdi.&lt;ref name=&quot;tm&quot;/&gt;

== Azərbaycan dilinin tarixən qəbul edilmə səbəbləri ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:0 1em 0 0; font-size:95%;&quot;
!
! colspan=&quot;7&quot; |Səbəblər
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
!Etnik qrupun adı
![[Azərbaycan ekzoqam ailələri|Ekzoqam nikahlar]]
![[Azərbaycanda İslam|Dini yaxınlıq]]
!Ticarət və iqtisadiyyat
![[Azərbaycan mədəni təsiri|Mədəni əlaqələr]]
!Qonşuluq
![[Qonaqpərəstlik]]
![[Azərbaycan köçəri həyatı|Köçərilik]]
|-
|[[Azərbaycan kürdləri]]
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|
|
|
|
|-
|[[Talışlar]]
|
|
|{{Y}}
|{{Y}}
|
|
|
|-
|[[Azərbaycan ləzgiləri]]
|
|
|{{Y}}
|
|{{Y}}
|
|
|-
|[[Udilər]]
|
|{{Y}}
|
|
|
|
|
|-
|[[Tabasaranlılar]]
|{{Y}}
|
|{{Y}}
|
|{{Y}}
|
|
|-
|Tuşetilər (gürcü subetnik qrupu)
|
|
|
|
|
|{{Y}}
|
|-
|[[Dargilər]]
|
|
|
|
|
|{{Y}}
|
|-
|[[Saxurlar]]
|
|
|
|
|
|
|{{Y}}
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Türkləşdirmə]]
* [[Müasir Azərbaycan ədəbi dili]] — dil islahatı nəticəsində ərəb və fars təsirinin azaldıldığı müasir Azərbaycan ədəbi dili.
* [[Soyadların Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılması]] — rus soyadlarının Azərbaycan milli soyad sonluqları ilə əvəz edilməsi.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}

== Ədəbiyyat ==
{{refbegin|3}}
* И. П. Петрушевский. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI—начале XIX вв. — Ленинград: Издательство Ленинградского Государственного Ордена Ленина Университета имени А. А. Жданова, 1949.
* Gippert, J. &amp; Dum-Tragut, J. (2023). Caucasian Albania: An International Handbook. Berlin, Boston: De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110794687
* {{cite book|author=[[Голден, Питер Бенджамин|Golden, Peter B.]]|year=1992|title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples|publisher=Otto Harrasowitz|isbn=978-3-447-03274-2}}
* Halil İnalcık (2011). Has-Bağçede ʿAyş u Tarab: Nedimler, Şairler, Mutribler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
* Hostler, Charles Warren. The Turks of Central Asia (Greenwood Press, November 1993), ISBN 0-275-93931-6.
* Johanson L. Turcia, the Turkic World. In: Turkic. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press; 2021:41–93.
* M. F. Köprülü. Azəri. Bakı, &quot;Elm&quot;, 2000.
{{refend}}
{{Azərbaycan milliyətçiliyi}}
{{Azərbaycan mədəniyyəti}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanşünaslıq]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlılar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan milliyyətçiliyi]]
[[Kateqoriya:Mədəni assimilyasiya]]</text>
      <sha1>77aptourag4trus3cys8jvjz653woxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milliyyətçilik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599706</id>
    <revision>
      <id>9037144</id>
      <parentid>8945732</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63035" sha1="88ms519dbmfa9flgs72lkobt90bv4o3" xml:space="preserve">{{səhv salma|Vətənpərvərlik}}
{{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
'''Milliyyətçilik''' və ya '''millətçilik''' (XX əsrin əvvəllərində '''milliyyətpərvərlik''')&lt;ref&gt;{{cite newspaper |date=24 oktyabr 1918 |title=Hindlilərin teleqrafı |language=az |newspaper=Azərbaycan |url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2022/avqust/809439(meqale).pdf |access-date=5 sentyabr 2023 |url-status= }}&lt;/ref&gt; ― müəyyən bir millətin maraqlarını müdafiə edən, xüsusilə həmin millətin öz vətəni üzərindəki suverenliyini qoruması və ya qazanması üçün mübarizə aparan ideologiya və ya hərəkat.

Millətçilik hər bir [[millət]]in kənar müdaxilədən (öz müqəddəratını təyin etmə) azad olaraq özünü idarə etməsini, bir millətin qurumsal struktur üçün təbii və ideal bir əsas olduğunu, millətin siyasi gücün yeganə haqlı mənbəyi olduğunu (xalq suverenliyi) müdafiə edir. Bundan əlavə, millətçilik mədəniyyət, dil, din, siyasət və ortaq tarixə inanc kimi paylaşılan sosial xüsusiyyətlərə əsaslanaraq, tək bir milli kimlik yaratmağı və ya həmin kimliyi davam etdirməyi, milli birliyi və həmrəyliyi dəstəkləməyi hədəfləyir. Buna görə də, milliyyətçilik millətin qəbul edilmiş mədəniyyətini qorumağa və inkişaf etdirməyə çalışır və mədəni canlanmalar millətçi hərəkatlarla əlaqələndirilir. Milliyyətçilik həmçinin, milli nailiyyətləri qürur mənbəyi kimi təşviq edir və vətənpərvərliklə yaxın əlaqələrə sahibdir. Milliyyətçilik tez-tez digər ideologiyalarla birləşə bilir. Bunlara misal olaraq konservatizmi (milli konservatizm) və ya sosializmi (sosialist millətçiliyi) göstərmək olar.

Tarix boyunca insanlar öz qohumluq əlaqələrinə, adət-ənənələrinə, territorial rəhbərliklərinə və öz ətənlərinə müəyyən qədər bağlı olsalar da, milliyyətçilik XVIII əsrin sonuna qədər geniş yayılmış konsepsiya ola bilmədi. Millətçiliyin mənşəyini və əsasını anlamaq üçün üç paradiqma mövcuddur. Primordializm (perennializm) hər zaman millətlərin mövcud olduğunu və millətçiliyin təbii bir fenomen olduğunu irəli sürür. Etnosimvolizm millətçiliyi dinamik, təkamül hadisəsi kimi izah edir və millətlərin və millətçiliyin inkişafında simvolların, miflərin və ənənələrin əhəmiyyətini vurğulayır. Modernizm isə millətçiliyin son dövrlərə aid sosial fenomen olduğunu və onun mövcud olmaq üçün müasir cəmiyyətin sosio-iqtisadi strukturuna ehtiyacı olduğunu iddia edir.

[[Millət]]in müxtəlif tərifləri vardır, bu da millətçiliyin müxtəlif növlarının yaranmasına gətirib çıxarır. Etnik milliyyətçilik milləti ortaq etnik mənsubiyyət, irs və kültür əsasında formalaşdığını iddia edir. Vətəndaş millətçiliyi isə millətin ortaq vətəndaşlıq, dəyərlər, inistitutlar əsasında formalaşdığını və konstitutsional vətənpərvərliklə əlaqələndiyini iddia edir. Tarixi inkişaf boyunca milli kimliyin qəbul edilməsi təsirli qrupların müəyyən sosial nizamla həmin sosial nizamın üzvləri arasındakı təcrübə arasındakı narazılıqdan qeyri-məmnun olmasından qaynaqlanır və ortaya millətçilərin həll etməyə çalışdığı anomie {{efn|Fərddə və ya qrupda adət edilmiş sosial və etnik standartların əskikliyi}} meydana çıxır. Bu anomie vahid cəmiyyət yaratmaq üçün sosial olaraq kimliyin yenidən şərh edilməsinə, qəbul edilməsi lazım hesab edilən elementlərin saxlanılmasına, əksinə olduqda isə ortadan qaldırılmasına səbəb olur. Bu inkişaf daxili struktur məsələlərinin və ya mövcud bir qrup və ya qrupların digər icmalara, xüsusən də onları idarə edən (və ya idarə etdiyi hesab edilən) xarici güclərə qarşı narazılığının nəticəsi ola bilər. Milli rəmzlər və bayraqlar, dövlət himnləri, milli dillər, milli miflər və digər milli kimlik rəmzləri milliyyətçilikdə olduqca vacibdir.

Təcrübədə milliyyətçilik, kontekstdən və fərdi dünyagörüşündən asılı olaraq müsbət və ya mənfi olaraq göstərilə bilər. Milliyyətçilik [[Yunanıstan istiqlal müharibəsi|Yunan inqilabı]]nda, [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]nin yaradılmasında, [[İrlandiya İstiqlal müharibəsi|İrland inqilabı]]nda, müasir [[İsrail]]in yaranması ilə nəticələnən [[Sionizm]] hərəkatında və [[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet ittifaqı]]nın süqut etməsində mühüm rol oynamışdır. Bütün bu müsbət cəhətlərlə yanaşı, irqi milliyyətçilik Nasist Almaniyasının həyata keçirdiyi [[Holokost]]da əsas faktorlardan biri olmuşdur. Bu yaxınlarda, Krımın Rusiyaya mübahisəli ilhaqında da milliyyətçilik mühüm rol oynadı.

== Terminologiya ==
&quot;Millət&quot;, &quot;suverenlik&quot; və bununla əlaqəli digər terminoloji konseptlərdən ilk dəfə [[XVII əsr]]də [[Hüqo Qrotius]]un &quot;De Jure Belli ac Pacis&quot; kitabında istifadə edilmişdir. İspaniya və [[Niderland]] arasındakı Səksənillik müharibə və katolik və protestant millətləri (Katolik Fransa protestant düşərgədə idi) arasındakı Otuzillik müharibə dövrlərində yaşayan Hüqonun dini fərqliliklərdən qaynaqlanan müxalifətlər fonunda millətlər arasındakı toqquşmalarla dərindən maraqlanması təəccübləndirici deyildir. Millət sözü 1800-cü ilə qədər Avropada bir ölkənin sakinlərinə, həm də ortaq tarixə, qanuna, dilə, siyasi hüquqlara, din və adət-ənənələrə sahib olan kollektiv kimlikləri müasir dövrdəki konsepsiyaya bir qədər uyğun şəkildə ifadə etmək üçün işlədilirdi.

Millət sözündən törəmiş milliyyətçilik sözü nisbətən yeni bir sözdür. Milliyyətçilik konsepsiya olaraq daha əvvəlki dövrlərə aid olsa da, ingilis dilində söz kimi ilk dəfə 1844-cü ildə işlədilmişdir. Milltəçilik elə həmin əsrdə də xeyli vacib rol oynadı. XX əsrdə baş vermiş iki dünya müharibəsindən sonra insanların bunun günahkarı kimi millətçiliyi görməyə başladılar. Bundan sonra siyasi və fəlsəfi sahədə gələcəyin qloballaşmanınmı, yoxsa millətçiliyinmi olacağı böyük mübahisə mənbəyinə çevrilmişdir.

== Tarix ==
Amerika filosofu olan Hans Kohnun 1944-cü ildə yazdığına görə, milliyyətçilik XVIII əsrdə meydana çıxmışdır. Lakin hər halda, tarixdən bir neçə milliyyətçilik örnəyi də göstərmək mümkündür. Bunlara misal olaraq I və II əsrlərdəki yəhudi üsyanlarını, Sasanilər dövründə fars mədəniyyətinin, IV və V əsrdə Qərbi Roma imperiyasında latın mədəniyyətinin yenidən dirilişini və digər çoxsaylı nümunələri göstərmək olar. Müasir dövrdən örnək göstərmək lazım gələrsə isə, 1805–1814-cü illərdə mövcud olan və Almaniyanı Napoleon idarəçiliyinə tabe edən Reyn Konfederasiyasına cavab olaraq yüksələn alman millətçiliyini göstərmək olar. Linda Kolli özünün Britonlar — Milləti formalaşdırmaq 1707–1837 ({{dil-en|Britons, Forging the Nation 1707–1837 }}) adlı əsərində millətçiliyin 1700-cü illərdə hansı şəraitdə ortaya çıxmasını və 1830-cu illərdə özünün pik nöqtəsinə çatmasını araşdırmışdır. Əksər tarixçilər millətçiliyin başlanğıc tarixi kimi Böyük Fransa burjua inqilabını hesab edirlər. Bu tarix inqilabın təkcə fransız millətçiliyi üzərindəki təsirinə görə yox, həmçinin italyanlar, almanlar və Avropanın digər intelektualları arasında oynadığı rola görə götürülür. Milliyyətçilik şablonu tədricən xalq suverenliyinə əsaslanan yeni dövlət qurmaq ətrafında ictimai rəyi səfərbər etmək metodu olaraqdan 1789-cu ildən daha da irəli getdi. Russo və Volter kimi ideyaları ilə Fransa inqilabına təsir etmiş filosofların özləri də erkən konstitusionalist azadlıq hərəkatları olan Korsika Respublikasından (1755–1768) və Amerika inqilabından (1765–1783) təsirlənmişdilər.

Sənaye inqilabı zamanı cəmiyyətdə güclü inteqrasiya prosesi başladı. Milləti əhatə edən iqtisadiyyatın və milli ictimai sferanın formalaşması nəticəsində britaniyalılar artıq özlərini kiçik birliklər, əyalətlər, bölgə və ailəylə identifikasiya etməkdən daha irəli gedərək bütün ölkəylə identifikasiya etməyə başladılar. Vətənpərvər millətçiliyin ilkin meydana çıxış tarixi XVIII əsr olaraq qəbul edilir və bu milliyyətçilik Britaniya hakimiyyəti, o dövrün ziyalıları və yazıçıları tərəfindən güclü dəstəyə sahib olmuşdur. Milli simvollar, himnlər, miflər və hekayələr millətçilərin səyləri nəticəsində qurulmuş və geniş şəkildə qəbul edilmişdir. Union Jack milli rəmz kimi 1801-ci ildə qəbul edilmişdi. Tomas Arn 1740-cı ildə &quot;Hökm et, Britaniya&quot; mahnısını bəstələmiş, 1712-ci ildə karikaturaçı Con Arbusnot ingilis milli ruhunu təmsil edən &quot;Con Bull&quot; xarakterini yaratmışdır.

XVIII əsrin sonlarında amerikan və fransız inqilabları ilə əlaqəli olaraq artan siyasi toqquşmalar vətənpərvər millətçiliyin yayqın cazibəsini daha da artırdı.

Bu termindən Prussiya alimi Yohann Qotfridd Herder (1744–1803) 1772-ci ildə yazdığı &quot;Dilin kökəni ilə bağla incələmə&quot; adlı əsərində bəhs etmiş və ümumi dilin rolunu vurğulamışdır. O, milliyyəti və vətənpərliyi xüsusi vurğulayırdı. Deyirdi, &quot;vətənpərvər ruhunu itirmiş kəs özünü və özü haqqındakı bütün dünyanı itirmişdir. Müəyyən bir anlamda hər bir insan mükəmməlliyi millidir.&quot;

=== XIX əsr ===
Millətçiliyin siyasi baxımdan inkişafı və xalq suverenliyini önə çəkməsi Avropanın etnik/milli inqilabları ilə özünün kulminasiya nöqtəsinə çatdı. XIX əsr tarixi boyunca milliyyətçilik ən güclü və ən mühüm siyasi-sosial qüvvə oldu.

Napoleonun 1800–1806-cı illərdə alman və italyan dövlətlərini işğal etməsi millətçiliyin stimullaşdırılmasında və milli birlik tələblərinin yüksəlməsində mühüm rol oynamışdır.

==== Fransa ====
Fransada hələ inqilabın erkən dövrlərində belə milliyyətçilik özünə yer tapa bilmişdi. 1793-cü ildə fransız hökumətinin elan etdiyi kütləvi səfərbərlik çağırışında deyilirdi:

&lt;blockquote&gt;Bundan sonra bütün düşmənlər respublikanın sərhədlərindən qovulana qədər ütün fransızlar daimi hərbi xidmətə çağırılırlar. Gənclər döyüşə gedəcək; evli kişilər xəstəxanalarda silah düzəldəcəklər; uşaqlar köhnə kətanları lintə çevirəcəklər; yaşlı adamlar ictimai yerləri təmir edəcək, döyüşçülərin cəsarətini artıracaq, respublikanın birliyini və padşahlara nifrətini təbliğ edəcəklər.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The People in Arms: Military Myth and National Mobilization since the French Revolution|last=|first=|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=|editor-last=Moran|editor-first=Daniel|location=Cambridge|pages=14|editor-last2=Waldron|editor-first2=Arthur}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Fransız inqilabının sona çatmasından sonra milliyyətçilik hərəkatı daha da sürətləndi. Müharibədə məğlub olmaq, ərazi itirmək millətçiliyi daha da gücləndirdi. 1871-ci ildə Almaniya tərəfindən məğlub edilmək millətçiliyi geniş şəkildə yayılmasına səbəb oldu. Bunu qısas hissi və Elzas-Lotaringiyanın geri almaq istəyi təhrik edirdi. Lakin 1895-ci ildən sonra fransız millətçiləri Dreyfus işinə və daxili məsələlərə fokuslanmışdılar və Elzas problemi geri plana salınmışdı.

Fransızların reaksiyası milli vətənə &quot;aid&quot; olan itirilmiş ərazilərin qaytarılmasını tələb edən məşhur Revanşizm davası idi. Revanşizm gücünü vətənpərvər və qisasçı düşüncələrdən alır və çox zaman iqtisadi və geopolitik faktorlar tərəfindən dəstəklənir. İfrat revanşistlər itirilmiş mövqeyin və ya torpağın yeni bir müharibədə qazanılacaq qələbə ilə yenidən əldə edilə biləcəyinə inanırlar. Bu da onu irredentizmlə əlaqələndirir. İrredentizm ana vətəndən və aid olduğu millətin sərhədlərindən kənarda qalmış millətin və ya torpağın &quot;qurtarılmasını&quot; özündə ehtiva edir. Revanşist siyasət tez-tez milləti millət-dövlətlə identifikasiya edir. Revanşizm dövlətin sərhədlərindən kənarda yaşayan və eyni millətdən olduğu iddia edən qrupu azad etmək üçün etnik millətçiliyi səfərbər edir və məqsədi uğrunda dəstək qazanmaq üçün sərt milliyyətçilikdən istifadə edir. Revanşizm çox zaman qədim və hətta, xatırlanması çətin olan zamanlardakı yerli işğallara əsaslanır və irredentizmlə, revanşizmlə bağlı iddialar rəqiblərinin qarşısında bu əsaslarla haqlı çıxardılır.

Fransada 1894–1906-cı illəri əhatə edən Dreyfus işi vətən xainliyini və katolik, mühafizəkar fransız millətçiliyinə sədaqətsizliyi əsas mövzu halına gətirdi. Dreyfus yəhudi və millətçilərə görə qıraqdan biri idi və əsl fransız ola bilməzdi, ona inanmaq olmazdı və ondan şübhələnmək üçün yetərli qədər əsas var idi. Mühafizəkar baxımdan millətə həqiqi sədaqət, ölkəni fəlakətə aparan liberal, respublika azadlığı və bərabərlik prinsipləri ilə təhdid edilirdi.

==== Rusiya ====
1815-ci ildən əvvəl rus millətçiliyi zəif idi və əsasən, çara loyallığa fokuslanmışdı. Rus şüarı bu idi — &quot;provoslavlıq, mütləqiyyət və milliyyət&quot;. Bu şüar knyaz Sergey Uvarov tərəfindən hazırlanmış və I Nikolay tərəfindən rəsmi ideologiya halına gətirilmişdi. Uvarovun üçlüsünün komponentləri bunlar idi:

* Ortodoks xristianlıq (provoslavlıq) — provoslavlığın və Rus Pravoslav Kilsəsinin qorunması.
* Mütləqiyyət — bütün sosial təbəqələr üçün paternalist qoruma qarşılığında Romanovlar sülaləsinə şərtsiz sədaqət.
* Milliyyət ({{dil-ru|Narodnost}}, ''həmçinin milli ruh kimi də tərcümə oluna bilər'') — rus milləti üzərində dövlətin qurucu rolunun tanınması.

1860-cı illərdə təhsil sisteminin və Qərbi Avropadan gələn ideologiyalara və ideyalara mühafizəkar müqavimətin nəticəsi olaraq panslavyanizm meydana çıxdı. Panslavyanizm həm rus millətçiliyini tətikləyirdi və onu millətçi missiya kimi panslavyanizmi dəstəkləməyə və qorumağa təşviq edirdi. Slavofil hərəkat XIX əsr boyunca Rusiyada xeyli məşhur oldu. Rusiya imperiyasının Osmanlıya qarşı müharibələri zamanı provoslav xalqların — bulqarların, rumınların, serblərin, yunanların — azad edilməsi bu hərəkatı daha ilhamlandırdı. Bu hərəkatatın üzvləri Qərbi Avropanın Rusiyaya təsirinə qarşı idilər və rus mədəniyyətini, adət-ənənəsini qorumağı hədəfləyirdilər. Aleksey Xomyakov, İvan Kireyevski və Konstantin Aksakov hərəkatın qurucularından hesab edilirlər.

==== Almaniya ====
Alman millətçiliyi ({{dil-de|Deutscher Nationalismus}} və ya {{dil-de|Deutschnationalismus}}) alman milləti, dəyərləri, kimliyi və kültürü üzərindəki yüksəlmişdir. Alman millətçiliyinin ilk toxumları Reformasiya zamanında atılmışdır. Martin Lüter ilə alman kültürü və ədəbiyyatı yayqınlaşdı və sosial olaraq gücləndi. Xüsusilə, Napoleon müharibələri dövründə pangermanizm ortaya atıldı və bununla bərabər milliyyətçilik hərəkatı gücləndi və böyüdü.

Pangermanizm ({{dil-de|Der Pangermanismus}}) German xalqlarını tək bir hakimiyyət altında toplamanı hədəfləyən fəlsəfi və siyasi axındır. İlk pangermanistlər sadəcə XIX əsr almancası danışılan yox, german dilləri danışılan başqa torpaqları da Böyük Almaniya ({{dil-de|Großdeutschland}}) adındakı millət-dövlət hakimiyyəti altında toplamaq istəyirdilər. Bu dövrdə german dillərində danışılan torpaqları sözüylə nəzərdə tutulan yerlər bunlar idi — Flandriya dilində, frizcə danışılan bölgələr, Benilüksün hollandca danışılan yerləri və bəzən. Skandinaviya.

Pangermanizm bütün XIX və XX əsrin ilk yarısı boyunca alman siyasətində çox təsirli idi. 1891-ci ildə Pangerman Cəmiyyətini quran XIX əsrin bir pangermanist filosofu, etnosentrik ideologiyaları mənimsəmişdilər. Bu ideologiyalar ən sonunda Vətən, imperiyaya ! ({{dil-de|Heim ins Reich}}) siyasətinin çox güclü formaya gəlməsi ilə nəticələndi.

XIX əsr boyunca alman dövlətlərində pangermanizmlə yanaşı və bir çox zaman eyni yerdə alman millətçiliyi də durmadan inkişaf edirdi. Napoleon müharibələri bunu daha da təşviq edirdi.

1806-cı ildə Napoleon Prussiyanın qərbindəki bir neçə orta əsrlərdən qalmış dövlət qurumlarını ləğv etdi. Ləğv edilən qurumların arasında Müqəddəs Roma imperiyası da var idi. O, rasional hüquq sistemi yaratdı və mümkün olan bütün dramatik dəyişiklikləri həyata keçirdi. Onun 1806-cı ildə yaratdığı Reyn Konfederasiyası almanlar arasında milliyyətçilik hissinin yüksəlməsinə səbəb oldu.

Millətçilər çox zaman özlərinin birləşmə və güc axtarışı mübarizəsində bir şəxsin ətrafında birləşməyə çalışırlar. Danimarka, Avstriya və Fransaya qarşı qısa müddətli müharibələr nəticəsində uuğr qazanaraq Almaniyanı birləşdirən Otto fon Bismark da belə şəxslərdən idi və onun qələbələri digər kiçik alman dövlətlərindəki millətçilərin şövqə gəlməsinə səbəb olurdu. Onlar Bismarkın müharibələrində savaşır və 1871-ci ildə Avropada güc və qüvvələr balansını təmin edən Almaniya imperiyasına qatılmağa çalışırdılar.

XIX əsrdəki alman millətçiliyi Hegeliyan mərkəzli akademik tarixçilər tərəfindən inkişaf etdirilirdi. Onlar Prussiyanı həqiqi alman ruhunun daşıyıcısı kimi qəbul edir və millətçiliyin son hədəfi kimi dövlətin güclü olmasını görürdülər. 3 əsas tarixçi bunlar idi — İohann Qustav Droysen (1808–1884), Henrix fon Sibel (1817–1895) və Henrix fon Treytşke (1834–1896). Droysen liberallıqdan millətçiliyə keçmişdi və millətçiliyində Prussiya protestanlığını xüsusi vurğulayıb, Avstriya katolikliyinə, gücsüzlüyünə və geridəqalmışlığına nifrət edirdi. O, Prussiya kralları olan Hohensollernlərini ideallaşdırırdı. Onun 14 cildlik &quot;Prussiya siyasətinin tarixi&quot; əsəri milliyyətçilik araşdırmaçıları və alimləri üçün funtamental əsərlərdən biridir. Fon Sibel akademik tarix jurnalı olan Historische Zeitschrift-in yaradıcısı və rəhbəri olmuşdur. O, uzun müddət Prussiya arxiv idarəsinin müdiri kimi xeyli sayda sənəd yayımlamış və bu sənədlər milliyyətçilik alimləri tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bu alimlərdən ən təsirlisi alman millətçi tarixçisi Treytşkedir. Onun Heydelberq və Berlin universitetlərinin elit təbəqədən olan tələbələri üzərində nəhəng nüfuzu var idi. O, parlamentarizmin, sosializmin, pasifizmin, ingilislərin, fransızların, yəhudilərin və kosmopolitanların alovlu tənqidçisi idi. Onun ideallarının nüvəsi Prussiya rəhbərliyi altında birləşmiş güclü Almaniya idi. O, deyirdi:
{{cquote|''Dövlətin ən ali öhdəliyi öz gücünü artırmaqdır.''}}

Çex əsilli ailədən gəlməsinə baxmayaraq, özünü Slavyan yox, German hesab edirdi:
{{cquote|''Mən bir professordan min dəfə çox vətənpərvərəm.''}}

Nasizm ideologiyası ilə ifadə olunan alman millətçiliyi təbiətən transmilli olaraq başa düşülə bilər. Bu aspekt ilk dəfə sonradan Nasist partiyasının rəhbəri olmuş Adolf Hitler tərəfindən müdafiə edilmişdi. Partiya Avstriya, Norveç, Danimarka, İsveç, Birləşmiş Krallıq, Çexoslovakiyanın və Latviyanın bir neçə hissəsində yaşadığı iddia edilən ariyan irqinə xitab edirdi.

Bu arada, nasistlər bu ölkələrdəki bəzi qrupları vətəndaş kimi qəbul etmirdilər. Bunlara misal olaraq qaraçıları, yəhudiləri göstərmək olar. Əsas nasist doktrinlərindən biri olan Yaşam sahəsi və ya Lebensrauma görə ariyanlar Polşaya, Şərqi Avropaya, Baltik yani ölkələrə, Qərbi Rusiyaya və Ukraynaya yerləşdirilməli idi. Lebensraum ariyan irqini hər hansısa millətin və ya milli sərhədin çox irəlisinə aparmaq üçün hazırlanmış böyük bir layihə idi. Nasistlərin məqsədləri ariyan irqini özlərinin qəbul etdikləri kimi irəlilətməyə, insan irqinin xüsusi modifikasiyasına və daha aşağı hesab etdikləri insanları məhv etməyə yönəlmişdi. Lakin məqsədləri transmilli idi və nail ola biləcəkləri qədər dünyanın hər tərəfinə yayılmaq niyyətində idi. Lakin məqsədləri transmilli idi və nail ola biləcəkləri qədər dünyanın hər tərəfinə yayılmaq niyyətində idi. Nasistlər alman tarixini xüsusi tərifləsə də, Hindistan daxil olmaqla, digər ölkələrdə ariyan irqinin ehtimal olunan fəzilətlərini və nailiyyətlərini də əhatə etmişdir.

==== İtaliya ====
İtalyan millətçiliyi XIX əsrdə meydana çıxmışdı. İtalyan millətçiliyi İtaliyanın birləşdirilməsinin və ya Risorgimento (oyanış, dircəlmə) hərəkatının əsas aparıcı qüvvəsi idi. İtalyan millətçiliyi siyasi və intelektual axım idi və Apenin yarımadasındakı müxtəlif italyan dövlətlərində yaranmışdı. Bu hərəkat nəticəsində 1861-ci ildə İtaliya krallığı yaradıldı. Risorgimentonun xatirəsi italyan millətçiliyinin mərkəzində dayanır. Bu hərəkat yarandığı zaman liberal orta sinfə əsaslanırdı. İki əsas qrup əks qütblərdə qalır — cənub və ya &quot;Mezzogiorno&quot; (keçmiş iki Siciliya krallıqları) və dindar katoliklər. Yeni hökumət yenicə birləşdirilmiş cənubla işğal edilmiş region kimi davranırdı. Bu bölgənin kasıblığı, geridəqalmışlığı və standart italyancanı yaxşı qavraya bilməmələri problemə çevrildi. Liberallar həmişə Papanın və yaxşı təşkil edilmiş Katolik Kilsəsinin rəqibləri idilər. Papa İtaliyanın mərkəzinin siyasi hakimiyyətini uzun müddət öz əlində saxlaya bilmişdi. Lakin 1860-cı ildə mərkəzi İtaliyadakı ərazilərini, 1870-ci ildə isə Romadakı hakimiyyətini itirdi. Papa uzun müddət modern liberalizmə qarşı oldu və yeni italyan hpkumətin təkliflərini rədd etdi. Papa özünün Vatikanda əsir hesab edirdi və katoliklərə siyasətə qarışmağı, səs verməyi qadağan etmişdi. Katoliklərin uzaq tutulması 1929-cu ilə qədər davam etdi. Siciliyalı Françesko Krispinin liberal hakimiyyəti zamanı Otto fon Bismarkdan ilhamlanaraq o, xarici siyasətdə aqressiv olmağa başladı və bunu edərkən millətçiliyə əsaslanırdı. Tarixçi R. J. B. Bosvort onun millətçi xarici siyasətini belə əsaslandırırdı:
{{cquote|''Krispi faşist rejiminə qədər heç bir hökumətlə müqayisə oluna bilməyəcək dərəcədə aqressiv siyasət yeridirdi. O, hərbi xərcləri artırmış və Avropadakı münaqişələrdən şadyanalıqla bəhs edirdi. O, britaniyalı və almaniyalı dostlarını düşmənlərinə önləyici hücum edəcəyi ilə bağlı həyəcanlandırmışdı. Onun siyasəti həm İtaliyanın Fransa ilə ticarəti üçün, həm də Şərqi Afrikadakı müstəmləkə ambisiyaları üçün viran edici idi. Krispinin torpaq istəyi 1 mart 1896-cı ildə Efiopiya kralı Menelik tərəfindən önləndi. Adova döyüşündə modern ordu fəlakətlə üzləşdi. Krispi şəxsi həyatına və maliyyə mənbələrinə görə alçaldıcı tərzdə təqaüdə getməyə məcbur oldu.&lt;ref&gt;{{kitab3 
 | müəllif     = R.J.B. Bosworth
 | başlıq      = Italy and the Wider World: 1860–1960
 | link        = 
 | cavabdeh    = 
 | yer         = 
 | nəşriyyat   = Routledge
 | il          = 2013
 | cild        = 
 | səhifə      = 29
 | səhifələr   = 342
 | isbn        = 978-1-134-78088-4
 | doi         = 
 | ref         = 
}}&lt;/ref&gt;}}

Bu dövrdə sənayeləşmiş şimalda millətçiliyə qarşı olan üçüncü qrup meydana çıxdı. Bu qrup liberalizmə də qarşı idi. İtaliya Birinci Dünya müharibəsinə torpaq vədindən sonra Antanta tərəfindən daxil oldu. Lakin müharibə fiasko ilə nəticələndi və vədlər yerinə yetirilmədi. Bu liberalizmin etibarını itirməsinə səbəb oldu və meydana özünün yaratdığı faşizm ideyası ilə Benito Mussolini çıxdı. Mussolininin 20 illik diktaturası bir sıra müharibələrə, Hitler Almaniyası ilə ittifaqa və İkinci Dünya müharibəsində məğlubiyyətə və əziyyətə səbəb olan son dərəcə təcavüzkar bir millətçiliyə xarakterizə olunur. 1945-ci ildən sonra katoliklər hökumətə qayıtdılar və gərginliklər bir qədər azaldıldı, lakin əvvəlki keçmiş iki Siciliya kasıb və istehza mənbəyi olaraq qaldı. İşçi sinfi İkinci Dünya müharibəsindən sonra Kommunist partiyasınnın nəzarətinə keçmiş və Romadan çox Moskvanın tabeliyində idi. Onlar şimaldakı sənaye şəhərlərinə nəzarətə almalarına baxmayaraq, milli hökumətləri ələ keçirə bilmədilər. XXI əsrdə kommunizm İtaliyada artıq marjinallaşmış qüvvədir və dəstəkçisi xeyli azdır. Lakin İtaliya siyasətindəki gərginliklər hələ də davam edir. Buna misal olaraq, 1980-ci illərdəki Umberko Bossinin Padanism hərəkatını göstərmək olar. Padanizm şimali və mərkəzi İtaliyaya muxtariyyət tələb edirdi və zaman keçdikcə italyan millətçiliyinin orta xətti ilə qaynaşdı. Bu dövr ərzində İtaliyada başqa separatçı hərəkatlar da mövcud olmuşdur.

==== Yunanıstan ====
XIX əsrin başlanğıcında Romantizm, Klassisizm, yunan millətçiliyinin keçmiş hərəkatlarından və Osmanlı imperiyasına qarşı yunanların qaldırdığı üsyanlardan (1770-ci ildə baş vermiş Cənubi Yunanıstanda Orlofika üsyanı, 1575-ci ildə Şimali Yunanıstanda baş vermiş Epirus-Makedoniya üsyanı və s.) ilhamlanaraq yunan millətçiliyi Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsinə başladı. 1820-ci illərdə baş vermiş istiqlaliyyət müharibəsində yunanlar Osmanlı imperiyasının hakimiyyətindən azad olmağa çalışırdı və onu xristian Avropa, xüsusilə də Britaniya dəstəkləyirdi. Britaniyanın yunanları dəstəkləməsinin bir səbəbi də o dövrdə Britaniyada Klassik Yunanıstanın ideallaşdırılması və romantizm cərəyanının geniş yayılması idi. Fransa, Rusiya və İngiltərə bu millətçi cəhdin uğurunu təmin etmək üçün hadisələrə kəskin formada müdaxilə etmişdi.

==== Serbiya ====
Əsrlər boyunca provoslav serblər müsəlman Osmanlı imperiyası tərəfindən idarə olunmuşdur. 1817-ci ildə Osmanlıya qarşı [[Serb üsyanları|Serb inqilabı]]nın uğurlu olması nəticəsində Serb knyazlığı yaradıldı. Bu knyazlıq 1867-ci ildə de-fakto, nəhayət, 1878-ci ildə de-yure müstəqillik qazandı. Serbiya müstəqillik qazandıqdan sonra qərbdə yerləşən [[Bosniya və Hersoqovina şəhərlərinin siyahısı|Bosniya və Hersoqovina]]nı, cənubda yerləşən Qədim Serbiyanı (Kosovo və Vardar Makedoniyası) özlərinə birləşdirməyə çalışırdılar. Serbiya və Xorvatiyadakı (o dövrdə Avstriya-Macarıstanın bir hissəsi idi) millətçi dairələr 1860-cı illərdə Cənubi Slavyan birliyi qurmağa çalışırdılar və Bosniyanı eyni dilə və ənənələlərə görə özlərinin ümumi torpağı hesab edirdilər. 1914-cü ildə serb inqilabçıları Bosniyada Avstriya-Macarıstanın vəliəhd şahzadəsi Ferdinandı qətlə yetirdilər. Almaniya imperiyası tərəfindən dəstəklənən Avstriya-Macarıstan bundan sonra Serbiyanı məhv etməyə çalışdı. Nəticədə, Birinci Dünya müharibəsi başladı və sonda Avstriya-Macarıstan imperiyası millət-dövlətlərə parçalandı.

1918-ci ildə Banat, Baçka və Baranca serb ordusunun tabeliyinə keçdi. Bundan sonra serblərin, bunyekcilərin və digər slavyanların Böyük Ali Məclisi Serbiyaya birləşmək qərarına gəldi. 1 dekabr 1918-ci ildə Serbiya krallığı Slovenlərin, Xorvatların və Serblərin Dövlətinə birləşdi və dövlət Serblərin, Xorvatların və Slovenlərin Krallığı adlandırıldı. Krallığın adı sonradan Yuqoslaviya olaraq yenidən dəyişdirildi və ən sonda uğursuz olan yuqoslav kimliyi dəstəklənməyə başlandı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra yuqoslav kommunistləri Yuqoslaviya Respublikasının əsasını qoydular. Bu dövlət 1990-cı illərdə dağıldı.

==== Polşa ====
Polyak millətçiliyi 1918-ci ildən əvvəl bir neçə dəfə uğursuzluğa məruz qalmışdır. 1790-cı ildə Habsburq monarxiyası, Prussiya və Rusiya Polşanı işğal etdi və öz aralarında böldü. Napoleon Varşava hersoqluğunu qurdu və bu da polyak millətçiliyinin alovlanmasına səbəb oldu. 1815-ci ildə Polşa Konqresi Rusiya kralını Polşa kralı elan etdi. BPolyak millətçiləri 1830 və 1863–1865-ci illərdə Rusiyaya qarşı üsyana qalxdılar. Lakin üsyanlar Polşanı rus mədəniyyəti, dini əsasında yenidən təşkil etmək istəyən Rusiya tərəfindən qəddar formada yatırıldı. Rusiya imperiyasının Birinci Dünya müharibəsinin sonunda məğlub olması nəticəsində böyük dövlətlər 1939-cu ilə qədər mövcud olan müstəqil Polşa dövlətini yaratdılar. Almaniya tabeliyindəki Polşa torpaqları ağır sənaye dövrünə daxil olsa da, Kulturkampf dövründə Bismarkın dini təzyiqlərinə məruz qaldılar. Bu zaman katolik polyaklar Mərkəz Partiyasına qoşuldular və siyasi olaraq Bismarkı məğlub etdilər. Bismark təzyiqləri dayandırıb, əməkdaşlıq etməyə məcbur oldu.

XIX əsrin sonlarında və XX əsrin əvvəllərində bir çox polyak millətçi lideri Piast konsepsiyasına qoşuldular. Min il əvvələ aid Piast sülaləsi altında polyak ütopiyası qurulmuşdu və modern polyak millətçilərinin bu dəyərlər əsasında polyaklar üçün Polşanı yenidən qurmalı olduqları vurğulanırdı. Jan Poplavski Piast konsepsiyasını 1890-cı ildə inkişaf etdirdi və bu konsepsiya polyak millətçilərinin əsas konsepsiyası halına gəldi. Roman Dmovskinin rəhbərlik etdiyi Endecja və ya Milli Demokratiya Partiyası bu konsepsiyaya əsaslanırdı. Jagiellon konsepsiyası ilə müqayisədə, bu konsepsiyada multi-etnik Polşa ideyası yox idi.

Piast konsepsiyası Jagiellon konsepsiyasına qarşı idi. Jagiellon konsepsiyası multi-etnik Polşanın yaranmasına isti yanaşırdı və Kresi kimi azlıqların yaşadığı bölgələrində Polşaya daxil edilməsinə tərəf idi. Jagiellon konpseisyası 1920–1930-cu illərdə hökumətin rəsmi ideologiyası idi. Sovet İttifaqı diktatoru İosif Stalin1943-cü ildə Tehran bu planı rədd etmişdi. Çünki bu plan ukraynalılar və belorusiyalılar üzərində polyak hakimiyyətini özündə ehtiva edirdi. O, Piast konsepsiyasını müdafiə etdi, çünki bu konsepsiya çərçivəsində polyak sərhədləri bir xeyli qərbə çəkilirdi. 1945-ci ildən sonra Sovet İttifaqı dəstəkli Polşa kommunist kukla dövləti Piast konsepsiyasını əsas gətirərək özlərini &quot;əsl polyak millətçiliyinin varisləri&quot; elan etmişdilər. Bütün qətlə yeirilmələrdən, Nasist Almaniyası işğalından, Polşadakı terrordan, müharibə dövründə və müharibədən sonrakı dövrdəki əhali transferlərindən sonra polşa əhalisinin 99 faizi rəsmi olaraq etnik polyak oldu.

==== Yəhudi millətçiliyi ====
Yəhudi millətçiliyi XIX əsrin II yarısında yüksəlməyə başladı və əsasən, Sionist hərəkatı formasında təzahür etdi. Bu hərəkatın mənası Sion szöündən gəlir. Sion Tövratda Yerusəlim şəhərinə verilənadlardan biridir. Sionistlərin və millətçilərin son hədəfi Fələstin torpaqlarında İsrail dövləti qurmaq idi. Məbədin birinci və ikinci dəfə dağıdılması, Tövratın kəhanətləri yəhudi millətçiliyinə xeyli dərəcədə təsir etmişdir. Yəhudi teologiyası və eskatologiyasında önə çıxan bir çox nəzəriyyə bu dövrdə hərəkatın dəstəkçiləri və müxalifləri tərəfindən formalaşdırılmışdı.

1789-cu il Fransız Burjua inqilabı Avropada idarəetmə və suveenliklə bağlı yeni düşüncələrin yayılmasına səbəb oldu. Adət edilmiş iyerarxiya təməlli sistemdən siyasi individualizmə və vətəndaş dövlətlərinə keçid yəhudilər üçün dilemma yaratdı. Vətəndaşlıq əsas qanuni və yaşayış hüquqlarını təmin etmək üçün gəldikdə vacib idi. Bu getdikcə daha çox yəhudinin bu hüquqlarını qorumaq üçün müəyyən millətlərlə özünü identifikasiya etməsi ilə nəticələndi. Məntiqlə yanaşsaq, dil, həyat tərzi və tarixi keçmiş baxımından digər millətlərlə öz aralarında böyük fərq olduğunu görən yəhudilərdə bu proses çətin gedirdi, çünki bu millətlərdə artıq millət əsaslı dövlət modelinə keçmişdilər. Tarixçi David Engel bildirir ki, Sionizm qədim dini kəhanətlərin yerinə yetirilməsi üçün çalışmaqdan, tarixi mətinlərə əməl etməkdən çox dünya üzərindəki yəhudilərin daha dağınıqlaşacağından və qorumasız qalacağından meydana çıxmışdır.

=== XX əsr ===

==== Çin ====
Asiyada millətçiliyin oyanması qitənin tarixinin formalaşmasına kömək etdi. Əsas hadisə 1905-ci ildə modern müharibədə avropalı ordunun qeyri-avropalı ordu tərəfindən məğlub edilməsi oldu. Bu məğlubiyyətdən Çində, Türkiyədə və İranda millətçiliyə yeni maraqların yaranmasına səbəb oldu. Çində Sun Yat Sen (1866–1925) özünün Homindan (Milli Xalq Partiyası) partiyasını qurdu. O, köhnəlmiş imperiyanın xarici qüvvələr tərəfindən idarə olunmasına qarşı çıxırdı. Partiya bunları vəd edirdi:
{{cquote|''Bu andan etibarən mən köhnəni dağıdır və yenini inşa edirəm, mən insanların öz müqəddaratını təyin etməsi üğrunda döyüşəcəm və gücümü Çin Respublikasını dəstəkləmək üçün sərf edəcəm. &quot;Üç prinsip&quot; vasitəsiylə yaxşı hökumətin tərəqqisi, insanların xoşbəxtliyi və əbədi sülhü, bütün dünyada sülh naminə dövlətin əsaslarının möhkəmləndirilməsi üçün demokratiyanı reallaşdıracam.''}}

Homindan partiyası əsasən 1949-cu ildə kommunistlər hakimiyyəti ələ alana qədər Çini idarə etmişdir. Lakin Çindəki kommunizm Sun Yat Senin millətçiliyindən və 1919-cu ildə baş vermiş 4 may hərəkatından təsirlənmişdir. Etirazlar Çinin geridəqalmışlığına qarşı idi və tez-tez Çin kommunizminin intelektual əsasını formalaşdıran hadisələrdən hesab edilir. 1920–1930-cu illərdə davam etmiş Yeni Mədəniyyət Hərəkatı 4 may hərəkatından ilhamlanmışdı . Tarixçi Patrisiya Ebreyə görə:
{{cquote|''Milliyyətçilik, vətənpərvərlik, inkişaf, elm, demokratiya və azadlıq hədəflər idi, imperializm, feodalizm, dərəbəylik, avtokratiya, adət-ənənələrə kor-koranə itaət düşmənlər idi. Ziyalılar necə güclü və müasir ola bilmək məsələsi və rəqib millətlər qarşısında Çinin siyasi birliyini neçə qoruyacaqları barədə mübarizə aparırdılar.''}}

==== Yunanıstan ====
Millətçi irredentist hərəkat Yunanıstanda XIX əsrdən çox geniş yayılmışdı və Enozis adlanırdı. Enozis etnik yunan ərazilərinin birləşmiş yunan dövlətində birləşməsini nəzərdə tuturdu. Bu ideyadan hələ də Kipr məsələsində istifadə olunur və bəzən, Megali ideya da adlanır. Megali ideya qədim yunan əraziləri olduğu iddia olunan ərazilərin (Krit, İoniya, Pont, Şimali Epirus, Kappadokiya, Frakiya və s.) Osmanlı imperiyasından alınmasını və Yunanıstana birləşdirilməsini nəzərdə tuturdu. Bu ideya XIX və XX əsr boyunca xeyli dərəcədə məşhur oldu və bu ərazilərin bəziləri Yunanıstana birləşdirildi. Həmçinin bu ideya 1919-cu ildə Türk-Yunan müharibəsinə səbəb oldu.

4 avqust rejimi əsasında Yunanıstanda qurulmuş hakimiyyət faşist millətçi hakimiyyət idi və onu quranlar Mussolinin İtaliyasından və Hitlerin Almaniyasından ilhamlanmışdılar. 1936-cı ildə İoannis Meksas 1941-ci ilə — ölümünə qədər hakimiyyətdə qalmışdır. Metaksasın ideyasına görə Qədim Yunanıstan və Bizans imperiyası birinci və ikinci böyük yunan sivilizasiyası idi və onun Yunanıstanı Üçüncü Hellenik Sivilizasiya olmalı idi. Rejim yunan adət-ənənələrini, xalq musiqisini və rəqslərini, klassikliyi, eləcə də orta əsrləri təbliğ edirdi.

==== Afrika ====
1880-ci illərdə Efiopiya və Liberiya istisna olmaqla, Afrika Avropa qüvvələri arasında bölünmüşdü. Onlar Afrikanı İkinci Dünya müharibəsinin sonlarına qədər idarə edə bildilər. Müharibədən sonra Afrikadakı yerli əhali arasında milliyyətçilik hissi geniş yayıldı və onlar avropalıları qova bildilər. 1950 və 1960-cı illərdə keçmiş kolonial birliklər müstəqil respublikalar oldular. Proses çox zaman sülh şəraitində həyata keçirdi, lakin Əlcəzair, Keniya kimi yerlərdə müstəqillik uzun müddət davam edən qanlı müharibələr fonunda əldə edildi. Afrikadakı millətçiliyin təşkilalanma bacarıqları dünya müharibəsi zamanı Britaniya, Fransa və digər ordularda öyrəndikləri biliklərə əsaslanırdı. Bu nə yerli, nə də xarici qüvvələrlə əməkdaşlıq etməyən və ilhamlanmayan, onlardan tərəfindən təqtiqlənməyən qüvvələrin meydana çıxmasına gətirib çıxardı. Millətçi təşkilatlar həm yeni kolonial rəhbərliklərlə, həm də yerli rəhbərliklərlə mübarizə aaprmağa başladı və sonda onların hər ikisini də məğlub edə bildi. Millətçi hərəkatların liderləri avropalılar çıxarılan kimi hakimiyyəti ələ aldılar. Onlardan bəziləri on illərlə, bəziləri isə ölənə qədər hakimiyyətdə qaldı. Bu strukturlara siyasi, təhsil, dini və digər ictimai təşkilatlar daxil idi. Son onilliklərdə bir çox Afrika ölkəsi mərkəzləşdirilən hakimiyyətin və patrimonial dövlətin mövqelərini dəyişdirərək millətçi hərarətin zəfərini və məğlubiyyətini yaşamışdır.

Britaniya koloniyası olan Cənubi Afrika 1931-ci ildə demək olar ki, müstəqil olmuşdu və bu xüsusiyyətinə görə Afrikada istisna idi. Lakin Cənubi Afrika irqi ayrı-seçkiliyə əsaslanan və ağdərili azlıq tərəfindən idarə olunurdu. Bu rəsmi səviyyədə də təsbit edilmişdi. Bu vəziyyət 1994-cü ilə qədər davam etdi və bu ildə seçkilər keçirildi. Qaradərili millətçi hərəkat müvəffəqiyyət əldə olunana qədər mübarizə apardı və Nelson Mandela prezident seçildi.

==== Orta Şərq ====
Ərəb millətçiliyi Orta Şərqdəki ərəb xalqını müstəqil etmə və gücləndirmə hərəkatı idi. Hərəkat XIX əsrdə XVIIx və XIX əsrin digər azadlıq hərəkatlarından ilhamlanaraq meydana çıxmışdı. Osmanlı imperiyası dağıldıqdan və Orta Şərq Avropanın böyük qüvvələri tərəfindən parçalandıqdan sonra ərəb xalqları da öz müstəqilliklərini qazanmaq və onları xaricilərin yox, özlərinin idarə etməsi üçün mübarizəyə başladılar. Suriya 1920-ci ildə yaradıldı, Transiordaniya (sonradan İordaniya) 1921–1946-cı illər arasında tədricən müstəqilliyini qazandı, Səudiyyə Ərəbistanı 1932-ci ildə müstəqil oldu, Misir isə 1922–1952-i illər arasında tədricən müstəqilliyini qazandı. 1945-ci ildə ərəb dövlətləri arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirmək və maraqları tənzimləmək üçün Ərəb Liqası quruldu.

Bu hadisələrlə yanaşı XIX əsr boyunca Avropadakı yəhudilər arasında Sionizm hərəkatı genişlənirdi. 1882-ci ildən başlayaraq yəhudilər Avropadan Osmanlı Fələstininə köç etməyə başladılarş Bu köçdə məqsəd Fələstini yeni yəhudi vətəni halına gətirmək idi. Bu istək 1948-ci ildə İsrail dövlətinin elan edilməsi ilə özünün kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Fələstinin ərəb millətinə mənsub olduğunu inanan ərəb millətçilərlə yəhudilərin hərəkətləri toqquşurdu. Nəticədə qonşu ərəblər yəhudilərlə müharibəyə başladı. Hücum yalnız qismən müvəffəq oldu və ərəblərlə yəhudi milliyyətçilik ideologiyaları arasında on illər boyunca davam edən toqquşmalara səbəb oldu.

==== Postkommunizm ====
1989-cu il iqilablarından sonra 1990-cı illərin əvvəllərində kommunzim süqut etməyə başladı. Kommunizmin çöküşü bir çox insanı kimliksiz buraxdı. Kommunist hakimiyyəti altında olan insanlar inteqrasiya etməli idilər və özləri seçim etməkdə azad olaraq tapdılar. Sərbəst seçimi nəzərə alsaq, uzun davam edən münaqişələr başladı və ciddi münaqişə mərkəzləri meydana çıxdı. Yuqoslaviyada kommunizm süqut etdikdə, millətçiliyin həddindən artıq artmasına səbəb olan ciddi qarşıdurma yarandı.

1992-ci ildə yazdığı məqaləsində Benjamin Barber bildirirdi ki, kommunizmin çöküşü çox sayl insanların birlik axtarmasına, kiçik ölçülü müharibələrin geniş yayılmasına, qrupların öz sərhədlərini, kimliklərini, mədəniyyətlərini və ideologiyalarını yenidən qurmağa cəhd etməsinə səbəb olacaqdır. Həmçinin, kommunizm &quot;biz və onlar&quot; düşüncə tərzinin geniş yayılmasına da şərait yaratdı. Hökumətlər sosial maraqlar üçün vasitə halına gəldi və ölkələr məsələn mədəniyyət, din və etnos majoritarlığına əsaslanan milli siyasət formalaşdırmağa başladı. Yeni cücərən demokratiyalar arasında insan haqlarında, miqrasiyada, ticarətdə, kommersiyada böyük fərqlər mövcud idi.

Akademik Stiven Berq millətçi konfliktlərin əsasında muxtariyyət və separat mövcud olma tələblərinin dayandığını bildirir. Bu milliyyətçilik, xüsusilə kommunizmin çöküşündən sonra etnik sərhədlərin milli sərhədlərlə düz gəlmədiyi yerlərdə müəyyən qruplarda &quot;xilas olma arzusunun&quot; meydana gəlməsinə səbəb olurdu. Şəxslərin və ya qrupların öz inanclarına uyğun hərəkat etməsi toqquşmalara səbəb olurdu və bu toqquşmalar tez bir zamanda lokal müharibələrə gətirib çıxarırdı. bu baş verdikdə münaqişəni dayandıra bilməyən dövlətlər demokratikləşmə prosesinin dayandırılması təhlükəsi ilə üzləşdilər.

Yuqoslaviya Birinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılmış və 3 müstəqil etnik qrupdan ibarət idi: serblər, xorvatlar və slovenlər. 1971-ci ildən 1981-ci illər arasındakı milli suyahıyaalmalar göstərir ki, özünü yuqoslav olaraq identifikasiya edənlərin sayı yalnız 1,3 faizdən 5,4 faizə yüksələ bilmişdi. Bu bütövlükdə ölkənin təxminən 50 ildən sonra fərqli dini, etnik və ya milli kimliyə bölünəcəyi demək idi.

Yuqoslaviya daxilində Xorvatiya və Sloveniyanın Yuqoslaviyanın yerdə qlaannıdan ayrılması regionun əvvəlki fəth tarixinin görünməyən xəttinə əsaslanırdı. Xorvatiya və Sloveniya əvvəllər katoliklər və ya protestantlar tərəfindən işğal edilmişdi və Avropa tarixi, İntibah dövrü, Fransa inqilabı, Sənaye inqilabı ilə bağlı idi. Eləbu səbəblərə görə də, demorkatiyaya meyilli idi. Yuqoslaviyanın yerdə qalan hissəsi isə ya Osmanlı imperiyası, ya da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edilmişdi və iqtisadi olaraq zəif inkişaf etmişdi. Bu səbəblərə görə də demokratiyaya bir o qədər də meyilli deyildi.

1970-ci illərdə Yuqoslaviyanın tərkibindəki ayrı-ayrı ərazilərin rəhbərliyi digər ərazilərin hesabına yalnız ərazi maraqlarını qoruyurdu. Xorvatiyada, serblər və xorvatlar arasında demək olar ki, bir ərazidə parçalanma var idi. Xorvatiyada hər hansısa səbəbdən yarana biləcək toqquşma qonşu ərazilər olan Bosniya və Hersoqovinaya sıçraya bilərdi. Bosniya daxilində çoxluğu olan bir qrup yox idi; müsəlman, Serb, Xorvat və Yuqoslav kimlikləri burada təxminən bərabər idi. Buna görədir ki, rəhbərlik burada güclənə bilmədi. Siyasi təşkilatlar bu cür mçox saylı millətçiliyin öhdəsindən uğurla gələ bilmədilər. Ərazilərdəki rəhbərlik güzəştə getmirdi. Bir etnosun qalib, digərinin məğlub olması bütün regionu əhatə edə biləcək müharibə təhlükəsi meydana çıxarırdı. Bu etnik kimliyi təşviq edən siyasi mövqeyi gücləndirdi və Yuqoslaviyada gərgin, bölünmüş siyasi rəhbərliyin meydana çıxmasına səbəb oldu.

1980-ci illərdə Yuqoslaviya parçalara bölünməyə başladı. Ölkə daxilindəki iqtisadi şərtlər pisə doğru gedirdi. Mübahisəli ərazilərdəki toqquşmalar kütləvi millətçiliyinin və etnoslar arası düşmənliklərin yüksəlməsinə səbəb oldu. Ölkənin şimal hissəsindəki Xorvatiya və Sloveniyada adam başına düşən gəlir cənub hissə ilə müqayisədə bir neçə dəfə yüksək idi. Həmçinin ölkənin cənubunda etnik albanlarla serblər arasında Kosova ərazisində etnik zəminli toqquşmaların artması iqtisadi vəziyyəti daha da çətinləşdirdi. Bu münaqişə Yuqoslaviyadakı və Serbiyadakı serblər arasında ifrat millətçiliyin yayılmasına və güclənməsinə səbəb oldu. Kommunist serb Slobodan Miloşoviç davam edən münaqişədən propaqanda məhsulu kimi istifadə edərək serb millətçilyinin yayılmasına çalışırdı. Bildirildiyi kimi, Voyvodinadakı, Serbiyadakı, Çernoqoriyadakı və Kosovodakı toqquşmalar emosional hisslərə əsaslanaraq etnik serblər arasında milliyyətçilik hissinin artmasına səbəb oldu. Serb millətçiliyi çox yüksəlmişdi və Slobodan Miloşeviç bundan istifadə edərək Voyvodinadakı və Çernoqoriyadakı liderləri devirdi və Kosovodakı albanları represiyaya məruz qoydu. Bütün bunlardan sonra, nəhayət, 8 regionun idarəçiliyini öz əlində cəmləşdirə bildi. Sloveniya kommunist nəzarətində olmayan dörd bölgədən biri idi və demokratik bir dövlətə üstünlük verirdi.

Sloveniya daxilindəki qorxu getdikcə artırdı, çünki Miloşeviç Kosovodakı narazılıqları yatırmaq üçün hərbi gücdən istifadə etmişdi və bunu Sloveniyada da təkrarlaya bilərdi. Yuqoslaviyanın yarısı demokratik dövlətdə, digər yarısı isə millətçi avtokratik rejimdə yaşamaq istəyirdi. 1989-cu ildə gərginlik pik nöqtədə idi və Sloveniya özünün Yuqoslaviyadan mütəqilliyini elan etdi. 1990-cı ilin yanvarında Yuqoslaviya Kommunistlər Liqasında Serbiya ilə bağlı ümumi qırılma oldu. Bu qurum Miloşeviç tərəfindən birliyi gücləndirmək üçün yaradılmışdı. Bu qurumun da çökməsindən sonra Yuqoslaviyada kommunizmin tamamilə çöküşü üçün münbit şərait yarandı.

1990-cı ilin avqustunda etnik cəhətdən bölünmüş qruplar hökumət quruluşunu dəyişdirməyə çalışdıqda bölgəyə xəbərdarlıq edildi. Müharibədən sonrakı dövrdə kommunist rejimi tərəfindən qurulan respublika sərhədləri etnik icmaların iddialarına və ya sərhədlərinə qarşı son dərəcə həssas idi. Etnik icmalar yeni postkommunist dövründə özlərinin kimliklərini heç kimlə paylaşmamaq üçün ayağa qalxmışdılar. Bu hal yeni hökumətləri təhdid edirdi. Eyni mübahisələr Miloşeviçdən əvvəlki dövrdə də zaman-zaman baş qaldırmışdı.

Ayrıca ərazidə xorvatlar və serblər hökuməti idarə etmək üçün birbaşa rəqabət aparırdılar. Seçkilər keçirildi, nəticədə Serb və Xorvat millətçiliyi arasında potensial qarşıdurmalar artdı. Serbiya öz etnik mənzərəsinə uyğun şəkildə müstəqil olmaq istəyirdi. Lakin bu istək Kosovanı Serbiyadan müstəqil olmağa təşviq edə bilərdi. Onsuzda Kosovadakı etnik albanlar artıq Kosovaya aid deyildi. Serbiya Kosovaya müstəqillik vermək istəmirdi. Müsəlman millətçilər də öz ərazilərində müstəqil olmaq istəyirdilər, lakin bu müstəqillik reallaşacağı təqdirdə xəritəni yenidən çəkmək lazım idi və bu halda qonşu bölgələrlə ərazi münaqişələri meydana çıxacaqdı. Yuqoslaviyada kommunizmin çöküşündən sonra ciddi konfliktlər meydana çıxdı və ifrat milliyyətçilik yüksəldi.

Milliyyətçilik bəzi çətin hallarda meydana çıxan duyğunun yaranmasına, inandığın şey və aid olduğun qrup uğrunda ölmək istəyinni meydana çıxmasına səbəb oldu. Kommunizmin sonu uzun müddət davam edən konfliktə və müharibəyə səbəb oldu. Çöküşdən keçən 6 il ərzində Bosniya müharibəsində 200.000–500.000 insan qətlə yetirildi. Bosniyalı müsəlmanlar həm serblərdən, həm də xorvatlardan xeyli əziyyət gördülər. Müharibə bir neçə ölkə və qruplardan dəstək alırdı. Bunlara misal olaraq müsəlmanları, [[pravoslav]]ları, qərb xristianlrını göstrəmək olar. Səudiyyə ərəbistan və İran Bosniyaya, Rusiya Serbiyaya, Mərkəzi Avropa və ABŞ da daxil olmaqla Qərb dünyası Xorvatiyaya dəstək göstərirdi. Papa isə Sloveniya və Xorvatiyanı dəstəkləyirdi.

=== XXI əsr ===
XXI əsrdə ərəb millətçiliyi təsirini azaltmağa başladı və daha çox lokal millətçiliyə keçdi. 2010–2012-ci illərdə avtoritar rejimlərə qarşı yönəlmiş və mövcud şərtləri bir o qədər yaxşılaşdıra bilməyən çıxışlardan sonra (Ərəb baharı) ərəb millətçiliyi, hətta lokal milliyyətçilik belə zəiflədi. Ərəb baharı ilə yanaşı 2003-cü ildə İraqın işğalı, iraq və Suriyadakı vətəndaş müharibələri baş verdi və hələ də davam edir. Hər halda, Ərəb qışının zəifləməsi fonunda Misir prezidenti Əbdül Fəttah əs-Sisi, Səudiyyə şahzadəsi Məhəmməd ibn Salman, BƏƏ lideri Məhəmməd ibn Zayedin inkişaf etdirdiyi milliyyətçilik də var.

Qloballaşmanın XX əsrin sonlarında güclənməsi Avropada və Şimali Amerikada milliyyətçilik və populizmin yüksəlişinə səbəb oldu. Bu trend Qərbdəki terror hücumlarından (11 sentyabr hücumu buna misal ola bilər), Orta Şərqdəki vətəndaş müharibələrindən və narahatlıqlardan, Avropaya gələn müsəlman qaçqın axınlarından (2016-cı ildə baş vermiş qaçqın problemi bunnu pik nöqtəsi olmuşdur) təsirlənmişdi. Almaniyanın Pegida, Fransanın Milli Cəbhəsi və İngiltərə İstiqlal Partiyası kimi millətçi qruplar, yerli əhalini qorumaq üçün immiqrasiya məhdudiyyətlərini müdafiə edərək öz milləti arasında məşhurlaşdılar.

Rusiyada millətçi düşüncələrin istismarı Vladimir Putinə hakimiyyəti gücləndirməyə imkan verdi. Bu millətçi yanaşmadan 2014-cü ildəki Krımın ilhaqında və Ukraynadakı başqa hadisələrdə istifadə edildi. Millətçi hərəkat son dövrlərdə Mərkəzi Avropada, xüsusən Polşada inkişaf edir. Polşada bu hərəkata hakimiyyətdə olan Qanun və Ədalət partiyası rəhbərlik edir. Rəhbəri Yaroslav Kaçinskidir. Macarıstanda Viktor Orbanın rəhbərlik etdiyi Fidesz partiyası antimiqrant ritorikası ilə məşhurdur və öz xalqı içində yüksək nüfuza malikdir. Onlar həmçinin, xarici təsirə qarşı da mübarizə aparırlar. Millətçi partiyalar həmçinin, Bolqarıstanda, Slovakiyada, Latviyada və Ukraynada koalisiya hökumətlərində iştirak edirlər.

Hindistanda Raştriya Svayamsevak Sanqx partiyasının və baş nazir Marendra Modinin yaxından əlaqəli olduğu Bharatiya Canata partiyası yüksəlişi ilə hindu millətçiliyi də yüksəlişdədir. Onlar Hindistanın qurucularının dünyəvi olmasına baxmayaraq, hinduizmin ölkənin qurulmasında təməl faktorlardan biri olaraq vurğulayırlar. Hindu millətçiliyi Hindutvanı müdafiə edir və təşkilatın bir çox üzvlərinin adları Hindistanda dini azlıqlara qarşı işlənmiş cinayətlərlə birgə hallanır. Bu növdə cinayətlər həmçinin, aşakı kasta nümayəndələrinə qarşı da baş verir. Militarist ruhlu buddist millətçiliyi Myanmarda, Taylandda və Şri-Lankada da yüksəlişdədir.

[[Şotlandiyanın müstəqilliyi haqqında referendum (2014)|Şotlandiyanın müstəqilliyi haqqında referendum]] 2014-cü il 18 sentyabrda keçirilmişdi. Təklif seçicilər tərəfindən 55,3% səslə rədd edildi. 2016-cı ildə Britaniya əhalisi referendumda [[Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxışı|Birləşmiş Krallığın Avropa İttifaqından çıxmasının]] lehinə səs verdi. Bu nəticə gözlənilməz idi və populizmin qələbəsi kimi qəbul edildi. Şotlandiyadakı referendum kompaniyası zamanı Aİ üzvlüyünün davam etdiriləcəyi əsas təbliğat mövzularından biri idi. Buna görə də, hal-hazırda Şotlandiyada müstəqillik barədə ikinci referendum keçirilməsi tələb edilir.

2016-cı ildə ABŞ prezident seçkiləri zamanı heç bir siyasi təcrübəsi olmayan, öz partiyasında belə müxalifətlə qarşılaşan Donald Tramp böyük siyasi təcrübəyə malik rəqiblərini məğlub edə bildi. Trampın əsas şüarları &quot;Amerikanı yenidən böyük edəcəyik&quot; və &quot;Amerika birinci&quot; açıq-aşkar antiqlobalist yanaşma nümunəsidir və millətçi şüar olaraq qəbul edilir. Onun seçkidə gözlənilməz qələbəsi Breksit səsverməsinə səbəb olmuş eyni cərəyanın bir hissəsi kimi görülür. 22 oktyabr 2018-ci ildə orta müddət seçkilərindən əvvəl prezident Tramp Tekasda kemiş rəqibi senator Ted Kruzun seçki kompaniyasında açıq formada özünün millətçi olduğunu elan etdi. 29 oktyabr 2018-ci ildə o, vətənpərvərliklə millətçiliyi eyniləşdirdi və dedi:
{{cquote|''Mən bu ölkə ilə fəxr edirəm və mən bunu &quot;milliyyətçilik&quot; adlandırıram.''}}

Yaponiyada hökumətdəki millətçi təsirlər XXI əsrin əvvəllərində əsasən Nippon Kaiqi təşkilatı sayəsində inkişaf etmişdir. Yeni hərəkat Yaponiyanı yenidən hərbi güc etmək, tarixi narrativlərdən Yapon əxlaqını inkişaf etdirmək və güclü Yaponiya yaratmaq üçün mübarizə aparır.

2016-cı ildə açıq-aşkar millətçi seçi kompaniyası aparan Rodriqo Duterte Flippin prezidenti seçildi. Sələflərinin siyasətinin əksinə olaraq, o, ölkəni keçmiş &quot;hökmdarı&quot; olan olan ABŞ-dən uzaqlaşdırdı və Çinlə, həmçinin Rusiya ilə yaxın münasibətlər qurdu.

2017-ci ildə [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] milli referendumda qalib gəldi və əvvəl görülməmiş bir gücü əlinə keçirdi. Dünya liderlərindən gələn münasibətlər fərqli idi. Qərbi Avropa liderləri daha çox narahatlıqlarını dilə gətirərkən, bir çox avtoritar rejim liderləri və ABŞ Ərdoğanı təbrik etdi. Rəcəb Tayyib Ərdoğana qarşı Türkiyə daxilindəki münasibət də fərqlidir. Ənənəvi millətçi hərəkat Olan MHP son dövrlərdə onu dəstəkləyir, lakin bir çox böyük millətçi təşkilatlar və ya partiyalar isə ona müxalifdir.

2010-cu ildən Katalon millətçiliyi yenilənmiş və Katoloniyanın müstəqilliyini elan etmişdir. Bu hərəkat İspan millətçilərinin müqaviməti ilə qarşılaşdı.

2010-cu illərdə Yunanıstan iqtisadi böhranının və miqrant axınının nəticəsi olaraq orada faşizmdə və Yunan millətçiliyində xeyli dərəcədə yüksəliş baş verdi. Bu tendensiya xüsusil, gənclər arasında yayılmışdı.

== Siyasi elm ==
Bir çox siyasət alimləri müasir millət-dövlətin təməlləri və suverenliyin konsepsiyası ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr yaratmışlar. Siyasət elmində milliyyətçilik anlayışı bu nəzəri əsaslardan irəli gəlir. Makiavelli, Lokk, Hobbs və Russo kimi filosoflar dövləti hökmdar və fərdlər arasında &quot;ictimai müqavilə&quot;nin nəticəsi olaraq konseptləşdirirlər. Veber dövlətin ən çox işlədilən təriflərindən biri vermişdir. O, deyirdi ki, &quot;dövlət müəyyən ərazidə legitim fiziki güc tətbiqini öz monopoliyasına aldığını iddia edən müəyyən insan icmasıdır.&quot; Benedikt Andersona görə millətlər &quot;xəyal edilmiş icmalar&quot; və ya &quot;inşa edilmiş inistitutlar&quot;dır.

Bir çox alimlər iddia edir ki, dövlət quruculuğu, müharibə və milliyyətçilik arasında əlaqə vardır. Bir çox alim inanır ki, Avropadakı millətçiliyin inkişafı və sonradan müasir millət-dövlətlərin qurulması müharibə qorxusundan qaynaqlanır. Xarici təhdidlər milliyyətçilik üzərində güclü təsirə malikdir, çünki insanlar başa düşür ki, onlar millət olaraq təhdid altındadırlar. Belə hallarda insanlar başa düşürlər ki, bunu uğurlu formada dəf edə bilməyin millət olaraq yeganə yolu milliyyətçilikdədir. Xarici təhdidlərin artması ilə dövlətin hasiletmə imkanları artır. Cefri Herbst iddia edir ki, subsahara Afrikasında dövlət millətçiliyinin və hasiletməsinin zəifliyi burada xarici təhdidlərin az olmasından qaynaqlanır. Berri Posen millətçiliyin müharibənin intensivliyini artırdığını və dövlətlərin hərbi güclərini yaxşılaşdırmaq məqsədilə qəsdən millətçiliyi təşviq etdiyini iddia edir

== Sosiologiya ==
Millətçiliyin və millət-quruculuğunun sosioloji və modernist şərhi iddia edir ki, milliyyətçilik yetərli qədər iqtisadi inkişaf edən, mərkəzi ali hakimiyyəti və birliyi olan modern cəmiyyətlərdə yüksələ və inkişaf edə bilər. Modernist nəzəriyyəçilər qeyd edirlər ki, bu yalnız müasir cəmiyyətlərdə mümkündür, ənənəvi cəmiyyətlərdə adətən millətçiliyin əsas şərtləri yoxdur. Belə cəmiyyətlərdə özü-özünü davam etdirə bilən iqtisadiyyat yoxdur, idarəçilik parçalanmış halda olur və müxtəlif dillərdən istifadə olunur. Nəticədə bir-biriləri ilə ünsiyyət saxlaya bilmirlər.

Millətlərin və millətçiliyin modernist şərhinin görkəmli nəzəriyyəçiləri bunlardır: Karlton J. H. Hayes, Henri Mayn, Ferdinand Tönnies, Rabindranat Taqor, Emil Durkhaym, Maks Veber, Arnold Cozef Toynbi, Talkott Parsons və Ernest Gellner.

Henri Mayn insan cəmiyyətinin inkişafını və tarixi dəyişikliyini araşdıran əsərində ənənəvi cəmiyyətlərlə müasir cəmiyyətlər arasındakı əsas fərqdən bəhs edir. Ona görə ənənəvi cəmiyyətlər &quot;status&quot; adını verdiyi ailə [[assosiasiya]]sına əsaslanır və funksional olaraq fərdlərə rollar paylayır. Henri müasir cəmiyyətləri müqavilə cəmiyyətləri olaraq və oradakı sosial münasibətləri fərdlərin maraqlarına uyğun formada inkişaf etmək üçün rasional müqavilələr olaraq tərif edir. Henri cəmiyyətlərin inkişafını ənənəvi status cəmiyyətlərindən müasir müqavilə cəmiyyətlərinə keçmək kimi görürdü.

Ferdinand Tönnies özünün İcma və Cəmiyyət ({{dil-de|Gemeinschaft und Gesellschaft}}) (1887) kitabında icmanı ənənəvi cəmiyyətlərə aid edilən emosional bağlara əsaslanan, cəmiyyəti isə şəxssiz müasir cəmiyyət olaraq tərif edirdi. O, modern cəmiyyətlərin üstünlükləri ilə yanaşı mənfi xüsusiyyətlərini də vurğulayırdı. O, müasir cəmiyyətləri [[Yadlaşma (fəlsəfə)|yadlaşma]]ya səbəb olan soyuqluğuna və şəxsi olmayan münasibətlərə görə tənqid edir və ənənəvi cəmiyyətlərdə bunun belə olmadığını iddia edirdi.

Emil Durkhaym Tönniesin yadlaşma tərifini bir qədər də genişlətmiş, ənənəvi və müasir cəmiyyətlər arasındakı fərqi müəyyən etmişdir. Ona görə ortadakı fərq bu cəmiyyətlərdən birinin &quot;mexaniki həmrəyliyə&quot;, digərinin isə &quot;təbii həmrəyliyə&quot; əsaslanmasındadır. Durkhaym mexaniki həmrəyliyi paylaşılan aspektlərin qorunması və davam etdirilməsi üçün adət-ənənə və repressiyanı özündə ehtiva edən kimi tərif etmişdi. Durkhaym təbii həmrəyliyə əsaslanan cəmiyyətlərə yadlaşmaya səbəb olan ictimai fərqliləşməyə əsaslanan əmək bölgüsü olan modern cəmiyyətlər olaraq tərif vermişdir. Durkhaym adət edilmiş cəmiyyətdəki sosial inteqrasiyanın ictimai nizamın qəbul edilməsini ehtiva edən avtoritar mədəniyyət gərəkdirdiyini iddia etmişdi. Durkhaym modern cəmiyyətdəki inteqrasiyanın əmək bölgüsünün qarşılıqlı yararlarına əsaslandığını iddia etsə də, şəxssiz müasir şəhər həyatı xarakterinin yadlaşmaya və anonimlik hissinin meydana çıxmasına səbəb olduğunu yazmışdır.

Maks Veber müasir cəmiyyəti və millətləri inkişaf etdirən dəyişikliyin xarizmatik liderin cəmiyyətdə hakimiyyətə gəlməsinin nəticəsi olduğunu yazmışdır. Veberə görə həmin xarizmatik şəxs sonda dövlətin avtoritetinin güclənməsinə səbəb olan adət-ənənə və rasional-hüquqi sistemin yaratmışdır.

=== Primordialist (ilkçi) təkamül şərhi ===
Bioloji və psixoloji baxışa görə milliyyətçilik uzunmüddətli təkamül prosesinin nəticəsidir. Primordialist perspektiv təkamül nəzəriyyəsinə əsaslanır.

Primordialist yanaşma geniş ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilsə də, adətən mütəxəsislər tərəfindən rədd edilir. Laland və Braun bildirir ki, sosial elmlərdəki peşəkar akademiklərin mütləq əksəriyyəti nəinki təkamül metodlarını rədd edir, həm də bir çox hallarda olduqca məhdud faktlar əsasında geniş ümumiləşdirmələr edərək arqumentlərə ifrat dərəcədə düşmənlik edirlər.

Millətçiliyin təkamül nəzəriyyəsi millətçiliyin insan təkamülünün nəticəsində insanın özünü bir etnik qrup kimi qruplarla identifikasiya etməsi nəticəsində meydana çıxdığını iddia edir. Rocer Masters özünün &quot;Siyasətin təbiəti&quot; əsərində etnik və milli qruplarının kökünün primordial izahını həmin qrupun özlərini bənzərsiz, hissi baxımdan eyni, sıx və davamlı olduqlarını düşünmələrində görür. Bu düşüncə tərzi də qrup kimliyinin qohumluq üzərində qurulduğu və ortaq əcdadın xətti boyunca inkişaf etdirildiyi üçün meydana çıxır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Qeydlər ==
{{notelist}}
{{Milliyyətçilik}}
{{Siyasi ideologiyalar}}
{{Sosial və siyasi fəlsəfə}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Milliyyətçilik| ]]
[[Kateqoriya:Siyasi nəzəriyyələr]]
[[Kateqoriya:Antropologiya]]</text>
      <sha1>88ms519dbmfa9flgs72lkobt90bv4o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehriban Sultanova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602084</id>
    <revision>
      <id>9037074</id>
      <parentid>8481091</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10128" sha1="fcpsdcdsjuazj7f8b2c1xh78idwb1wj" xml:space="preserve"> {{mənbə azlığı}}
{{vikiləşdirmək}}
{{Şəxs
 |adı              = Mehriban Sultanova
 |orijinal adı     = Mehriban Paşa qızı Sultanova
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |doğum tarixi     = 27.1.1972
 |doğum yeri       = [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]], [[Naxçıvan MSSR]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti       = [[azərbaycanlı]]
 |atası            = Paşa Sultanov
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = [[Bakı Dövlət Universiteti]] (1989-1994)
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 1994-hal-hazırda
 |tanınır          = [[Filologiya|filologiya]] üzrə [[Fəlsəfə doktoru|fəlsəfə doktoru]] (2008)
 |mükafatları      = 
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Mehriban Paşa qızı Sultanova''' ({{DVTY}}, [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]]) — [[Azərbaycan]] [[jurnalist]]i, [[Filologiya|filologiya]] üzrə [[Fəlsəfə doktoru|fəlsəfə doktoru]] (2008), [[Şərq qapısı|Naxçıvan MR Ali Məclisinin orqanı olan &quot;Şərq qapısı&quot; qəzeti]]nin baş redaktoru (2017–2023), [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın əməkdar jurnalisti (2015), [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü (2002), Naxçıvan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü (2004), [[&quot;Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə&quot; nişanı]] (2015), [[&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)&quot; yubiley medalı]] təltifçisi (2019).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Naxçıvan Dövlət Universiteti |url=https://ndu.edu.az/sultanovamehriban |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511143223/https://ndu.edu.az/sultanovamehriban |archive-date=2026-05-11 |access-date=2026-02-15 |website=ndu.edu.az |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Mehriban Sultanova 27 yanvar 1972-ci ildə [[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan şəhərində]] anadan olub. O, 1989–1994-cü illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]ndə təhsil alıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Fəaliyyəti ==

=== Əmək fəaliyyəti ===
Mehriban Sultanova əmək fəaliyyətinə 1994-cü ildən [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin Elmi kitabxanasında başlayıb. O, 2001-ci ildən [[Jurnalist|jurnalistlik]] fəaliyyəti ilə məşğuldur. 2001–2006-cı illərdə paralel olaraq Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətinin orqanı &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində də çalışıb. 2005-ci ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin [[Jurnalistika]] və [[Dünya ədəbiyyatı|dünya ədəbiyyatı]] kafedrasında müəllimdir. Mehriban Sultanova 2006-cı ildən universitetin mətbuat xidmətində ictimai əsaslarla fəaliyyət göstərməyə başlayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2008–2017-ci illərdə [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin [[Mətbuat]] şöbəsinin müdiri işləyib. M.Sultanova &quot;Universitet&quot; televiziyasında (UTV) tədris yönlü, ədəbi-bədii, ictimai verilişlərin hazırlanmasında fəal iştirak edib, burada çəkilən sənədli filmlərin [[Ssenari müəllifi|ssenari müəllifi]] və ya [[Rejissor|rejissoru]] olub. [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclisi]] [[Sədr (titul)|Sədrinin]] 2017-ci il 15 aprel tarixli [[Sərəncam]]ı ilə &quot;[[Şərq qapısı]]&quot; qəzetinin [[Baş redaktor|baş redaktoru]] vəzifəsinə təyin olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://naxcivantv.az/index.php/news/2705-%E2%80%9C%C5%9F%C9%99rq-qap%C4%B1s%C4%B1%E2%80%9D-q%C9%99zetin%C9%99-yeni-ba%C5%9F-redaktor-t%C9%99yin-olunub.html?fbclid=IwAR3342LEvuc9A2YAZX67xUtAyBcrNtozQ5wexZ-IwyNvyiPZwQbNEOpFb-8 |title=&quot;Şərq qapısı&quot; qəzetinə yeni baş redaktor təyin olunub |access-date=2019-09-09 |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728071804/http://naxcivantv.az/index.php/news/2705-%E2%80%9C%C5%9F%C9%99rq-qap%C4%B1s%C4%B1%E2%80%9D-q%C9%99zetin%C9%99-yeni-ba%C5%9F-redaktor-t%C9%99yin-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meriban Sultanova |url=https://report.az/media/serq-qapisi-qezetine-yeni-bas-redaktor-teyin-olunub/ |access-date=2020-02-25 |archive-date=2020-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225185715/https://report.az/media/serq-qapisi-qezetine-yeni-bas-redaktor-teyin-olunub/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 26 dekabr 2023-cü ildə azad olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=&quot;Şərq qapısı&quot; qəzetinin baş redaktoru Mehriban Sultanova vəzifəsindən azad edildi |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/mehriban-sultanova-vezifesinden-azad-edildi-419636 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219220821/https://qafqazinfo.az/news/detail/mehriban-sultanova-vezifesinden-azad-edildi-419636 |archive-date=2025-02-19 |access-date=2026-02-15 |website=Qafqazinfo |language=az |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Mehriban Sultanova vəzifəsindən azad olundu |url=http://pravda.az/news/132861 |archive-url=https://pravda.az/news/132861 |archive-date=2026-02-15 |access-date=2026-02-15 |website=Pravda.az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-12-26 |title=Sara Əzimovaya vəzifə verildi - SƏRƏNCAM |url=http://pravda.az/news/135556 |archive-url=https://pravda.az/news/135556 |archive-date=2026-02-15 |access-date=2026-02-15 |website=Pravda.az}}&lt;/ref&gt;

O, 2000-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür. Həmçinin 2002-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin, 2004-cü ildən isə Naxçıvan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvüdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Elmi fəaliyyəti ===
Mehriban Sultanova 2008-ci ildə &quot;[[Yeni yol (qəzet)|Yeni yol]]&quot; qəzetində [[Ədəbiyyat|ədəbiyyat]] məsələləri mövzusunda [[Dissertasiya|dissertasiya]] müdafiə edərək [[Filologiya|filologiya]] üzrə [[Fəlsəfə doktoru|fəlsəfə doktoru]] [[Elmi dərəcə|elmi dərəcəsi]] alıb. Onun 20 elmi və 70-dən çox [[Publisistika|publisitik]] məqaləsi [[Azərbaycan|respublikanın]] jurnal və qəzetlərində, eləcə də [[Türkiyə]] mətbuatında dərc olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Dərc edilmiş elmi əsərləri ===

# Mollanəsrəddinçilər &quot;Yeni yol&quot;da. Naxçıvan. Qeyrət. 2006. 221 s.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sultanova |first=Mehriban |title=Mollanəsrəddinçilər &quot;Yeni yol&quot;da |publisher=Qeyrət |year=2006 |edition=1-ci nəşr |location=[[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]] |pages=221 |language=az}}&lt;/ref&gt;
# Milli mətbuat tarixində &quot;Yeni yol&quot; qəzeti. 2015. 100 səh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# Mənim universitet dünyam. Naxçıvan. &quot;Əcəmi&quot;. 2017. 320 səh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sultanova |first=Mehriban |title=Mənim universitet dünyam |publisher=&quot;Əcəmi&quot; |year=2017 |edition=1-ci nəşr |location=[[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]] |pages=320 |language=az}}&lt;/ref&gt;
# Müasir Naxçıvan. Naxçıvan. &quot;Əcəmi&quot;. 2017. 616 səh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sultanova |first=Mehriban |title=Müasir Naxçıvan |publisher=&quot;Əcəmi&quot; |year=2017 |edition=1-ci nəşr |location=[[Naxçıvan (şəhər)|Naxçıvan]] |pages=616 |language=az}}&lt;/ref&gt;
# &quot;Yeni yol&quot; qəzetinin məramı, Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan. 2004. № 13. səh. 58-63.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# Cəlil Məmmədquluzadənin &quot;Yeni yol&quot; qəzetindəki naşirlik fəaliyyəti. Bakı Universitetinin Xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası. 2004. № 3. səh. 129-134.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# &quot;Yeni yol&quot; qəzeti və Azərbaycan teatrı. &quot;Qobustan&quot; sənət toplusu. 2005. № 1/29. səh. 67-69.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# &quot;Yeni yol&quot; qəzetində teatrşünaslıq məsələləri. Azərbaycanda elmin inkişafı və regional problemlər (28 fevral-1 mart 2005-ci il tarixdə keçirilmiş elmi konfransın materialları). Bakı. &quot;Nurlan&quot;. 2005. səh. 322-327.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# İslam Səfərli dramaturgiyasının ideya-bədii xüsusiyyətləri. &quot;Naxçıvan&quot; ictimai-siyasi, ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnal № 26. 2013. s. 185-196.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# Ümmummilli lider Heydər Əliyev və Azərbanda mətbuatın inkişafı. &quot;Naxçıvan&quot; ictimai-siyasi, ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnal. № 32. 2015. səh. 33-39.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Mükafatları ==
* 2007-ci ildə [[Elm və Təhsil Nazirliyi (Azərbaycan)|Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin]] və 2007 və 2010-cu ildə [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin fəxri fərmanları ilə təltif olunub.
* 2014-cü ildə təhsil sahəsində həyata keçirilən islahatların ictimaiyyətə daha dolğun çatdırılmasına və media ilə fəal əməkdaşlığına görə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin diplomuna layiq görülüb.
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2015-ci il 6 mart tarixli Sərəncamı ilə [[&quot;Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə&quot; nişanı]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2015-ci il 21 iyun tarixli Sərəncamı ilə &quot;Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar jurnalisti&quot; fəxri adı ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AZƏRTAC |date=2019-06-10 |title=Mehriban Sultanova: Ulu Öndərin memarı və qurucusu olduğu müstəqil Azərbaycan bu gün etibarlı əllərdədir |url=https://azertag.az/xeber/mehriban_sultanova_ulu_onderin_memari_ve_qurucusu_oldugu_musteqil_azerbaycan_bu_gun_etibarli_ellerdedir-1293000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523153441/https://azertag.az/xeber/Mehriban_Sultanova_Ulu_Onderin_memari_ve_qurucusu_oldugu_musteqil_Azerbaycan_bu_gun_etibarli_ellerdedir-1293000 |archive-date=2020-05-23 |access-date=2026-02-15 |website=azertag.az |language=az |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2019-cu il 27 may tarixli Sərəncamı ilə [[&quot;Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)&quot; yubiley medalı]] ilə təltif olunub.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>fcpsdcdsjuazj7f8b2c1xh78idwb1wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mircəlal Qurbanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613231</id>
    <revision>
      <id>9037205</id>
      <parentid>9023024</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T21:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 2 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14562" sha1="52bs1qs5durfw6rgxnci67tyvjtkusz" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |anası         = Zərqələm Qurbanova
 |uşağı         =Fatimə Qurbanlı &lt;br&gt;Əli Qurbanov }}
'''Mircəlal Cavanşir oğlu Qurbanov''' ({{DVTY}}) — [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü, nəğməkar-şair, [[Azərbaycan Prezidenti|Prezident]] təqaüdçüsü, &quot;Fire Land Group&quot;-un rəhbəri, Milli Güləş Federasiyasının prezidenti (2021–2023)&lt;ref&gt;{{cite web |date=2021-06-21 |title=Cəlal Qurbanov: “Azərbaycanı 30 ildir həsrətində olduğu torpaqlarına qovuşduran Müzəffər Ordumuzun bayramıdır” |url=https://oxu.az/digar/celal-qurbanov-azerbaycani-30-ildir-hesretinde-oldugu-torpaqlarina-qovusduran-muzeffer-ordumuzun-bayramidir |access-date=2025-06-15 |website=[[Oxu.az]]}}&lt;/ref&gt;. &quot;Cavanşir&quot; İdman Klubunun Prezidenti&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qurbanovdan mərhum atası haqda duyğusal yazı - Video |url=https://axar.az/news/gundem/1094225.html |website=Axar.Az |language=az |date=23 may 2026 |access-date=27 May 2026 |archive-date=27 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527060459/https://axar.az/news/gundem/1094225.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2001–2023 DGK Gömrük Xidməti polkovniki.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2025-01-31 |title=Cəlal Qurbanov Gömrük xidməti polkovniki |url=https://huquqqazeti.az/?p=4180 |access-date=2025-06-22 |website=Hüquq Qəzeti |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Qurbanov Mircəlal Cavanşir oğlu 19 mart 1980-ci ildə [[Bakı şəhəri]]ndə anadan olub. 1986-cı ildə Yasamal rayonunda yerləşən 21 saylı orta məktəbin birinci sinfinə daxil olub. 1996-cı ildə həmin məktəbin 11-ci sinfini bitirib, &quot;Təfəkkür&quot; Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olub. 2000-ci ildə həmin universiteti birinci kursunu müvəffəqiyyətlə bitirib Dövlət Neft Akademiyasından zəmanət götürərək, könüllü olaraq hərbi xidmətə yollanıb. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra təhsilini davam etdirib. 2003-cü ildə ADNA-nın Neftin sənayesi və Ekologiyası ixtisası üzrə magistr pilləsini bitirmişdir. 2005-ci ildə [[Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası|Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası]]na &quot;İnzibati idarəetmə&quot; fakültəsinin Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə təhsil almaq üçün qəbul olunmuş və 2008-ci ildə bitirmişdir. 2001–2023-cü illərdə DGK Bakı Baş Gömrük İdarəsidə Gömrük Xidməti Polkovniki vəzifəsində çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cəlal Qurbanov AMİNA-nın vitse-prezidenti seçilib |url=https://allsport.az/c%C9%99lal-qurbanov-amina-nin-vitse-prezidenti-secilib/ |website=İdman Son Xəbər - Allsport.az |language=az |date=15 fevral 2021 |access-date=2025-07-11 |archive-date=2023-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171503/https://allsport.az/c%C9%99lal-qurbanov-amina-nin-vitse-prezidenti-secilib/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Sərbəst Güləş üzrə idman ustalığına namizəddir. 2021–2023-cü illər ərzində Milli Güləş Federasiyasının prezidenti olaraq fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-15 |title=Tanınmış şair Cəlal Qurbanov AMİNA-nın vitse-prezident seçilib |url=https://news.milli.az/sport/922702.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706030503/https://news.milli.az/sport/922702.html |archive-date=2023-07-06 |access-date=2021-02-15 |website=Milli.Az}}&lt;/ref&gt; Anası — Qurbanova Zərqələm Ağamusa qızı Masallı ray Boradigah qəsəbəsi. Qızı — Qurbanlı Fatimə Mircəlal qızı
Oğlu — Qurbanov Əli Mircəlal oğlu

== Fəaliyyəti ==

=== Əmək fəaliyyəti ===
15.01.2001–24.07.2001-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Azərterminalkomleks birliyi Bakı Şöbəsi mütəxəssisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2003– 2007-ci il tarixlərində Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi, Keşlə Gömrük postunun inspektoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin 2004– 2007-ci il tarixi ərzində Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi, Rəsmləşdirmə şöbəsi böyük inspektoru vəzifəsində çalışmışdır. 2004–2018 – çi illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük İdarəsi Baş inspektor kimi çalışıb. 2016–2018 – Bakı Baş Gömrük İdarəsində yaradılmış &quot;Yaşıl Dəhliz&quot; buraxılış sisteminin qrup rəhbər təyin olunmuşdur. 2018–2023-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi Bakı Baş Gömrük Komitəsi Hava Nəqliyyatı Baş Gömrük İdarəsi baş inspektor vəzifəsində çalışıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Gömrükçü olmaq böyük məsuliyyətdir” – Mircəlal Qurbanov » Strateji.az |url=https://strateji.az/20248-gomrukcu-olmaq-boyuk-mesuliyyetdir-mircelal-qurbanov.html |access-date=2026-03-19 |website=Strateji.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
2001–2023-cü illərdə Dövlət Gömrük Komitəsinin Bakı Baş Gömrük İdarəsində və Hava Nəqliyyatı Baş Gömrük İdarəsində çalışmış, gömrük xidməti Polkovniki rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Xidməti dövründə III, II və I dərəcəli &quot;Qüsursuz xidmətə görə&quot; döş nişanları ilə təltif olunmuş, 2018-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

2023-cü ildə isə öz seçimi və şəxsi ərizəsi ilə dövlət qulluğundan ayrılmışdır. Bundan sonra bütün fəaliyyətini şəhid ailələrinin yanında olmağa həsr etmiş, &quot;Mənim Oğlum Qəhrəmandır!&quot; və &quot;Mənim Atam Qəhrəmandır!&quot; layihələrinin rəhbəri kimi şəhid ailələrinin, şəhid analarının, şəhid övladlarının və qazilərimizin yanında olmağı özünün mənəvi borcu və həyat amalı seçmişdir.

=== Yaradıcılığı ===
2013-cü ildən [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvüdür. &quot;Fire Land&quot;Productionun rəhbəri, nəğməkar-şair, Prezident təqaüdçüsüdür. &quot;Yaşa, yaşa, Azərbaycan!&quot;, &quot;Mənim atam qəhrəmandır!&quot;, &quot;Mənim oğlum qəhrəmandır!&quot; layihələrinin rəhbəridir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cəlal Qurbanov şəhid övladları üçün musiqi bəstələdi - VİDEO - FOTO |url=https://news.milli.az/society/1108199.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230227235320/https://news.milli.az/society/1108199.html |archive-date=2023-02-27 |access-date=2023-02-25 |website=Milli.Az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-02 |title=“Mənim atam qəhrəmandır” və &quot;Mənim oğlum qəhrəmandır&quot; layihəsi çərçivəsində növbəti tədbir keçirilib |url=https://report.az/herbi-xeberler/menim-atam-qehremandir-ve-menim-oglum-qehremandir-layihesi-cercivesinde-novbeti-tedbir-kecirilib/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230225070345/https://report.az/herbi-xeberler/menim-atam-qehremandir-ve-menim-oglum-qehremandir-layihesi-cercivesinde-novbeti-tedbir-kecirilib/ |access-date=2023-02-25 |website=[[Report İnformasiya Agentliyi]]}}&lt;/ref&gt;

=== Şeirlərinə bəstələnən mahnılar ===
{{Siyahı sütunlarla|3|
* ''Sevgi dünyamız'' – [[Gövhər Həsənzadə]]
* ''Durnalar'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Azərbaycan'' – [[Hikmət Mirməmmədli]]
* ''Əsgər marşı'' – Yaşar Baxış
* ''Öpsən'' – mus. [[Aygün Kazımova]]
* ''Sevgi yağışı'' – Sevinc Tağıyeva
* ''Səninlə'' – mus: Emil Şahin
* ''Kaş ki'' – mus:Rüstəm Zeynallı
* ''Nankorsan'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Sevən qəlbim'' – mus: Aygün Kazımova
* ''Xoşbəxt illər'' – mus: Minayə xanım
* ''Mən səninəm'' – mus: Məhəbbət xanım
* ''Dola mənə qolunu'' – [[Faiq Sücəddinov]]
* ''Sən Azərbaycanlısan'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Unut getsin'' – mus: Mikayıl Vəkilov
* ''Mənim deyilsən'' – mus: Muxtar Abseynov
* ''Etiraf'' – mus: [[Faiq Sücəddinov]]
* ''Sən bizimləsən'' – mus: Aygün Səmədzadə
* ''Apar məni'' – mus: Rüstəm Zeynallı
* ''Yoruldum'' – mus: [[Xanım İsmayılqızı]]
* ''Yad olduq'' – mus: Muxtar Abseynov
* ''Ötən günlər'' – mus: Nadir Əzimov
* ''Azərbaycan'' – mus: Vüqar Camalzadə
* ''Neyləyim'' – mus: Sevinc Tağıyeva
* ''Gizli sevgi'' – mus: Ramal İsrafilov
* ''Leyli Məcnun'' – mus: [[Abbas Bağırov]]
* ''Sənin oldum'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Göz yaşımı tökə-tökə'' – mus: [[Elza Seyidcahan]]
* ''Mənim gülüm'' – mus: [[Xumar Qədimova]]
* ''Sevgi harayı'' – mus: Xumar Qədimova
* ''Göy göl'' – mus: Aydın Abbasov
* ''Gəl görüşək'' – mus: Gövhər Həsənzadə
* ''Gəl barışaq'' – mus: Rüstəm Zeynallı
* ''Azərbaycan'' – mus: Nazim Məmmədov
* ''Darıxır ürək'' – mus: Aybəniz Güllər
* ''Əllərim darıxmasın'' – mus: Pərviz Mahmudov
}}

==== Layihələri ====
* &quot;Körpələrin səsi&quot; – mus: Hakan Erol
* &quot;İlk Avropa oyunları&quot; – mus: Muxtar Abseynov
* &quot;Sən Azərbaycanlısan&quot; — mus: Gövhər Həsənzadə, ifaçılar: [[Fidan Qasımova]], [[Xuraman Qasımova]], [[Alim Qasımov]], [[Zülfiyyə Xanbabayeva]], [[Mustafa Ceceli]], [[Fərqanə Qasımova]] (2013-cü il [[ASAN xidmət|ASAN Xidmətin]] təşəbbüsü ilə)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azvision.az/news/12963/news.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191229124445/https://azvision.az/amp/az/news/12963/news.html
 |archivedate = 29 dekabr 2019
 |title       = &quot;Sən Azərbaycanlısan&quot; rekord vurdu!
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azvision.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Zəfərə doğru&quot; — mus: [[Eldar Mansurov]], ifaçılar: [[Avroviziya]] təmsilçiləri [[Samir Cavadzadə]], [[Elnur Hüseynov]], [[Səbinə Babayeva]], [[Eldar Qasımov]], [[Nigar Camal]], [[Dilarə Kazımova]] (2018-ci il)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azvision.az/news/142124/news.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20191229124221/https://azvision.az/amp/az/news/142124/news.html
 |archivedate = 29 dekabr 2019
 |title       = Məşhurlar &quot;Zəfərə doğru&quot; deyib birləşdilər
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azvision.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşa, yaşa, Azərbaycan!&quot; — mus: Rauf Məmmədov, ifaçılar: [[Rasim Balayev]], [[Alim Qasımov]], [[Natiq Şirinov]], [[Zülfiyyə Xanbabayeva]], [[Aygün Kazımova]], [[Mirələm Mirələmov]] (2019-cu il)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://azertag.az/xeber/Celal_Qurbanov_Milli_birliyimiz_uchun_hami_Veten_deyecek_VIDEO-1296776?fbclid=IwAR0CN1YUYN_GIWy6GvgN4oytmVRf1D3MjAwF2KKfOdycKNjurIkZK8VfG1Q
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20190622093132/https://azertag.az/xeber/Celal_Qurbanov_Milli_birliyimiz_uchun_hami_Veten_deyecek_VIDEO-1296776
 |archivedate = 22 iyun 2019
 |title       = Cəlal Qurbanov: Milli birliyimiz üçün, hamı Vətən deyəcək! 
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = azertag.az
 |accessdate  =
 |language    = Azərbaycan dili
}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sən qalib gələcəksən&quot; — mus: Gövhər Həsənzadə, İfaçılar:İlhamə Quliyeva, İlqar Muradov, Faiq Ağayev, Röya, Samir Cavadzadə, Elnur Hüseynov (2008-ci il)
* &quot;Say Hallelujah&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, tərcümə: [[Nigar Həsənzadə (şair)|Nigar Həsənzadə]], mus: [[Elnur Hüseynov]], ifaçılar: Elnur Hüseynov, Fidan Hüseynova (2018-ci il)
* Rəhbəri olduğu &quot;Fire Land Group&quot;un təşkilatçılığı və [[Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi]]nin dəstəyi ilə &quot;Mənim atam qəhrəmandır&quot; layihəsinin silsilə tədbirlər həyata keçirib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Mənim Atam Qəhrəmandır&quot; layihəsinin rəhbəri: &quot;Şəhidlər bizimdirsə, onların ailələri də bizimdir&quot; — FOTO/VİDEO |url=https://oxu.az/society/532579 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028005711/https://oxu.az/society/532579 |archive-date=2021-10-28 |access-date=2021-10-16 |website=[[Oxu.az]]}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Mənim Atam Qəhrəmandır&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: [[Xanım İsmayılqızı]], ifaçı: [[Zamiq Hüseynov]]
* &quot;Azərbaycan&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: [[Hikmət Mirməmmədli]], ifaçılar: [[Aygün Kazımova]], Zamiq Hüseynov
* &quot;O tay, bu tay Azərbaycan&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: Elçin Cəfərov, ifaçı: [[Mirələm Mirələmov]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Babam Bir Kahramandır&quot; Projesi Nasıl Doğdu?|url=https://haberiniz.com.tr/babam-bir-kahramandir-projesi-nasil-dogdu/#google_vignette|website=Haberiniz.com.tr|language=tr|date=17 sentyabr 2024|url-status=}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Mənim Oğlum Qəhrəmandır&quot; — söz: Cəlal Qurbanov, mus: Camal Qurbanov, ifaçı:[[Azər Zeynalov (müğənni)|Azər Zeynalov]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cəlal Qurbanov həlak olan qəhrəmanlara mahnı həsr etdi: &quot;Oğlum qəhrəmandır!&quot; - VİDEO |url=https://lent.az/xeber/sosial/polkovnik-celal-qurbanov-helak-olan-qehremanlara-mahni-hesr-etdi-oglum-qehremandir-video-40647992 |website=Lent.az |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Член Союза писателей Азербайджана полковник Джалал Гурбанов опубликовал в своих аккаунтах в социальных сетях обращение в связи с пятой годовщиной начала Отечественной войны. |url=https://haqqin.az/news/361428 |website=haqqin.az |access-date=2025-09-29 |archive-date=2025-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929082053/https://haqqin.az/news/361428 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltif və mükafatları ==
* 27.01.2011 — [[Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi]]nin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 3-cü dərəcəli döş nişanı
* 01.03.2016 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 2-ci dərəcəli döş nişanı
* 28.05.2018 — [[Azərbaycan Prezidenti|Prezident]] təqaüdü
* 28.01.2022 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; 1-ci dərəcəli döş nişanı

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:3-cü dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:2-ci dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:1-ci dərəcəli &quot;Gömrük orqanlarında xidmətə görə&quot; döş nişanı ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı yazıçılar]]</text>
      <sha1>52bs1qs5durfw6rgxnci67tyvjtkusz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xoşab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613649</id>
    <revision>
      <id>9037123</id>
      <parentid>7691137</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hatselate</username>
        <id>247044</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1838" sha1="bhzd1rtph61mrn8opbjz1yoz1kbuhoy" xml:space="preserve">[[Şəkil:Turkish hoşaf.jpg|thumb|[[Qaysı]], [[ərik]] və [[üzüm]] hoşafı]]

'''Hoşaf''', quru [[meyvə]]lərin [[şəkər]] [[su]]yu ilə qaynadılaraq [[türk mətbəxi]]ndə hazırlanan bir desertdir. Adı [[fars dili]]ndə “təmiz su” mənasını verən xoş ab (خوشآب) sözündən gəlir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.nisanyansozluk.com/?k=ho%C5%9Faf |access-date=2019-12-30 |archive-date=2016-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611104205/http://www.nisanyansozluk.com/?k=ho%C5%9Faf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

Hoşaf xüsusilə [[Ramazan ayı]]nda&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=http://www.hurriyetdailynews.com/from-fasting-to-feasting-in-islam.aspx?pageID=238&amp;nID=69309&amp;NewsCatID=438 |access-date=2019-12-30 |archive-date=2016-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160718054520/http://www.hurriyetdailynews.com/from-fasting-to-feasting-in-islam.aspx?pageID=238&amp;nID=69309&amp;NewsCatID=438 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ÇiçekKuran2000&quot;&gt;{{Cite book|author1=Kemal Çiçek|author2=Ercüment Kuran|author3=Nejat Göyünç|coauthors=İlber Ortaylı|title=The Great Ottoman-Turkish Civilisation &amp;#91;sic&amp;#93;: Culture and arts|url=https://books.google.com/books?id=IRRXAAAAYAAJ|year=2000|publisher=Yeni Türkiye|access-date=2019-12-30|archive-date=2020-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913065142/https://books.google.com/books?id=IRRXAAAAYAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; və təzə meyvə ilə hazırlanan [[komposta]], [[kompot]] kimi soyuq şəkildə içilir&lt;ref&gt;{{Cite book|başlık=Mütevazl Lezzetler Türk ve Dünya Mutfağından Yemek Kitabı|url=http://books.google.com/books?id=NcSibrFy-tEC&amp;pg=PA432|yayıncı=Banu Atabay|isbn=978-975-92047-4-7|sayfalar=432–}}&lt;/ref&gt;.

==İstinadlar==

[[Kateqoriya:Türk mətbəxi]]</text>
      <sha1>bhzd1rtph61mrn8opbjz1yoz1kbuhoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qoturdağ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622460</id>
    <revision>
      <id>9037478</id>
      <parentid>6713369</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="qz61mfstuu1fp2795g3sieku6jcmi49" xml:space="preserve">* [[Qoturdağ (Şahbuz)]] — Şahbuz rayonunun şimal hissəsində dağ. Hündürlüyü 2046 m.
* Qoturdağ — [[Qəbələ rayonu]] ərazisində dağ; 
* [[Qoturdağ palçıq vulkanı]] — [[Qobustan rayonu]]nda palçıq vulkanı.
 
{{dəqiqləşdirmə}}</text>
      <sha1>qz61mfstuu1fp2795g3sieku6jcmi49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Almaniya imperiyası ordusu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>627369</id>
    <revision>
      <id>9037119</id>
      <parentid>9036694</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Girdmania</username>
        <id>342334</id>
      </contributor>
      <comment>Edited</comment>
      <origin>9037119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44383" sha1="4ugoh4rxg86mrvm7j8y9zunrhf2ahp6" xml:space="preserve">{{Digər məna|Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə)}}
{{Hərbi birləşmə
|adı                   = Almaniya İmperiyası Ordusu
|orijinal adı          = Deutsches Heer
|şəkil                 = Kaiserstandarte.svg
|şəkil_izah            = Kaiserstandarte
|illər                 = [[1871]] - [[1919]]
|ölkə                  = {{flaqifikasiya|Almaniya İmperiyası}}
|tabeçilik             = 
|daxildir              = 
|növü                  =[[Hərbi hava qüvvələri]], [[Quru qoşunları|Quru Qoşunları]]
|tərkibi               =   Deutsche Luftstreitkräfte(Hava Qüvvələri)
|vəzifəsi              = Almaniya İmperiyasını və onun mənafelərini havadan və qurudan qorumaq
|sayı                  = 500,000 ([[1871]])&lt;br/&gt;13,500,000 ([[Birinci Dünya müharibəsi]])
|struktur vahidi       = 
|yerləşməsi            = 
|ləqəbi                = 
|himayədarı            = 
|şüarı                 = ''“Gott mit uns”'' (''“Allah bizimlədir”'')
|rəngləri              = [[Qara]], [[ağ]], [[qırmızı]]
|marşı                 = 
|tilsimi               = 
|təchizatı             = 
|müharibələr           = [[Fransa–Prussiya müharibəsi]]&lt;br/&gt;Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;Abushiri üsyanı&lt;br/&gt;İkinci Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;[[Boksçular üsyanı]]&lt;br/&gt;Maroua–Miskin müharibəsi (Adamawa cəbhəsi)&lt;br/&gt;Herero müharibələri&lt;br/&gt;Maji Maji üsyanı&lt;br/&gt;Sokehs üsyanı&lt;br/&gt;[[Birinci Dünya müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Finlandiya vətəndaş müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Noyabr inqilabı|Almaniya inqilabı]]
|döyüşlər              = 
|fərqlənmə nişanları   = 
|indiki komandiri      = 
|məşhur komandirləri   =  [[Paul von Hindenburg]]&lt;br/&gt;[[Erich Ludendorff]]&lt;br/&gt;[[Erich von Falkenhayn]]&lt;br/&gt;[[August von Mackensen]]&lt;br/&gt;[[Max Hoffmann]]&lt;br/&gt;[[Oskar von Hutier]]&lt;br/&gt;[[Karl von Bülow]]&lt;br/&gt;[[Alfred von Schlieffen]]&lt;br/&gt;
}}


'''Almaniya Ordusu''' ({{lang-de|Deutsches Heer}}) — [[Almaniya İmperiyası]]nın [[quru qoşunları|quru]] və [[hərbi hava qüvvələri|hava qüvvələri]] idi. [[1871]]-ci ildə Almaniyanın [[Prussiya]]nın rəhbərliyi altında [[Almaniyanın birləşdirilməsi (1871)|yenidən birləşməsi]] əsnasında quruldu və [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə [[Noyabr inqilabı]] nəticəsində [[Almaniya]]nın məğlubiyyətindən sonra ləğv edildi. İmperatorluğun hərbi aviasiya qolu olan Luftstreitkräfte müstəqil qoşun növü kimi deyil, məhz Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri (Kaiserliche Marine) isə Orduya tabe olmayaraq müstəqil hərbi struktur statusuna malik idi.


[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_04_ARMEE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun IV Ordu Korpusuna aid hərbi uniformalar (1900-cü ildən əvvəlki dövrə aid rəngli litoqrafiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_Ulanen_Husaren_Dragoner_etc_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) aid süvari və atıcı alaylarının uniformaları (1900-cü ildən əvvəlki illüstrasiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|1900-cü ildən əvvəl Almaniya İmperatorluq Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) mənsub alayların parad uniformaları]]

[[Fayl:Vapenrock_m1915.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Ordusunun M1915 model sahə-boz (Feldgrau) zabit mundiri (Waffenrock)]]

== Yaranması və formalaşması ==
[[Fayl:Triumphal_entry_into_Paris.,_by_the_German_army_2.jpg|thumb|alt=Şəkil|1871-ci ildə Fransa-Prussiya müharibəsindəki qələbədən sonra Almaniya ordusunun Parisə təntənəli girişi]]
Almaniya İmperiyası Ordusu XIX əsrin ikinci yarısında Alman dövlətlərinin Prussiya rəhbərliyi altında siyasi və hərbi birləşməsi nəticəsində formalaşdı. Alman İmperiyası yaranmazdan əvvəl Alman torpaqlarındakı ayrı-ayrı dövlətlərin öz orduları mövcud idi və ümumi hərbi qüvvələr yalnız müharibə zamanı həmin dövlətlərin təqdim etdiyi kontingentlər əsasında təşkil olunurdu. 1866 və 1870-ci illərdəki müharibələr bu sistemin dəyişməsinə və ayrı-ayrı orduların böyük ölçüdə Prussiya modeli əsasında yenidən təşkilinə gətirib çıxardı. 1911-ci ildə nəşr olunan &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində Alman ordusunun, ciddi mənada, 1871-ci ildən, ən erkən isə 1866-cı ildən mövcud olduğu qeyd edilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Prussiya ordusu və Alman dövlətlərinin birləşməsi ===

Alman İmperiyası Ordusunun yaranmasında Prussiya ordusu əsas rol oynadı. 1866-cı il Avstriya–Prussiya müharibəsindən və xüsusilə 1870–1871-ci illər Fransa–Prussiya müharibəsindən sonra Prussiyanın hərbi üstünlüyü Alman dövlətlərinin hərbi sistemlərinin yenidən qurulmasına təsir göstərdi. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Prussiya ordusunun Alman İmperiyasının silahlı qüvvələri arasında həm ən mühüm, həm də tarixi baxımdan ən əhəmiyyətli qüvvə olduğunu bildirir və 1866 və 1870-ci illərdəki hadisələrin köhnə konfederasiya ordularının böyük ölçüdə aradan qaldırılmasına və onların Prussiya xətləri üzrə yenidən təşkilinə səbəb olduğunu qeyd edir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1870-ci il müharibəsi zamanı Alman dövlətlərinin qüvvələrinin gələcək imperiya daxilində birləşdirilməsi üçün siyasi və hərbi əsaslar formalaşdı. Fedor von Köppenin &quot;The Armies of Europe&quot; əsərində 1870-ci ilin payızında Fransa–Almaniya müharibəsi davam edərkən Alman İmperiyasının gələcək birləşməsi ilə bağlı ilkin razılaşmaların əldə edildiyi və həmin dövrədək Almaniyanın çoxsaylı dövlətlərdən ibarət olduğu, hər bir dövlətin öz hökumətinə və ordusuna malik olduğu qeyd olunur.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|thumb|alt=Şəkil|Anton fon Verner: &quot;Almaniya İmperiyasının elan edilməsi&quot; (1885, 3-cü versiya). Versal sarayının Güzgülü zalında Prussiya kralı I Vilhelmin Almaniya imperatoru elan olunmasını təsvir edən rəsm əsəri]]

18 yanvar 1871-ci ildə Versalda Prussiya kralı [[I Vilhelm]] Almaniya imperatoru elan edildi. Bu hadisə Alman İmperiyasının yaradılmasını rəsmiləşdirdi və müxtəlif alman dövlətlərinin hərbi qüvvələrinin vahid imperiya ordusu sistemində birləşdirilməsi üçün konstitusion əsas yaratdı. Köppenin əsərində həmin mərhələdə müxtəlif dövlətlərin qüvvələrinin birləşdirildiyi və nəticədə yeni Alman ordusunun formalaşdığı göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:German_crown_Prince_Friedrich_Wilhelm_contemplating_the_corpse_of_French_general_Abel_Douay,_Franco-Prussian_War,_1870.jpg|thumb|alt=Şəkil|Fransa-Prussiya müharibəsi: Vəliəhd şahzadə Fridrix Vilhelm Vayssenburq döyüşündə həlak olmuş fransız generalı Abel Duaayın cəsədi yanında (4 avqust 1870-ci il, rəssam: Anton fon Verner, 1888)]]

=== 1871-ci il Konstitusiyası ===
[[Fayl:Deutsches_Reichsgesetzblatt_1871_016_063.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator I Vilhelmin imzası ilə 16 aprel 1871-ci ildə qəbul edilmiş Almaniya İmperiyası Konstitusiyasının rəsmi nəşri]]

Almaniya İmperiyasının 16 aprel 1871-ci il tarixli Konstitusiyası yeni imperiya ordusunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın 63-cü maddəsinə əsasən, imperiyanın bütün quru qoşunları müharibə və sülh dövründə imperatorun komandanlığı altında vahid ordu təşkil edirdi. Həmin maddə imperiya ordusunun alayları üçün bütün Alman ordusunda vahid nömrələnmə sistemini nəzərdə tutur və geyimdə [[Kral]] Prussiya ordusunun rənglərinin və formasının nümunə götürülməsini müəyyən edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 61-ci maddəsi [[Prussiya]] hərbi qanunvericiliyinin imperiyanın digər ərazilərində də tətbiq edilməsini nəzərdə tuturdu. Buraya hərbi cinayət qanunvericiliyi, hərbi məhkəmələr, rekrutlaşdırma, xidmət müddəti, qoşunların təminatı və yerləşdirilməsi, səfərbərlik və sülh və müharibə dövründə hərbi xidmətlə bağlı qaydalar daxil idi. [[Konstitusiya]] eyni zamanda gələcəkdə Alman ordusunun vahid müharibə təşkilatı yaradıldıqdan sonra imperiya üçün ümumi hərbi qanunun qəbul edilməsini nəzərdə tuturdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 59-cu maddəsi hərbi xidmət öhdəliyini bütün Almanlara şamil edirdi. Xidmətə yararlı hər bir alman, bir qayda olaraq, 20 yaşının tamamlanmasından 28 yaşının başlanmasına qədər yeddi il müddətinə daimi orduya mənsub olurdu; bu müddətin ilk üç ili bilavasitə qoşunlarda, sonrakı dörd ili isə ehtiyatda keçirilirdi. Bunun ardınca beş il müddətində Landver sistemində xidmət nəzərdə tutulurdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 60-cı maddəsinə əsasən, 1871-ci ilin sonuna qədər Alman ordusunun sülh dövründəki faktiki sayı 1867-ci il əhalisinin bir faizi əsasında müəyyənləşdirilmişdi və ayrı-ayrı federal dövlətlər öz qoşun kontingentlərini əhali sayına mütənasib şəkildə təmin etməli idilər. Sonrakı dövrdə sülh dövrü ordusunun sayı imperiya qanunvericiliyi ilə müəyyən edilməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Federal quruluş və Prussiya üstünlüyü ===

Alman İmperiyası Ordusu hüquqi baxımdan vahid ordu olsa da, onun formalaşması federal dövlətlərin hərbi xüsusiyyətlərinin müəyyən dərəcədə qorunması ilə müşayiət olunurdu. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində imperiya ordusunun bütün hissələrinin Prussiya modeli əsasında qurulduğu, lakin bəzi dövlətlərin öz əvvəlki xüsusiyyətlərini, xüsusilə geyimlə bağlı fərqlərini saxladığı qeyd edilir. Bavariya və Saksoniyaya isə digər kontingentlərdən daha geniş fərqliliklərin qorunmasına imkan verilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Köppenin 1890-cı ildə nəşr olunan əsərində də Alman ordusunun federal xarakteri göstərilir. Müəllifə görə, bir sıra dövlətlər öz qoşunlarını saxlasalar da, xüsusi hərbi konvensiyalar vasitəsilə onları Prussiyanın hərbi sisteminə daha sıx bağlamışdılar. Bununla yanaşı, bəzi böyük dövlətlər öz ordularının idarə edilməsində müəyyən müstəqilliklərini qoruyurdular. Bu fərqlər xüsusilə hərbi geyimdə özünü göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1871-ci il Konstitusiyası bu federal xüsusiyyətləri imperatorun ali hərbi hakimiyyəti ilə birləşdirirdi. 63-cü maddəyə əsasən, imperator ordunun müxtəlif kontingentlərinin şəxsi heyət baxımından tam və müharibəyə yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına, təşkilat, silahlanma, komandanlıq, əsgərlərin təlimi və zabitlərin hazırlığında vahidliyin yaradılmasına və qorunmasına cavabdeh idi. İmperator həmçinin ayrı-ayrı kontingentləri yoxlamaq və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılmasını əmr etmək hüququna malik idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 64-cü maddəsi bütün Alman qoşunlarının imperatorun əmrlərinə qeyd-şərtsiz tabe olmasını müəyyənləşdirirdi. İmperator müxtəlif kontingentlərdən ibarət qoşunlara komandanlıq edən yüksək vəzifəli şəxsləri təyin etmək hüququna malik idi; kontingentlər daxilində general və general vəzifəsində fəaliyyət göstərən zabitlərin təyinatları da imperatorun təsdiqinə tabe idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İmperiya ordusunun ilkin təşkilati inkişafı ===

1871-ci ildən sonrakı dövrdə Alman ordusunun təşkilati quruluşunda Prussiya modeli əsas istiqamət olaraq qaldı. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Alman ordusunun Prussiya ordusu əsasında modelləşdirildiyini və əvvəlki ayrı-ayrı dövlət ordularının böyük ölçüdə bu modelə uyğunlaşdırıldığını bildirir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1890-cı ilə dair Köppenin təsvirində imperiya ordusu dörd əsas qrupa bölünür: [[Prussiya]] ilə hərbi konvensiyalar bağlamış dövlətlərin birləşdirilmiş qüvvələri, [[Bavariya]], [[Vürtemberq]] və [[Saksoniya]] qüvvələri. Müəllif eyni zamanda piyada və süvari briqadalarının, piyada diviziyalarının və ordu korpuslarının təşkilini təsvir edir. Bu quruluş imperiya ordusunun ayrı-ayrı federal kontingentlərdən vahid əməliyyat sistemi daxilində istifadə edən böyük quru qoşunlarına çevrildiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=21–34
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Deutsches_Reich_Kaisl._Schutztruppen_in_Afrika_(Militär-Informations-Tafeln_No32_Carl_Henckel,_Mars_Kunst-Verlag_Dresden_1900)_German_Imperial_Protection_Troops_in_Africa_Colonial_military_uniforms_1890s_Commemorative_poster_print_PD.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyasının Afrikadakı müstəmləkə qoşunlarının (Schutztruppe) rütbə nişanlarını və uniformalarını göstərən hərbi illüstrasiya lövhəsi (1890-cı illər)]]

Beləliklə, Almaniya İmperiyası Ordusunun yaranması 1871-ci ildə sıfırdan yeni ordunun yaradılması deyil, Prussiya hərbi sisteminin üstün mövqeyi altında əvvəllər ayrı-ayrılıqda mövcud olmuş Alman dövlətlərinin ordularının vahid imperiya çərçivəsində birləşdirilməsi prosesi idi. 1871-ci il Konstitusiyası bu prosesi hüquqi baxımdan möhkəmləndirdi: imperiyanın bütün quru qoşunları imperatorun komandanlığı altında vahid ordu elan edildi, Prussiya hərbi qanunvericiliyi imperiya ərazisinə yayıldı və təşkilati, silahlanma, komandanlıq və təlim sahələrində vahidliyin yaradılması nəzərdə tutuldu. Bununla yanaşı, Bavariya, Saksoniya və Vürtemberq kimi dövlətlərin müəyyən hərbi xüsusiyyətləri qorunub saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Almaniya İmperator Ordusu Birinci Dünya müharibəsində  ==

[[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda Almaniya İmperator Ordusu dövrünün ən güclü quru qoşunlarından biri idi. 1914-cü ildə Almaniyanın silahlı qüvvələrində təxminən 3 822 450 nəfər xidmət edirdi və bununla Alman ordusu say baxımından yalnız Rusiya ordusundan geri qalırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt; Ordunun şəxsi heyəti Avropanın ən yaxşı təlim keçmiş və ən yaxşı təhsil görmüş əsgərləri arasında hesab olunurdu. Eyni zamanda, Almaniyanın 1871-ci ildən sonra böyük müharibədə iştirak etməməsi komandanlıq üçün müəyyən çatışmazlıq yaradırdı: ordu müasir sənaye müharibəsinin real miqyasını yalnız müharibənin öz gedişində öyrənməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Müharibənin başlanması və iki cəbhəli müharibə ===
[[Fayl:Unsere_Front_im_Osten_und_Westen_-_page_1.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının Şərq və Qərb cəbhələrini təsvir edən alman xəritəsi]]

Alman hərbi planlaşdırmasının mərkəzində Almaniyanın coğrafi mövqeyindən irəli gələn iki cəbhədə müharibə təhlükəsi dayanırdı. Alman komandanlığı [[Fransa]] və [[Rusiya]] ilə eyni vaxtda müharibə aparmaq məcburiyyətində qalacağı təqdirdə əvvəlcə Fransa ordusunu sürətli manevrlə məğlub etməyi, daha sonra isə əsas qüvvələri Rusiyaya yönəltməyi nəzərdə tutan əməliyyat sxemi hazırlamışdı. Bu plan tarixşünaslıqda əsasən Şliffen planı adı ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ilin ilk həftələrində Alman ordusu həm Qərbdə, həm də Şərqdə döyüşməyə başladı. Şərqi Prussiyaya daxil olan Rusiya qoşunlarına qarşı avqustun sonlarında Tannenberq döyüşündə əldə edilən qələbə Alman Ali Komandanlığı üçün mühüm uğur oldu. Lakin Qərb cəbhəsində vəziyyət daha mürəkkəb inkişaf etdi. Marna döyüşündə Alman ordusu Fransa və Britaniya qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv edə bilmədi. 13 sentyabradək davam edən əməliyyatların nəticəsi Almaniyanın ilkin sürətli qələbə planının həyata keçirilmədiyini göstərdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Marna döyüşündən sonra Alman ordusunun qarşısında yeni bir reallıq yarandı. Pulemyotlarla və sürətli atəş açan artilleriya ilə təchiz edilmiş böyük orduların müdafiə etdiyi möhkəmləndirilmiş cəbhəni sürətli şəkildə yarmaq mümkün olmadı. 1914-cü ilin oktyabrından etibarən Qərb cəbhəsində hərəkətli müharibə tədricən səngər və mövqe müharibəsinə çevrildi. Alman komandanlığının əvvəlcədən ehtiyat etdiyi uzunmüddətli müharibə reallığa çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Private_of_World_War_I_forces_of_Germany.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyası Ordusunun sıravi əsgəri (1914–1918)]]

=== Qərb və Şərq cəbhələrində müharibə ===

1915-ci ildə Alman ordusunun Qərb cəbhəsində əsas fəaliyyəti müdafiə xarakteri aldı. Alman qoşunları səngər sistemində möhkəmlənərək müttəfiqlərin hücumlarını dəf etməyə çalışırdı. Şərq cəbhəsində isə vəziyyət fərqli idi. May ayında Tarnov–Qorlice əməliyyatından başlayaraq Rusiya ordusu geri çəkilməyə məcbur edildi. Buna baxmayaraq, Şərq cəbhəsinin nəhəng coğrafi ölçüləri və zəif nəqliyyat infrastrukturu burada Qərbdəki kimi fasiləsiz səngər xəttinin yaranmasına imkan vermirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Das_Deutsche_Heer_-_Feldküche._Essenausgeben.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi dövründə alman qoşunlarının maddi-texniki təchizatı və məişəti: Səhra mətbəxi (Feldküche) önündə əsgərlər (XX əsrin əvvəllərinə aid təsviri poçt kartı)]]

Alman ordusu Şərqdə böyük məsafələrə baxmayaraq əhəmiyyətli ərazilər əldə etdi, lakin Rusiya ordusunu qısa müddətdə tamamilə məhv etmək mümkün olmadı. Nəticədə Şərq cəbhəsində manevr döyüşləri ilə mövqe müharibəsi bir-birini əvəz edirdi. Müharibənin ilk ilində Avstriya-Macarıstan ordusunun ağır itkilər verməsi Alman ordusunun Mərkəzi dövlətlər koalisiyasında aparıcı hərbi tərəfdaş mövqeyinə yüksəlməsinə səbəb oldu. Alman birlikləri [[Avstriya-Macarıstan]] cəbhəsində getdikcə daha çox dayaq qüvvəsi kimi istifadə edilir, Alman Ali Komandanlığı isə əməliyyat planlaşdırmasına daha böyük təsir göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Müharibə Departamentinin müharibədən sonra hazırladığı 251 Alman diviziyasının tarixçəsi Alman ordusunun eyni diviziyalarının müxtəlif cəbhələr arasında necə hərəkət etdiyini də göstərir. Məsələn, 1-ci diviziya müharibənin əvvəlində Şərq cəbhəsində Şərqi Prussiya əməliyyatlarında, o cümlədən Tannenberq döyüşündə iştirak etmiş, daha sonra 1914-cü ilin sonunda Bzura–Ravka istiqamətinə, 1915-ci ildə isə Karpatlar və Dnestr istiqamətinə göndərilmişdi. 1916-cı ildə həmin diviziya Qərb cəbhəsinə keçirilərək Verdun döyüşlərində iştirak etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=30–32
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Verdun və 1916-cı ilin tükəndirici döyüşləri ===
[[Fayl:Verdun_15_03_1914_Toter_Mann_296.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi: Verden yaxınlığında alman qoşunlarının hücum anı (1916)]]

1916-cı ilin fevralında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən genişmiqyaslı hücuma keçdi. [[Verdun döyüşü]] Alman ordusunun mövqe müharibəsinin şərtləri daxilində taktiki imkanlarını təkmilləşdirməyə və böyük miqdarda canlı qüvvə ilə material toplamağa əsaslanan mübarizəsinin ən mühüm nümunələrindən biri oldu. Lakin 1916-cı ilin böyük tükəndirici döyüşləri Alman ordusunun canlı qüvvəsini və maddi resurslarını ciddi şəkildə azaltdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Verdun döyüşlərində Alman birliklərinin itkiləri ayrı-ayrı diviziyaların tarixçələrində də əks olunur. Məsələn, [[ABŞ Müharibə Departamentinin]] məlumatına görə, Alp korpusu 1916-cı ilin iyununda Verdun yaxınlığında, Vaux qalasının şimalında və Fleury ətrafında döyüşlərdə iştirak etmiş, müxtəlif hücumlar zamanı piyadalarının 71 faizini itirdikdən sonra avqustda Argonnaya çəkilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=8–11
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The_Battle_of_St_Eloi,_March-April_1916._German_Prisoners_of_War_(IWM_Q_496).jpg|thumb|alt=Şəkil|1916-cı ildə Britaniya &quot;Northumberland Fusiliers&quot; və &quot;Royal Fusiliers&quot; alayları tərəfindən əsir götürülən alman hərbi qulluqçuları]]

1916-cı ilin döyüşləri Alman ordusunun əvvəlki hücum üsullarının ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Somma döyüşünün başlanmasına qədər müdafiənin əsas qüvvələrinin səngərin ilk xəttində sıx yerləşdirilməsi geniş yayılmış taktika idi. Ağır itkilərdən sonra Alman komandanlığı müdafiə qüvvələrinin bir hissəsini arxada yerləşdirməyə və hücum edən düşmənə qarşı ehtiyatlardan istifadə etməyə başladı. 1917-ci ildə bu yanaşma daha elastik müdafiə sisteminə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni taktika və sənaye müharibəsi ===

[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_146-1970-047-37,_Munitionsfabrik.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın hərbi sənaye müəssisələrindən birində 250 mm-lik minomyotların (Minenwerfer) və artilleriya mərmilərinin istehsal prosesi (1916-cı il, Bundesarchiv)]]

Müharibənin uzanması Alman ordusunu döyüş üsullarını dəyişdirməyə məcbur etdi. Alman komandanlığı əvvəlki dövrdən gələn &quot;Auftragstaktik&quot; — direktiv komandanlıq — prinsipini və müxtəlif qoşun növlərinin birgə istifadəsinə əsaslanan taktikanı inkişaf etdirdi. Səngər müharibəsi şəraitində müdafiə sistemi tək bir səngər xəttindən dərinlikdə yerləşən möhkəmləndirilmiş müdafiə zonasına çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ildə Alman piyada diviziyasında 72 sahə artilleriyası qurğusu və 24 ağır pulemyot olduğu halda, 1918-ci ildə eyni səviyyəli diviziyada 36 sahə topu, 12 ağır top, 18 yüngül və orta minaatan, 108 ağır və 180 yüngül pulemyot mövcud idi. Bu dəyişiklik müharibənin gedişində atəş gücünün və müdafiənin dərinliyinin nə qədər artdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:RoteBaron.JPG|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinə (Luftstreitkräfte) aid məşhur &quot;Fokker Dr.I&quot; üçqanadlı qırıcı təyyarəsinin bərpa edilmiş modeli]]

Alman ordusu 1915-ci ilin əvvəlindən kimyəvi silahlardan da istifadə etməyə başladı və onlar səngər müharibəsinin sonrakı mərhələlərində mühüm yer tutdu. Rabitə və kəşfiyyat vasitələrinin əhəmiyyəti də sürətlə artdı: radio, telefon, xəritəçəkmə, hava fotoqrafiyası və siqnal kəşfiyyatı genişmiqyaslı əməliyyatların idarə edilməsində mühüm vasitələrə çevrildi. Hava qüvvələri əvvəlcə əsasən kəşfiyyat məqsədi daşısa da, müharibə ərzində düşmən aviasiyası ilə döyüşən, quru qoşunlarını dəstəkləyən və cəbhə xəttindən kənardakı obyektlərə zərbələr endirən döyüş qüvvəsinə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tanklar sahəsində isə Almaniya daha gec reaksiya verdi. Alman komandanlığı tankların əhəmiyyətini xüsusilə 1916-cı ilin sentyabrında Britaniya tanklarının döyüş meydanında görünməsindən sonra daha aydın şəkildə dərk etməyə başladı. Lakin bu gecikmə Almaniyanın müharibənin sonuna qədər tank texnologiyasındakı fərqi tam aradan qaldıra bilməməsi ilə nəticələndi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:German_captured_tank.png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya Ordusu tərəfindən qənimət götürülərək (Beutepanzer) istifadə edilən, sonradan Fransanın Reyms şəhərindəki La-Pompell fortu yaxınlığında ələ keçirilmiş Britaniya Mark IV tankı]]

=== 1917-ci il: Şərqdə dönüş, Qərbdə müdafiə ===

1916-cı ilin ağır itkilərindən sonra Alman Ali Ordu Komandanlığı 1917-ci ildə Qərb cəbhəsində daha müdafiə xarakterli strategiyaya keçdi. Alman ordusu Fransadakı mövqelərini daha əlverişli müdafiə xəttinə çəkərək Siegfried xəttinə keçdi və bununla Qərb cəbhəsində daha bir il davam gətirməyə çalışdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Şərq cəbhəsində isə 1917-ci ilin sonlarında vəziyyət Almaniya üçün daha əlverişli oldu. Rusiya ordusunun 1917-ci ilin payızında dağılması Almaniyaya qüvvələrinin bir hissəsini Şərqdən Qərbə keçirmək imkanı verdi. [[Bolşevik]] hökumətinin sülh müqaviləsi imzalamaqdan əvvəl döyüşləri yenidən davam etdirməsi Alman qoşunlarının Baltikyanı ərazilərə və Ukraynanın dərinliklərinə doğru hərəkət etməsinə səbəb oldu. Bununla belə, Alman komandanlığı Rusiyadan azad olan əhəmiyyətli qüvvələri Belçika və Fransaya köçürə bildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu qüvvələrin Qərbə keçirilməsi Alman Ali Komandanlığına ABŞ qoşunları tam gücü ilə cəbhəyə çatmazdan əvvəl son böyük hücuma keçmək imkanı yaratdı. Beləliklə, Şərq cəbhəsində Rusiyanın müharibədən çıxması Almaniya üçün mühüm strateji üstünlük yaratsa da, bu üstünlük müharibənin ümumi gedişini dəyişdirmək üçün yalnız məhdud zaman pəncərəsi açdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Jewish_soldiers_at_military_Hanukkah_celebration_in_Russia_(4854032784).jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində xidmət edən yəhudi mənşəli alman əsgərləri Xanuka bayramı zamanı (1916-cı il, Leo Baeck İnstitutunun arxiv fotosu)]]

=== 1918-ci il: son hücum və süqut ===

1917–1918-ci ilin qışında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən hücum əməliyyatlarına hazırlaşdırıldı. Qoşunlar bərpa və intensiv təlim proqramından keçirildi. Yeni hücum taktikasının əsasını əməliyyat sürprizi, hücum dəstələrinin daha kiçik və çevik formada istifadəsi, xüsusi hazırlıq keçmiş hücum dəstələrinin — &quot;Sturmtruppen&quot; — tətbiqi və ilkin uzunmüddətli artilleriya hazırlığı əvəzinə daha dəqiq hesablanmış atəş planları təşkil edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

21 mart–18 iyul 1918-ci il arasında Alman ordusu Fransada bir sıra hücumlar həyata keçirdi. Bu hücumlar bəzi istiqamətlərdə cəbhəni 60 kilometrədək irəli çəkdi və Alman qoşunları Amyen və Şato-Tyerri istiqamətlərinə qədər çatdı. Lakin hücumların sürəti sonradan onların özünə qarşı işləməyə başladı: əməliyyatların quruluşu getdikcə əlverişsizləşdi, müdafiə olunan tərəf qüvvələrini yenidən təşkil etdi, Alman ordusu ağır itkilər verdi və irəliləyən birliklər öz logistika imkanlarını qabaqladılar.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

İyulun ortalarından etibarən vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Alman hücumlarının dayanması və müttəfiqlərin əks-hücuma keçməsi müharibənin təşəbbüsünü Alman ordusunun əlindən aldı. Sonrakı aylarda Alman birlikləri fasiləsiz geri çəkilməyə başladı və bu geriçəkilmə noyabrın əvvəlində atəşkəsə qədər davam etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1918-ci ilin son dörd ayında ordunun döyüş qabiliyyəti və əsgərlərin fiziki və mənəvi dayanıqlığı sürətlə zəiflədi. Bunun səbəbləri arasında yaz hücumunda verilmiş ağır itkilər, təlim keçmiş əvəzedici qüvvələrin çatışmazlığı, düşmənin artan üstünlüyü və ordunun daxilində yaranan böhranlar vardı. Yaz hücumunun təbliğatda müharibənin son həlledici zərbəsi kimi təqdim edilməsi, lakin qələbənin əldə olunmaması əsgərlər arasında məyusluq və şübhəni daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 11-də döyüşlər dayandırıldıqda Alman ordusunun hissələri hələ də Fransa, [[Belçika]] və Rusiyanın müxtəlif ərazilərində yerləşirdi. Lakin ordunun struktur bütövlüyü ciddi şəkildə pozulmuşdu və onun döyüş qabiliyyəti əvvəlki səviyyədə deyildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İtkilər və müharibənin orduya təsiri ===
[[Fayl:WWI_German_corpses_(35255592282).png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsindəki döyüşlər zamanı alman ordusunun canlı qüvvə itkiləri (səngərdə həlak olmuş hərbçilər)]]

[[Birinci Dünya müharibəsi]] Almaniya İmperator Ordusunun canlı qüvvəsini və maddi imkanlarını son dərəcə ağır şəkildə tükətdi. 1914–1918-ci illərdə Almaniyanın silahlı qüvvələrində ümumilikdə 13,67 milyon nəfər xidmət etmişdi. Müharibə nəticəsində 2 036 897 hərbçi həlak olmuş və ya yaralarından sonradan ölmüşdü; bunların 2 000 876-sı quru ordusunun şəxsi heyətinə aid idi. Bundan başqa, rəsmi statistikaya görə, 4 215 662 yaralanma hadisəsi qeydə alınmış və təxminən bir milyon alman hərbçisi əsir düşmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu itkilər yalnız cəbhədəki döyüşlərin nəticəsi deyildi. Alman ordusunun müharibə ərzində işğal olunmuş ərazilərdə də geniş funksiyaları vardı. [[Belçika]], [[Fransa]], [[Lüksemburq]], [[Rusiya]] və [[Rumıniyada]] ordu böyük ərazilərin təhlükəsizliyini təmin edir, onların idarə olunmasında iştirak edir və Almaniyanın müharibə səylərinin maraqları naminə iqtisadi resurslardan istifadə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Beləliklə, Almaniya İmperator Ordusunun Birinci Dünya müharibəsindəki rolu yalnız ayrı-ayrı döyüşlərdə iştirak etməklə məhdudlaşmadı. Ordu müharibənin əvvəlində Almaniyanın sürətli qələbə strategiyasının əsas aləti oldu, Marna və Tannenberq kimi əməliyyatlarla müharibənin ilk mərhələsinin gedişinə təsir göstərdi, daha sonra Qərbdə uzunmüddətli səngər müharibəsinə uyğunlaşdı, Şərq cəbhəsində geniş manevr əməliyyatları apardı və 1916–1918-ci illərdə taktikasını köklü şəkildə dəyişdirdi. Lakin müharibənin uzanması, ağır itkilər, resursların tükənməsi və 1918-ci ildə müttəfiqlərin artan maddi və canlı qüvvə üstünlüyü ordunun son nəticədə davamlı geri çəkilməsinə və imperiyanın müharibəni uduzmasına gətirib çıxardı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_dead_German_soldier_in_a_shell_hole_on_the_Western_Front,_World_War_I_(21699172801).jpg|thumb|alt=Şəkil|Qərb cəbhəsində alman itkiləri:  Ərazidə həlak olmuş alman əsgərinin arxiv fotosu (1918-ci il)]]

Müharibə Alman ordusunun özünün də dəyişməsinə səbəb oldu. 1914–1918-ci illərin təcrübəsi direktiv komandanlıq və birləşmiş qoşun növlərinin tətbiqi kimi prinsiplərin effektivliyini göstərdi və bu hərbi təcrübə Alman silahlı qüvvələrinin sonrakı inkişafına uzun müddət təsir etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə münasibətlər ===
[[Fayl:Postkarte_Kaiserliche_Marine_um_1890.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələrinə (Kaiserliche Marine) aid XIX əsrin sonlarına aid bədii poçt kartçası]]
]]
Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri [[Kaiserliche Marine]] Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkibinə daxil deyildi. Ordu konfederativ krallıqların qoşunlarından ibarət olduğu halda, Dəniz Qüvvələri birbaşa İmperatora tabe olan vahid və müstəqil hərbi-dəniz qurumu idi.
[[Fayl:Flag-of-the-imperial-german-naval-office-1889-1918-v0-thc7dbeszl3b1.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Dəniz Nazirliyinin (Reichsmarineamt) rəsmi bayrağı (1889–1918-ci illər)]]


==İstinadlar==


[[Kateqoriya:Almaniya Silahlı Qüvvələri]]</text>
      <sha1>4ugoh4rxg86mrvm7j8y9zunrhf2ahp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037120</id>
      <parentid>9037119</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Girdmania</username>
        <id>342334</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə münasibətlər */ Edited</comment>
      <origin>9037120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44380" sha1="46tvqwobrp6vbnodjl6z4cqota5fl1p" xml:space="preserve">{{Digər məna|Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə)}}
{{Hərbi birləşmə
|adı                   = Almaniya İmperiyası Ordusu
|orijinal adı          = Deutsches Heer
|şəkil                 = Kaiserstandarte.svg
|şəkil_izah            = Kaiserstandarte
|illər                 = [[1871]] - [[1919]]
|ölkə                  = {{flaqifikasiya|Almaniya İmperiyası}}
|tabeçilik             = 
|daxildir              = 
|növü                  =[[Hərbi hava qüvvələri]], [[Quru qoşunları|Quru Qoşunları]]
|tərkibi               =   Deutsche Luftstreitkräfte(Hava Qüvvələri)
|vəzifəsi              = Almaniya İmperiyasını və onun mənafelərini havadan və qurudan qorumaq
|sayı                  = 500,000 ([[1871]])&lt;br/&gt;13,500,000 ([[Birinci Dünya müharibəsi]])
|struktur vahidi       = 
|yerləşməsi            = 
|ləqəbi                = 
|himayədarı            = 
|şüarı                 = ''“Gott mit uns”'' (''“Allah bizimlədir”'')
|rəngləri              = [[Qara]], [[ağ]], [[qırmızı]]
|marşı                 = 
|tilsimi               = 
|təchizatı             = 
|müharibələr           = [[Fransa–Prussiya müharibəsi]]&lt;br/&gt;Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;Abushiri üsyanı&lt;br/&gt;İkinci Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;[[Boksçular üsyanı]]&lt;br/&gt;Maroua–Miskin müharibəsi (Adamawa cəbhəsi)&lt;br/&gt;Herero müharibələri&lt;br/&gt;Maji Maji üsyanı&lt;br/&gt;Sokehs üsyanı&lt;br/&gt;[[Birinci Dünya müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Finlandiya vətəndaş müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Noyabr inqilabı|Almaniya inqilabı]]
|döyüşlər              = 
|fərqlənmə nişanları   = 
|indiki komandiri      = 
|məşhur komandirləri   =  [[Paul von Hindenburg]]&lt;br/&gt;[[Erich Ludendorff]]&lt;br/&gt;[[Erich von Falkenhayn]]&lt;br/&gt;[[August von Mackensen]]&lt;br/&gt;[[Max Hoffmann]]&lt;br/&gt;[[Oskar von Hutier]]&lt;br/&gt;[[Karl von Bülow]]&lt;br/&gt;[[Alfred von Schlieffen]]&lt;br/&gt;
}}


'''Almaniya Ordusu''' ({{lang-de|Deutsches Heer}}) — [[Almaniya İmperiyası]]nın [[quru qoşunları|quru]] və [[hərbi hava qüvvələri|hava qüvvələri]] idi. [[1871]]-ci ildə Almaniyanın [[Prussiya]]nın rəhbərliyi altında [[Almaniyanın birləşdirilməsi (1871)|yenidən birləşməsi]] əsnasında quruldu və [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə [[Noyabr inqilabı]] nəticəsində [[Almaniya]]nın məğlubiyyətindən sonra ləğv edildi. İmperatorluğun hərbi aviasiya qolu olan Luftstreitkräfte müstəqil qoşun növü kimi deyil, məhz Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri (Kaiserliche Marine) isə Orduya tabe olmayaraq müstəqil hərbi struktur statusuna malik idi.


[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_04_ARMEE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun IV Ordu Korpusuna aid hərbi uniformalar (1900-cü ildən əvvəlki dövrə aid rəngli litoqrafiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_Ulanen_Husaren_Dragoner_etc_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) aid süvari və atıcı alaylarının uniformaları (1900-cü ildən əvvəlki illüstrasiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|1900-cü ildən əvvəl Almaniya İmperatorluq Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) mənsub alayların parad uniformaları]]

[[Fayl:Vapenrock_m1915.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Ordusunun M1915 model sahə-boz (Feldgrau) zabit mundiri (Waffenrock)]]

== Yaranması və formalaşması ==
[[Fayl:Triumphal_entry_into_Paris.,_by_the_German_army_2.jpg|thumb|alt=Şəkil|1871-ci ildə Fransa-Prussiya müharibəsindəki qələbədən sonra Almaniya ordusunun Parisə təntənəli girişi]]
Almaniya İmperiyası Ordusu XIX əsrin ikinci yarısında Alman dövlətlərinin Prussiya rəhbərliyi altında siyasi və hərbi birləşməsi nəticəsində formalaşdı. Alman İmperiyası yaranmazdan əvvəl Alman torpaqlarındakı ayrı-ayrı dövlətlərin öz orduları mövcud idi və ümumi hərbi qüvvələr yalnız müharibə zamanı həmin dövlətlərin təqdim etdiyi kontingentlər əsasında təşkil olunurdu. 1866 və 1870-ci illərdəki müharibələr bu sistemin dəyişməsinə və ayrı-ayrı orduların böyük ölçüdə Prussiya modeli əsasında yenidən təşkilinə gətirib çıxardı. 1911-ci ildə nəşr olunan &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində Alman ordusunun, ciddi mənada, 1871-ci ildən, ən erkən isə 1866-cı ildən mövcud olduğu qeyd edilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Prussiya ordusu və Alman dövlətlərinin birləşməsi ===

Alman İmperiyası Ordusunun yaranmasında Prussiya ordusu əsas rol oynadı. 1866-cı il Avstriya–Prussiya müharibəsindən və xüsusilə 1870–1871-ci illər Fransa–Prussiya müharibəsindən sonra Prussiyanın hərbi üstünlüyü Alman dövlətlərinin hərbi sistemlərinin yenidən qurulmasına təsir göstərdi. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Prussiya ordusunun Alman İmperiyasının silahlı qüvvələri arasında həm ən mühüm, həm də tarixi baxımdan ən əhəmiyyətli qüvvə olduğunu bildirir və 1866 və 1870-ci illərdəki hadisələrin köhnə konfederasiya ordularının böyük ölçüdə aradan qaldırılmasına və onların Prussiya xətləri üzrə yenidən təşkilinə səbəb olduğunu qeyd edir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1870-ci il müharibəsi zamanı Alman dövlətlərinin qüvvələrinin gələcək imperiya daxilində birləşdirilməsi üçün siyasi və hərbi əsaslar formalaşdı. Fedor von Köppenin &quot;The Armies of Europe&quot; əsərində 1870-ci ilin payızında Fransa–Almaniya müharibəsi davam edərkən Alman İmperiyasının gələcək birləşməsi ilə bağlı ilkin razılaşmaların əldə edildiyi və həmin dövrədək Almaniyanın çoxsaylı dövlətlərdən ibarət olduğu, hər bir dövlətin öz hökumətinə və ordusuna malik olduğu qeyd olunur.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|thumb|alt=Şəkil|Anton fon Verner: &quot;Almaniya İmperiyasının elan edilməsi&quot; (1885, 3-cü versiya). Versal sarayının Güzgülü zalında Prussiya kralı I Vilhelmin Almaniya imperatoru elan olunmasını təsvir edən rəsm əsəri]]

18 yanvar 1871-ci ildə Versalda Prussiya kralı [[I Vilhelm]] Almaniya imperatoru elan edildi. Bu hadisə Alman İmperiyasının yaradılmasını rəsmiləşdirdi və müxtəlif alman dövlətlərinin hərbi qüvvələrinin vahid imperiya ordusu sistemində birləşdirilməsi üçün konstitusion əsas yaratdı. Köppenin əsərində həmin mərhələdə müxtəlif dövlətlərin qüvvələrinin birləşdirildiyi və nəticədə yeni Alman ordusunun formalaşdığı göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:German_crown_Prince_Friedrich_Wilhelm_contemplating_the_corpse_of_French_general_Abel_Douay,_Franco-Prussian_War,_1870.jpg|thumb|alt=Şəkil|Fransa-Prussiya müharibəsi: Vəliəhd şahzadə Fridrix Vilhelm Vayssenburq döyüşündə həlak olmuş fransız generalı Abel Duaayın cəsədi yanında (4 avqust 1870-ci il, rəssam: Anton fon Verner, 1888)]]

=== 1871-ci il Konstitusiyası ===
[[Fayl:Deutsches_Reichsgesetzblatt_1871_016_063.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator I Vilhelmin imzası ilə 16 aprel 1871-ci ildə qəbul edilmiş Almaniya İmperiyası Konstitusiyasının rəsmi nəşri]]

Almaniya İmperiyasının 16 aprel 1871-ci il tarixli Konstitusiyası yeni imperiya ordusunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın 63-cü maddəsinə əsasən, imperiyanın bütün quru qoşunları müharibə və sülh dövründə imperatorun komandanlığı altında vahid ordu təşkil edirdi. Həmin maddə imperiya ordusunun alayları üçün bütün Alman ordusunda vahid nömrələnmə sistemini nəzərdə tutur və geyimdə [[Kral]] Prussiya ordusunun rənglərinin və formasının nümunə götürülməsini müəyyən edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 61-ci maddəsi [[Prussiya]] hərbi qanunvericiliyinin imperiyanın digər ərazilərində də tətbiq edilməsini nəzərdə tuturdu. Buraya hərbi cinayət qanunvericiliyi, hərbi məhkəmələr, rekrutlaşdırma, xidmət müddəti, qoşunların təminatı və yerləşdirilməsi, səfərbərlik və sülh və müharibə dövründə hərbi xidmətlə bağlı qaydalar daxil idi. [[Konstitusiya]] eyni zamanda gələcəkdə Alman ordusunun vahid müharibə təşkilatı yaradıldıqdan sonra imperiya üçün ümumi hərbi qanunun qəbul edilməsini nəzərdə tuturdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 59-cu maddəsi hərbi xidmət öhdəliyini bütün Almanlara şamil edirdi. Xidmətə yararlı hər bir alman, bir qayda olaraq, 20 yaşının tamamlanmasından 28 yaşının başlanmasına qədər yeddi il müddətinə daimi orduya mənsub olurdu; bu müddətin ilk üç ili bilavasitə qoşunlarda, sonrakı dörd ili isə ehtiyatda keçirilirdi. Bunun ardınca beş il müddətində Landver sistemində xidmət nəzərdə tutulurdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 60-cı maddəsinə əsasən, 1871-ci ilin sonuna qədər Alman ordusunun sülh dövründəki faktiki sayı 1867-ci il əhalisinin bir faizi əsasında müəyyənləşdirilmişdi və ayrı-ayrı federal dövlətlər öz qoşun kontingentlərini əhali sayına mütənasib şəkildə təmin etməli idilər. Sonrakı dövrdə sülh dövrü ordusunun sayı imperiya qanunvericiliyi ilə müəyyən edilməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Federal quruluş və Prussiya üstünlüyü ===

Alman İmperiyası Ordusu hüquqi baxımdan vahid ordu olsa da, onun formalaşması federal dövlətlərin hərbi xüsusiyyətlərinin müəyyən dərəcədə qorunması ilə müşayiət olunurdu. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində imperiya ordusunun bütün hissələrinin Prussiya modeli əsasında qurulduğu, lakin bəzi dövlətlərin öz əvvəlki xüsusiyyətlərini, xüsusilə geyimlə bağlı fərqlərini saxladığı qeyd edilir. Bavariya və Saksoniyaya isə digər kontingentlərdən daha geniş fərqliliklərin qorunmasına imkan verilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Köppenin 1890-cı ildə nəşr olunan əsərində də Alman ordusunun federal xarakteri göstərilir. Müəllifə görə, bir sıra dövlətlər öz qoşunlarını saxlasalar da, xüsusi hərbi konvensiyalar vasitəsilə onları Prussiyanın hərbi sisteminə daha sıx bağlamışdılar. Bununla yanaşı, bəzi böyük dövlətlər öz ordularının idarə edilməsində müəyyən müstəqilliklərini qoruyurdular. Bu fərqlər xüsusilə hərbi geyimdə özünü göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1871-ci il Konstitusiyası bu federal xüsusiyyətləri imperatorun ali hərbi hakimiyyəti ilə birləşdirirdi. 63-cü maddəyə əsasən, imperator ordunun müxtəlif kontingentlərinin şəxsi heyət baxımından tam və müharibəyə yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına, təşkilat, silahlanma, komandanlıq, əsgərlərin təlimi və zabitlərin hazırlığında vahidliyin yaradılmasına və qorunmasına cavabdeh idi. İmperator həmçinin ayrı-ayrı kontingentləri yoxlamaq və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılmasını əmr etmək hüququna malik idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 64-cü maddəsi bütün Alman qoşunlarının imperatorun əmrlərinə qeyd-şərtsiz tabe olmasını müəyyənləşdirirdi. İmperator müxtəlif kontingentlərdən ibarət qoşunlara komandanlıq edən yüksək vəzifəli şəxsləri təyin etmək hüququna malik idi; kontingentlər daxilində general və general vəzifəsində fəaliyyət göstərən zabitlərin təyinatları da imperatorun təsdiqinə tabe idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İmperiya ordusunun ilkin təşkilati inkişafı ===

1871-ci ildən sonrakı dövrdə Alman ordusunun təşkilati quruluşunda Prussiya modeli əsas istiqamət olaraq qaldı. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Alman ordusunun Prussiya ordusu əsasında modelləşdirildiyini və əvvəlki ayrı-ayrı dövlət ordularının böyük ölçüdə bu modelə uyğunlaşdırıldığını bildirir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1890-cı ilə dair Köppenin təsvirində imperiya ordusu dörd əsas qrupa bölünür: [[Prussiya]] ilə hərbi konvensiyalar bağlamış dövlətlərin birləşdirilmiş qüvvələri, [[Bavariya]], [[Vürtemberq]] və [[Saksoniya]] qüvvələri. Müəllif eyni zamanda piyada və süvari briqadalarının, piyada diviziyalarının və ordu korpuslarının təşkilini təsvir edir. Bu quruluş imperiya ordusunun ayrı-ayrı federal kontingentlərdən vahid əməliyyat sistemi daxilində istifadə edən böyük quru qoşunlarına çevrildiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=21–34
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Deutsches_Reich_Kaisl._Schutztruppen_in_Afrika_(Militär-Informations-Tafeln_No32_Carl_Henckel,_Mars_Kunst-Verlag_Dresden_1900)_German_Imperial_Protection_Troops_in_Africa_Colonial_military_uniforms_1890s_Commemorative_poster_print_PD.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyasının Afrikadakı müstəmləkə qoşunlarının (Schutztruppe) rütbə nişanlarını və uniformalarını göstərən hərbi illüstrasiya lövhəsi (1890-cı illər)]]

Beləliklə, Almaniya İmperiyası Ordusunun yaranması 1871-ci ildə sıfırdan yeni ordunun yaradılması deyil, Prussiya hərbi sisteminin üstün mövqeyi altında əvvəllər ayrı-ayrılıqda mövcud olmuş Alman dövlətlərinin ordularının vahid imperiya çərçivəsində birləşdirilməsi prosesi idi. 1871-ci il Konstitusiyası bu prosesi hüquqi baxımdan möhkəmləndirdi: imperiyanın bütün quru qoşunları imperatorun komandanlığı altında vahid ordu elan edildi, Prussiya hərbi qanunvericiliyi imperiya ərazisinə yayıldı və təşkilati, silahlanma, komandanlıq və təlim sahələrində vahidliyin yaradılması nəzərdə tutuldu. Bununla yanaşı, Bavariya, Saksoniya və Vürtemberq kimi dövlətlərin müəyyən hərbi xüsusiyyətləri qorunub saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Almaniya İmperator Ordusu Birinci Dünya müharibəsində  ==

[[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda Almaniya İmperator Ordusu dövrünün ən güclü quru qoşunlarından biri idi. 1914-cü ildə Almaniyanın silahlı qüvvələrində təxminən 3 822 450 nəfər xidmət edirdi və bununla Alman ordusu say baxımından yalnız Rusiya ordusundan geri qalırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt; Ordunun şəxsi heyəti Avropanın ən yaxşı təlim keçmiş və ən yaxşı təhsil görmüş əsgərləri arasında hesab olunurdu. Eyni zamanda, Almaniyanın 1871-ci ildən sonra böyük müharibədə iştirak etməməsi komandanlıq üçün müəyyən çatışmazlıq yaradırdı: ordu müasir sənaye müharibəsinin real miqyasını yalnız müharibənin öz gedişində öyrənməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Müharibənin başlanması və iki cəbhəli müharibə ===
[[Fayl:Unsere_Front_im_Osten_und_Westen_-_page_1.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının Şərq və Qərb cəbhələrini təsvir edən alman xəritəsi]]

Alman hərbi planlaşdırmasının mərkəzində Almaniyanın coğrafi mövqeyindən irəli gələn iki cəbhədə müharibə təhlükəsi dayanırdı. Alman komandanlığı [[Fransa]] və [[Rusiya]] ilə eyni vaxtda müharibə aparmaq məcburiyyətində qalacağı təqdirdə əvvəlcə Fransa ordusunu sürətli manevrlə məğlub etməyi, daha sonra isə əsas qüvvələri Rusiyaya yönəltməyi nəzərdə tutan əməliyyat sxemi hazırlamışdı. Bu plan tarixşünaslıqda əsasən Şliffen planı adı ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ilin ilk həftələrində Alman ordusu həm Qərbdə, həm də Şərqdə döyüşməyə başladı. Şərqi Prussiyaya daxil olan Rusiya qoşunlarına qarşı avqustun sonlarında Tannenberq döyüşündə əldə edilən qələbə Alman Ali Komandanlığı üçün mühüm uğur oldu. Lakin Qərb cəbhəsində vəziyyət daha mürəkkəb inkişaf etdi. Marna döyüşündə Alman ordusu Fransa və Britaniya qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv edə bilmədi. 13 sentyabradək davam edən əməliyyatların nəticəsi Almaniyanın ilkin sürətli qələbə planının həyata keçirilmədiyini göstərdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Marna döyüşündən sonra Alman ordusunun qarşısında yeni bir reallıq yarandı. Pulemyotlarla və sürətli atəş açan artilleriya ilə təchiz edilmiş böyük orduların müdafiə etdiyi möhkəmləndirilmiş cəbhəni sürətli şəkildə yarmaq mümkün olmadı. 1914-cü ilin oktyabrından etibarən Qərb cəbhəsində hərəkətli müharibə tədricən səngər və mövqe müharibəsinə çevrildi. Alman komandanlığının əvvəlcədən ehtiyat etdiyi uzunmüddətli müharibə reallığa çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Private_of_World_War_I_forces_of_Germany.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyası Ordusunun sıravi əsgəri (1914–1918)]]

=== Qərb və Şərq cəbhələrində müharibə ===

1915-ci ildə Alman ordusunun Qərb cəbhəsində əsas fəaliyyəti müdafiə xarakteri aldı. Alman qoşunları səngər sistemində möhkəmlənərək müttəfiqlərin hücumlarını dəf etməyə çalışırdı. Şərq cəbhəsində isə vəziyyət fərqli idi. May ayında Tarnov–Qorlice əməliyyatından başlayaraq Rusiya ordusu geri çəkilməyə məcbur edildi. Buna baxmayaraq, Şərq cəbhəsinin nəhəng coğrafi ölçüləri və zəif nəqliyyat infrastrukturu burada Qərbdəki kimi fasiləsiz səngər xəttinin yaranmasına imkan vermirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Das_Deutsche_Heer_-_Feldküche._Essenausgeben.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi dövründə alman qoşunlarının maddi-texniki təchizatı və məişəti: Səhra mətbəxi (Feldküche) önündə əsgərlər (XX əsrin əvvəllərinə aid təsviri poçt kartı)]]

Alman ordusu Şərqdə böyük məsafələrə baxmayaraq əhəmiyyətli ərazilər əldə etdi, lakin Rusiya ordusunu qısa müddətdə tamamilə məhv etmək mümkün olmadı. Nəticədə Şərq cəbhəsində manevr döyüşləri ilə mövqe müharibəsi bir-birini əvəz edirdi. Müharibənin ilk ilində Avstriya-Macarıstan ordusunun ağır itkilər verməsi Alman ordusunun Mərkəzi dövlətlər koalisiyasında aparıcı hərbi tərəfdaş mövqeyinə yüksəlməsinə səbəb oldu. Alman birlikləri [[Avstriya-Macarıstan]] cəbhəsində getdikcə daha çox dayaq qüvvəsi kimi istifadə edilir, Alman Ali Komandanlığı isə əməliyyat planlaşdırmasına daha böyük təsir göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Müharibə Departamentinin müharibədən sonra hazırladığı 251 Alman diviziyasının tarixçəsi Alman ordusunun eyni diviziyalarının müxtəlif cəbhələr arasında necə hərəkət etdiyini də göstərir. Məsələn, 1-ci diviziya müharibənin əvvəlində Şərq cəbhəsində Şərqi Prussiya əməliyyatlarında, o cümlədən Tannenberq döyüşündə iştirak etmiş, daha sonra 1914-cü ilin sonunda Bzura–Ravka istiqamətinə, 1915-ci ildə isə Karpatlar və Dnestr istiqamətinə göndərilmişdi. 1916-cı ildə həmin diviziya Qərb cəbhəsinə keçirilərək Verdun döyüşlərində iştirak etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=30–32
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Verdun və 1916-cı ilin tükəndirici döyüşləri ===
[[Fayl:Verdun_15_03_1914_Toter_Mann_296.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi: Verden yaxınlığında alman qoşunlarının hücum anı (1916)]]

1916-cı ilin fevralında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən genişmiqyaslı hücuma keçdi. [[Verdun döyüşü]] Alman ordusunun mövqe müharibəsinin şərtləri daxilində taktiki imkanlarını təkmilləşdirməyə və böyük miqdarda canlı qüvvə ilə material toplamağa əsaslanan mübarizəsinin ən mühüm nümunələrindən biri oldu. Lakin 1916-cı ilin böyük tükəndirici döyüşləri Alman ordusunun canlı qüvvəsini və maddi resurslarını ciddi şəkildə azaltdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Verdun döyüşlərində Alman birliklərinin itkiləri ayrı-ayrı diviziyaların tarixçələrində də əks olunur. Məsələn, [[ABŞ Müharibə Departamentinin]] məlumatına görə, Alp korpusu 1916-cı ilin iyununda Verdun yaxınlığında, Vaux qalasının şimalında və Fleury ətrafında döyüşlərdə iştirak etmiş, müxtəlif hücumlar zamanı piyadalarının 71 faizini itirdikdən sonra avqustda Argonnaya çəkilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=8–11
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The_Battle_of_St_Eloi,_March-April_1916._German_Prisoners_of_War_(IWM_Q_496).jpg|thumb|alt=Şəkil|1916-cı ildə Britaniya &quot;Northumberland Fusiliers&quot; və &quot;Royal Fusiliers&quot; alayları tərəfindən əsir götürülən alman hərbi qulluqçuları]]

1916-cı ilin döyüşləri Alman ordusunun əvvəlki hücum üsullarının ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Somma döyüşünün başlanmasına qədər müdafiənin əsas qüvvələrinin səngərin ilk xəttində sıx yerləşdirilməsi geniş yayılmış taktika idi. Ağır itkilərdən sonra Alman komandanlığı müdafiə qüvvələrinin bir hissəsini arxada yerləşdirməyə və hücum edən düşmənə qarşı ehtiyatlardan istifadə etməyə başladı. 1917-ci ildə bu yanaşma daha elastik müdafiə sisteminə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni taktika və sənaye müharibəsi ===

[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_146-1970-047-37,_Munitionsfabrik.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın hərbi sənaye müəssisələrindən birində 250 mm-lik minomyotların (Minenwerfer) və artilleriya mərmilərinin istehsal prosesi (1916-cı il, Bundesarchiv)]]

Müharibənin uzanması Alman ordusunu döyüş üsullarını dəyişdirməyə məcbur etdi. Alman komandanlığı əvvəlki dövrdən gələn &quot;Auftragstaktik&quot; — direktiv komandanlıq — prinsipini və müxtəlif qoşun növlərinin birgə istifadəsinə əsaslanan taktikanı inkişaf etdirdi. Səngər müharibəsi şəraitində müdafiə sistemi tək bir səngər xəttindən dərinlikdə yerləşən möhkəmləndirilmiş müdafiə zonasına çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ildə Alman piyada diviziyasında 72 sahə artilleriyası qurğusu və 24 ağır pulemyot olduğu halda, 1918-ci ildə eyni səviyyəli diviziyada 36 sahə topu, 12 ağır top, 18 yüngül və orta minaatan, 108 ağır və 180 yüngül pulemyot mövcud idi. Bu dəyişiklik müharibənin gedişində atəş gücünün və müdafiənin dərinliyinin nə qədər artdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:RoteBaron.JPG|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinə (Luftstreitkräfte) aid məşhur &quot;Fokker Dr.I&quot; üçqanadlı qırıcı təyyarəsinin bərpa edilmiş modeli]]

Alman ordusu 1915-ci ilin əvvəlindən kimyəvi silahlardan da istifadə etməyə başladı və onlar səngər müharibəsinin sonrakı mərhələlərində mühüm yer tutdu. Rabitə və kəşfiyyat vasitələrinin əhəmiyyəti də sürətlə artdı: radio, telefon, xəritəçəkmə, hava fotoqrafiyası və siqnal kəşfiyyatı genişmiqyaslı əməliyyatların idarə edilməsində mühüm vasitələrə çevrildi. Hava qüvvələri əvvəlcə əsasən kəşfiyyat məqsədi daşısa da, müharibə ərzində düşmən aviasiyası ilə döyüşən, quru qoşunlarını dəstəkləyən və cəbhə xəttindən kənardakı obyektlərə zərbələr endirən döyüş qüvvəsinə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tanklar sahəsində isə Almaniya daha gec reaksiya verdi. Alman komandanlığı tankların əhəmiyyətini xüsusilə 1916-cı ilin sentyabrında Britaniya tanklarının döyüş meydanında görünməsindən sonra daha aydın şəkildə dərk etməyə başladı. Lakin bu gecikmə Almaniyanın müharibənin sonuna qədər tank texnologiyasındakı fərqi tam aradan qaldıra bilməməsi ilə nəticələndi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:German_captured_tank.png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya Ordusu tərəfindən qənimət götürülərək (Beutepanzer) istifadə edilən, sonradan Fransanın Reyms şəhərindəki La-Pompell fortu yaxınlığında ələ keçirilmiş Britaniya Mark IV tankı]]

=== 1917-ci il: Şərqdə dönüş, Qərbdə müdafiə ===

1916-cı ilin ağır itkilərindən sonra Alman Ali Ordu Komandanlığı 1917-ci ildə Qərb cəbhəsində daha müdafiə xarakterli strategiyaya keçdi. Alman ordusu Fransadakı mövqelərini daha əlverişli müdafiə xəttinə çəkərək Siegfried xəttinə keçdi və bununla Qərb cəbhəsində daha bir il davam gətirməyə çalışdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Şərq cəbhəsində isə 1917-ci ilin sonlarında vəziyyət Almaniya üçün daha əlverişli oldu. Rusiya ordusunun 1917-ci ilin payızında dağılması Almaniyaya qüvvələrinin bir hissəsini Şərqdən Qərbə keçirmək imkanı verdi. [[Bolşevik]] hökumətinin sülh müqaviləsi imzalamaqdan əvvəl döyüşləri yenidən davam etdirməsi Alman qoşunlarının Baltikyanı ərazilərə və Ukraynanın dərinliklərinə doğru hərəkət etməsinə səbəb oldu. Bununla belə, Alman komandanlığı Rusiyadan azad olan əhəmiyyətli qüvvələri Belçika və Fransaya köçürə bildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu qüvvələrin Qərbə keçirilməsi Alman Ali Komandanlığına ABŞ qoşunları tam gücü ilə cəbhəyə çatmazdan əvvəl son böyük hücuma keçmək imkanı yaratdı. Beləliklə, Şərq cəbhəsində Rusiyanın müharibədən çıxması Almaniya üçün mühüm strateji üstünlük yaratsa da, bu üstünlük müharibənin ümumi gedişini dəyişdirmək üçün yalnız məhdud zaman pəncərəsi açdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Jewish_soldiers_at_military_Hanukkah_celebration_in_Russia_(4854032784).jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində xidmət edən yəhudi mənşəli alman əsgərləri Xanuka bayramı zamanı (1916-cı il, Leo Baeck İnstitutunun arxiv fotosu)]]

=== 1918-ci il: son hücum və süqut ===

1917–1918-ci ilin qışında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən hücum əməliyyatlarına hazırlaşdırıldı. Qoşunlar bərpa və intensiv təlim proqramından keçirildi. Yeni hücum taktikasının əsasını əməliyyat sürprizi, hücum dəstələrinin daha kiçik və çevik formada istifadəsi, xüsusi hazırlıq keçmiş hücum dəstələrinin — &quot;Sturmtruppen&quot; — tətbiqi və ilkin uzunmüddətli artilleriya hazırlığı əvəzinə daha dəqiq hesablanmış atəş planları təşkil edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

21 mart–18 iyul 1918-ci il arasında Alman ordusu Fransada bir sıra hücumlar həyata keçirdi. Bu hücumlar bəzi istiqamətlərdə cəbhəni 60 kilometrədək irəli çəkdi və Alman qoşunları Amyen və Şato-Tyerri istiqamətlərinə qədər çatdı. Lakin hücumların sürəti sonradan onların özünə qarşı işləməyə başladı: əməliyyatların quruluşu getdikcə əlverişsizləşdi, müdafiə olunan tərəf qüvvələrini yenidən təşkil etdi, Alman ordusu ağır itkilər verdi və irəliləyən birliklər öz logistika imkanlarını qabaqladılar.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

İyulun ortalarından etibarən vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Alman hücumlarının dayanması və müttəfiqlərin əks-hücuma keçməsi müharibənin təşəbbüsünü Alman ordusunun əlindən aldı. Sonrakı aylarda Alman birlikləri fasiləsiz geri çəkilməyə başladı və bu geriçəkilmə noyabrın əvvəlində atəşkəsə qədər davam etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1918-ci ilin son dörd ayında ordunun döyüş qabiliyyəti və əsgərlərin fiziki və mənəvi dayanıqlığı sürətlə zəiflədi. Bunun səbəbləri arasında yaz hücumunda verilmiş ağır itkilər, təlim keçmiş əvəzedici qüvvələrin çatışmazlığı, düşmənin artan üstünlüyü və ordunun daxilində yaranan böhranlar vardı. Yaz hücumunun təbliğatda müharibənin son həlledici zərbəsi kimi təqdim edilməsi, lakin qələbənin əldə olunmaması əsgərlər arasında məyusluq və şübhəni daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 11-də döyüşlər dayandırıldıqda Alman ordusunun hissələri hələ də Fransa, [[Belçika]] və Rusiyanın müxtəlif ərazilərində yerləşirdi. Lakin ordunun struktur bütövlüyü ciddi şəkildə pozulmuşdu və onun döyüş qabiliyyəti əvvəlki səviyyədə deyildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İtkilər və müharibənin orduya təsiri ===
[[Fayl:WWI_German_corpses_(35255592282).png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsindəki döyüşlər zamanı alman ordusunun canlı qüvvə itkiləri (səngərdə həlak olmuş hərbçilər)]]

[[Birinci Dünya müharibəsi]] Almaniya İmperator Ordusunun canlı qüvvəsini və maddi imkanlarını son dərəcə ağır şəkildə tükətdi. 1914–1918-ci illərdə Almaniyanın silahlı qüvvələrində ümumilikdə 13,67 milyon nəfər xidmət etmişdi. Müharibə nəticəsində 2 036 897 hərbçi həlak olmuş və ya yaralarından sonradan ölmüşdü; bunların 2 000 876-sı quru ordusunun şəxsi heyətinə aid idi. Bundan başqa, rəsmi statistikaya görə, 4 215 662 yaralanma hadisəsi qeydə alınmış və təxminən bir milyon alman hərbçisi əsir düşmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu itkilər yalnız cəbhədəki döyüşlərin nəticəsi deyildi. Alman ordusunun müharibə ərzində işğal olunmuş ərazilərdə də geniş funksiyaları vardı. [[Belçika]], [[Fransa]], [[Lüksemburq]], [[Rusiya]] və [[Rumıniyada]] ordu böyük ərazilərin təhlükəsizliyini təmin edir, onların idarə olunmasında iştirak edir və Almaniyanın müharibə səylərinin maraqları naminə iqtisadi resurslardan istifadə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Beləliklə, Almaniya İmperator Ordusunun Birinci Dünya müharibəsindəki rolu yalnız ayrı-ayrı döyüşlərdə iştirak etməklə məhdudlaşmadı. Ordu müharibənin əvvəlində Almaniyanın sürətli qələbə strategiyasının əsas aləti oldu, Marna və Tannenberq kimi əməliyyatlarla müharibənin ilk mərhələsinin gedişinə təsir göstərdi, daha sonra Qərbdə uzunmüddətli səngər müharibəsinə uyğunlaşdı, Şərq cəbhəsində geniş manevr əməliyyatları apardı və 1916–1918-ci illərdə taktikasını köklü şəkildə dəyişdirdi. Lakin müharibənin uzanması, ağır itkilər, resursların tükənməsi və 1918-ci ildə müttəfiqlərin artan maddi və canlı qüvvə üstünlüyü ordunun son nəticədə davamlı geri çəkilməsinə və imperiyanın müharibəni uduzmasına gətirib çıxardı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_dead_German_soldier_in_a_shell_hole_on_the_Western_Front,_World_War_I_(21699172801).jpg|thumb|alt=Şəkil|Qərb cəbhəsində alman itkiləri:  Ərazidə həlak olmuş alman əsgərinin arxiv fotosu (1918-ci il)]]

Müharibə Alman ordusunun özünün də dəyişməsinə səbəb oldu. 1914–1918-ci illərin təcrübəsi direktiv komandanlıq və birləşmiş qoşun növlərinin tətbiqi kimi prinsiplərin effektivliyini göstərdi və bu hərbi təcrübə Alman silahlı qüvvələrinin sonrakı inkişafına uzun müddət təsir etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə münasibətlər ===
[[Fayl:Postkarte_Kaiserliche_Marine_um_1890.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələrinə (Kaiserliche Marine) aid XIX əsrin sonlarına aid bədii poçt kartçası]]

Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri [[Kaiserliche Marine]] Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkibinə daxil deyildi. Ordu konfederativ krallıqların qoşunlarından ibarət olduğu halda, Dəniz Qüvvələri birbaşa İmperatora tabe olan vahid və müstəqil hərbi-dəniz qurumu idi.
[[Fayl:Flag-of-the-imperial-german-naval-office-1889-1918-v0-thc7dbeszl3b1.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Dəniz Nazirliyinin (Reichsmarineamt) rəsmi bayrağı (1889–1918-ci illər)]]

==İstinadlar==


[[Kateqoriya:Almaniya Silahlı Qüvvələri]]</text>
      <sha1>46tvqwobrp6vbnodjl6z4cqota5fl1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037121</id>
      <parentid>9037120</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Girdmania</username>
        <id>342334</id>
      </contributor>
      <comment>Edited</comment>
      <origin>9037121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44420" sha1="2bcmxgcpz6270t1z93aumru9ntn1ypp" xml:space="preserve">{{Digər məna|Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə)}}
{{Hərbi birləşmə
|adı                   = Almaniya İmperiyası Ordusu
|orijinal adı          = Deutsches Heer
|şəkil                 = Kaiserstandarte.svg
|şəkil_izah            = Kaiserstandarte
|illər                 = [[1871]] - [[1919]]
|ölkə                  = {{flaqifikasiya|Almaniya İmperiyası}}
|tabeçilik             = 
|daxildir              = 
|növü                  =[[Hərbi hava qüvvələri]], [[Quru qoşunları|Quru Qoşunları]]
|tərkibi               =   Deutsche Luftstreitkräfte(Hava Qüvvələri)
|vəzifəsi              = Almaniya İmperiyasını və onun mənafelərini havadan və qurudan qorumaq
|sayı                  = 500,000 ([[1871]])&lt;br/&gt;13,500,000 ([[Birinci Dünya müharibəsi]])
|struktur vahidi       = 
|yerləşməsi            = 
|ləqəbi                = 
|himayədarı            = 
|şüarı                 = ''“Gott mit uns”'' (''“Allah bizimlədir”'')
|rəngləri              = [[Qara]], [[ağ]], [[qırmızı]]
|marşı                 = 
|tilsimi               = 
|təchizatı             = 
|müharibələr           = [[Fransa–Prussiya müharibəsi]]&lt;br/&gt;Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;Abushiri üsyanı&lt;br/&gt;İkinci Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;[[Boksçular üsyanı]]&lt;br/&gt;Maroua–Miskin müharibəsi (Adamawa cəbhəsi)&lt;br/&gt;Herero müharibələri&lt;br/&gt;Maji Maji üsyanı&lt;br/&gt;Sokehs üsyanı&lt;br/&gt;[[Birinci Dünya müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Finlandiya vətəndaş müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Noyabr inqilabı|Almaniya inqilabı]]
|döyüşlər              = 
|fərqlənmə nişanları   = 
|indiki komandiri      = 
|məşhur komandirləri   =  [[Paul von Hindenburg]]&lt;br/&gt;[[Erich Ludendorff]]&lt;br/&gt;[[Erich von Falkenhayn]]&lt;br/&gt;[[August von Mackensen]]&lt;br/&gt;[[Max Hoffmann]]&lt;br/&gt;[[Oskar von Hutier]]&lt;br/&gt;[[Karl von Bülow]]&lt;br/&gt;[[Alfred von Schlieffen]]&lt;br/&gt;
}}


'''Almaniya Ordusu''' ({{lang-de|Deutsches Heer}}) — [[Almaniya İmperiyası]]nın [[quru qoşunları|quru]] və [[hərbi hava qüvvələri|hava qüvvələri]] idi. [[1871]]-ci ildə Almaniyanın [[Prussiya]]nın rəhbərliyi altında [[Almaniyanın birləşdirilməsi (1871)|yenidən birləşməsi]] əsnasında quruldu və [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə [[Noyabr inqilabı]] nəticəsində [[Almaniya]]nın məğlubiyyətindən sonra ləğv edildi. İmperatorluğun hərbi aviasiya qolu olan Luftstreitkräfte müstəqil qoşun növü kimi deyil, məhz Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri (Kaiserliche Marine) isə Orduya tabe olmayaraq müstəqil hərbi struktur statusuna malik idi.


[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_04_ARMEE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun IV Ordu Korpusuna aid hərbi uniformalar (1900-cü ildən əvvəlki dövrə aid rəngli litoqrafiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_Ulanen_Husaren_Dragoner_etc_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) aid süvari və atıcı alaylarının uniformaları (1900-cü ildən əvvəlki illüstrasiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|1900-cü ildən əvvəl Almaniya İmperatorluq Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) mənsub alayların parad uniformaları]]

[[Fayl:Vapenrock_m1915.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Ordusunun M1915 model sahə-boz (Feldgrau) zabit mundiri (Waffenrock)]]

== Yaranması və formalaşması ==
[[Fayl:Triumphal_entry_into_Paris.,_by_the_German_army_2.jpg|thumb|alt=Şəkil|1871-ci ildə Fransa-Prussiya müharibəsindəki qələbədən sonra Almaniya ordusunun Parisə təntənəli girişi]]
Almaniya İmperiyası Ordusu XIX əsrin ikinci yarısında Alman dövlətlərinin Prussiya rəhbərliyi altında siyasi və hərbi birləşməsi nəticəsində formalaşdı. Alman İmperiyası yaranmazdan əvvəl Alman torpaqlarındakı ayrı-ayrı dövlətlərin öz orduları mövcud idi və ümumi hərbi qüvvələr yalnız müharibə zamanı həmin dövlətlərin təqdim etdiyi kontingentlər əsasında təşkil olunurdu. 1866 və 1870-ci illərdəki müharibələr bu sistemin dəyişməsinə və ayrı-ayrı orduların böyük ölçüdə Prussiya modeli əsasında yenidən təşkilinə gətirib çıxardı. 1911-ci ildə nəşr olunan &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində Alman ordusunun, ciddi mənada, 1871-ci ildən, ən erkən isə 1866-cı ildən mövcud olduğu qeyd edilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Prussiya ordusu və Alman dövlətlərinin birləşməsi ===

Alman İmperiyası Ordusunun yaranmasında Prussiya ordusu əsas rol oynadı. 1866-cı il Avstriya–Prussiya müharibəsindən və xüsusilə 1870–1871-ci illər Fransa–Prussiya müharibəsindən sonra Prussiyanın hərbi üstünlüyü Alman dövlətlərinin hərbi sistemlərinin yenidən qurulmasına təsir göstərdi. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Prussiya ordusunun Alman İmperiyasının silahlı qüvvələri arasında həm ən mühüm, həm də tarixi baxımdan ən əhəmiyyətli qüvvə olduğunu bildirir və 1866 və 1870-ci illərdəki hadisələrin köhnə konfederasiya ordularının böyük ölçüdə aradan qaldırılmasına və onların Prussiya xətləri üzrə yenidən təşkilinə səbəb olduğunu qeyd edir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1870-ci il müharibəsi zamanı Alman dövlətlərinin qüvvələrinin gələcək imperiya daxilində birləşdirilməsi üçün siyasi və hərbi əsaslar formalaşdı. Fedor von Köppenin &quot;The Armies of Europe&quot; əsərində 1870-ci ilin payızında Fransa–Almaniya müharibəsi davam edərkən Alman İmperiyasının gələcək birləşməsi ilə bağlı ilkin razılaşmaların əldə edildiyi və həmin dövrədək Almaniyanın çoxsaylı dövlətlərdən ibarət olduğu, hər bir dövlətin öz hökumətinə və ordusuna malik olduğu qeyd olunur.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|thumb|alt=Şəkil|Anton fon Verner: &quot;Almaniya İmperiyasının elan edilməsi&quot; (1885, 3-cü versiya). Versal sarayının Güzgülü zalında Prussiya kralı I Vilhelmin Almaniya imperatoru elan olunmasını təsvir edən rəsm əsəri]]

18 yanvar 1871-ci ildə Versalda Prussiya kralı [[I Vilhelm]] Almaniya imperatoru elan edildi. Bu hadisə Alman İmperiyasının yaradılmasını rəsmiləşdirdi və müxtəlif alman dövlətlərinin hərbi qüvvələrinin vahid imperiya ordusu sistemində birləşdirilməsi üçün konstitusion əsas yaratdı. Köppenin əsərində həmin mərhələdə müxtəlif dövlətlərin qüvvələrinin birləşdirildiyi və nəticədə yeni Alman ordusunun formalaşdığı göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:German_crown_Prince_Friedrich_Wilhelm_contemplating_the_corpse_of_French_general_Abel_Douay,_Franco-Prussian_War,_1870.jpg|thumb|alt=Şəkil|Fransa-Prussiya müharibəsi: Vəliəhd şahzadə Fridrix Vilhelm Vayssenburq döyüşündə həlak olmuş fransız generalı Abel Duaayın cəsədi yanında (4 avqust 1870-ci il, rəssam: Anton fon Verner, 1888)]]

=== 1871-ci il Konstitusiyası ===
[[Fayl:Deutsches_Reichsgesetzblatt_1871_016_063.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator I Vilhelmin imzası ilə 16 aprel 1871-ci ildə qəbul edilmiş Almaniya İmperiyası Konstitusiyasının rəsmi nəşri]]

Almaniya İmperiyasının 16 aprel 1871-ci il tarixli Konstitusiyası yeni imperiya ordusunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın 63-cü maddəsinə əsasən, imperiyanın bütün quru qoşunları müharibə və sülh dövründə imperatorun komandanlığı altında vahid ordu təşkil edirdi. Həmin maddə imperiya ordusunun alayları üçün bütün Alman ordusunda vahid nömrələnmə sistemini nəzərdə tutur və geyimdə [[Kral]] Prussiya ordusunun rənglərinin və formasının nümunə götürülməsini müəyyən edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 61-ci maddəsi [[Prussiya]] hərbi qanunvericiliyinin imperiyanın digər ərazilərində də tətbiq edilməsini nəzərdə tuturdu. Buraya hərbi cinayət qanunvericiliyi, hərbi məhkəmələr, rekrutlaşdırma, xidmət müddəti, qoşunların təminatı və yerləşdirilməsi, səfərbərlik və sülh və müharibə dövründə hərbi xidmətlə bağlı qaydalar daxil idi. [[Konstitusiya]] eyni zamanda gələcəkdə Alman ordusunun vahid müharibə təşkilatı yaradıldıqdan sonra imperiya üçün ümumi hərbi qanunun qəbul edilməsini nəzərdə tuturdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 59-cu maddəsi hərbi xidmət öhdəliyini bütün Almanlara şamil edirdi. Xidmətə yararlı hər bir alman, bir qayda olaraq, 20 yaşının tamamlanmasından 28 yaşının başlanmasına qədər yeddi il müddətinə daimi orduya mənsub olurdu; bu müddətin ilk üç ili bilavasitə qoşunlarda, sonrakı dörd ili isə ehtiyatda keçirilirdi. Bunun ardınca beş il müddətində Landver sistemində xidmət nəzərdə tutulurdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 60-cı maddəsinə əsasən, 1871-ci ilin sonuna qədər Alman ordusunun sülh dövründəki faktiki sayı 1867-ci il əhalisinin bir faizi əsasında müəyyənləşdirilmişdi və ayrı-ayrı federal dövlətlər öz qoşun kontingentlərini əhali sayına mütənasib şəkildə təmin etməli idilər. Sonrakı dövrdə sülh dövrü ordusunun sayı imperiya qanunvericiliyi ilə müəyyən edilməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Federal quruluş və Prussiya üstünlüyü ===

Alman İmperiyası Ordusu hüquqi baxımdan vahid ordu olsa da, onun formalaşması federal dövlətlərin hərbi xüsusiyyətlərinin müəyyən dərəcədə qorunması ilə müşayiət olunurdu. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində imperiya ordusunun bütün hissələrinin Prussiya modeli əsasında qurulduğu, lakin bəzi dövlətlərin öz əvvəlki xüsusiyyətlərini, xüsusilə geyimlə bağlı fərqlərini saxladığı qeyd edilir. Bavariya və Saksoniyaya isə digər kontingentlərdən daha geniş fərqliliklərin qorunmasına imkan verilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Köppenin 1890-cı ildə nəşr olunan əsərində də Alman ordusunun federal xarakteri göstərilir. Müəllifə görə, bir sıra dövlətlər öz qoşunlarını saxlasalar da, xüsusi hərbi konvensiyalar vasitəsilə onları Prussiyanın hərbi sisteminə daha sıx bağlamışdılar. Bununla yanaşı, bəzi böyük dövlətlər öz ordularının idarə edilməsində müəyyən müstəqilliklərini qoruyurdular. Bu fərqlər xüsusilə hərbi geyimdə özünü göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1871-ci il Konstitusiyası bu federal xüsusiyyətləri imperatorun ali hərbi hakimiyyəti ilə birləşdirirdi. 63-cü maddəyə əsasən, imperator ordunun müxtəlif kontingentlərinin şəxsi heyət baxımından tam və müharibəyə yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına, təşkilat, silahlanma, komandanlıq, əsgərlərin təlimi və zabitlərin hazırlığında vahidliyin yaradılmasına və qorunmasına cavabdeh idi. İmperator həmçinin ayrı-ayrı kontingentləri yoxlamaq və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılmasını əmr etmək hüququna malik idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 64-cü maddəsi bütün Alman qoşunlarının imperatorun əmrlərinə qeyd-şərtsiz tabe olmasını müəyyənləşdirirdi. İmperator müxtəlif kontingentlərdən ibarət qoşunlara komandanlıq edən yüksək vəzifəli şəxsləri təyin etmək hüququna malik idi; kontingentlər daxilində general və general vəzifəsində fəaliyyət göstərən zabitlərin təyinatları da imperatorun təsdiqinə tabe idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İmperiya ordusunun ilkin təşkilati inkişafı ===

1871-ci ildən sonrakı dövrdə Alman ordusunun təşkilati quruluşunda Prussiya modeli əsas istiqamət olaraq qaldı. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Alman ordusunun Prussiya ordusu əsasında modelləşdirildiyini və əvvəlki ayrı-ayrı dövlət ordularının böyük ölçüdə bu modelə uyğunlaşdırıldığını bildirir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1890-cı ilə dair Köppenin təsvirində imperiya ordusu dörd əsas qrupa bölünür: [[Prussiya]] ilə hərbi konvensiyalar bağlamış dövlətlərin birləşdirilmiş qüvvələri, [[Bavariya]], [[Vürtemberq]] və [[Saksoniya]] qüvvələri. Müəllif eyni zamanda piyada və süvari briqadalarının, piyada diviziyalarının və ordu korpuslarının təşkilini təsvir edir. Bu quruluş imperiya ordusunun ayrı-ayrı federal kontingentlərdən vahid əməliyyat sistemi daxilində istifadə edən böyük quru qoşunlarına çevrildiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=21–34
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Deutsches_Reich_Kaisl._Schutztruppen_in_Afrika_(Militär-Informations-Tafeln_No32_Carl_Henckel,_Mars_Kunst-Verlag_Dresden_1900)_German_Imperial_Protection_Troops_in_Africa_Colonial_military_uniforms_1890s_Commemorative_poster_print_PD.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyasının Afrikadakı müstəmləkə qoşunlarının (Schutztruppe) rütbə nişanlarını və uniformalarını göstərən hərbi illüstrasiya lövhəsi (1890-cı illər)]]

Beləliklə, Almaniya İmperiyası Ordusunun yaranması 1871-ci ildə sıfırdan yeni ordunun yaradılması deyil, Prussiya hərbi sisteminin üstün mövqeyi altında əvvəllər ayrı-ayrılıqda mövcud olmuş Alman dövlətlərinin ordularının vahid imperiya çərçivəsində birləşdirilməsi prosesi idi. 1871-ci il Konstitusiyası bu prosesi hüquqi baxımdan möhkəmləndirdi: imperiyanın bütün quru qoşunları imperatorun komandanlığı altında vahid ordu elan edildi, Prussiya hərbi qanunvericiliyi imperiya ərazisinə yayıldı və təşkilati, silahlanma, komandanlıq və təlim sahələrində vahidliyin yaradılması nəzərdə tutuldu. Bununla yanaşı, Bavariya, Saksoniya və Vürtemberq kimi dövlətlərin müəyyən hərbi xüsusiyyətləri qorunub saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Almaniya İmperator Ordusu Birinci Dünya müharibəsində  ==

[[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda Almaniya İmperator Ordusu dövrünün ən güclü quru qoşunlarından biri idi. 1914-cü ildə Almaniyanın silahlı qüvvələrində təxminən 3 822 450 nəfər xidmət edirdi və bununla Alman ordusu say baxımından yalnız Rusiya ordusundan geri qalırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt; Ordunun şəxsi heyəti Avropanın ən yaxşı təlim keçmiş və ən yaxşı təhsil görmüş əsgərləri arasında hesab olunurdu. Eyni zamanda, Almaniyanın 1871-ci ildən sonra böyük müharibədə iştirak etməməsi komandanlıq üçün müəyyən çatışmazlıq yaradırdı: ordu müasir sənaye müharibəsinin real miqyasını yalnız müharibənin öz gedişində öyrənməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Müharibənin başlanması və iki cəbhəli müharibə ===
[[Fayl:Unsere_Front_im_Osten_und_Westen_-_page_1.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının Şərq və Qərb cəbhələrini təsvir edən alman xəritəsi]]

Alman hərbi planlaşdırmasının mərkəzində Almaniyanın coğrafi mövqeyindən irəli gələn iki cəbhədə müharibə təhlükəsi dayanırdı. Alman komandanlığı [[Fransa]] və [[Rusiya]] ilə eyni vaxtda müharibə aparmaq məcburiyyətində qalacağı təqdirdə əvvəlcə Fransa ordusunu sürətli manevrlə məğlub etməyi, daha sonra isə əsas qüvvələri Rusiyaya yönəltməyi nəzərdə tutan əməliyyat sxemi hazırlamışdı. Bu plan tarixşünaslıqda əsasən Şliffen planı adı ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ilin ilk həftələrində Alman ordusu həm Qərbdə, həm də Şərqdə döyüşməyə başladı. Şərqi Prussiyaya daxil olan Rusiya qoşunlarına qarşı avqustun sonlarında Tannenberq döyüşündə əldə edilən qələbə Alman Ali Komandanlığı üçün mühüm uğur oldu. Lakin Qərb cəbhəsində vəziyyət daha mürəkkəb inkişaf etdi. Marna döyüşündə Alman ordusu Fransa və Britaniya qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv edə bilmədi. 13 sentyabradək davam edən əməliyyatların nəticəsi Almaniyanın ilkin sürətli qələbə planının həyata keçirilmədiyini göstərdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Marna döyüşündən sonra Alman ordusunun qarşısında yeni bir reallıq yarandı. Pulemyotlarla və sürətli atəş açan artilleriya ilə təchiz edilmiş böyük orduların müdafiə etdiyi möhkəmləndirilmiş cəbhəni sürətli şəkildə yarmaq mümkün olmadı. 1914-cü ilin oktyabrından etibarən Qərb cəbhəsində hərəkətli müharibə tədricən səngər və mövqe müharibəsinə çevrildi. Alman komandanlığının əvvəlcədən ehtiyat etdiyi uzunmüddətli müharibə reallığa çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Private_of_World_War_I_forces_of_Germany.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyası Ordusunun sıravi əsgəri (1914–1918)]]

=== Qərb və Şərq cəbhələrində müharibə ===

1915-ci ildə Alman ordusunun Qərb cəbhəsində əsas fəaliyyəti müdafiə xarakteri aldı. Alman qoşunları səngər sistemində möhkəmlənərək müttəfiqlərin hücumlarını dəf etməyə çalışırdı. Şərq cəbhəsində isə vəziyyət fərqli idi. May ayında Tarnov–Qorlice əməliyyatından başlayaraq Rusiya ordusu geri çəkilməyə məcbur edildi. Buna baxmayaraq, Şərq cəbhəsinin nəhəng coğrafi ölçüləri və zəif nəqliyyat infrastrukturu burada Qərbdəki kimi fasiləsiz səngər xəttinin yaranmasına imkan vermirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Das_Deutsche_Heer_-_Feldküche._Essenausgeben.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi dövründə alman qoşunlarının maddi-texniki təchizatı və məişəti: Səhra mətbəxi (Feldküche) önündə əsgərlər (XX əsrin əvvəllərinə aid təsviri poçt kartı)]]

Alman ordusu Şərqdə böyük məsafələrə baxmayaraq əhəmiyyətli ərazilər əldə etdi, lakin Rusiya ordusunu qısa müddətdə tamamilə məhv etmək mümkün olmadı. Nəticədə Şərq cəbhəsində manevr döyüşləri ilə mövqe müharibəsi bir-birini əvəz edirdi. Müharibənin ilk ilində Avstriya-Macarıstan ordusunun ağır itkilər verməsi Alman ordusunun Mərkəzi dövlətlər koalisiyasında aparıcı hərbi tərəfdaş mövqeyinə yüksəlməsinə səbəb oldu. Alman birlikləri [[Avstriya-Macarıstan]] cəbhəsində getdikcə daha çox dayaq qüvvəsi kimi istifadə edilir, Alman Ali Komandanlığı isə əməliyyat planlaşdırmasına daha böyük təsir göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Müharibə Departamentinin müharibədən sonra hazırladığı 251 Alman diviziyasının tarixçəsi Alman ordusunun eyni diviziyalarının müxtəlif cəbhələr arasında necə hərəkət etdiyini də göstərir. Məsələn, 1-ci diviziya müharibənin əvvəlində Şərq cəbhəsində Şərqi Prussiya əməliyyatlarında, o cümlədən Tannenberq döyüşündə iştirak etmiş, daha sonra 1914-cü ilin sonunda Bzura–Ravka istiqamətinə, 1915-ci ildə isə Karpatlar və Dnestr istiqamətinə göndərilmişdi. 1916-cı ildə həmin diviziya Qərb cəbhəsinə keçirilərək Verdun döyüşlərində iştirak etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=30–32
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Verdun və 1916-cı ilin tükəndirici döyüşləri ===
[[Fayl:Verdun_15_03_1914_Toter_Mann_296.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi: Verden yaxınlığında alman qoşunlarının hücum anı (1916)]]

1916-cı ilin fevralında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən genişmiqyaslı hücuma keçdi. [[Verdun döyüşü]] Alman ordusunun mövqe müharibəsinin şərtləri daxilində taktiki imkanlarını təkmilləşdirməyə və böyük miqdarda canlı qüvvə ilə material toplamağa əsaslanan mübarizəsinin ən mühüm nümunələrindən biri oldu. Lakin 1916-cı ilin böyük tükəndirici döyüşləri Alman ordusunun canlı qüvvəsini və maddi resurslarını ciddi şəkildə azaltdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Verdun döyüşlərində Alman birliklərinin itkiləri ayrı-ayrı diviziyaların tarixçələrində də əks olunur. Məsələn, [[ABŞ Müharibə Departamentinin]] məlumatına görə, Alp korpusu 1916-cı ilin iyununda Verdun yaxınlığında, Vaux qalasının şimalında və Fleury ətrafında döyüşlərdə iştirak etmiş, müxtəlif hücumlar zamanı piyadalarının 71 faizini itirdikdən sonra avqustda Argonnaya çəkilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=8–11
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The_Battle_of_St_Eloi,_March-April_1916._German_Prisoners_of_War_(IWM_Q_496).jpg|thumb|alt=Şəkil|1916-cı ildə Britaniya &quot;Northumberland Fusiliers&quot; və &quot;Royal Fusiliers&quot; alayları tərəfindən əsir götürülən alman hərbi qulluqçuları]]

1916-cı ilin döyüşləri Alman ordusunun əvvəlki hücum üsullarının ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Somma döyüşünün başlanmasına qədər müdafiənin əsas qüvvələrinin səngərin ilk xəttində sıx yerləşdirilməsi geniş yayılmış taktika idi. Ağır itkilərdən sonra Alman komandanlığı müdafiə qüvvələrinin bir hissəsini arxada yerləşdirməyə və hücum edən düşmənə qarşı ehtiyatlardan istifadə etməyə başladı. 1917-ci ildə bu yanaşma daha elastik müdafiə sisteminə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni taktika və sənaye müharibəsi ===

[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_146-1970-047-37,_Munitionsfabrik.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın hərbi sənaye müəssisələrindən birində 250 mm-lik minomyotların (Minenwerfer) və artilleriya mərmilərinin istehsal prosesi (1916-cı il, Bundesarchiv)]]

Müharibənin uzanması Alman ordusunu döyüş üsullarını dəyişdirməyə məcbur etdi. Alman komandanlığı əvvəlki dövrdən gələn &quot;Auftragstaktik&quot; — direktiv komandanlıq — prinsipini və müxtəlif qoşun növlərinin birgə istifadəsinə əsaslanan taktikanı inkişaf etdirdi. Səngər müharibəsi şəraitində müdafiə sistemi tək bir səngər xəttindən dərinlikdə yerləşən möhkəmləndirilmiş müdafiə zonasına çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ildə Alman piyada diviziyasında 72 sahə artilleriyası qurğusu və 24 ağır pulemyot olduğu halda, 1918-ci ildə eyni səviyyəli diviziyada 36 sahə topu, 12 ağır top, 18 yüngül və orta minaatan, 108 ağır və 180 yüngül pulemyot mövcud idi. Bu dəyişiklik müharibənin gedişində atəş gücünün və müdafiənin dərinliyinin nə qədər artdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:RoteBaron.JPG|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinə (Luftstreitkräfte) aid məşhur &quot;Fokker Dr.I&quot; üçqanadlı qırıcı təyyarəsinin bərpa edilmiş modeli]]

Alman ordusu 1915-ci ilin əvvəlindən kimyəvi silahlardan da istifadə etməyə başladı və onlar səngər müharibəsinin sonrakı mərhələlərində mühüm yer tutdu. Rabitə və kəşfiyyat vasitələrinin əhəmiyyəti də sürətlə artdı: radio, telefon, xəritəçəkmə, hava fotoqrafiyası və siqnal kəşfiyyatı genişmiqyaslı əməliyyatların idarə edilməsində mühüm vasitələrə çevrildi. Hava qüvvələri əvvəlcə əsasən kəşfiyyat məqsədi daşısa da, müharibə ərzində düşmən aviasiyası ilə döyüşən, quru qoşunlarını dəstəkləyən və cəbhə xəttindən kənardakı obyektlərə zərbələr endirən döyüş qüvvəsinə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tanklar sahəsində isə Almaniya daha gec reaksiya verdi. Alman komandanlığı tankların əhəmiyyətini xüsusilə 1916-cı ilin sentyabrında Britaniya tanklarının döyüş meydanında görünməsindən sonra daha aydın şəkildə dərk etməyə başladı. Lakin bu gecikmə Almaniyanın müharibənin sonuna qədər tank texnologiyasındakı fərqi tam aradan qaldıra bilməməsi ilə nəticələndi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:German_captured_tank.png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya Ordusu tərəfindən qənimət götürülərək (Beutepanzer) istifadə edilən, sonradan Fransanın Reyms şəhərindəki La-Pompell fortu yaxınlığında ələ keçirilmiş Britaniya Mark IV tankı]]

=== 1917-ci il: Şərqdə dönüş, Qərbdə müdafiə ===

1916-cı ilin ağır itkilərindən sonra Alman Ali Ordu Komandanlığı 1917-ci ildə Qərb cəbhəsində daha müdafiə xarakterli strategiyaya keçdi. Alman ordusu Fransadakı mövqelərini daha əlverişli müdafiə xəttinə çəkərək Siegfried xəttinə keçdi və bununla Qərb cəbhəsində daha bir il davam gətirməyə çalışdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Şərq cəbhəsində isə 1917-ci ilin sonlarında vəziyyət Almaniya üçün daha əlverişli oldu. Rusiya ordusunun 1917-ci ilin payızında dağılması Almaniyaya qüvvələrinin bir hissəsini Şərqdən Qərbə keçirmək imkanı verdi. [[Bolşevik]] hökumətinin sülh müqaviləsi imzalamaqdan əvvəl döyüşləri yenidən davam etdirməsi Alman qoşunlarının Baltikyanı ərazilərə və Ukraynanın dərinliklərinə doğru hərəkət etməsinə səbəb oldu. Bununla belə, Alman komandanlığı Rusiyadan azad olan əhəmiyyətli qüvvələri Belçika və Fransaya köçürə bildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu qüvvələrin Qərbə keçirilməsi Alman Ali Komandanlığına ABŞ qoşunları tam gücü ilə cəbhəyə çatmazdan əvvəl son böyük hücuma keçmək imkanı yaratdı. Beləliklə, Şərq cəbhəsində Rusiyanın müharibədən çıxması Almaniya üçün mühüm strateji üstünlük yaratsa da, bu üstünlük müharibənin ümumi gedişini dəyişdirmək üçün yalnız məhdud zaman pəncərəsi açdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Jewish_soldiers_at_military_Hanukkah_celebration_in_Russia_(4854032784).jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində xidmət edən yəhudi mənşəli alman əsgərləri Xanuka bayramı zamanı (1916-cı il, Leo Baeck İnstitutunun arxiv fotosu)]]

=== 1918-ci il: son hücum və süqut ===

1917–1918-ci ilin qışında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən hücum əməliyyatlarına hazırlaşdırıldı. Qoşunlar bərpa və intensiv təlim proqramından keçirildi. Yeni hücum taktikasının əsasını əməliyyat sürprizi, hücum dəstələrinin daha kiçik və çevik formada istifadəsi, xüsusi hazırlıq keçmiş hücum dəstələrinin — &quot;Sturmtruppen&quot; — tətbiqi və ilkin uzunmüddətli artilleriya hazırlığı əvəzinə daha dəqiq hesablanmış atəş planları təşkil edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

21 mart–18 iyul 1918-ci il arasında Alman ordusu Fransada bir sıra hücumlar həyata keçirdi. Bu hücumlar bəzi istiqamətlərdə cəbhəni 60 kilometrədək irəli çəkdi və Alman qoşunları Amyen və Şato-Tyerri istiqamətlərinə qədər çatdı. Lakin hücumların sürəti sonradan onların özünə qarşı işləməyə başladı: əməliyyatların quruluşu getdikcə əlverişsizləşdi, müdafiə olunan tərəf qüvvələrini yenidən təşkil etdi, Alman ordusu ağır itkilər verdi və irəliləyən birliklər öz logistika imkanlarını qabaqladılar.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

İyulun ortalarından etibarən vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Alman hücumlarının dayanması və müttəfiqlərin əks-hücuma keçməsi müharibənin təşəbbüsünü Alman ordusunun əlindən aldı. Sonrakı aylarda Alman birlikləri fasiləsiz geri çəkilməyə başladı və bu geriçəkilmə noyabrın əvvəlində atəşkəsə qədər davam etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1918-ci ilin son dörd ayında ordunun döyüş qabiliyyəti və əsgərlərin fiziki və mənəvi dayanıqlığı sürətlə zəiflədi. Bunun səbəbləri arasında yaz hücumunda verilmiş ağır itkilər, təlim keçmiş əvəzedici qüvvələrin çatışmazlığı, düşmənin artan üstünlüyü və ordunun daxilində yaranan böhranlar vardı. Yaz hücumunun təbliğatda müharibənin son həlledici zərbəsi kimi təqdim edilməsi, lakin qələbənin əldə olunmaması əsgərlər arasında məyusluq və şübhəni daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 11-də döyüşlər dayandırıldıqda Alman ordusunun hissələri hələ də Fransa, [[Belçika]] və Rusiyanın müxtəlif ərazilərində yerləşirdi. Lakin ordunun struktur bütövlüyü ciddi şəkildə pozulmuşdu və onun döyüş qabiliyyəti əvvəlki səviyyədə deyildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İtkilər və müharibənin orduya təsiri ===
[[Fayl:WWI_German_corpses_(35255592282).png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsindəki döyüşlər zamanı alman ordusunun canlı qüvvə itkiləri (səngərdə həlak olmuş hərbçilər)]]

[[Birinci Dünya müharibəsi]] Almaniya İmperator Ordusunun canlı qüvvəsini və maddi imkanlarını son dərəcə ağır şəkildə tükətdi. 1914–1918-ci illərdə Almaniyanın silahlı qüvvələrində ümumilikdə 13,67 milyon nəfər xidmət etmişdi. Müharibə nəticəsində 2 036 897 hərbçi həlak olmuş və ya yaralarından sonradan ölmüşdü; bunların 2 000 876-sı quru ordusunun şəxsi heyətinə aid idi. Bundan başqa, rəsmi statistikaya görə, 4 215 662 yaralanma hadisəsi qeydə alınmış və təxminən bir milyon alman hərbçisi əsir düşmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu itkilər yalnız cəbhədəki döyüşlərin nəticəsi deyildi. Alman ordusunun müharibə ərzində işğal olunmuş ərazilərdə də geniş funksiyaları vardı. [[Belçika]], [[Fransa]], [[Lüksemburq]], [[Rusiya]] və [[Rumıniyada]] ordu böyük ərazilərin təhlükəsizliyini təmin edir, onların idarə olunmasında iştirak edir və Almaniyanın müharibə səylərinin maraqları naminə iqtisadi resurslardan istifadə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Beləliklə, Almaniya İmperator Ordusunun Birinci Dünya müharibəsindəki rolu yalnız ayrı-ayrı döyüşlərdə iştirak etməklə məhdudlaşmadı. Ordu müharibənin əvvəlində Almaniyanın sürətli qələbə strategiyasının əsas aləti oldu, Marna və Tannenberq kimi əməliyyatlarla müharibənin ilk mərhələsinin gedişinə təsir göstərdi, daha sonra Qərbdə uzunmüddətli səngər müharibəsinə uyğunlaşdı, Şərq cəbhəsində geniş manevr əməliyyatları apardı və 1916–1918-ci illərdə taktikasını köklü şəkildə dəyişdirdi. Lakin müharibənin uzanması, ağır itkilər, resursların tükənməsi və 1918-ci ildə müttəfiqlərin artan maddi və canlı qüvvə üstünlüyü ordunun son nəticədə davamlı geri çəkilməsinə və imperiyanın müharibəni uduzmasına gətirib çıxardı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_dead_German_soldier_in_a_shell_hole_on_the_Western_Front,_World_War_I_(21699172801).jpg|thumb|alt=Şəkil|Qərb cəbhəsində alman itkiləri:  Ərazidə həlak olmuş alman əsgərinin arxiv fotosu (1918-ci il)]]

Müharibə Alman ordusunun özünün də dəyişməsinə səbəb oldu. 1914–1918-ci illərin təcrübəsi direktiv komandanlıq və birləşmiş qoşun növlərinin tətbiqi kimi prinsiplərin effektivliyini göstərdi və bu hərbi təcrübə Alman silahlı qüvvələrinin sonrakı inkişafına uzun müddət təsir etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə münasibətlər ===
[[Fayl:Postkarte_Kaiserliche_Marine_um_1890.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələrinə (Kaiserliche Marine) aid XIX əsrin sonlarına aid bədii poçt kartçası]]

Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri [[Kaiserliche Marine]] Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkibinə daxil deyildi. Ordu konfederativ krallıqların qoşunlarından ibarət olduğu halda, Dəniz Qüvvələri birbaşa İmperatora tabe olan vahid və müstəqil hərbi-dəniz qurumu idi.
[[Fayl:Flag-of-the-imperial-german-naval-office-1889-1918-v0-thc7dbeszl3b1.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Dəniz Nazirliyinin (Reichsmarineamt) rəsmi bayrağı (1889–1918-ci illər)]]

==Həmçinin bax==
[[Prussiya Ordusu]]

==İstinadlar==


[[Kateqoriya:Almaniya Silahlı Qüvvələri]]</text>
      <sha1>2bcmxgcpz6270t1z93aumru9ntn1ypp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037122</id>
      <parentid>9037121</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Girdmania</username>
        <id>342334</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */ Edited</comment>
      <origin>9037122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44446" sha1="86frqclsqhydw22muf9o4t0xvb7zkwu" xml:space="preserve">{{Digər məna|Almaniya Silahlı Qüvvələri (dəqiqləşdirmə)}}
{{Hərbi birləşmə
|adı                   = Almaniya İmperiyası Ordusu
|orijinal adı          = Deutsches Heer
|şəkil                 = Kaiserstandarte.svg
|şəkil_izah            = Kaiserstandarte
|illər                 = [[1871]] - [[1919]]
|ölkə                  = {{flaqifikasiya|Almaniya İmperiyası}}
|tabeçilik             = 
|daxildir              = 
|növü                  =[[Hərbi hava qüvvələri]], [[Quru qoşunları|Quru Qoşunları]]
|tərkibi               =   Deutsche Luftstreitkräfte(Hava Qüvvələri)
|vəzifəsi              = Almaniya İmperiyasını və onun mənafelərini havadan və qurudan qorumaq
|sayı                  = 500,000 ([[1871]])&lt;br/&gt;13,500,000 ([[Birinci Dünya müharibəsi]])
|struktur vahidi       = 
|yerləşməsi            = 
|ləqəbi                = 
|himayədarı            = 
|şüarı                 = ''“Gott mit uns”'' (''“Allah bizimlədir”'')
|rəngləri              = [[Qara]], [[ağ]], [[qırmızı]]
|marşı                 = 
|tilsimi               = 
|təchizatı             = 
|müharibələr           = [[Fransa–Prussiya müharibəsi]]&lt;br/&gt;Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;Abushiri üsyanı&lt;br/&gt;İkinci Samoa vətəndaş müharibəsi&lt;br/&gt;[[Boksçular üsyanı]]&lt;br/&gt;Maroua–Miskin müharibəsi (Adamawa cəbhəsi)&lt;br/&gt;Herero müharibələri&lt;br/&gt;Maji Maji üsyanı&lt;br/&gt;Sokehs üsyanı&lt;br/&gt;[[Birinci Dünya müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Finlandiya vətəndaş müharibəsi]]&lt;br/&gt;[[Noyabr inqilabı|Almaniya inqilabı]]
|döyüşlər              = 
|fərqlənmə nişanları   = 
|indiki komandiri      = 
|məşhur komandirləri   =  [[Paul von Hindenburg]]&lt;br/&gt;[[Erich Ludendorff]]&lt;br/&gt;[[Erich von Falkenhayn]]&lt;br/&gt;[[August von Mackensen]]&lt;br/&gt;[[Max Hoffmann]]&lt;br/&gt;[[Oskar von Hutier]]&lt;br/&gt;[[Karl von Bülow]]&lt;br/&gt;[[Alfred von Schlieffen]]&lt;br/&gt;
}}


'''Almaniya Ordusu''' ({{lang-de|Deutsches Heer}}) — [[Almaniya İmperiyası]]nın [[quru qoşunları|quru]] və [[hərbi hava qüvvələri|hava qüvvələri]] idi. [[1871]]-ci ildə Almaniyanın [[Prussiya]]nın rəhbərliyi altında [[Almaniyanın birləşdirilməsi (1871)|yenidən birləşməsi]] əsnasında quruldu və [[Birinci Dünya müharibəsi]]ndə [[Noyabr inqilabı]] nəticəsində [[Almaniya]]nın məğlubiyyətindən sonra ləğv edildi. İmperatorluğun hərbi aviasiya qolu olan Luftstreitkräfte müstəqil qoşun növü kimi deyil, məhz Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri (Kaiserliche Marine) isə Orduya tabe olmayaraq müstəqil hərbi struktur statusuna malik idi.


[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_04_ARMEE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun IV Ordu Korpusuna aid hərbi uniformalar (1900-cü ildən əvvəlki dövrə aid rəngli litoqrafiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_Ulanen_Husaren_Dragoner_etc_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) aid süvari və atıcı alaylarının uniformaları (1900-cü ildən əvvəlki illüstrasiya)]]

[[Fayl:DAS_DEUTSCHE_HEER_Serie_1_(Uniformen)_GARDE-CORPS_German_military_uniforms_before_1900_Booklet_color_plates_Undated_Uncredited_No_known_copyright.jpg|thumb|alt=Şəkil|1900-cü ildən əvvəl Almaniya İmperatorluq Ordusunun Qvardiya Korpusuna (Garde-Corps) mənsub alayların parad uniformaları]]

[[Fayl:Vapenrock_m1915.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Ordusunun M1915 model sahə-boz (Feldgrau) zabit mundiri (Waffenrock)]]

== Yaranması və formalaşması ==
[[Fayl:Triumphal_entry_into_Paris.,_by_the_German_army_2.jpg|thumb|alt=Şəkil|1871-ci ildə Fransa-Prussiya müharibəsindəki qələbədən sonra Almaniya ordusunun Parisə təntənəli girişi]]
Almaniya İmperiyası Ordusu XIX əsrin ikinci yarısında Alman dövlətlərinin Prussiya rəhbərliyi altında siyasi və hərbi birləşməsi nəticəsində formalaşdı. Alman İmperiyası yaranmazdan əvvəl Alman torpaqlarındakı ayrı-ayrı dövlətlərin öz orduları mövcud idi və ümumi hərbi qüvvələr yalnız müharibə zamanı həmin dövlətlərin təqdim etdiyi kontingentlər əsasında təşkil olunurdu. 1866 və 1870-ci illərdəki müharibələr bu sistemin dəyişməsinə və ayrı-ayrı orduların böyük ölçüdə Prussiya modeli əsasında yenidən təşkilinə gətirib çıxardı. 1911-ci ildə nəşr olunan &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində Alman ordusunun, ciddi mənada, 1871-ci ildən, ən erkən isə 1866-cı ildən mövcud olduğu qeyd edilir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Prussiya ordusu və Alman dövlətlərinin birləşməsi ===

Alman İmperiyası Ordusunun yaranmasında Prussiya ordusu əsas rol oynadı. 1866-cı il Avstriya–Prussiya müharibəsindən və xüsusilə 1870–1871-ci illər Fransa–Prussiya müharibəsindən sonra Prussiyanın hərbi üstünlüyü Alman dövlətlərinin hərbi sistemlərinin yenidən qurulmasına təsir göstərdi. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Prussiya ordusunun Alman İmperiyasının silahlı qüvvələri arasında həm ən mühüm, həm də tarixi baxımdan ən əhəmiyyətli qüvvə olduğunu bildirir və 1866 və 1870-ci illərdəki hadisələrin köhnə konfederasiya ordularının böyük ölçüdə aradan qaldırılmasına və onların Prussiya xətləri üzrə yenidən təşkilinə səbəb olduğunu qeyd edir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1870-ci il müharibəsi zamanı Alman dövlətlərinin qüvvələrinin gələcək imperiya daxilində birləşdirilməsi üçün siyasi və hərbi əsaslar formalaşdı. Fedor von Köppenin &quot;The Armies of Europe&quot; əsərində 1870-ci ilin payızında Fransa–Almaniya müharibəsi davam edərkən Alman İmperiyasının gələcək birləşməsi ilə bağlı ilkin razılaşmaların əldə edildiyi və həmin dövrədək Almaniyanın çoxsaylı dövlətlərdən ibarət olduğu, hər bir dövlətin öz hökumətinə və ordusuna malik olduğu qeyd olunur.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|thumb|alt=Şəkil|Anton fon Verner: &quot;Almaniya İmperiyasının elan edilməsi&quot; (1885, 3-cü versiya). Versal sarayının Güzgülü zalında Prussiya kralı I Vilhelmin Almaniya imperatoru elan olunmasını təsvir edən rəsm əsəri]]

18 yanvar 1871-ci ildə Versalda Prussiya kralı [[I Vilhelm]] Almaniya imperatoru elan edildi. Bu hadisə Alman İmperiyasının yaradılmasını rəsmiləşdirdi və müxtəlif alman dövlətlərinin hərbi qüvvələrinin vahid imperiya ordusu sistemində birləşdirilməsi üçün konstitusion əsas yaratdı. Köppenin əsərində həmin mərhələdə müxtəlif dövlətlərin qüvvələrinin birləşdirildiyi və nəticədə yeni Alman ordusunun formalaşdığı göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:German_crown_Prince_Friedrich_Wilhelm_contemplating_the_corpse_of_French_general_Abel_Douay,_Franco-Prussian_War,_1870.jpg|thumb|alt=Şəkil|Fransa-Prussiya müharibəsi: Vəliəhd şahzadə Fridrix Vilhelm Vayssenburq döyüşündə həlak olmuş fransız generalı Abel Duaayın cəsədi yanında (4 avqust 1870-ci il, rəssam: Anton fon Verner, 1888)]]

=== 1871-ci il Konstitusiyası ===
[[Fayl:Deutsches_Reichsgesetzblatt_1871_016_063.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator I Vilhelmin imzası ilə 16 aprel 1871-ci ildə qəbul edilmiş Almaniya İmperiyası Konstitusiyasının rəsmi nəşri]]

Almaniya İmperiyasının 16 aprel 1871-ci il tarixli Konstitusiyası yeni imperiya ordusunun hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın 63-cü maddəsinə əsasən, imperiyanın bütün quru qoşunları müharibə və sülh dövründə imperatorun komandanlığı altında vahid ordu təşkil edirdi. Həmin maddə imperiya ordusunun alayları üçün bütün Alman ordusunda vahid nömrələnmə sistemini nəzərdə tutur və geyimdə [[Kral]] Prussiya ordusunun rənglərinin və formasının nümunə götürülməsini müəyyən edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 61-ci maddəsi [[Prussiya]] hərbi qanunvericiliyinin imperiyanın digər ərazilərində də tətbiq edilməsini nəzərdə tuturdu. Buraya hərbi cinayət qanunvericiliyi, hərbi məhkəmələr, rekrutlaşdırma, xidmət müddəti, qoşunların təminatı və yerləşdirilməsi, səfərbərlik və sülh və müharibə dövründə hərbi xidmətlə bağlı qaydalar daxil idi. [[Konstitusiya]] eyni zamanda gələcəkdə Alman ordusunun vahid müharibə təşkilatı yaradıldıqdan sonra imperiya üçün ümumi hərbi qanunun qəbul edilməsini nəzərdə tuturdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 59-cu maddəsi hərbi xidmət öhdəliyini bütün Almanlara şamil edirdi. Xidmətə yararlı hər bir alman, bir qayda olaraq, 20 yaşının tamamlanmasından 28 yaşının başlanmasına qədər yeddi il müddətinə daimi orduya mənsub olurdu; bu müddətin ilk üç ili bilavasitə qoşunlarda, sonrakı dörd ili isə ehtiyatda keçirilirdi. Bunun ardınca beş il müddətində Landver sistemində xidmət nəzərdə tutulurdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 60-cı maddəsinə əsasən, 1871-ci ilin sonuna qədər Alman ordusunun sülh dövründəki faktiki sayı 1867-ci il əhalisinin bir faizi əsasında müəyyənləşdirilmişdi və ayrı-ayrı federal dövlətlər öz qoşun kontingentlərini əhali sayına mütənasib şəkildə təmin etməli idilər. Sonrakı dövrdə sülh dövrü ordusunun sayı imperiya qanunvericiliyi ilə müəyyən edilməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Federal quruluş və Prussiya üstünlüyü ===

Alman İmperiyası Ordusu hüquqi baxımdan vahid ordu olsa da, onun formalaşması federal dövlətlərin hərbi xüsusiyyətlərinin müəyyən dərəcədə qorunması ilə müşayiət olunurdu. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; məqaləsində imperiya ordusunun bütün hissələrinin Prussiya modeli əsasında qurulduğu, lakin bəzi dövlətlərin öz əvvəlki xüsusiyyətlərini, xüsusilə geyimlə bağlı fərqlərini saxladığı qeyd edilir. Bavariya və Saksoniyaya isə digər kontingentlərdən daha geniş fərqliliklərin qorunmasına imkan verilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Köppenin 1890-cı ildə nəşr olunan əsərində də Alman ordusunun federal xarakteri göstərilir. Müəllifə görə, bir sıra dövlətlər öz qoşunlarını saxlasalar da, xüsusi hərbi konvensiyalar vasitəsilə onları Prussiyanın hərbi sisteminə daha sıx bağlamışdılar. Bununla yanaşı, bəzi böyük dövlətlər öz ordularının idarə edilməsində müəyyən müstəqilliklərini qoruyurdular. Bu fərqlər xüsusilə hərbi geyimdə özünü göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=20–21
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1871-ci il Konstitusiyası bu federal xüsusiyyətləri imperatorun ali hərbi hakimiyyəti ilə birləşdirirdi. 63-cü maddəyə əsasən, imperator ordunun müxtəlif kontingentlərinin şəxsi heyət baxımından tam və müharibəyə yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına, təşkilat, silahlanma, komandanlıq, əsgərlərin təlimi və zabitlərin hazırlığında vahidliyin yaradılmasına və qorunmasına cavabdeh idi. İmperator həmçinin ayrı-ayrı kontingentləri yoxlamaq və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılmasını əmr etmək hüququna malik idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Konstitusiyanın 64-cü maddəsi bütün Alman qoşunlarının imperatorun əmrlərinə qeyd-şərtsiz tabe olmasını müəyyənləşdirirdi. İmperator müxtəlif kontingentlərdən ibarət qoşunlara komandanlıq edən yüksək vəzifəli şəxsləri təyin etmək hüququna malik idi; kontingentlər daxilində general və general vəzifəsində fəaliyyət göstərən zabitlərin təyinatları da imperatorun təsdiqinə tabe idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İmperiya ordusunun ilkin təşkilati inkişafı ===

1871-ci ildən sonrakı dövrdə Alman ordusunun təşkilati quruluşunda Prussiya modeli əsas istiqamət olaraq qaldı. 1911-ci il &quot;Encyclopaedia Britannica&quot; Alman ordusunun Prussiya ordusu əsasında modelləşdirildiyini və əvvəlki ayrı-ayrı dövlət ordularının böyük ölçüdə bu modelə uyğunlaşdırıldığını bildirir.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1890-cı ilə dair Köppenin təsvirində imperiya ordusu dörd əsas qrupa bölünür: [[Prussiya]] ilə hərbi konvensiyalar bağlamış dövlətlərin birləşdirilmiş qüvvələri, [[Bavariya]], [[Vürtemberq]] və [[Saksoniya]] qüvvələri. Müəllif eyni zamanda piyada və süvari briqadalarının, piyada diviziyalarının və ordu korpuslarının təşkilini təsvir edir. Bu quruluş imperiya ordusunun ayrı-ayrı federal kontingentlərdən vahid əməliyyat sistemi daxilində istifadə edən böyük quru qoşunlarına çevrildiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Köppen
 |first=Fedor von
 |title=The Armies of Europe
 |publisher=Frederick Warne and Co.
 |year=1890
 |pages=21–34
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/61365/pg61365-images.html
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Deutsches_Reich_Kaisl._Schutztruppen_in_Afrika_(Militär-Informations-Tafeln_No32_Carl_Henckel,_Mars_Kunst-Verlag_Dresden_1900)_German_Imperial_Protection_Troops_in_Africa_Colonial_military_uniforms_1890s_Commemorative_poster_print_PD.jpg|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyasının Afrikadakı müstəmləkə qoşunlarının (Schutztruppe) rütbə nişanlarını və uniformalarını göstərən hərbi illüstrasiya lövhəsi (1890-cı illər)]]

Beləliklə, Almaniya İmperiyası Ordusunun yaranması 1871-ci ildə sıfırdan yeni ordunun yaradılması deyil, Prussiya hərbi sisteminin üstün mövqeyi altında əvvəllər ayrı-ayrılıqda mövcud olmuş Alman dövlətlərinin ordularının vahid imperiya çərçivəsində birləşdirilməsi prosesi idi. 1871-ci il Konstitusiyası bu prosesi hüquqi baxımdan möhkəmləndirdi: imperiyanın bütün quru qoşunları imperatorun komandanlığı altında vahid ordu elan edildi, Prussiya hərbi qanunvericiliyi imperiya ərazisinə yayıldı və təşkilati, silahlanma, komandanlıq və təlim sahələrində vahidliyin yaradılması nəzərdə tutuldu. Bununla yanaşı, Bavariya, Saksoniya və Vürtemberq kimi dövlətlərin müəyyən hərbi xüsusiyyətləri qorunub saxlanıldı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitution of the German Empire
 |date=16 April 1871
 |website=Wikisource
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_German_Empire
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Army
 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica
 |edition=11th
 |volume=2
 |year=1911
 |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Army
 |access-date=9 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Almaniya İmperator Ordusu Birinci Dünya müharibəsində  ==

[[Birinci Dünya müharibəsi]] başlayanda Almaniya İmperator Ordusu dövrünün ən güclü quru qoşunlarından biri idi. 1914-cü ildə Almaniyanın silahlı qüvvələrində təxminən 3 822 450 nəfər xidmət edirdi və bununla Alman ordusu say baxımından yalnız Rusiya ordusundan geri qalırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt; Ordunun şəxsi heyəti Avropanın ən yaxşı təlim keçmiş və ən yaxşı təhsil görmüş əsgərləri arasında hesab olunurdu. Eyni zamanda, Almaniyanın 1871-ci ildən sonra böyük müharibədə iştirak etməməsi komandanlıq üçün müəyyən çatışmazlıq yaradırdı: ordu müasir sənaye müharibəsinin real miqyasını yalnız müharibənin öz gedişində öyrənməli idi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Müharibənin başlanması və iki cəbhəli müharibə ===
[[Fayl:Unsere_Front_im_Osten_und_Westen_-_page_1.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının Şərq və Qərb cəbhələrini təsvir edən alman xəritəsi]]

Alman hərbi planlaşdırmasının mərkəzində Almaniyanın coğrafi mövqeyindən irəli gələn iki cəbhədə müharibə təhlükəsi dayanırdı. Alman komandanlığı [[Fransa]] və [[Rusiya]] ilə eyni vaxtda müharibə aparmaq məcburiyyətində qalacağı təqdirdə əvvəlcə Fransa ordusunu sürətli manevrlə məğlub etməyi, daha sonra isə əsas qüvvələri Rusiyaya yönəltməyi nəzərdə tutan əməliyyat sxemi hazırlamışdı. Bu plan tarixşünaslıqda əsasən Şliffen planı adı ilə tanınırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ilin ilk həftələrində Alman ordusu həm Qərbdə, həm də Şərqdə döyüşməyə başladı. Şərqi Prussiyaya daxil olan Rusiya qoşunlarına qarşı avqustun sonlarında Tannenberq döyüşündə əldə edilən qələbə Alman Ali Komandanlığı üçün mühüm uğur oldu. Lakin Qərb cəbhəsində vəziyyət daha mürəkkəb inkişaf etdi. Marna döyüşündə Alman ordusu Fransa və Britaniya qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv edə bilmədi. 13 sentyabradək davam edən əməliyyatların nəticəsi Almaniyanın ilkin sürətli qələbə planının həyata keçirilmədiyini göstərdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Marna döyüşündən sonra Alman ordusunun qarşısında yeni bir reallıq yarandı. Pulemyotlarla və sürətli atəş açan artilleriya ilə təchiz edilmiş böyük orduların müdafiə etdiyi möhkəmləndirilmiş cəbhəni sürətli şəkildə yarmaq mümkün olmadı. 1914-cü ilin oktyabrından etibarən Qərb cəbhəsində hərəkətli müharibə tədricən səngər və mövqe müharibəsinə çevrildi. Alman komandanlığının əvvəlcədən ehtiyat etdiyi uzunmüddətli müharibə reallığa çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Private_of_World_War_I_forces_of_Germany.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyası Ordusunun sıravi əsgəri (1914–1918)]]

=== Qərb və Şərq cəbhələrində müharibə ===

1915-ci ildə Alman ordusunun Qərb cəbhəsində əsas fəaliyyəti müdafiə xarakteri aldı. Alman qoşunları səngər sistemində möhkəmlənərək müttəfiqlərin hücumlarını dəf etməyə çalışırdı. Şərq cəbhəsində isə vəziyyət fərqli idi. May ayında Tarnov–Qorlice əməliyyatından başlayaraq Rusiya ordusu geri çəkilməyə məcbur edildi. Buna baxmayaraq, Şərq cəbhəsinin nəhəng coğrafi ölçüləri və zəif nəqliyyat infrastrukturu burada Qərbdəki kimi fasiləsiz səngər xəttinin yaranmasına imkan vermirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Das_Deutsche_Heer_-_Feldküche._Essenausgeben.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi dövründə alman qoşunlarının maddi-texniki təchizatı və məişəti: Səhra mətbəxi (Feldküche) önündə əsgərlər (XX əsrin əvvəllərinə aid təsviri poçt kartı)]]

Alman ordusu Şərqdə böyük məsafələrə baxmayaraq əhəmiyyətli ərazilər əldə etdi, lakin Rusiya ordusunu qısa müddətdə tamamilə məhv etmək mümkün olmadı. Nəticədə Şərq cəbhəsində manevr döyüşləri ilə mövqe müharibəsi bir-birini əvəz edirdi. Müharibənin ilk ilində Avstriya-Macarıstan ordusunun ağır itkilər verməsi Alman ordusunun Mərkəzi dövlətlər koalisiyasında aparıcı hərbi tərəfdaş mövqeyinə yüksəlməsinə səbəb oldu. Alman birlikləri [[Avstriya-Macarıstan]] cəbhəsində getdikcə daha çox dayaq qüvvəsi kimi istifadə edilir, Alman Ali Komandanlığı isə əməliyyat planlaşdırmasına daha böyük təsir göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Müharibə Departamentinin müharibədən sonra hazırladığı 251 Alman diviziyasının tarixçəsi Alman ordusunun eyni diviziyalarının müxtəlif cəbhələr arasında necə hərəkət etdiyini də göstərir. Məsələn, 1-ci diviziya müharibənin əvvəlində Şərq cəbhəsində Şərqi Prussiya əməliyyatlarında, o cümlədən Tannenberq döyüşündə iştirak etmiş, daha sonra 1914-cü ilin sonunda Bzura–Ravka istiqamətinə, 1915-ci ildə isə Karpatlar və Dnestr istiqamətinə göndərilmişdi. 1916-cı ildə həmin diviziya Qərb cəbhəsinə keçirilərək Verdun döyüşlərində iştirak etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=30–32
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Verdun və 1916-cı ilin tükəndirici döyüşləri ===
[[Fayl:Verdun_15_03_1914_Toter_Mann_296.jpg|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsi: Verden yaxınlığında alman qoşunlarının hücum anı (1916)]]

1916-cı ilin fevralında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən genişmiqyaslı hücuma keçdi. [[Verdun döyüşü]] Alman ordusunun mövqe müharibəsinin şərtləri daxilində taktiki imkanlarını təkmilləşdirməyə və böyük miqdarda canlı qüvvə ilə material toplamağa əsaslanan mübarizəsinin ən mühüm nümunələrindən biri oldu. Lakin 1916-cı ilin böyük tükəndirici döyüşləri Alman ordusunun canlı qüvvəsini və maddi resurslarını ciddi şəkildə azaltdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Verdun döyüşlərində Alman birliklərinin itkiləri ayrı-ayrı diviziyaların tarixçələrində də əks olunur. Məsələn, [[ABŞ Müharibə Departamentinin]] məlumatına görə, Alp korpusu 1916-cı ilin iyununda Verdun yaxınlığında, Vaux qalasının şimalında və Fleury ətrafında döyüşlərdə iştirak etmiş, müxtəlif hücumlar zamanı piyadalarının 71 faizini itirdikdən sonra avqustda Argonnaya çəkilmişdi.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=United States War Department, General Staff
 |title=Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914–1918)
 |publisher=Government Printing Office
 |year=1920
 |pages=8–11
 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/55620/pg55620-images.html
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The_Battle_of_St_Eloi,_March-April_1916._German_Prisoners_of_War_(IWM_Q_496).jpg|thumb|alt=Şəkil|1916-cı ildə Britaniya &quot;Northumberland Fusiliers&quot; və &quot;Royal Fusiliers&quot; alayları tərəfindən əsir götürülən alman hərbi qulluqçuları]]

1916-cı ilin döyüşləri Alman ordusunun əvvəlki hücum üsullarının ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Somma döyüşünün başlanmasına qədər müdafiənin əsas qüvvələrinin səngərin ilk xəttində sıx yerləşdirilməsi geniş yayılmış taktika idi. Ağır itkilərdən sonra Alman komandanlığı müdafiə qüvvələrinin bir hissəsini arxada yerləşdirməyə və hücum edən düşmənə qarşı ehtiyatlardan istifadə etməyə başladı. 1917-ci ildə bu yanaşma daha elastik müdafiə sisteminə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni taktika və sənaye müharibəsi ===

[[Fayl:Bundesarchiv_Bild_146-1970-047-37,_Munitionsfabrik.jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın hərbi sənaye müəssisələrindən birində 250 mm-lik minomyotların (Minenwerfer) və artilleriya mərmilərinin istehsal prosesi (1916-cı il, Bundesarchiv)]]

Müharibənin uzanması Alman ordusunu döyüş üsullarını dəyişdirməyə məcbur etdi. Alman komandanlığı əvvəlki dövrdən gələn &quot;Auftragstaktik&quot; — direktiv komandanlıq — prinsipini və müxtəlif qoşun növlərinin birgə istifadəsinə əsaslanan taktikanı inkişaf etdirdi. Səngər müharibəsi şəraitində müdafiə sistemi tək bir səngər xəttindən dərinlikdə yerləşən möhkəmləndirilmiş müdafiə zonasına çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ildə Alman piyada diviziyasında 72 sahə artilleriyası qurğusu və 24 ağır pulemyot olduğu halda, 1918-ci ildə eyni səviyyəli diviziyada 36 sahə topu, 12 ağır top, 18 yüngül və orta minaatan, 108 ağır və 180 yüngül pulemyot mövcud idi. Bu dəyişiklik müharibənin gedişində atəş gücünün və müdafiənin dərinliyinin nə qədər artdığını göstərirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:RoteBaron.JPG|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperiyası Ordusunun Hərbi Hava Qüvvələrinə (Luftstreitkräfte) aid məşhur &quot;Fokker Dr.I&quot; üçqanadlı qırıcı təyyarəsinin bərpa edilmiş modeli]]

Alman ordusu 1915-ci ilin əvvəlindən kimyəvi silahlardan da istifadə etməyə başladı və onlar səngər müharibəsinin sonrakı mərhələlərində mühüm yer tutdu. Rabitə və kəşfiyyat vasitələrinin əhəmiyyəti də sürətlə artdı: radio, telefon, xəritəçəkmə, hava fotoqrafiyası və siqnal kəşfiyyatı genişmiqyaslı əməliyyatların idarə edilməsində mühüm vasitələrə çevrildi. Hava qüvvələri əvvəlcə əsasən kəşfiyyat məqsədi daşısa da, müharibə ərzində düşmən aviasiyası ilə döyüşən, quru qoşunlarını dəstəkləyən və cəbhə xəttindən kənardakı obyektlərə zərbələr endirən döyüş qüvvəsinə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tanklar sahəsində isə Almaniya daha gec reaksiya verdi. Alman komandanlığı tankların əhəmiyyətini xüsusilə 1916-cı ilin sentyabrında Britaniya tanklarının döyüş meydanında görünməsindən sonra daha aydın şəkildə dərk etməyə başladı. Lakin bu gecikmə Almaniyanın müharibənin sonuna qədər tank texnologiyasındakı fərqi tam aradan qaldıra bilməməsi ilə nəticələndi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:German_captured_tank.png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Almaniya Ordusu tərəfindən qənimət götürülərək (Beutepanzer) istifadə edilən, sonradan Fransanın Reyms şəhərindəki La-Pompell fortu yaxınlığında ələ keçirilmiş Britaniya Mark IV tankı]]

=== 1917-ci il: Şərqdə dönüş, Qərbdə müdafiə ===

1916-cı ilin ağır itkilərindən sonra Alman Ali Ordu Komandanlığı 1917-ci ildə Qərb cəbhəsində daha müdafiə xarakterli strategiyaya keçdi. Alman ordusu Fransadakı mövqelərini daha əlverişli müdafiə xəttinə çəkərək Siegfried xəttinə keçdi və bununla Qərb cəbhəsində daha bir il davam gətirməyə çalışdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Şərq cəbhəsində isə 1917-ci ilin sonlarında vəziyyət Almaniya üçün daha əlverişli oldu. Rusiya ordusunun 1917-ci ilin payızında dağılması Almaniyaya qüvvələrinin bir hissəsini Şərqdən Qərbə keçirmək imkanı verdi. [[Bolşevik]] hökumətinin sülh müqaviləsi imzalamaqdan əvvəl döyüşləri yenidən davam etdirməsi Alman qoşunlarının Baltikyanı ərazilərə və Ukraynanın dərinliklərinə doğru hərəkət etməsinə səbəb oldu. Bununla belə, Alman komandanlığı Rusiyadan azad olan əhəmiyyətli qüvvələri Belçika və Fransaya köçürə bildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu qüvvələrin Qərbə keçirilməsi Alman Ali Komandanlığına ABŞ qoşunları tam gücü ilə cəbhəyə çatmazdan əvvəl son böyük hücuma keçmək imkanı yaratdı. Beləliklə, Şərq cəbhəsində Rusiyanın müharibədən çıxması Almaniya üçün mühüm strateji üstünlük yaratsa da, bu üstünlük müharibənin ümumi gedişini dəyişdirmək üçün yalnız məhdud zaman pəncərəsi açdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Jewish_soldiers_at_military_Hanukkah_celebration_in_Russia_(4854032784).jpg|thumb|alt=Şəkil|Birinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində xidmət edən yəhudi mənşəli alman əsgərləri Xanuka bayramı zamanı (1916-cı il, Leo Baeck İnstitutunun arxiv fotosu)]]

=== 1918-ci il: son hücum və süqut ===

1917–1918-ci ilin qışında Alman ordusu Qərb cəbhəsində yenidən hücum əməliyyatlarına hazırlaşdırıldı. Qoşunlar bərpa və intensiv təlim proqramından keçirildi. Yeni hücum taktikasının əsasını əməliyyat sürprizi, hücum dəstələrinin daha kiçik və çevik formada istifadəsi, xüsusi hazırlıq keçmiş hücum dəstələrinin — &quot;Sturmtruppen&quot; — tətbiqi və ilkin uzunmüddətli artilleriya hazırlığı əvəzinə daha dəqiq hesablanmış atəş planları təşkil edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

21 mart–18 iyul 1918-ci il arasında Alman ordusu Fransada bir sıra hücumlar həyata keçirdi. Bu hücumlar bəzi istiqamətlərdə cəbhəni 60 kilometrədək irəli çəkdi və Alman qoşunları Amyen və Şato-Tyerri istiqamətlərinə qədər çatdı. Lakin hücumların sürəti sonradan onların özünə qarşı işləməyə başladı: əməliyyatların quruluşu getdikcə əlverişsizləşdi, müdafiə olunan tərəf qüvvələrini yenidən təşkil etdi, Alman ordusu ağır itkilər verdi və irəliləyən birliklər öz logistika imkanlarını qabaqladılar.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

İyulun ortalarından etibarən vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Alman hücumlarının dayanması və müttəfiqlərin əks-hücuma keçməsi müharibənin təşəbbüsünü Alman ordusunun əlindən aldı. Sonrakı aylarda Alman birlikləri fasiləsiz geri çəkilməyə başladı və bu geriçəkilmə noyabrın əvvəlində atəşkəsə qədər davam etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

1918-ci ilin son dörd ayında ordunun döyüş qabiliyyəti və əsgərlərin fiziki və mənəvi dayanıqlığı sürətlə zəiflədi. Bunun səbəbləri arasında yaz hücumunda verilmiş ağır itkilər, təlim keçmiş əvəzedici qüvvələrin çatışmazlığı, düşmənin artan üstünlüyü və ordunun daxilində yaranan böhranlar vardı. Yaz hücumunun təbliğatda müharibənin son həlledici zərbəsi kimi təqdim edilməsi, lakin qələbənin əldə olunmaması əsgərlər arasında məyusluq və şübhəni daha da artırdı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noyabrın 11-də döyüşlər dayandırıldıqda Alman ordusunun hissələri hələ də Fransa, [[Belçika]] və Rusiyanın müxtəlif ərazilərində yerləşirdi. Lakin ordunun struktur bütövlüyü ciddi şəkildə pozulmuşdu və onun döyüş qabiliyyəti əvvəlki səviyyədə deyildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== İtkilər və müharibənin orduya təsiri ===
[[Fayl:WWI_German_corpses_(35255592282).png|thumb|alt=Şəkil|I Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsindəki döyüşlər zamanı alman ordusunun canlı qüvvə itkiləri (səngərdə həlak olmuş hərbçilər)]]

[[Birinci Dünya müharibəsi]] Almaniya İmperator Ordusunun canlı qüvvəsini və maddi imkanlarını son dərəcə ağır şəkildə tükətdi. 1914–1918-ci illərdə Almaniyanın silahlı qüvvələrində ümumilikdə 13,67 milyon nəfər xidmət etmişdi. Müharibə nəticəsində 2 036 897 hərbçi həlak olmuş və ya yaralarından sonradan ölmüşdü; bunların 2 000 876-sı quru ordusunun şəxsi heyətinə aid idi. Bundan başqa, rəsmi statistikaya görə, 4 215 662 yaralanma hadisəsi qeydə alınmış və təxminən bir milyon alman hərbçisi əsir düşmüşdü.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bu itkilər yalnız cəbhədəki döyüşlərin nəticəsi deyildi. Alman ordusunun müharibə ərzində işğal olunmuş ərazilərdə də geniş funksiyaları vardı. [[Belçika]], [[Fransa]], [[Lüksemburq]], [[Rusiya]] və [[Rumıniyada]] ordu böyük ərazilərin təhlükəsizliyini təmin edir, onların idarə olunmasında iştirak edir və Almaniyanın müharibə səylərinin maraqları naminə iqtisadi resurslardan istifadə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

Beləliklə, Almaniya İmperator Ordusunun Birinci Dünya müharibəsindəki rolu yalnız ayrı-ayrı döyüşlərdə iştirak etməklə məhdudlaşmadı. Ordu müharibənin əvvəlində Almaniyanın sürətli qələbə strategiyasının əsas aləti oldu, Marna və Tannenberq kimi əməliyyatlarla müharibənin ilk mərhələsinin gedişinə təsir göstərdi, daha sonra Qərbdə uzunmüddətli səngər müharibəsinə uyğunlaşdı, Şərq cəbhəsində geniş manevr əməliyyatları apardı və 1916–1918-ci illərdə taktikasını köklü şəkildə dəyişdirdi. Lakin müharibənin uzanması, ağır itkilər, resursların tükənməsi və 1918-ci ildə müttəfiqlərin artan maddi və canlı qüvvə üstünlüyü ordunun son nəticədə davamlı geri çəkilməsinə və imperiyanın müharibəni uduzmasına gətirib çıxardı.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:A_dead_German_soldier_in_a_shell_hole_on_the_Western_Front,_World_War_I_(21699172801).jpg|thumb|alt=Şəkil|Qərb cəbhəsində alman itkiləri:  Ərazidə həlak olmuş alman əsgərinin arxiv fotosu (1918-ci il)]]

Müharibə Alman ordusunun özünün də dəyişməsinə səbəb oldu. 1914–1918-ci illərin təcrübəsi direktiv komandanlıq və birləşmiş qoşun növlərinin tətbiqi kimi prinsiplərin effektivliyini göstərdi və bu hərbi təcrübə Alman silahlı qüvvələrinin sonrakı inkişafına uzun müddət təsir etdi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Pöhlmann
 |first=Markus
 |title=Warfare 1914–1918 (Germany)
 |work=1914–1918-online: International Encyclopedia of the First World War
 |publisher=Freie Universität Berlin
 |date=8 October 2014
 |url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/warfare-1914-1918-germany/
 |access-date=14 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə münasibətlər ===
[[Fayl:Postkarte_Kaiserliche_Marine_um_1890.jpg|thumb|alt=Şəkil|İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələrinə (Kaiserliche Marine) aid XIX əsrin sonlarına aid bədii poçt kartçası]]

Almaniya İmperator Hərbi Dəniz Qüvvələri [[Kaiserliche Marine]] Almaniya İmperiyası Ordusunun tərkibinə daxil deyildi. Ordu konfederativ krallıqların qoşunlarından ibarət olduğu halda, Dəniz Qüvvələri birbaşa İmperatora tabe olan vahid və müstəqil hərbi-dəniz qurumu idi.
[[Fayl:Flag-of-the-imperial-german-naval-office-1889-1918-v0-thc7dbeszl3b1.png|thumb|alt=Şəkil|Almaniya İmperatorluq Dəniz Nazirliyinin (Reichsmarineamt) rəsmi bayrağı (1889–1918-ci illər)]]

==Həmçinin bax==
[[Birinci Dünya Müharibəsi]]

[[Prussiya]]

==İstinadlar==


[[Kateqoriya:Almaniya Silahlı Qüvvələri]]</text>
      <sha1>86frqclsqhydw22muf9o4t0xvb7zkwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çongyeçon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628719</id>
    <revision>
      <id>9037300</id>
      <parentid>5140109</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1277" sha1="bqa005jj3p4b3514nxqqfzcprkptgbc" xml:space="preserve">{{Çay}}
'''Çongyeçon''' — [[Cənubi Koreya]]nın [[Seul]] şəhərində yerləşən çay olaraq, Han çayı su sisteminə aiddir və Cunqnanqçonun bir qoludur. Mənbəyi Jongno-gu 'Cheongun-dongda yerləşən Baekundong vadisidir. Cənuba axan Samiteong'un petite kombinatı qaldırdığı ifadə edildi. Buradan şərqə dönərək, Seulun ənənəvi şəhərini keçin və Hanyang Universiteti Seul Kampüsünün yanında Jungnangcheon'a axın.

Mənbədən ölçülən əsas axının uzunluğu 10.92-dir. km, su hövzəsi sahəsi 50.96 km² və ya 2.50 Baekdong Vadisinin kənarından başqa Km hissəsi [[Koreya Yaponiyanın hakimiyyəti altında|Yapon müstəmləkə hakimiyyətindən]] bəri tamamilə aşdı [[Koreya Yaponiyanın hakimiyyəti altında|və]] çayın funksiyasını effektiv itirərək digər istifadələrə yönəldildi. Hal hazırda çay Seulun ortasındakı Cheonggye Plazadan gündə 40.000 [[Kub metr|kubmetr]] süni şəkildə axıdılması şəklində saxlanılır.

Mənşə vadisi Seul Böyükşəhər Şəhərinin bir abidəsi olaraq təyin olundu. Km hissəsindən Seul Müəssisələri Korporasiyasının nəzarəti altında park kimi istifadə olunur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Cənubi Koreya çayları]]</text>
      <sha1>bqa005jj3p4b3514nxqqfzcprkptgbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>M1 şossesi (Azərbaycan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630713</id>
    <revision>
      <id>9037305</id>
      <parentid>5152795</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1459" sha1="n6lv14nhroo7fqjhyjgm3yiyamxq1kr" xml:space="preserve">{{Yol|Tipi=avtomobil|Adı=M1 şossesi|Nömrə=|Təsvir=M1-AZ.png|Xəritə=|Xəritənin ölçüsü=240px|Xəritənin adı=|Ölkə=Azərbaycan|Başlayır={{bayraq|Azərbaycan}} [[Samur]]|Bitir={{bayraq|Azərbaycan}} [[Bakı]]|Sahibi=|Operatoru=|Podratçılar=|Tərəfdaşlar=|İstismar ili=|Tikilmə ili=|Uzunluğu=203|Eni=&lt;!--avtomagistral üçün--&gt;|Örtüyü=&lt;!--avtomagistral üçün--&gt;|Təkər oxu=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Şpalları=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Sürət=&lt;!--km/saat; gəmi üçün düyün--&gt;|Yükdaşıma=|Sərnişindaşıma=|Stansiyaları=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Limanları=&lt;!--su yolu üçün--&gt;|Vəziyyəti=|Sayt=|Yer xəritəsi qeydləri=&lt;!--Yer xəritəsi və kordinat qeydləri göstərmək üçündür və müvafiq {{tl|Yer xəritəsi}} şablonundan istifadə etməklə qurulur.--&gt;}}

'''M1 şossesi''' — [[Azərbaycan]]nın [[Xəzər dənizi]] boyu-liknca keçən 203 km (126 mil) uzun bir avtomobil yoludur. Marşrut Rusiya sərhədindən Bakıya qədər uzanır. Bakı yaxınlığında yol magistral yoldur. Bütün marşrut E119 Avropa marşrutu və [[AH8 Asiya marşrutu|AH8 Asiya]] magistral yolunun bir hissəsidir&lt;ref&gt;{{google maps |url= https://www.google.co.uk/maps/place/M1,+Azerbaijan/@41.139912,48.5128991,9z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x4037d0dfcda9553f:0x64c60728dba4c5f2!8m2!3d41.1402356!4d49.0733344 |access-date = 2 March 2017 }}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Azərbaycan yolları]]</text>
      <sha1>n6lv14nhroo7fqjhyjgm3yiyamxq1kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>M8 şossesi (Azərbaycan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630715</id>
    <revision>
      <id>9037304</id>
      <parentid>5152808</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="o0dmxfvubq7wziry7vklrxmohkqmoyo" xml:space="preserve">{{Yol|Tipi=avtomobil|Adı=M8 şossesi|Nömrə=|Təsvir=M8-AZ.png|Xəritə=|Xəritənin ölçüsü=240px|Xəritənin adı=|Ölkə=Azərbaycan|Başlayır={{bayraq|Azərbaycan}} [[Naxçıvan]]|Bitir={{bayraq|Azərbaycan}} [[Ordubad]]|Sahibi=|Operatoru=|Podratçılar=|Tərəfdaşlar=|İstismar ili=|Tikilmə ili=|Uzunluğu=89|Eni=&lt;!--avtomagistral üçün--&gt;|Örtüyü=&lt;!--avtomagistral üçün--&gt;|Təkər oxu=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Şpalları=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Sürət=&lt;!--km/saat; gəmi üçün düyün--&gt;|Yükdaşıma=|Sərnişindaşıma=|Stansiyaları=&lt;!--dəmiryolu üçün--&gt;|Limanları=&lt;!--su yolu üçün--&gt;|Vəziyyəti=|Sayt=|Yer xəritəsi qeydləri=&lt;!--Yer xəritəsi və kordinat qeydləri göstərmək üçündür və müvafiq {{tl|Yer xəritəsi}} şablonundan istifadə etməklə qurulur.--&gt;}}

'''M8 şossesi''' — [[Azərbaycan]]nın [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] ərazisindən keçən 89 km (55 mil) avtomobil yolu. Marşrut Naxçıvan şəhərində başlayır və cənub-şərqdə Ermənistanla qapalı sərhədə qədər uzanır. Yol [[Ermənistan]]da E002 olaraq yaxınlıqdakı M2 magistralına 6.5 km (4.0 mil) qədər davam edir.

== Mənbə ==
* [http://www.wegenwiki.nl/M8_(Azerbeidzjan) Weitere Informationen auf wegenwiki.nl]
[[Kateqoriya:Azərbaycan yolları]]</text>
      <sha1>o0dmxfvubq7wziry7vklrxmohkqmoyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taurida vilayəti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635421</id>
    <revision>
      <id>9037402</id>
      <parentid>5852201</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="kxh91anxvm3jreq06uf39ntopxdydoc" xml:space="preserve">{{Rusiya İmperiyasının inzibati vahidi
 |adı                = Taurida vilayəti
 |orijinal adı       = Таврическая область
 |şəkil              = Map of Taurida Oblast 1792 (small atlas).jpg
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |gerb               = Герб Таврической области 1784 crop.png
  |gerbin ölçüsü     = 
 |bayraq             = 
  |bayrağın ölçüsü   = 
 |ölkə               = [[Rusiya imperiyası]] 
 |status             = 
 |mərkəz             = [[Simferopol]]
 |yaradılıb          = 1784
 |ləğv edilib        = 23 dekabr 1796
 |əvvəlki adı        = 
 |etnik tərkib       = 
 |dil                = 
 |əhali              = 
 |siyahıyaalma ili   = 
 |əhalinin sıxlığı   = 
 |sahəsi             = 
 |xəritə             = 
  |xəritənin ölçüsü  = 
 |xəritə2            = 
  |xəritənin ölçüsü2 = 
 |əvvəlki            = 
  |ə1                = 
  |ə2                = 
 |sonrakı            = 
  |s1                = 
  |s2                = 
 |vikianbar          = 
|}}
'''Taurida vilayəti''' — [[Rusiya imperiyası]]nın vilayəti.&lt;ref&gt;{{kitab3 
 | müəllif     = Гржибовская
 | başlıq      = Административно-территориальные преобразования в Крыму. 1783—1998
 | link        = 
 | cavabdeh    = 
 | yer         = 
 | nəşriyyat   = 
 | il          = 1999
 | cild        = 
 | səhifə      = 117
 | səhifələr   = 464
 | isbn        = 966-7503-22-4
 | doi         = 
 | ref         = 
}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Taurida vilayəti 1783-cü ildə [[Krım xanlığı]] torpaqlarında qurulmuşdur. 1796-cı ildə Novorossiya qubernatorluğuna birləşdirilmişdir.

Vilayət rəsmi olaraq 13 fevral 1784-cü ildə [[II Yekaterina]] tərəfindən imzalanaraq [[Rusiya imperiyası]]nın ərazisinə birləşdirilmişdir. Elə həmin il vilayətin idarə mərkəzi [[Simferopol]] şəhəri elan edildi. 1784-cü ilə kimi vilayətin idarə mərkəzi [[Qarasuvbazar]] şəhəri idi.

12 dekabr 1796-cı ildə vilayət ləğv edilərək ərazisi iki mahala Simferopol və Perekop mahallarında bölündü.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://ic.vc/simf/history/istoricheskaya_spravka_simferopolya.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160304120135/http://ic.vc/simf/history/istoricheskaya_spravka_simferopolya.html
 |archivedate = 4 mart 2016 
 |title       = Историческая справка Симферополя
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = 
 |accessdate  =
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt; Novorossiya qubernatorluğuna keçdi.

== İnzibati quruluşu ==
Vilayət 7 mahala bölünürdü.

* Dnieper mahalı — inzibati mərkəzi [[Oleşki]]
* Levkopol mahalı — inzibati mərkəzi [[Feodosiya]]
* Melitopol mahalı — inzibati mərkəzi [[Melitopol]] (1791-ci ildən Böyük Tokmakda)
* Perekop mahalı — inzibati mərkəzi [[Or Qapı]]
* Tmutarakan mahalı — inzibati mərkəzi Phanaqoriya
* Simferopol mahalı — inzibati mərkəzi [[Simferopol]]
* [[Evpatoriya]] mahalı — inzibati mərkəzi [[Evpatoriya]]

1787-ci ildə Levkopol mahalının adı Feodosiya mahalı olaraq dəyişdirildi.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://library.chersonesos.org/showtome.php?tome_code=6&amp;section_code=1
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20200618114234/http://library.chersonesos.org/showtome.php?tome_code=6&amp;section_code=1
 |archivedate = 18 iyun 2020
 |title       = Ордера кн. Потемкина на 1787-й год
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = chersonesos.org
 |accessdate  =
 |language    = 
}}&lt;/ref&gt; 1791-ci ildə Melitopol mahalının inzibati mərkəzi Böyük Tokmaka köçürüldü.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Rusiya imperiyasının vilayətləri]]</text>
      <sha1>kxh91anxvm3jreq06uf39ntopxdydoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şarl Emil Blanşar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637679</id>
    <revision>
      <id>9037308</id>
      <parentid>5202766</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="23y2kl7kjivudx7abcrz2dratebb2mj" xml:space="preserve">{{Alim}}
{{Təsnifatçı
| Zooloq               = Blanchard
| wikispecies          = Charles Émile Blanchard
| Vikianbar            = Émile Blanchard
}}

'''Şarl Emil Blanşar''' ({{lang-fr|Charles Émile Blanchard}}; {{DVTY}}) — Fransa zooloqu və entomoloqu.

== Əsərləri ==
* ''Histoire naturelle des insectes orthoptères, neuroptères, etc.'' (1840)
* ''Histoire des insectes'' (1845)
* ''L’organisation du règne animal'' (38 Aufsätze, 1851–1864)
* ''Zoologie agricole'' (1854–1856) Diese Arbeit ist bemerkenswert, da sie sehr präzise die Schädlinge darstellt. Das Werk wurde durch seinen Vater bebildert.
* ''Preuve de la formation récente de la Méditerranee'', (in ''Comptes rendus des Sciences'', 1881)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>23y2kl7kjivudx7abcrz2dratebb2mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nataliya Şubrtova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637894</id>
    <revision>
      <id>9037333</id>
      <parentid>5505299</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="iow0fl518ueh8xe266bkyuyzde4ykhb" xml:space="preserve">{{İdmançı
 |piktoqram        = 
 |adı              = 
 |orijinal adı     = 
 |doğum adı        = 
 |şəkil            = Visually_impaired_woman_number_1a.JPG
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 2013 dünya çempionatında Nataliya Şubrtova [[Henrieta Farkaşova]] ilə birlikdə
 |tam adı          = 
 |ləqəbi           = 
 |milliyyəti       = 
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |boyu             = 
 |çəkisi           = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |idman növü       = 
 |idman dərəcəsi   = 
 |ağırlıq dərəcəsi = 
 |məşqçisi         = 
 |komandası        = 
 |bacarıqları      = 
 |hərbi rütbəsi    = 
 |təhsili          = 
 |ixtisası         = 
 |karyera illəri   = 
 |medalları        = {{MedalÖlkə|{{SVK}}}}
{{OO-idman|[[Dağ-xizək idmanı]]}}
{{Turnir|[[Paralimpiya Oyunları]]}}
{{Qızılmedal|[[2010 Qış Paralimpiya Oyunları|2010 Vankuver]]|Super-G, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2010 Vankuver|Super kombinasiya, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2010 Vankuver|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2014 Qış Paralimpiya Oyunları|2014 Soçi]]|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2014 Soçi|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2018 Qış Paralimpiya Oyunları|2018 Pxençxan]]|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2018 Pxençxan|Super-G, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2018 Pxençxan|Super kombinasiya, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2018 Pxençxan|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Gümüşmedal|2010 Vankuver|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Gümüşmedal|2018 Pxençxan|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Bürüncmedal|2014 Soçi|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Turnir|[[Dağ-xizək idmanı üzrə Dünya Para Çempionatı]]}}
{{Qızılmedal|[[2009 Dağ-xizək idmanı Dünya Para Çempionatı|2009 Pxençxan]]|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2009 Pxençxan|Super-G, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2011 Dağ-xizək idmanı Dünya Para Çempionatı|2011 Sestriere]]|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2011 Sestriere|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2011 Sestriere|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2011 Sestriere|Super kombinasiya, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2013 Dağ-xizək idmanı Dünya Para Çempionatı|2013 La Molina]]|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2013 La Molina|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2013 La Molina|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2017 World Para Dağ-xizək idmanı Championships|2017 Tarvisio]]|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2017 Tarvisio|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2017 Tarvisio|Super-G, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2017 Tarvisio|Super kombinasiya, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|[[2019 World Para Dağ-xizək idmanı Championships|2019 Kranska Qora]]|Nəhəng slalom, görmə əlilliyi}}
{{Qızılmedal|2019 Kranska Qora|Slalom, görmə əlilliyi}}
{{Gümüşmedal|2009 Pxençxan|Super kombinasiya, görmə əlilliyi}}
{{Gümüşmedal|2017 Tarvisio|Sürətli eniş, görmə əlilliyi}}
{{Bürüncmedal|2011 Sestriere|Komanda yarışı}}
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
 |yeniləmə         = 
}}

'''Nataliya Şubrtova''' ({{Dil-sk|Natália Šubrtová}}; {{DVTY}}) — Slovakiya xizəkçisi, Paralimpiya Oyunlarında lider; Qış Paralimpiya Oyunlarının doqquz qat çempionu.

== Həyatı ==
Martin şəhərində yaşamış və orada orta məktəbi bitirmişdir. [[Matey Bel Universiteti|Matey Bel Universitetinin]] məzunu və beynəlxalq əlaqələr ixtisasını bitirmişdir. Peşəkar xizəkçidir, 2010-cu ildən bəri Paralimpiya yarışlarında paralimpiya xizəkçisi [[Henrieta Farkaşova|Henrieta Farkaşovanın]] yönəldicisi olaraq yarışır və onunla birlikdə Vankuverdə üç qızıl və bir gümüş medalı qazanmışdır. Soçidə keçirilən yarışlarda üç medal (iki qızıl və bir bürünc), Vankuverdə isə beş medal (dörd qızıl və bir gümüş) qazanmışdır.

Böyük bacısı və kiçik qardaşı var. İngilis, ispan və portuqal dillərində danışır. Kitab oxumağı və səyahət etməyi sevir.

== Xarici keçidlər ==
* [https://zena.sme.sk/c/5406278/natalia-subrtova-vzdy-som-bola-hyperaktivnym-dietatom.html Natália Šubrtová: Vždy som bola hyperaktívnym dieťaťom]{{ref-sk}}</text>
      <sha1>iow0fl518ueh8xe266bkyuyzde4ykhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637955</id>
    <revision>
      <id>9037309</id>
      <parentid>5205049</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="7yr4qoff7bw3fn2zvynj6xb17fq121t" xml:space="preserve">{{Mükafat
 |Adı           = Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı
 |Orijinal adı  = Азәрбајҹан ССР әмәкдар ихтирачысы
 |Şəkil         = Honored inventor of the Azerbaijan SSR.png
 |Şəklin ölçüsü = 130px
 |Şəklin izahı  = Fəxri adın döş nişanı
 |Ölkə          = {{AzSSR}}
 |Tip           = [[fəxri ad]]
 |Kimə verilir  = ixtiraların müəlliflərinə və ixtiraçılığın inkişafında xidməti olan şəxslərə
 |Status        = verilmir
 |Təsis tarixi  = 9 oktyabr 1959
 |İlk təltif    = 
 |İlk laureat   = 
 |Son təltif    = 
}}

'''Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı''' ({{Dil-az-Cyrl|Азәрбајҹан ССР әмәкдар ихтирачысы}}) — 9 oktyabr 1959-cu ildə təsis edilmiş fəxri ad. Azərbaycan SSR-in xalq təsərrüfatında, texnikanın tərəqqisində xüsusilə böyük rol oynayan, həyata keçirilmiş ixtiraların müəlliflərinə, habelə ixtiraçılığın inkişafında və ixtiraların həyata keçirilməsində xüsusi böyük xidməti olan şəxslərə verilirdi.&lt;ref&gt;{{harvcolnb|Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси|1963|loc=316}}&lt;/ref&gt;

== Əsasnaməsi ==
Fəxri ad Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatının bütün sahələrində və ölkənin müdafiəsi uğrunda texnikanın tərəqqisində böyük əhəmiyyəti olan ixtiraçılar hərəkatını genişləndirmək məqsədilə müəyyən edilmişdir.{{qeyd|&quot;Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı&quot; və &quot;Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi&quot; fəxri adlarının müəyyən edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1959-cu il 9 oktyabr tarixli Fərmanı&lt;ref name=&quot;doqquz&quot;&gt;{{harvcolnb|Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси|1963|loc=319–320}}&lt;/ref&gt;}} Fəxri ada layiq görülən şəxslərə qızıl döş nişanı verilirdi.{{qeyd|1961-ci il 1 aprel tarixli Fərmanla edilmiş dəyişikliklərlə əlavə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;doqquz&quot;/&gt;}}

=== Döş nişanı ===
Fəxri adın döş nişanının nümunə və təsviri [[Azərbaycan SSR Ali Soveti]] Rəyasət Heyətinin 10 may 1960-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Qərarda döş nişanının təsviri aşağıdakı kimi verilmişdir:{{qeyd|&quot;Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı&quot; və &quot;Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi&quot; döş nişanlarının nümunə və təsvirinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1960-ci il 10 may tarixli Qərarı&lt;ref name=&quot;biriki&quot;&gt;{{harvcolnb|Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси|1963|loc=321–322}}&lt;/ref&gt;}}
{{Sitatın əvvəli}}
&quot;Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı&quot; döş nişanı diametri 26 mm düzgün dairə şəklindədir, nişanın o biri üzünün səthi hamardır. Döş nişanının üz tərəfi 0,6 mm enində nazik haşiyə ilə haşiyələnmişdir.{{pb}}
&quot;Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı&quot; sözləri qabarıq hərflərlə yazılmışdır. Nişanın sol tərəfində sallanmış dəfnə budağına dalğalı lent sarılmışdır. Budaq və lent qabarıq təsvir olunmuşdur. Döş nişanı qulp və halqa vasitəsilə 26 mm eni olan düzbucaqlı çərçivəyə birləşdirilir. Çərçivəyə eni 21 mm, hündürlüyü 11 mm olan muar lent çəkilmişdir. Lentin yanlarında 3,5 mm eni olan iki ağ zolaq vardır. Göy rəngli lentin ortasından uzununa 3,5 mm enində mavi zolaq keçir, ondan 1,5 mm aralı 0,2 mm enində iki nazik mavi zolaq keçir.{{pb}}
Döş nişanı tompakdandır, qızıl suyuna çəkilmişdir.{{qeyd|1961-ci il 1 aprel tarixli Fərmanla edilmiş redaktədə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;biriki&quot;/&gt;}}{{pb}}
Döş nişanı paltara sancaq vasitəsilə vurulur.
{{Sitatın sonu}}

=== Fəxri fərmanı ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;25 may 1960-cı il tarixli fəxri fərman&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Certificate_of_honor_of_the_honored_inventor_of_the_Azerbaijan_SSR_(front).jpg|&lt;small&gt;Üz qabığı&lt;/small&gt;
Certificate_of_honor_of_the_honored_inventor_of_the_Azerbaijan_SSR.jpg|&lt;small&gt;İç hissəsi&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

;Sənədlər
{{Qeyd siyahısı|2}}

== Ədəbiyyat ==
* {{cite book
 |title     = Азәрбајҹан ССР ганунлары вә Азәрбајҹан ССР Али Совети Рәјасәт Һеј'әтинин фәрманлары мәҹмуәси. 1938—1963-ҹү илләр
 |pages     = 558 сәһ.
 |date      = 1963
 |language  = az
 |location  = {{comment|Б.|Bakı}}
 |publisher = Азәрбајҹан ССР Али Советинин нәшри
 |ref       = {{harvid|Азәрбајҹан ССР ганунлары мәҹмуәси|1963}}
}}

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçılarının siyahısı]]
* [[Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi]]

[[Kateqoriya:Azərbaycan SSR fəxri adları]]</text>
      <sha1>7yr4qoff7bw3fn2zvynj6xb17fq121t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nəzarət kanartı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637995</id>
    <revision>
      <id>9037311</id>
      <parentid>5205559</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="2se7rg0yimctnrq4dja2855q7frwdww" xml:space="preserve">[[Fayl:typhoon f2 zj910 canard arp.jpg|thumb|center|[[Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri|RAF]]-a məxsus olan [[Eurofighter Typhoon|Tayfun F2]]-də bağlanmış vəziyyətdə olan nəzarət kanartı]]
'''Nəzarət kanardı''', [[kanart]] tipindəki [[təyyarə]]lərdə daşıma vəzifəsi icra etməyən kanart növüdür. Bu kanartlarda yalnız [[Təyyarənin uçuşa nəzarət səthləri|nəzarət səthləri]] vardır. Daşınmanın bölünməsi istənilmədiyi üçün onlar əsasən simmetrik [[aerofoil|qanad profilin]]ə malik olurlar. Nəqliyyatda rol oynamadıqlarına görə onların sahələri [[qanad|əsas qanadlara]] görə daha kiçik olur.

== Həmçinin bax ==
[[Daşıyıcı kanart]]
[[Kateqoriya:Uçuş aparatı konstruksiyaları]]
[[Kateqoriya:Aviasiya terminləri]]</text>
      <sha1>2se7rg0yimctnrq4dja2855q7frwdww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ardıcıl altı silindrli mühərrik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638434</id>
    <revision>
      <id>9037310</id>
      <parentid>5210072</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="0j6exp06kiq1mxzy4vi53p8ekcebrm8" xml:space="preserve">[[Fayl:M20B25 block.jpg|thumb|250px|sağ|[[Silindr başlığı]] çıxarılmış bir [[BMW]] M20B25 mühərriki, mühərrikin altı silindrində [[porşen]]lər görünür.]]

[[Fayl:Inline 6 Cylinder with firing order 1-5-3-6-2-4.gif|thumb|Ardıcıl altı silindrli mühərrik yanma əmrləri ilə birlikdə 1-5-3-6-2-4]]

Ardıcıl altı silindrli mühərrik (çox vaxt I6 və ya L6 kimi [[abreviatura|qısaldılır]]), eyni xəttdə altı silindrin hamısının yerləşdiyi [[daxili yanma mühərriki]] növüdür. Altı silindrli mühərriklərdə bir sıra yan-yana yerləşən altı silindr tək bir [[dirsəkli val]]ı döndərir. Maili formada quraşdırılmış ardıcıl altı silindrli mühərriklərə &quot;maili altı silindrlər&quot;də deyilir.

Ardıcıl altı sıra, həm əsas, həm də köməkçi mexaniki motor balansına malik ən sadə mühərrik yerləşdirməsidir və daha az silindrli mühərriklərdən daha az vibrasiya təmin edir.

== Həmçinin bax ==
* [[Ardıcıl dörd silindrli mühərrik]]
* [[Ardıcıl səkkiz silindrli mühərrik]]
[[Kateqoriya:Mühərriklər]]
[[Kateqoriya:Texnika]]
[[Kateqoriya:Daxili yanma mühərriki]]</text>
      <sha1>0j6exp06kiq1mxzy4vi53p8ekcebrm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rafael Haşımov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>664703</id>
    <revision>
      <id>9037383</id>
      <parentid>5518468</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4799" sha1="9jyerob7thtumbjmocmnr7zizmx0px6" xml:space="preserve">{{Rəssam
 |adı             = Rafael Haşımov
 |orijinal adı    = 
 |digər adları    = 
 |şəkil           = Rafael Hashimov.jpg
 |şəklin ölçüsü   = 
 |şəklin izahı    = 
 |doğum tarixi    = 28.01.1959
 |doğum yeri      = [[Mingəçevir]], [[Azərbaycan SSR]], [[SSRİ]]
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |vəfat səbəbi    = 
 |dəfn yeri       = 
 |vətəndaşlığı    = {{SSRİ}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 |milliyyəti      = 
 |fəaliyyəti      = [[rəssam|teatr rəssamı]]
 |təhsili         = [[Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi|Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi]],&lt;br&gt;[[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu]]
 |janrı           = 
 |stili           = 
 |tanınmış işləri = 
 |hamiləri        = 
 |tələbəsi        = 
 |təsirlənib      = 
 |təsir edib      = 
 |mükafatları     = {{Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı|2013}}&lt;br&gt;{{&quot;Tərəqqi&quot; medalı|2018}}
 |imzası          = 
 |imzanın eni     = 
 |imzanın izahı   = 
 |saytı           = 
 |vikimənbə       = 
 |vikianbar       = Rafael Hashimov
}}

'''Rafael Zeynal oğlu Haşımov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan teatr rəssamı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2013).

== Həyatı ==
Rafael Haşımov 28 yanvar 1959-cu ildə [[Mingəçevir]] şəhərində anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Mingəçevir şəhər 1 nömrəli orta məktəbi bitirmiş, 1976-cı ildə [[Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi]]nə daxil olmuşdur. 1979-cu ildə təhsilini yarımçıq qoyaraq [[Əfqanıstan Demokratik Respublikası]]na hərbi xidmətə yollanmışdır. 1981–1983-cü illərdə təhsilini davam etdirmiş, 1984-cü ildə Mirzəağa Əliyev adına [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutu]]na qəbul olunmuş, 1989-cu ildə buranı bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;mddt&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;med&quot;/&gt;

== Yaradıcılığı ==
Rafael Haşımov yaradıcılıq fəaliyyətinə 1990-cı ildə [[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]]nda quruluşçu rəssam kimi başlamışdır. 2000-ci ildən həmin teatrın baş rəssamıdır.&lt;ref name=&quot;mddt&quot;&gt;{{cite web |url=http://mddt.az/?page_id=519 |title=Bədii heyət — Baş rəssam Rafael Haşımov|website=mddt.az |publisher=[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]]|access-date=24 avqust 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200824135045/http://mddt.az/?page_id=519 |archive-date =24 avqust 2020 }}&lt;/ref&gt;

Teatrda fəaliyyət dövrü ərzində 100-dən artıq tamaşaya ([[Hüseyn Cavid|H. Cavidin]] &quot;Afət&quot;, [[Mehdi Hüseyn|M. Hüseynin]] &quot;Cavanşir&quot;, &quot;Şeyx Şamil&quot;, İ. Mərcanlının &quot;Xocalı notları&quot;, [[Tamara Vəliyeva|T. Vəliyevanın]] &quot;[[Mənim ağ göyərçinim]]&quot;, [[Cəlil Məmmədquluzadə|C. Məmmədquluzadənin]] &quot;[[Danabaş kəndinin müəllimi (komediya)|Danabaş kəndinin məktəbi]]&quot;, A. Mədətovun &quot;Aylı gecə&quot;, R. Rəhimlinin &quot;Gizli məhəbbət&quot; tamaşaları və s.) bədii tərtibat vermişdir. Quruluşçu rəssamı olduğu H. Cavidin &quot;Ana&quot; tamaşası 2003-cü ildə [[&quot;Qızıl Dərviş&quot; mükafatı]]na layiq görülmüşdür.&lt;ref name=&quot;med&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2019/mart/640831.htm |title=60 illik yubileyləri münasibətilə... |author= |date=20 mart 2019 |website= |publisher=[[Mədəniyyət (qəzet, Azərbaycan)|&quot;Mədəniyyət&quot; qəzeti]]|page= 5 |access-date=24 avqust 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200824135149/http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2019/mart/640831.htm |archive-date =24 avqust 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
* &quot;[[Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı]]&quot; fəxri adı — 25 iyun 2013&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/8529|title=Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website=[[president.az]]|date= 25 iyun 2013|access-date=24 avqust 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200824135239/https://president.az/articles/8529 |archive-date =24 avqust 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] — 16 oktyabr 2018&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/articles/30328|title=Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı əməkdaşlarının “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|website=[[president.az]]|date= 16 oktyabr 2018|access-date=24 avqust 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200824135415/https://president.az/articles/30328 |archive-date =24 avqust 2020 }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan rəssamları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı rəssamlar]]</text>
      <sha1>9jyerob7thtumbjmocmnr7zizmx0px6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Çıxış məlumatı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672816</id>
    <revision>
      <id>9037334</id>
      <parentid>5473719</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="kjfy99tla9n8zeg4bjtxf1eqp1dc72g" xml:space="preserve">[[Fayl:Books in Russian. Edition notice. img 002.jpg|right|thumb|200 px|]]
'''Çıxış məlumatı''' — biblioqrafik işlənməsi və statistik uçotu, habelə istehlakçının məlumatlandırılması üçün zəruri olan çap olunmuş nəşr haqqında məlumatlar&lt;ref&gt;Основные стандарты для современного книгоиздательского дела. — {{М.}} : Бук Чембэр Интернэшнл, 2008. — С. 458.&lt;/ref&gt;.

== Təsviri ==
Çıxış məlumatı başlıq səhifəsində yerləşir. Çıxış məlumatı kitabxanalarda, kitab evlərində kitabların düzəldilməsini və tapılmasını asanlaşdırır.

[[SSRİ]]-də son çıxış formatı GOST 7.4–77 və yenilənmiş versiyası GOST 7.4–86 idi. O dövrdə mürəkkəb bir kitab satışı indeks şifrəsi, başqaları ilə birlikdə izin bir elementi idi.

Rusiyada bu format əvvəlcə GOST 7.4–95 tərəfindən müəyyən edilmişdir.

1 yanvar 2007-ci ildən bəri, izin məzmunu və yeri GOST R 7.0.4–2006 &quot;SIBID. Nəşrlər. Çap. Ümumi tələblər və qeydiyyat qaydaları &quot;. GOST-a görə, nəticə:

* Beynəlxalq Standart Seriya Nömrəsi (ISSN);
* yerüstü məlumatlar;
* müəllifin adı (həmmüəlliflər);
* nəşrin adı;
* alt başlıq məlumatları;
* çıxış;
* tərcüməsi və ya yenidən çap olunduğu nəşr haqqında məlumat;
* təsnifat indeksləri (UDC və LBC);
* müəllif hüququ işarəsi;
* Beynəlxalq Standart Kitab Nömrəsi (ISBN);
* müəllif hüquqlarının qorunması işarəsi;
* həddən artıq məlumat;
* çıxış məlumatları.
Bundan əlavə, bir referat və ya bir referat, həmçinin bir izahatlı kartın düzeni nəşrə yerləşdirilə bilər.

1 sentyabr 2011-ci ildən bəri, məcburi standartlar siyahısına daxil olmayan bütün standartlar kimi kitab nəşri standartlarına uyğunluq könüllüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Kitab nəşrinin çıxış məlumatı}}

[[Kateqoriya:Çıxış məlumatı]]</text>
      <sha1>kjfy99tla9n8zeg4bjtxf1eqp1dc72g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura (İran)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674490</id>
    <revision>
      <id>9037137</id>
      <parentid>9015210</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6654" sha1="djfqdn02c61jrstzrgv8hlyds5fbs1y" xml:space="preserve">{{Qanunverici orqan}}

''' Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura''' ({{Dil-fa|شورای عالی امنیت ملی}}; ''[[Romanizasiya|Rom]]: Showrāye Āliye Amniyate Mellī''; ''[[Abreviatura|Abr]]: AMTŞ'') — [[İran İslam Respublikası]]nın milli təhlükəsizlik şurası. Şura milli maraqların və İslam inqilabının, ərazi bütövlüyünün və ölkənin milli suverenliyinin qorunması və dəstəklənməsi məqsədilə yaradılmışdır. Bu qurum 1989-cu ildə konstitusiyanın reviziyası zamanı yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Islamic Republic of Iran, The Supreme National Security Council (SNSC)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/Supreme-National-Security-Council.html |access-date=2020-10-02 |archive-date=2006-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061029233907/http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/Supreme-National-Security-Council.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Səlahiyyətləri ==
Şuranın vəzifələri [[İran İslam Respublikası Konstitusiyası]] ilə aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

# Liderin müəyyən etdiyi ümumi siyasətlər çərçivəsində ölkənin müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətlərinin müəyyənləşdirilməsi.
# Ümumi müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasətləri ilə əlaqəli siyasi fəaliyyət, kəşfiyyat, sosial, mədəni və iqtisadi sahələrin koordinasiyası.
# Daxili və xarici təhdidlərlə üzləşməmək üçün ölkənin maddi və intellektual ehtiyatlarından istifadə edilməsi.

== Tərkibi ==
Konstitusiyanın 176-cı maddəsinə əsasən Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şuraya [[İran Prezidenti|ölkə prezidenti]] sədrlik etməlidir.&lt;ref&gt;§·1 of Article 176&lt;/ref&gt; Prezident Ali Şuranın katibini seçir.&lt;ref&gt;[http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 ISNA — 08-15-2005-84/5/24 — سرويس: / سياسي / شماره خبر: 569141&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Wayback|url=http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 |date=20071024003006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024003006/http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-569141 |date=2007-10-24 }}&lt;/ref&gt; Şuranın qərarları [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] tərəfindən təsdiqləndikdən sonra qüvvəyə minir.&lt;ref&gt;§ 5 of Article 176&lt;/ref&gt; [[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]] və Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura xarici siyasətlə bağlı qəbul edilmiş qərarların başında durur.

== Nüvə siyasəti ==
Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şura ölkənin nüvə siyasətini hazırlayır. Şuranın formalaşdırdığı nüvə siyasətləri Ali Rəhbər tərəfindən təsdiqləndikdə qüvvəyə minir.&lt;ref&gt;Article 176&lt;/ref&gt; Ali Şuranın katibi nüvə danışıqları üçün məsuliyyətin [[Xarici İşlər Nazirliyi (İran)|Xarici İşlər Nazirliyinə]] həvalə olunduğu 5 sentyabr 2013-cü ilədək İranın nüvə danışıqları üzrə əsas nümayəndəsi idi.
&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iran's Rouhani shifts responsibility for nuclear talks|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23972772|accessdate=5 September 2013|newspaper=BBC|date=5 September 2013|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118225629/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23972772|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Katiblərin siyahısı ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; border-collapse: collapse&quot;
|-
!rowspan=2|№
!colspan=2|Katib
!colspan=2|Səlahiyyət müddəti
!rowspan=2|Siyasi mövqeyi
!rowspan=2|[[İran Prezidenti|Prezident]]
!rowspan=2|[[İranın Ali Rəhbəri|Ali Rəhbər]]
|-
!Katib
!Foto
!Səlahiyyətin başlanğıcı
!Səlahiyyətin sonu
|-
|rowspan=2|1
|rowspan=2|[[Həsən Ruhani]]
|rowspan=2|[[Fayl:Hassan Rouhani - September 14, 2002.png|80px]]
|rowspan=2|12 oktyabr 1989&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Chronology July 16, 1989–October 15, 1989 |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_winter-1990_44_1/page/114 |journal=Middle East Journal |date=Winter 1990 |volume=44 |issue=1 |page=114 |jstor=4328058}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|15 avqust 2005
|rowspan=2|Reformist
|[[Əkbər Haşimi Rəfsəncani]]
|rowspan=9|[[Əli Xamenei]]
|-
|[[Məhəmməd Xatəmi]]
|-
|2
|[[Əli Laricani]]
|[[Fayl:Msc 2007-Saturday, 11.00 - 13.00 Uhr-Zwez001 Impressionen-Redner Larijani.jpg|80px]]
|15 avqust 2005
|20 oktyabr 2007
|rowspan=2|Mühafizəkar
|rowspan=2|[[Mahmud Əhmədinejad]]
|-
|3
|[[Səid Cəlili]]
|[[Fayl:Saeed Jalili 2013b.jpg|80px]]
|20 oktyabr 2007
|10 sentyabr 2013
|-
|rowspan=2|4
|rowspan=2|[[Əli Şəmxani]]
|rowspan=2|[[Fayl:Ali Shamkhani by Tasnim 02.jpg|80px]]
|rowspan=2|10 sentyabr 2013
|rowspan=2|22 may 2023
|rowspan=2|Reformist
|[[Həsən Ruhani]]
|-
|[[İbrahim Rəisi]]
|-
|rowspan=2|5
|rowspan=2|[[Əli Əkbər Əhmədian]]
|rowspan=2|[[Fayl:Ali-Akbar Ahmadian (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=2|22 may 2023
|rowspan=2|5 avqust 2025
|rowspan=2|Mühafizəkar
|[[İbrahim Rəisi]]
|-
|rowspan=3|[[Məsud Pezeşkian]]
|-
|6
|[[Əli Laricani]]
|[[Fayl:Ali Larijani in 2024 interview with khamenei.ir.jpg|80px]]
|5 avqust 2025&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-08-05 |title=Ali Larijani reappointed secretary of Iran's top security body |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-reappointed-secretary-irans-top-security-body-2025-08-05/ |access-date=2025-08-05 |work=Reuters |language=en |archive-date=2026-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260320133643/https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-reappointed-secretary-irans-top-security-body-2025-08-05/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|[[Əli Laricaninin öldürülməsi|17 mart 2026]]
|Mühafizəkar
|-
|7
|[[Məhəmməd Bağır Zülqədr]]
|[[Fayl:Mohammad Bagher Zolghadr 2017.jpg|80px]]
|24 mart 2026&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran names hardline ex-Revolutionary Guards commander to replace slain security chief|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/mohammad-baqer-zolqadr-appointed-secretary-irans-top-security-body-presidential-2026-03-24/|work=Reuters|date=24 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Zolghadr appointed Iran's security chief|url=https://en.mehrnews.com/news/242894/Zolghadr-appointed-Iran-s-security-chief|work=Mehr News Agency|date=24 March 2026|access-date=13 July 2026|archive-date=26 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326070838/https://en.mehrnews.com/news/242894/Zolghadr-appointed-Iran-s-security-chief|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|''Vəzifədədir''
|Mühafizəkar
|[[Müctəba Xamenei]]
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Təhlükəsizlik orqanları]]
[[Kateqoriya:İranda siyasət]]</text>
      <sha1>djfqdn02c61jrstzrgv8hlyds5fbs1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jurnalistika sosiologiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692792</id>
    <revision>
      <id>9037414</id>
      <parentid>5823584</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="3od8wi5fd81onl09r8t0uyuddebwohr" xml:space="preserve">'''Jurnalistika sosiologiyası ''' — jurnalistikanı sosial bir fenomen olaraq araşdıran, sosioloji metodların onlarla işləməkdə tətbiqi, jurnalistlərin və kütləvi informasiya vasitələrinin auditoriyasının sosial düşüncəsinin xüsusiyyətləri və s. kimi araşdıran xüsusi bir sosioloji sahədir. [[Sosiologiya]] və [[jurnalistika]], ortaqlıqlarının inkişaf etdirildiyi üçün fərqli, lakin yaxın bilik sahələri kimi fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;Безбородов С. Как изучать читателя (практические предложения) // Журналист 1927. № 3.&lt;/ref&gt;:

* [[Kütləvi informasiya vasitələri]] yeni sosioloji məlumatlar yayırlar — yəni sosioloji məlumatlar kütləvi informasiya vasitələri istehlakçılarına verilir.
* Jurnalistlər sosioloji tədqiqatların nəticələrini dəlillərini dəstəkləmək üçün hekayələrində istifadə edirlər.
* Nəhayət, müəyyən bir vəziyyətdə, bir jurnalistin sosioloji düşüncəsi sosioloji jurnalistikanın — üzvi bir &quot;bağlama&quot;-nın, jurnalistika və sosiologiyanın sintezinin — reallığı tanıma metodlarının olduğu xüsusi bir keyfiyyətə malik bir jurnalist əsərinin yaranmasına kömək edir&lt;ref&gt;Журналистика и социология. Уч. пособие под ред. И. Ф. Фомичевой. МГУ. 1995&lt;/ref&gt;.

Metodoloji səviyyədə:

* Jurnalistika və sosiologiya sosial elm sahəsindəki birinci sahə daha çox praktik tərəfə aiddir, ikincisi isə proses və hadisələrin proqnozlaşdırılmasına yönəlib.
* Bənzər münasibətlər: humanist istiqamət, sosial məsuliyyət, vətəndaşlıq, təsdiqlənmiş məlumatlara həsrət.
* Tədqiqat obyektlərinin ümumiliyi: cəmiyyət və onun quruluşu obyektiv və subyektiv mənada, sosiologiya isə kütləvi statistikaya bağlanır, media isə insanların və hadisələrin özünəməxsusluğuna diqqət yetirir.
* Metodologiya sahəsində, sosiologiyada oxşarlıq kütləvi statistika üstünlük təşkil edir, rəsmiləşdirilmiş metodlar və jurnalistikada fərdi hadisələrin hərtərəfli öyrənilməsi&lt;ref&gt;Корконосенко С. Г. (ред.) Социология журналистики -М.: Аспект Пресс, 2004. С. 11–14.&lt;/ref&gt;

== Sosiologiya ilə jurnalistika arasında qarşılıqlı əlaqənin başlanğıcı ==
Jurnalistika sosiologiyası XIX əsrdə, obyektiv tərəfdən baxıldığı təqdirdə, ilk növbədə Qərbdə nəzəri sosiologiyanın inkişafı ilə əlaqəli olaraq ortaya çıxdı. Subyektiv baxımdan, eyni zamanda bir çox sosioloqun eyni zamanda elmi jurnalları redaktə edib nəşr etməsi və ya jurnalistika ilə məşğul olması da az əhəmiyyət kəsb etmirdi. Jurnalistika sahəsində sosioloji tədqiqatların başlanğıcı kütləvi mətbuatın yaranması, mətbuat bazarının formalaşması, məlumatın yayılması üçün yeni texnologiyaların istifadəsi, mediada reklamların artması ilə əlaqədardır. &quot;Mətbuat sosiologiyası&quot; anlayışı 1910-cu ildə Max Weber tərəfindən gətirilmişdir.&lt;ref&gt; Корконосенко С. Г. (ред.) Социология журналистики -М.: Аспект Пресс, 2004. С. 60–75. &lt;/ref&gt;[[XX əsr]]in ikinci yarısından etibarən gənc sosiologiya və jurnalistika birliyi nəzəri sosiologiya biliklərindən istifadə etməyə deyil, həm də müstəqil olaraq yeni metod və kateqoriyalarla doldurmağa başladı.

== Jurnalistika sosiologiyasının funksiyaları ==
* nəzəri və idrak
* təsviri
* proqnoz
* praktik transformasiya
* ideoloji, tərbiyəvi

=== Media auditoriyasını öyrənmək üçün metodlar ===
Medianın auditoriyası ilə əlaqəli araşdırmalar aparmaq üçün jurnalistika sosiologiyası ümumi və seçmə populyasiyaya diqqət yetirərək nümunə metod və prosedurlardan istifadə edir. Nümunə götürmə ''&quot;bütün camaat üçün tətbiq olunan nəticələr əldə edəcəyimizi araşdıraraq nəhəng bir obyekt cədvəlinin az sayda nümayəndəsi nədir&quot;'' qərarını verməyə kömək edir. Ənənəvi media və tamaşaçı rəyi metodları bu gün nadir hallarda istifadə olunur. Və bütün qarşılıqlı əlaqə mediadan məlumatların birtərəfli təqdimatından ibarətdir, cavab isə yalnız məlumat almaq və ya görüntüləməkdən imtina etməkdir. Sorğunun növləri:

* Müsahibə
* Anket
* Məzmun təhlili
* Sosioloji və sosial-psixoloji təcrübə
* Sosiopsixolinqvistik metodlar
* Statistikaları araşdırırıq
* Jurnalistik mətnin sənədləşdirilməsi

== Jurnalistik mətndə sübut bazası ==
Bir jurnalistin işində sosioloji məlumatların istifadəsi davamlı olaraq baş verir, siyasətçilər, psixoloqlar, həkimlər və başqaları bu məlumatların istifadəsi ilə mübahisələrə əl atırlar. Bir jurnalist üçün siyasi və jurnalist sahələrinin sosial sahə ilə qarşılıqlı əlaqəsi haqqında məlumat xüsusi bir rol oynayır: jurnalistə dolayısı ilə [[ictimai münasibətlər]] sahəsini tanımağa imkan verir və bu bilikdən sonrakı nəticələr onun tərəfindən istifadə ediləcəkdir. mübahisə. Eyni zamanda, jurnalistin şübhəli mənşəli məlumatları digər ünsiyyət iştirakçılarına — əsərlərə tətbiq etmək ehtimalı vardır. [[Jurnalist]]in bir əsərdə sübut bazası olaraq istifadə etdiyi sosioloji məlumatlar aşağıdakı hallarda dəyərlidir:

* etibarlı bir mənbədən əldə edilmişdir;
* istifadələrinin düzgün və kontekstə uyğun olması şərti ilə;
* tam sitat istifadə olunur və əhəmiyyətsiz məlumatlar üçün susmaya icazə verilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Sosiologiyanın sahələri}}

[[Kateqoriya:Jurnalistika]]
[[Kateqoriya:Sosiologiyanın sahələri]]</text>
      <sha1>3od8wi5fd81onl09r8t0uyuddebwohr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Psixiatriya sosiologiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>693277</id>
    <revision>
      <id>9037405</id>
      <parentid>5836430</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8183" sha1="0zet1purrt2o2fugxs0d71np0bo0um4" xml:space="preserve">'''Psixiatriya sosiologiyası''' — [[psixiatriya]]nın institusionalizasiya və deinstitusionalizasiya məsələlərini, psixiatriya elminin və praktikasının sosial aspektləri, xüsusiyyətləri, meylləri və inkişaf qanunauyğunluqlarını, habelə psixiatriyanın fəaliyyətinin institusional mexanizmlərini araşdıran elmi bilik sosiologiyasının istiqamətlərindən xidmət biridir. Psixiatriya sosiologiyasına əhəmiyyətli töhfə Mişel Fuko, [[Franko Bazalya]], [[İrvinq Hofman]], [[Klaus Dörner]] və başqaları kimi tədqiqatçılar və ictimai xadimlər tərəfindən verilmişdir.

== Deviantın tibbiləşdirilməsi ==
N. Kittri, deviant konsepsiyasının narkotik asılılığı, homoseksualizm, alkoqolizm və zehni xəstəliklər kimi bir sıra təzahürlərini araşdırdı və bu təzahürlərin əvvəl mənəvi, sonra hüquqi problemlər kimi qəbul edildiyini və indi tibbi problemlər kimi qəbul edildiyini göstərdi&lt;ref name=&quot;Manning&quot;&gt;{{kitab3 |автор=Manning N. |заглавие=The therapeutic community movement: charisma and routinization |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lc4OAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover |место=London |издательство=[[Routledge]] |год=1989 |pages=1 |allpages=246 |isbn=0415029139}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kittrie&quot;&gt;{{kitab3 |автор=Kittrie N. |заглавие=The right to be different: deviance and enforced therapy |ссылка=https://books.google.com/books?id=sIVqAAAAMAAJ |место= |издательство=Johns Hopkins Press |год=1971 |pages= |allpages=443 |isbn=0801813190}}&lt;/ref&gt;. Bu qavrayış nəticəsində normadan kənara çıxan fövqəladə insanlar əxlaqi, hüquqi və daha sonra tibbi xarakterli sosial nəzarətə məruz qaldılar . Eynilə, P. Konrad və C. Şnayder də sapmağın tibbiləşdirilməsinə dair araşdırmalarını müxtəlif tarixi dövrlərdə sapma anlayışının mənalarının asılı olduğu üç əsas paradiqmanın tapıla biləcəyi fikri ilə başa vururlar: günah kimi sapma, günah kimi sapma cinayət və sapma bir xəstəlik kimi&lt;ref name=&quot;Conrad&quot;&gt;{{kitab3 |автор=Conrad P., Schneider J. |заглавие=Deviance and medicalization: from badness to sickness |ссылка=https://books.google.com/books?id=hYpZjDD67dkC&amp;printsec=frontcover#PPA36,M1 |место= |издательство=[[Temple University Press]] |год=1992 |pages=36 |allpages=327 |isbn=0877229996}}&lt;/ref&gt;.

== Psixiatriyanın institusionalizasiyası ==
Psixiatriyanın institusionalizasiyasına iki kitab — Fransız filosofu və humanitar elmlərin tədqiqatçısı [[Mişel Fuko]]nun &quot;Klassik dövrdə dəlilik tarixi&quot;&lt;ref name=&quot;Фуко&quot;&gt;{{kitab3 |автор=Фуко М. |заглавие=История безумия в Классическую эпоху / Пер. с франц. И.К. Стаф |место=Санкт-Петербург |издательство=Университетская книга |год=1997 |страницы=25—28, 70, 79, 85 |страниц=576 |isbn=5791400179}}&lt;/ref&gt; kitabı və alman psixiatrı Klaus Dörnerin &quot;Vətəndaş və Dəlilik&quot; kitabı həsr edilmişdir&lt;ref name=&quot;Дёрнер&quot;&gt;{{kitab3 |автор=Дёрнер К. |заглавие=Гражданин и безумие: К социальной истории и научной социологии психиатрии / Пер. с нем. И.Я. Сапожниковой |место=Москва |издательство=Алетейа |год=2006 |страницы=62—64, 471 |страниц=544 |isbn=5986390083}}&lt;/ref&gt;.

Dörnerin göstərdiyi kimi, psixiatriyanın meydana gəlməsi sənayeləşmə ilə qeyd olunan sənaye kapitalizminin yaranması — istehsalın fabriklərdən fabriklərə ötürülməsi və əl əməyindən maşın istehsalına keçid dövrünə təsadüf etdi. Bu proses, vətəndaş təbəqəsinin təbəqələşməsinə gətirib çıxardı, orta təbəqəsinin bir hissəsi zənginləşdi, digəri kasıb oldu. Bir tərəfdən sənayeləşmə, yeni şərtlərdə köhnə işlərini itirmiş bir çox insanın mövcudluğunun təməllərini məhv etdi. Digər tərəfdən, fabriklərə ən ucuz və ən əlçatan işçi qüvvəsini cəlb etmək lazım gəldi. Dörner yazır:

: Sənaye İnqilabı yeni bir insana — sənaye işçisinə ehtiyac duyur və bu cür insanları tapmağa və onları digərlərindən ayırmağa çalışır. Buna görə də, indi kasıbları dəlilərdən ayırmaq və nəticədə hər iki qrup, fabriklər və ruhi xəstəxanalar üçün xüsusi qurumlar yaratmaq lazımdır. Yeni insan tipli sənaye işçisi aşağıdakı keyfiyyətlərə sahib olmalıdır: kasıb olmalı və buna görə də təvazökar və ucuz olmalıdır; azad, yəni yalnız bir sənaye müəssisəsi qarşısında öhdəliklərə sahib olmaq; simasız, yəni əhəmiyyətli fərdi xüsusiyyətlərdən məhrum; etibarlı, yəni monoton bir iş görməyə qadirdir; hərəkətlərimizdə, maşınlarla əlaqəli olaraq uzun müddətli sənaye hesablamaları etməyə imkan verən proqnozlaşdırıla biləndir. Dəlilərin bir çox fərdi fərqliliyinə və xüsusiyyətlərinə və davranışlarını proqnozlaşdırmağın mümkünsüzlüyünə görə, sahibkarlar baxımından fabrik işi üçün uyğun deyillər və mütləq uyğunluq tələbinə cavab vermirlər. sənaye istehsalı sahəsindən xaric edilmişdir.

Beləliklə, dəlilərin sənaye istehsalı sahəsindən kənarlaşdırılması onları qaçılmaz olaraq psixiatriya sahəsinə — psixiatriya xəstəxanalarının divarlarına aparır.

Mişel Fukonun &quot;Klassik Dövrdə Dəlilik Tarixi&quot; kitabına gəlincə, bu kitabda psixiatriyanın meydana gəlməsi və təşəkkül tapdığı sosial prosesləri, iqtisadi şərtləri və mədəni konteksti, xüsusən də bu qurumların meydana gəlməsini araşdırır. dərhal tarixi sələfləri müasir psixiatriya xəstəxanalar. Fuko Qərb tarixində mövcud olan və onda dəlilik konsepsiyasının formalaşması ilə əlaqəli olan hakim fikirləri, siyasi fikirləri, hüquqi aktları, sosial qurumları, mədəni ənənələri, vizual sənətləri və bədii ədəbiyyatı təhlil edir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* {{kitab3 |автор=Дёрнер К. |заглавие=Гражданин и безумие: К социальной истории и научной социологии психиатрии / Пер. с нем. И.Я. Сапожниковой. Предисловие |место=Москва |издательство=Алетейа |год=2006 |страницы=9—13 |страниц=544 |isbn=5986390083}}
* ''Янгулова Л. В.'' [http://www.hse.ru/data/479/777/1234/1avt_Jangylova.doc Институционализация психиатрии в России: Генеалогия практик освидетельствования и испытания &quot;безумия&quot; (конец XVII–XIX вв.)]{{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot }}/ Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата социологических наук. — М.: Институт социологии РАН, 2004.
* ''Цыганок Л. А.'' [http://www.npar.ru/journal/2007/3/reforming.htm  Реформирование психиатрической службы. Опыт США и Европы] // Независимый психиатрический журнал. — № 3. — 2007.
* {{kitab3 |автор=Фуко М. |заглавие=История безумия в Классическую эпоху /Пер. с франц. И.К. Стаф |место=Санкт-Петербург |издательство=Университетская книга |год=1997 |страницы=25—28, 70, 79, 85 |страниц=576 |isbn=5791400179}}
* ''Фуко М.'' Психиатрическая власть: Курс лекций, прочитанных в Коллеж де Франс в 1973–1974 учебном году. — СПб.: Наука, 2007.
{{Sosiologiyanın sahələri}}

[[Kateqoriya:Sosiologiyanın sahələri]]</text>
      <sha1>0zet1purrt2o2fugxs0d71np0bo0um4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fransişku Quterriş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>716923</id>
    <revision>
      <id>9037347</id>
      <parentid>8611805</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4082" sha1="c55l413qqx0ui2edzr33jhysg5rjt83" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı           = Fransişku Quterriş
 |orijinal adı  =
*{{dil-pt|Francisco Guterres}}
*{{dil-tet|Francisco Guterres}}
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = 
 |vəzifə        = Şərqi Timor Demokratik Respublikasının Prezidenti
 |başlanğıc     = 20 may 2017
 |son           = h.h
 |əvvəlki       = [[Taur Matan Ruak]]
 |sonrakı       = 
 |vəzifə_1      = Milli Məclisin sədri
 |başlanğıc_1   = 20 may 2002
 |son_1         = 31 iyul 2007
 |əvvəlki_1     = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı_1     = [[Fernandu di Arauju]]
 |vəzifə_2      = Təsis Məclisinin sədri
 |başlanğıc_2   = 15 sentyabr 2001
 |son_2         = 20 may 2002
 |əvvəlki_2     = vəzifə təsis edilib
 |sonrakı_2     = vəzifə ləğv edilib
 |doğum tarixi  = 
 |doğum yeri    = [[Ossu]], [[Portuqaliya Timoru]] (indiki [[Şərqi Timor]])
 |vəfat tarixi  = 
 |vəfat yeri    = 
 |sülalə        = 
 |atası         = 
 |anası         = 
 |həyat yoldaşı = [[Sidaliya Lopes Nobre Muzino Guterriş]]
 |uşağı         = 
 |iş yeri       = 
 |sayt          = 
 |dini          = 
 |imzası        = 
}}
'''Fransişku Quterriş''' ({{dil-pt|Francisco Guterres}}; {{dil-tet|Francisco Guterres}}; {{DVTY}}) — 2017-ci ildən etibarən Şərqi Timor Prezidenti olan şərqi timorlu siyasətçi.

== Həyatı ==
1954-cü ildə Ossuda anadan olan Quterreş özünü &quot;kasıb ailənin, təvazökar insanların övladı&quot; olaraq xarakterizə etdi. O, Roma katolikidir və keçmiş [[partizan müharibəsi|partizan döyüşçüsü]]dür.

== Fəaliyyəti ==
1998-ci ildə [[Avstraliya]]nın [[Sidney]] şəhərində keçirilən Fretilin Fövqəladə Konfransında Quterreş Silahlı Müqavimət Şurasının baş koordinatoru seçildi. 2001-ci ilin iyulunda Fretilin Prezidenti seçildi. Guterriş 2001-ci ilin avqustunda parlament seçkilərində Təsis Məclisinə seçildi və daha sonra 2002-ci ilin mayında Şərqi Timor müstəqillik qazandıqdan sonra təsis məclisi tərəfindən prezident olaraq seçildi, təsis məclisi parlamentə çevrildi və o parlament sədri oldu.&lt;ref&gt;http://www.parlamento.tl/pag_dep_web/023.htm{{Dead link
 | date = August 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}&lt;/ref&gt;

2007-ci il prezident seçkilərində Quterriş Fretilinin namizədi olaraq yarışdı və populist platformada təbliğat apardı. Lakin Fretilinin bəzi üzvləri onu 2006-cı ildə Şərqi Timor böhranında günahlandırdı və müstəqil namizəd olaraq mübarizə aparan Baş nazir Joze Ramuş-Ortanı dəstəklədi. 9 apreldə keçirilən seçkinin ilk turunda Quterriş 27,89% səslə birinci yeri tutdu. O və Ramuş-Orta may ayında keçirilən ikinci turda iştirak etdilər və Quterriş Ramuş-Ortanın 69% səsinə qarşı yalnız 31% səs toplayaraq məğlub oldu. Nəticəni qəbul etdi və Ramuş-Ortanı təbrik etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title        = Arxivlənmiş surət
 | url          = http://english.people.com.cn/200705/11/eng20070511_373864.html
 | access-date  = 2021-08-23
 | archive-date = 2012-10-07
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20121007091818/http://english.people.com.cn/200705/11/eng20070511_373864.html
 | url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;

Quterriş 2007-ci ilin iyununda keçirilən parlament seçkilərində Fretilinin namizəd siyahısında ilk ad olaraq yenidən parlamentə seçildi.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070810223956/http://www.cne.tl/Eleisaun_Parlamentar/ACTA%20FINAL/aviso_publico_final%2009-07-07-ENGLISH.pdf&lt;/ref&gt;

2017-ci il prezident seçkilərində sabiq Baş nazir Şanana Gujmau və partiyası Timor Yenidənqurma Milli Konqresinin dəstəyi ilə yenidən Fretilin namizədi olaraq iştirak etdi. İlkin nəticələr onun ilk turda 50%-dən çox səs topladığını göstərdi. Guterriş 20 may 2017-ci ildə Şərqi Timorun seçilmiş ilk partizan Prezidenti olaraq vəzifəyə başladı.

== Həmçinin bax ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
[[Kateqoriya:XXI əsr siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>c55l413qqx0ui2edzr33jhysg5rjt83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkit Katolik Kilsəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720558</id>
    <revision>
      <id>9037090</id>
      <parentid>8739024</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9408" sha1="t2dsf20oab28le4zjmjod55rccmitrk" xml:space="preserve">{{Xristian denominasiya}}
'''Melkit Katolik Kilsəsi''', və ya rəsmi adı ilə '''Mələki Rum Katolik Patriarxlığı''' ({{dil-ar-com|بطريركيّة الروم الملكيّين الكاثوليك|Kənisət ər-Rum əl-Mələkiyyin əl-Kasulik}} [ərəbcədə {{lang|ar|ملكي}} “məlik aid olan” mənasını verər]) — [[Antioxiya Pravoslav Kilsəsi]]nin rəhbərliyində daxili çəkişmələr nəticəsində [[XVIII əsr]]in əvvəllərində [[Roma Papası]]nın hakimiyyətini tanıyan bir qrup rumi ortodokslardan ayrıldı.

==Ərazi və Təşkilat==

Ərazi 3.502.416 km² ərazini əhatə edir və Misir, Sudan və Cənubi Sudanda yaşayan Bizans yunan-melkit ayininin katolik sadiqliyi üzərində yurisdiksiyasını genişləndirir. Ərazi Patriarxal Kilsəsinin müvafiq ərazisi daxilində olan ərazidir ki, burada Patriarx Şərq Kilsələrinin Qanunlar Məcəlləsinin 101-ci Qanununa uyğun olaraq yurisdiksiyaya malikdir, burada deyilir ki, “öz yeparxiyasında, stauropegik monastırlarda və yeparxiya və ya eksarxlığın təsis edilmədiyi digər yerlərdə, patriarxın və yeparxiyanın eyni hüquqlarına malikdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.melkitepat.org/fre/melkite_greek_catholic_church/Alexandrie-Egypte-Soudan-Sieges-patriarcaux|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-06-18|archive-date=2025-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250317050832/https://melkitepat.org/fre/melkite_greek_catholic_church/Alexandrie-Egypte-Soudan-Sieges-patriarcaux|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ərazinin oturacağı İsgəndəriyyədəki Dormition Katedrali ilə birlikdə iki patriarxal kafedral olan Dirilmə Katedralinin yerləşdiyi Qahirə şəhərindədir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Egypt, Sudan, and South Sudan (Melkite Greek Patriarchal Dependent Territory) [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/degme.html |website=www.catholic-hierarchy.org |access-date=2025-06-18 |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621014812/http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/degme.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2020-ci ildə ərazidə 14 kilsə var idi, onlardan 12-si Misirdə, biri isə Sudan və Cənubi Sudandadır (60 ailə və 300 sadiq).

• El-Zaherdəki Dirilmə Katedralı (Qahirə)

• Müqəddəs George, Radwanié (Qahirə)

• Çubrada (Qahirə) Müjdəçi Xanımımız

• Müqəddəs Kiril, Heliopolisdə (Qahirə)

• Qüsursuz Konsepsiya, Heliopolisdə (Qahirə)

• Müqəddəs Yusif, Zeytun (Qahirə)

• Sülhün Müqəddəs Məryəmi, Garden City (Qahirə)

• Dormition Katedrali, Manchie (İsgəndəriyyə)

• Ibrahimie'de (İsgəndəriyyə) qüsursuz konsepsiya

• Müqəddəs Cozef, Fleminqdə (İsgəndəriyyə)

• Müqəddəs Peter (və ya Debbane kilsəsi), Manchiedə (İsgəndəriyyə)

• Yuxarı Xanımımız, El Mansurada

• Annunciation Xanımımız, Tantada

• Xartumda (Sudan) xəbər verən xanımımız


Ərazi üç patriarxal vikariata bölünür: İsgəndəriyyə (həmçinin Liviyaya kömək edir), Qahirə və Sudan, ilk iki yerə arximandritlər və Sudan və Cənubi Sudan üçün patriarxal eksarx rəhbərlik edir. Sonuncunun bir vaxtlar səkkiz kilsə və ibadətgahı var idi, lakin hazırda Sudanda möminlərin yenidən qruplaşması səbəbindən yalnız bir kilsə, Xartumdakı Müjdəçi Xanımın kilsəsi, bir keşişlə birlikdə istifadə olunur. Xartumdan kənarda, El Obeiddə hələ də beş ailə və ölkəyə səpələnmiş daha beş ailə var. Suriya katolikləri (təxminən 10 ailə) və Sudan və Cənubi Sudandan olan Keldanilər Xartumdakı kilsənin himayəsindədirlər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Catholic-Hierarchy: Its Bishops and Dioceses, Current and Past |url=https://www.catholic-hierarchy.org/ |website=www.catholic-hierarchy.org |access-date=2025-06-18 |archive-date=2023-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718114107/https://www.catholic-hierarchy.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Tarixi==

İsgəndəriyyə Kilsəsi ənənəvi olaraq öz mənşəyini eramızın 42-ci ildə ilk yepiskopu olan Müjdəçi Markın təbliği ilə əlaqələndirir. 318-ci ildə İsgəndəriyyədəki sinod onu metropolitan məclis kimi tanıdı və bu, 325-ci ildə Birinci Nikeya Şurası tərəfindən təsdiq edildi. 431-ci ildə imperator II Feodosius İsgəndəriyyəni patriarxal taxt kimi tanıdı, 451-ci ildə Kalkedon Şurası tərəfindən təsdiq edildi. Eutychius'un monofizit doktrinası, buna görə imperator II Feodosius tərəfindən devrildi və sürgün edildi. Onun yerini 457-ci ildə üsyanda öldürülən İsgəndəriyyəli Proterius tutdu və Misir ruhaniləri II Timoteyi İsgəndəriyyə patriarxı elan etdilər. Onun ilk hərəkətləri Kalkedon Şurasını rədd etmək və Papa I Böyük Leonu və Antakya və Konstantinopol patriarxlarını xaric etmək idi. Sonradan, Monofizit və Kalsedon patriarxları, 536-cı ildən İsgəndəriyyədə bir Kalkedon Melkite patriarxı və Kopt Pravoslav Kilsəsinin yaranmasına səbəb olan Monofizit Kopt patriarxı olana qədər bir-birini əvəz etdi. 642-ci ildə ərəb müsəlmanlarının İsgəndəriyyəni fəthi baş verdi və ikincisi Bizans İmperiyasından kənarda qaldı.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Patriarchate of Alexandria, Egypt 🇪🇬 (Greek-Melkite Rite) |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/alex1.htm |website=GCatholic |url-status= }}&lt;/ref&gt;


1054-cü il iyulun 16 və 17-də Konstantinopol Patriarxı Mixael Cerularius və kardinal Humbert de Silva Kandida bir-birlərini xaric etdilər və Şərq parçalanmasını rəsmiləşdirdilər. Sonralar İsgəndəriyyə Melkite Patriarxı da Roma ilə əlaqəni kəsdi.

İsgəndəriyyə Latın Patriarxı 1215-ci ildə Səlib yürüşləri dövründən 1964-cü ilə qədər mövcud idi və bu vəzifə Müqəddəs Taxt-Tac tərəfindən verilməyi dayandırdı.


1439-cu ildə Florensiya Şurasında Konstantinopol Patriarxı II İosif və İmperator VIII İohann Palaiologos, İsgəndəriyyə Patriarxının sadiq qaldığı Konstantinopolu xilas etməkdə kömək edəcəyinə ümid edərək Qərblə ittifaqı qəbul etdilər, lakin 1443-cü ildə birlik rədd edildi. və 1460-cı ildə İsgəndəriyyə və Qüds olanlar tərəfindən, lakin 1516-cı ildə Antakya və 1517-ci ildə Dəməşq, Qüds və İsgəndəriyyə Osmanlı fəthindən sağ çıxa bilmədilər. Bu ittifaqların heç biri inkişaf etmədi və Konstantinopolun son iki imperatoru onlara ciddi bir iman gətirmədi. 1453-cü ildə Osmanlı türkləri tərəfindən Konstantinopolun alınmasından sonra Sultan II Mehmed, imperatorluğun pravoslav xristianlarının, o cümlədən Melkitlərin formalaşdırdığı Rum Milləti üzərində ən yüksək mülki hakimiyyət olaraq həmin şəhərin Patriarxını yerləşdirən millet sistemini qurdu. 1534-cü ildən başlayaraq İsgəndəriyyə və Yerusəlim Patriarxlıqları tamamilə ellinləşdirildi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gcatholic.org/|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-06-18|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://archive.today/20130510081514/http://www.gcatholic.org/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Antakyanın Melkite Patriarxlığı 20 sentyabr 1724-cü ildə pravoslav və katolik patriarxı arasında qəti şəkildə bölündü. 25 iyul 1772-ci ildə nəşr olunan İnamın Təbliği üçün Yığıncağın fərmanı Antakya Patriarxına Melkitlər üçün İsgəndəriyyə və Qüdsün apostol idarəçisi olaraq Fələstin və Misir üzərində yurisdiksiya verdi. 1816-cı ildən Antakya Patriarxı Misir və Sudan üçün vikar təyin etdi.

31 oktyabr 1837-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Sultanı katolikləri darı kimi tanıdı və 23 may 1848-ci ildə Melkite darı yaradıldı. Patriarx III Maksim Mazlum, əvvəllər Konstantinopol Pravoslav Patriarxından asılı olan Osmanlı İmperiyasında öz kilsəsinin üzvləri üzərində mülki səlahiyyət aldı.

13 yanvar 1838-ci ildə Papa Qriqori XVI Melkite patriarxlarının İsgəndəriyyə və Qüds patriarxlıqları üzərində ad personam titullarını tanıdı və beləliklə, Antakya və Bütün Şərq, İsgəndəriyyə və Qüdsün Melkite Yunan Katolik Patriarxı oldu. Daha sonra patriarxlar hər biri üçün patriarxal vikarlar təyin etdilər: Dəməşq, İsgəndəriyyə və Yerusəlim. Papa XIII Leo-nun 30 noyabr 1894-cü il tarixli ensiklik Orientalium dignitas əsərində Antakyanın Melkit Patriarxına Osmanlı İmperiyasındakı bütün Melkit Yunan Kilsəsi üzərində ərazi yurisdiksiyası verildi.

1992-ci ildə Misir və Sudan Patriarxal Vikarlığı Misir və Sudan Patriarxlıq Eksarxlığı adlandırıldı və 1998-ci ildə Patriarxdan asılı ərazi statusu aldı. Bu ərazi kilsə dairəsi deyil, daha çox Patriarxın bilavasitə tabeliyində olan Patriarxlığın ərazisinin bir hissəsidir. Bu ərazi İsgəndəriyyə Patriarxlığı deyil, çünki bu, sadəcə olaraq Melkite Patriarxının tituludur. 2012-ci ildə Cənubi Sudan müstəqillik əldə etdikdən sonra bu ölkənin adı da ona əlavə edilib. 1940-cı ildə 35.000 nəfər olan möminlərin sayı xeyli azaldı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}


== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Şərqi katolik kilsələri]]
[[Kateqoriya:Suriyada din]]
[[Kateqoriya:Livanda din]]
[[Kateqoriya:Xristianlıq tarixi]]</text>
      <sha1>t2dsf20oab28le4zjmjod55rccmitrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Şiə-üfüqi</title>
    <ns>10</ns>
    <id>723163</id>
    <revision>
      <id>9037246</id>
      <parentid>9036155</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <origin>9037246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6670" sha1="py6ocgjyut73iihx1g5iy0ikp27kzbs" xml:space="preserve">{{Navbox
|bodyclass=hlist
|name = Şiə-üfüqi
|title = [[On iki imam şiəliyi]]
|style =
|image = [[Fayl:Hadith Ali.svg|left|150px]]
|titlestyle= background: #D1DFC3;
|groupstyle= background:#E7EFE0; 

|group1 = [[Usuliddin]]
|group2 = [[Firuiddin]]
|group3 = [[Şiə inancları və əməlləri|İnanc]]

|group4 = [[On dörd məsum]]
|group5 = [[Səhabə]]
|group6  = [[:Kateqoriya: Şiə islamı alimləri|Alimlər]]

|group7 = [[:Kateqoriya: Şiə tarixi|Tarix]]
|group8 = [[Ayələr]] və [[Hədislər]]
|group9 = [[Dua (İslam)|Dualar]] və [[Ədəb]]

|group10 = [[Şiə kitablarının siyahısı|Kitablar]]
|group11 = [[:Kateqoriya: Şiə İslamın müqəddəs yerləri|Müqəddəs yerlər]]
|group12 = [[Şiələrin önəmli günləri|Önəmli günlər]]

|group13= [[İctihad|İctihad mənbələri]]
|group14= [[:Kateqoriya: Şiə İslamı|əlaqəli]]

|list1 =&lt;!-- usuı --&gt;
* [[Tövhid]]
* [[Nübuvvət]]
* [[İmamət]]
* [[Axirət]]
* [[İlahi ədalət|Ədalət]]

|list2 =&lt;!-- Furu --&gt;
* [[Namaz]]
* [[Oruc]]
* [[Xüms]]
* [[Zəkat]]
* [[Həcc]]
* [[Cihad]]
* [[Əmr bil-məruf və nəhy ənil-münkər|Əmr bil-məruf]]
* [[Əmr bil-məruf və nəhy ənil-münkər|Nəhy ənil-münkər]]
* [[Təvəlla]]
* [[Təbərra]]

|list3 =&lt;!-- Rəy --&gt;
* [[İmamət]]
* [[Məhdəviyyət]]
** [[İmam Mehdinin qeybi|Qeyb]]
*** [[Kiçik Qeyb]]
*** [[Böyük Qeyb]]
** [[Fərəci gözləmək]]
** [[Zühur]]
** [[Rəcət]]
* [[Məhəmmədin canişinliyi]]
* [[Bəda]]
* [[Şəfaət]]
* [[Təvəssül]]
* [[Təqiyyə]]
* [[İsmət]]
* [[Təqlid]]
* [[Vilayəti-Fəqih]]
* [[Mütə]]
* [[Üçüncü şəhadət]]


|list4 =&lt;!-- On dörd məsum --&gt;
* [[Məhəmməd]]
* [[Əli]]
* [[Fatimə]]
* [[Həsən ibn Əli]]
* [[Hüseyn ibn Əli]]
* [[Zeynülabidin]]
* [[Məhəmməd əl-Baqir]]
* [[Cəfər Sadiq]]
* [[Musa əl-Kazım]]
* [[Rza]]
* [[Məhəmməd Təqi]]
* [[Əli ən-Nəqi]]
* [[Həsən əl-Əskəri]]
* [[Məhəmməd Mehdi]]

| list5      = {{Navbox|child
| groupwidth = 2em
|titlestyle= background: #D1DFC3;
|groupstyle= background:#E7EFE0; 

| group1 = [[Kişilər]]
| list1  = 
* [[Miqdad ibn Əmr]]
* [[Əbuzər əl-Ğəffari]]
* [[Əmmar ibn Yasir]]
* [[Bilal Həbəşi]]
* [[Cəfər ibn Əbu Talib]]
* [[Malik Əştər]]
* [[Məhəmməd ibn Əbu Bəkr]]
* [[Muxtar Səqəfi]]
* [[Osman ibn Huneyf]]
* [[Kumeyl ibn Ziyad]]
* [[Veysəl Qarani]]
* [[Əbu Əyyub əl-Ənsari]]
* [[Şeyx Cabir Ənsari]]
* [[Abdullah ibn Abbas]]
* [[Hucr ibn Adi]]
* [[Əbu Talib]]
* [[Həmzə ibn Əbdülmüttəlib]]
* [[Yasir ibn Əmir]]
* [[Osman ibn Məzun]]
* [[Abdullah ibn Cəfər]]
* [[Xəbbab ibn Ərat]]
* [[Süleyman ibn Sürəd Xüzai]]
* [[Xuzeymə ibn Sabit]]
* [[Musəb ibn Umeyr]]
* [[Malik ibn Nüveyrə]]
* [[Abdullah ibn Cəhş]]

| group2 = [[Qadınlar]]
| list2  =
* [[Fatimə binti Əsəd]]
* [[Həlimə binti Əbu Zuayb]]
* [[Zeynəb bint Əli|Zeynəb]]
* [[Ümmü Gülsüm binti Əli|Ümmü Gülsüm]]
* [[Əsma binti Umeys]]
* [[Ümmü Əymən]]
* [[Səfiyyə binti Əbdülmüttalib]]
* [[Süməyyə binti Xubbət|Süməyyə]]
}}

|list6 =&lt;!-- Alimlər --&gt;
* [[Konsensus əshabı]]
* [[Mərceyi-təqlidlərin siyahısı]]
* [[:Kateqoriya: Mərci-i Təqlid|Mərci-i Təqlid]]
* [[:Kateqoriya: Müctəhidlər|Müctəhidlər]]
* [[:Kateqoriya: Şiə fəqihlərı|Fəqihlər]]
* [[:Kateqoriya: Şiə mistikləri|mistiklər]]
* [[:Kateqoriya: Şiə filosofları|filosoflar]]
* [[:Kateqoriya: Şiə təfsirçiləri|təfsirçilər]]
* [[:Kateqoriya: Şiə raviləri|raviləri]]

|list7 =&lt;!-- Tarix --&gt;
* [[Mübahilə]]
* [[Qədir-Xum hadisəsi|Qədir Xum]]
* [[Səqifə]]
* [[Fədək]]
* [[Fatemeh Zahra Evinin hadisəsi]]
* [[Osman ibn Əffan]]
* [[Cəməl döyüşü]]
* [[Siffeyn döyüşü]]
* [[Nəhrəvan döyüşü]]
* [[Kərbəla döyüşü]]
* [[Fəxx döyüşü]]
* [[Speyşer düşərgəsi qətliamı]]

|list8 =&lt;!-- Ayələr və Hədislər --&gt;
* [[Qardaşlıq ayəsi]]
* [[İtaət ayəsi]]
* [[İkmaləddin ayəsi]]
* [[Xəbərdarlıq ayəsi]]
* [[İt'am ayəsi]]
* [[Əl-Tabligh ayəsi]]
* [[Təthir ayəsi]]
* [[Xüms ayəsi]]
* [[Xəyrülbəriyyə ayəsi]]
* [[Mübahilə ayəsi]]
* [[Məvəddət ayəsi]]
* [[İşıq ayəsi]]
* [[Vilayət ayəsi]]

* [[cabir hədisi]]
* [[Səqaleyn hədisi]]
* [[Gəmi hədisi]]
* [[Qızıl zəncir hədisi]]
* [[Qədir-Xum hadisəsi|Qədir-Xum hədisi]]
* [[Fatimə lövhəsi hədisi]]
* [[Ali-Əba hədisi]]
* [[Mənzələt hədisi]]
* [[Astronomiya hədisi]]
* [[bağlanan qapılar hədisi]]
* [[bilik şəhəri hədisi]]
* [[Xəbərdarlıq günü hədisi]]

|list9 =&lt;!-- dualar və ədəblər --&gt;
* [[Ərəfə duası]]
* [[Əhd duası]]
* [[Kumeyl duası]]
* [[Nudbə duası]]
* [[Fərəc duası]]
* [[Fərəc duası(Əzəməl bəla)|Əzəməl bəla duası]]

* [[Ziyarət Ərbəin]]
* [[Ziyarət aşura]]
* [[Qədr gecəsi]]
* [[Bəraət gecəsi]]
* [[Məhərrəmlik yası]]

|list10 =&lt;!-- kitaplar --&gt;
* [[Quran]]
* [[Nəhcül-bəlağə]]
* [[Səhifeyi Səccadiyyə]]
* [[Dörd kitab]]
** [[Əl-İstibsar]]
** [[əl-Kafi]]
** [[Təhzibül-Əhkam]]
** [[Mən lə yəhzuruhul-Fəqih]]
* [[Fatimə müshəfi]]
* [[Əli müshəfi]]
* [[Süleymin kitabı|Ali-Muhəmmədin sirləri]]
* [[Vəsailüş-Şiə]]
* [[Biharul-ənvar]]
* [[Əl-Qədir]]
* [[Məfatihul-cinan]]
* [[Məcməül-Bayan]]
* [[Təfsir Əl-mizan]]
* [[İmam Rza müshəfi]]
* [[Şiə təfsir kitablarının siyahısı]]
* [[Şiə İmamlarına aid edilən əsərlərin siyahısı]]
* [[:Kateqoriya: Şiə biblioqrafiyası|Şiə biblioqrafiyası]]

|list11 =&lt;!-- yerler --&gt;
* [[Məscidül-Həram]]
* [[Əl-Əqsa məscidi]]
* [[Məscidül-Nəbi]]
* [[Bəqi qəbiristanlığı]]
* [[İmam Əli məscidi]]
* [[İmam Hüseyn türbəsi]]
* [[Kazimiyyə türbəsi]]
* [[Əl-Əskəri türbəsi]]
* [[İmam Rza türbəsi]]
* [[Həzrət Abbas türbəsi]]
* [[Xanım Rüqqəyyə türbəsi]]
* [[Həzrət Zeynəb türbəsi]]
* [[Fatimə-i Məsumə türbəsi]]
* [[Şah Əbdüləzim türbəsi]]
* [[Böyük Kufə məscidi]]
* [[Səhla məscidi]]
* [[Cəmkəran məscidi]]
* [[Bab əl-Səğir]]
* [[Vadi-üs-Salam]]

* [[Məscid]]
* [[İmamzadə]]
* [[Təkiyə]]
* [[Hüseyniyyə]]

|list12 =&lt;!-- önəmli günlər --&gt;
* [[Ramazan bayramı|Fitr bayramı]]
* [[Qurban bayramı]]
* [[Məbəs|Məbəs bayramı]]
* [[Mövlud bayramı]]
* [[Qədir-Xum|Qədir-Xum bayramı]]
* [[Bəraət gecəsi]]
* [[Fatimiyə günləri]]
* [[Məhərrəm]]
** [[Tasua]]
** [[Aşura]]
* [[Ərbəin günü]]

|list13 =&lt;!-- mənbə --&gt;
* [[Quran]]
* [[Hədis]]
* [[Məntiq]]
* [[Konsensus]]

|list14 =&lt;!-- əlaqəli --&gt;
* [[Anti-Şiəlik]]
* [[Şiə-Sünni münasibətləri]]


}}&lt;noinclude&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[şablon:şiə]]

[[Kateqoriya:Şablonlar:İslam]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>py6ocgjyut73iihx1g5iy0ikp27kzbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mənim anam bir mələk (teleserial, 2008)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>726043</id>
    <revision>
      <id>9037064</id>
      <parentid>9017197</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +2 kateqoriya</comment>
      <origin>9037064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="abpy9qis4ank1b7lgexvmqopjk8k9dn" xml:space="preserve">{{Teleserial}}
'''Mənim anam bir mələk''' — 2008-2010-cu illər arasında 3 sezon (64 bölüm) yayımlanmış türk komediya teleserialı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=m.imdb.com - Mənim anam bir mələk |url=https://m.imdb.com/title/tt5852602/plotsummary?ref%20=tt%20ov%20pl |access-date=2021-10-27 |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029120951/https://m.imdb.com/title/tt5852602/plotsummary?ref%20=tt%20ov%20pl |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2008-ci ilin yazında başrol aktyorlarından olan [[Əli Sunal]]ın əsgərliyə getməsiylə teleserialın birinci mövsümü başa çatdı. 2008-2009 yayım dönəmində teleserialın ikinci mövsümü [[ATV (telekanal, Türkiyə)|ATV]]-də yayımlandı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://www.atv.com.tr/benim-annem-bir-melek/bolumler |access-date=2021-10-27 |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029000457/https://www.atv.com.tr/benim-annem-bir-melek/bolumler |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mövzu ==
Teleserialda ailənin anası Nəriman ([[Oya Başar]]), pensioner avtobus sürücüsü ata Cahid (Tarık Ünlüoğlu), ata işini davam etdirən və hələ də ailəsiylə birlikdə yaşayan oğul Mətin (Şahsuvar Ağdaş), Mətinin arvadı Nalan (Ayçin İnci), qarşı evdə yaşayan kiçik oğul Çətin ([[Əli Sunal]]) və Çətinin arvadı Ecenin (Dolunay Soysert) əyləncəli həyatlarından yumoristik üslubda bəhs olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=www.beyazperde.com - &quot;Mənim anam bir mələk&quot; teleserialının aktyorları |url=https://www.beyazperde.com/diziler/dizi-9772/sezon-19756/oyuncular/ |access-date=2021-10-27 |archive-date=2021-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028231917/https://www.beyazperde.com/diziler/dizi-9772/sezon-19756/oyuncular/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Aktyor heyəti ==

* Oya Başar — Nəriman&lt;ref&gt;[https://www.atv.com.tr/benim-annem-bir-melek/kadro Benim Annem Bir Melek Oyuncu Kadrosu – Benim Annem Bir Melek Oyuncuları.] {{Wayback|url=https://www.atv.com.tr/benim-annem-bir-melek/kadro |date=20260307085004 }} İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.&lt;/ref&gt;
* Tarık Ünlüoğlu — Cahid&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm1699240/ Tarik Ünlüoglu(1951-2019).] {{Wayback|url=https://www.imdb.com/name/nm1699240/ |date=20260708011257 }} İstifadə tarixi: 15 iyun 2026.&lt;/ref&gt;
* Dolunay Soysert — Ece&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm1460227/ Dolunay Soysert.] İstifadə tarixi: 15 iyun 2026.&lt;/ref&gt;
* [[Əli Sunal]] — Çətin&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm0839016/ Ali Sunal.] İstifadə tarixi: 15 iyun 2026.&lt;/ref&gt;
* Nilgün Belgün — Xayrünnisa&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm1309394/ Nilgün Belgün.] {{Wayback|url=https://www.imdb.com/name/nm1309394/ |date=20170218224338 }} İstifadə tarixi: 15 iyun 2026.&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2008-ci ildə başlayan Türkiyə teleserialları]]
[[Kateqoriya:2010-cu ildə bitən Türkiyə teleserialları]]</text>
      <sha1>abpy9qis4ank1b7lgexvmqopjk8k9dn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdullah ibn Cəhş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732481</id>
    <revision>
      <id>9037183</id>
      <parentid>9036148</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="euwdrpjv2po6l9j9ejl7zetqy9n8264" xml:space="preserve">{{Tək mənbə|tarix=avqust 2026}}
{{Şəxs}}

'''Abdullah ibn Cəhş''' ({{lang-ar|عبد الله بن جحش}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biridir. Qüreyş qəbiləsinin Bənu Üməyyə qolunun Banu Əsəd ibn Xuzeym soyunun nümayəndəsi olmuşdur. Anası Umeymə bint Əbdülmüttəlib Məhəmmədin bibisi olmuşdur.

== Bioqrafiyası ==
Tam adı Abdullah ibn Cəhş ibn Riab ibn Yəmər ibn Səbra ibn Murra ibn Əsəd ibn Huzeymədir. O, qardaşları Ubeydullah və Əbu Əhmədlə birlikdə [[İslam]]ı erkən qəbul edənlərdəndir. Həbəşistana hicrətdə iştirak etmişdir. Ubeydullah xristian olur və oradaca ölür, lakin Abdullah Məkkəyə qayıdır və hamısı Mədinəyə hicrət edən birləşmiş qrupunun ən görkəmlisi olur. Onun bacısı [[Zeynəb binti Cəhş|Zeynəb]] [[Məhəmməd]] peyğəmbərin həyat yoldaşı idi. O, Nəxlədə Qureyşləri öldürdüyünə görə tənqid olunur. [[Bədr döyüşü]]ndə vuruşur. 40-50 yaşları arasında [[Uhud döyüşü]]ndə şəhid olur. Abdullah ibn Cəhş döyüşdə Əhnas ibn Şərik tərəfindən öldürülür&lt;ref name=Saad3&gt;{{cite book |author=Muhammad ibn Saad |title=Tabaqat – The Companions of Badr |volume=3 |editor=Bewley, A. (translator) |year=2013 |page=68 |location=London |publisher=Ta-Ha Publishers |quote=Abdullah was about forty on the day he was killed.}}&lt;/ref&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Səhabələr]]
[[Kateqoriya:Məhəmmədin ailəsi]]</text>
      <sha1>euwdrpjv2po6l9j9ejl7zetqy9n8264</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Süməyyə binti Xubbət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735430</id>
    <revision>
      <id>9037244</id>
      <parentid>8384890</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>{{[[Template:Tək mənbə|Tək mənbə]]}} əlavə edildi</comment>
      <origin>9037244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="jqyz0usk6b4j5p23ratcukcu72xj9jt" xml:space="preserve">{{Tək mənbə|tarix=avqust 2026}}
{{Şəxs}}

'''Süməyyə binti Xubbət''' ({{Dil-ar|سمیة بنت خباط  }}, {{DVTY}}) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biri, İslamı qəbul edən ilk qadınlardan biridir.

== Bioqrafiya ==
Süməyyənin əri Yasir ibn Amir və qardaşları digər qardaşlarını axtarmaq üçün Yəməndən Məkkəyə gəlir. Məkkədə qalaraq Əbu Huzeyfə ilə ittifaqa girir və Əbu Huzeyfənin qulu olan Süməyyə ilə evlənir. [[Əmmar ibn Yasir|Əmmar]] dünyaya gəldikdən sonra [[Əbu Huzeyfə]] Süməyyəni azad edir. Daha sonra Süməyə əl-Haris ibn Kalyadanın xidmətçisi olan və Sələmə ibn əl-Əzraqın atası olan Yasir əl-Əzraq ər-Rumi ilə evlənir.

Süməyyə və onun ailə üzvləri açıq şəkildə İslama etiqad etməyə başladıqdan sonra Məkkəli müşriklər İslamdan əl çəkməyə çalışaraq onlara istehza etməyə başlayır. Onları qızmar istidə səhraya çıxarıb zəncirləyirlər, lakin Süməyyənin ailəsi sınaqlara dözməkdə davam edir. Hətta əri Yasirin vəfatı da onu qıra bilmir və o, əl-Muqirə və [[Əbu Cəhl]]in ailəsinə qarşı sərt və itaətsiz davranmağa başlayır. Bir dəfə Əbu Cəhl Süməyyə deyir ki, o, «Məhəmmədin yalnız gözəlliyinə görə ona aşiq olduğu üçün ona inanıb!». Bu sözlərdən sonra Süməyyə ona kobud sözlərlə cavab verir. Qəzəblənən Əbu Cəhl Süməyyənin düz ürəyinə nizə zərbəsi vuraraq onu öldürür. Beləliklə, o, İslamın ilk “[[şəhid]]i” olur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Qadın səhabələr]]
[[Kateqoriya:Ərəb olmayan səhabələr]]</text>
      <sha1>jqyz0usk6b4j5p23ratcukcu72xj9jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037245</id>
      <parentid>9037244</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="fhw8bio64zgbredhk6b59fesemdi07j" xml:space="preserve">{{Tək mənbə|tarix=avqust 2026}}
{{Şəxs}}

'''Süməyyə binti Xubbət''' ({{Dil-ar|سمیة بنت خباط  }}, {{DVTY}}) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri [[Məhəmməd]] peyğəmbərin səhabələrindən biri, İslamı qəbul edən ilk qadınlardan biridir.

== Bioqrafiya ==
Süməyyənin əri Yasir ibn Amir və qardaşları digər qardaşlarını axtarmaq üçün Yəməndən Məkkəyə gəlir. Məkkədə qalaraq Əbu Huzeyfə ilə ittifaqa girir və Əbu Huzeyfənin qulu olan Süməyyə ilə evlənir. [[Əmmar ibn Yasir|Əmmar]] dünyaya gəldikdən sonra [[Əbu Huzeyfə]] Süməyyəni azad edir. Daha sonra Süməyə əl-Haris ibn Kalyadanın xidmətçisi olan və Sələmə ibn əl-Əzraqın atası olan Yasir əl-Əzraq ər-Rumi ilə evlənir.

Süməyyə və onun ailə üzvləri açıq şəkildə İslama etiqad etməyə başladıqdan sonra Məkkəli müşriklər İslamdan əl çəkməyə çalışaraq onlara istehza etməyə başlayır. Onları qızmar istidə səhraya çıxarıb zəncirləyirlər, lakin Süməyyənin ailəsi sınaqlara dözməkdə davam edir. Hətta əri Yasirin vəfatı da onu qıra bilmir və o, əl-Muqirə və [[Əbu Cəhl]]in ailəsinə qarşı sərt və itaətsiz davranmağa başlayır. Bir dəfə Əbu Cəhl Süməyyə deyir ki, o, «Məhəmmədin yalnız gözəlliyinə görə ona aşiq olduğu üçün ona inanıb!». Bu sözlərdən sonra Süməyyə ona kobud sözlərlə cavab verir. Qəzəblənən Əbu Cəhl Süməyyənin düz ürəyinə nizə zərbəsi vuraraq onu öldürür. Beləliklə, o, İslamın ilk “[[şəhid]]i” olur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qadın səhabələr]]
[[Kateqoriya:Ərəb olmayan səhabələr]]</text>
      <sha1>fhw8bio64zgbredhk6b59fesemdi07j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Əsma binti Umeys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735763</id>
    <revision>
      <id>9037237</id>
      <parentid>8988959</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="8worc8uc68z4wa1qcq2fu0bjqt6jmia" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Əsma binti Umeys''' ({{lang-ar|أسماء بنت عميس الخثعمية}}; {{DVTY}}) — [[İslam]] [[peyğəmbər]]i [[Məhəmməd]]in səhabələrindən biri. Əsma [[Həbəşistan]]a, oradan isə Yəsribə (Mədinəyə) hicrət etmişdir. Buna görə də &quot;iki dəfə hicrət edən səhabə&quot; kimi tanınır.

== Bioqrafiyası ==
Onun atası Umeys ibn Məad Qəhtan qəbiləsinə daxil olan Bənu Həsam ibn Ənmar tayfasından, anası Hind isə Avf ibn Züheyr əl-Himyarinin qızı idi&lt;ref name=&quot;Kalbī&quot;&gt;Ibn al-Kalbī, Hishām, ''Nasab al-Maʿadd wa al-Yaman al-kabīr'', ed. Nājī Ḥasan (Beirut, 1408/1988)&lt;/ref&gt;. Doğulduğu dəqiq tarix məlum deyil, lakin o, əri [[Cəfər ibn Əbu Talib]]lə birlikdə İslamı qəbul etmiş və buna görə də ilk [[müsəlman]] qadınlardan hesab olunur&lt;ref name=&quot;Isḥāq&quot;&gt;Ibn Isḥāq, Muḥammad, ''al-Siyar wa al-maghāzī'', ed. Suhayl Zakkār (Beirut, 1398/1978)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saʿd&quot;&gt;Ibn Saʿd, Muḥammad, ''al-Ṭabaqāt al-kubrā'' (Beirut, n.d.)&lt;/ref&gt;. 615-ci ildə əri ilə birlikdə Efiopiyaya mühacirət etmişdir. O zaman onun üç oğlu var idi: Abdullah, Məhəmməd və Avn.

628-ci ildə digər mühacirlərlə birlikdə Mədinəyə köşür və 629-cu ildə əri [[Mütə döyüşü]]ndə şəhid olur. Daha sonra [[Əbu Bəkr]]lə evlənir və 632-ci ildə [[Məhəmməd ibn Əbu Bəkr|Məhəmməd]] adlı bir oğlu doğulur. Sonradan o, saleh xəlifə [[Əli]]nin həyat yoldaşı olur və İbn əl-Kəlbinin dediyinə görə, onun bu evlilikdən daha iki oğlu — Yəhya və Avn — dünyaya gəlir. Yəhya körpə ikən vəfat etmiş və Avn haqqında ixtilaf vardır ki, bu da Avn ibn Cəfərlə çaşqınlıqdan yaranmışdır. Onun ölümünün dəqiq tarixi də məlum deyil: bəzi mənbələrdə 658-ci il və 680-ci ildən sonrakı tarixlər qeyd olunur. Başqa məlumatda onun Əli ibn Əbu Talibdən sonrada yaşadığı deyilir.

Əsmanın əhəmiyyəti daha çox onun xəlifə Əlinin ailəsinə münasibətilə bağlıdır: o, Fatimənin gecə vaxtı keçirilən gizli dəfn mərasimində iştirak edən azsaylılardan biri idi. Deyilənə görə o, [[Fatimə]] və Əlinin evliliyində də iştirak etmişdir, lakin Əsmanın Efiopiyadan qayıtması və toy tarixini (623) nəzərə alsaq, məlumatın dəqiqliyi çətin görünür&lt;ref name=&quot;Ganjī&quot;&gt;Ganjī, Muḥammad, ''Kifāyat al-ṭālib'', ed. Muḥammad Hādī Amīnī (Tehran, 1404/1984)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Irbilī&quot;&gt;al-Irbilī, ''Kashf al-ghumma'' (Tabrīz, 1381/1961)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amīn&quot;&gt;Amīn, Muḥsin, ''Aʿyān al-Shīʿa'' (Beirut, 1403/1983)&lt;/ref&gt;. Bəzi məlumatlara görə, imamlar Məhəmməd əl-Baqir və Cəfər əs-Sadiq də onun haqqında yüksək sözlər demişlər&lt;ref name=&quot;Kashshī&quot;&gt;al-Kashshī, Muḥammad, ''Ikhtiyār maʿrifat al-rijāl, abridged by Muḥammad b. al-Ḥasan al-Ṭūsī'', ed. Ḥasan Muṣṭafawī (Mashhad, 1348 Sh./1969)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bābawayh&quot;&gt;Ibn Bābawayh, Muḥammad, ''al-Khiṣāl'', ed. ʿAlī Akbar Ghaffārī (Qumm, 1362 Sh./1983)&lt;/ref&gt;.

Əsma Peyğəmbərdən hədislər nəql etmiş&lt;ref name=&quot;Wāqidī&quot;&gt;al-Wāqidī, Muḥammad, ''Kitāb al-maghāzī'', ed. Marsden Jones (London, 1966)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ḥumaydī&quot;&gt;al-Ḥumaydī, ʿAbd Allāh, ''al-Musnad'', ed. Ḥabīb al-Raḥmān al-Aʿẓamī (Hyderabad, 1380–1382/1960–1962)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mizzī&quot;&gt;al-Mizzī, Yūsuf, ''Tuḥfat al-ashrāf'' (Bombay, 1400/1980)&lt;/ref&gt;, öz növbəsində oğlu Abdullah ibn Cəfər, Səid ibn Müseyyab və Urvə ibn əl-Zübeyr ondan hədislər nəql etmişlər. Əl-[[Yaqubi]] Əsma binti Umeysin &quot;kitabı&quot;ndan bəhs edir, bu kitab [[Məhəmməd]] peyğəmbərin hədislərindən ibarət idi.&lt;ref name=&quot;Yaʿqūbī&quot;&gt;al-Yaʿqūbī, Aḥmad, ''Taʾrīkh'' (Beirut, 1379/1960)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pellat&quot;&gt;Pellat, Charles, ''‘Asmāʾ bint ʿUmays b. Maʿd al-Khathʿamiyya’'', EI2, vol. 12, p. 92&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Səhabələr]]
[[Kateqoriya:Şiə imamlarının xanımları]]
[[Kateqoriya:Ravilər]]</text>
      <sha1>8worc8uc68z4wa1qcq2fu0bjqt6jmia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Həlimə binti Əbu Zuayb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738280</id>
    <revision>
      <id>9037232</id>
      <parentid>8962225</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="4dkf93c8joiu54pguei0awjd48wqgt7" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Həlimə binti Əbu Zuayb''' ({{dil-ar|'''حليمة السعدية'''}}; {{DVTY}}) — [[İslam]] [[peyğəmbər]]i [[Məhəmməd]]in süd anası. 4 yaşına kimi ona süd vermişdir. Həlimə və əri Əl-Haris ibn Əbdül-Uzzanın ərəblərin Xavazin qəbiləsinin Səd ibn Bəkr qoluna mənsub idilər.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://britannica.com/EBchecked/topic/252552/Halimah-bint-Abi-Dhuayb|title=Muhammad (prophet of Islam)|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2014-11-08|archive-date=2015-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318185339/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/252552/Halimah-bint-Abi-Dhuayb|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Məhəmmədin doğulduğu ildə Səd ibn Bəkrin ailəsi uşaqlara baxmaq üçün Məkkəyə gəlir. Süd anaları olanlar ataları sağ olan uşaqları götürməyə üstünlük verirdilər. Məhəmmədin atasının hələ doğulmamış ölməsinə baxmayaraq, Həlimə 8 günlük uşağı götürür. İslam ənənəsinə görə, quraqlıq və qıtlıq üzündən Həlimə öz uşağını yedizdirə bilmirdi, lakin Məhəmmədi götürdükdən sonra Məhəmmədə və öz oğluna kifayət qədər süd verə bilirdi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e784?_hi=0&amp;_pos=1|title=Halimah bint Abi Dhuayb|publisher=The Oxford Dictionary of Islam|accessdate=2014-11-08|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204220705/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e784?_hi=0&amp;_pos=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Sad ibn Bəkr Hüdeybiyyədə, sonra isə [[Mədinə]]də yaşayırdı. Məhəmməd iki yaşında olanda Həlimə uşağı anasına qaytarmaq istəyir, lakin [[Aminə binti Vəhb]] Həlimədən uşağı bir müddət daha saxlamasını istəyir.

Məhəmməd Xədicə ilə evləndiyi zaman Həlimə acınacaqlı vəziyyətindən ona şikayət edir və Məhəmməd Xədicədən ona 40 qoyun verməsini istəyir. Məhəmmədin peyğəmbərlik missiyası başlayandan sonra Həlimə əri ilə Məhəmmədin yanına gələrək İslamı qəbul edir. [[Hüneyn döyüşü|Hüneyn]] günü Həlimə Məhəmməd peyğəmbərin hüzuruna gələndə o, paltarını çıxarıb qabağına yaydı ki, otursun.

Həlimənin üç övladı var idi: oğlu Abdullah, qızları Ənis və Xuzaf.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:VII əsr qadınları]]
[[Kateqoriya:İslam tərcümeyi-halı]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]
[[Kateqoriya:Həvazin]]</text>
      <sha1>4dkf93c8joiu54pguei0awjd48wqgt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oliviya Rodriqo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738742</id>
    <revision>
      <id>9037417</id>
      <parentid>9026319</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44789-60</username>
        <id>352932</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="4zr0gkg1iz11671kivz3l0l12q43pif" xml:space="preserve">{{Musiqiçi}}
'''Oliviya İzabel Rodriqo''' ({{DVTY}}) — amerikalı müğənni, bəstəkar və aktrisa. O, 2010-cu illərin sonlarlnda [[The Walt Disney Company|Disney]] televiziyasında yayımlanan ''[[:en:Bizaardvark|Bizaardvark]]'' və ''[[:en:High School Musical: The Musical: The Series|High School Musical: The Musical: The Series]]'' seriallarında oynadığı baş rolları ilə tanınıb.

Geffen və [[Interscope Records]] ilə müqavilə bağladıqdan sonra Rodriqo 2021-ci ildə debüt sinqlı &quot;Drivers License&quot;-i buraxdı və bu, müxtəlif rekordlar qırdı və ilin ən çox satılan mahnılarından biri oldu və onu əsas şöhrətə çatdırdı. O, &quot;Deja Vu&quot; və &quot;Good 4 U&quot; kimi daha uğurlu sinql ilə davam etdi və 21 may 2021-ci ildədə [[Sour]] albumunu çıxardı. Rodriqonun debüt studiya albomu ''Sour'' (2021) dünya miqyasında hit-paradlarda birinci yeri tutdu və geniş tənqidi bəyənmə ilə qarşılandı. O,64-cü İllik Qremmi Mükafatlarında yeddi kateqoriya üzrə, o cümlədən Ən Yaxşı Yeni Sənətçi, ''Sour'' üçün İlin Albomu və &quot;Drivers License&quot; üçün İlin Rekoru və İlin Mahnısı kimi namizədliklər əldə edib.

== Həyatı ==
Oliviya İzabel Rodriqo 20 fevral 2003-cü ildə Kaliforniyanın [[:en:Murrieta, California|Marrieta]] şəhərində anadan olub.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=LW |date=April 4, 2022 |title=Olivia Rodrigo net worth 2022: How much is the Grammy winner earning? |url=https://www.marca.com/en/lifestyle/music/2022/04/04/624b2b63e2704e107f8b4574.html |access-date=June 27, 2023 |newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]] |archive-date=June 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627155447/https://www.marca.com/en/lifestyle/music/2022/04/04/624b2b63e2704e107f8b4574.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=June 26, 2023 |title=Olivia Rodrigo {{!}} Biography, TV Shows, Songs, Sour, &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Olivia-Rodrigo |access-date=June 27, 2023 |website=[[Encyclopaedia Britannica]] |archive-date=June 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627155446/https://www.britannica.com/biography/Olivia-Rodrigo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tweet2&quot;&gt;{{cite tweet|last=Rodrigo|first=Olivia|user=Olivia_Rodrigo|number=1230693655121285124|date=February 20, 2020|title=I Am 17 Years Old Today But I Still Do Not Know The Different Styles Of Eggs, Only Scrambled|access-date=January 11, 2021}}&lt;/ref&gt; Anası Cennifer müəllim, atası Kris isə ailə terapistidir. O, Kaliforniyanın [[:en:Temecula, California|Temekula]] şəhərində boya başa çatıb.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|last=Snapes|first=Laura|date=May 7, 2021|title=Olivia Rodrigo: 'I'm a teenage girl. I feel heartbreak and longing really intensely'|url=http://www.theguardian.com/music/2021/may/07/olivia-rodrigo-im-a-teenage-girl-i-feel-heartbreak-and-longing-really-intensely|url-status=live|access-date=August 10, 2021|newspaper=[[The Guardian]]|archive-date=August 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808175247/https://www.theguardian.com/music/2021/may/07/olivia-rodrigo-im-a-teenage-girl-i-feel-heartbreak-and-longing-really-intensely}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;born info 1&quot;&gt;{{Cite news|date=March 30, 2003|title=Ranch Springs Medical Center|page=14|newspaper=[[The Californian (Temecula)|The Californian]]|url=https://www.newspapers.com/clip/67591301/the-californian/|url-status=live|access-date=July 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115174533/https://www.newspapers.com/clip/67591301/the-californian/|archive-date=January 15, 2021|via=[[Newspapers.com]]}}{{open access}}&lt;/ref&gt; Oliviya [[Filippin]] kökənlidir.

== Diskoqrafiya ==
*[[Sour]] (2021)
*[[Guts]] (2023)

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
{{müğənni-qaralama}}
[[Kateqoriya:Qremmi mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:İrlandəsilli amerikalılar]]
[[Kateqoriya:Brit mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Almanəsilli amerikalılar]]
[[Kateqoriya:XXI əsr ABŞ aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ televiziya aktrisaları]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin qadın müğənniləri]]
[[Kateqoriya:Interscope Records artistləri]]
[[Kateqoriya:Uşaq aktyorlar]]
[[Kateqoriya:MTV Video Music Award laureatları]]</text>
      <sha1>4zr0gkg1iz11671kivz3l0l12q43pif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Səfiyyə binti Əbdülmüttalib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739651</id>
    <revision>
      <id>9037243</id>
      <parentid>8899512</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1992" sha1="4tml82pasif8wnlaco6r3i58sucgv0z" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Səfiyyə binti Əbdülmüttalib''' ({{Dil-ar|صفية بنت عبدالمطلب}}, {{DVTY}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://geocities.com/mutmainaa7/people/safiyah.html|title=Safiyyah bint Abdul Muttalib|date=October 27, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027102801/http://geocities.com/mutmainaa7/people/safiyah.html|archive-date=2009-10-27}}&lt;/ref&gt;) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri [[Məhəmməd]] peyğəmbərin bibisi&lt;ref name=&quot;Vicegerency&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.al-islam.org/imamate/3.htm|title=Imamate: The Vicegerency of the Prophet|access-date=2022-02-16|archive-date=2013-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605111135/http://www.al-islam.org/imamate/3.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Zübeyr ibn Əvvam]]ın anası. İslamda bütpərəst (İslam ədəbiyyatında müşrik) kişini öldürən ilk qadın səhabə kimi tanınır.

== Bioqrafiya ==
567-ci ildə [[Məkkə]]də anadan olmuşdur. [[Müsəlman]] olmadan əvvəl iki dəfə ərə gedir. [[Zübeyr ibn Əvvam]] ikinci evliliyindən idi. Məhəmmədin İslama dəvətini eşidən o, oğlu Zübeyrlə birlikdə İslamı qəbul etmişdir. İslamın yayılmasında peyğəmbərə dəstək verməsi ilə bilinir. O, oğlu Zübeyrlə birlikdə Məkkədən Mədinəyə hicrət etmişdir.

O, müxtəlif müharibələrdə iştirak edib və müharibəyə gedən ilk müsəlman qadın kimi tanınıb. Döyüşlərdə yaralıların müalicəsində iştirak edir. Qardaşı [[Həmzə]]nin [[Uhud döyüşü]]ndə öldüyünü eşidəndə hər iki əlinə aldığı silahlarla Qureyş bütpərəstləri ilə vuruşur. [[Xəndək döyüşü]]ndə ailələrin sığındığı qüllələrə yəhudilərin hücumunu dəf etdiyi üçün ona qənimətdən bir pay verilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qadın səhabələr]]
[[Kateqoriya:Səhabə hədis raviləri]]
[[Kateqoriya:Ərəb şairlər]]</text>
      <sha1>4tml82pasif8wnlaco6r3i58sucgv0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ümmü Əymən</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739775</id>
    <revision>
      <id>9037238</id>
      <parentid>8748202</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>{{[[Template:Tək mənbə|Tək mənbə]]}} əlavə edildi</comment>
      <origin>9037238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3789" sha1="3xk3mrtpbepx5nxhvsleg4grbhpte3l" xml:space="preserve">{{Tək mənbə|tarix=avqust 2026}}
{{Şəxs}}

'''Ümmü Eymən''' ({{Dil-ar|أم أيمن}} {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin atası Abdullah ibn Əbdülmüttəlibdən miras qalan Həbəş cariyəsi. O, Məhəmmədin dayəsi olmuşdur. Şayiələrə görə, Ümmü Əymən Məhəmmədi əmizdirmiş və süd anası olmuşdur. Əsl adı Berekədir və oğlunun adına görə ona Ümmü Əymən ləqəbi verilib. Məhəmmədə göstərdiyi böyük xidmətə görə, “Ummu Əymən anamdan sonra mənim anamdır” demişdir. Məhəmməd sonradan onu azad etsə də, Ümmü Əymən ayrılmamış və onun xidmətinə davam etmişdir.

== Bioqrafiya ==
Ümmü Əymən Məhəmmədin atasına cariyə olana qədər necə yaşadığı, nə vaxt doğulduğu və necə qul olduğu barədə məlumatlar məlum deyil. Məlumdur ki, o, Məhəmməd doğulmazdan əvvəl Abdullahın cariyəsi idi, ona görə də İslam peyğəmbərinin doğulmasına şahid olmuş və gənc yaşlarından ona xidmət etmişdir. Atası Məhəmməd hələ doğulmadan vəfat edir, anası isə həm ərinin qəbrini, həm də qohumlarını ziyarət etmək üçün Mədinəyə getdikdən sonra qayıdarkən dünyasını dəyişir. O zaman islam dininin peyğəmbərinin cəmi altı yaşı vardı. Sonra Ümmü Əymən Məhəmmədi götürüb Məkkəyə, babası Əbdülmüttəlibin yanına aparır. O, İslamdan əvvəl Ubeyd ibn Zeydlə evlənmiş və bu evlilikdən Əymən adlı bir oğul dünyaya gətirmişdir. Bundan sonra adı Bərəkə olsa da, Əymənin anası mənasını verən “Ümmü Əymən” adını götürür. İslamın doğulmasından əvvəl Ümmü Əymən ərini itirərək dul qaldığı üçün oğlunu tək böyütməyə başlayır. İslamın doğulmasından sonra oğlu ilə birlikdə müsəlman olur. Daha sonra oğlu Əymən [[Xeybər döyüşü]]ndə həlak olur&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sadeqi Ardestani |first1=Ahmad |title=Zanane daneshmand wa ravi hadith=the learned and narratar women‌ |date=1998 |location=Qom |page=3}}&lt;/ref&gt;. Məhəmməd [[Xədicə]] ilə evləndikdən sonra Xədicə Məhəmmədə Zeyd bin Harisə adlı bir kölə hədiyyə edir. Məhəmməd [[Zeyd ibn Harisə]]ni oğlu kimi qəbul etmiş və sonradan onu azad etmişdi. Bir gün Məhəmməd buyurdu: “Hər kim behişt əhlindən bir şəxslə evlənmək istəyirsə, Ümmü Əymənlə evlənsin”. Bunun üzərinə Zeyd bin Harisə Ümmü Əymənə talib çıxır və Məhəmməd onları evləndirir. Bu evlilikdən İslam tarixində səhabələrin böyük və qəhrəman sərkərdələrindən sayılan Üsamə adlı bir oğlu olur. [[Usamə ibn Zeyd|Usamə]] İslam tarixində səhabələrin böyük və qəhrəman sərkərdələrindən biri kimi tarixə düşür. Müsəlmanlara verilən işgəncələrdən Ümmü Əymənin də payı var idi. Lakin o, dinindən heç vaxt vaz getmir. Ümmü Əymən İslam adına döyüşlərdə iştirak edirdi. Uhud döyüşü zamanı İslam ordusunun tənəzzülə uğramağa başlaması və onların bir qisminin Mədinəyə qayıtmasından çox üzülür və bunun üzərinə müharibəyə qoşulmaq arzusunu bildirir. Müharibə zamanı yaralıların müalicəsində iştirak etmiş, səhabələrə su paylamış, ağır yaralıların Mədinəyə daşınmasına köməklik etmişdir. O, Xeybər döyüşündə iştirak etmiş və eyni xidməti göstərmişdir.

Onun əri Zeyd Mute İslam ordusunun komandanı kimi iştirak etdiyi döyüşdə həlak olur. Beləliklə, onun həm oğlu, həm də əri İslam yolunda həlak olmuşdur. [[Osman ibn Əffan]]ın xilafətinin ilk illərində vəfat etdiyi bildirilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Qadın səhabələr]]
[[Kateqoriya:Ərəb olmayan səhabələr]]
[[Kateqoriya:Kölələr]]</text>
      <sha1>3xk3mrtpbepx5nxhvsleg4grbhpte3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037241</id>
      <parentid>9037238</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="stq5unjgfz4e1fp1teydjjhnrh8ay0a" xml:space="preserve">{{Tək mənbə|tarix=avqust 2026}}
{{Şəxs}}

'''Ümmü Eymən''' ({{Dil-ar|أم أيمن}} {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin atası Abdullah ibn Əbdülmüttəlibdən miras qalan Həbəş cariyəsi. O, Məhəmmədin dayəsi olmuşdur. Şayiələrə görə, Ümmü Əymən Məhəmmədi əmizdirmiş və süd anası olmuşdur. Əsl adı Berekədir və oğlunun adına görə ona Ümmü Əymən ləqəbi verilib. Məhəmmədə göstərdiyi böyük xidmətə görə, “Ummu Əymən anamdan sonra mənim anamdır” demişdir. Məhəmməd sonradan onu azad etsə də, Ümmü Əymən ayrılmamış və onun xidmətinə davam etmişdir.

== Bioqrafiya ==
Ümmü Əymən Məhəmmədin atasına cariyə olana qədər necə yaşadığı, nə vaxt doğulduğu və necə qul olduğu barədə məlumatlar məlum deyil. Məlumdur ki, o, Məhəmməd doğulmazdan əvvəl Abdullahın cariyəsi idi, ona görə də İslam peyğəmbərinin doğulmasına şahid olmuş və gənc yaşlarından ona xidmət etmişdir. Atası Məhəmməd hələ doğulmadan vəfat edir, anası isə həm ərinin qəbrini, həm də qohumlarını ziyarət etmək üçün Mədinəyə getdikdən sonra qayıdarkən dünyasını dəyişir. O zaman islam dininin peyğəmbərinin cəmi altı yaşı vardı. Sonra Ümmü Əymən Məhəmmədi götürüb Məkkəyə, babası Əbdülmüttəlibin yanına aparır. O, İslamdan əvvəl Ubeyd ibn Zeydlə evlənmiş və bu evlilikdən Əymən adlı bir oğul dünyaya gətirmişdir. Bundan sonra adı Bərəkə olsa da, Əymənin anası mənasını verən “Ümmü Əymən” adını götürür. İslamın doğulmasından əvvəl Ümmü Əymən ərini itirərək dul qaldığı üçün oğlunu tək böyütməyə başlayır. İslamın doğulmasından sonra oğlu ilə birlikdə müsəlman olur. Daha sonra oğlu Əymən [[Xeybər döyüşü]]ndə həlak olur&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sadeqi Ardestani |first1=Ahmad |title=Zanane daneshmand wa ravi hadith=the learned and narratar women‌ |date=1998 |location=Qom |page=3}}&lt;/ref&gt;. Məhəmməd [[Xədicə]] ilə evləndikdən sonra Xədicə Məhəmmədə Zeyd bin Harisə adlı bir kölə hədiyyə edir. Məhəmməd [[Zeyd ibn Harisə]]ni oğlu kimi qəbul etmiş və sonradan onu azad etmişdi. Bir gün Məhəmməd buyurdu: “Hər kim behişt əhlindən bir şəxslə evlənmək istəyirsə, Ümmü Əymənlə evlənsin”. Bunun üzərinə Zeyd bin Harisə Ümmü Əymənə talib çıxır və Məhəmməd onları evləndirir. Bu evlilikdən İslam tarixində səhabələrin böyük və qəhrəman sərkərdələrindən sayılan Üsamə adlı bir oğlu olur. [[Usamə ibn Zeyd|Usamə]] İslam tarixində səhabələrin böyük və qəhrəman sərkərdələrindən biri kimi tarixə düşür. Müsəlmanlara verilən işgəncələrdən Ümmü Əymənin də payı var idi. Lakin o, dinindən heç vaxt vaz getmir. Ümmü Əymən İslam adına döyüşlərdə iştirak edirdi. Uhud döyüşü zamanı İslam ordusunun tənəzzülə uğramağa başlaması və onların bir qisminin Mədinəyə qayıtmasından çox üzülür və bunun üzərinə müharibəyə qoşulmaq arzusunu bildirir. Müharibə zamanı yaralıların müalicəsində iştirak etmiş, səhabələrə su paylamış, ağır yaralıların Mədinəyə daşınmasına köməklik etmişdir. O, Xeybər döyüşündə iştirak etmiş və eyni xidməti göstərmişdir.

Onun əri Zeyd Mute İslam ordusunun komandanı kimi iştirak etdiyi döyüşdə həlak olur. Beləliklə, onun həm oğlu, həm də əri İslam yolunda həlak olmuşdur. [[Osman ibn Əffan]]ın xilafətinin ilk illərində vəfat etdiyi bildirilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Qadın səhabələr]]
[[Kateqoriya:Ərəb olmayan səhabələr]]
[[Kateqoriya:Kölələr]]</text>
      <sha1>stq5unjgfz4e1fp1teydjjhnrh8ay0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Redaktə sayına görə vikipediyaçıların siyahısı/daxili</title>
    <ns>4</ns>
    <id>751938</id>
    <revision>
      <id>9037202</id>
      <parentid>9035812</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YBot</username>
        <id>144716</id>
      </contributor>
      <comment>Yeniləmə</comment>
      <origin>9037202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8981" sha1="pb50c72qu6h46iez0u7p8omgb3f1qr0" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! İstifadəçi
! Redaktə sayı
! İstifadəçi qrupları
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''200.000+'''&lt;/center&gt;
|-
| 1
| [[İstifadəçi:Araz Yaquboglu|Araz Yaquboglu]]
| align=&quot;center&quot; | 463.011
| İN
|-
| 2
| [[İstifadəçi:Sortilegus|Sortilegus]]
| align=&quot;center&quot; | 365.922
| BR, İN
|-
| 3
| [[İstifadəçi:ChanisCaucasi|ChanisCaucasi]]
| align=&quot;center&quot; | 255.625
| İN
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''100.000 - 200.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 4
| [[İstifadəçi:Vago|Vago]]
| align=&quot;center&quot; | 192.865
| AP
|-
| 5
| [[İstifadəçi:Cekli829|Cekli829]]
| align=&quot;center&quot; | 175.988
| 
|-
| 6
| [[İstifadəçi:Vusal1981|Vusal1981]]
| align=&quot;center&quot; | 161.588
| 
|-
| 7
| [[İstifadəçi:Freiheiten|Freiheiten]]
| align=&quot;center&quot; | 127.857
| 
|-
| 8
| [[İstifadəçi:White Demon|White Demon]]
| align=&quot;center&quot; | 124.690
| İN
|-
| 9
| [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]]
| align=&quot;center&quot; | 120.915
| İN
|-
| 10
| [[İstifadəçi:Babək Akifoğlu|Babək Akifoğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 104.468
| SA, PA, RO
|-
| 11
| [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]]
| align=&quot;center&quot; | 103.908
| İİ, İN
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''50.000 - 100.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 12
| [[İstifadəçi:Nicat49|Nicat49]]
| align=&quot;center&quot; | 92.428
| İN
|-
| 13
| [[İstifadəçi:Crepusculum|Crepusculum]]
| align=&quot;center&quot; | 89.332
| 
|-
| 14
| [[İstifadəçi:Həsən İmanov|Həsən İmanov]]
| align=&quot;center&quot; | 87.084
| AP, SA
|-
| 15
| [[İstifadəçi:En Merker|En Merker]]
| align=&quot;center&quot; | 78.109
| AP, SA
|-
| 16
| [[İstifadəçi:Qolcomaq|Qolcomaq]]
| align=&quot;center&quot; | 76.764
| 
|-
| 17
| [[İstifadəçi:Arçil xan Günəşsoylu|Arçil xan Günəşsoylu]]
| align=&quot;center&quot; | 73.213
| AP, SA, YY
|-
| 18
| [[İstifadəçi:Turkmen|Turkmen]]
| align=&quot;center&quot; | 71.591
| BR, İN
|-
| 19
| [[İstifadəçi:Dr.Wiki54|Dr.Wiki54]]
| align=&quot;center&quot; | 71.446
| AP, FA, SA
|-
| 20
| [[İstifadəçi:Toghrul R|Toghrul R]]
| align=&quot;center&quot; | 70.899
| BR, İİ, İN
|-
| 21
| [[İstifadəçi:Atakhanli|Atakhanli]]
| align=&quot;center&quot; | 69.767
| İN
|-
| 22
| [[İstifadəçi:Sefer azeri|Sefer azeri]]
| align=&quot;center&quot; | 64.571
| AP, SA, YY
|-
| 23
| [[İstifadəçi:Samral|Samral]]
| align=&quot;center&quot; | 64.050
| AP, FA, SA, YY
|-
| 24
| [[İstifadəçi:Sword313|Sword313]]
| align=&quot;center&quot; | 63.580
| AP, SA
|-
| 25
| [[İstifadəçi:NurAy|NurAy]]
| align=&quot;center&quot; | 63.016
| AP, TT, FA, SA, YY
|-
| 26
| [[İstifadəçi:Azerifactory|Azerifactory]]
| align=&quot;center&quot; | 61.732
| AP, SA
|-
| 27
| [[İstifadəçi:Sabuhi from Baku|Sabuhi from Baku]]
| align=&quot;center&quot; | 59.521
| AP
|-
| 28
| [[İstifadəçi:Barselona99|Barselona99]]
| align=&quot;center&quot; | 50.125
| 
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''25.000 - 50.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 29
| [[İstifadəçi:Sofia|Sofia]]
| align=&quot;center&quot; | 48.539
| AP, FA, SA, YY
|-
| 30
| [[İstifadəçi:Enver62|Enver62]]
| align=&quot;center&quot; | 44.494
| 
|-
| 31
| [[İstifadəçi:Nigar1972|Nigar1972]]
| align=&quot;center&quot; | 44.447
| AP
|-
| 32
| [[İstifadəçi:Rəşid Nurməmmədov|Rəşid Nurməmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 43.990
| AP
|-
| 33
| [[İstifadəçi:Eldarado|Eldarado]]
| align=&quot;center&quot; | 41.215
| AP, SA
|-
| 34
| [[İstifadəçi:By erdo can|By erdo can]]
| align=&quot;center&quot; | 37.546
| 
|-
| 35
| [[İstifadəçi:Sultan11|Sultan11]]
| align=&quot;center&quot; | 36.645
| 
|-
| 36
| [[İstifadəçi:Rəcəb Yaxşı|Rəcəb Yaxşı]]
| align=&quot;center&quot; | 35.943
| AP, SA, SMY
|-
| 37
| [[İstifadəçi:Hilal knight|Hilal knight]]
| align=&quot;center&quot; | 35.363
| AP, SA
|-
| 38
| [[İstifadəçi:Eminn|Eminn]]
| align=&quot;center&quot; | 34.992
| AP, FA, SA, YY
|-
| 39
| [[İstifadəçi:Qızılbaş|Qızılbaş]]
| align=&quot;center&quot; | 34.347
| AP
|-
| 40
| [[İstifadəçi:Verman1|Verman1]]
| align=&quot;center&quot; | 33.253
| AP, SA, RO
|-
| 41
| [[İstifadəçi:Eagle94|Eagle94]]
| align=&quot;center&quot; | 32.930
| 
|-
| 42
| [[İstifadəçi:Xeyal|Xeyal]]
| align=&quot;center&quot; | 31.575
| FA, SA, PA, RO
|-
| 43
| [[İstifadəçi:Sura Shukurlu|Sura Shukurlu]]
| align=&quot;center&quot; | 31.363
| İN
|-
| 44
| [[İstifadəçi:II. Niveles|II. Niveles]]
| align=&quot;center&quot; | 31.058
| 
|-
| 45
| [[İstifadəçi:Xayala Mammadli|Xayala Mammadli]]
| align=&quot;center&quot; | 30.888
| AP, SA
|-
| 46
| [[İstifadəçi:Bikar|Bikar]]
| align=&quot;center&quot; | 30.645
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 47
| [[İstifadəçi:Wikipediya M|Wikipediya M]]
| align=&quot;center&quot; | 27.863
| AP, SA, RO
|-
| 48
| [[İstifadəçi:MrArifnajafov|MrArifnajafov]]
| align=&quot;center&quot; | 27.671
| 
|-
| 49
| [[İstifadəçi:Tubus|Tubus]]
| align=&quot;center&quot; | 27.312
| 
|-
| 50
| [[İstifadəçi:Moses|Moses]]
| align=&quot;center&quot; | 26.782
| FA, SA, PA, RO, YY
|-
| 51
| [[İstifadəçi:Keete 37|Keete 37]]
| align=&quot;center&quot; | 26.518
| AP
|-
| 52
| [[İstifadəçi:C Mirəli2001|C Mirəli2001]]
| align=&quot;center&quot; | 26.512
| AP
|-
| 53
| [[İstifadəçi:TexnoBot|TexnoBot]]
| align=&quot;center&quot; | 25.654
| 
|-
| 54
| [[İstifadəçi:Acategory|Acategory]]
| align=&quot;center&quot; | 25.507
| AP
|-
| 55
| [[İstifadəçi:Мурад 97|Мурад 97]]
| align=&quot;center&quot; | 25.399
| AP, SA
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000 - 25.000'''&lt;/center&gt;
|-
| 56
| [[İstifadəçi:Medineli92|Medineli92]]
| align=&quot;center&quot; | 23.849
| SA, PA, RO
|-
| 57
| [[İstifadəçi:Orartu|Orartu]]
| align=&quot;center&quot; | 23.595
| 
|-
| 58
| [[İstifadəçi:Wertuose|Wertuose]]
| align=&quot;center&quot; | 23.013
| İN
|-
| 59
| [[İstifadəçi:CalalC99|CalalC99]]
| align=&quot;center&quot; | 21.280
| 
|-
| 60
| [[İstifadəçi:İrada|İrada]]
| align=&quot;center&quot; | 20.876
| 
|-
| 61
| [[İstifadəçi:Anar kerimxanov|Anar kerimxanov]]
| align=&quot;center&quot; | 20.857
| AP, RO
|-
| 62
| [[İstifadəçi:Vikotals|Vikotals]]
| align=&quot;center&quot; | 20.495
| AP, FA, SA
|-
| 63
| [[İstifadəçi:Drabdullayev17|Drabdullayev17]]
| align=&quot;center&quot; | 19.443
| AP
|-
| 64
| [[İstifadəçi:Uannis|Uannis]]
| align=&quot;center&quot; | 18.059
| 
|-
| 65
| [[İstifadəçi:Aydinsalis|Aydinsalis]]
| align=&quot;center&quot; | 17.689
| 
|-
| 66
| [[İstifadəçi:Capay|Capay]]
| align=&quot;center&quot; | 17.263
| 
|-
| 67
| [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]]
| align=&quot;center&quot; | 17.002
| AP
|-
| 68
| [[İstifadəçi:Ebrahimi-amir|Ebrahimi-amir]]
| align=&quot;center&quot; | 16.995
| 
|-
| 69
| [[İstifadəçi:Patriot Kor|Patriot Kor]]
| align=&quot;center&quot; | 16.573
| FA, SA, PA, RO
|-
| 70
| [[İstifadəçi:Qraf|Qraf]]
| align=&quot;center&quot; | 16.476
| FA, SA, PA, RO
|-
| 71
| [[İstifadəçi:Elshad Iman (Elşad İman)|Elshad Iman (Elşad İman)]]
| align=&quot;center&quot; | 16.305
| 
|-
| 72
| [[İstifadəçi:Burocan|Burocan]]
| align=&quot;center&quot; | 16.032
| AP
|-
| 73
| [[İstifadəçi:NKOzi|NKOzi]]
| align=&quot;center&quot; | 16.019
| AP
|-
| 74
| [[İstifadəçi:Firuza|Firuza]]
| align=&quot;center&quot; | 16.000
| AP, SA
|-
| 75
| [[İstifadəçi:Lucivarius|Lucivarius]]
| align=&quot;center&quot; | 15.373
| AP, YY
|-
| 76
| [[İstifadəçi:Daydreamer2011|Daydreamer2011]]
| align=&quot;center&quot; | 14.768
| 
|-
| 77
| [[İstifadəçi:Memmedli Farid|Memmedli Farid]]
| align=&quot;center&quot; | 14.315
| AP
|-
| 78
| [[İstifadəçi:Gulya S-va|Gulya S-va]]
| align=&quot;center&quot; | 13.944
| 
|-
| 79
| [[İstifadəçi:Mr rqasimzade|Mr rqasimzade]]
| align=&quot;center&quot; | 12.733
| AP
|-
| 80
| [[İstifadəçi:Namikilisu|Namikilisu]]
| align=&quot;center&quot; | 12.225
| AP
|-
| 81
| [[İstifadəçi:Wealszy|Wealszy]]
| align=&quot;center&quot; | 12.174
| 
|-
| 82
| [[İstifadəçi:Əvəz Orucov|Əvəz Orucov]]
| align=&quot;center&quot; | 12.153
| AP, SA, YY
|-
| 83
| [[İstifadəçi:Ələddin.Məlikov|Ələddin.Məlikov]]
| align=&quot;center&quot; | 11.773
| 
|-
| 84
| [[İstifadəçi:Fortius-94|Fortius-94]]
| align=&quot;center&quot; | 11.005
| AP, SA
|-
| 85
| [[İstifadəçi:Melikov Memmed|Melikov Memmed]]
| align=&quot;center&quot; | 10.910
| 
|-
| 86
| [[İstifadəçi:A.Aida88|A.Aida88]]
| align=&quot;center&quot; | 10.600
| TT, SA, PA, RO
|-
| 87
| [[İstifadəçi:Scherbatsky12|Scherbatsky12]]
| align=&quot;center&quot; | 10.077
| AP
|-
| colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''10.000-'''&lt;/center&gt;
|-
| 88
| [[İstifadəçi:Anar Məmmədov|Anar Məmmədov]]
| align=&quot;center&quot; | 9.633
| 
|-
| 89
| [[İstifadəçi:E THP|E THP]]
| align=&quot;center&quot; | 9.519
| 
|-
| 90
| [[İstifadəçi:Turk oğlan|Turk oğlan]]
| align=&quot;center&quot; | 9.185
| 
|-
| 91
| [[İstifadəçi:Turan Etibaroğlu|Turan Etibaroğlu]]
| align=&quot;center&quot; | 9.125
| AP
|-
| 92
| [[İstifadəçi:Qwfjgp|Qwfjgp]]
| align=&quot;center&quot; | 9.021
| AP, SA
|-
| 93
| [[İstifadəçi:Aabdullayev851|Aabdullayev851]]
| align=&quot;center&quot; | 8.736
| 
|-
| 94
| [[İstifadəçi:Şöhrət|Şöhrət]]
| align=&quot;center&quot; | 8.596
| AP, RO
|-
| 95
| [[İstifadəçi:Amd628|Amd628]]
| align=&quot;center&quot; | 8.488
| 
|-
| 96
| [[İstifadəçi:Etrüsk~azwiki|Etrüsk~azwiki]]
| align=&quot;center&quot; | 8.033
| 
|-
| 97
| [[İstifadəçi:Advellerd|Advellerd]]
| align=&quot;center&quot; | 7.913
| AP
|-
| 98
| [[İstifadəçi:Masalli qasimli|Masalli qasimli]]
| align=&quot;center&quot; | 7.717
| 
|-
| 99
| [[İstifadəçi:Kərimova Xəyalə|Kərimova Xəyalə]]
| align=&quot;center&quot; | 7.664
| AP
|-
| 100
| [[İstifadəçi:Sabin.K.M|Sabin.K.M]]
| align=&quot;center&quot; | 7.508
| 
|}
&lt;/center&gt;

&lt;includeonly&gt;[[Kateqoriya:Vikipediyaçılar]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pb50c72qu6h46iez0u7p8omgb3f1qr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Skorseze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754744</id>
    <revision>
      <id>9037025</id>
      <parentid>9013324</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231766" sha1="9f0lnx4sfofxdv8clv75mtu06zpe9lf" xml:space="preserve">{{Kino sənətçisi|şəkil=Martin_Scorsese-68749.jpg|şəklin ölçüsü=220px|şəklin izahı=Martin Skorseze 74-cü Beynəlxalq Film Festivalında (2024)|doğum adı=Martin Çarlz Skorseze}}
'''Martin Çarlz Skorseze''' ({{lang-en|Martin Charles Scorsese}} {{DVTY}}) — [[ABŞ]] rejissoru. Yeni Hollivud dövrünün əsas simalarından biri olan o, kino tarixinin ən böyük və ən nüfuzlu rejissorlarından biri hesab olunur. O, bir [[&quot;Oskar&quot; mükafatı|Oskar]], dörd [[Britaniya Kino və Televiziya Sənətləri Akademiyası|BAFTA]], üç [[Emmi mükafatı|Emmi]], bir [[Qremmi]] və üç [[&quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatı|Qızıl Qlobus]] mükafatı da daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb. 1997-ci ildə AFI-nin Həyat Boyu Nailiyyət Mükafatı, 1998-ci ildə Linkoln Mərkəzi Film Cəmiyyətinin xüsusi ehtiram mükafatı, 2007-ci ildə [[Kennedi Mərkəzinin fəxri mükafatı]], 2010-cu ildə Sesil B. DeMill mükafatı və 2012-ci ildə BAFTA Akademiyasının Üzvlüyü  ilə təltif edilib. Onun dörd filmi [[Konqres Kitabxanası]] tərəfindən &quot;mədəni, tarixi və ya estetik baxımdan əhəmiyyətli&quot; hesab edilərək Milli Film Reyestrinə daxil edilmişdir.

Skorseze 1968-ci ildə [[Nyu-York Universiteti|Nyu-York Universitetinin]] Staynhart Mədəniyyət, Təhsil və İnsan İnkişafı Məktəbində sənət üzrə magistr dərəcəsi alıb. Onun rejissorluq debütü olan &quot;Mənim qapımı döyən kimdir?&quot; (1967) filmi Çikaqo Film Festivalına qəbul edilib. 1970-ci və 1980-ci illərdə Skorsezenin filmləri onun italyan-amerikan mənşəyindən və [[Nyu-York|Nyu-Yorkda]] böyüməsindən güclü şəkildə təsirlənərək, daha çox maço xarakterli kişilərə fokuslanmış, cinayət, maşizm, [[nihilizm]] və [[Roma-Katolik kilsəsi|katoliklərin]] günah və bağışlanma anlayışlarını araşdırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Barnet |first1=Kristofer B. |url=https://books.google.com/books?id=FESxDwAAQBAJ&amp;q=nihilism |title=Skorseze və Din |last2=Elliston |first2=Klark J. |date=Sentyabr 16, 2019 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-41140-1 |language=en |access-date=Noyabr 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126080504/https://books.google.com/books?id=FESxDwAAQBAJ&amp;q=nihilism |archive-date=January 26, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ebiri |first=Bilge |date=December 30, 2016 |title=Holy Men, Holy Losers: Scorsese, Silence and the Mystery of Faith |newspaper=The Village Voice |url=http://www.villagevoice.com/film/holy-men-holy-losers-scorsese-silence-and-the-mystery-of-faith-9515981 |url-status=dead |access-date=February 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107101044/http://www.villagevoice.com/film/holy-men-holy-losers-scorsese-silence-and-the-mystery-of-faith-9515981 |archive-date=January 7, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;

Onun geniş yayılmış [[Ağır çəkim|ağır çəkilmiş kadr]] və dondurulmuş kadr, kadr arxası səsləndirmə, [[Şiddət|zorakılığın]] qrafik təsviri və bol söyüşdən istifadə kimi özünəməxsus üslubları ilk dəfə &quot;[[Amansız küçələr]]&quot; (1973) filmində nümayiş etdirilmişdir.

Skorseze, [[Robert De Niro|Robert De Nironun]] psixi pozuntusu olan [[Vyetnam]] veteranı rolunu canlandırdığı &quot;[[Taksi sürücüsü (film)|Taksi sürücüsü]]&quot; (1976) filmi ilə [[Kann kinofestivalı|Kann festivalında]] &quot;[[Qızıl Palma Budağı]]&quot; mükafatını qazandı. De Niro, Skorseze ilə birlikdə daha səkkiz filmdə, o cümlədən &quot;Nyu-York, Nyu-York&quot; (1977), &quot;Quduz öküz&quot; (1980), &quot;Komediya kralı&quot; (1982), &quot;''[[Bomba oğlanlar (film, 1990)|Bomba oğlanlar]]''&quot; (1990), &quot;Qorxu burnu&quot; (1991), &quot;Kazino&quot; (1995) və &quot;[[İrlandiyalı (film)|İrlandiyalı]]&quot; (2019) filmlərində iştirak edərək rejissorun daimi tərəfdaşına çevrildi. Növbəti onilliklərdə o, [[Leonardo DiKaprio|Leonardo Di Kaprio]] ilə bir sıra birgə layihələr, o cümlədən &quot;[[Nyu-Yorkun bandaları]]&quot; (2002), &quot;[[Aviator (film, 2004)|Aviator]]&quot; (2004), &quot;[[Dönüklər (film, 2006)|Dönüklər]]&quot; (2006), &quot;[[Zindan adası (film, 2010)|Zindan adası]]&quot; (2010) və &quot;[[Uoll-strit canavarı]]&quot; (2013) filmləri ilə böyük kassa uğurları əldə etdi. Skorseze &quot;Güllü ayın qatilləri&quot; (2023) filmində həm De Niro, həm də Di Kaprio ilə birlikdə çalışdı. O, həmçinin &quot;İşdən sonra&quot; (1985), &quot;Pulun rəngi&quot; (1986), &quot;Məsihin son vəsvəsəsi&quot; (1988), &quot;Məsumluq dövrü&quot; (1993), &quot;Kundun&quot; (1997), &quot;[[Hüqo (film, 2011)|Hüqo]]&quot; (2011) və &quot;Sükut&quot; (2016) filmlərinə də rejissorluq etmişdir.

Televiziyada o, [[HBO]]-nun &quot;Gizli imperiya&quot; (2010–2014) və &quot;Vinil&quot; (2016) seriallarının epizodlarına, həmçinin HBO-nun &quot;Natiqlik sənəti&quot; (2010) sənədli filminə və &quot;[[Netflix]]&quot;in &quot;Təsəvvür et ki, bu bir şəhərdir&quot; (2021) sənədli serialına rejissorluq etmişdir. O, həmçinin &quot;Son vals&quot; (1978), &quot;Evə yol yoxdur&quot; (2005) və &quot;İşıq saç&quot; (2008) daxil olmaqla bir neçə rok sənədli filmi çəkmişdir. Skorseze &quot;Martin Skorseze ilə Amerika filmlərinə şəxsi səyahət&quot; (1995) və &quot;Mənim İtaliya səyahətim&quot; (1999) sənədli filmlərində kino tarixini araşdırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bredşou |first=Nik |date=7 May 2024 |title=Made in England: The Films of Powell and Pressburger |trans-title=İngiltərədə istehsal olunub: Pauell və Pressburqerin filmləri |url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/made-england-films-powell-pressburger-martin-scorsese-presents-loving-personal-tribute-filmmakers-legacy |access-date=2024-05-15 |website=Sight and Sound |language=en |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125234016/https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/made-england-films-powell-pressburger-martin-scorsese-presents-loving-personal-tribute-filmmakers-legacy |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Filmlərin qorunub saxlanması və bərpasının tərəfdarı kimi o, üç qeyri-kommersiya təşkilatının əsasını qoyub: 1990-cı ildə Kino Fondu, 2007-ci ildə Dünya Kino Fondu və 2017-ci ildə Afrika Film İrsi Layihəsi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 Mart 2023 |title=Martin Scorsese on the importance of film restoration |language=en |trans-title=Martin Skorseze kino bərpasının əhəmiyyəti haqqında |agency=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/martin-scorsese-on-the-importance-of-film-restoration/ |url-status=live |accessdate=May 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503201023/https://www.cbsnews.com/news/martin-scorsese-on-the-importance-of-film-restoration/ |archive-date=May 3, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və təhsili ==
[[Fayl:Cuccia-Scorsese-Deseta.jpg|thumb|Soldan sağa: 2005 [[Traybeka Festivalı|Traybeka Festivalında]] Salvo Kuccia, Skorseze və Vittorio De Seta]]
Martin Çarlz Skorseze 17 noyabr 1942-ci ildə Nyu-York şəhərinin Kvins rayonunun Flaşinq məhəlləsində anadan olub.&lt;ref name=&quot;NYTbio&quot;&gt;{{Cite news |last=Jason Ankeny |date=2012 |title=Martin Scorsese |work=[[The New York Times]] |department=Movies &amp; TV Dept. |url=https://movies.nytimes.com/person/110533/Martin-Scorsese/biography |url-status=dead |access-date=January 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210213146/http://movies.nytimes.com/person/110533/Martin-Scorsese/biography |archive-date=February 10, 2012}}&lt;/ref&gt; O, şəhərin Manhetten rayonunun Kiçik İtaliya məhəlləsində böyüyüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese Biography |url=http://www.neh.gov/about/awards/jefferson-lecture/martin-scorsese-biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226231708/http://www.neh.gov/about/awards/jefferson-lecture/martin-scorsese-biography |archive-date=February 26, 2014 |access-date=January 24, 2014 |publisher=National Endowment for the Humanities}}&lt;/ref&gt; Onun hər iki valideyni, Ketrin Skorseze (qızlıq soyadı Kappa) və Çarlz Skorseze Qarment rayonunda işləyirdilər. Çarlz paltar ütüləyən və aktyor, Ketrin isə dərzi və aktrisa idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese Biography (1942–2011) |url=http://www.filmreference.com/film/26/Martin-Scorsese.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113033818/http://filmreference.com/film/26/Martin-Scorsese.html |archive-date=January 13, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Filmreference.com}}&lt;/ref&gt; Skorsezenin hər dörd nənə və babası [[Siciliya|Siciliyadan]] olan italyan mühacirlər idi; ata tərəfi Polizzi Generosa, ana tərəfi isə Çiminna şəhərindəndir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Casillo |first=Robert |title=Gangster Priest – The Italian American cinema of Martin Scorsese |date=2006 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802091130 |location=Canada |page=3 |chapter=The Immigrant Generations: ''Italianamerican'' |access-date=October 3, 2020 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dc-Ms8-YMUAC&amp;q=%22Martin+Cappa%22+Scorsese&amp;pg=PA3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045117/https://books.google.com/books?id=Dc-Ms8-YMUAC&amp;q=%22Martin+Cappa%22+Scorsese&amp;pg=PA3 |archive-date=December 27, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dubois |first=Régis |title=Martin Scorsese, l'infiltré |date=2019 |publisher=Nouveau Monde Editions |isbn=9782369427780 |location=France |language=fr |chapter=Résurrection |access-date=October 3, 2020 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PmDHDwAAQBAJ&amp;q=%22Martino+Cappa%22+Scorsese&amp;pg=PT90 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045118/https://books.google.com/books?id=PmDHDwAAQBAJ&amp;q=%22Martino+Cappa%22+Scorsese&amp;pg=PT90 |archive-date=December 27, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ailənin ilkin soyadı italyan dilində &quot;şotlandiyalı&quot; mənasını verən Skotzzese idi və bir köçürmə xətası səbəbindən Skorseze olaraq dəyişdirilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 26, 2018 |title=Martin Scorsese è ora cittadino italiano |url=https://tg24.sky.it/intrattenimento/2018/09/26/martin-scorsese-cittadino-italiano.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622001407/https://tg24.sky.it/intrattenimento/2018/09/26/martin-scorsese-cittadino-italiano.html |archive-date=June 22, 2019 |access-date=April 18, 2020 |publisher=Sky TG24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese è cittadino italiano: trascritto atto di nascita a Polizzi |url=https://www.palermotoday.it/cronaca/comune-polizzi-generosa-trascritta-nascita-martin-scorsese.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803215046/https://www.palermotoday.it/cronaca/comune-polizzi-generosa-trascritta-nascita-martin-scorsese.html |archive-date=August 3, 2020 |access-date=April 18, 2020 |publisher=PalermoToday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 26, 2018 |title=Una lunga ricerca per avere la cittadinanza: ma adesso Martin Scorsese è italiano |url=https://palermo.repubblica.it/societa/2018/09/26/news/martin_scorsese_diventa_italiano_trascritto_l_atto_di_cittadinanza_nel_paesino_siciliano_dei_suoi_nonni-207392031/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045132/https://palermo.repubblica.it/societa/2018/09/26/news/umartin_scorsese_diventa_italiano_trascritto_l_atto_di_cittadinanza_nel_paesino_siciliano_dei_suoi_nonni-207392031/ |archive-date=December 27, 2020 |access-date=April 18, 2020 |publisher=La Repubblica}}&lt;/ref&gt;

Skorseze əsasən [[Roma-Katolik kilsəsi|katolik]] mühitində böyümüşdü. &lt;ref name=&quot;NYTbio&quot;/&gt; Uşaq ikən o, [[Bronxial astma|astma]] xəstəliyindən əziyyət çəkirdi, buna görə də həmyaşıdları ilə idman edə və ya digər fəaliyyətlərdə iştirak edə bilmirdi. Bu səbəbdən valideynləri və böyük qardaşı onu tez-tez kinoteatrlara aparırdılar; elə həyatının məhz bu mərhələsində onda kinoya qarşı böyük ehtiras yarandı. O, Pauell və Pressburqerin &quot;Qara nərgiz&quot; (1947) və &quot;Qırmızı ayaqqabılar&quot; (1948) filmlərinin ona olan böyük təsirindən bəhs etmişdir.&lt;ref name=&quot;DVD&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2001 |title=Black Narcissus (The Criterion Collection) (2001) DVD commentary |url=https://www.amazon.com/Black-Narcissus-The-Criterion-Collection/dp/B00004XQN4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104105357/http://www.amazon.com/Black-Narcissus-The-Criterion-Collection/dp/B00004XQN4 |archive-date=November 4, 2013 |access-date=October 27, 2013 |publisher=The Criterion Collection}}&lt;/ref&gt; [[Bruklin|Bruklində]] yaşayan bir yeniyetmə olaraq, o, Pauell və Pressburqerin &quot;Hoffmanın nağılları&quot; (1951) filmini cəmi bir nüsxəsi olan mağazadan kirayə götürmək üçün tez-tez [[Bronks|Bronksa]] gedirdi. Həmin lenti müntəzəm olaraq kirayə götürən cəmi iki nəfərdən biri o idi; həmin vaxtlar o məhəllədə yaşayan digər şəxs isə sonradan rejissor olan [[Corc Romero|Corc A. Romero]] idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Romero – master of the macabre |url=http://www.eyeforfilm.co.uk/feature/2015-07-08-george-a-romero-talks-zombies-religion-and-genocide-in-karlovy-vary-feature-story-by-richard-mowe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723173645/http://www.eyeforfilm.co.uk/feature/2015-07-08-george-a-romero-talks-zombies-religion-and-genocide-in-karlovy-vary-feature-story-by-richard-mowe |archive-date=July 23, 2015 |access-date=July 23, 2015 |publisher=Eye for Film}}&lt;/ref&gt;

Skorseze gəncliyində Sabu və Viktor Maturu ən sevdiyi aktyorlar olaraq qeyd edib. O, atasının onu Jan Renuarın &quot;Çay&quot; (1951) filminə apardığını və oradakı [[Hindistan]] təsvirinə heyran qaldığını xatırlayır. Renuarın &quot;Böyük illüziya&quot; (1937) filmi yenidən nümayiş olunduqdan sonra o, bu filmin &quot;vurğunu&quot; oldu.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Martin Scorsese on Jean Renoir's The River|url=https://www.youtube.com/watch?v=2w7H9pEby0M|access-date=2026-03-10|archive-date=2024-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226114636/https://www.youtube.com/watch?v=2w7H9pEby0M|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, Con Fordun &quot;Sakit adam&quot; (1952) və &quot;Axtarışda olanlar&quot; (1956) filmlərini onun yaradıcılığının formalaşmasına təsir göstərən əsas amillər kimi qeyd edir.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Martin Scorsese on the films of John Ford|work=American Masters|url=https://www.youtube.com/watch?v=iA_4_lVdDeQ|access-date=2026-03-10|archive-date=2024-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225160550/https://www.youtube.com/watch?v=iA_4_lVdDeQ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[İtalyan neorealizmi|İtalyan neorealizminə]] həsr olunmuş sənədli filmdə o, [[Roberto Rossellini|Roberto Rossellininin]] &quot;[[Roma - açıq şəhər (film, 1945)|Roma, açıq şəhər]]&quot; (1945) və [[Vittorio de Sika|Vittorio De Sikanın]] &quot;[[Velosiped oğruları (film, 1948)|Velosiped oğruları]]&quot; (1946) filmlərinin ona necə ilham verdiyindən və onun öz Siciliya köklərinə baxışına necə təsir etdiyindən bəhs etmişdir. Skorseze özünün &quot;Mənim İtaliya səyahətim&quot; ''(Il Mio Viaggio in Italia)'' sənədli filmində qeyd edib ki, Rossellininin &quot;[[Payza (film, 1946)|Payza]]&quot; (1946) filminin Siciliya epizodu onun həyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib; o, bu filmi ilk dəfə özləri də Siciliya mühacirləri olan qohumları ilə birlikdə televiziyada izləmişdi. O, həmçinin Alfred Hiçkokun &quot;Başgicəllənmə&quot; (1958) filminə &quot;çox güclü&quot; reaksiya verdiyini xatırlayır.&lt;ref name=&quot;hatchet&quot;&gt;{{cite web |author=Chris Ingui |title=Martin Scorsese hits DC, hangs with the Hachet |url=http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826214118/http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml |archive-date=August 26, 2009 |access-date=June 6, 2009 |publisher=Hatchet}}&lt;/ref&gt; O, [[Alfred Hiçkok|Alfred Hiçkokun]] &quot;Başgicəllənmə&quot; (1958) filminə &quot;çox güclü&quot; reaksiya verdiyini xatırlayır.&lt;ref&gt;{{cite video|title=Martin Scorsese on Vertigo|url=https://www.youtube.com/watch?v=StcvV1pZXz4|work=British Film Institute|access-date=2026-03-10|archive-date=2024-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225044128/https://www.youtube.com/watch?v=StcvV1pZXz4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, Fransız Yeni Dalğasına böyük minnətdarlıq borcu olduğunu etiraf edir və bildirir ki, &quot;Fransız Yeni Dalğası, o dövrdən bəri fəaliyyət göstərən bütün rejissorlara — həmin filmləri izləyib-izləməmələrindən asılı olmayaraq — təsir etmişdir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=New Wave Film Guide: Nouvelle Vague &amp; International New Wave Cinema – Where to Start |url=http://www.newwavefilm.com/new-wave-cinema-guide/nouvelle-vague-where-to-start.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113132259/http://www.newwavefilm.com/new-wave-cinema-guide/nouvelle-vague-where-to-start.shtml |archive-date=January 13, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Newwavefilm.com}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin [[Satyacit Ray]],&lt;ref name=&quot;hatchet&quot; /&gt; [[İnqmar Berqman]],&lt;ref&gt;{{cite web |author=Jay Antani |year=2004 |title=Raging Bull: A film review |url=http://www.filmcritic.com/misc/emporium.nsf/reviews/Raging-Bull |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208084836/http://www.filmcritic.com/misc/emporium.nsf/reviews/Raging-Bull |archive-date=December 8, 2007 |access-date=May 4, 2009 |publisher=Filmcritic.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ingmar Bergman Foundation |title=Ingmar Bergman |url=http://193.10.144.136/page.asp?guid=65BFD29C-045F-4C51-88B1-1A50F6173D26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426013947/http://193.10.144.136/page.asp?guid=65BFD29C-045F-4C51-88B1-1A50F6173D26 |archive-date=April 26, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=193.10.144.136}}&lt;/ref&gt; [[Anje Vayda|Andjey Vayda]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 29, 2014 |title=Martin Scorsese's Top 10 |url=https://www.criterion.com/current/top-10-lists/214-martin-scorsese-s-top-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104181159/https://www.criterion.com/current/top-10-lists/214-martin-scorsese-s-top-10 |archive-date=November 4, 2023 |access-date=February 19, 2024 |publisher=The Criterion Collection}}&lt;/ref&gt; [[Mikelancelo Antonioni]],&lt;ref&gt;{{cite web |author=Andre Soares |date=March 19, 2009 |title=Martin Scorsese on Michelangelo Antonioni |url=http://www.altfg.com/blog/directors/martin-scorsese-on-michelangelo-antonioni/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062952/http://www.altfg.com/blog/directors/martin-scorsese-on-michelangelo-antonioni/ |archive-date=July 8, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Altfg.com}}&lt;/ref&gt; [[Federiko Fellini]],&lt;ref&gt;{{YouTube|id=uysS8EHrpB4|title=Martin Scorsese praises Federico Fellini and 'La Dolce Vita'}}&lt;/ref&gt; İşiro Honda və Eyci Tsuburayanın&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ragone |first=August |title=Eiji Tsuburaya: Master of Monsters |url=https://archive.org/details/eijitsuburayamas0000rago |date=May 6, 2014 |publisher=Chronicle Books |isbn=978-1-4521-3539-7 |edition=paperback |pages=[https://archive.org/details/eijitsuburayamas0000rago/page/180 180]}}&lt;/ref&gt; əsərlərini karyerasına böyük təsir göstərən amillər kimi qeyd etmişdir. Evdə mütaliə vərdişi olmasa da, 1950-ci illərin sonlarına doğru Skorseze ədəbiyyata maraq göstərməyə başlamışdır; xüsusilə [[Fyodor Dostoyevski|Fyodor Dostoyevskinin]] &quot;[[Yeraltından qeydlər|Yeraltıdan qeydlər]]&quot; (1864), [[Ceyms Coys|Ceyms Coysun]] &quot;Sənətkarın gənclik portreti&quot; (1916) və [[Qrem Qrin|Qrem Qrinin]] &quot;Məsələnin mahiyyəti&quot; (1948) əsərləri onda dərin iz buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schickel |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=JIbbzILVgrgC |title=Conversations with Scorsese |date=2011 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0307595461 |pages=114–115}}&lt;/ref&gt; 

Skorseze Bronksdakı oğlanlar üçün nəzərdə tutulmuş Kardinal Heys Liseyində təhsil almış və 1960-ci ildə oradan məzun olmuşdur.&lt;ref name=&quot;ENCY&quot;&gt;{{Cite web |title=Scorsese, Martin |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/martin-scorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108053117/https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/martin-scorsese |archive-date=January 8, 2020 |access-date=January 9, 2020 |website=encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; O, ilkin olaraq [[keşiş]] olmaq istəmiş və hazırlıq [[Seminariya|seminariyasında]] təhsil almışdı, lakin birinci kursdan sonra kəsildiyi üçün Fordhem Universitetinə daxil ola bilməmişdi.{{sfn|Uilson|2011|p=28}}&lt;ref name=&quot;Wooden 2016&quot;&gt;{{cite web |author1=Cindy Wooden |date=December 10, 2016 |title=Filmmaker Martin Scorsese talks about his faith, upcoming movie 'Silence' |url=https://www.ncronline.org/news/media/filmmaker-martin-scorsese-talks-about-his-faith-upcoming-movie-silence |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016014456/https://www.ncronline.org/news/media/filmmaker-martin-scorsese-talks-about-his-faith-upcoming-movie-silence |archive-date=October 16, 2017 |access-date=October 21, 2023 |website=National Catholic Reporter}}&lt;/ref&gt; Bu uğursuzluq kinoya yol açdı və nəticədə Skorseze Nyu-York Universitetinin Vaşinqton Skver Kollecinə (hazırda İncəsənət və Elm Kolleci kimi tanınır) daxil oldu və 1964-cü ildə orada ingilis dili üzrə bakalavr dərəcəsi aldı.&lt;ref name=&quot;ENCY&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Raymond |first=Marc |date=May 2002 |title=Martin Scorsese |url=http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/scorsese/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225033838/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/scorsese/ |archive-date=December 25, 2010 |work=sensesofcinema.com |publisher=Senses of Cinema}}&lt;/ref&gt; O, təhsilini davam etdirərək 1968-ci ildə — fakültənin əsası qoyulduqdan bir il sonra — NYU-nun Təhsil Məktəbində (hazırda Staynhardt Mədəniyyət, Təhsil və İnsan İnkişafı Məktəbi) magistr dərəcəsinə yiyələndi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NYU Tisch School of the Arts Receives Major Gift to Establish the Martin Scorsese Institute of Global Cinematic Arts |url=https://tisch.nyu.edu/scorsese-institute |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205002451/https://tisch.nyu.edu/scorsese-institute |archive-date=February 5, 2022 |access-date=February 11, 2022 |website=NYU Tisch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese |url=https://tisch.nyu.edu/grad-film/alumni/martin-scorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045144/https://tisch.nyu.edu/grad-film/alumni/martin-scorsese |archive-date=December 27, 2020 |access-date=January 9, 2020 |website=tisch.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=NYU College of Arts and Science |url=http://cas.nyu.edu/object/ug.alumni.pastrecipients |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406192153/http://cas.nyu.edu/object/ug.alumni.pastrecipients |archive-date=April 6, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Cas.nyu.edu}}&lt;/ref&gt;

== Kariyera ==
=== 1963–1972: Qısametrajlı filmlər və bədii debüt ===
Tiş İncəsənət Məktəbində təhsil alarkən Skorseze &quot;Sənin kimi qəşəng qızın bu cür yerdə nə işi var?&quot; (1963) və &quot;Mürrey, tək sən deyilsən!&quot; (1964) adlı qısametrajlı filmlərini çəkmişdir. Onun həmin dövrə aid ən məşhur qısametrajlı filmi isə Piter Bernutun rol aldığı qara yumor janrındakı &quot;Böyük qırxınma&quot; (1967) filmidir. Film &quot;Vyetnam '67&quot; adlı alternativ başlığından da göründüyü kimi, Amerikanın Vyetnam müharibəsindəki iştirakına qarşı bir etiraz və ittiham xarakteri daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Alistair Harkness |date=April 11, 2002 |title=Finding the boy again |newspaper=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt; Skorseze bir neçə dəfə qeyd etmişdir ki, Nyu-York Universitetindəki ilk illərində [[Amerika erməniləri|erməni-amerikan]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Haig Manoogian - Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm1058896/bio/ |access-date=2026-01-03 |website=IMDb |language=en-US |archive-date=2026-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105072652/https://www.imdb.com/name/nm1058896/bio/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kino professoru Hayk P. Manooqiandan böyük ilham almış və onun dərslərini &quot;indiyə qədər aldığım ən qiymətli hədiyyə&quot; adlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;With Love and Resolution&quot;: An Appreciation |url=https://www.neh.gov/humanities/2013/marchapril/feature/love-and-resolution-appreciation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701161645/https://www.neh.gov/humanities/2013/marchapril/feature/love-and-resolution-appreciation |archive-date=July 1, 2019 |access-date=January 9, 2020 |website=neh.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The religion of director Martin Scorsese |url=http://www.adherents.com/people/ps/Martin_Scorsese.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060112142218/http://www.adherents.com/people/ps/Martin_Scorsese.html |archive-date=2006-01-12 |access-date=2026-01-03 |website=www.adherents.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tisch Alumnus Martin Scorsese Discusses The Aviator and His Early Years at NYU |url=http://www.nyu.edu/nyutoday/archives/18/06/Stories/scorcese.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060922061652/http://www.nyu.edu/nyutoday/archives/18/06/Stories/scorcese.html |archive-date=2006-09-22 |access-date=2026-01-03 |website=www.nyu.edu}}&lt;/ref&gt; Skorsezenin ilk peşəkar işi Nyu-York Universitetində oxuyarkən Con Q. Avildsenin rejissorluq etdiyi &quot;Gülümsəmələr&quot; (1964) adlı qısametrajlı filmində operator Berd Brayantın köməkçisi olması idi. Skorseze bu haqda demişdir: &quot;Bu, həqiqətən vacib idi, çünki onlar 35 mm-lik lentlə çəkiliş aparırdılar&quot;. O, həmçinin fokus məsafəsini düzgün müəyyən edə bilmədiyi üçün bu işdə çox bacarıqsız olduğunu bildirmişdi. Skorseze eyni zamanda Albert və Devid Meylz qardaşları üçün işıqçı, &quot;CBS News&quot; üçün isə montajçı kimi çalışmışdı. Sonuncular ona tam ştatlı iş təklif etsələr də, Skorseze kino sahəsindəki hədəflərini izləmək üçün bu təklifdən imtina etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 18, 2023 |title=Martin Scorsese on His First Jobs and a Camera Skill He Never Mastered - The Job Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=56ZTVNQTvvA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020010433/https://www.youtube.com/watch?v=56ZTVNQTvvA&amp;gl=US&amp;hl=en |archive-date=October 20, 2023 |accessdate=October 22, 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt; 

1967-ci ildə Skorseze özünün ilk tammetrajlı bədii filmini — ağ-qara formatda olan &quot;Mən birinci çağırıram&quot; filmini çəkdi. Sonradan adı &quot;Qapımı döyən kimdir?&quot; olaraq dəyişdirilən bu layihədə o, tələbə yoldaşları — aktyor Harvi Keytel və montajçı Telma Şunmeyker ilə birlikdə çalışdı; onların hər ikisi gələcəkdə rejissorun uzunmüddətli əməkdaşlarına çevrildilər. [[Rocer Ebert]] bu filmi 1967-ci ildə Çikaqo Beynəlxalq Film Festivalında izləmiş və Skorseze haqqında dərc olunmuş ilk resenziyada belə yazmışdı:&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 18, 2023 |title=Martin Scorsese on His First Jobs and a Camera Skill He Never Mastered - The Job Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=56ZTVNQTvvA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020010433/https://www.youtube.com/watch?v=56ZTVNQTvvA&amp;gl=US&amp;hl=en |archive-date=October 20, 2023 |accessdate=October 22, 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;Bu film Amerika kinosunun iki zidd dünyasını bir araya gətirir. Bir tərəfdən, Marti, Körpüdən mənzərə, [[Limanda]] və Devid və Liza kimi ənənəvi filmlər var — bunların hamısı real həyatların yaşandığı səviyyədə çıxış etmək üçün səmimi cəhdlərdir və hamısı müəlliflərin bu cür həyatlar haqqındakı romantik və idealist düşüncələrindən müəyyən dərəcədə əziyyət çəkir. Digər tərəfdən isə Yonas Mekas, Şirli Klark və Nyu-York andeqraundunun digər pionerlərinin eksperimental filmləri var. Əlaqə, Kölgələr və Ağacların silahları filmlərində onlar spontan təcrübənin təravətini tutmaq üçün improvizasiya olunmuş dialoqlardan, səhnələrdən, gizli və əl kameralarından istifadə edirdilər... Mən birinci çağırıram bu iki növ filmi tamamilə orijinal, bədii cəhətdən qaneedici və texniki baxımdan hər yerdə çəkilən ən yaxşı filmlərlə müqayisə oluna biləcək bir əsərdə birləşdirir. Bunu Amerika kinosunda möhtəşəm bir an kimi təsvir etməkdə heç bir tərəddüdüm yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ebert |first=Rocer |author-link=Rocer Ebert |date=17 Noyabr 1967 |title=I Call First / Who's That Knocking at My Door? |work=[[Chicago Sun-Times]] |url=https://www.rogerebert.com/reviews/i-call-first--whos-that-knocking-at-my-door-1967 |url-status=live |access-date=November 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045136/https://www.rogerebert.com/reviews/i-call-first--whos-that-knocking-at-my-door-1967 |archive-date=December 27, 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Skorseze 1970-ci illərin nüfuzlu &quot;kino dəcəlləri&quot; olan [[Brayan De Palma]], [[Frensis Ford Koppola]], [[Corc Lukas]] və [[Stiven Spilberq]] ilə dostlaşdı.&lt;ref name=&quot;BANDB&quot;&gt;{{Cite web |last=Maurer |first=Daniel |date=June 9, 2016 |title=Brian De Palma Shed Light on a Crazy Rumor About Martin Scorsese and Taxi Driver |url=https://bedfordandbowery.com/2016/06/brian-de-palma-shed-light-on-a-crazy-rumor-about-scorsese-and-taxi-driver/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111035443/http://bedfordandbowery.com/2016/06/brian-de-palma-shed-light-on-a-crazy-rumor-about-scorsese-and-taxi-driver/ |archive-date=November 11, 2018 |access-date=January 9, 2020 |website=bedfordandbowery.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Adams1&quot;&gt;{{cite book |last1=Adams |first1=Veronika |title=Adams, Veronika ''Martin Scorsese'' Ebook.GD Publishing ISBN 1-61323-010-9 |date=January 27, 2011 |isbn=9781613230107}}&lt;/ref&gt; . Skorsezeni Robert De Niro ilə tanış edən məhz De Palma olmuşdur.&lt;ref name=&quot;BANDB&quot; /&gt; Bu dövrdə Skorseze Maykl Uodleyin &quot;Vudstok&quot; (1970) sənədli filmində rejissor köməkçisi və montajçılardan biri kimi çalışmış, həmçinin yaxın dostu və mentoru olacaq aktyor-rejissor Con Kassavetes ilə tanış olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;{{cite news |last=Thompson |first=Howard |date=August 18, 1972 |title=The Screen: 'Boxcar Bertha' Tops Local Double Bill |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1972/08/18/archives/the-screenboxcar-bertha-tops-local-double-bill.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029223024/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=980CE1DF1631E63BBC4052DFBE668389669EDE |archive-date=October 29, 2013}}&lt;/ref&gt;

Skorseze &quot;Medicine Ball Caravan&quot; filminin montajı üçün Hollivuda gəldikdən sonra Rocer Kormanla tanış olmuşdur; Skorsezenin &quot;Qapımı döyən kimdir?&quot; filmini izləyib bəyənən Korman, ondan &quot;Qanlı Ana&quot; (1970) filminin davamını çəkməyi xahiş etmişdir. Bu layihə &quot;Boks-kar Berta&quot; (1972) filmi ilə nəticələnmişdir.{{sfn|Uilson|2011|p=33}}&lt;ref name=&quot;Thompson&quot; /&gt; Məhz Korman Skorsezeyə çox az pul və vaxtla maraqlı filmlər çəkilə biləcəyini öyrədərək, gənc rejissoru gələcək çətinliklərə yaxşı hazırlamışdır. Filmin nümayişindən sonra Kassavetes Skorsezeni başqalarının layihələrindən ziyadə, öz istədiyi filmləri çəkməyə təşviq etmişdir.

=== '''1973–1989: Böyük uğur və geniş tanınma''' ===
[[File:Movie_trailer_screenshot_of_Robert_D_Niro_in_Mean_Streets_(1973).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Movie_trailer_screenshot_of_Robert_D_Niro_in_Mean_Streets_(1973).png|thumb|Robert De Niro, Skorseze ilə ilk əməkdaşlığında 1973-cü il istehsalı olan &quot;Amansız küçələr&quot; kriminal dramında rol almışdır.]]
&quot;Amansız küçələr&quot; həm Skorseze, həm Keytel, həm də Robert De Niro üçün böyük bir sıçrayış oldu. Polin Keil bu barədə yazırdı: &quot;Martin Skorsezenin 'Amansız küçələr' dövrümüzün həqiqi orijinal əsəri, fərdi kinematoqrafiyanın zəfəridir. Onun özünəməxsus hallüsinogen görünüşü var; personajlar barların qaranlığında, qışqıran rəng və işıq kölgələri içində yaşayırlar... Bu, Amerikanın 'burada və indi'si haqqındadır, lakin nə Amerika filmi kimi görünür, nə də elə hiss etdirir. Əgər subtitrli olsaydı, biz yeni bir Avropa və ya Cənubi Amerika istedadını — bəlkə də [[Cüzeppe Verdi|Verdiyə]] qərq olmuş yeni bir [[Luis Bunyuel|Bünyueli]] salamlayardıq.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Kael|first=Pauline|title=Everyday Inferno|date=October 8, 1973|magazine=[[The New Yorker]]|url=https://www.newyorker.com/magazine/1973/10/08/everyday-inferno|access-date=March 12, 2026|archive-date=December 24, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224231308/https://www.newyorker.com/magazine/1973/10/08/everyday-inferno|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Artıq Skorsezenin özünəməxsus üslubu formalaşmışdı: maço pozaları, qanlı zorakılıq, Katolik günahkarlıq hissi və tövbə, Nyu-Yorkun sərt küçə mühiti (hərçənd &quot;Amansız küçələr&quot; filminin böyük hissəsi Los-Ancelesdə çəkilmişdi), sürətli montaj və müasir musiqilərdən ibarət saundtrek. Film innovativ olsa da, onun gərgin atmosferi, kəskin sənədli üslubu və sərt küçə səviyyəli rejissorluğu Kassavetes, [[Samuel Fuller|Samuel Fullera]] və erkən dövr [[Jan-Lük Qodar|Jan-Lük Qodara]] minnətdar idi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hinson |first=Hal |date=November 24, 1991 |title=Scorsese, Master Of The Rage |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A99967-1991Nov24.html |url-status=live |access-date=September 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203140433/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A99967-1991Nov24.html |archive-date=December 3, 2017}}&lt;/ref&gt; 1974-ci ildə aktrisa Ellen Börstin ona Ən Yaxşı Qadın Rolu nominasiyasında &quot;Oskar&quot; mükafatı qazandıran &quot;[[Alisa artıq burada yaşamır]]&quot; filminin rejissorluğu üçün Skorzezeni seçdi. Yüksək qiymətləndirilməsinə baxmayaraq, bu film mərkəzində qadın qəhrəmanın dayanması ilə Skorsezenin erkən karyerasında bir anomaliya olaraq qalır. Etnik köklərini araşdırmaq üçün yenidən &quot;Kiçik İtaliya&quot; məhəlləsinə qayıdan Skorseze, valideynləri Çarlz və Ketrin Skorsezenin iştirak etdiyi &quot;İtalyan-Amerikalı&quot; (1974) sənədli filmini çəkdi.

Skorseze 1976-cı ildə Nyu-Yorkun cinayətlərlə dolu küçələrində qanunu öz əlinə alan [[Vyetnam müharibəsi|Vyetnam veteranından]] bəhs edən &quot;[[Taksi sürücüsü (film)|Taksi sürücüsü]]&quot; filmini çəkdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 25, 2021 |title=Retro-Cast: Casting Taxi Driver In The 1990s |url=https://screenrant.com/taxi-driver-recasting-nineties-actors/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411062216/https://screenrant.com/taxi-driver-recasting-nineties-actors/ |archive-date=April 11, 2023 |access-date=February 10, 2024 |website=[[Screen Rant]]}}&lt;/ref&gt; Bu film onu mahir bir rejissor kimi tanıtdı və eyni zamanda yüksək kontrast, kəskin rənglər və mürəkkəb kamera hərəkətlərinə meyil edən operator Maykl Çapmenə diqqət çəkdi. Filmdə De Niro qəzəbli və cəmiyyətdən təcrid olunmuş Trevis Bikırt rolunu, [[Codi Foster]] isə yetkinlik yaşına çatmamış fahişə obrazında qalmaqallı bir rolu canlandırmış, Harvi Keytel isə onun aradüzəldəni rolunda çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taxi Driver |url=https://www.tcm.com/watchtcm/titles/16448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220150508/https://www.tcm.com/watchtcm/titles/16448 |archive-date=February 20, 2023 |access-date=May 11, 2022 |website=[[Turner Classic Movies]]}}&lt;/ref&gt; &quot;Taksi sürücüsü&quot; filmi həmçinin Skorseze ilə ssenarist Pol Şreder arasındakı silsilə əməkdaşlığın başlanğıcı oldu. Şrederin yaradıcılığına sui-qəsdçi olmaq istəyən Artur Bremerin gündəliyi, [[Con Ford|Con Fordun]] &quot;Axtarışda olanlar&quot; (1956) və Robert Bressonun &quot;Cibgir&quot; (1959) filmləri təsir göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thurman |first=John |date=April 5, 1976 |title=Citizen Bickle, or the Allusive Taxi Driver: Uses of Intertextuality |url=http://www.sensesofcinema.com/2005/37/taxi_driver/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128221305/http://www.sensesofcinema.com/2005/37/taxi_driver/ |archive-date=January 28, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Sensesofcinema.com}}&lt;/ref&gt; &quot;Taksi sürücüsü&quot; filmi hələ nümayiş olunduğu vaxtdan mübahisələrə səbəb olsa da, beş il sonra Con Hinkli Cuniorun o zamankı prezident [[Ronald Reyqan|Ronald Reyqana]] qarşı [[sui-qəsd]] cəhdindən sonra yenidən qəzetlərin baş səhifələrinə çıxdı. O, daha sonra bu əməlini Codi Fosterin &quot;Taksi sürücüsü&quot;ndəki obrazına olan aludəçiliyi ilə əlaqələndirdi (filmdə De Nironun canlandırdığı Trevis Bikıl obrazı bir senatora sui-qəsd cəhdi edir).&lt;ref&gt;{{cite news |last=MacNab |first=Geoffrey |date=July 6, 2006 |title=I was in a bad place |newspaper=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2006/jul/06/features.geoffreymacnab |url-status=live |access-date=May 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720040533/http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0%2C%2C1813797%2C00.html |archive-date=July 20, 2008}}&lt;/ref&gt;

&quot;Taksi sürücüsü&quot; 1976-cı il Kann Film Festivalında &quot;[[Qızıl Palma Budağı]]&quot; mükafatını qazandı və &quot;[[Ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı film]]&quot; daxil olmaqla dörd nominasiyada &quot;[[&quot;Oskar&quot; mükafatı|Oskar]]&quot;a namizəd göstərildi. Filmin həm tənqidi, həm də maliyyə uğuru Skorsezeni ilk böyük büdcəli layihəsi olan &quot;Nyu-York, Nyu-York&quot; adlı yüksək dərəcədə stilləşdirilmiş musiqili filmi üzərində işləməyə həvəsləndirdi. Skorsezenin doğma şəhərinə və klassik Hollivud musiqili filmlərinə bir ehtiram nümunəsi olan bu ekran əsəri kassa uğursuzluğuna uğradı. Bu film rejissorun Robert De Niro ilə üçüncü əməkdaşlığı idi və baş rolu onunla Liza Minnelli bölüşürdü. Film bu gün ən çox [[Frenk Sinatra]] tərəfindən populyarlaşdırılan eyniadlı əsas mahnısı ilə xatırlanır. Skorsezenin özünəməxsus vizual zərifliyinə və üslub ustalığına sahib olsa da, bir çox tənqidçilər filmin qapalı studiya mühitinin onu rejissorun əvvəlki işləri ilə müqayisədə ağır və ruhsuz etdiyini düşünürdülər. Zəif qarşılanmasına baxmayaraq, bəzi tənqidçilər filmə müsbət yanaşırlar. Riçard Brodi bu barədə belə yazmışdır:{{blockquote|Ömür boyu kinosevər olan Skorseze üçün Nyu-Yorkun mahiyyəti klassik Hollivud filmlərindəki təsvirlərində tapıla bilərdi. Maraqlıdır ki, onun müzikllərin qızıl dövrünə və nual (noir) üslublu romantik melodramlara olan bu keçmişə sadiq ehtiramı, rejissorun ən sərbəst və şəxsi filmlərindən birinə çevrildi.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Brody |first=Richard |url=https://www.newyorker.com/arts/events/revivals/2008/01/28/080128gomo_GOAT_movies_brody |title=Top of the Heap |magazine=[[The New Yorker]] |at=DVD Notes (column) |date=January 28, 2008 |access-date=July 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124000216/http://www.newyorker.com/arts/events/revivals/2008/01/28/080128gomo_GOAT_movies_brody|archive-date=January 24, 2008}}&lt;/ref&gt;}}

1977-ci ildə o, baş rolda Minnellinin çəkildiyi &quot;Hərəkət&quot; adlı Brodvey [[Müzikl|müziklinə]] rejissorluq etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bailey |first1=Jason |date=September 3, 2014 |title=Martin Scorsese's Weirdest Projects – Page 2 |url=http://flavorwire.com/475332/martin-scorseses-weirdest-projects/2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190243/http://flavorwire.com/475332/martin-scorseses-weirdest-projects/2 |archive-date=June 16, 2016 |access-date=May 17, 2016 |website=[[Flavorwire]]}}&lt;/ref&gt; Nyu-York, Nyu-York filminin məyusedici qarşılanması Skorsezeni depressiyaya saldı. Həmin dövrdə Skorsezedə ciddi [[kokain]] asılılığı yaranmışdı. Buna baxmayaraq, o, Qrup kollektivinin vida konsertini sənədləşdirən və yüksək qiymətləndirilən Son Vals filmini çəkmək üçün yaradıcılıq gücü tapdı. Konsert 1976-cı ilin [[Şükranlıq Günü (ABŞ)|Şükranlıq Günündə]] [[San Fransisko|San-Fransiskodakı]] Vinterlend Bal zalında keçirilmişdi və burada [[Bob Dilan]], Nil Yanq, [[Rinqo Star|Rinqo Starr]], Maddi Voters, Coni Mitçell, Van Morrison, Pol Batterfild, Nil Daymond, [[Ron Vudruf|Ronni Vud]] və [[Erik Klepton]] daxil olmaqla, tək bir konsert üçün ən geniş məşhur qonaq heyətlərindən biri çıxış etmişdi. Lakin Skorsezenin digər layihələrlə bağlı öhdəlikləri filmin nümayişini 1978-ci ilə qədər gecikdirdi. Skorsezenin rejissorluq etdiyi digər bir sənədli film olan Amerika Oğlanı da 1978-ci ildə işıq üzü gördü; bu film Taksi Sürücüsü filmində görünən özündənrazı silah satıcısı Stiven Prinsə həsr olunmuşdu. Bunu Skorsezenin onsuz da kövrək olan sağlamlığına zərər verən çılğın əyləncə məclisləri dövrü izlədi. Skorseze həmçinin Elvis Turda sənədli filmi üçün kadrların hazırlanmasına kömək etdi.

Bir neçə mənbəyə görə (o cümlədən Skorsezenin özünə), De Niro onu yüksək qiymətləndirilən Quduz Buğa filmini çəkmək üçün kokain asılılığından əl çəkməyə razı salaraq həyatını xilas etdi. Mark Singer Skorsezenin vəziyyətini belə ümumiləşdirdi:

{{Sitat|O (Skorseze) yüngül depressiyadan daha ağır bir vəziyyətdə idi. Narkotik maddələrdən sui-istifadə və ümumiyyətlə bədəninə qarşı laqeyd münasibəti dəhşətli daxili qanaxma epizodu ilə nəticələndi. Robert De Niro xəstəxanada ona baş çəkməyə gəldi və açıq şəkildə ondan yaşamaq, yoxsa ölmək istədiyini soruşdu. De Niro təklif etdi ki, əgər yaşamaq istəyirsənsə, gəl bu filmi çəkək — o, keçmiş orta çəkidə dünya boks çempionu Ceyk Lamottanın xatirələri əsasında yazılmış və illər əvvəl oxumaq üçün Skorsezeyə verdiyi Quduz Buğa kitabına işarə edirdi.}}

&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Singer, Mark|title=The Man Who Forgets Nothing.|magazine=[[The New Yorker]]|date=March 19, 2000|url=https://www.newyorker.com/magazine/2000/03/27/the-man-who-forgets-nothing-2|access-date=March 12, 2026|archive-date=December 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225111415/https://www.newyorker.com/magazine/2000/03/27/the-man-who-forgets-nothing-2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Bir daha heç vaxt film çəkməyəcəyinə əmin olan Skorseze, bütün enerjisini orta çəkidə boks çempionu Ceyk Lamottanın zorakılıqla dolu bioqrafik filminə sərf etdi və bu çəkiliş prosesini &quot;[[kamikadze]] üsulu&quot; adlandırdı.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Williams |first=Alex |date=January 3, 2003 |title=Are we ever going to make this picture? |newspaper=[[The Guardian]] |location=London |url=https://www.theguardian.com/culture/2003/jan/03/artsfeatures.martinscorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210025056/http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0%2C6737%2C867652%2C00.html |archive-date=February 10, 2008}}&lt;/ref&gt; Film geniş şəkildə şah əsər hesab olunur və Britaniyanın &quot;Sight &amp; Sound&quot; jurnalı tərəfindən 1980-ci illərin ən yaxşı filmi seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Malcolm |first=Derek |date=December 9, 1999 |title=Martin Scorsese: Raging Bull |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/1999/dec/09/derekmalcolmscenturyoffilm.martinscorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512004828/http://film.guardian.co.uk/Century_Of_Films/Story/0%2C%2C112416%2C00.html |archive-date=May 12, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Snider |first=Mike |date=February 7, 2005 |title='Raging Bull' returns to the ring |work=[[USA Today]] |url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2005-02-07-dvd-raging-bull_x.htm |url-status=live |access-date=September 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512114656/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2005-02-07-dvd-raging-bull_x.htm |archive-date=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt; Film, erməni əsilli amerikalı Nyu-York Universiteti professoru Hayq P. Monoqyana &quot;sevgi və qətiyyətlə&quot; ithaf olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;With Love and Resolution&quot;: An Appreciation |url=https://www.neh.gov/humanities/2013/marchapril/feature/love-and-resolution-appreciation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701161645/https://www.neh.gov/humanities/2013/marchapril/feature/love-and-resolution-appreciation |archive-date=July 1, 2019 |access-date=January 9, 2020 |website=neh.gov}}&lt;/ref&gt; Film Ən yaxşı film, De Niro üçün [[Ən yaxşı kişi roluna görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı aktyor]], Keti Moriarti üçün [[Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı köməkçi qadın aktyor]], [[Co Peski]] üçün [[Ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı köməkçi kişi aktyor]] və Skorsezenin Ən yaxşı rejissor nominasiyası üzrə ilk namizədliyi də daxil olmaqla, ümumilikdə səkkiz Oskar nominasiyası qazandı. De Niro və montaj işinə görə Telma Şunmeyker qalib gəlsələr də, Ən yaxşı rejissor mükafatı &quot;Adi insanlar&quot; filminə görə [[Robert Redford|Robert Redforda]] verildi. Bu əsərdən etibarən Skorsezenin filmləri tanıtım materiallarında həmişə Martin Skorseze filmi kimi qeyd olunur. Yüksək kontrastlı ağ-qara formatda çəkilmiş &quot;Quduz öküz&quot; Skorseze üslubunun zirvəyə çatdığı nöqtədir: &quot;Taksi sürücüsü&quot; və &quot;Nyu-York, Nyu-York&quot; filmlərində psixoloji baxış bucaqlarını əks etdirmək üçün [[ekspressionizm]] elementlərindən istifadə olunmuşdusa, burada həmin üslub geniş yayılmış ağır çəkiliş, mürəkkəb izləmə kadrları və perspektivin qeyri-adi təhrifi vasitəsilə yeni kəskinlik səviyyəsinə qaldırılmışdır (məsələn, boks rinqlərinin ölçüsü döyüşdən-döyüşə dəyişirdi).&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2001 |title=Raging Bull |url=http://www.eufs.org.uk/films/raging_bull.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430185450/http://www.eufs.org.uk/films/raging_bull.html |archive-date=April 30, 2009 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Eufs.org.uk}}&lt;/ref&gt;

&quot;Quduz öküz&quot; filminin ssenari müəllifləri kimi Pol Şreder və Mardik Martinin adları qeyd olunsa da, hazır ssenari Şrederin ilkin variantından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi. Mətn Cey Koks da daxil olmaqla müxtəlif yazıçılar tərəfindən bir neçə dəfə yenidən işlənmişdi. Ssenarinin son variantı isə əsasən Skorseze və De Niro tərəfindən yazılmışdı.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morris |first=Mark |date=October 31, 1999 |title=Ageing bulls return |newspaper=Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/1999/oct/31/martinscorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111064454/http://film.guardian.co.uk/Feature_Story/feature_story/0%2C%2C98151%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt; [[Amerika Film İnstitutu]] 1997-ci ildə özünün &quot;100 il... 100 film&quot; siyahısında Quduz öküz filmini bütün zamanların iyirmi dördüncü ən yaxşı Amerika filmi kimi sıralamışdı. 2007-ci ildə isə həmin siyahının 10-cu ildönümü nəşrində Quduz öküz filmini dördüncü ən yaxşı Amerika filmi olaraq qərarlaşdırdılar.

Skorsezenin növbəti layihəsi De Niro ilə beşinci əməkdaşlığı olan &quot;Komediya kralı&quot; (1982) filmi idi. Bu, mərkəzi personajı ironik şəkildə cinayət törətməklə ([[Adam oğurluğu|adam qaçırmaqla]]) məşhurlaşan problemli və tənha bir şəxs olan media və məşhurluq dünyası haqqında bir [[Satira|satiradır]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The King of Comedy Film Review |url=https://www.timeout.com/film/78730.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080110220949/http://www.timeout.com/film/78730.html |archive-date=January 10, 2008 |access-date=March 3, 2010 |work=Timeout.com}}&lt;/ref&gt; Film onun əvvəllər tanındığı daha emosional bağlılıq nümayiş etdirən filmlərdən aşkar şəkildə fərqlənirdi. Vizual olaraq bu əsər Skorsezenin əvvəllər inkişaf etdirdiyi üslubdan daha az kinetik idi, burada tez-tez statik kameradan və uzun kadrlardan istifadə olunurdu.&lt;ref&gt;{{cite web |author=evil jimi |title=The King of Comedy |url=http://www.ehrensteinland.com/htmls/library/koc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054035/http://www.ehrensteinland.com/htmls/library/koc.html |archive-date=March 26, 2009 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Ehrensteinland.com}}&lt;/ref&gt; Burada onun əvvəlki işlərindəki ekspressionizm yerini demək olar ki, tam [[Sürrealizm|sürrealizm]] anlarına verirdi. Bununla belə, film hələ də Skorseze yaradıcılığının bir çox xüsusiyyətlərini daşıyırdı. &quot;Komediya kralı&quot; kassa gəlirləri baxımından uğursuz olsa da, nümayişindən sonrakı illərdə tənqidçilər tərəfindən getdikcə daha çox rəğbət qazanmağa başladı. Alman rejissoru [[Vim Venders]] onu özünün ən sevdiyi 15 film sırasına daxil etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Official Site |url=http://www.wim-wenders.com/news_reel/2002/apr02-directorsonfilm.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020618113722/http://www.wim-wenders.com/news_reel/2002/apr02-directorsonfilm.htm |archive-date=June 18, 2002 |access-date=March 3, 2010 |publisher=[[Wim Wenders]]}}&lt;/ref&gt; 1983-cü ildə Skorseze, əslində onun qəhrəmanlarından biri olan Maykl Pauell tərəfindən çəkilməsi nəzərdə tutulan &quot;Anna Pavlova&quot; (həmçinin Bütün dövrlərin qadını kimi də tanınır) filmində qısa bir [[kameo]] rolunda göründü. Bu, Bertran Tavernierin &quot;Raund Midnight&quot; adlı caz filmində daha əhəmiyyətli bir aktyorluq çıxışına səbəb oldu. O, həmçinin televiziya sahəsində də qısa bir cəhd edərək [[Stiven Spilberq|Stiven Spilberqin]] &quot;Heyrətamiz hekayələr&quot; serialının bir epizoduna rejissorluq etdi.

Kann festivalında &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; mükafatını qazandığı &quot;İş vaxtından sonra&quot; (1985) filmi ilə Skorseze estetik baxımdan yenidən daha sadə, demək olar ki, &quot;yeraltı&quot; film istehsalı üslubuna qayıtdı. Çox aşağı büdcə ilə, real məkanlarda və Manhettenin Soho məhəlləsində gecə vaxtı çəkilən bu film, Nyu-Yorkda yaşayan sakit təbiətli bir mətn redaktorunun (Qriffin Dann) getdikcə bədbəxtləşən bir gecəsi haqqında qara komediyadır. Filmdə Teri Qarr və &quot;Çiç ilə Çonq&quot; kimi bir-birindən fərqli aktyorların kameo çıxışları yer alır. 1987-ci ildə [[Maykl Cekson|Maykl Ceksonun]] &quot;[[Bad (sinql)|Bad]]&quot; musiqi videosu ilə yanaşı, Skorseze 1986-cı ildə Robert Rossenin &quot;Dələduz&quot; (1961) filminin davamı olan və [[Pol Nyuman|Pol Nyumanla]] yanaşı [[Tom Kruz|Tom Kruzun]] da rol aldığı &quot;Pulun rəngi&quot; filmini çəkdi. Skorsezenin oturuşmuş üslubuna sadiq qalsa da, &quot;Pulun rəngi&quot; onun rəsmi şəkildə geniş kütlə üçün nəzərdə tutulmuş kino yaradıcılığına ilk addımı idi. Bu film nəhayət Nyumana &quot;Oskar&quot; qazandırdı və Skorsezeyə uzun müddətdir qarşısına qoyduğu məqsədinə — &quot;Məsihin sonuncu vəsvəsəsi&quot; layihəsinə dəstək tapmaq üçün lazımi nüfuzu bəxş etdi.

1983-cü ildə Skorseze uzun müddətdir arzuladığı bu şəxsi layihəsi üzərində işləməyə başladı. Nikos Kazancakisin 1955-ci ildə yazdığı romanı əsasında çəkilən &quot;Məsihin sonuncu vəsvəsəsi&quot; filmi [[İsa|Məsihin]] həyatını ilahi deyil, insani tərəfləri ilə yenidən nəql edirdi. Barbara Herşi, &quot;Yük vaqonu Berta&quot; filminin çəkilişləri zamanı bu kitabı Skorseze ilə tanış etdiyini xatırlayır.&lt;ref name=&quot;TCM&quot;&gt;{{cite web |title=Boxcar Bertha |url=https://www.tcm.com/this-month/article/194050 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006002322/http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=194050 |archive-date=October 6, 2010 |access-date=November 17, 2015 |publisher=[[Turner Classic Movies]]}}&lt;/ref&gt; Filmin &quot;[[Paramount Pictures]]&quot; bayrağı altında çəkilməsi planlaşdırılırdı, lakin əsas çəkilişlərin başlamasına az qalmış dini qrupların təzyiqini əsas gətirən &quot;Paramount&quot; layihəni dayandırdı. 1983-cü ildə yarımçıq qalmış bu versiyada İsa roluna Eyden Kuinn, [[Ponti Pilat]] roluna isə [[Stinq]] seçilmişdi. (1988-ci il versiyasında bu rolları müvafiq olaraq [[Villem Defo]] və [[Devid Boui]] canlandırdılar.) Bununla belə, 1980-ci illərin ortalarında Hollivudun kommersiya filmlərinə maraq göstərdikdən sonra Skorseze bu layihə ilə yenidən şəxsi kino yaradıcılığına böyük dönüş etdi; &quot;[[Universal Pictures]]&quot; filmi maliyyələşdirməyə razı oldu, bunun müqabilində isə Skorseze gələcəkdə studiya üçün daha geniş kütləyə xitab edən bir film çəkəcəyinə söz verdi (bu, nəticədə &quot;Qorxu burnu&quot; filmi ilə nəticələndi).&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 22, 2010 |title=Tom Pollock, Montecito Picture Company |url=https://www.carseywolf.ucsb.edu/wp-content/uploads/2018/07/MIP_TomPollock_Interview.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003040133/https://www.carseywolf.ucsb.edu/wp-content/uploads/2018/07/MIP_TomPollock_Interview.pdf |archive-date=October 3, 2021 |access-date=November 12, 2021 |website=carseywolf.ucsb.edu}}&lt;/ref&gt; Hələ 1988-ci ildə işıq üzü görməmişdən əvvəl, &quot;Taksi sürücüsü&quot; və &quot;Quduz öküz&quot; filmlərinin veteranı Pol Şreder tərəfindən adaptasiya olunmuş bu film böyük səs-küyə səbəb oldu; bütün dünyada filmin dini təhqir etdiyi iddiası ilə keçirilən etirazlar, bu aşağı büdcəli müstəqil filmi faktiki olaraq media sensasiyasına çevirdi.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Martin Scorsese's The Last Temptation of Christ |publisher=[[Pbs.org]] |url=https://www.pbs.org/wgbh/cultureshock/flashpoints/theater/lasttemptation.html |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830074627/http://www.pbs.org/wgbh/cultureshock/flashpoints/theater/lasttemptation.html |archive-date=August 30, 2010}}&lt;/ref&gt; Mübahisələrin çoxu filmin son hissələrinə yönəlmişdi; burada İsanın çarmıxa çəkildiyi zaman [[Şeytan|Şeytanın]] təhriki ilə gördüyü [[Hallüsinasiya|hallüsinasiyada]] Mariya Maqdalena ilə evlənməsi və ailə qurması təsvir olunurdu.

1986-cı ildə Skorseze Maykl Cekson və [[Uesli Snayps|Uesli Snaypsın]] (onun filmdəki debütü) iştirakı ilə 18 dəqiqəlik &quot;Bad&quot; qısametrajlı filmini çəkdi. Bu qısametrajlı film həm də [[Videoklip|musiqi videosu]] rolunu oynayır və 1986-cı ilin noyabr-dekabr aylarında, 6 həftə ərzində [[Bruklin|Bruklindəki]] &quot;Hoyt-Schermerhorn Streets&quot; stansiyasında çəkilib. Filmin operatoru Çapman idi. Rejissor işi və xoreoqrafiya &quot;[[Qərb tərəfin hekayəsi (film, 1961)|Qərb tərəfin hekayəsi]]&quot; (1961) filminin güclü təsiri altında idi. Skorseze, həmçinin [[Spayk Li|Spayk Linin]] &quot;[[Bad 25]]&quot; (2012) sənədli filmində &quot;Taksi Sürücüsü&quot; filminin də təsirini qeyd etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Michael Jackson – Making Of Bad (BAD 25) Documentary |url=https://www.youtube.com/watch?v=RA3TasRXh8U |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121011538/https://www.youtube.com/watch?v=RA3TasRXh8U |archive-date=November 21, 2020 |access-date=November 26, 2020 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt; Bu qısametrajlı film tənqidçilər tərəfindən bütün zamanların ən möhtəşəm və ikonik videolarından biri kimi qiymətləndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/michael-jackson-bad-interviews-quincy-jones-welsey-snipes-7949240/|title=Michael Jackson's 'Bad': Quincy Jones, Wesley Snipes &amp; Other Collaborators Tell the Stories of the Album's Five No. 1 Singles|magazine=Billboard|access-date=November 6, 2019|archive-date=December 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045128/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7949240/michael-jackson-bad-interviews-quincy-jones-welsey-snipes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=August 31, 2017 |title=From the Record Crate: Michael Jackson – &quot;Bad&quot; (1987) |url=https://www.theyoungfolks.com/review/108840/from-the-record-crate-michael-jackson-bad-1987/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101213023/https://www.theyoungfolks.com/review/108840/from-the-record-crate-michael-jackson-bad-1987/ |archive-date=November 1, 2020 |access-date=November 6, 2019 |website=The Young Folks}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 5, 2018 |title=How Michael Jackson's 'BAD' Music Video Influenced Fashion |url=http://www.upscalehype.com/2018/09/how-michael-jacksons-bad-music-video-influenced-fashion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045131/http://www.upscalehype.com/2018/09/how-michael-jacksons-bad-music-video-influenced-fashion/ |archive-date=December 27, 2020 |access-date=November 6, 2019 |website=UpscaleHype}}&lt;/ref&gt; Həmin il, &quot;Pulun Rəngi&quot; filminin uğurundan sonra, o, bədii filmlər istehsal etmək və rejissorluq etmək üçün yeni fəaliyyətə başlayan &quot;The Walt Disney Studios&quot; şirkəti ilə müqavilə imzalamışdı.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Galbraith |first=Jane |date=November 12, 1986 |title=Scorsese In 2-Year Producing-Directing Deal At Walt Disney |pages=4, 23 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;

Mübahisələri bir kənara qoysaq, &quot;Məsihin son ehtirası&quot; tənqidçilərin rəğbətini qazandı və Skorsezenin yaradıcılığında mühüm bir əsər olaraq qalır: bu, rejissorun həmin vaxta qədərki filmlərinin əsasını təşkil edən mənəviyyatla açıq şəkildə üzləşmək cəhdi idi. O, &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında ikinci Oskar mükafatına namizəd göstərildi (yenə uğursuz oldu, bu dəfə &quot;[[Yağış adam (film, 1988)|Yağış adam]]&quot; filminə görə Barri Levinsona uduzdu). Skorseze 1989-cu ildə çəkilmiş &quot;Nyu-York hekayələri&quot; antologiya filminin üç hissəsindən biri olan &quot;Həyat dərsləri&quot; bölməsinə rejissorluq etdi. Ebert filmə qarışıq rəy versə də, Skorsezenin qısametrajlı işini &quot;həqiqətən uğurlu&quot; adlandıraraq təriflədi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=New York Stories |url=https://www.rogerebert.com/reviews/new-york-stories-1989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045146/https://www.rogerebert.com/reviews/new-york-stories-1989 |archive-date=December 27, 2020 |access-date=November 26, 2020 |website=Rogerebert.com}}&lt;/ref&gt;

=== 1990–1999: Tanınmış rejissor ===
Tənqidçilər tərəfindən birmənalı qarşılanmayan on illik filmlərdən sonra, bəziləri Skorsezenin &quot;Bomba oğlanlar&quot; (1990) qanqster epopeyasını onun rejissorluq formasına qayıdışı və &quot;Quduz Buğa&quot; filmindən bəri ən inamlı və tam kamil əsəri hesab etdilər. De Niro və Co Peşi bu filmdə Skorsezenin yüksək kinematoqrafik texnikasının ustad nümayişini təqdim etdilər və onun nüfuzunu yenidən bərpa edərək daha da möhkəmləndirdilər. Film nümayiş olunduqdan sonra Skorsezenin dostu və dəstəkçisi Rocer Ebert &quot;Qudfellalar&quot;ı &quot;indiyədək çəkilmiş ən yaxşı mafiya filmi&quot; adlandırdı. Ekran işi həm Ebertin, həm də Cin Siskel və Piter Traversin 1990-cı il üçün film siyahılarında birinci yerdə qərarlaşıb və rejissorun ən böyük nailiyyətlərindən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=September 2, 1990 |title=Reviews: GoodFellas (xhtml) |publisher=Rogerebert.suntimes.com |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19900902/REVIEWS/9020301/1023 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100730045115/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19900902%2FREVIEWS%2F9020301%2F1023 |archive-date=July 30, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dalton |first=Stephen |title=GoodFellas |work=[[The Hollywood Reporter]] |url=https://www.hollywoodreporter.com/thr/reviews/review_display.jsp?vnu_content_id=1000623089 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050206091630/http://www.hollywoodreporter.com/thr/reviews/review_display.jsp?vnu_content_id=1000623089 |archive-date=February 6, 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=GoodFellas (1990) |url=http://www.filmsite.org/goodf.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110122117/http://www.filmsite.org/goodf.html |archive-date=January 10, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Filmsite.org}}&lt;/ref&gt; Film, &quot;Ən yaxşı film&quot; və &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; da daxil olmaqla altı Oskar mükafatına namizəd göstərildi. Skorseze üçüncü dəfə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasını qazansa da, yenidən bu mükafatı ilk filmini çəkən rejissora, &quot;[[Canavarlarla rəqs]]&quot; filminə görə [[Kevin Kostner|Kevin Kostnerə]] uduzdu. Co Peşi canlandırdığı obraza görə &quot;Ən yaxşı köməkçi aktyor&quot; nominasiyasında Oskar mükafatına layiq görüldü. Skorseze və film, həmçinin beş BAFTA mükafatı, &quot;Gümüş şir&quot; və daha bir çox başqa mükafatlar qazandı. Amerika Film İnstitutu &quot;Bomba oğlanlar&quot; filmini &quot;AFİ-nin 100 il... 100 film&quot; siyahısında 94-cü yerdə qərarlaşdırdı. 2007-ci ildə yenilənmiş versiyada onlar &quot;Bomba oğlanlar&quot; filmini həmin siyahının 10-cu ildönümü nəşrində 92-ci pilləyə qaldırdılar və onu &quot;[[Xaç atası (film)|Xaç atası]]&quot; filmindən sonra ən yaxşı 10 qanqster filmi siyahısında 2-ci yerə qoydular.

1990-cı ildə o, özünün yeganə qısametrajlı sənədli filmini — moda dizayneri [[Corco Armani]] haqqında olan &quot;Milanda istehsal olunub&quot; filmini təqdim etdi. Növbəti il isə 1962-ci ilin eyniadlı kult filminin remeyki olan və rejissorun De Niro ilə yeddinci əməkdaşlığı sayılan &quot;Qorxu burnu&quot; işıq üzü gördü. Kütləvi kinoya növbəti bir addım olan bu film, əsasən Alfred Hiçkokun və Çarlz Lotonun &quot;Ovçunun gecəsi&quot; (1955) əsərlərindən bəhrələnən üslublu bir triller idi. Film iki Oskar nominasiyası qazandı və yerli kinoteatrlarda 80 milyon dollar gəlir əldə edərək, Skorsezenin &quot;Aviator&quot; (2004) və daha sonra &quot;Dönüklər&quot; (2006) filmlərinə qədərki ən uğurlu kommersiya layihəsi oldu. Bu film həm də Skorsezenin ilk dəfə 2.39:1 nisbətində genişekranlı &quot;Panavision&quot; texnikasından istifadə etməsi ilə yadda qaldı.

1990-cı ildə Skorseze yapon rejissoru [[Akira Kurosava|Akira Kurosavanın]] &quot;Yuxular&quot; filmində [[Vinsent van Qoq]] rolunu canlandıraraq kiçik bir obrazda çıxış etdi. Skorsezenin 1994-cü ildə Robert Redfordun &quot;Viktorina şousu&quot; filmindəki epizodik rolu isə bu yaddaqalan ifadəsi ilə xatırlanır: &quot;Görürsünüzmü, tamaşaçılar intellektual bacarığın hansısa heyrətamiz nümayişinə baxmaq üçün ekran başına keçməmişdilər. Onlar sadəcə pula baxmaq istəyirdilər.&quot;

1994-cü ildə Skorseze və prodüser Barbara De Fina &quot;De Fina-Cappa&quot; adlı prodüser şirkətini təsis etdilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Films produced by De Fina-Cappa |url=https://letterboxd.com/studio/de-fina-cappa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903011625/http://letterboxd.com/studio/de-fina-cappa/ |archive-date=September 3, 2014 |access-date=November 15, 2010 |work=[[Letterboxd]]}}&lt;/ref&gt; 1990-cı illərin əvvəllərində Skorseze film prodüseri kimi fəaliyyət dairəsini daha da genişləndirdi. O, həm böyük Hollivud studiyalarının istehsalı olan layihələrin (&quot;Quduz it və Qloriya&quot;, &quot;Saatbazlar&quot;), həm azbüdcəli müstəqil filmlərin (&quot;Fırıldaqçılar&quot;, &quot;Nyu-Yorkda çılpaq&quot;, &quot;Qəlbimin lütfü&quot;, &quot;Axtar və məhv et&quot;, &quot;Hay-Lo ölkəsi&quot;), həm də &quot;Yumulu gözlərlə&quot; (Con gli occhi chiusi) adlı xarici filmin prodüserliyini etdi. [[File:Martin_Scorsese_03.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_03.jpg|right|thumb|Skorseze 1995-ci ildə]]&quot;Məsumluq dövrü&quot; (1993) Skorseze yaradıcılığında mühüm bir dönüş nöqtəsi idi; bu, [[Edit Varton|Edit Vartonun]] 19-cu əsrin sonlarında Nyu-Yorkun məhdudiyyətlərlə dolu yüksək təbəqəsindən bəhs edən romanının ekranlaşdırılması idi. Film ilk nümayişi zamanı tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilsə də, [[Kassada müvəffəqiyyətsizlik|kassa gəlirləri baxımından uğursuzluğa]] düçar oldu və ümumilikdə zərərlə nəticələndi. Yazıçı və müsahib Yan Kristinin &quot;Skorseze Skorseze haqqında&quot; kitabında qeyd etdiyi kimi, rejissorun 19-cu əsrə aid uğursuz bir sevgi hekayəsi haqqında film çəkmək istəməsi kino aləmində böyük təəccüb doğurmuşdu; xüsusən də Skorseze bunun studiya sifarişi deyil, şəxsi layihəsi olduğunu açıq şəkildə bildirdikdən sonra bu təəccüb daha da artmışdı.

Skorseze &quot;romantik bir əsər&quot; arrsusunda idi və Uortonun mətnindəki obrazlar, eləcə də hekayə onu güclü şəkildə özünə cəlb etmişdi. O, filminin ədəbi əsərlərin ənənəvi akademik adaptasiyalarından fərqli olaraq, kitabın ona yaşatdığı qədər zəngin bir emosional təcrübə olmasını istəyirdi. Bu məqsədlə Skorseze özünə emosional təsir göstərmiş müxtəlif dövr filmlərindən ilham axtarırdı. &quot;Skorseze Skorseze haqqında&quot; kitabında o, [[Lukino Viskonti|Lukino Viskontinin]] &quot;[[Senso (film)|Senso]]&quot; və &quot;Bəbir&quot; (Il Gattopardo), həmçinin [[Orson Uells|Orson Uellsin]] &quot;Möhtəşəm Ambersonlar&quot; və Roberto Rossellininin &quot;XIV Lüdovikin hakimiyyətə gəlməsi&quot; kimi filmlərinin təsirini qeyd edir. &quot;Məsumluq dövrü&quot; nəql, hekayə və tematik baxımdan bu filmlərdən fərqlənsə də, itirilmiş cəmiyyət, itirilmiş dəyərlər, eləcə də sosial adət və ritualların detallı şəkildə canlandırılması baxımından həmin filmlərin ənənəsini davam etdirir. Film xüsusilə Böyük Britaniya və Fransa kimi ölkələrdə yenidən diqqət mərkəzinə gəlsə də, Şimali Amerikada hələ də böyük ölçüdə diqqətdən kənarda qalır. Ekran işi beş Akademiya Mükafatı nominasiyası (o cümlədən Skorseze üçün &quot;Ən Yaxşı Uyğunlaşdırılmış Ssenari&quot;) qazandı və &quot;Ən Yaxşı Kostyum Dizaynı&quot; nominasiyasında Oskarın sahibi oldu. Bu, onun gələcəkdə &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot; filmində yenidən birlikdə çalışacağı Oskar mükafatçısı [[Deniel Dey-Lüis|Daniel Dey-Lüis]] ilə ilk əməkdaşlığı idi. Həmçinin, bu, Skorsezenin &quot;Super 35&quot; formatında çəkdiyi ilk film oldu.

&quot;Kazino&quot; (1995), özündən əvvəlki &quot;Məsumluq dövrü&quot; kimi, nizamlı həyatı gözlənilməz qüvvələrin gəlişi ilə alt-üst olan, daxili gərginlik keçirən bir kişi obrazına fokuslanmışdı. Filmin zorakılıqla dolu bir qanqster dramı olması, yəqin ki, rejissorun əvvəlki filmindəki kəskin üslub dəyişikliyindən çaşqın qalan pərəstişkarları üçün onu daha cəlbedici etdi. &quot;Kazino&quot; kassa uğuru qazandı&lt;ref name=&quot;variety-gross&quot;&gt;{{cite news |last=Foundas |first=Scott |date=May 7, 2013 |title=Andrew Garfield to Star in Martin Scorsese's 'Silence' (EXCLUSIVE) |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/2013/film/news/andrew-garfield-to-star-in-martin-scorseses-silence-exclusive-1200470625/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430081104/http://variety.com/2013/film/news/andrew-garfield-to-star-in-martin-scorseses-silence-exclusive-1200470625/ |archive-date=April 30, 2014}}&lt;/ref&gt; və tənqidçilər tərəfindən ümumilikdə müsbət rəylər aldı. Onun əvvəlki filmi olan &quot;Bomba oğlanlar&quot; ilə müqayisələr aparılsa da, Skorseze &quot;Kazino&quot;nun onunla yalnız zahiri oxşarlıq daşıdığını, lakin hekayənin əhatə dairəsi baxımından xeyli böyük olduğunu bildirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Beyond The Frame: Casino |url=https://ascmag.com/articles/beyond-the-frame-casino-1995 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045146/https://ascmag.com/articles/beyond-the-frame-casino-1995 |archive-date=December 27, 2020 |access-date=November 1, 2020 |website=[[American Cinematographer]]}}&lt;/ref&gt; [[Şeron Stoun]] öz performansı ilə &quot;[[Ən yaxşı qadın roluna görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı qadın rolu]]&quot; nominasiyasında Oskar mükafatına namizəd göstərildi. Çəkilişlər zamanı Skorseze masalardan birində qumarbaz kimi epizodik rolda da çıxış etdi.

Skorseze 1995-ci ildə &quot;Martin Skorseze ilə Amerika Filmlərinə Şəxsi Səyahət&quot; adlı dörd saatlıq sənədli film üçün hələ də vaxt taparaq, Amerika kinosuna dair ətraflı bir araşdırma təqdim etdi. Bu film, Skorsezenin bədii film karyerasına başladığı ildən bir il əvvələ — yəni səssiz dövrdən 1969-cu ilə qədər olan mərhələni əhatə edirdi. O, &quot;Özüm və ya müasirlərim haqqında şərh verməyi doğru hesab etməzdim&quot; deyirdi. Dörd saatlıq sənədli filmdə Skorseze rejissorun ən vacib hesab etdiyi dörd aspektini belə sıralayır: (1) hekayəçi kimi rejissor; (2) illüziyaçı kimi rejissor: sonradan səs və rəngin yaranmasını mümkün edən yeni montaj texnikaları və digər yeniliklər yaradan D. U. Qriffit və ya F. V. Murnau; (3) &quot;qaçaqmalçı&quot; kimi rejissor — filmlərində gizli, üsyankar mesajlar verən Duqlas Sirk, Samuel Fuller və Vinçente Minnelli kimi kinorejissorlar; və (4) ikonoklast (ənənələri qıran) kimi rejissor. Bu sənədli filmin ön sözündə Skorseze &quot;Rejissorun Dilemması&quot;na sadiqliyini ifadə edir; burada müasir və uğurlu bir rejissor, şəxsi estetik maraq kəsb edən filmləri maliyyələşdirmək reallığına praqmatik yanaşmalı və &quot;bir filmi studiya üçün, (növbətisini) isə özü üçün çəkmək&quot; ehtiyacını qəbul etməlidir.

Əgər &quot;Günahsızlıq dövrü&quot; bəzi pərəstişkarları uzaqlaşdırıb çaş-baş salmışdısa, &quot;Kundun&quot; (1997) bir neçə addım daha irəli gedərək [[XIV Dalay Lama|14-cü Dalay Lama Tenzin]] Qyatsonun erkən həyatı, [[Çin Xalq Azadlıq Ordusu|Xalq Azadlıq Ordusunun]] [[Tibet|Tibetə]] daxil olması və [[Dalay Lama|Dalay Lamanın]] [[Hindistan|Hindistana]] sürgün edilməsi haqqında bir hekayə təqdim etdi. &quot;Kundun&quot; filmi Skorseze üçün yalnız mövzu baxımından deyil, həm də yeni bir nəqli və vizual yanaşma tərzi ilə fərqlənirdi. Ənənəvi dramatik vasitələr rəngarəng vizual təsvirlərin mürəkkəb düzümü vasitəsilə əldə edilən meditativ, transa bənzər bir ab-hava ilə əvəz olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.timeout.com/film/78857.html|title=Kundun|magazine=[[Time Out (magazine)|Time Out]]|access-date=March 3, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110232624/http://www.timeout.com/film/78857.html|archive-date=January 10, 2008}}&lt;/ref&gt; Film, həmin dövrdə Çin bazarına əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməyi planlaşdıran distribütor &quot;Buena Vista Pictures&quot; üçün bir iğtişaş mənbəyi oldu. Başlanğıcda Çin rəsmilərinin təzyiqi qarşısında qətiyyətli dayanan [[The Walt Disney Company|Disney]], sonradan layihə ilə arasına məsafə qoydu və bu da &quot;Kundun&quot;un kommersiya profilinə zərər vurdu. Qısamüddətli perspektivdə bu aşkar eklektizm (üslub müxtəlifliyi) rejissorun nüfuzunu artırdı. Lakin uzunmüddətli perspektivdə belə görünür ki, &quot;Kundun&quot; rejissorun yaradıcılığına dair tənqidi qiymətləndirmələrin çoxunda kənarda qalıb və daha çox üslubi və tematik bir kənarlaşma kimi qeyd olunub. &quot;Kundun&quot;, &quot;Məsihin son vəsvəsəsi&quot; filmindən sonra Skorsezenin böyük bir dini liderin həyatını təsvir etmək üçün ikinci cəhdi idi.

&quot;Ölüləri diriltmək&quot; (1999) filmi tanış mövzulara qayıdış idi; burada rejissor və ssenarist Pol Şreder özlərinin əvvəlki &quot;Taksi sürücüsü&quot; filminə qapqara yumorla yanaşan bir ekran işi ərsəyə gətirmişdilər.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 20, 2013 |title=New York Stories: A Complete Ranking of Martin Scorsese's Films Read More: Ranking Martin Scorsese's Movies From Best to Worst |url=https://screencrush.com/scorsese-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428142744/http://screencrush.com/scorsese-list/ |archive-date=April 28, 2014 |access-date=April 18, 2014 |publisher=[[ScreenCrush]]}}&lt;/ref&gt; Əvvəlki Skorseze-Şreder əməkdaşlıqları kimi, bu filmin də mənəvi qurtuluşu əks etdirən final səhnələri Robert Bressonun filmlərini açıq şəkildə xatırladır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Reinert on Bringing Out the Dead |url=http://www.film-philosophy.com/vol4-2000/n12reinert |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629174544/http://www.film-philosophy.com/vol4-2000/n12reinert |archive-date=June 29, 2011 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Film-philosophy.com}}&lt;/ref&gt; (Həmçinin qeyd etmək yerinə düşərdi ki, filmin hadisələrlə dolu gecə mühiti &quot;İşdən sonra&quot; filmini xatırladır.) Film ümumilikdə müsbət rəylər alsa da,&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 22, 1999 |title=Bringing Out the Dead |url=https://www.rottentomatoes.com/m/bringing_out_the_dead/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305070758/http://www.rottentomatoes.com/m/bringing_out_the_dead/ |archive-date=March 5, 2010 |access-date=January 29, 2007 |website=rottentomatoes.com}}&lt;/ref&gt; rejissorun bəzi digər filmləri kimi universal tənqidi rəğbət qazana bilmədi. Filmdə baş rollarda [[Nikolas Keyc|Nikolas Keydc]], Vinq Reyms, [[Con Qudmen|Con Qudman]], Tom Sayzmor və Patrisiya Arkett çəkiliblər.

Skorseze müxtəlif vaxtlarda Oskar tele-yayımı zamanı Fəxri Akademiya Mükafatını təqdim etmək üçün dəvət olunub. 1998-ci ildə, 70-ci Akademiya Mükafatı mərasimində Skorseze mükafatı kino əfsanəsi Stenli Donenə təqdim etdi. Donen mükafatı qəbul edərkən zarafatla dedi: &quot;Marti, bu tərsinədir, mən bunu sənə verməliydim, inan mənə&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 23, 2019 |title=Stanley Donen's Oscar Speech was an all time classic |url=https://www.indiewire.com/2019/02/stanley-donen-oscar-speech-lifetime-achievement-1202046260/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321064901/https://www.indiewire.com/2019/02/stanley-donen-oscar-speech-lifetime-achievement-1202046260/ |archive-date=March 21, 2020 |access-date=March 20, 2020 |website=[[IndieWire]]}}&lt;/ref&gt; 1999-cu ildə, 71-ci Akademiya Mükafatı mərasimində Skorseze və De Niro mükafatı rejissor Elia Kazana təqdim etdilər. Kazanın 1950-ci illərdə Hollivudun &quot;qara siyahısı&quot; ilə əlaqəsi səbəbindən bu, Akademiya üçün mübahisəli bir seçim idi.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Weinraub |first1=Bernard |date=March 22, 1999 |title=Amid Protests Elia azan Receives His Oscar |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1999/03/22/arts/amid-protests-elia-kazan-receives-his-oscar.html |url-status=live |access-date=March 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411082939/http://www.nytimes.com/1999/03/22/arts/amid-protests-elia-kazan-receives-his-oscar.html |archive-date=April 11, 2010}}&lt;/ref&gt; Auditoriyanın bir neçə üzvü, o cümlədən [[Nik Nolti]] və Ed Harris Kazan mükafatı alarkən onu alqışlamaqdan imtina etdilər, Uorren Bitti, [[Meril Strip]], [[Keti Beyts]] və [[Kurt Rassel|Kurt Rassell]] kimi digərləri isə onu ayaqüstə alqışladılar.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 22, 1999 |title=Praise and silent protest greet Kazan's Oscar |url=https://www.theguardian.com/culture/1999/mar/22/awardsandprizes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321064859/https://www.theguardian.com/culture/1999/mar/22/awardsandprizes |archive-date=March 21, 2020 |access-date=March 20, 2020 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 22, 1999 |title=Many Refuse to Clap as Kazan Receives Oscar |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-mar-22-mn-19738-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321064900/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-mar-22-mn-19738-story.html |archive-date=March 21, 2020 |access-date=March 20, 2020 |website=[[The Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;
=== 2000–2015: Kino və televiziya fəaliyyəti ===
[[File:Leo_Scor_Diaz(GangsofNY)-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leo_Scor_Diaz(GangsofNY)-.jpg|left|thumb|2002-ci il Kann Kinofestivalında [[Leonardo DiKaprio]] və [[Kameron Diaz]] ilə birlikdə &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot;]]
1995-ci ildə Skorseze italyan kinorejissorları haqqında &quot;Il Mio Viaggio in Italia&quot; (həmçinin &quot;Mənim İtaliya səyahətim&quot; kimi tanınan) adlı sənədli film çəkdi. Bu sənədli film Skorsezenin növbəti layihəsi olan — Lukino Viskonti kimi böyük italyan rejissorlarının təsiri altında qalan və bütövlükdə Romanın məşhur &quot;Cinecittà&quot; kinostudiyalarında çəkilən möhtəşəm &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot; (2002) filminin müjdəçisi idi. 100 milyon dollardan çox olduğu deyilən istehsal büdcəsi ilə &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot; Skorsezenin o vaxta qədərki ən böyük və bəlkə də ən kütləvi layihəsi idi. &quot;Günahsızlıq dövrü&quot; kimi, bu film də 19-cu əsr Nyu-Yorkunda cərəyan edirdi, lakin sosial təbəqənin digər tərəfinə fokuslanmışdı (və həmin film kimi, burada da baş rolda Deniel Dey-Lüis çəkilmişdi). Film, sonradan Skorseze filmlərinin ayrılmaz hissəsinə çevrilən aktyor [[Leonardo DiKaprio]] ilə rejissor arasındakı ilk əməkdaşlığın başlanğıcı oldu. Filmin istehsalı olduqca problemli keçdi; bir çox şayiələr rejissorun &quot;[[Miramax|Miramax Films]]&quot;in rəhbəri [[Harvi Vaynşteyn]] ilə münaqişəsinə işarə edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 15, 2002 |title=Gangs of Los Angeles |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2002/dec/15/awardsandprizes.oscars20031 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111091503/http://film.guardian.co.uk/news/story/0%2C%2C860378%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt; Filmin son variantı 168 dəqiqə davam edirdi, halbuki Skorsezenin orijinal montajı 180 dəqiqədən çox idi.&lt;ref name=&quot;guardian_film_of_the_week&quot;&gt;{{Cite news |author=Peter Bradshaw |date=January 10, 2003 |title=Gangs of New York |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/culture/2003/jan/10/artsfeatures2 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111091432/http://film.guardian.co.uk/News_Story/Critic_Review/Guardian_Film_of_the_week/0%2C%2C871400%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt;

Bədii güzəştlərə getdiyinə dair iddiaları təkzib etsə də, bəziləri &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot;nın Skorsezenin ənənəvi olaraq qaçdığı standart film tropularını — məsələn, sırf [[Ekspozisiya (ədəbiyyat)|ekspozisiya]] xatirinə mövcud olan personajları və izahlı keçmişə qayıdış kadrlarını özündə birləşdirən ən adi filmi olduğunu düşünürdülər.&lt;ref name=&quot;guardian_film_of_the_week&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 1, 2003 |title=Compare Prices and Read Reviews on Gangs of New York at |url=http://www.epinions.com/content_136317079172 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012014134/http://epinions.com/content_136317079172 |archive-date=October 12, 2007 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Epinions.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Xan Brooks |date=January 9, 2003 |title=Past master |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/jan/09/features.martinscorsese |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111091447/http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0%2C%2C871715%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt; Buna baxmayaraq, film ümumilikdə müsbət rəylər almışdı; [[Rotten Tomatoes]] rəy aqreqatoru tərəfindən toplanan rəylərin 75 faizinin müsbət olduğu bildirilir və tənqidçilərin fikirləri bu cür ümumiləşdirilir: &quot;Qüsurlu olmasına baxmayaraq, genişmiqyaslı və dağınıq 'Nyu-Yorkun bandaları' möhtəşəm prodüser dizaynı və Dey-Lüisin valehedici ifası ilə özünə bəraət qazandırır.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 20, 2002 |title=Gangs of New York |url=https://www.rottentomatoes.com/m/gangs_of_new_york/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105013039/http://www.rottentomatoes.com/m/gangs_of_new_york/ |archive-date=January 5, 2012 |access-date=January 5, 2012 |website=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; Filmin əsas mövzuları Skorsezenin daim diqqət mərkəzində olan məsələlərlə — Nyu-York şəhəri, mədəniyyətin tərkib hissəsi olan zorakılıq və etnik zəmində alt-mədəniyyət bölünmələri ilə üst-üstə düşür. Əslində, Oskar nominasiyalarına layiq görülmək üçün 2001-ci ilin qışında nümayiş etdirilməsi planlaşdırılan filmin son çəkilişləri Skorseze tərəfindən 2002-ci ilin əvvəlinə qədər təxirə salındı; nəticədə Miramax Films filmi 2002-ci ilin sonunda, Oskar mövsümündə nümayiş etdirdi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 8, 2002 |title=In briefs: Gangs of New York release delayed again |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/08/news2 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111064545/http://film.guardian.co.uk/News_Story/Exclusive/0%2C%2C680795%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt; &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot; Skorsezeyə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında ilk Qızıl Qlobus mükafatını qazandırdı. 2003-cü ilin fevralında film &quot;Ən yaxşı film&quot;, &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; və Deniel Dey-Lüis üçün &quot;Ən yaxşı aktyor&quot; daxil olmaqla 10 Oskar nominasiyası alsa da, heç bir kateqoriya üzrə qalib ola bilmədi.

Növbəti il Skorseze, blüz musiqisinin tarixini Afrika köklərindən başlayaraq Missisipi Deltasına və ondan kənara qədər izləyən genişmiqyaslı, yeddi hissədən ibarət &quot;The Blues&quot; sənədli filminin istehsalını tamamladı. Vim Venders, [[Klint İstvud]], Mayk Fiqqis və Skorsezenin özü də daxil olmaqla yeddi rejissorun hər biri 90 dəqiqəlik film təqdim etdi (Skorsezenin hissəsi &quot;Feel Like Going Home&quot; adlanırdı). 2000-ci illərin əvvəllərində Skorseze, Kennet Lonerqanın &quot;You Can Count on Me&quot;, Ketrin Lindberqin &quot;Rain&quot;, Derik Martininin &quot;Lymelife&quot; və Jan-Mark Vallenin &quot;The Young Victoria&quot; kimi yeni parlayan rejissorların bir neçə filminə prodüserlik etdi. Həmin dövrdə o, &quot;Sikelia Productions&quot; şirkətini təsis etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Scorsese |url=https://variety.com/exec/martin-scorsese |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111054732/http://variety.com/exec/martin-scorsese/ |archive-date=January 11, 2014 |access-date=September 3, 2013 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; 2003-cü ildə prodüser Emma Tillincer Koskoff şirkətə qoşuldu.&lt;ref name=&quot;SD&quot;&gt;[http://www.screendaily.com/tillinger-named-production-president-at-scorseses-sikelia/4027253.article Tillinger named production president at Scorsese's Sikelia] {{Wayback|url=http://www.screendaily.com/tillinger-named-production-president-at-scorseses-sikelia/4027253.article |date=20140224143634 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224143634/http://www.screendaily.com/tillinger-named-production-president-at-scorseses-sikelia/4027253.article|date=February 24, 2014}}, screendaily.com, retrieved February 19, 2014&lt;/ref&gt; Skorseze həmçinin Vim Vendersin &quot;The Soul of a Man&quot; və Antuan Fukuanın &quot;Lightning in a Bottle&quot; kimi bir neçə sənədli filminin də prodüseri oldu.
[[File:Martin_Scorsese_y_Leonardo_DiCaprio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_y_Leonardo_DiCaprio.jpg|thumb|Skorseze (soldakı) 2007-ci ildə [[Leonardo DiKaprio]]  Mərakeş Beynəlxalq Film Festivalında]]
Skorsezenin 2004-cü ildə ekranlara çıxan &quot;Aviator&quot; filmi, ekssentrik aviasiya pioneri və kino maqnatı [[Hovard Hyuz|Hovard Hyuzun]] həyatından bəhs edən dəbdəbəli, genişmiqyaslı [[Bioqrafik film|bioqrafik]] ekran əsəridir və bu layihə Skorsezeni yenidən aktyor Leonardo Dikaprio ilə bir araya gətirdi. Film olduqca müsbət rəylər qazandı.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 25, 2004 |title=The Aviator |url=https://www.rottentomatoes.com/m/aviator/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090928003516/http://www.rottentomatoes.com/m/aviator/ |archive-date=September 28, 2009 |access-date=January 24, 2014 |publisher=Rottentomatoes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Brian Libby |date=February 2, 2005 |title=Are you talking to me – again? |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2005/feb/02/1 |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111091508/http://film.guardian.co.uk/salon/0%2C%2C1404293%2C00.html |archive-date=January 11, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=February 27, 2005 |title=Right guy, wrong film |publisher=The Age |location=Melbourne |url=http://www.theage.com.au/news/Film/Right-guy-wrong-film/2005/02/25/1109180100911.html |url-status=live |access-date=March 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119074237/http://www.theage.com.au/news/Film/Right-guy-wrong-film/2005/02/25/1109180100911.html |archive-date=January 19, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Empire Reviews Central – Review of The Aviator |url=https://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?DVDID=10596 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118171316/http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?DVDID=10596 |archive-date=January 18, 2012 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Empireonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Travers, Peter|url=https://www.rollingstone.com/reviews/movie/6143001/review/6769078/the_aviator|title=Aviator: Review|magazine=[[Rolling Stone]]|date=December 15, 2004|access-date=March 3, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421123728/http://www.rollingstone.com/reviews/movie/6143001/review/6769078/the_aviator|archive-date=April 21, 2009}}&lt;/ref&gt; Ekran əsəri böyük kassa uğuru əldə etdi və Akademiya tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. &quot;Aviator&quot; altı &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatına namizəd göstərildi (o cümlədən, &quot;Ən yaxşı dram filmi&quot;, &quot;Ən yaxşı rejissor&quot;, &quot;Ən yaxşı ssenari&quot; və Leonardo Dikaprio üçün &quot;[[Ən yaxşı filmə görə Qızıl Qlobus mükafatı - dram|Dram janrında ən yaxşı kişi rolu]]&quot;). Film bunlardan üçünü, o cümlədən &quot;Ən yaxşı dram filmi&quot; və &quot;Ən yaxşı kişi rolu&quot; mükafatlarını qazandı. 2005-ci ilin yanvarında &quot;Aviator&quot; 11 kateqoriya üzrə, o cümlədən &quot;Ən yaxşı film&quot; nominasiyasında namizəd göstərilərək 77-ci Oskar mükafatlarının ən çox nominasiya alan filmi oldu. Ekran əsəri, demək olar ki, bütün digər əsas kateqoriyalarda da namizədliklər qazandı; bura Skorsezenin beşinci &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyası da daxil idi. Ən çox nominasiyaya sahib olmasına baxmayaraq, film cəmi beş Oskar qazana bildi. Skorseze isə bu dəfə də məğlub oldu — o, mükafatı &quot;[[Milyon dollarlıq gözəlçə]]&quot; filmi ilə Klint Istvuda uduzdu (həmin film həm də &quot;Ən yaxşı film&quot; mükafatını aldı).

&quot;No Direction Home&quot; Skorsezenin Bob Dilanın həyatından, onun Amerika populyar musiqisinə və 20-ci əsr mədəniyyətinə təsirindən bəhs edən sənədli filmidir. Ekran əsəri Dilanın bütün karyerasını əhatə etmir; o, daha çox sənətçinin yaradıcılığının ilk illərinə, 1960-cı illərdəki şöhrətinə, o dövrdə səs-küyə səbəb olmuş akustik gitaradan elektrik gitaraya keçidinə və 1966-cı ildə baş vermiş bədnam motosiklet qəzasından sonra qastrollardan &quot;təqaüdə&quot; çıxmasına fokuslanır. Film ilk dəfə 2005-ci il sentyabrın 26-dan 27-nə keçən gecə həm ABŞ-da ([[PBS]] &quot;American Masters&quot; seriyasının bir hissəsi kimi), həm də Böyük Britaniyada (BBC Two &quot;Arena&quot; seriyasının bir hissəsi kimi) nümayiş etdirilib. Həmin ay filmin DVD versiyası da işıq üzü görüb. Ekran əsəri &quot;Peabody&quot; mükafatına və &quot;Ən yaxşı uzunformatlı musiqi videosu&quot; nominasiyasında &quot;Qremmi&quot; mükafatına layiq görülüb. Bundan əlavə, Skorseze &quot;Sənədli/Qeyri-bədii proqram üzrə görkəmli rejissor işi&quot; nominasiyasında &quot;Primetime Emmy&quot; mükafatına namizəd göstərilsə də, &quot;Baghdad ER&quot; filminə uduzub.
[[File:Martin_Scorsese_at_the_65th_Annual_Peabody_Awards.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_at_the_65th_Annual_Peabody_Awards.jpg|left|thumb|Skorseze 2006-cı ilin ortalarında, 65-ci illik &quot;Peabody&quot; mükafatlandırma mərasimində]]
Skorseze, Honkonqun &quot;Daxili işlər&quot; (rejissorlar Endryu Lau və Alan Mak) polis dramına əsaslanan və Bostonda cərəyan edən &quot;Dönüklər&quot; trilleri ilə yenidən kriminal janra qayıtdı. Bu film Skorsezenin Leonardo Dikaprio ilə əməkdaşlığını davam etdirməklə yanaşı, onun [[Mett Deymon]], [[Cek Nikolson]], [[Mark Uolberq]] və [[Martin Şin]] ilə ilk birgə işi oldu. &quot;Dönüklər&quot; geniş tənqidi rəğbətlə qarşılandı; bəziləri bunu Skorsezenin 1990-cı ildəki &quot;Bomba oğlanlar&quot; filmindən bəri ən yaxşı işi hesab edir,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Review: Departed, The |url=http://www.chud.com/index.php?type=reviews&amp;id=7778 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217030945/http://www.chud.com/index.php?type=reviews&amp;id=7778 |archive-date=December 17, 2007 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Chud.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Movie Review – Departed, The |url=http://efilmcritic.com/review.php?movie=15256&amp;reviewer=198 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228074450/http://efilmcritic.com/review.php?movie=15256&amp;reviewer=198 |archive-date=February 28, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=eFilmCritic}}&lt;/ref&gt; digərləri isə onu rejissorun &quot;Taksi sürücüsü&quot; və &quot;Quduz öküz&quot; kimi ən məşhur klassikləri ilə eyni səviyyəyə qoyurdular.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Reel Views |url=http://www.reelviews.net/movies/d/departed.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707001223/http://www.reelviews.net/movies/d/departed.html |archive-date=July 7, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Reel Views}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 6, 2006 |title=All Movie – The Departed |url=https://www.allmovie.com/work/the-departed-310756/review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124103211/http://www.allmovie.com/work/the-departed-310756/review |archive-date=January 24, 2010 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Allmovie.com}}&lt;/ref&gt; Yerli kassa gəlirləri 129.4 milyon ABŞ dollarını keçən &quot;Dönüklər&quot;, 2010-cu ildəki &quot;Zindan adası&quot; filminə qədər Skorsezenin ən çox gəlir gətirən filmi (inflyasiya nəzərə alınmadan) oldu. Bu film Skorsezeyə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında ikinci &quot;Qızıl Qlobus&quot;u, həmçinin &quot;Tənqidçilərin Seçimi&quot; mükafatını, ilk Amerika Rejissorlar Gildiyası mükafatını və &quot;Oskar&quot; mükafatını qazandırdı. &quot;Oskar&quot;ı alarkən Skorseze əvvəlki uğursuz nominasiyalarına işarə edərək: &quot;Zərfə bir də baxa bilərsinizmi?&quot; — deyə zarafat etdi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 26, 2007 |title='The Departed' Wins Best Picture, Scorsese Best Director |url=https://www.nytimes.com/2007/02/26/movies/awardsseason/26osca.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304193333/http://www.nytimes.com/2007/02/26/movies/awardsseason/26osca.html |archive-date=March 4, 2014 |access-date=February 10, 2020 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Mükafatı ona uzunillik dostları və həmkarları Frensis Ford Koppola, Corc Lukas və Stiven Spilberq təqdim etdilər. &quot;Dönüklər&quot; həmçinin 2006-cı ilin &quot;Ən yaxşı filmi&quot;, &quot;Ən yaxşı uyğunlaşdırılmış ssenari&quot; və Skorsezenin daimi montajçısı Telma Şunmeykerin işinə görə (bu onun Skorseze filmi üçün üçüncü qalibiyyəti idi) &quot;Ən yaxşı montaj&quot; nominasiyalarında &quot;Oskar&quot; qazandı.

&quot;İşığa doğru&quot; sənədli filmi, &quot;[[The Rolling Stones]]&quot; [[Rok-n-roll|rok-n-rol]] qrupunun 29 oktyabr və 1 noyabr 2006-cı il tarixlərində Nyu-Yorkun &quot;Beacon&quot; teatrındakı çıxışlarını əks etdirir və bu kadrlar qrupun karyerası boyu müxtəlif xəbər və müsahibə görüntüləri ilə sintez olunur. Filmin nümayişi əvvəlcə 21 sentyabr 2007-ci il tarixinə planlaşdırılsa da, &quot;Paramount Classics&quot; onun ümumi buraxılışını 2008-ci ilin aprelinə qədər təxirə saldı. Filmin dünya premyerası 7 fevral 2008-ci ildə 58-ci Berlin Beynəlxalq Film Festivalının ([[Berlin Beynəlxalq Film Festivalı|Berlinale]]) açılışında baş tutdu. Qrupun nağara ifaçısı Çarli Vots film haqqında bu fikirləri bölüşüb: &quot;Marti (Skorseze) bizi möhtəşəm göstərmək üçün inanılmaz bir iş görüb... Hər şey montaj və kəsilişlərdədir. Bu, sadəcə qrupu səhnədə çəkən bir adamın yox, bir kinorejissorun işidir... Bu, '[[Kasablanka (film)|Kasablanka]] deyil, lakin eqoistlikdən uzaq, bizim nöqteyi-nəzərimizdən əlimizdə belə bir sənədin olması əla bir şeydir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Will|last=Lawrence|title=King Charles|magazine=[[Q (magazine)|Q]]|date=May 2008|issue=262|page=46}}&lt;/ref&gt;

2009-cu ildə Skorseze, 1977-ci ildəki cinsi istismar ittihamları ilə bağlı film festivalına gedərkən saxlanılan rejissor [[Roman Polanski|Roman Polanskini]] dəstəkləyən petisiyanı imzaladı. Petisiyada qeyd olunurdu ki, bu cür həbslər film festivallarının əsərlərin &quot;azad və təhlükəsiz&quot; şəkildə nümayiş etdirildiyi bir məkan olma ənənəsinə xələl gətirir; həmçinin neytral ölkələrə səfər edən kinorejissorların həbs edilməsinin &quot;nəticələri heç kimə məlum olmayan hərəkətlərə&quot; qapı aça biləcəyi vurğulanırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 4, 2012 |title=Le cinéma soutient Roman Polanski / Petition for Roman Polanski – SACD |url=http://www.sacd.fr/Le-cinema-soutient-Roman-Polanski-Petition-for-Roman-Polanski.1340.0.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322120027/http://www.sacd.fr/Le-cinema-soutient-Roman-Polanski-Petition-for-Roman-Polanski.1340.0.html |archive-date=March 22, 2017 |access-date=April 20, 2022 |website=web.archive.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Shoard |first1=Catherine |author2=Agencies |date=September 29, 2009 |title=Release Polanski, demands petition by film industry luminaries |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2009/sep/29/roman-polanski-petition |url-status=live |access-date=June 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628013652/https://www.theguardian.com/film/2009/sep/29/roman-polanski-petition |archive-date=June 28, 2019}}&lt;/ref&gt;

22 oktyabr 2007-ci ildə &quot;Daily Variety&quot; jurnalı Skorsezenin Leonardo DiKaprio ilə dördüncü film olan &quot;Zindan adası&quot; üzərində yenidən bir araya gələcəyini xəbər verdi. Denis Lehanenin eyniadlı romanı əsasında Leta Kaloqridis tərəfindən yazılmış ssenarinin əsas çəkilişləri 2008-ci ilin martında [[Massaçusets|Massaçusetsdə]] başladı.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fleming |first=Michael |date=October 22, 2007 |title=Scorsese, DiCaprio team for 'Island' |work=Variety |url=https://www.variety.com/VR1117974525.html?query=shutter+island |url-status=live |access-date=October 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102084801/http://www.variety.com/VR1117974525.html?query=shutter+island |archive-date=November 2, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |year=2007 |title=Scorsese, Leo head to 'Shutter Island |url=http://www.upi.com/NewsTrack/Entertainment/2007/10/23/scorsese_leo_head_to_shutter_island/7373/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304081207/http://www.upi.com/NewsTrack/Entertainment/2007/10/23/scorsese_leo_head_to_shutter_island/7373/ |archive-date=March 4, 2009}}&lt;/ref&gt; 2007-ci ilin dekabrında aktyorlar [[Mark Ruffalo]], [[Maks fon Südov]], [[Ben Kinqsli]] və [[Mişel Vilyams]] aktyor heyətinə daxil oldular;&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Tatiana Siegel|url=https://variety.com/2007/film/markets-festivals/kingsley-signs-on-to-shutter-island-2-1117976953/|title=Kingsley signs on to 'Shutter Island'|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=December 3, 2007|access-date=January 8, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106180051/http://www.variety.com/article/VR1117976953.html?categoryid=1236&amp;cs=1|archive-date=January 6, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Michael|last=Fleming|url=https://variety.com/2007/film/features/michelle-williams-joins-island-2-1117977184/|title=Michelle Williams joins 'Island'|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=December 6, 2007|access-date=January 8, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110042717/http://www.variety.com/article/VR1117977184.html?categoryid=13&amp;cs=1|archive-date=January 10, 2008}}&lt;/ref&gt; bu, həmin aktyorların Skorseze ilə ilk birgə işi idi. Film 19 fevral 2010-cu ildə nümayişə girdi.&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Pamela|last=McClintock|url=https://www.variety.com/VR1117980912.html|title='Star Trek' pushed back to 2009|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=February 13, 2008|access-date=February 13, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215012143/http://www.variety.com/VR1117980912.html|archive-date=February 15, 2008}}&lt;/ref&gt; 20 may 2010-cu ildə &quot;Zindan adası&quot; Skorsezenin ən çox gəlir gətirən filmi oldu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Grey |first=Brandon |date=May 21, 2010 |title='Shutter Island' Is Scorsese's Top Movie Worldwide |url=https://www.boxofficemojo.com/news/?id=2783&amp;p=.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523072933/http://www.boxofficemojo.com/news/?id=2783&amp;p=.htm |archive-date=May 23, 2010 |access-date=May 21, 2010 |website=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt; 2010-cu ildə &quot;[[The Wall Street Journal]]&quot; Skorsezenin 10.000 müharibə veteranına Transsendental Meditasiya vasitəsilə [[Posttravmatik stress pozuntusu|posttravmatik stress pozğunluğunun]] öhdəsindən gəlməyə kömək edən Devid Linç Fondunun təşəbbüsünü dəstəklədiyini bildirdi;&lt;ref&gt;{{cite news |date=November 26, 2010 |title=Filmmaker Introduces Veterans to Meditation |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704638304575636911988306800 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222141347/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748704638304575636911988306800?mod=googlenews_wsj&amp;mg=reno64-wsj&amp;url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052748704638304575636911988306800.html%3Fmod%3Dgooglenews_wsj |archive-date=February 22, 2014}}&lt;/ref&gt; Skorseze özünün də bu meditasiya növü ilə məşğul olduğunu açıq şəkildə ifadə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hoffman |first=Claire |date=February 22, 2013 |title=David Lynch Is Back ... as a Guru of Transcendental Meditation |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/02/24/magazine/david-lynch-transcendental-meditation.html |url-status=live |access-date=December 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222211638/http://www.nytimes.com/2013/02/24/magazine/david-lynch-transcendental-meditation.html |archive-date=February 22, 2013}}&lt;/ref&gt;
[[File:Martin_Scorsese_Cannes_2010.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_Cannes_2010.jpg|thumb|Skorseze Kannda (2010-cu ildə)]]
Skorseze, &quot;[[Chanel]]&quot; brendinin o dövr üçün yeni olan &quot;Bleu de Chanel&quot; adlı kişi ətri üçün fransız aktyor [[Qaspar Ulliel|Qaspar Ullielin]] baş rolda çəkildiyi bir reklam çarxına rejissorluq etmişdir. Nyu-Yorkda çəkilən bu çarx 25 avqust 2010-cu ildə internetdə debüt etdi, sentyabr ayında isə televiziya ekranlarında yayımlandı.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/style/2010/08/scorsese-dons-chanel|title=Scorsese Dons Chanel|first1=SunHee|last1=Grinnell|date=August 23, 2010|magazine=Vanity Fair|access-date=January 26, 2022|archive-date=May 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515144601/https://www.vanityfair.com/style/2010/08/scorsese-dons-chanel|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, Skorseze Stiv Buşemi və Maykl Pittin baş rollarda çəkildiyi HBO dram serialı olan &quot;Boardwalk Empire&quot;ın ilk seriyasını idarə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Nellie Andreeva |year=2008 |title=Michael Pitt set for Scorsese's HBO pilot |work=The Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/michael-pitt-set-scorseses-hbo-124985 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907195005/http://www.hollywoodreporter.com/news/michael-pitt-set-scorseses-hbo-124985 |archive-date=September 7, 2014}}&lt;/ref&gt; Serial Nelson Consonun &quot;Bordvolk İmperiyası: Atlantik Sitinin Doğuşu, Qızıl Dövrü və Korrupsiyası&quot; kitabı əsasında hazırlanıb. &quot;[[Soprano ailəsi]]&quot; serialının ssenari müəllifi Terens Vinter tərəfindən yaradılan bu layihədə Skorseze, həm pilot seriyanın rejissoru (buna görə 2011-ci ildə &quot;Görkəmli Rejissorluq&quot; nominasiyasında Emmi mükafatı qazanmışdır), həm də icraçı prodüser kimi çıxış etmişdir. Serialın premyerası 19 sentyabr 2010-cu ildə baş tutmuş və beş mövsüm davam etmişdir.&lt;ref name=&quot;boardwalk&quot;&gt;{{cite web |title=''Boardwalk Empire'' website |url=http://www.hbo.com/boardwalk-empire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127091652/http://www.hbo.com/boardwalk-empire |archive-date=January 27, 2010 |access-date=February 6, 2010}}&lt;/ref&gt;

Skorseze, &quot;[[The Beatles|Beatles]]&quot; qrupunun keçmiş üzvü [[Corc Harrison|Corc Harrisonun]] həyatı və musiqisi haqqında &quot;Corc Harrison: Maddi Dünyada Yaşamaq&quot; adlı üç saat yarımlıq sənədli filmə rejissorluq etmişdir. Bu film ABŞ-da HBO kanalında 5 və 6 oktyabr 2011-ci il tarixlərində iki hissəli premyera ilə nümayiş olundu.&lt;ref&gt;{{YouTube|id=Xnx87LIDO9k|title=Trailer For Martin Scorsese's George Harrison: Living In The Material World}}&lt;/ref&gt; Onun növbəti filmi &quot;[[Hüqo (film, 2011)|Hüqo]]&quot;, Brayan Selznikin &quot;Hüqo Kabrenin İxtirası&quot; romanı əsasında çəkilmiş [[Üçölçülü kompüter qrafikası|üçölçülü]] [[Macəra filmi|macəra]] [[Dram (film və televiziya)|dramıdır]]. Filmdə [[Eysa Batterfild]], [[Kloe Qreys Moretz]], Ben Kinqsli, [[Saşa Baron Koen]], Rey Uinston, Emili Mortimer, [[Kristofer Li]] və [[Cud Lou]] kimi aktyorlar çəkilib.&lt;ref&gt;{{cite news |date=November 21, 2011 |title=Hugo |work=[[Chicago Sun-Times]] |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20111121/REVIEWS/111119982 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202030422/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20111121%2FREVIEWS%2F111119982 |archive-date=December 2, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 5, 2006 |title=Empire's Hugo Movie Review |url=https://www.empireonline.com/reviews/review.asp?FID=136891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118173106/http://www.empireonline.com/reviews/review.asp?FID=136891 |archive-date=January 18, 2012 |access-date=January 5, 2012 |publisher=Empireonline.com}}&lt;/ref&gt; Tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilən bu ekran əsəri Skorsezeyə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında üçüncü &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatını qazandırdı. Film həmçinin 11 &quot;Oskar&quot; mükafatına namizəd göstərildi və onlardan beşini qazanaraq, 2011-ci ildə [[Mişel Hazanaviçus|Mişel Hazanaviçusun]] &quot;[[Artist (film, 2011)|Artist]]&quot; filmi ilə bərabər ən çox &quot;Oskar&quot; qazanan film oldu. &quot;Hüqo&quot; çoxsaylı digər mükafat və namizədliklərlə yanaşı, iki &quot;BAFTA&quot; mükafatına da layiq görüldü. Skorsezenin ilk 3D filmi olan bu ekran əsəri 23 noyabr 2011-ci ildə ABŞ-da nümayişə girdi.&lt;ref name=&quot;ReleaseDates&quot;&gt;{{cite web |title=Global Sites &amp; Release Dates |url=http://www.hugomovie.com/intl/releasedates/release-dates.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028143750/http://www.hugomovie.com/intl/releasedates/release-dates.html |archive-date=October 28, 2011 |access-date=August 11, 2011 |work=[[Paramount Pictures]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:Martin_Scorsese_Tribeca_2007_Shankbone.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_Tribeca_2007_Shankbone.jpg|left|thumb|Martin Skorseze [[Traybeka Festivalı|Traybeka festivalında]] (2007-ci il)]]
korsezenin 2013-cü il istehsalı olan &quot;[[Uoll-strit canavarı]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Silver |first=Stephen |title=Scorsese, DiCaprio Team Again on 'Wolf of Wall Street' |url=http://www.technologytell.com/entertainment/481/scorsese-dicaprio-team-again-on-wolf-of-wall-street/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422200144/http://www.technologytell.com/entertainment/481/scorsese-dicaprio-team-again-on-wolf-of-wall-street/ |archive-date=April 22, 2012 |access-date=April 24, 2012 |work=Entertainmenttell |publisher=Technologytell.com}}&lt;/ref&gt; filmi, Cordan Belfortun eyniadlı memuarları əsasında çəkilmiş Amerika bioqrafik [[Qara yumor|qara komediya]] janrında olan ekran əsəridir. Ssenarisi Terens Uinter tərəfindən yazılan filmdə Belfort rolunda Leonardo DiKaprio ilə yanaşı, [[Cona Hill]], [[Metyu Makkonaxi]] və başqaları çəkilmişdir. Bu film Skorseze və DiKaprio arasındakı beşinci, &quot;Boardwalk Empire&quot; serialından sonra isə Skorseze və Uinter arasındakı ikinci əməkdaşlıqdır. Film 25 dekabr 2013-cü ildə nümayiş olunmuşdur. Ekran işi DiKaprio tərəfindən canlandırılan Nyu-York birja brokerinin &quot;[[Pump and Dump|pump and dump]]&quot; (süni qiymət artımı və satış) üsulu ilə qanunsuz səhm manipulyasiyasını əhatə edən böyük bir qiymətli kağız fırıldaqçılığındakı hekayəsindən bəhs edir. DiKaprio 2014-cü il Qızıl Qlobus mükafatlarında &quot;Musiqili Filmdə və ya Komediyada Ən Yaxşı Aktyor&quot; nominasiyasında qalib gəlmişdir. Film həmçinin &quot;Ən Yaxşı Musiqili Film və ya Komediya&quot; nominasiyasına namizəd göstərilmişdir. &quot;Uoll-strit canavarı&quot; beş &quot;Oskar&quot; mükafatına, o cümlədən &quot;Ən Yaxşı Film&quot;, Leonardo DiKaprio üçün &quot;Ən Yaxşı Aktyor&quot;, Cona Hill üçün &quot;Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor&quot;, Martin Skorseze üçün &quot;Ən Yaxşı Rejissor&quot; və Terens Uinter üçün &quot;Ən Yaxşı Uyğunlaşdırılmış Ssenari&quot; nominasiyalarına namizəd olsa da, heç bir kateqoriyada qalib gələ bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Brown |first=Tracy |title=Oscars 2014: The complete list of nominees and winners |newspaper=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-mn-oscars-2014-nominations-winners-list,0,6878721.story#axzz2uuFYdmaS |url-status=live |access-date=March 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302210739/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-mn-oscars-2014-nominations-winners-list%2C0%2C6878721.story |archive-date=March 2, 2014}}&lt;/ref&gt; [[BBC]] tərəfindən 2016-cı ildə tənqidçilər arasında keçirilən sorğuya əsasən, film 2000-ci ildən bəri çəkilmiş ən yaxşı 100 ekran əsəri siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 23, 2016 |title=The 21st Century's 100 greatest films |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131124228/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |archive-date=January 31, 2017 |access-date=January 31, 2017 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

Skorseze və Devid Tedeski &quot;The New York Review of Books&quot; nəşrinin tarixinə həsr olunmuş &quot;50 İllik Mübahisə&quot; adlı sənədli film çəkmişlər. Filmin tamamlanmamış versiyası 2014-cü ilin fevralında Berlin Beynəlxalq Film Festivalında nümayiş etdirilmiş, rəsmi premyerası isə 2014-cü ilin iyununda &quot;Sheffield DocFest&quot; festivalında baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;Barnes, Henry. [https://www.theguardian.com/film/2014/jun/07/sheffield-doc-fest-2014-50-year-argument-martin-scorsese &quot;Sheffield Doc/Fest 2014 review: ''The 50 Year Argument'' – Scorsese's love letter to old media&quot;] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/film/2014/jun/07/sheffield-doc-fest-2014-50-year-argument-martin-scorsese |date=20161231042103 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231042103/https://www.theguardian.com/film/2014/jun/07/sheffield-doc-fest-2014-50-year-argument-martin-scorsese|date=December 31, 2016}}, ''The Guardian'', June 7, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27323501 &quot;Martin Scorsese premiere for Sheffield Doc/Fest&quot;] {{Wayback|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27323501 |date=20180205213510 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205213510/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27323501|date=February 5, 2018}}, BBC News Online, May 8, 2014; Roddy, Michael. [https://www.chicagotribune.com/entertainment/sns-rt-us-berlin-scorsese-20140215,0,5134948.story &quot;Scorsese says ''NY Review'' film meant as guide to young&quot;] {{Wayback|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/sns-rt-us-berlin-scorsese-20140215,0,5134948.story |date=20140226231456 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226231456/http://www.chicagotribune.com/entertainment/sns-rt-us-berlin-scorsese-20140215%2C0%2C5134948.story|date=February 26, 2014}}, ''Chicago Tribune'', February 15, 2014; and Han, Angie. [https://www.slashfilm.com/martin-scorsese-has-a-new-york-review-of-books-doc-premiering-in-berlin/ &quot;Martin Scorsese Has a ''New York Review of Books'' Doc Premiering in Berlin&quot;] {{Wayback|url=https://www.slashfilm.com/martin-scorsese-has-a-new-york-review-of-books-doc-premiering-in-berlin/ |date=20140417021420 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417021420/http://www.slashfilm.com/martin-scorsese-has-a-new-york-review-of-books-doc-premiering-in-berlin/|date=April 17, 2014}}, Slashfilm.com, January 28, 2014&lt;/ref&gt; Ekran əsəri iyul ayında BBC-nin &quot;Arena&quot; seriyasında&lt;ref&gt;Dalton, Stephen. [https://www.hollywoodreporter.com/review/50-year-argument-sheffield-review-710080 &quot;''The 50 Year Argument'': Sheffield Review&quot;] {{Wayback|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/50-year-argument-sheffield-review-710080 |date=20140901151911 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901151911/http://www.hollywoodreporter.com/review/50-year-argument-sheffield-review-710080|date=September 1, 2014}}, ''The Hollywood Reporter'', June 7, 2014&lt;/ref&gt; və avqustda [[Tellurayd Film Festivalı|Telluraydda]]&lt;ref&gt;Feinberg, Scott. [https://www.hollywoodreporter.com/race/telluride-50-year-argument-continues-729394 &quot;Telluride: ''The 50 Year Argument'' Continues In the Rockies&quot;] {{Wayback|url=https://www.hollywoodreporter.com/race/telluride-50-year-argument-continues-729394 |date=20140905061440 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140905061440/http://www.hollywoodreporter.com/race/telluride-50-year-argument-continues-729394|date=September 5, 2014}}, ''The Hollywood Reporter'', September 2, 2014&lt;/ref&gt; göstərilməzdən əvvəl [[Oslo]]&lt;ref&gt;Brady, M. Michael. [http://theforeigner.no/pages/columns/the-50-year-argument-premiere-in-scandinavia/ &quot;''The 50 Year Argument'' premiere in Scandinavia&quot;] {{Wayback|url=http://theforeigner.no/pages/columns/the-50-year-argument-premiere-in-scandinavia/ |date=20141006123552 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006123552/http://theforeigner.no/pages/columns/the-50-year-argument-premiere-in-scandinavia/|date=October 6, 2014}}, ''The Foreigner'', June 12, 2014&lt;/ref&gt; və [[Qüds|Qüdsdə]]&lt;ref&gt;[http://www.jff.org.il/?CategoryID=1214&amp;ArticleID=1813 &quot;Masters: ''The 50 Year Argument''&quot;] {{Wayback|url=http://www.jff.org.il/?CategoryID=1214&amp;ArticleID=1813 |date=20140810194540 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810194540/http://www.jff.org.il/?CategoryID=1214&amp;ArticleID=1813|date=August 10, 2014}}, Jerusalem Film Festival, accessed September 12, 2014&lt;/ref&gt; də nümayiş olunmuşdur. Sentyabr ayında film [[Toronto]]&lt;ref&gt;Powers, Thom. [http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/mavericks/50-year-argument &quot;''The 50 Year Argument''&quot;] {{Wayback|url=http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/mavericks/50-year-argument |date=20140822025449 }}, TIFF.net, accessed September 3, 2014 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822025449/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/mavericks/50-year-argument|date=August 22, 2014}}&lt;/ref&gt; və Kalqari Beynəlxalq Film Festivallarında,&lt;ref&gt;Volmers, Eric. [https://calgaryherald.com/entertainment/movie-guide/Around+world+with+Calgary+International+Film+Festival/10168366/story.html &quot;Around the world with the Calgary International Film Festival: Full lineup announced&quot;] {{Wayback|url=https://calgaryherald.com/entertainment/movie-guide/Around+world+with+Calgary+International+Film+Festival/10168366/story.html |date=20141006143006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006143006/http://www.calgaryherald.com/entertainment/movie-guide/Around+world+with+Calgary+International+Film+Festival/10168366/story.html|date=October 6, 2014}}, ''The Calgary Herald'', September 2, 2014&lt;/ref&gt; həmçinin Nyu-York Film Festivalında&lt;ref&gt;[http://www.filmlinc.com/films/on-sale/the-50-year-argument ''The 50 Year Argument''] {{Wayback|url=http://www.filmlinc.com/films/on-sale/the-50-year-argument |date=20140823054640 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823054640/http://www.filmlinc.com/films/on-sale/the-50-year-argument|date=August 23, 2014}}, Film Society of Lincoln Center, accessed September 9, 2014&lt;/ref&gt; nümayiş etdirilmişdir. Film 29 sentyabr 2014-cü ildə HBO kanalında efirə verilmişdir.&lt;ref&gt;Thompson, Anne. [http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/hbo-dates-scorsese-doc-on-new-york-review-of-books-the-50-year-argument-20140811 &quot;HBO Dates Scorsese Doc on ''New York Review of Books'', ''The 50 Year Argument''&quot;] {{Wayback|url=http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/hbo-dates-scorsese-doc-on-new-york-review-of-books-the-50-year-argument-20140811 |date=20140814012647 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814012647/http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/hbo-dates-scorsese-doc-on-new-york-review-of-books-the-50-year-argument-20140811|date=August 14, 2014}}, IndieWire.com, August 11, 2014&lt;/ref&gt;

Skorseze, Terens Uinter və Corc Mastras tərəfindən yazılmış, [[Mik Caqqer|Mik Caqqerin]] prodüserliyi və Mastrasın şourannerliyi ilə ərsəyə gələn &quot;Vinyl&quot; serialının pilot epizoduna rejissorluq etmişdir. Serialda Bobbi Kannavale, 1970-ci illərin Nyu-Yorkunda, pank və diskonun yüksəldiyi bir dövrdə, narkotik və sekslə əhatə olunmuş musiqi sənayesində öz səs-yazma leyblını yenidən canlandırmağa və yeni bir səs tapmağa çalışan nüfuzlu bir şirkətin təsisçisi və prezidenti Riçi Finestra rolunu canlandırır. Çəkilişlər 25 iyul 2014-cü ildə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Deadline Team |date=July 25, 2014 |title=Mick Jagger Tweets From Set Of HBO's Untitled Rock 'N' Roll Drama – Deadline |url=https://www.deadline.com/2014/07/mick-jagger-hbo-untitled-rock-n-roll-drama-martin-scorsese-tweet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808053144/http://www.deadline.com/2014/07/mick-jagger-hbo-untitled-rock-n-roll-drama-martin-scorsese-tweet/ |archive-date=August 8, 2014 |access-date=September 12, 2015 |work=Deadline}}&lt;/ref&gt; Digər rollarda Rey Romano, [[Oliviya Vayld|Oliviya Uayld]], Cuno Templ, Endryu Days Kley, Ato Essando, Maks Kasella və Ceyms Caqqer çəkilmişlər. 2 dekabr 2014-cü ildə &quot;Vinyl&quot; HBO tərəfindən yayım üçün qəbul edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Nellie Andreeva |date=December 2, 2014 |title=Martin Scorsese, Mick Jagger, and Terence Winter's Rock 'N&quot; Roll Drama Picked Up to Series by HBO |url=https://deadline.com/2014/12/martin-scorsese-mick-jagger-terence-winter-rock-n-roll-series-pickup-hbo-1201306279/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141203144415/http://deadline.com/2014/12/martin-scorsese-mick-jagger-terence-winter-rock-n-roll-series-pickup-hbo-1201306279/ |archive-date=December 3, 2014 |access-date=December 2, 2014}}&lt;/ref&gt; Serial cəmi bir mövsüm davam etmişdir. Skorseze həmçinin bir neçə müstəqil filmin, o cümlədən öz yetirməsi Selina Murqanın rejissorluq etdiyi 2014-cü il istehsalı olan &quot;Çayın Üçüncü Sahili&quot;, Endryu Launun (hansı ki, onun &quot;Daxili İşlər&quot; filmi &quot;Dönüklər&quot; filminə ilham vermişdir) həmrəisliyi ilə çəkilmiş 2014-cü il istehsalı &quot;Yaşıl Əjdahaların Qisası&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 19, 2014 |title=Meet Celina Murga, Director of 'La Tercera Orilla' &amp; Martin Scorsese's BFF |url=http://remezcla.com/film/meet-celina-murga-director-of-la-tercera-orilla-martin-scorseses-bff/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916181429/http://remezcla.com/film/meet-celina-murga-director-of-la-tercera-orilla-martin-scorseses-bff/ |archive-date=September 16, 2015 |access-date=September 12, 2015 |work=[[Remezcla]]}}&lt;/ref&gt; habelə &quot;Bunun üçün qan tök&quot; və &quot;[[Atışma (film, 2016)|Atışma]]&quot; filmlərinin icraçı prodüseri kimi çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/martin-scorsese-and-ben-wheatley-on-free-fire-gunfights-and-crime-flicks-120766/|title=Martin Scorsese and Ben Wheatley on 'Free Fire,' Gunfights and Crime Flicks|access-date=September 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919082315/https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/martin-scorsese-and-ben-wheatley-on-free-fire-gunfights-and-crime-flicks-120766/|archive-date=September 19, 2018|url-status=live|magazine=Rolling Stone|first=Stephen|last=Garrett|date=April 24, 2017}}&lt;/ref&gt;

Skorseze, [[Makao]] şəhərindəki &quot;Studio City&quot; və [[Filippin|Filippinin]] [[Manila]] şəhərindəki &quot;City of Dreams&quot; kazinoları üçün reklam xarakteri daşıyan &quot;Dinləmə&quot; adlı qısa filmin rejissorluğunu etmişdir. Bu qısa film Skorsezenin uzunmüddətli ilham mənbələri olan Leonardo DiKaprio və Robert De Nironu ilk dəfə onun rejissorluğu altında bir araya gətirmişdir. Filmdə hər iki aktyor özlərinin uydurma versiyalarını canlandıraraq Skorsezenin növbəti filmindəki rol üçün bir-biri ilə rəqabət aparırlar. Bu, Skorseze ilə De Niro arasındakı iyirmi ildən sonra ilk əməkdaşlıq idi.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Watch De Niro and DiCaprio Square Off in Scorsese Short|first=Ryan|last=Reed|url=https://www.rollingstone.com/movies/videos/martin-scorsese-reunites-robert-de-niro-leonardo-dicaprio-20150114|magazine=Rolling Stone|date=January 14, 2015|access-date=January 18, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118060444/http://www.rollingstone.com/movies/videos/martin-scorsese-reunites-robert-de-niro-leonardo-dicaprio-20150114|archive-date=January 18, 2015}}&lt;/ref&gt; Filmin premyerası 2015-ci ilin oktyabrında &quot;Studio City&quot; kazinosunun təntənəli açılışı ilə eyni vaxtda baş tutmuşdur.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |last=Gumuchian |first=Marie-Louise |date=October 27, 2015 |title=De Niro, DiCaprio face off for role in Scorsese's &quot;The Audition&quot; |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-film-theaudition-idUSKCN0SL23U20151027 |url-status=live |access-date=November 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112204941/https://www.reuters.com/article/us-film-theaudition-idUSKCN0SL23U20151027 |archive-date=November 12, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2016-ci ildən günümüzə ===

Skorseze uzun müddət Şusaku Endonun &quot;Sükut&quot; romanının ekranlaşdırılmasını — XVII əsr Yaponiyasında yaşayan iki portuqaliyalı [[Yezuitlər ordeni|yezuit]] keşişinin həyatından bəhs edən dram filmini çəkməyi planlaşdırmışdı. O, əslində &quot;Sükut&quot; filmini &quot;Zindan adası&quot; filmindən sonrakı növbəti layihəsi kimi nəzərdə tutmuşdu.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fleming |first=Michael |date=February 1, 2009 |title=Scorsese, King talking up 'Silence' – Daniel Day-Lewis, Benicio Del Toro to star |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/scorsese-king-talking-up-silence-1117999411/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013085806/http://www.variety.com/article/VR1117999411.html?categoryid=13&amp;cs=1 |archive-date=October 13, 2010}}&lt;/ref&gt; 19 aprel 2013-cü ildə &quot;Emmett/Furla Films&quot; tərəfindən film üçün maliyyə vəsaiti ayrıldı&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jagernauth |first=Kevin |date=April 19, 2013 |title=Martin Scorsese's 'Silence' Gets Funding, Will Shoot In July 2014 |url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/martin-scorseses-silence-gets-funding-will-shoot-in-july-2014-20130419 |url-status=dead |access-date=December 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019102018/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/martin-scorseses-silence-gets-funding-will-shoot-in-july-2014-20130419 |archive-date=October 19, 2013}}&lt;/ref&gt; və çəkilişlər 2015-ci ilin yanvarında başladı. 2016-cı ilin noyabrına qədər filmin post-prodakşn mərhələsi tamamlandı. Ssenarisi Cey Koks və Skorseze tərəfindən roman əsasında yazılan filmdə baş rolları [[Endrü Qarfild|Endryu Qarfild]], [[Liam Nison]] və Adam Drayver canlandırıblar.&lt;ref&gt;{{cite web |last=McNary |first=Dave |date=January 22, 2015 |title=Martin Scorsese Locks Funding for 'Silence' |url=https://variety.com/2015/film/news/martin-scorsese-locks-funding-for-silence-1201412246/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207163506/http://variety.com/2015/film/news/martin-scorsese-locks-funding-for-silence-1201412246/ |archive-date=February 7, 2016 |access-date=February 26, 2016 |work=Variety}}&lt;/ref&gt; Film 23 dekabr 2016-cı ildə nümayiş olundu və tənqidçilər tərəfindən müsbət rəylərlə qarşılandı.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ford |first=Rebecca |date=September 26, 2016 |title=Martin Scorsese's 'Silence' Gets December Release Date |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/martin-scorseses-silence-gets-december-932451 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926192424/http://www.hollywoodreporter.com/news/martin-scorseses-silence-gets-december-932451 |archive-date=September 26, 2016 |access-date=September 26, 2016 |work=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lang |first=Brent |date=September 26, 2016 |title=Martin Scorsese's 'Silence' Lands Oscar-Season Release Date |url=https://variety.com/2016/film/news/silence-martin-scorsese-1201870272/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927123220/http://variety.com/2016/film/news/silence-martin-scorsese-1201870272/ |archive-date=September 27, 2016 |access-date=September 26, 2016 |work=Variety}}&lt;/ref&gt; Skorseze 2018-ci ildə &quot;jus sanguinis&quot; (qan hüququ) prinsipi əsasında İtaliya vətəndaşı kimi tanındı.&lt;ref name=&quot;cittadino-italiano&quot;&gt;{{cite web |date=September 26, 2018 |title=Scorsese cittadino italiano |url=http://www.ansa.it/sito/notizie/topnews/2018/09/26/scorsese-cittadino-italiano_626557d5-addc-468e-aa8f-69e22f310b6f.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926200416/http://www.ansa.it/sito/notizie/topnews/2018/09/26/scorsese-cittadino-italiano_626557d5-addc-468e-aa8f-69e22f310b6f.html |archive-date=September 26, 2018 |access-date=September 26, 2018 |website=ANSA.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

10 yanvar 2019-cu ildə &quot;Variety&quot; nəşrindən Kris Uillman Skorsezenin Bob Dilanın 1975-ci il turu haqqında çoxdan gözlənilən sənədli filmi &quot;Rolling Thunder Revue&quot;nun Netflix tərəfindən yayımlanacağını xəbər verdi: &quot;Martin Skorsezenin 'Rolling Thunder Revue: Bob Dilan Hekayəsi' filmi Amerikanın 1975-ci ildəki narahat ruhunu və Dilanın həmin ilin payızında ifa etdiyi şən musiqini əks etdirir. Qismən sənədli, qismən konsert filmi, qismən isə qızdırmalı bir yuxu olan 'Rolling Thunder', ustad rejissor Martin Skorsezedən bənzərsiz bir təcrübədir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Willman |first1=Chris |date=January 10, 2019 |title=Bob Dylan, Martin Scorsese Reunite for 'Rolling Thunder' Film, Coming to Netflix in 2019 (Exclusive) |url=https://variety.com/2019/music/news/bob-dylan-martin-scorsese-rolling-thunder-film-netflix-1203104499/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428140817/https://variety.com/2019/music/news/bob-dylan-martin-scorsese-rolling-thunder-film-netflix-1203104499/ |archive-date=April 28, 2019 |access-date=April 20, 2019 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; 25 aprel 2019-cu ildə sənədli filmin 12 iyun 2019-cu ildə Netflix platformasında yayımlanacağı, ondan bir gecə əvvəl isə iyirmi Amerika, Avropa və Avstraliya şəhərlərində eyni vaxtda kinoteatrlarda nümayiş etdiriləcəyi elan edildi. Filmin mükafatlara namizəd ola bilməsi üçün Los-Anceles və Nyu-Yorkda genişləndirilmiş nümayiş cədvəli təyin olundu.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Willman |first1=Chris |date=April 25, 2019 |title=Martin Scorsese's 'Rolling Thunder' Bob Dylan Doc Hits Netflix June 12 (EXCLUSIVE) |url=https://news.yahoo.com/martin-scorsese-rolling-thunder-bob-160036502.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425162434/https://news.yahoo.com/martin-scorsese-rolling-thunder-bob-160036502.html |archive-date=April 25, 2019 |access-date=April 25, 2019 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rolling Thunder Review: A Bob Dylan Story by Martin Scorsese |url=https://mkefilm.org/oriental-theatre/events/rolling-thunder-revue-a-bob-dylan-story-by-martin |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510114956/https://mkefilm.org/oriental-theatre/events/rolling-thunder-revue-a-bob-dylan-story-by-martin |archive-date=May 10, 2019 |access-date=May 7, 2019 |work=Milwaukee Film}}&lt;/ref&gt; İllərlə davam edən hazırlıqlardan sonra, Çarlz Brandtin &quot;Eşitdim ki, ev rəngləyirsən&quot; kitabı əsasında çəkilən Skorsezenin &quot;[[İrlandiyalı (film)|İrlandiyalı]]&quot; kriminal filminin əsas çəkilişləri 2017-ci ilin avqustunda başladı. Filmdə baş rolları Robert De Niro, Co Peşi və [[Al Paçino]] canlandırırdı.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tartaglione |first1=Nancy |last2=Busch |first2=Anita |last3=Jaafar |first3=Ali |date=May 6, 2016 |title=Martin Scorsese's 'The Irishman' Coming Together Quickly: Could This Be The Hottest Title At Cannes? |url=https://deadline.com/2016/05/martin-scorsese-the-irishman-coming-together-deniro-pesci-pacino-paramount-1201749235/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507055921/http://deadline.com/2016/05/martin-scorsese-the-irishman-coming-together-deniro-pesci-pacino-paramount-1201749235/ |archive-date=May 7, 2016 |access-date=May 7, 2016 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt; Filmin dünya premyerası 27 sentyabr 2019-cu ildə 57-ci Nyu-York Film Festivalında baş tutdu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Todd |first=Harry |date=July 29, 2019 |title=Martin Scorsese's ''The Irishman'' Gets First-Look Photos, World Premiere Date |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2019/07/the-irishman-martin-scorsese-premiere-date.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103424/https://www.pastemagazine.com/articles/2019/07/the-irishman-martin-scorsese-premiere-date.html |archive-date=August 19, 2019 |access-date=August 19, 2019 |website=[[Paste (magazine)|Paste]]}}&lt;/ref&gt; 1 noyabr 2019-cu ildə məhdud sayda kinoteatrlarda nümayişə girdi, ardınca isə 27 noyabr 2019-cu ildə &quot;Netflix&quot;də rəqəmsal yayımı başladı.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=August 27, 2019 |title=Netflix Sets November 1 Theatrical Bow For Martin Scorsese-Directed 'The Irishman:' 27 Day US &amp; UK Rollout Comes Before Pic Streams For Thanksgiving Holiday |url=https://deadline.com/2019/08/the-irishman-netflix-november-1-theatrical-bow-martin-scorsese-robert-deniro-27-day-us-uk-rollout-stream-thanksgiving-holiday-1202704994/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827140928/https://deadline.com/2019/08/the-irishman-netflix-november-1-theatrical-bow-martin-scorsese-robert-deniro-27-day-us-uk-rollout-stream-thanksgiving-holiday-1202704994/ |archive-date=August 27, 2019 |access-date=August 27, 2019 |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}&lt;/ref&gt; 2020-ci ilin yanvarında &quot;İrlandiyalı&quot; filmi &quot;Ən yaxşı film&quot;, &quot;Ən yaxşı rejissor&quot;, &quot;Ən yaxşı uyğunlaşdırılmış ssenari&quot;, həmçinin Paçino və Peşi üçün &quot;Ən yaxşı köməkçi kişi aktyoru&quot; nominasiyaları da daxil olmaqla on Oskar mükafatına namizəd göstərildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Donnelly |first=Matt |date=January 13, 2020 |title=Netflix Leads Oscar Nominations for the First Time Behind 'Irishman,' 'Marriage Story' |url=https://variety.com/2020/film/news/netflix-oscar-nominations-2020-the-irishman-marriage-story-1203463792/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125204835/https://variety.com/2020/film/news/netflix-oscar-nominations-2020-the-irishman-marriage-story-1203463792/ |archive-date=January 25, 2020 |access-date=January 25, 2020 |website=Variety}}&lt;/ref&gt;

29 dekabr 2020-ci ildə Skorsezenin Netflix üçün çəkdiyi &quot;Təsəvvür et ki, bura bir şəhərdir&quot; sənədli serialının treyleri təqdim edildi. Serialda Fran Lebovits və Skorseze birlikdə Nyu-York şəhəri haqqında şəxsi mülahizələrini və düşüncələrini dərindən araşdırırlar.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Martin Scorsese Reveals New Fran Lebowitz Doc, 'Pretend It's a City'|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/martin-scorsese-fran-lebowitz-doc-pretend-city-netflix-1107985/|access-date=December 30, 2020|magazine=Rolling Stone|date=December 28, 2020|archive-date=December 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229234523/https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/martin-scorsese-fran-lebowitz-doc-pretend-city-netflix-1107985/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Layihə 8 yanvar 2021-ci ildə &quot;Netflix&quot;də yayımlandı.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 28, 2020 |title=Pretend It's a City Trailer: Martin Scorsese Presents Fran Lebowitz's New York |url=https://www.vulture.com/2020/12/pretend-its-a-city-trailer-martin-scorsese-fran-lebowitz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229224723/https://www.vulture.com/2020/12/pretend-its-a-city-trailer-martin-scorsese-fran-lebowitz.html |archive-date=December 29, 2020 |access-date=December 30, 2020 |website=Vulture}}&lt;/ref&gt; Bu, Skorsezenin Lebovitsin iştirakı ilə çəkdiyi ikinci sənədli filmdir; birincisi isə HBO-da nümayiş olunan &quot;İctimai çıxış&quot; (2010) filmi idi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 29, 2020 |title=Fran Lebowitz vs. the World Talking (on a landline) with the star of Martin Scorsese's cranky, necessary love letter to New York, Pretend It's a City. |url=https://www.curbed.com/article/fran-lebowitz-pretend-its-a-city.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229190019/https://www.curbed.com/article/fran-lebowitz-pretend-its-a-city.html |archive-date=December 29, 2020 |access-date=December 30, 2020 |website=Curbed}}&lt;/ref&gt; 2022-ci ilin oktyabrında Skorseze və Devid Tedeski birgə işlədikləri &quot;Şəxsiyyət böhranı: Yalnız bir gecə&quot; filminin premyerasını Nyu-York Film Festivalında keçirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Complex |first1=Valerie |date=October 16, 2022 |title='Personality Crisis: One Night Only' Review: Martin Scorsese And David Tedeschi Rock Out To The Music Of New York Legend David Johansen |url=https://deadline.com/2022/10/personality-crisis-one-night-only-review-martin-scorsese-and-david-tedeschi-1235146172/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027142914/https://deadline.com/2022/10/personality-crisis-one-night-only-review-martin-scorsese-and-david-tedeschi-1235146172/ |archive-date=October 27, 2022 |access-date=October 28, 2022 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt;
[[File:ScorseseScreentalk071023_(6_of_27)_(53241781347).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ScorseseScreentalk071023_(6_of_27)_(53241781347).jpg|left|thumb|Skorseze 2023-cü ildə London Film Festivalında Edqar Rayt ilə birlikdə]]

2019-cu ilin iyul ayında Skorseze, Devid Qrannın eyniadlı kitabı əsasında ekranlaşdırılan növbəti filmi &quot;Gül Ayının Qatilləri&quot;nin 2020-ci ildə planlaşdırılan çəkilişləri üçün məkan axtarışına başladı. Bu layihə ilə Skorseze, Leonardo DiKaprio ilə altıncı, Robert De Niro ilə isə onuncu dəfə bir araya gələcəkdi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 27, 2019 |title=Robert De Niro Reportedly Joins Leonardo DiCaprio In Martin Scorsese's Crime Thriller 'Killers of The Flower Moon' |url=https://hnentertainment.co/robert-deniro-reportedly-joins-leonardo-dicaprio-in-martin-scorsese-crime-thriller-killers-of-the-flower-moon-begins-filming-next-spring-summer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022034909/https://hnentertainment.co/robert-deniro-reportedly-joins-leonardo-dicaprio-in-martin-scorsese-crime-thriller-killers-of-the-flower-moon-begins-filming-next-spring-summer/ |archive-date=October 22, 2019 |access-date=October 25, 2019 |website=HN Entertainment}}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin dekabrında Skorsezenin daimi operatoru Rodriqo Prieto, filmin əsas çəkilişlərinin 2020-ci ilin martında başlayacağını təsdiqləsə də, [[Koronavirus xəstəliyi 2019|COVID-19]] pandemiyası səbəbindən bu tarix təxirə salındı.&lt;ref&gt;&quot;Scorsese, DiCaprio's 'Flower Moon' Eyes March 2020 Start,&quot; by Zack Sharf. December 2, 2019, ''IndieWire''. [https://www.indiewire.com/2019/12/scorsese-dicaprio-killers-flower-moon-filming-march-2020-tone-1202193610/] {{Wayback|url=https://www.indiewire.com/2019/12/scorsese-dicaprio-killers-flower-moon-filming-march-2020-tone-1202193610/ |date=20200408014846 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227091805/https://www.indiewire.com/2019/12/scorsese-dicaprio-killers-flower-moon-filming-march-2020-tone-1202193610/|date=December 27, 2019}}&lt;/ref&gt; 2020-ci ilin noyabrında Skorseze Stokholm Ömürlük Nailiyyət Mükafatı ilə təltif edildi. 2020-ci ilin aprelində &quot;Gül Ayının Qatilləri&quot; filminin çəkilişlərinin qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındığı, filmin potensial xərclərinin 200 milyon dollara çatdığı və Skorsezenin istehsal və yayım üçün Netflix və ya [[Apple]] ilə danışıqlar apardığı, &quot;[[Paramount Pictures]]&quot;in isə tərəfdaş kimi iştirak etdiyi elan olundu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sharf |first=Zack |date=April 16, 2020 |title=Postponement of Killers of the Flower Moon leads to a chance to be in the movie |url=https://www.krmg.com/news/local/postponement-killers-the-august-moon-leads-chance-part-the-movie/7qBMQ9oXtIOxs0Ef18e8wN/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811172746/https://www.krmg.com/news/local/postponement-killers-the-august-moon-leads-chance-part-the-movie/7qBMQ9oXtIOxs0Ef18e8wN/ |archive-date=August 11, 2020 |access-date=August 11, 2020 |website=[[KRMG (AM)|KRMG]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hersko |first=Tyler |date=April 10, 2020 |title=Martin Scorsese Talking With Apple, Netflix to Distribute Next Film — Report |url=https://www.indiewire.com/2020/04/martin-scorsese-talks-apple-netflix-distribute-killers-of-the-flower-moon-1202224149/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410064800/https://www.indiewire.com/2020/04/martin-scorsese-talks-apple-netflix-distribute-killers-of-the-flower-moon-1202224149/ |archive-date=April 10, 2020 |access-date=April 10, 2020 |work=IndieWire}}&lt;/ref&gt; 2020-ci il it 27 mayında [[Apple]] filmin istehsal və yayım hüquqlarını satın aldı; film Paramount tərəfindən kinoteatrlarda nümayiş etdirildi və [[Apple TV (yayım platforması)|Apple TV+]] platformasında yayımlandı. Əsas çəkilişlər 2021-ci ilin aprelində başladı.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=May 27, 2020 |title=Apple Partners With Paramount on Martin Scorsese and Leonardo DiCaprio's 'Killers of the Flower Moon' |url=https://deadline.com/2020/05/killers-of-the-flower-moon-martin-scorsese-leonardo-dicaprio-robert-de-niro-apple-paramount-1202904816/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528002737/https://deadline.com/2020/05/killers-of-the-flower-moon-martin-scorsese-leonardo-dicaprio-robert-de-niro-apple-paramount-1202904816/ |archive-date=May 28, 2020 |access-date=May 27, 2020 |work=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharf |first=Zack |date=February 18, 2021 |title=Jesse Plemons Takes Over DiCaprio's Original Role in Scorsese's 'Flower Moon' After Script Changes |url=https://www.indiewire.com/2021/02/flower-moon-script-changes-jesse-plemons-dicaprio-role-1234617674/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228004955/https://www.indiewire.com/2021/02/flower-moon-script-changes-jesse-plemons-dicaprio-role-1234617674/ |archive-date=February 28, 2021 |access-date=February 23, 2021 |website=IndieWire}}&lt;/ref&gt; Filmin dünya premyerası 20 may 2023-cü ildə 76-cı Kann Film Festivalında baş tutdu və doqquz dəqiqəlik ayaqüstü alqışlarla qarşılandı; kinoteatrlarda isə 20 oktyabr 2023-cü ildə nümayişə girdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=March 31, 2023 |title=Martin Scorsese's 'Killers Of The Flower Moon' Officially Confirmed For Cannes Film Festival |url=https://deadline.com/2023/03/martin-scorsese-killers-flower-moon-cannes-film-festival-leonardo-dicaprio-debut-1235314406/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407092953/https://deadline.com/2023/03/martin-scorsese-killers-flower-moon-cannes-film-festival-leonardo-dicaprio-debut-1235314406/ |archive-date=April 7, 2023 |access-date=April 27, 2023 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt; 16 may 2023-cü ildə &quot;Gül Ayının Qatilləri&quot; filmini təbliğ edərkən Skorseze işləməyə davam etmək həvəsindən danışaraq dedi: &quot;Mən qocalmışam. Oxuyuram. Görürəm. Hekayələr danışmaq istəyirəm, amma artıq vaxt yoxdur.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=May 16, 2023 |title=Martin Scorsese, Leonardo DiCaprio &amp; Robert De Niro On How They Found The Emotional Handle For Their Cannes Epic 'Killers Of The Flower Moon' |url=https://deadline.com/2023/10/martin-scorsese-interview-killers-of-the-flower-moon-leonardo-dicaprio-robert-de-niro-1235359006/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520221259/https://deadline.com/2023/05/martin-scorsese-interview-killers-of-the-flower-moon-leonardo-dicaprio-robert-de-niro-1235359006/ |archive-date=May 20, 2023 |access-date=May 20, 2023 |website=Deadline}}&lt;/ref&gt; Film on Oskar və yeddi Qızıl Qlobus mükafatına namizəd göstərildi və Lili Qladstoun &quot;Dram janrında ən yaxşı qadın aktrisası&quot; nominasiyasında qalib gəldi. Elə həmin il o, [[Timoti Şalame|Timoti Şalamenin]] baş rolda oynadığı &quot;Bleu de Chanel&quot; üçün reklam çarxı çəkdi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 31, 2023 |title=You won't even have time for a pee break during Martin Scorsese's 60-second perfume ad |url=https://www.avclub.com/martin-scorsese-timothee-chalamet-chanel-ad-1850978059 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101013531/https://www.avclub.com/martin-scorsese-timothee-chalamet-chanel-ad-1850978059 |archive-date=November 1, 2023 |accessdate=November 1, 2023 |website=AV Club}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ildə Skorseze, Devid Hintonun rejissorluğu ilə çəkilmiş &quot;İngiltərə istehsalı: Pauell və Pressburqerin Filmləri&quot; sənədli filmini səsləndirdi. &quot;Variety&quot; nəşrindən Qay Loc yazırdı: &quot;Skorseze mühüm bir filmoqrafiya üzrə bu cəlbedici səyahətin rejissoru olmaya bilər, lakin o, mövzusuna olan aşkar və şəxsi bağlılığı ilə hekayəni nəql edir.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 21, 2024 |title='Made in England: The Films of Powell and Pressburger' Review: Martin Scorsese Sends a Valentine to British Cinema's Great Dreamers |url=https://variety.com/2024/film/reviews/made-in-england-the-films-of-powell-and-pressburger-review-martin-scorsese-1235917890/ |accessdate=April 27, 2024 |website=Variety |archive-date=January 6, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106131926/https://variety.com/2024/film/reviews/made-in-england-the-films-of-powell-and-pressburger-review-martin-scorsese-1235917890/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Filmin premyerası Berlin Beynəlxalq Film Festivalında baş tutdu və burada yayım hüquqları MUBI tərəfindən alındı.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 21, 2024 |title=Martin Scorsese-Narrated Documentary 'Made In England: The Films Of Powell And Pressburger' Gets U.S. Distribution Deals Ahead Of Berlin Premiere |url=https://deadline.com/2024/02/martin-scorsese-film-made-england-films-powell-pressburger-us-distribution-deals-berlin-1235832767/ |accessdate=April 27, 2024 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=December 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226085346/https://deadline.com/2024/02/martin-scorsese-film-made-england-films-powell-pressburger-us-distribution-deals-berlin-1235832767/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Gələcək layihələr ===
2021-ci ilin noyabr ayında Skorsezenin Apple Studios üçün rok qrupu &quot;Grateful Dead&quot; haqqında bioqrafik bədii film çəkəcəyi və baş rolda Cona Hillin çıxış edəcəyi müəyyənləşdi.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kroll |first=Justin |date=November 18, 2021 |title=Jonah Hill To Play Jerry Garcia In Martin Scorsese-Directed Grateful Dead Pic For Apple |work=Deadline Hollywood |url=https://deadline.com/2021/11/jonah-hill-jerry-garcia-martin-scorsese-grateful-dead-pic-apple-1234875832/ |url-status=live |access-date=February 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119040607/https://deadline.com/2021/11/jonah-hill-jerry-garcia-martin-scorsese-grateful-dead-pic-apple-1234875832/ |archive-date=November 19, 2021}}&lt;/ref&gt; 2022-ci ilin iyulunda Skorsezenin Apple Studios üçün Devid Qrannın &quot;Vager&quot; adlı qeyri-bədii romanının adaptasiyasını idarə edəcəyi və yenidən Dikaprio ilə bir araya gələcəyi elan edildi.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Grobar |first=Matt |date=July 29, 2022 |title=Leonardo DiCaprio &amp; Martin Scorsese Reteam For Apple Film 'The Wager' Based On David Grann Book |work=[[Deadline Hollywood]] |url=https://deadline.com/2022/07/leonardo-dicaprio-martin-scorsese-reteam-for-apple-film-the-wager-1235081275/ |url-status=live |access-date=August 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804205539/https://deadline.com/2022/07/leonardo-dicaprio-martin-scorsese-reteam-for-apple-film-the-wager-1235081275/ |archive-date=August 4, 2022}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ilin mayında [[Papa|Roma Papası]] [[Fransisk|Fransisklə]] görüşdükdən sonra Skorseze İsa peyğəmbər haqqında yeni film yazmağı və çəkməyi düşündüyünü bildirdi.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vivarelli |first=Nick |date=May 29, 2023 |title=Martin Scorsese Meets Pope Francis, Announces Film About Jesus – Report |work=[[Variety (website)|Variety]] |url=https://variety.com/2023/film/global/martin-scorsese-pope-francis-film-about-jesus-1235627620/ |url-status=live |access-date=May 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529111935/https://variety.com/2023/film/global/martin-scorsese-pope-francis-film-about-jesus-1235627620/ |archive-date=May 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 2024-cü ilin yanvarında daha çox detal açıqlandı; bu filmin Skorsezenin növbəti layihəsi ola biləcəyi və ssenarini Şusaku Endonun &quot;İsanın həyatı&quot; romanı əsasında Kent Cons ilə birlikdə yazdığı məlum oldu.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bergeson |first=Samantha |date=January 8, 2024 |title=Martin Scorsese Confirms 'A Life of Jesus' Script Is Finished: 80-Minute Movie Will Not 'Proselytize' |work=Indiewire |url=https://www.indiewire.com/news/general-news/martin-scorsese-confirms-a-life-of-jesus-script-finished-1234941542/ |url-status=live |access-date=January 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108235951/https://www.indiewire.com/news/general-news/martin-scorsese-confirms-a-life-of-jesus-script-finished-1234941542/ |archive-date=January 8, 2024}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə &quot;[[GQ]]&quot; jurnalına verdiyi müsahibə zamanı Skorsezenin Todd Fild və Cons ilə Merilin Robinsonun &quot;Ev&quot; əsərinin adaptasiyası üzərində işlədiyi üzə çıxdı.&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 25, 2023 |title=Martin Scorsese: &quot;I Have To Find Out Who The Hell I Am.&quot; |url=https://www.gq.com/story/martin-scorsese-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925132509/https://www.gq.com/story/martin-scorsese-profile |archive-date=September 25, 2023 |accessdate=September 25, 2023 |website=GQ}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin martında isə onun &quot;Ev&quot; əsərini Apple TV+ üçün adaptasiya edəcəyi və baş rolda Dikaprionun çəkiləcəyi xəbəri yayıldı. 2025-ci ilin fevralında Skorsezenin Havay adalarında cərəyan edən, baş rollarında [[Dueyn Conson]], Leonardo DiKaprio və [[Emili Blant|Emili Blantın]] yer aldığı bir mafiya filmi çəkəcəyi barədə məlumat verildi. Conson və Blant süjeti Skorseze və Dikaprioya təqdim etdilər; layihə &quot;Bomba oğlanlar&quot; və &quot;Dönüklər&quot; filmlərinin kəsişməsi kimi təsvir edildi və Nik Bilton ssenarist kimi işə götürüldü.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 20, 2025 |title=Martin Scorsese and Leonardo DiCaprio Attached to Hawaii-Set Crime Film From Dwayne Johnson and Emily Blunt |url=https://variety.com/2025/film/news/martin-scorsese-dwayne-johnson-leonardo-dicaprio-emily-blunt-crime-movie-1236314279/ |accessdate=February 20, 2025 |website=Variety}}&lt;/ref&gt; 18 sentyabr 2025-ci ildə Skorsezenin Piter Kameronun romanı əsasında &quot;Gecə nə baş verir&quot; filmini çəkəcəyi elan olundu. Dikaprio və [[Cennifer Lourens|Cennifer Lourensin]] baş rollarda çəkildiyi bu filmin istehsalına 2026-cı ilin fevralında başlanıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kroll |first1=Justin |last2=Fleming |first2=Mike Jr. |date=September 18, 2025 |title=Martin Scorsese Sets 'What Happens At Night' Next; Leonardo DiCaprio &amp; Jennifer Lawrence Star With Apple In Talks |url=https://deadline.com/2025/09/scorsese-dicaprio-jennifer-lawrence-what-happens-at-night-1236548458/ |access-date=October 24, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=September 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919025107/https://deadline.com/2025/09/scorsese-dicaprio-jennifer-lawrence-what-happens-at-night-1236548458/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Skorsezenin həmçinin 22 may 2026-cı ildə nümayişi planlaşdırılan növbəti &quot;Ulduz müharibələri&quot; filmi &quot;Mandalorlu və Qoqu&quot;da  Ardenniyalı dükançı səsi ilə epizodik rolda çıxış edəcəyi bildirildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Patches |first=Matt |date=2026-02-17 |title=Martin Scorsese brokers peace with nerds by joining the Star Wars universe |url=https://www.polygon.com/martin-scorsese-joinins-star-wars-universe/ |access-date=2026-02-25 |website=Polygon |language=en |archive-date=2026-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217160110/https://www.polygon.com/martin-scorsese-joinins-star-wars-universe/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Film çəkilişi üslubu və texnikası ==
Skorsezenin bir çox filmində bir neçə təkrarlanan film çəkilişi texnikasını müəyyən etmək mümkündür. O, aktyorlar, ssenaristlər, montajçılar və kinoperatorlar ilə bəzən onilliklər boyu davam edən təkrar əməkdaşlıqlardan ibarət bir yaradıcılıq tarixi formalaşdırıb; buna misal kimi operatorlar Maykl Balhaus, Robert Riçardson və Rodriqo Prieto ilə olan uzunmüddətli iş birliyini göstərmək olar.
=== Yavaş çəkim və donmuş kadr ===
Skorseze &quot;Qapımı döyən kimdir?&quot; (1967) və &quot;Amansız küçələr&quot; (1973) filmlərində olduğu kimi, [[Ağır çəkim|yavaş hərəkət]] effektindən tez-tez istifadə etməsi ilə tanınır.&lt;ref&gt;[http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/scorsese/ Martin Scorsese] {{Wayback|url=http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/scorsese/ |date=20101225033838 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225033838/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/scorsese/|date=December 25, 2010}} by Marc Raymond, ''Senses of Cinema'' (online), May 2002&lt;/ref&gt; O, həmçinin [[Dondurulmuş kadr|donmuş kadrlardan]] istifadəsi ilə də seçilir: məsələn, &quot;Komediya kralı&quot; (1983) filminin başlanğıc titrlərində, habelə &quot;Bomba oğlanlar&quot; (1990), &quot;Kazino&quot; (1995), &quot;Dönüklər&quot; (2006) və &quot;İrlandiyalı&quot; (2019) filmləri boyu bu texnikaya rast gəlinir. Onun sarışın baş qəhrəman qadınları adətən baş personajın gözü ilə mələkvari və füsunkar obrazda təqdim olunur; onlar ilk səhnələrində ağ rəngli libasda görünür və yavaş hərəkətlə lentə alınırlar — məsələn, &quot;Taksi sürücüsü&quot;ndə Sibil Şeperd, &quot;Quduz öküz&quot;də Keti Moriartinin ağ bikinisi və &quot;Kazino&quot;da Şeron Stounun ağ minidresi buna nümunədir.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070513035400/http://www.frankiesfilms.com/html/martin_scorsese.html Martin Scorsese], ''Frankie's Films'' (online), January 2007&lt;/ref&gt; Bu, rejissor Alfred Hiçkoka bir hörmət əlaməti və ya istinad kimi dəyərləndirilə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hitchcock and Women |url=http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour8.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211013832/http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour8.html |archive-date=February 11, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Screenonline.org.uk}}&lt;/ref&gt;

Skorseze &quot;Taksi sürücüsü&quot;, &quot;Bomba oğlanlar&quot;, &quot;Kazino&quot;, &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot; və &quot;Hüqo&quot; filmlərində olduğu kimi, tez-tez uzun fasiləsiz çəkilişlərdən istifadə edir.&lt;ref name=&quot;bostonglobe&quot;&gt;{{Cite news |last=Coyle |first=Jake |date=December 29, 2007 |title=&quot;Atonement&quot; brings the long tracking shot back into focus |work=[[Boston Globe]] |url=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/12/29/atonement_brings_the_long_tracking_shot_back_into_focus/?page=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090203044006/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/12/29/atonement_brings_the_long_tracking_shot_back_into_focus/?page=1 |archive-date=February 3, 2009}}&lt;/ref&gt; Onun filmlərində məşhur musiqi və ya kadrarxası səslə müşayiət olunan, çox vaxt aqressiv kamera hərəkətləri və ya sürətli montajla seçilən &quot;MOS&quot; səhnələrə mütəmadi rast gəlinir.&lt;ref&gt;[https://www.moviemaker.com/directing/article/martin_scorseses_comfortable_state_of_anxiety_3290/ Martin Scorsese's Comfortable State of Anxiety] {{Wayback|url=https://www.moviemaker.com/directing/article/martin_scorseses_comfortable_state_of_anxiety_3290/ |date=20121108145156 }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217163916/https://www.moviemaker.com/directing/article/martin_scorseses_comfortable_state_of_anxiety_3290/|date=December 17, 2012}}, by Timothy Rhys, ''[[MovieMaker Magazine]]'' (online), October 16, 2002&lt;/ref&gt; Skorseze bəzən 1920-ci illərin [[Səssiz film|səssiz kinosuna]] ehtiram əlaməti olaraq səhnədəki personajları &quot;iris&quot; effekti ilə ön plana çıxarır; bu effekt &quot;Kazino&quot; (Şeron Stoun və Co Peşiyə tətbiq olunur), &quot;Həyat dərsləri&quot;, &quot;Dönüklər&quot; (Mett Deymon üzərində) və &quot;Hüqo&quot; filmlərində görünür. Onun bəzi filmlərində vestern janrına, xüsusilə &quot;Rio Bravo&quot;, &quot;Böyük qatar soyğunu&quot;, &quot;Şeyn&quot;, &quot;Axtarışda olanlar&quot; və &quot;Oklahomalı uşaq&quot; filmlərinə istinadlar var. Yavaş hərəkətli flaş işıqları və vurğulanmış kamera/çəkiliş səslərindən tez-tez istifadə olunur; həmçinin &quot;[[The Rolling Stones]]&quot; qrupunun &quot;Gimme Shelter&quot; mahnısı Skorsezenin bir neçə filmində — &quot;Bomba oğlanlar&quot;, &quot;Kazino&quot; və &quot;Dönüklər&quot;də eşidilir.

=== Kameo rollar ===
Skorseze adətən öz filmlərində qısa epizodik rollarda çıxış edir (&quot;Qapımı döyən kimdir?&quot;, &quot;'Yük vaqonu' Berta&quot;, &quot;Amansız küçələr&quot;, &quot;Alisa artıq burada yaşamır&quot;, &quot;Taksi sürücüsü&quot;, &quot;Komediya kralı&quot;, &quot;İşdən sonra&quot;, &quot;Məsihin son vəsvəsəsi&quot; (başlıq altında gizlənsə də), &quot;Məsumluq dövrü&quot;, &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot;, &quot;Hüqo&quot;, &quot;Çiçəkli ayın qatilləri&quot;). O, həmçinin ekranda görünmədən filmə səsi ilə töhfə verməklə də tanınır (məsələn, &quot;Aviator&quot; və &quot;Uol-strit canavarı&quot; filmlərində olduğu kimi). Məsələn, &quot;Məsumluq dövrü&quot; filmində o, epizodların birində iri formatlı portret fotoqrafı kimi səssiz bir rolda görünür. O, &quot;Amansız küçələr&quot; və &quot;Pulun rəngi&quot; filmlərində başlanğıcda kadrarxası mətni oxuyur; &quot;Quduz öküz&quot; filminin final səhnəsində kadrarxası qarderob işçisini canlandırır və &quot;Ölüləri dirildərkən&quot; filmində görünməyən təcili yardım dispetçerini səsləndirir.&lt;ref&gt;[http://www.filmsite.org/directorcameos1.html Most Famous Film Director Cameos] {{Wayback|url=http://www.filmsite.org/directorcameos1.html |date=20080510072224 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510072224/http://www.filmsite.org/directorcameos1.html|date=May 10, 2008}} by Tim Dirks, [[Filmsite.org]] (online), 2008&lt;/ref&gt; O, həmçinin İtaliya komediyası olan &quot;Papanın gözündə&quot; filmində yeni yaradılmış uydurma Vatikan Televiziyasının direktoru kimi görünür və &quot;Studiya&quot; teleserialının ilk epizodunda özünü canlandırmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shanfeld |first=Ethan |date=2025-03-26 |title=Martin Scorsese's 'The Studio' Cameo: How Seth Rogen Directed His Hero and Why He Hired a Secret Camera Crew |url=https://variety.com/2025/tv/news/martin-scorsese-the-studio-cameo-1236345902/ |access-date=2025-10-14 |website=Variety |language=en-US |archive-date=2025-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013134553/https://variety.com/2025/tv/news/martin-scorsese-the-studio-cameo-1236345902/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Dini günahkarlıq hissi ===
[[Günahkarlıq]] hissi onun bir çox filmlərinin əsas mövzusudur; eynilə Katolisizmin bu hissin həm yaranmasında, həm də onunla mübarizədəki rolu kimi (&quot;Qapımı döyən kimdir?&quot;, &quot;Amansız küçələr&quot;, &quot;Quduz öküz&quot;, &quot;Ölüləri dirildərkən&quot;, &quot;Dönüklər&quot;, &quot;Zindan adası&quot; və &quot;İrlandiyalı&quot;). Analoji olaraq, Skorseze &quot;Sükut&quot; filmini bir &quot;ehtiras layihəsi&quot; (passion project) hesab edirdi: bu layihə həm də güclü dini mövzuları ehtiva edən &quot;Məsihin son vəsvəsəsi&quot; filminin nümayişindən iki il sonra — 1990-cı ildən bəri hazırlıq mərhələsində idi.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/silence-release-date-us-uk-martin-scorsese-liam-neeson-oscars-2017-adam-driver-andrew-garfield-a7332221.html Silence release date sets Martin Scorsese's passion project up for Oscars] {{Wayback|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/silence-release-date-us-uk-martin-scorsese-liam-neeson-oscars-2017-adam-driver-andrew-garfield-a7332221.html |date=20161201020834 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201020834/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/silence-release-date-us-uk-martin-scorsese-liam-neeson-oscars-2017-adam-driver-andrew-garfield-a7332221.html|date=December 1, 2016}}&quot;. ''The Independent.'' September 27, 2016.&lt;/ref&gt; Skorsezedən 26 ildən artıq bir müddətdə nə üçün güclü teoloji mövzularla bağlı bir layihəyə marağını itirmədiyini soruşduqda, o, belə cavab verdi:
{{Sitat|Yaşlandıqca ideyalar gəlir və gedir. Suallar, cavablar, yenidən həmin cavabın itirilməsi və daha çox suallar — məni həqiqətən maraqlandıran budur. Bəli, kino, həyatımdakı insanlar və ailəm ən vacib olanlardır, lakin son nəticədə yaşlandıqca, daha çox nəsə olmalıdır... &quot;Sükut&quot; məhz bu mənada məni özünə çəkən bir layihədir. Bu, mənim üçün bir aludəçilik olub və mütləq reallaşmalı idi... Bu, güclü, möhtəşəm və real bir hekayədir, müəyyən mənada trillerdir, lakin məhz həmin suallara toxunur.}}
&lt;ref name=&quot;Emmett Furla&quot;&gt;{{cite web |date=April 19, 2013 |title=Martin Scorsese to Make Noise on 'Silence' at Cannes; Emmett/Furla Funding The Film |url=https://deadline.com/2013/04/martin-scorsese-to-make-noise-on-silence-at-cannes-emmettfurla-films-funding-the-film-479101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219231833/http://deadline.com/2013/04/martin-scorsese-to-make-noise-on-silence-at-cannes-emmettfurla-films-funding-the-film-479101/ |archive-date=February 19, 2016 |access-date=January 16, 2016 |website=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt;

=== Siyasi korrupsiya ===
Daha yaxın keçmişdə onun filmlərində korrupsiyalaşmış hakimiyyət nümayəndələri — məsələn, &quot;Dönüklər&quot; filmindəki polislər,&lt;ref&gt;[https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/11/revisiting_southies_culture_of_death/ &quot;Revisiting Southie's culture of death&quot;] {{Wayback|url=https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/11/revisiting_southies_culture_of_death/ |date=20090202061132 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202061132/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/11/revisiting_southies_culture_of_death/|date=February 2, 2009}}, Michael Patrick MacDonald, ''[[The Boston Globe]]'' (online), October 11, 2006&lt;/ref&gt; &quot;Nyu-Yorkun bandaları&quot;&lt;ref&gt;[http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20021220/REVIEWS/212200304/1023 &quot;Gangs of New York Review&quot;] {{Wayback|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20021220/REVIEWS/212200304/1023 |date=20130323232223 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091023005939/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20021220%2FREVIEWS%2F212200304%2F1023|date=October 23, 2009}}, [[Roger Ebert]], ''[[Chicago Sun-Times]]'' (online), December 20, 2002&lt;/ref&gt; və &quot;Aviator&quot;&lt;ref&gt;[https://www.newyorker.com/archive/2004/12/20/041220crci_cinema &quot;High Rollers&quot;] {{Wayback|url=https://www.newyorker.com/archive/2004/12/20/041220crci_cinema |date=20080616114916 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616114916/http://www.newyorker.com/archive/2004/12/20/041220crci_cinema|date=June 16, 2008}}, David Denby, ''[[The New Yorker]]'' (online), December 20, 2004&lt;/ref&gt; filmlərindəki siyasətçilər ön plana çıxmışdır. O, həmçinin söyüşlərdən (qeyri-etik ifadələrdən) geniş istifadə etməsi, [[Qara yumor|qara yumoru]] və zorakılıq səhnələri ilə tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Swindle |first=David |date=October 9, 2006 |title=Martin Scorsese Retrospective |url=http://www.wthr.com/story/5515074/martin-scorsese-retrospective |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429090833/http://www.wthr.com/story/5515074/martin-scorsese-retrospective |archive-date=April 29, 2016 |access-date=February 26, 2016 |work=wthr.com}}&lt;/ref&gt;

Skorsezenin filmlərində təsvir olunan siyasi korrupsiyaya marağı onun 2021-ci il filmi olan &quot;İrlandiyalı&quot;da daha da genişlənmişdir. &quot;The New Yorker&quot; üçün yazan Riçard Brodi filmin əsas təfsirini Amerika siyasətinin və Amerika cəmiyyətinin realist oxunuşunun qaranlıq alleqoriyası kimi qiymətləndirərək bildirib:
{{Sitat|Real həyatdakı Hoffa... həm qanunsuz aləm siyasətində, həm də dövrün real praktiki siyasətində mühüm fiqur idi və filmin əsas qayəsi bu iki sahənin ayrılmazlığıdır. &quot;İrlandiyalı&quot; — müasir Amerika tarixinin böyük bir hissəsini fasiləsiz bir cinayət prosesi kimi görən sosiopolitik qorxu hekayəsidir; burada cəmiyyətin hər bir səviyyəsi — məişət həyatından tutmuş yerli biznesə, böyük biznesdən milli və beynəlxalq siyasətə qədər — rüşvətxorluq, qaranlıq sövdələşmələr, çirkli pullar, zorakılıq hədələri, dəhşətli qətllər və bütün bu sistemi ayaqda saxlayan köklü cəzasızlıq mühiti ilə zəhərlənmişdir.}}
&lt;ref&gt;&quot;Watching ''The Irishman'' on Netflix Is the Best Way to See It.&quot; By Richard Brody. December 2, 2019. ''The New Yorker''. [https://www.newyorker.com/culture/the-front-row/watching-the-irishman-on-netflix-is-the-best-way-to-see-it] {{Wayback|url=https://www.newyorker.com/culture/the-front-row/watching-the-irishman-on-netflix-is-the-best-way-to-see-it |date=20191203115510 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203115510/https://www.newyorker.com/culture/the-front-row/watching-the-irishman-on-netflix-is-the-best-way-to-see-it|date=December 3, 2019}}.&lt;/ref&gt;

=== Daimi əməkdaşlıq etdiyi şəxslər ===
Skorseze layihələrində tez-tez eyni aktyorlara rol verir; xüsusilə də Skorseze ilə on tammetrajlı və bir qısametrajlı filmdə əməkdaşlıq etmiş Robert De Niro ilə. Bura AFI-nin &quot;100 il... 100 film&quot; siyahısına daxil olan üç film (&quot;Taksi sürücüsü&quot;, &quot;Quduz öküz&quot; və &quot;Bomba oğlanlar&quot;) də daxildir. Skorseze tez-tez qeyd edir ki, De Nironun onun rejissorluğu altında ifa etdiyi ən yaxşı rolu &quot;Komediya kralı&quot; filmindəki Rupert Pupkin obrazıdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leo &amp; Marty: Yes, Again! |url=http://movies.go.com/moviesproxy/tipster?id=922715 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401160435/http://movies.go.com/moviesproxy/tipster?id=922715 |archive-date=April 1, 2008 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Movies.go.com}}&lt;/ref&gt; Əsrin əvvəlindən sonra Skorseze daha gənc aktyor Leonardo Di Kaprionun simasında yeni bir ilham pərisi tapdı və bu günə qədər onunla altı tammetrajlı və bir qısametrajlı filmdə əməkdaşlıq etdi. Bir neçə tənqidçi Skorsezenin Di Kaprio ilə olan yeni tərəfdaşlığını onun De Niro ilə əvvəlki işbirliyi ilə müqayisə edir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scorsese Likens DiCaprio To De Niro |url=http://www.contactmusic.net/martin-scorsese/news/martin-scorsese-robert-de-niro-introduced-me-to-leonardo-dicaprio_6275540 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502000140/http://www.contactmusic.net/martin-scorsese/news/martin-scorsese-robert-de-niro-introduced-me-to-leonardo-dicaprio_6275540 |archive-date=May 2, 2019 |access-date=June 1, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2007/11/30/successful-hollywood-duos/|title=Successful Hollywood Duos|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=November 30, 2007|access-date=March 3, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703225354/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20164049%2C00.html|archive-date=July 3, 2009}}&lt;/ref&gt; Daimi əməkdaşlıq etdiyi şəxslər sırasına həmçinin bunlar daxildir: Viktor Arqo (6), Harvi Keytel (6), Harri Nortap (6), C. K. Makkenzi (5), Mürrey Moston (5), İllyana Duqlas (4), Co Peşi (4), Frenk Vinsent (3), Barri Primus (3) və Verna Blum (3). Bir çox Skorseze layihəsində görünən digər şəxslər arasında Hollivud mühitindən uzaqlaşmış Daniel Dey-Lüis, [[Alek Bolduin]], Villem Defo, Ben Kinqsli, Cud Lou, Dik Miller, Liam Nison, Emili Mortimer, Cessi Plemons, Con K. Reyli, Devid Kerradayn, Barbara Herşi, Kevin Korriqan, Ceyk Hoffman, Frenk Sivero, Rey Uinstoun və Nik Nolti var. Vəfatlarından əvvəl Skorsezenin valideynləri — Çarlz Skorseze və Ketrin Skorseze də, məsələn, &quot;Bomba oğlanlar&quot; filmində olduğu kimi, kiçik, epizodik və ya köməkçi rollarda çıxış etmişlər.&lt;ref name=&quot;Casillo2006&quot;&gt;{{cite book |last=Casillo |first=Robert |title=Gangster Priest: The Italian American Cinema of Martin Scorsese |date=2006 |publisher=University of Toronto Press |isbn=9780802091130 |chapter=The Immigrant Generations: ''Italianamerican'' |access-date=January 21, 2020 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H6FYOa4GLlUC&amp;q=%22martin+scorsese%22+cappa&amp;pg=PA3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514223323/https://books.google.com/books?id=H6FYOa4GLlUC&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=%22martin+scorsese%22+cappa&amp;source=web&amp;ots=XuM9FK0JmH&amp;sig=y_dlnLLiNhkpzQDa1U1SITHmqNo |archive-date=May 14, 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Skorseze çəkiliş qrupu üçün tez-tez montajçılar Marşia Lukas&lt;ref&gt;{{Cite web |last=uproxx |date=February 25, 2014 |title=Martin Scorsese looks at the changing face of Oscar season over four decades |url=https://uproxx.com/hitfix/martin-scorsese-looks-at-the-changing-face-of-oscar-season-over-four-decades/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224193801/https://uproxx.com/hitfix/martin-scorsese-looks-at-the-changing-face-of-oscar-season-over-four-decades/ |archive-date=December 24, 2019 |access-date=December 24, 2019 |website=UPROXX}}&lt;/ref&gt; və Telma Şunmeyker&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Labrecque|first=Jeff|title='Wolf of Wall Street's Thelma Schoonmaker on her historic partnership with Martin Scorsese|url=http://insidemovies.ew.com/2014/02/11/wolf-of-wall-street-dicaprio-scorsese-thelma-schoonmaker/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=February 11, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418234422/http://insidemovies.ew.com/2014/02/11/wolf-of-wall-street-dicaprio-scorsese-thelma-schoonmaker/|archive-date=April 18, 2014}}&lt;/ref&gt;, operatorlar Maykl Ballhaus, Robert Riçardson, Maykl Çapman və Rodriqo Prieto, ssenaristlər Pol Şreder, Mardik Martin, Cey Koks, Terrens Uinter, Con Loqan və Stiven Zaillyan, kostyum dizayneri [[Sendi Pauel|Sendi Pauell]], quruluşçu rəssamlar Dante Ferretti və Bob Şou, musiqi prodüseri Robbi Robertson, bəstəkarlar [[Hovard Şor]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Aviator |url=http://www.scorsesefilms.com/aviator.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212233258/http://www.scorsesefilms.com/aviator.htm |archive-date=February 12, 2010 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Scorsese Films }}&lt;/ref&gt; və Elmer Bernstayn&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jeffries |first=Stuart |date=January 6, 2003 |title=Some You Win |url=http://www.elmerbernstein.com/news/haynes_scorsese.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721035752/http://www.elmerbernstein.com/news/haynes_scorsese.html |archive-date=July 21, 2009 |access-date=March 3, 2010 |publisher=Elmerbernstein.com}}&lt;/ref&gt; ilə çalışıb. Şunmeyker, Riçardson, Pauell və Ferrettinin hər biri Skorseze ilə əməkdaşlıqları sayəsində öz kateqoriyaları üzrə &quot;Oskar&quot; mükafatı qazanmışlar. Hiçkokun daimi titr dizayneri olmuş [[Sol Bass]] və Eleyn Bass isə &quot;Bomba oğlanlar&quot;, &quot;Məsumluq dövrü&quot;, &quot;Kazino&quot; və &quot;Qorxu burnu&quot; filmlərinin açılış titrlərini tərtib etmişlər.

== Şəxsi həyatı ==

=== Evlilikləri ===
Skorseze 5 dəfə evlənib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-17 |title=Martin Scorsese has married 5 times: Here are all his wives |url=https://ghanafuo.com/martin-scorsese-has-married-5-times-here-are-all-his-wives/ |access-date=2026-03-19 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese Marriages and Divorces |url=https://www.strictlyweddings.com/info/notable-marriages/martin-scorsese-379299 |access-date=2026-03-19 |website=www.strictlyweddings.com |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207060254/https://www.strictlyweddings.com/info/notable-marriages/martin-scorsese-379299 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Botnar |first=Katy |date=2018-12-04 |title=Martin Scorsese's Family; 5 Times Married |url=https://bodyheightweight.com/martin-scorsese-family/ |access-date=2026-03-19 |website=BHW |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

1965-ci ildə Skorseze Larain Mari Brennan ilə evləndi. Onların Skorsezenin anasının adını daşıyan Ketrin adlı bir qızları var.&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 17, 2022 |title=Martin Scorsese's Life in Photos |url=https://sports.yahoo.com/martin-scorseses-life-photos-140500788.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618185700/https://sports.yahoo.com/martin-scorseses-life-photos-140500788.html |archive-date=June 18, 2023 |access-date=June 18, 2023}}&lt;/ref&gt; Cütlük 1971-ci ilə qədər bir yerdə qaldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-18 |title=Martin Scorsese Has Been Married Five Times |url=https://www.allvipp.com/celebrities/martin-scorsese-has-been-married-five-times |access-date=2026-03-19 |website=Allvipp.com |language=en |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209180020/https://www.allvipp.com/celebrities/martin-scorsese-has-been-married-five-times |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

1976-ci ildə Skorseze yazıçı Culiya Kemeron ilə evləndi. Onların &quot;Məsumluq dövrü&quot; filmində rol alan Domenika Kemeron-Skorseze adlı aktrisa qızları var.&lt;ref&gt;{{cite web |title=He lowkey slayed. #fyp #martinscorsese #dadsoftiktok #dadguesses |url=https://www.tiktok.com/@francescascorsese/video/7286611789863980334 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006083907/https://www.tiktok.com/@francescascorsese/video/7286611789863980334 |archive-date=October 6, 2023 |access-date=October 6, 2023 |publisher=Francesca Scorsese is giving her father, Martin Scorsese, slang words to guess on TikTok. Published October 5, 2023}}&lt;/ref&gt; Bir illik evlilikdən sonra cütlük, Kemeronun ilk tammetrajlı filmi olan &quot;Tanrının iradəsi&quot; qara komediyasına əsas verən şiddətli bir boşanma yaşadı;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Clarke Fountain |date=2014 |title=God's Will (1989) |work=[[The New York Times]] |department=Movies &amp; TV Dept. |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/163155/God-s-Will/overview |url-status=dead |access-date=April 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423023314/http://www.nytimes.com/movies/movie/163155/God-s-Will/overview |archive-date=April 23, 2014}}&lt;/ref&gt; qızları da həmin filmdə rol almışdı.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Keyser, Les |url=https://archive.org/details/martinscorsese0000keys/page/188 |title=Twayne's Filmmakers Series: Martin Scorsese |publisher=[[Twayne Publishers]]: New York |year=1998 |isbn=978-0-8057-9321-5 |page=[https://archive.org/details/martinscorsese0000keys/page/188 188] |access-date=February 27, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;success&quot;&gt;{{Cite news |last=Piccalo |first=Gina |date=June 23, 2006 |title=Agonizing success of 'Artist's Way' |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jun-23-et-cameron23-story.html |url-status=live |access-date=June 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608122116/http://articles.latimes.com/2006/jun/23/entertainment/et-cameron23 |archive-date=June 8, 2016}}&lt;/ref&gt; Domenika Skorseze adı ilə &quot;Qorxu burnu&quot; filmində kiçik bir rol canlandıran Domenika, hazırda aktyorluq, ssenaristlik, rejissorluq və prodüserlik fəaliyyətini davam etdirir.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Malkin |first=Marc |date=April 16, 2007 |title=Scorsese's Family Business |url=http://www.eonline.com/news/59163/scorsese-s-family-business |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420231140/http://www.eonline.com/news/59163/scorsese-s-family-business |archive-date=April 20, 2014 |access-date=April 18, 2014 |publisher=[[E!]]}}&lt;/ref&gt;

1979-cu ildə Skorseze aktrisa İzabella Rossellini ilə evləndi. Cütlük 1983-cü ildə boşandı.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Halpern |first=Dan |date=April 30, 2006 |title=Interview: Isabella Rossellini – Daddy's girl |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/2006/may/01/features.features11 |url-status=live |access-date=April 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418234306/http://www.theguardian.com/film/2006/may/01/features.features11 |archive-date=April 18, 2014}}&lt;/ref&gt;

1983-cü ilin martında Skorseze Las-Veqasda keçirilən illik &quot;ShoWest&quot; konvensiyasında o zamanlar &quot;Paramount&quot; şirkətində kiçik rəhbər vəzifəsində çalışan Don Stil ilə tanış oldu və bundan sonra cütlük arasında romantik münasibət başladı. &quot;Məsihin son vəsvəsəsi&quot; filminin &quot;Paramount&quot;dakı ilkin hazırlıq mərhələsində Skorseze Nyu-Yorkdan köçərək onun &quot;Sunset Plaza&quot;dakı iqamətgahında yaşamağa başladı. 1993-cü ildə nəşr olunan xatirələrində Stil, &quot;Komediya kralı&quot; filminin [[Kann kinofestivalı|Kann Film Festivalındakı]] premyerasında iştirakları və [[Tunis|Tunislə]] birlikdə məkan axtarışına çıxmaları da daxil olmaqla, onların münasibətlərindən bəhs etmişdir. Onlar 1987-ci ildə, Stil &quot;[[Columbia Pictures]]&quot;in prezidenti təyin edildikdən qısa müddət sonra, &quot;[[Ərəbistanlı Lourens (film)|Ərəbistanlı Lourens]]&quot; filminin bərpası prosesinə start verərək peşəkar şəkildə yenidən bir araya gəldilər.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Steel |first=Dawn |title=They Can Kill You... But They Can't Eat You: Lessons from the Front |url=https://archive.org/details/theycankillyoubu00stee |date=October 1, 1993 |publisher=Pocket Books |isbn=9780671738327 |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/theycankillyoubu00stee/page/166 167]–179 |publication-date=October 1, 1993}}&lt;/ref&gt;

1985-ci ildə Skorseze prodüser Barbara De Fina ilə evləndi. Cütlük 1991-ci ildə boşandı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

1989-cu ildən 1997-ci ilə qədər Skorseze aktrisa İllyana Duqlas ilə romantik münasibətdə olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jewel |first=Dan |date=March 1, 1999 |title=Note Worthy |url=https://people.com/archive/note-worthy-vol-51-no-8/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025225552/https://people.com/archive/note-worthy-vol-51-no-8/ |archive-date=October 25, 2018 |access-date=October 25, 2018 |work=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt;

1999-cu ildə Skorseze Helen Şermerhorn Morris ilə ailə həyatı qurdu. Onların aktrisa və kinorejissor olan Françeska adlı bir qızı var. Françeska atasının &quot;Dönüklər&quot;, &quot;Hüqo&quot; və &quot; Aviator&quot; filmlərində rol almış, 2020-ci ildə isə HBO/Sky tərəfindən istehsal olunan &quot;[[Biz özümüzük]]&quot; mini-serialında baş rolu canlandırmışdır..&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Miller|first=Julie|title=Read Martin Scorsese's Open Letter to His 14-Year-Old Daughter|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/01/martin-scorsese-open-letter-daughter|access-date=April 28, 2021|magazine=Vanity Fair|date=January 8, 2014|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015345/https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/01/martin-scorsese-open-letter-daughter|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Gonzales|first=Erica|date=October 30, 2020|title=Francesca Scorsese Is Ready to Make a Name for Herself|url=https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/a34534570/francesca-scorsese-interview/|access-date=April 28, 2021|magazine=Harper's BAZAAR|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428054538/https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/a34534570/francesca-scorsese-interview/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Siyasi fikirləri ===
Skorseze [[İraq müharibəsi|İraq müharibəsinin]] əleyhdarı olmuşdur; o, 2003-cü ildə 75-ci Oskar mükafatı təqdimetmə mərasiminə ağ göyərçin nişanı taxaraq qatılmış və Maykl Murun prezident [[Corc Volker Buş|Corc Buşu]] və işğalı tənqid etdiyi çıxışını alqışlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Stars Speak Against War At Oscars |work=[[CBS]] |url=https://www.cbsnews.com/news/stars-speak-against-war-at-oscars/ |url-status=live |access-date=July 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731122024/https://www.cbsnews.com/news/stars-speak-against-war-at-oscars/ |archive-date=July 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Stars split over Moore's speech |work=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2003-03-26-0303270371-story.html |url-status=live |access-date=July 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731122024/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2003-03-26-0303270371-story.html |archive-date=July 31, 2023}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ilin iyununda Skorseze [[Donald Tramp]] administrasiyası haqqında demişdir: &quot;Mən bu administrasiyada şəfqət görmürəm. Əksinə, görünən odur ki, onlar bunun tam əksindən — incitməkdən və alçaltmaqdan zövq alırlar.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-12 |title=Trump seems to love humiliating people -Scorsese in Taormina |url=https://www.ansa.it/english/news/lifestyle/arts/2025/06/12/trump-seems-to-love-humiliating-people-scorsese-in-taormina_7d4656c6-1643-4d15-917a-ddbad0944a97.html |access-date=2025-06-14 |website=[[Agenzia Nazionale Stampa Associata]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Hüquqi problemləri ===
2024-cü ilin mart ayında Skorseze ssenaristliyə yeni başlayan Saymon Afram ilə aralarındakı məhkəmə çəkişməsini razılaşma ilə yekunlaşdırdı.&lt;ref name=&quot;lawsuitoperationfortitude&quot;&gt;{{cite news |last=Cho |first=Winston |date=March 22, 2024 |title=Martin Scorsese Settles Lawsuit Over Claims He Reneged on Deal to Produce World War II Movie |work=The Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/martin-scorsese-lawsuit-settlement-1235858502/ |accessdate=August 1, 2024 |archive-date=January 20, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120055923/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/martin-scorsese-lawsuit-settlement-1235858502/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aframsettlement&quot;&gt;{{cite news |last=Maddaus |first=Gene |date=March 22, 2024 |title=Martin Scorsese Settles Lawsuit With Screenwriter Who Accused Him of Taking $500,000 to Do Nothing |work=Variety |url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-lawsuit-settles-operation-fortitude-1235949718/ |accessdate=August 1, 2024 |archive-date=January 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080648/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-lawsuit-settles-operation-fortitude-1235949718/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Afram onu İkinci Dünya Müharibəsindəki &quot;Fortitude&quot; əməliyyatı haqqında yazdığı eyniadlı ssenarinin kastinq, istehsal və çəkiliş sonrası mərhələlərinə kömək etmək üçün 500,000 dollar mənimsəməkdə, lakin müqabilində heç bir iş görməməkdə ittiham edirdi.&lt;ref name=&quot;lawsuitoperationfortitude2&quot;&gt;{{cite news |last=Cho |first=Winston |date=March 22, 2024 |title=Martin Scorsese Settles Lawsuit Over Claims He Reneged on Deal to Produce World War II Movie |work=The Hollywood Reporter |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/martin-scorsese-lawsuit-settlement-1235858502/ |accessdate=August 1, 2024 |archive-date=January 20, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120055923/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/martin-scorsese-lawsuit-settlement-1235858502/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aframsettlement2&quot;&gt;{{cite news |last=Maddaus |first=Gene |date=March 22, 2024 |title=Martin Scorsese Settles Lawsuit With Screenwriter Who Accused Him of Taking $500,000 to Do Nothing |work=Variety |url=https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-lawsuit-settles-operation-fortitude-1235949718/ |accessdate=August 1, 2024 |archive-date=January 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121080648/https://variety.com/2024/film/news/martin-scorsese-lawsuit-settles-operation-fortitude-1235949718/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Dini inancları ===
Əvvəllər Skorseze özünü &quot;dindən uzaqlaşmış katolik&quot; kimi təqdim edərək belə demişdi: &quot;Mən dindən uzaqlaşmış bir katolikəm. Amma mən Roma katolikiyəm; bundan qaçış yoxdur.&quot;&lt;ref&gt;After Image: The Incredible Catholic Imagination of Six Catholic American Filmmakers, Robert A. Blake, Loyola Press, 2000, p. 25&lt;/ref&gt; 2016-cı ildə isə Skorseze yenidən özünü katolik kimi tanıdaraq qeyd etmişdi: &quot;Mənim yolum katoliklik olub və belə də qalır. Uzun illər başqa şeylər haqqında düşündükdən, orada-burada axtarışlar etdikdən sonra, özümü ən rahat katolik kimi hiss edirəm. Men katolikliyin prinsiplərinə inanıram.&quot;&lt;ref name=&quot;Wooden 2016&quot; /&gt;

== Filmoqrafiyası ==
2026-cı ilə qədər, Skorseze 27 tammetrajlı bədii filmin və 16 tammetrajlı sənədli filmin rejissoru olmuşdur.

* Qapımı döyən kimdir? (1967)
* &quot;Yük vaqonu&quot; Berta (1972)
* [[Amansız küçələr]] (1973)
* [[Alisa artıq burada yaşamır]] (1974)
* [[Taksi sürücüsü (film, 1976)|Taksi sürücüsü]] (1976)
* Nyu-York, Nyu-York (1977)
* Quduz öküz (1980)
* Komediya kralı (1982)
* İşdən sonra (1985)
* Pulun rəngi (1986)
* Məsihin son vəsvəsəsi (1988)
* [[Bomba oğlanlar (film, 1990)|Bomba oğlanlar]] (1990)
* Qorxu burnu (1991)
* Məsumluq dövrü (1993)
* Kazino (1995)
* Kundun (1997)
* Ölüləri dirildərkən (1999)
* [[Nyu-Yorkun bandaları]] (2002)
* [[Aviator (film, 2004)|Aviator]] (2004)
* [[Dönüklər (film, 2006)|Dönüklər]] (2006)
* [[Zindan adası (film, 2010)|Zindan adası]] (2010)
* [[Hüqo (film, 2011)|Hüqo]] (2011)
* [[Uoll-strit canavarı]] (2013)
* Sükut (2016)
* [[İrlandiyalı (film)|İrlandiyalı]] (2019)
* Çiçəkli ayın qatilləri (2023)
* Gecə nə baş verir (Açıqlanması gözlənilir)

== Digər işləri ==

=== Film mühafizəsi ===
Skorseze 1990-cı ildən — köhnə və ya zədələnmiş filmlərin nüsxələrini bərpa etmək üçün kinostudiyalarla əməkdaşlıq edən &quot;The Film Foundation&quot; qeyri-kommersiya təşkilatını yaratdığı vaxtdan bəri filmlərin qorunub saxlanılması və bərpası işində ön sıralarda yer almışdır. Skorseze bu təşkilatı [[Vudi Allen]], [[Robert Oltmen]], Frensis Ford Koppola, Klint İstvud, [[Stenli Kubrik]], Corc Lukas, [[Sidni Pollak]], Robert Redford və Stiven Spilberq ilə birlikdə təsis etmişdir və onların hər biri fondun ilkin idarə heyətində təmsil olunmuşdur.&lt;ref&gt;Cruickshank, Douglas. [http://www.edutopia.org/martin-scorsese-teaching-visual-literacy &quot;Martin Scorsese: Teaching Visual Literacy&quot;] {{Wayback|url=http://www.edutopia.org/martin-scorsese-teaching-visual-literacy |date=20200407204630 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407204630/https://www.edutopia.org/martin-scorsese-teaching-visual-literacy|date=April 7, 2020}}, edutopia.org, October 19, 2006, accessed November 3, 2014&lt;/ref&gt; 2006-cı ildə [[Pol Tomas Anderson]], Ves Anderson, Kertis Henson, [[Piter Cekson]], [[Enq Li]] və Aleksandr Peyn onlara qoşulmuşdur.&lt;ref name=&quot;Pond&quot;&gt;Pond, Steve. [http://www.dga.org/Craft/DGAQ/All-Articles/0701-Spring-2007/Features-Film-Preservation.aspx &quot;Save the Day&quot;] {{Wayback|url=http://www.dga.org/Craft/DGAQ/All-Articles/0701-Spring-2007/Features-Film-Preservation.aspx |date=20200407204620 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407204620/http://www.dga.org/Craft/DGAQ/All-Articles/0701-Spring-2007/Features-Film-Preservation.aspx|date=April 7, 2020}}, ''DGA Quarterly'', Directors Guild of America, Spring 2007, accessed November 12, 2014&lt;/ref&gt; 2015-ci ildə [[Kristofer Nolan]] da idarə heyətinin üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;Mike Fleming, Mike Jr. [https://deadline.com/2015/04/christopher-nolan-joins-film-foundation-board-1201414195 &quot;Christopher Nolan Joins Film Foundation Board&quot;] {{Wayback|url=https://deadline.com/2015/04/christopher-nolan-joins-film-foundation-board-1201414195 |date=20191212135311 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212135311/https://deadline.com/2015/04/christopher-nolan-joins-film-foundation-board-1201414195/|date=December 12, 2019}}, ''Deadline'', April 22, 2015, accessed May 31, 2018&lt;/ref&gt; Son dövrlərdə isə Spayk Li, [[Sofiya Koppola]], Gilyermo del Toro, Barri Cenkins, Linn Remsi, Coanna Hoqq və Ketrin Biqlou fondun üzvləri sırasına daxil ediliblər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Board of Directors |url=https://www.film-foundation.org/board |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628012452/http://www.film-foundation.org/board |archive-date=June 28, 2021 |accessdate=March 16, 2021 |website=filmfoundation.org}}&lt;/ref&gt;

Fond dünyanın müxtəlif yerlərindən olan 800-dən çox filmi bərpa etmişdir və gənclər üçün kino dili və tarixi üzrə ödənişsiz təhsil proqramı həyata keçirir. Skorseze və Fond, Maykl Pauell və Emerik Pressburqerin &quot;Qırmızı ayaqqabılar&quot; (1948) filminin bərpası üçün vəsait toplanmasına rəhbərlik etmişdir.&lt;ref name=&quot;turan&quot;&gt;{{cite news |last=Turan |first=Kenneth |author-link=Kenneth Turan |date=May 17, 2009 |title='The Red Shoes' shines anew |work=[[Los Angeles Times]] |location=Los Angeles, California |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-17-ca-redshoes17-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014004356/http://articles.latimes.com/2009/may/17/entertainment/ca-redshoes17 |archive-date=October 14, 2018}}&lt;/ref&gt; Filmlərin bərpası sahəsindəki fəaliyyətinə görə o, 2018-ci ildə &quot;TCM Film Festivalı&quot;nda Robert Osborn mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafat Skorsezeyə &quot;klassik filmlərin mədəni irsinin qorunub saxlanılmasına əhəmiyyətli töhfə vermiş şəxs&quot; kimi təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 2018 |title=Martin Scorsese Selected for Robert Osborne Award at TCM Festival |url=https://variety.com/2018/film/awards/martin-scorsese-robert-osborne-award-1202714159/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407204621/https://variety.com/2018/film/awards/martin-scorsese-robert-osborne-award-1202714159/ |archive-date=April 7, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=Variety}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin noyabr ayında &quot;The Criterion Channel&quot;, &quot;The Film Foundation&quot; təşkilatının &quot;missiyasını, inkişafını və davam edən fəaliyyətini&quot; qeyd edən &quot;Fondun 30 illiyi: Martin Skorseze və [[Ari Aster|Ari Asterin]] söhbəti&quot; adlı 30 dəqiqəlik video yayımlamışdır. Skorseze 2020-ci ilə olan məlumata görə, Fondun 850 filmin bərpasına kömək etdiyini bildirmişdir.

2024-cü il aprelin 20-də Skorseze, &quot;2024 TCM Klassik Film Festivalı&quot;nda &quot;Mürəkkəbdən Qayıdış: Bərpa Olunmuş Animasiya Qısametrajlı Filmləri&quot; layihəsini nümayiş etdirmək üçün Set Makfarleyn ilə əməkdaşlıq etmişdir. Makfarleyn və Skorseze bərpa işini maliyyələşdirmiş, həmçinin &quot;UCLA Film və Televiziya Arxivi&quot;, &quot;The Film Foundation&quot; və &quot;Paramount Pictures&quot; arxivləri ilə birgə çalışmışlar.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Helm |first=Douglas |date=2024-04-23 |title=Seth MacFarlane Teams With Martin Scorsese To Save Classic Cartoons |url=https://www.giantfreakinrobot.com/?p=624413 |access-date=2024-05-04 |website=GIANT FREAKIN ROBOT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mendez |first=Gabriella |date=2024-04-18 |title=Seth MacFarlane and Martin Scorsese Team Up for Animation Restoration Project |url=https://www.cbr.com/seth-macfarlane-martin-scorsese-animation-restoration-project/ |access-date=2024-05-04 |website=CBR |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418174434/https://www.cbr.com/seth-macfarlane-martin-scorsese-animation-restoration-project/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== &quot;The World Cinema&quot; proyekti ===
2024-cü ildə Skorseze, öz kino tarixini qorumaq üçün kifayət qədər imkanı olmayan bölgələrdəki marjinallaşmış və nadir hallarda nümayiş etdirilən filmləri qorumaq və təqdim etmək missiyası ilə Dünya Kino Layihəsini təsis etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Cinema Project |url=http://www.film-foundation.org/world-cinema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111152333/http://www.film-foundation.org/world-cinema |archive-date=November 11, 2019 |access-date=April 7, 2020 |website=filmfoundation.org}}&lt;/ref&gt; Skorzezenin təşkilatı &quot;Criterion Collection&quot; ilə əməkdaşlıq edərək, bu filmləri nəinki qoruyub saxlamış, həm də onların [[DVD]] və [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] toplularında, eləcə də &quot;The Criterion Channel&quot; kimi striminq xidmətlərində yayımlanmasına şərait yaratmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Scorsese's World Cinema Project |url=https://www.criterion.com/boxsets/1021-martin-scorsese-s-world-cinema-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211035657/https://www.criterion.com/boxsets/1021-martin-scorsese-s-world-cinema-project |archive-date=February 11, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=Criterion Collection}}&lt;/ref&gt; Dünya Kino Layihəsinə daxil olan filmlər arasında Usman Sembenin &quot;Qara Qız&quot; (1966) və Cibril Diop Mambetinin &quot;Tuki Buki&quot; (1973) əsərləri də var.

&quot;The Criterion Collection&quot; indiyədək &quot;Martin Skorsezenin Dünya Kino Layihəsi&quot; adı altında DVD və Blu-ray formatlarında dörd cildlik toplu yayımlamışdır. Birinci cildə altı film daxildir: &quot;Tuki Buki&quot; (1973), &quot;Torlar&quot; (1936), &quot;Titas adlı çay&quot; (1973), &quot;Susuz yay&quot; (1964), &quot;Translar&quot; (1981) və &quot;Xidmətçi qadın&quot; (1960).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Scorsese's World Cinema Project |url=https://www.criterion.com/boxsets/1021-martin-scorsese-s-world-cinema-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211035657/https://www.criterion.com/boxsets/1021-martin-scorsese-s-world-cinema-project |archive-date=February 11, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=The Criterion Collection}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Afrika film irsi&quot; proyekti ===
2017-ci ildə Skorseze həmçinin Skorsezenin qeyri-kommersiya təşkilatı olan &quot;The Film Foundation&quot;, [[UNESCO|YUNESKO]], &quot;Cineteca di Bologna&quot; və Pan-Afrika Kinematoqrafçılar Federasiyasının (FEPACI) birgə təşəbbüsü olan &quot;Afrika Film İrsi Layihəsini&quot; (AFHP) təqdim etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 10, 2017 |title=Martin Scorsese leads effort to save lost African cinema |url=https://www.cnn.com/2017/11/10/africa/martin-scorsese-african-film-heritage-project-unesco-fepaci/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229064144/https://www.cnn.com/2017/11/10/africa/martin-scorsese-african-film-heritage-project-unesco-fepaci/index.html |archive-date=February 29, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; Layihə bəzilərinin itmiş olduğu, bəzilərinin isə bərpa olunmaz halda hesab edildiyi 50 klassik Afrika filmini aşkar edib qorumağı və onları hər yerdə tamaşaçılar üçün əlçatan etməyi hədəfləyir. 2018-ci ildə &quot;Cinema Escapist&quot;ə verdiyi müsahibədə Skorseze bu iddialı əməkdaşlıq haqqında danışarkən bildirmişdir: &quot;İlk məqsədimiz ilk 50 filmimiz üçün ən yaxşı sağ qalan elementləri — ümid edirik ki, orijinal neqativləri — aşkar etmək məqsədilə dünyanın müxtəlif yerlərindəki film arxivlərində və laboratoriyalarında hərtərəfli araşdırma başlatmaq və aparmaqdır&quot;.&lt;ref name=&quot;film-foundation.org&quot;&gt;{{cite web |title=MARTIN SCORSESE ON THE AFRICAN FILM HERITAGE PROJECT |url=http://www.film-foundation.org/cinema-escapist |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115165004/http://www.film-foundation.org/cinema-escapist |archive-date=January 15, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=The Film Foundation}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin qeyd etmişdir ki: &quot;Bərpa, əlbəttə ki, hər zaman əsas hədəfdir, lakin bu təşəbbüs çərçivəsində o, həm də Afrikada və xaricdə nümayiş və yayılma ilə davam edən bir prosesin başlanğıc nöqtəsidir. Və təbii ki, bizim bərpa prosesimizə hər zaman qorunma elementlərinin yaradılması da daxildir&quot;.&lt;ref name=&quot;film-foundation.org2&quot;&gt;{{cite web |title=MARTIN SCORSESE ON THE AFRICAN FILM HERITAGE PROJECT |url=http://www.film-foundation.org/cinema-escapist |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115165004/http://www.film-foundation.org/cinema-escapist |archive-date=January 15, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=The Film Foundation}}&lt;/ref&gt;

2019-cı ildə AFHP, [[Uaqaduqu]] Pan-Afrika Film Festivalının 50 illik yubileyi çərçivəsində dörd Afrika filminin bərpa olunmuş versiyalarının ilk dəfə öz ana qitələrində nümayiş etdiriləcəyini elan etdi. Söhbət Med Hondonun &quot;Soleil Ô&quot; (1970), Məhəmməd Laxdar-Haminanın &quot;Chronique des années de braise&quot; (1975), Timite Bassorinin &quot;La Femme au couteau&quot; (1969) və Jan-Pyer Dikong-Pipanın &quot;Muna Moto&quot; (1975) filmlərindən gedir.&lt;ref name=&quot;indiewire.com&quot;&gt;{{cite web |date=February 23, 2019 |title=Martin Scorsese and the African Film Heritage Project Are Bringing Four Vital Films Home |url=https://www.indiewire.com/2019/02/african-film-heritage-project-martin-scorsese-restorations-1202046208/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118162740/https://www.indiewire.com/2019/02/african-film-heritage-project-martin-scorsese-restorations-1202046208/ |archive-date=January 18, 2020 |access-date=April 7, 2020 |website=IndieWire}}&lt;/ref&gt;

=== Film aktivizmi ===
Skorseze Con Kassavetes, Rocer Korman və Maykl Pauell kimi kinorejissorları öz mentorları kimi qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maher |first1=Kevin |title=Martin Scorsese mentored by masters |website=London Times |url=https://www.thetimes.com/culture/books/article/martin-scorsese-and-me-mentored-by-a-master-cvrdnqfnhlf |url-status=live |access-date=November 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045209/https://www.thetimes.co.uk/article/martin-scorsese-and-me-mentored-by-a-master-cvrdnqfnhlf#:~:text=Scorsese%20says%20that%20his%20own,whom%20Raging%20Bull%20is%20dedicated) |archive-date=December 27, 2020}}&lt;/ref&gt; Kino tənqidçisi Rocer Ebertin &quot;Ebert tərəfindən Skorseze&quot; kitabında Ebert, Antuan Fukua, Vim Venders, Kennet Lonerqan, [[Stiven Frirz]], Allison Anders, Spayk Li və Con Maknoton kimi kinorejissorların layihələrində icraçı prodüser kimi çıxış edərək digər həmkarlarını müdafiə etdiyinə və dəstəklədiyinə görə Skorzezeni tərifləmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 14, 2012 |title=Scorsese by Ebert: Introduction |url=https://www.rogerebert.com/interviews/scorsese-by-ebert-introduction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120559/https://www.rogerebert.com/interviews/scorsese-by-ebert-introduction |archive-date=September 22, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Rogerebert.com}}&lt;/ref&gt; Daha yaxın vaxtlarda o, Safdi Qardaşları, Coanna Hoqq, Kornel Mundrutso, Cozefina Dekker, Daniel Lessovits, Alis Rorvaxer, Jonas Karpinyano, Ameli van Elmt və Selina Murqanın filmlərinin icraçı prodüseri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Scorsese – IMDb |url=https://www.imdb.com/name/nm0000217/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113055225/https://www.imdb.com/name/nm0000217/ |archive-date=November 13, 2020 |access-date=November 14, 2020 |website=IMDb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 29, 2010 |title=Scorsese Mentoring Argentinean Director Celina Murga |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/548002-scorsese-mentoring-argentinean-director-celina-murga |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120081739/https://www.comingsoon.net/movies/news/548002-scorsese-mentoring-argentinean-director-celina-murga |archive-date=November 20, 2020 |access-date=November 14, 2020 |website=ComingSoon.com}}&lt;/ref&gt; Skorseze həmçinin illər ərzində Nyu-Yorkda fəaliyyət göstərən həmkarları Vudi Allen və Spayk Li ilə yanaşı, Ves Anderson, [[Pon Cun Ho|Pan Cun Ho]], [[Qreta Qerviq]], Ari Aster, Kelli Reyxardt, Kler Deni, [[Noa Baumbax]], Pol Tomas Anderson, Kristofer Nolan, [[Koen qardaşları|Koen]] [[Koen qardaşları|qardaşları]] və Ketrin Biqlou kimi heyran olduğu digər sənətkarların da adlarını çəkmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hirschberg |first1=Lynn |date=November 16, 1997 |title=The Two Hollywoods: The Directors; Woody Allen; Martin Scorsese |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/11/16/magazine/the-two-hollywoods-the-directors-woody-allen-martin-scorsese.html |url-status=live |access-date=November 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229120624/http://www.nytimes.com/1997/11/16/magazine/the-two-hollywoods-the-directors-woody-allen-martin-scorsese.html |archive-date=December 29, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 6, 2020 |title=Scorsese Champions Ari Aster Movies: 'So Disturbing' They're 'Deeply Uncomfortable' |url=https://www.indiewire.com/2020/07/scorsese-champions-ari-aster-hereditary-midsommar-1234571523/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045209/https://www.indiewire.com/2020/07/scorsese-champions-ari-aster-hereditary-midsommar-1234571523/ |archive-date=December 27, 2020 |access-date=November 14, 2020 |website=IndieWire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 20, 2020 |title=Scorsese Wrote Bong Joon Ho a Heartfelt Letter After Oscars: 'You've Done Well, Now Rest' |url=https://www.indiewire.com/2020/02/martin-scorsese-bong-joon-ho-letter-parasite-oscar-wins-1202212336/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221011553/https://www.indiewire.com/2020/02/martin-scorsese-bong-joon-ho-letter-parasite-oscar-wins-1202212336/ |archive-date=February 21, 2020 |access-date=November 14, 2020 |website=IndieWire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Scorsese |first1=Martin |date=November 5, 2019 |title=Martin Scorsese: I Said Marvel Movies Aren't Cinema. Let Me Explain |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/11/04/opinion/martin-scorsese-marvel.html |url-status=live |access-date=November 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116042951/https://www.nytimes.com/2019/11/04/opinion/martin-scorsese-marvel.html |archive-date=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 26, 2019 |title=Martin Scorsese Expands on Marvel Movies Comments: 'Theme Park Films' Are 'a New Art Form' |url=https://www.thewrap.com/martin-scorsese-expands-on-marvel-movies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805051248/https://www.thewrap.com/martin-scorsese-expands-on-marvel-movies/ |archive-date=August 5, 2020 |access-date=November 14, 2020 |website=The Wrap}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 26, 2015 |title=Martin Scorsese: There's always the budget, but I am more concerned about the creative freedom |publisher=Filmtalk |url=http://filmtalk.org/2015/10/26/martin-scorsese-theres-always-the-budget-but-i-am-more-concerned-about-the-creative-freedom/ |url-status=live |access-date=February 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025044907/https://filmtalk.org/2015/10/26/martin-scorsese-theres-always-the-budget-but-i-am-more-concerned-about-the-creative-freedom/ |archive-date=October 25, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== Sevimli filmləri ===
Skorseze &quot;Cənub küçəsində oğurluq&quot;  filmini ən sevdiyi filmlər siyahısına daxil etmişdir{{sfn|Uilson|2011|p=111}}. &quot;Musiqi furqonu&quot; isə onun ən sevdiyi müzikldır.{{sfn|Uilson|2011|p=72}}

2012-ci ildə Skorseze &quot;Sight and Sound&quot; jurnalının rejissorlar arasında keçirdiyi sorğuda iştirak etmişdir. Hər on ildən bir bütün dövrlərin ən möhtəşəm filmlərini seçmək üçün keçirilən bu sorğuda müasir rejissorlardan öz seçimlərinə görə on film seçmək istənmişdi. Lakin Skorseze 12 film seçmişdir və onlar aşağıda əlifba sırası ilə sadalanır:&lt;ref name=&quot;BFI2012&quot;&gt;{{cite web |title=Martin Scorsese's Picks for 2012 Sight and Sound Polls |url=http://bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/voter/1058 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223005206/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people//sightandsoundpoll2012/voter/1058 |archive-date=February 23, 2016 |access-date=August 22, 2012 |website=Bfi.org.uk |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=25em}}
* ''[[2001: Kosmik Odissey]]'' (ABŞ/Böyük Britaniya, 1968)

*''[[Səkkiz yarım (film, 1963)|Səkkiz yarım]]'' (İtaliya, 1963)

*''Kül və almaz'' (Polşa, 1958)

*''[[Vətəndaş Keyn]]'' (ABŞ, 1941)

*''Bəbir'' (İtaliya, 1963)

*''Payza'' (İtaliya, 1946)

*''Qırmızı ayaqqabılar' (Böyük Britaniya, 1948)

*''Çay'' (ABŞ, 1951)

*''Salvatore Culiano'' (İtaliya, 1962)

*''Axtarışda olanlar'' (ABŞ, 1956)

*''Ugetsu'' (Yaponiya, 1953)

*''Başgicəllənmə'' (ABŞ, 1958){{div col end}}On il sonra Skorseze yenidən &quot;Sight and Sound&quot; sorğularında iştirak etdi və 15 film seçdi; bura 2012-ci il siyahısındakı həmin 12 film və əlavə olaraq aşağıdakılar daxildir:&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 2, 2022 |title=Martin Scorsese and Bong Joon Ho's 2022 Lists of the Greatest Films of All-Time |url=https://thefilmstage.com/martin-scorsese-and-bong-joon-hos-2022-lists-of-the-greatest-films-of-all-time/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207201805/https://thefilmstage.com/martin-scorsese-and-bong-joon-hos-2022-lists-of-the-greatest-films-of-all-time/ |archive-date=December 7, 2022 |access-date=December 7, 2022}}&lt;/ref&gt;{{div col|colwidth=25em}}
* ''Kənd keşişinin gündəliyi'' (Fransa, 1951)
* ''[[Yaşamaq (film, 1952)|Yaşamaq]]'' (Yaponiya, 1952)
* ''Ordet'' (Danimarka, 1955)
{{div col end}}1999-cu ildə Cin Siskelin vəfatından sonra, Skorseze &quot;Siskel &amp; Ebert&quot; verilişinin bir epizodunda Rocer Ebertə qonaq aparıcı kimi qoşulmuş və onların hər biri 1990-cı illərin ən çox bəyəndikləri 10 filmini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 19, 2012 |title=Ebert &amp; Scorsese: Best Films of the 1990s |url=https://www.rogerebert.com/roger-ebert/ebert-and-scorsese-best-films-of-the-1990s |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828102353/https://www.rogerebert.com/rogers-journal/ebert-and-scorsese-best-films-of-the-1990s |archive-date=August 28, 2018 |access-date=November 15, 2020 |website=Rogerebert.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ebert &amp; Scorsese: Best Films of the 1990S |url=https://siskelebert.org/?p=7515 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023230522/https://siskelebert.org/?p=7515 |archive-date=October 23, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Siskel and Ebert Movie Reviews}}&lt;/ref&gt; Skorsezenin siyahısı ardıcıllıqla belədir:

{{div col|colwidth=25em}}
#''At oğrusu'' (Çin, 1986)
#''[[İncə qırmızı xətt (film, 1998)|İncə qırmızı xətt]]'' (ABŞ, 1998)
#''Oğurlanmış həyat'' (Tayvan, 1994)
#''[[Geniş bağlanmış gözlərlə]]'' (ABŞ/BK, 1999)
#''[[Pis leytenant]]'' (ABŞ, 1992)
#''[[Dalğaları yararkən]]'' (Danimarka/ABŞ, 1996)
#''Bottle Rocket'' (ABŞ, 1996)
#''Toqquşma'' (Kanada, 1996)
#''Farqo'' (ABŞ, 1996)
#''[[Malkolm İks (film, 1992)|Malkolm İks]]'' (ABŞ, 1992) və ''İstilik'' (US, 1995) (tie)
{{div col end}}2012-ci ildə Skorseze Kolin Levviyə 39 xarici film tövsiyə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bell |first=Crystal |date=March 27, 2012 |title=Martin Scorsese Foreign Film List: Director Recommends 39 Films To Young Filmmaker Colin Levy |url=https://www.huffpost.com/entry/martin-scorsese-foreign-film-list-colin-levy_n_1382131 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115231856/https://www.huffpost.com/entry/martin-scorsese-foreign-film-list-colin-levy_n_1382131 |archive-date=January 15, 2021 |access-date=January 14, 2021 |website=[[Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt;

2019-cu ildə Martin Skorseze, dünyanın hər yerindən olan kinorejissorların film siyahılarını toplayan &quot;LaCinetek&quot; striminq platforması üçün öz sevimli filmlərinin siyahısını təqdim etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Vincentelli |first=Elisabeth |date=2020-07-29 |title=The World's Greatest Directors Have Their Own Streaming Lists |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/07/29/movies/la-cinetek-streaming.html |access-date=2024-06-03 |issn=0362-4331 |archive-date=2024-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240818105105/https://www.nytimes.com/2020/07/29/movies/la-cinetek-streaming.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Yorulmaz bir kinosevər (sinefil) olan Skorseze iki siyahı təqdim etdi: onlardan biri 73 &quot;əsas&quot;  filmi, digər &quot;alternativ siyahı&quot; isə 106 filmi əhatə edirdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Martin Scorsese's list |url=https://www.lacinetek.com/fr-en/director-list/martin-scorsese-5 |access-date=2024-06-03 |website=LaCinetek |archive-date=2025-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416221209/https://www.lacinetek.com/fr-en/director-list/martin-scorsese-5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, həmçinin &quot;LaCinetek&quot;in təsisçilərindən biri olan Sedrik Klapişə məktub ünvanlayaraq seçimlərini izah etmiş və heyran olduğu bir çox kinorejissorun və filmin bu siyahılara daxil edilmədiyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Letter by Martin Scorsese to Cédric Klapisch and LaCinetek |url=https://www.ens.psl.eu/sites/default/files/etudes-cinematographiques-cnel2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303234733/http://www.ens.psl.eu/sites/default/files/etudes-cinematographiques-cnel2019.pdf |archive-date=2022-03-03}}&lt;/ref&gt;

== İrs və mükafatları ==
[[File:Martin_Scorsese_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martin_Scorsese_02.jpg|left|thumb|1995-ci ildə Venesiya Film Festivalında Skorseze, aktrisa Monika Vittidən &quot;Karyera Boyu Nailiyyətlərə Görə Qızıl Şir&quot; mükafatını alarkən.]]
Skorsezenin filmləri həm milli, həm də beynəlxalq miqyasda çoxsaylı mükafatlara namizəd göstərilmiş, &quot;Dönüklər&quot; filmi ilə isə &quot;Oskar&quot; mükafatını qazanmışdır. 1991-ci ildə o, Amerika Nailiyyətlər Akademiyasının &quot;Qızıl Boşqab&quot; mükafatına layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023909/https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/ |archive-date=December 15, 2016 |access-date=September 18, 2020 |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}&lt;/ref&gt; 1997-ci ildə Skorseze &quot;AFI Həyat Boyu Nailiyyət&quot; mükafatını almışdır. 1998-ci ildə Amerika Film İnstitutu Skorsezenin üç filmini ən yaxşı Amerika filmləri siyahısına daxil etmişdir: &quot;Quduz öküz&quot; 24-cü, &quot;Taksi sürücüsü&quot; 47-ci və &quot;Yaxşı uşaqlar&quot; 94-cü yerdə qərarlaşmışdır. Siyahının onuncu ildönümü nəşrində &quot;Quduz öküz&quot; 4-cü, &quot;Taksi sürücüsü&quot; 52-ci, &quot;Bomba oğlanlar&quot; isə 92-ci pilləyə yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;[http://www.afi.com/100Years/movies10.aspx AFI's 100 Greatest American Films of All Time] {{Wayback|url=http://www.afi.com/100Years/movies10.aspx |date=20190123171553 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109230331/http://www.afi.com/100years/movies10.aspx|date=January 9, 2014}} American Film Institute. Retrieved February 26, 2017.&lt;/ref&gt; 2001-ci ildə Amerika Film İnstitutu Skorsezenin iki filmini Amerika kinosunun ən &quot;həyəcanverici&quot; filmləri siyahısına salmışdır: &quot;Taksi sürücüsü&quot; 22-ci, &quot;Quduz öküz&quot; isə 51-ci yerdə olmuşdur. 5 yanvar 2005-ci ildə Parisdə keçirilən mərasimdə Martin Skorseze kinoya verdiyi töhfələrə görə Fransanın [[&quot;Fəxri legion&quot; ordeni|&quot;Fəxri Legion&quot; ordeni]] ilə təltif edilmişdir. 8 fevral 2006-cı ildə, 48-ci illik &quot;Qremmi&quot; mükafatlandırma mərasimində Skorseze &quot;Evə gedən yol yoxdur&quot; əsərinə görə &quot;Ən yaxşı uzunformatlı musiqi videosu&quot; nominasiyasında &quot;Qremmi&quot; mükafatını qazanmışdır.

Linda Mayls 1975-ci ildə Edinburq Beynəlxalq Film Festivalında Skorsezenin yaradıcılığına həsr olunmuş retrospektiv sərgi təşkil etmişdir.{{sfn|Uilson|2011|p=50}}

2007-ci ildə Skorseze &quot;[[Time (jurnal)|Time]]&quot; jurnalının &quot;Dünyanın 100 ən nüfuzlu şəxsi&quot; siyahısına daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://content.time.com/time/specials/2007/completelist/0,29569,1595326,00.html|title=Complete List – The 2007 TIME 100|magazine=Time|date=January 13, 2014|access-date=January 24, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211031402/http://content.time.com/time/specials/2007/completelist/0%2C29569%2C1595326%2C00.html|archive-date=December 11, 2013}}&lt;/ref&gt; Həmin ilin avqust ayında &quot;Total Film&quot; jurnalının keçirdiyi sorğuda o, Stiven Spilberqi qabaqlayaraq və Alfred Hiçkokdan sonra gələrək bütün dövrlərin ikinci ən böyük rejissoru seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2010 |title=Greatest Directors Ever – Part 2 |url=http://www.totalfilm.com/features/greatest-directors-ever-part-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410003629/http://www.totalfilm.com/features/greatest-directors-ever-part-2 |archive-date=April 10, 2014 |access-date=January 24, 2014 |publisher=Total Film}}&lt;/ref&gt; Həmçinin 2007-ci ildə Skorseze, Milli İtalyan-Amerikan Fondu (NIAF) tərəfindən qurumun 32-ci ildönümü qalasında şərəflandırılmışdır. Mərasim zamanı Skorseze, Amerika Kino Assosiasiyasının (MPAA) keçmiş prezidenti və fondun idarə heyətinin üzvü Cek Valentinin xatirəsinə NIAF-ın &quot;Cek Valenti İnstitutu&quot;nun açılışına köməklik etmişdir. Bu institut ABŞ-dakı italyan kino tələbələrinə dəstək verir; Skorseze öz mükafatını Cek Valentinin dul xanımı Meri Marqaret Valentidən qəbul etmişdir. Skorsezenin filmlərinə aid bəzi materiallar və şəxsi sənədləri [[Uesleyan Universiteti|Uesliyan Universitetinin]] Kino Arxivində saxlanılır və dünyanın hər yerindən olan alimlər və media ekspertləri üçün tam əlçatandır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wesleyan University: The Wesleyan Cinema Archives |url=http://www.wesleyan.edu/cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425075221/http://www.wesleyan.edu/cinema/ |archive-date=April 25, 2010 |access-date=April 11, 2010 |publisher=Wesleyan.edu}}&lt;/ref&gt; 11 sentyabr 2007-ci ildə karyera mükəmməlliyi və mədəni təsiri qiymətləndirən &quot;Kennedi Mərkəzi Fəxri Mükafatı&quot; komitəsi Skorzezeni ilin laureatlarından biri elan etmişdir. 17 iyun 2008-ci ildə Amerika Film İnstitutu Skorsezenin iki filmini &quot;AFI-nın 10 Top 10&quot; siyahısına daxil etmişdir: &quot;Quduz öküz&quot; idman janrında birinci, &quot;Yaxşı uşaqlar&quot; isə qanqster janrında ikinci yerdə qərarlaşmışdır. 2013-cü ildə &quot;Entertainment Weekly&quot; heyəti &quot;Şər küçələr&quot; (Mean Streets) filmini indiyə qədər çəkilmiş yeddinci ən böyük film seçmişdir.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/gallery/movies-10-all-time-greatest/7-mean-streets-1973|title=Movies: 10 All-Time Greatest – 7. Mean Streets (1973)|magazine=Entertainment Weekly|date=June 27, 2013|access-date=February 23, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080817/http://ew.com/gallery/movies-10-all-time-greatest/7-mean-streets-1973/|archive-date=February 11, 2017}}&lt;/ref&gt;
[[File:President_George_W._Bush_and_Mrs._Laura_Bush_stand_in_the_Blue_Room_of_the_White_House.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_George_W._Bush_and_Mrs._Laura_Bush_stand_in_the_Blue_Room_of_the_White_House.jpg|right|thumb|2007-ci ildə Leon Flayşer, Martin Skorseze, [[Dayana Ross]], [[Brayan Vilson]] və Stiv Martin, Prezident [[Corc Volker Buş|Corc Buş]] və [[Lora Buş]] ilə birlikdə.]]
17 yanvar 2010-cu ildə 67-ci &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatlandırma mərasimində Skorseze Sesil B. de Mill mükafatına layiq görülmüşdür. 18 sentyabr 2011-ci ildə 63-cü &quot;Primetime Emmy&quot; mükafatlandırma mərasimində Skorseze, &quot;Boardwalk Empire&quot; serialının premyerasındakı işinə görə &quot;Dram serialında görkəmli rejissor işi&quot; nominasiyasında &quot;Emmi&quot; mükafatını qazanmışdır. 2011-ci ildə Skorseze Lodz Milli Film Məktəbinin fəxri doktoru adını almışdır. Mükafatlandırma mərasimində o, Vayda, Munk, Has, Polanski və Skolimovskinin filmlərinə ehtiramını bildirərək, &quot;Özümü bu məktəbin bir hissəsi və onun məzunu kimi hiss edirəm&quot; demişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scorsese 'comes home' to Poland – Thenews.pl :: News from Poland |url=http://www.thenews.pl/1/11/Artykul/80316,Scorsese-comes-home-to-Poland |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406144628/http://www.thenews.pl/1/11/Artykul/80316%2CScorsese-comes-home-to-Poland |archive-date=April 6, 2012 |access-date=January 5, 2012 |work=Polskie Radio dla Zagranicy |publisher=Thenews.pl}}&lt;/ref&gt; &quot;[[King Missile]]&quot; qrupu onun şərəfinə &quot;Martin Scorsese&quot; mahnısını bəstələmişdir. 12 fevral 2012-ci ildə 65-ci Britaniya Akademiya Film Mükafatları (BAFTA) mərasimində Skorseze &quot;BAFTA Academy Fellowship&quot; (Akademiya Təqaüdü) mükafatını qəbul etmişdir.
[[File:MartinScorseseHWoFOct10.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MartinScorseseHWoFOct10.jpg|right|thumb|Martin Skorsezenin Hollivudun &quot;[[Şöhrət xiyabanı (Hollivud)|Şöhrət xiyabanı]]&quot;ndakı ulduzu.]]
16 sentyabr 2012-ci ildə Skorseze, &quot;Corc Harrison: Maddi Dünyada Yaşamaq&quot; sənədli filmindəki işinə görə &quot;Qeyri-bədii proqramda görkəmli rejissor işi&quot; və &quot;Görkəmli qeyri-bədii xüsusi buraxılış&quot; nominasiyalarında iki &quot;Emmi&quot; mükafatı qazanmışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Polish Consulate NYC post |url=https://x.com/PLinNewYork/status/1928141892853645333 |access-date=May 30, 2025 |website=x.com |language=en |archive-date=June 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602203202/https://x.com/PLinNewYork/status/1928141892853645333 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013-cü ildə Milli Humanitar Elmlər Fondu Skorzezeni ABŞ federal hökumətinin [[humanitar elmlər]] sahəsindəki nailiyyətlərə görə verdiyi ən yüksək mükafat olan &quot;Cefferson Mühazirəsi&quot; üçün seçmişdir. O, bu şərəfə layiq görülən ilk kinorejissor idi.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Itzkoff |first=Dave |date=February 19, 2013 |title=He's Talking to You: Scorsese to Give Jefferson Lecture for National Endowment for the Humanities |work=The New York Times |url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/02/19/hes-talking-to-you-scorsese-to-give-jefferson-lecture-for-national-endowment-for-the-humanities/ |access-date=September 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222200118/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/02/19/hes-talking-to-you-scorsese-to-give-jefferson-lecture-for-national-endowment-for-the-humanities/ |archive-date=February 22, 2014}}&lt;/ref&gt; Onun 1 aprel 2013-cü ildə Con F. Kennedi İncəsənət Mərkəzində oxuduğu mühazirə &quot;Görmə qabiliyyətinin davamlılığı: Kino dilini oxumaq&quot; adlanırdı.&lt;ref&gt;[https://www.npr.org/2013/05/07/181692145/scorsese-talks-the-language-of-cinema &quot;Scorsese Talks 'The Language Of Cinema'&quot;] {{Wayback|url=https://www.npr.org/2013/05/07/181692145/scorsese-talks-the-language-of-cinema |date=20140217061513 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217061513/http://www.npr.org/2013/05/07/181692145/scorsese-talks-the-language-of-cinema|date=February 17, 2014}}, [[NPR]], May 7, 2013.&lt;/ref&gt; 11 aprel 2017-ci ildə Skorseze Polşa kinosuna verdiyi töhfələrə görə &quot;Mədəniyyət qarşısında xidmətlərinə görə – Gloria Artis&quot; Polşa qızıl medalı ilə təltif edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MKiDN – Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis |url=http://www.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/ministerstwo/odznaczenia/medal-zasluzony-kulturze---gloria-artis.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101054035/http://www.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/ministerstwo/odznaczenia/medal-zasluzony-kulturze---gloria-artis.php |archive-date=November 1, 2017 |access-date=October 21, 2017 |website=www.mkidn.gov.pl |language=pl}}&lt;/ref&gt; O, bu medalı 29 may 2025-ci ildə qəbul etmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[File:Jon_Stewart_and_Martin_Scorsese_(8250488258).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jon_Stewart_and_Martin_Scorsese_(8250488258).jpg|left|thumb|2006-cı ildə &quot;Peabody&quot; mükafatlandırma mərasimində Con Stüart Skorseze ilə birlikdə.]]
Skorseze həmçinin İnqmar Berqman,&lt;ref&gt;{{cite web |title=EuroScreenwriters – Interviews with European Film Directors – Ingmar Bergman |url=http://zakka.dk/euroscreenwriters/interviews/ingmar_bergman_03.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826082557/http://zakka.dk/euroscreenwriters/interviews/ingmar_bergman_03.htm |archive-date=August 26, 2016 |access-date=March 5, 2017}}&lt;/ref&gt; Frenk Kapra,&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Capra, Frank |url=https://books.google.com/books?id=1_-o2HI26KIC&amp;q=scorsese |title=Frank Capra: interviews |author2=Poague, Leland A |date=March 2004 |publisher=Univ. Press of Mississippi |isbn=978-1-57806-617-9 |access-date=January 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506191213/https://books.google.com/books?id=1_-o2HI26KIC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Frank+Capra+interviews#v=onepage&amp;q=scorsese&amp;f=false |archive-date=May 6, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Jan-Lük Qodar,&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Godard, Jean Luc |url=https://books.google.com/books?id=H_Bf0RGzkJEC&amp;q=Scorsese&amp;pg=PA128 |title=Jean-Luc Godard: interviews |author2=Sterritt, David |publisher=Univ. Press of Mississippi |year=1998 |isbn=978-1-57806-081-8 |access-date=February 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045147/https://books.google.com/books?id=H_Bf0RGzkJEC&amp;q=Scorsese&amp;pg=PA128 |archive-date=December 27, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Verner Hersoq]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Werner Herzog Interview – UGO.com |url=http://www.ugo.com/movies/werner-herzog-interview |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202091653/http://www.ugo.com/movies/werner-herzog-interview |archive-date=February 2, 2010}}&lt;/ref&gt; Elia Kazan,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Programa de Educação Tutorial da Faculdade de Economia da UFF |url=http://www.uff.br/peteconomia/pages/textospage/cinema/scorcese/taxidriverframe004.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718183841/http://www.uff.br/peteconomia/pages/textospage/cinema/scorcese/taxidriverframe004.htm |archive-date=July 18, 2010 |access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt; Akira Kurosava,&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Kurosawa, Akira |url=https://books.google.com/books?id=eVs7KxKpWeEC&amp;q=SCORSESE&amp;pg=PA145 |title=Akira Kurosawa: interviews |author2=Cardullo, Bert |publisher=Univ. Press of Mississippi |year=2008 |isbn=978-1-57806-997-2 |access-date=February 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045153/https://books.google.com/books?id=eVs7KxKpWeEC&amp;q=SCORSESE&amp;pg=PA145 |archive-date=December 27, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Devid Lin,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Organ |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=kzVEXi4Plw0C&amp;q=Martin+Scorsese&amp;pg=PR1 |title=David Lean:interviews |publisher=[[Univ. Press of Mississippi]] |year=2009 |isbn=978-1-60473-235-1 |pages=110, 154 |access-date=September 1, 2010}}&lt;/ref&gt; Maykl Pauell,&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Lazar, David |url=https://books.google.com/books?id=dHnZZcgztgwC&amp;q=Scorsese |title=Michael Powell: interviews |date=April 2003 |publisher=Univ. Press of Mississippi |isbn=978-1-57806-498-4}}&lt;/ref&gt; Satyacit Ray&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Ray, Satyajit |url=https://books.google.com/books?id=fQYs4X5d9WAC&amp;q=Scorsese |title=Satyajit Ray: interviews |author2=Cardullo, Bert |date=January 2007 |publisher=Univ. Press of Mississippi |isbn=978-1-57806-937-8 |access-date=October 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045144/https://books.google.com/books?id=fQYs4X5d9WAC&amp;q=Scorsese |archive-date=December 27, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; və [[Fransua Trüffo]] kimi çoxsaylı kino nəhənglərinin rəğbətini qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Truffaut, François |title=François Truffaut: interviews |url=https://archive.org/details/francoistruffaut0000truf |url-access=registration |author2=Bergan, Ronald |date=January 2008 |publisher=Univ. Press of Mississippi |isbn=978-1-934110-14-0 |quote=Scorsese. }}&lt;/ref&gt; O, 2008-ci ildə Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinə üzv seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Martin+Scorsese&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030173248/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Martin+Scorsese&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |archive-date=October 30, 2020 |access-date=May 3, 2021 |website=search.amphilsoc.org}}&lt;/ref&gt; 20 iyun 2018-ci ildə [[Oksford Universiteti]] tərəfindən ona [[Honoris causa|fəxri doktorluq]] dərəcəsi verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 20, 2018 |title=Martin Scorsese and Mary Beard receive Oxford degrees |publisher=BBC News Online |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-oxfordshire-44548704 |url-status=live |access-date=June 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622192116/https://www.bbc.com/news/uk-england-oxfordshire-44548704 |archive-date=June 22, 2018}}&lt;/ref&gt; 2021-ci ilin məlumatına görə, Skorsezenin dörd filmi (&quot;Amansız küçələr&quot;, &quot;Taksi sürücüsü&quot;, &quot;Quduz öküz&quot; və &quot;Bomba oğlanlar&quot;) &quot;mədəni, tarixi və ya estetik baxımdan əhəmiyyətli&quot; hesab edilərək Konqres Kitabxanası tərəfindən Milli Film Reyestrinə daxil edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507094100/https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |archive-date=May 7, 2016 |access-date=February 29, 2020 |website=Library of Congress}}&lt;/ref&gt; Skorsezenin 2019-cu ildə çəkdiyi &quot;İrlandiyalı&quot; filmini şərh edən Gilyermo del Toro, rejissorun xarakter inkişafını təsvir etmək bacarığını Renuar, Bresson, Berqman, Oliveyra və ya Kurosavanın filmləri ilə müqayisə etmişdir.&lt;ref&gt;Guillermo del Toro. &quot;Del Toro Pens Seeping Tribute&quot;. December 18, 2019. ''Variety'' magazine. [https://variety.com/2019/film/awards/guillermo-del-toro-martin-scorseses-the-irishman-1203446159/] {{Wayback|url=https://variety.com/2019/film/awards/guillermo-del-toro-martin-scorseses-the-irishman-1203446159/ |date=20191227230254 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227230254/https://variety.com/2019/film/awards/guillermo-del-toro-martin-scorseses-the-irishman-1203446159/|date=December 27, 2019}}&lt;/ref&gt; Sem Mendes 2020-ci ildə &quot;[[1917 (film, 2019)|1917]]&quot; filminə görə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında &quot;Qızıl Qlobus&quot; mükafatını alarkən çıxışında Skorsezenin kinoya töhfəsini yüksək qiymətləndirərək demişdir: &quot;Bu zalda olan, dünyada olan elə bir rejissor yoxdur ki, Martin Skorsezenin kölgəsində olmasın... Sadəcə bunu deməliydim&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Grobar |first=Matt |date=January 5, 2020 |title=Sam Mendes Surprises With Golden Globe Win For Best Director, Saluting Martin Scorsese &amp; Grandfather Who Inspired His World War I Drama '1917 |url=https://deadline.com/2020/01/sam-mendes-wins-best-director-golden-globe-1917-universal-pictures-news-1202821055/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106165123/https://deadline.com/2020/01/sam-mendes-wins-best-director-golden-globe-1917-universal-pictures-news-1202821055/ |archive-date=January 6, 2020 |work=Deadline}}&lt;/ref&gt; Pon Cun-ho 2020-ci ildə &quot;[[Parazit (film, 2019)|Parazit]]&quot; filminə görə &quot;Ən yaxşı rejissor&quot; nominasiyasında &quot;Oskar&quot; mükafatını alarkən çıxışında bildirmişdir: &quot;Gənc olanda və kinnonun sirlərini öyrənəndə qəlbimə dərindən həkk etdiyim bir söz var idi: ən şəxsi olan, ən yaradıcı olandır&quot;. Daha sonra o, bu sitatın Skorzezeyə məxsus olduğunu qeyd etmiş və bu, auditoriyanın Skorzezeni ayaq üstə alqışlamasına səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 9, 2020 |title='Parasite's Bong Joon Ho Praises Martin Scorsese, Quentin Tarantino Upon Accepting Oscar For Best Director |url=https://deadline.com/2020/02/bong-joon-ho-parasite-wins-oscar-best-director-1202855170/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210182024/https://deadline.com/2020/02/bong-joon-ho-parasite-wins-oscar-best-director-1202855170/ |archive-date=February 10, 2020 |access-date=February 10, 2020 |publisher=Deadline}}&lt;/ref&gt;

2021-ci ildə ömürlük dostu Corc Lukas və həyat yoldaşı Mellodi Hobson, &quot;Hobson/Lucas Family Foundation&quot; vasitəsilə Nyu-York Universitetinə &quot;Martin Skorseze Qlobal Kinematoqrafiya Sənəti İnstitutu&quot;nun yaradılması üçün ianə etmişlər.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NYU Tisch School of the Arts Receives Major Gift to Establish the Martin Scorsese Institute of Global Cinematic Arts |url=http://www.nyu.edu/content/nyu/en/about/news-publications/news/2021/december/nyu-tisch-school-of-the-arts-receives-major-gift-to-establish-th |access-date=February 4, 2024 |website=NYU Web |archive-date=May 10, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510123509/https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2021/december/nyu-tisch-school-of-the-arts-receives-major-gift-to-establish-th.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

17 oktyabr 2025-ci ildə &quot;Apple TV&quot; platformasında Rebekka Millerin rejissorluğu ilə Skorseze haqqında &quot;[[Cənab Skorseze]]&quot; adlı beş hissəli sənədli serialın premyerası baş tutmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stephen |first=Katcy |date=August 11, 2025 |title='Mr. Scorsese' Documentary Series Sets October Premiere Date as Apple TV+ Unveils First Clip |publisher=Variety |url=https://variety.com/2025/film/news/mr-scorsese-documentary-series-release-date-1236482923/ |accessdate=August 30, 2025 |archive-date=August 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821013433/https://variety.com/2025/film/news/mr-scorsese-documentary-series-release-date-1236482923/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mükafat və namizədlikləri ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |İl
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Film adı
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;colgroup&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |Oskar
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;colgroup&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |BAFTA
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;colgroup&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |Qızıl Qlobus
|-
! scope=&quot;col&quot; |Namizəd olub
! scope=&quot;col&quot; |Qazanıb
! scope=&quot;col&quot; |Namizəd olub
! scope=&quot;col&quot; |Qazanıb
! scope=&quot;col&quot; |Namizəd olub
! scope=&quot;col&quot; |Qazanıb
|-
|1974
! scope=&quot;row&quot; |''Alisa artıq burada yaşamır''
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |2
|
|-
|1976
! scope=&quot;row&quot; |''Taksi sürücüsü''
| align=&quot;center&quot; |4
|
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |2
|
|-
|1977
! scope=&quot;row&quot; |''Nyu-York, Nyu-York''
|
|
| align=&quot;center&quot; |2
|
| align=&quot;center&quot; |4
|
|-
|1980
! scope=&quot;row&quot; |''Quduz öküz''
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|1983
! scope=&quot;row&quot; |''Komediya kralı''
|
|
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1
|
|
|-
|1985
! scope=&quot;row&quot; |''İşdən sonra''
|
|
| align=&quot;center&quot; |1
|
| align=&quot;center&quot; |1
|
|-
|1986
! scope=&quot;row&quot; |''Pulun rəngi''
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1
|
|
| align=&quot;center&quot; |2
|
|-
|1988
! scope=&quot;row&quot; |''Məsihin son vəsvəsəsi''
| align=&quot;center&quot; |1
|
|
|
| align=&quot;center&quot; |2
|
|-
|1990
! scope=&quot;row&quot; |''Bomba oğlanlar''
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |5
|
|-
|1991
! scope=&quot;row&quot; |''Qorxu burnu''
| align=&quot;center&quot; |2
|
| align=&quot;center&quot; |2
|
| align=&quot;center&quot; |2
|
|-
|1993
! scope=&quot;row&quot; |''Məsumluq dövrü''
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|1995
! scope=&quot;row&quot; |''Kazino''
| align=&quot;center&quot; |1
|
|
|
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|1997
! scope=&quot;row&quot; |''Kundun''
| align=&quot;center&quot; |4
|
|
|
| align=&quot;center&quot; |1
|
|-
|2002
! scope=&quot;row&quot; |''Nyu-Yorkun bandaları''
| align=&quot;center&quot; |10
|
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |2
|-
|2004
! scope=&quot;row&quot; |''Aviator''
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |3
|-
|2006
! scope=&quot;row&quot; |''Dönüklər''
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |6
|
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|2011
! scope=&quot;row&quot; |''Hüqo''
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|2013
! scope=&quot;row&quot; |''Uol-strit canavarı''
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |1
|-
|2016
! scope=&quot;row&quot; |''Sükut''
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
|-
|2019
! scope=&quot;row&quot; |''İrlandiyalı''
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |
|-
|2023
! scope=&quot;row&quot; |''Çiçəkli ayın qatilləri''
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |1
|-
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |Total
! align=&quot;center&quot; |101
! align=&quot;center&quot; |20
! align=&quot;center&quot; |102
! align=&quot;center&quot; |23
! align=&quot;center&quot; |68
! align=&quot;center&quot; |11
|}

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

== Mənbə ==
{{cite book |last=Uilson |first=Maykl |title=Skorseze Skorseze haqqında |url=https://archive.org/details/scorseseonscorse0000scor_s2x2 |date=2011 |publisher=Cahiers du Cinéma |isbn=9782866427023}}

== Xarici keçidlər ==

* {{IMDb name}}
* {{C-SPAN}}
* {{Rotten Tomatoes}}
{{xarici istinadlar}}

{{Martin Skorseze|state=açıq}}

[[Kateqoriya:ABŞ kinorejissorları]]
[[Kateqoriya:Oskar mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:Qızıl Qlobus mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:ABŞ ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ kinoprodüserləri]]
[[Kateqoriya:XX əsrin ssenaristləri]]
[[Kateqoriya:XXI əsr aktyorları]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin Roma katolikləri]]
[[Kateqoriya:Nyu-York şəxsləri]]
[[Kateqoriya:Nyu-York Universitetinin müəllimləri]]</text>
      <sha1>9f0lnx4sfofxdv8clv75mtu06zpe9lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir (Yevlax)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>9037161</id>
      <parentid>9036490</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13024" sha1="jwqq4zk5d44qu0ep65q1fw4ohdoqbg5" xml:space="preserve">{{digər məna|Mingəçevir (dəqiqləşdirmə)}}
{{Yaşayış məntəqəsi}}

'''Mingəçevir''' — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikasının]] [[Yevlax rayonu]]nun Mingəçevir qəsəbə Sovetində şəhər tipli qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun şəhər tipli Mingəçevir qəsəbəsi şəhər tipli &quot;28 Aprel&quot; qəsəbəsi ilə birləşdiyinə görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmış, Mingəçevir qəsəbə Soveti ləğv edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının Abşeron, Ağstafa, Balakən, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Qobustan, Qubadlı, Zaqatala, İsmayıllı, Yevlax, Kəlbəcər, Masallı, Xızı, Şamaxı rayonlarının və DQMV Hadrut rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı |url=https://e-qanun.az/framework/6524 |access-date=28 August 2022 |archive-date=27 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827140316/https://e-qanun.az/framework/6524 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Toponimikası ==
Ərəb tarixçisi Təbərinin yazdığına görə, IX əsrdə ərəb xilafətinin hökmranlığı dövründə Azərbaycanın müvəqqəti hakimi olmuş şahzadə Mingicavr indiki Mingəçevirin ətrafında özü üçün iqamətgah qurduqdan az sonra xilafətdən uzaqlaşıb, lakin xilafət qoşunları onu məğlub edib əsir götürüb; sonradan bu məntəqə şahzadənin şərəfinə Mingicavr adlandırılıb. Mərhum akademik Ziya Bünyadov isə &quot;Mingəçevir&quot; sözünü 839-cu ildə xilafətə qarşı çıxmış Babək üsyanını yatırtmaq üçün Azərbaycana göndərilmiş ərəb sərkərdəsi Mingincəvr əl-Fərqaninin adı ilə əlaqələndirir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813205019/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
Toponimin ən çox yayılmış xalq izahı isə &quot;Min, gəl, çevir&quot; ifadəsinə əsaslanır: rəvayətə görə, Ərəş mahalından gələn atlı Kür kənarındakı sıx meşəlikdən keçə bilməyib geri qayıdıb — yəni bu təhlükəli ərazidən (ilan, əqrəb, bataqlıq) keçmək mümkün olmadığı üçün minik heyvanını &quot;çevirib&quot; geri qayıtmaq lazım gəlib. Beləliklə, yerin adı ətraf mühitin çətinliyini ifadə edən xəbərdarlıq xarakterli bir ifadədən yaranmış hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aybilet.az/ming%C9%99cevir/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813150630/https://www.aybilet.az/ming%C9%99cevir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Mingəçevir ərazisi yaşayış məskəni kimi çox qədimdir — təxminən 5 min il əvvəl burada kiçik yaşayış məntəqəsi kimi həyat mövcud olub və yerli əhali əkinçilik, sənətkarlıq, balıqçılıq və atçılıqla məşğul olub. Sonrakı minilliklərdə, xüsusilə antik dövrdə yerli alban əhali özünəməxsus tarix, mədəniyyət və ədəbiyyat yaradıb; bu baxımdan Mingəçevirdə tapılan alban yazıları və kitabələr (o cümlədən Sudağılan epitafiyası) böyük əhəmiyyət daşıyır. Ərazidə ilk elmi tədqiqatlar 1871-ci ildə həvəskar arxeoloq F. S. Bayer tərəfindən aparılıb, o, Mingəçeviri dirəklər üzərində qurulmuş şəhər kimi təsvir edib; 1935-ci ildə isə professor Y. A. Paxomovun rəhbərliyi ilə qazıntılara başlanıb və iki qədim yaşayış məskəni ilə müxtəlif qəbir növləri aşkarlanıb.
Wikipedia + 2

Ərazinin sistemli və planlı tədqiqi İkinci Dünya müharibəsindən sonra, burada su-elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar 1946–1953-cü illərdə tarixçi-alim S. M. Qazıyevin rəhbərliyi altında aparılıb və nəticədə daha iki yaşayış yeri ilə dörd böyük qəbiristanlıq aşkarlanıb ki, bu da Cənubi Qafqazın ən iri arxeoloji kompleksi hesab olunur. XVII əsr türk səyyahı Övliya Çələbi &quot;Səyahətnamə&quot;sində Mingəçeviri Kürün sağ sahilində, Boz dağın yaxınlığında yerləşən böyük yaşayış məntəqəsi kimi qeyd edib və burada ipək istehsalı emalatxanaları, sənətkarlıq məhəllələri, mədrəsə və məscidlərin olduğunu bildirib; həmçinin qədim Mingəçevir İpək yolunun aparıcı qollarından biri olaraq Kür çayı vasitəsilə Gürcüstana və oradan Qara dəniz sahillərinə mal daşınmasında mühüm rol oynayıb. Müasir şəhər 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu alıb, 4 fevral 1954-cü ildə isə respublika tabeli şəhər kateqoriyasına keçirilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813205019/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Tarixi abidələri ===
Arxeoloji qazıntılar zamanı bütövlükdə Azərbaycan ərazisində 130-dan çox Yaloylutəpə mədəniyyətinə aid qəbiristanlıq qeydə alınıb və bu tip qəbirlər Mingəçevirdə, Qəbələdə, Xınıslıda, Şamaxıda və digər bölgələrdə aşkar edilib — Mingəçevir bu baxımdan ən əhəmiyyətli arxeoloji məntəqələrdən biridir. Şəhər mərkəzindəki bir sıra tikililərdə, o cümlədən Dram Teatrında və bəzi yaşayış massivlərində, eləcə də Bozdağın ətəklərində yerləşən alman əsirləri qəbiristanlığında bu ərazidə yaşamış almanların memarlıq təsiri hiss olunur.
Şəhərdə &quot;Seher Məscidi&quot;, alman irsini əks etdirən inzibati bina, Mingəçevir Dəmiryol Körpüsü, Mingəçevir Su Anbarı, Mingəçevir Qalereyası, Mingəçevirdəki Alman Qəbiristanlığı, şəhər sahilboyu parkı, Kür çayı üzərində gəmi gəzintisi marşrutu və Böyük Vətən müharibəsi abidəsi kimi ziyarətgahlar mövcuddur. Almaniyadan Azərbaycana gətirilmiş hərbi əsirlərin ölkədə dəfn olunduğu beş qəbiristanlıqdan biri məhz Mingəçevirdədir, bu da şəhərin Böyük Vətən müharibəsi dövrü tarixinin maddi izlərindən sayılır.

== Coğrafiyası və iqlimi ==
Mingəçevir şəhəri Kür çayının üzərində su elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı salınmışdır. 11 noyabr 1948-ci ildə şəhər statusu almışdır. Bakı şəhərindən 323 km məsafədə yerləşir. Bakı-Tbilisi dəmir yolundan 17 km aralıdır. Respublika miqyaslı aeroport 30 km məsafədə Yevlax rayonunda, beynəlxalq miqyaslı aeroport Gəncə şəhərində 80 km və Qəbələ rayonunda 90 km məsafələrdə yerləşir. Coğrafi cəhətdən şəhər respublikanın mərkəzində Kür çayının hər iki sahilində salınmışdır. Mingəçevir su anbarı şəhərin şimal-qərbində 3 km məsafədə yerləşir. Su anbarının həcmi 15,7 milyard kub metr, uzunlugu 70 km, maksimal eni 18 km, su örtüyünün sahəsi 605 km², orta dərinliyi 27 metr (maksimal dərinliyi 83 metr), səviyyə dəyişkənliyi 5-7 metrdir. Su anbarının qarşısını kəsən bəndin uzunluğu 1550 metrdir.
Mingəçevir şəhərinin iqlimi mülayim istidir. Orta temperatur yanvar ayında müsbət 3.9 dərəcə, iyul ayında 27.8 dərəcədir. İllik yağıntı 418 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/13.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193116/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/13.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Əhalisi ==
Şəhərin 01.01.2026-cı il tarixinə daimi əhalisi 103252 nəfərdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/12.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114080413/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/12.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Mədəniyyəti ==

== Təhsil ==
Mingəçevir Dövlət Universiteti (MDU) şəhərin əsas ali təhsil müəssisəsidir. Rektoru — iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şahin Vaqif oğlu Bayramovdur. Sənəddə qeyd olunduğuna görə, universitet &quot;regionlarda yerləşən universitetlərin əhəmiyyətinin artması&quot; trendinə uyğun modernləşmə yolunu davam etdirir və məqsədi paytaxt universitetləri səviyyəsinə yüksəlməkdir.

Elmi-texniki inkişaf: 2022-ci ildə Elm və Təhsil Nazirliyinin qrantı əsasında universitetdə Kiber təhlükəsizlik laboratoriyası açılıb.

Sənaye ilə əməkdaşlıq: MDU &quot;Azərbaycan İES&quot; MMC, &quot;Azmade Group&quot; MMC, &quot;Kapital Bank&quot; ASC və &quot;Atəşgah&quot; Sığorta Şirkəti ASC kimi müəssisələrlə təlim-təcrübə proqramları, elmi konfrans, seminar və infosessiyalar təşkil edir; regionlardakı peşə məktəbləri və liseylərlə də ikitərəfli əlaqələr saxlayır.

Beynəlxalq əlaqələr: Universitetin dünyanın 12 ölkəsindən 22 universiteti ilə real əməkdaşlıq əlaqələri var. 2022-ci ildə MDU Dublində (İrlandiya) keçirilən Beynəlxalq Universitetlər Assosiasiyasının 16-cı Baş Konfransında təmsil olunub və 130 ölkənin 600-dən çox universitetini birləşdirən bu təşkilatın 17 üzvlü İdarə Heyətinə seçilib. 2021-ci ildən etibarən MDU-nun ev sahibliyi ilə beynəlxalq elmi konfransların keçirilməsi ənənə halını alıb.

Qrant uğuru: 2022-ci ildə MDU Azərbaycanda ilk dəfə olaraq region universiteti kimi Avropa Komissiyasının Erasmus+ proqramı çərçivəsində &quot;Azərbaycan ali təhsilində davamlı sahibkarlıq ekosisteminin gücləndirilməsi&quot; (ENGAGE) layihəsinin koordinatoru seçilib.

Qarabağ istiqamətində töhfə: Hazırda MDU-nun 3 məzunu MİQ imtahanlarında yüksək nəticə göstərərək Zəngilan və Füzuli rayonlarında tikilmiş orta təhsil müəssisələrində müəllimlik fəaliyyətinə başlayıb.

Konfrans fəallığı: 2023-cü ildə keçirilən &quot;Heydər Əliyev – 100&quot; respublika elmi konfransına 40 ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisəsindən 210 məqalə və tezis daxil olub, bunlardan 100-dən çoxu məhz MDU əməkdaşları tərəfindən təqdim edilib.

İ.İsmayılovun &quot;Heydər Əliyevin Mingəçevir şəhərinin inkişafında tarixi xidmətləri&quot; adlı yazısı Energetiklər qəsəbəsinin (Azərbaycan DRES yaxınlığında) təhsil infrastrukturu haqqında tarixi məlumat da var: qəsəbədə 3 orta məktəbdə 2000-dən çox şagirdin təhsili ilə təxminən 300 pedaqoji işçi məşğul olub, həmçinin orada tibb texnikumu və orta musiqi məktəbi də fəaliyyət göstərib.
== Səhiyyə ==
Şəhərdə səhiyyə xidmətini &quot;Mingəçevir Şəhər Mərkəzi Xəstəxanası&quot; Publik Hüquqi Şəxsi, iki Ailə Sağlamlıq Mərkəzi və &quot;Tələbə&quot; poliklinikası həyata keçirir; bundan əlavə, şəhərdə uşaq nevroloji sanatoriya, narkoloji dispanser və ruhi-əsəb dispanseri kimi ixtisaslaşmış müəssisələr də fəaliyyət göstərir.

Mart ayının 16-da Mingəçevirdə &quot;Regional Hospital&quot; adlı yeni özəl tibb müəssisəsinin açılışı baş tutub; mərasimdə şəhər İcra Hakimiyyətinin nümayəndəsi İlqar Pirməmmədov iştirak edib. Əməkdar həkim, cərrah Qiyas Mehtiyevin sözlərinə görə, hospitalın məqsədi şəhər əhalisi ilə yanaşı ətraf bölgələrin sakinlərinə də yüksək ixtisaslı tibbi yardım göstərməkdir; hospital Almaniya istehsalı olan avadanlıqlarla təchiz olunub və orada yüksək ixtisaslı həkimlər çalışır.

Mingəçevirin bölgə səhiyyə sistemində rolu qonşu rayonların infrastrukturu ilə də bağlıdır: yenidən qurulan Yevlax Regional Xəstəxanası Yevlax rayonu ilə yanaşı Mingəçevir şəhərinə də tibbi xidmət göstərəcək — bu xəstəxana ümumilikdə 1 şəhər və 9 rayonun (Kürdəmir, Ucar, Ağdaş, Zərdab, Ağdam, Ağcabədi, Bərdə, Tərtər) əhalisinə xidmət edəcək.

Mərkəzi Aran Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəsmi məlumatına görə, şəhərdə Mingəçevir Şəhər Mərkəzi Xəstəxanası ilə yanaşı Rayonlararası Doğum evi də fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;https://xalqqazeti.az/az/sosial-heyat/254731-yevlax-regional-xestexanasi-esasli-yenidenqurmadan&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kurdamir.mct.az/az/view/368/10/Mingecevir |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-15 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614102306/https://kurdamir.mct.az/az/view/368/10/Mingecevir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
{{Yevlax rayonunun yaşayış məntəqələri}}
{{Yevlax rayonu-qaralama}}

[[Kateqoriya:Yevlax rayonunun ləğv olunmuş qəsəbələri]]
[[Kateqoriya:1991-ci ildə ləğv olunan yaşayış məntəqələri]]</text>
      <sha1>jwqq4zk5d44qu0ep65q1fw4ohdoqbg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mübariz Süleymanlı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786695</id>
    <revision>
      <id>9037470</id>
      <parentid>7698523</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7704" sha1="7cwvjdjurgmq94qnd5a66arib1hc1wd" xml:space="preserve">{{Alim
 | adı                  = Mübariz Süleymanlı
 | orijinal adı         = Mübariz Aslan oğlu Süleymanlı
 | digər adları         = 
 | şəkil                = Professor_Mubariz_Suleymanli.jpg
 | şəklin ölçüsü        = 
 | şəklin izahı         = 
 | piktoqram            = 
 | doğum tarixi         = 15.02.1962
 | doğum yeri           = [[SSRİ]], [[Azərbaycan SSR]], [[Sabirabad]]
 | vəfat tarixi         = 
 | vəfat yeri           = 
 | vəfat səbəbi         = 
 | dəfn yeri            = 
 | vətəndaşlığı         = {{USSR}}→&lt;br&gt;{{AZE}}
 | milliyyəti           = [[azərbaycanlı]]
 | həyat yoldaşı        = 
 | uşağı                = 
 | atası                = 
 | anası                = 
 | elm sahəsi           = [[Kulturologiya]]
 | elmi dərəcəsi        = fəlsəfə elmləri doktoru
 | elmi adı             = [[professor]]
 | iş yeri              = 
 | alma-mater           = 
 | təhsili              = [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]
 | elmi rəhbəri         = 
 | tanınmış yetirmələri = 
 | tanınır              = [[Kulturoloq]]
 | mühüm layihələri     = 
 | üzvlüyü              = 
 | mükafatları          =
 | imzası               = 
 | saytı                = 
 | vikianbar            = 
}}

'''Mübariz Aslan oğlu Süleymanlı''' ({{DVTY}}) — Azərbaycanlı alim, fəlsəfə [[Elmlər doktoru|elmləri doktoru]], [[professor]], Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin &quot;Sosial-mədəni fəaliyyət&quot; kafedrasının müdiri, [[Ali Attestasiya Komissiyası (Azərbaycan)|AAK-ın]] qeydiyyatında olan &quot;Simurq&quot; kulturoloji jurnalın baş redaktor müavini.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=https://reyting.az/karusel/89984-alim-dusuncesinin-isiginda.html |title=Alim düşüncəsinin işığında |access-date=2023-02-15 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801060902/https://reyting.az/karusel/89984-alim-dusuncesinin-isiginda.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Prof. Dr. Mübariz SÜLEYMANLI |url=http://ankaenstitusu.com/team_members/prof-dr-mubariz-suleymanli/ |access-date=2023-02-15 |archive-date=2019-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829032648/http://ankaenstitusu.com/team_members/prof-dr-mubariz-suleymanli/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aak.gov.az/upload/dissertasion/fels/fels_d_sma_30_05_14.pdf |title=XX əsrin əvəllərində Azərbaycan kulturoloji fikri: Fəlsəfə üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyanın AVTOREFERATI |access-date=2023-02-15 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801060904/https://aak.gov.az/upload/dissertasion/fels/fels_d_sma_30_05_14.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Mübariz Aslan oğlu Süleymanlı 15 fevral 1962-ci ildə Azərbaycanın [[Sabirabad]] rayonunun Qəzli kəndində dünyaya göz açmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

13 dekabr 2023-cü ildə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin 100 illiyi münasibətilə [[&quot;Tərəqqi&quot; medalı]] ilə təltif edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/62525 |title=Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2023-12-13 |archive-date=2023-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213181545/https://president.az/az/articles/view/62525 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təhsili ==
İbtidai təhsilə 1969-cu ildə başlamış, 1977-ci ildə [[Qəzli (Sabirabad)|Qəzli kənd]] səkkizillik, 1979-cu ildə [[Quruzma|Quruzma kənd]] tam orta məktəbini bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1985-ci ildə Bakı Mədəni-Maarif məktəbini, 1989-cu ildə isə [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti|Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin]] &quot;Mədəni-maarif&quot; fakültəsini fərqlənmə diplomları ilə başa vurmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Elmi və pedaqoji fəaliyyəti ==
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetində 1989-cu ildə laborant kimi başlayan Mübariz Süleymanlı, sonralar müəllim, baş müəllim, dosent və professor vəzifələrinə qədər ucalıb. Hazırda universitetin &quot;Sosial-mədəni fəaliyyət&quot; kafedrasına rəhbərlik edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

O, 2000-ci ildə &quot;M. Ə. Rəsulzadə və Azərbaycan mədəniyyəti&quot; mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək sənətşünaslıq ixtisası üzrə elmi dərəcə almışdır.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

M. Süleymanlı 2001-ci ildən 2009-cu ilə qədər təsisçisi olduğu və AAK-ın qeydiyyatına saldırdığı &quot;Mədəniyyət dünyası&quot; jurnalının baş redaktoru olub. Hazırda AAK-ın qeydiyyatında olan &quot;Simurq&quot; kulturoloji jurnalın baş redaktor müavinidir. &quot;Simurq&quot; Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyası idarə heyətinin üzvü və Kulturoloqlar Cəmiyyətinin sədr müavinidir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2014-cü ildə isə &quot;XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan kulturoloji fikri&quot; mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

O, 2003-cü ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 2016-cı ildən isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında AAK-ın &quot;Fəlsəfə, psixologiya və sosiologiya elmləri üzrə ekspert şurası&quot;nın üzvüdür.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

M. Süleymanlı 5 monoqrafiyanın, 5 dərsliyin, 3 metodik vəsaitin, 10-dan çox tədris proqramının və 100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kulturoloji irsin tədqiqi problemləri: Monoqrafiya |url=http://anl.az/el/Kitab/2014/Azf-279294.pdf |access-date=2023-02-15 |archive-date=2016-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506200459/http://anl.az/el/Kitab/2014/Azf-279294.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ŞUŞANIN MƏDƏNİ İRSİ: PROBLEMLƏR VƏ PERSPEKTİVLƏR&quot; ADLI DƏYİRMİ MASA |url=https://www.admiu.edu.az/news2022.php?go=70 |access-date=2023-02-15 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707213701/http://www.admiu.edu.az/news2022.php?go=70 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADMİU-DA &quot;TOLERANTLIQ MULTİKULTURALİZMIN TƏMƏLİDİR&quot; MÖVZUSUNDA ELMI SEMİNAR KEÇİRİLİB |url=https://www.admiu.edu.az/az.php?go=115 |access-date=2023-02-15 |archive-date=2016-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117215026/http://www.admiu.edu.az/az.php?go=115 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ek.anl.az/search/query?term_1=M%C3%BCbariz+S%C3%BCleymanl%C4%B1&amp;theme=e-kataloq Azərbaycan Milli Kitabxanasının Elektron kataloqunda professor Mübariz Süleymanlının elmi əsərlərinin siyahısı]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Alimin məhsuldar elmi fəaliyyətinin nəticəsi olan &quot;Əhməd Ağaoğlunun ilk elmi əsəri: Şiə dinində məzdəki inancları&quot;, &quot;Əhməd Ağaoğlunun &quot;İslama görə və islamiyyətdə qadın&quot; əsərinə elmi-tənqidi yanaşmalar&quot;, &quot;Azərbaycan kulturoloji fikir tarixindən (XX əsrin əvvəlləri)&quot; və &quot;Kulturoloji irsin tədqiqi problemləri (XX əsrin əvvəllərinin mənbələri əsasında)&quot; monoqrafiyaları oxucular və mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər]]
[[Kateqoriya:Sabirabadda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunları]]</text>
      <sha1>7cwvjdjurgmq94qnd5a66arib1hc1wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ümmü Gülsüm binti Əli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788106</id>
    <revision>
      <id>9037235</id>
      <parentid>8652461</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="hshsgywripaslbvc5cxhhflmi45bq18" xml:space="preserve">{{Şəxs|orijinal adı={{Dil-ar|أمّ كلثوم بنت علي}}|şəkil=AmKulthum bint Ali.png}}
'''Ümmü Gülsüm bint Əli''' ({{Dil-ar|أمّ كلثوم بنت علي}}; {{DVTY}}) — [[Məhəmməd]] peyğəmbərin nəvəsi, [[Əli]] və [[Fatimə]]nin qızı. [[Sünnilər|Sünni]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Şirazi |first=Əbu İshaq |title=əl-Mühəzzəb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ən-Nəvəvi |title=Təhzib əl-Əsma |language=ərəb}}&lt;/ref&gt; və [[şiələr|şiə]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Təbərsi |title=İləm əl-vəra, 1/389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Muhsin |first=Şeyx Əli |title=Lillahi və-lil-Həqiqə |pages=141-142}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Məzandarini |first=Məhəmməd İsmayıl |title=ər-Risail-əl-İtiqadiyyə, 1, 400}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Məzandarani |first=İbn Şəhr |title=əl-Mənaqib, 3/89}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=əl-Qummi |title=Tənzibul Əhkam, cild 9 |pages=362-363}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayətullah Xoyinin saytı |url=https://www.al-khoei.us/fatawa2/?id=9 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301072225/https://al-khoei.us/fatawa2/?id=9 |archive-date=2024-03-01 |access-date=2025-01-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Küleyni |title=Kafi, siqa şeyx Süleymanın Cəfəri Sadiqdən rəvayət etdiyi hədis}}&lt;/ref&gt; mənbələrinə görə o, [[Ömər ibn Xəttab]]ın həyat yoldaşıdır.

== Həyat ==
627-ci ildə anadan olub. Əlinin Ümmü Gülsüm adlı iki qızının böyüyüdür. Onun Ömərlə evliliyi sünni mənbələrində qeyd edilsə də, şiə mənbələri arasında mübahisəlidir. Şiə mənbələrində bu barədə müxtəlif fikrilər vardır.

Sünni mənbələrinə görə, xəlifə Ömər Məhəmməd peyğəmbərlə qohumluğunu gücləndirmək üçün Ümmü Gülsümlə evlənmək istədiyini Əliyə bəyan edir. Əli isə qızının həddi-büluğa çatmadığı və qardaşı [[Cəfər ibn Əbu Talib]]in oğlu ilə evləndirmək istədiyi üçün bu tələbə etiraz edir. Lakin Ömərin təkidi ilə Əli razı olur. 638-ci ilin son aylarında Ümmü Gülsüm Ömərlə evlənir. Onların bu evlilikdən Zeyd və Ruqiyyə adlı iki övladı dünyaya gəlir. Oğlu Zeyd anası ilə eyni gündə vəfat etmiş, qızı Ruqiyyə isə İbrahim ibn Nueym ən-Nəhhamla evlənmişdir.&lt;ref&gt;Mus‘ab b. Abdullah ez-Zübeyrî, Nesebü Kureyş (nşr. E. Lévi-Provençal), Kahire 1982, s. 349&lt;/ref&gt;

Xəlifənin zövcəsi kimi [[Bizans imperiyası|Bizans]] kraliçasına hədiyyələr göndərmişdir. Ömərin vəfatından sonra əmisi Cəfər ibn Əbu Talibin oğulları ilə evlənir. İkinci evliliyini Avn ilə, onun ölümündən sonra digər qardaşı Məhəmmədlə, onun ölümündən sonra isə Abdullahla evlənmişdir. Cənazə namazını ögey oğlu [[Abdullah ibn Ömər ibn Xəttab]] qıldırmışdır.&lt;ref&gt;Huriye Martı, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 42, sayfa: 323–324&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Əlinin övladları]]
[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]</text>
      <sha1>hshsgywripaslbvc5cxhhflmi45bq18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mişa Anastasieviç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791530</id>
    <revision>
      <id>9037297</id>
      <parentid>8249985</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T02:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="jdzwo1eip40kigr09437dv44mcp6reo" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı           = 
 |orijinal adı  = {{lang-sr|Миша Анастасијевић}}
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = Mişa Anastasiyeviçin büstü
 |vəzifə        = Serbiya Milli Assambleyasının sədri
 |bayraq        = 
 |başlanğıc     = 1
 |son           = 
 |əvvəlki       = Post yaradılmışdır
 |sonrakı       = Zivko Karabiberovik
 |doğum tarixi  = 
 |doğum yeri    = 
 |vəfat tarixi  = 
 |vəfat yeri    = 
 |atası         = 
 |anası         = 
 |həyat yoldaşı = 
 |uşağı         = 
 |imzası        = 
 |vikianbar        = 
}}

''' Mişa Anastasieviç ''' ({{lang-sr|Миша Анастасијевић}};{{DVTY}}) — Serb taciri, vətənpərvər və xeyriyyəçi, 19-cu əsrdə Serbiyanın ən zəngin insanlarından biri, siyasətçi. O, eyni zamanda Dunay Kapitanı idi və Şahzadə Miloşdan əhəmiyyətli faydalar əldə etdi. Anastasijević Serbiyada ilk ictimai xeyirxah və Belqrad burjuaziyası üçün müxtəlif topların təşkilatçısı idi. O, həm də xeyriyyəçi idi.

== Bioqrafiya ==

Poreç şəhərində anadan olub. Atası Anastas torpaq sahibi və kiçik tacir, anası Ruja isə evdar qadın idi.&lt;ref name=&quot;Novosti&quot;&gt;{{cite web |last1=Delić |first1=Drago |title=KAPIAN MİŞA ANASTASIJEVİÇ KİMDİR: Duz kralı Dunay çayında böyüdü |url=https://www.novosti.rs/vesti/feljton/906315/kapetan-misa-anastasijevic-kralj-soli-rastao-pored-dunava |website=Novosti.rs |date=1 August 2020 |access-date=28 March 2023 |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328195929/https://www.novosti.rs/vesti/feljton/906315/kapetan-misa-anastasijevic-kralj-soli-rastao-pored-dunava |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  Atasının ölümündən sonra ona ögey anası baxıb. Onunla birlikdə Birinci Serb üsyanı və &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.novosti.rs/drustvo/feljton/906315/kapetan-misa-anastasijevic-kralj-soli-rastao-pored-dunava|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-06-15|archive-date=2025-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421144727/https://www.novosti.rs/drustvo/feljton/906315/kapetan-misa-anastasijevic-kralj-soli-rastao-pored-dunava|url-status=live}}&lt;/ref&gt;Serb İnqilabı zamanı iki dəfə Avstriyaya qaçdı. 11 yaşında oxuyub yaza bildiyi üçün doğma şəhərində müəllim olub. O, Miloş Obrenoviçin iş ortağı olub.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Beograd - Captain Misa's Building |url=https://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/captain.html |website=web.mit.edu |url-status= }}&lt;/ref&gt; 30 yaşında kapitan rütbəsi aldı. Tezliklə onun şirkəti Wallachia və Moldaviyadan duz ixracına nəzarət edir. Burada 10.000 işçi çalışır və 80 gəmidən ibarət donanma var. Bir çox yazıçıya &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.batakovic.com/en/full-story/21/2012/02/22/belgrade-in-the-19th-century_-a-historical-survey.html|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2025-06-15|archive-date=2016-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109151106/http://www.batakovic.com/en/full-story/21/2012/02/22/belgrade-in-the-19th-century_-a-historical-survey.html|url-status=}}&lt;/ref&gt;kitablarını çap etdirməyə kömək etdi. Valaxiyadakı evində tələbələrin pulsuz oxuduğu bir məktəb qurdu və maliyyələşdirdi. O, Belqradda bir çox binaların tikintisini maliyyələşdirib. İşgüzar bacarıqları ona “Dunay şahzadəsi” ləqəbini qazandırıb.&lt;ref name=&quot;MIT&quot;&gt;{{cite web |title=Beograd - Captain Misa's Building |url=http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/captain.html |website=web.mit.edu |access-date=2023-03-28 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204105518/http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/captain.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bataković 2005&quot;&gt;{{cite book |last1=Bataković |first1=Dušan |title=Serb tarixi |date=2005 |publisher=L'Age D'Homme |isbn=978-2-82511-958-7 |page=166 |url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC&amp;pg=PP166 |access-date=2023-03-28 |archive-date=2023-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729052939/https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC&amp;pg=PP166 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>jdzwo1eip40kigr09437dv44mcp6reo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mirqasım Çeşmazər</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795377</id>
    <revision>
      <id>9037208</id>
      <parentid>8770942</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20903" sha1="8znx4ci7ttkowtwwv80nkoqk95pa8bk" xml:space="preserve">{{Şəxs
 |adı              = Mirqasım Çeşmazər
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = Mirqasım Çeşmazər.png
 |şəklin ölçüsü    = 200
 |şəklin izahı     = 
 |digər adı        = 
 |ləqəbi           = 
 |doğum tarixi     = 1920
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 2000
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |dəfn tarixi      = 
 |vətəndaşlığı     = 
 |milliyyəti       = 
 |dini             = 
 |ixtisası         = 
 |təhsili          = 
 |fəaliyyəti       = 
 |fəaliyyət illəri = 
 |elmi dərəcəsi    = 
 |elmi adı         = 
 |partiyası        = [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]]
 |tanınır          = 
 |mükafatları      = {{&quot;Səttarxan&quot; ordeni}} {{&quot;21 Azər&quot; medalı|1946}}
 |imzası           = 
 |imzanın ölçüsü   = 
 |imzanın izahı    = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Mirqasım Çeşmazər'''({{DVTY}}) ― 1954–1959-cu illərdə [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]]nin sədri, alim.{{Bax|#Həyatı|1}}

[[Azərbaycan Milli Hökuməti]] dövründə Təbriz fədai dəstələrinin komendantı, [[Seyid Cəfər Pişəvəri|Mir Cəfər Pişəvəri]]nin köməkçisi, Azərbaycan Radio komitəsinin sədri olub.{{Bax|#Həyatı|1}}

== Həyatı ==
Mirqasım Mikayıl oğlu Çeşmazər 1920-ci ildə anadan olub.{{sfn|Atabaki|2000|p=124}} 1938-ci ildə [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR]]-dən [[İran]]a deportasiya olunub.{{sfn|Balayev|2018|p=12}}

1944-cü ildə yaradılmış [[İran Tudə Partiyası|Tudə partiyası]]nın Təbriz Komitəsinin üzvü olub.{{sfn|Həsənli|2006|p=48}} [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi]]nin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.{{sfn|Çeşmazər|1986|p=89}}{{sfn|Həsənli|2023|p=103}} 1945-ci il noyabrın 20-də [[Təbriz Ərk teatrı|Təbriz Ərk teatrının]] binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb.{{sfn|Atabaki|2000|p=113}}{{sfn|Həsənli|1998|p=269}}{{sfn|Pişəvəri|2005|p=255}} Mirqasım Çeşmazər də bu konqresdə nümayəndə kimi iştirak edib.{{sfn|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I|2022|p=541}} 1945-ci il dekabrın 10-dan 1946-cı il yanvarın 15-ə qədər Təbriz fədai dəstələrinin komendantı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aze.adfmk.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/arxivd%C9%99n-tan%C4%B1lan-21-az%C9%99r--medal%C4%B1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200208175417/http://aze.adfmk.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/arxivd%C9%99n-tan%C4%B1lan-21-az%C9%99r--medal%C4%B1|archivedate=2020-02-08|title=Arxivdən tanılan “ 21 Azər” medalı|author=Tariyel Ümid|date=2018-12-11|publisher=aze.adfmk.com|accessdate=2023-05-02|language=az}}&lt;/ref&gt;, 1946-cı ilin yanvar ayından iyun ayına qədər [[Seyid Cəfər Pişəvəri|Mir Cəfər Pişəvəri]]nin köməkçisi olub.{{sfn|Bayramzadə|2015|p=70}} 1946-cı il aprelin 26-da Azərbaycan Radio komitəsinin nəzdində açılmış Təbriz radiosunun sədri olub.{{sfn|Həsənli|2006|p=252}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.baki-xeber.com/medeniyyet/165151.html 
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502121712/https://www.baki-xeber.com/medeniyyet/165151.html|archivedate=2023-04-18|title=Təbriz radiosu - Cənubi Azərbaycan mədəniyyət tarixinin incisi...|author=İradə Sarıyeva|date=2023-04-18|publisher=baki-xeber.com|accessdate=2023-05-02|language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hüseynov |first=Rafael |date=2024-01-24 |title=O səs yenə yüksələcək - Rafael Hüseynov yazır |url=https://525.az/news/250255-o-ses-yene-yukselecek--rafael-huseynov-yazir |access-date=2024-01-21 |website=525-ci qəzet}}&lt;/ref&gt; 1946-cı il sentyabrın 3-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaradılmasının birinci ildönümündə, milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün [[&quot;Səttarxan&quot; ordeni]] ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/noyabr/727857.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502123658/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2020/noyabr/727857.htm|archivedate=2023-05-02|title=“Azərbaycan”  qəzetinin səhifələrində / 54-cü yazı|date=2020-11-12|publisher=[[Xalq Cəbhəsi (qəzet)|Xalq Cəbhəsi qəzeti]]|accessdate=2023-05-02|language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Bayramzadə|2015|p=106}}

1946-cı il dekabrın 5-də [[Miyanə]] istiqamətində hücum edən şah qoşunları [[Qulam Yəhya|Qulam Yəhyanın]] rəhbərlik etdiyi fədailər tərəfindən dayandırıldı.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rəhmanifər |first=Məhəmməd |date=2015-01-04 |title=Güney Azərbaycanda Milli Hökumətin süqutundan sonra nələr yaşandı? |url=https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104092154/https://apa.az/guney-azerbaycan/guney-azerbaycanda-milli-hokumetin-suqutundan-sonra-neler-yasandi-arasdirma-883307 |archive-date=2025-01-04 |access-date=2025-02-06 |website=Apa.az |language=az}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2006|p=437}} Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün [[Azərbaycan Milli Hökuməti|Milli Hökumətə]] müraciətlər edirdilər.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}} Bundan sonra [[Seyid Cəfər Pişəvəri|Mir Cəfər Pişəvərinin]] rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi quruldu.{{sfn|Rəhimli|2009|p=106}}{{sfn|Hasanli|2006|p=366}} Komitənin ilk işi [[Təbriz|Təbrizdə]] hərbi vəziyyət elan edib, &quot;Babək&quot; adlı könüllü dəstələr qurmaq oldu.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}{{sfn|Atabaki|2000|p=172}}{{sfn|Sultanlı|2010|p=83}} Könüllü dəstələrə ilk etapda 600 nəfər üzv oldu.{{sfn|Hasanli|2006|p=366}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=143}} Bundan sonra Mir Cəfər Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün [[SSRİ|Sovet İttifaqına]] müraciət etdi.{{sfn|Həsənli|2006|p=438}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=514144&amp;pno=213 |title=Pişəvəri S.C. Məqalə və çıxışlarından seçmələr (Təbriz 1945-1946-cı illər) |publisher=Nurlar nəşriyyatı |year=2016 |isbn=9789952504444 |location=[[Bakı]] |pages=415 |language=az |access-date=2025-08-30 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423203214/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=514144&amp;pno=213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakin bu istəyi cavabsız qaldı.{{sfn|Həsənli|2006|p=441}}

1946-cı il dekabrın 11-də [[Azərbaycan Milli Məclisi (İran)|Azərbaycan Əyalət Əncüməni]] qan tökülməsinin qarşısını almaq məqsədilə Qızılbaş Xalq Qoşunlarına və fədai qüvvələrinə şah qoşunlarına qarşı müqavimət göstərməmək və döyüş meydanlarını tərk etmək haqqında qərar verdi.{{sfn|Rossow|1956|p=30}}{{sfn|Rəhimli|2003|p=149}}{{sfn|Hasanli|2006|p=370}} Elə həmin gündən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən &quot;İran vətənpərvərləri&quot; adlandırılırdılar.{{sfn|Balayev|2018|p=36}} Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}{{sfn|Balayev|2018|p=36}} [[Təbriz]] və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar.{{sfn|Hasanli|2006|p=373}}&lt;ref name=&quot;:22222&quot;&gt;{{Cite book |last=Duqlas |first=Vilyam |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=223661&amp;pno=33 |title=Strange lands and friendly people |publisher=Harper &amp; Brothers Publishers |year=1951 |location=[[Nyu-York]] |pages=45 |language=en |access-date=2025-08-30 |archive-date=2025-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331073324/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=223661&amp;pno=33 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Azərbaycan Milli Hökuməti]] süqut etdi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lenczowski |first=George |url=https://ideas.repec.org/a/sae/anname/v401y1972i1p45-55.html |title=United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959 |publisher=Annals of the American Academy of Political and Social Science |year=1972 |volume=401 |pages=49 |language=en |doi=10.1177/000271627240100106 |issn=0002-7162 |access-date=2025-08-30 |archive-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312070608/https://ideas.repec.org/a/sae/anname/v401y1972i1p45-55.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Həsənli|2006|p=445}} 1946-cı il dekabrın 14-də [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] və [[Böyük Britaniya]] tərəfindən dəstəklənən [[İran]] ordusu [[Təbriz|Təbrizə]] daxil oldu.{{sfn|Həsənli|2006|p=448}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McEvoy |first=Joanne |url=https://archive.org/details/powersharinginde0000unse |title=Power Sharing in Deeply Divided Places |last2=O'Leary |first2=Brendan |date=2013 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812245011 |location=Filadelfiya |pages=[https://archive.org/details/powersharinginde0000unse/page/n200 191]}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi.&lt;ref name=&quot;:22222&quot; /&gt;{{sfn|Həsənli|2006|p=448}} Minlərlə insan həbs olundu, sürgün edildi.{{sfn|Hasanli|2006|p=375}} Baş verən qırğınlarda [[Azərbaycan Demokrat Firqəsi|ADF]] üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən [[Əli Fitrət]], [[Sədi Yüzbəndi]], [[Cəfər Kaşif]] və [[Məhəmmədbağır Niknam]] qətlə yetirildilər.{{sfn|Balayev|2018|p=137}}{{sfn|Əmirov|2000|p=51}}{{sfn|Əliqızı|2001|p=24}}

Milli Hökumət dağıldıqdan sonra bir müddət Təbrizdə gizli yaşayıb. Bir neçə ay sonra Bakıya mühacirət edib.{{sfn|Haşimi|2002|p=108}} Burada &quot;Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaranması və fəaliyyəti&quot; mövzusunda elmi işi müdafiə edərək tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutu]]nda &quot;Cənubi Azərbaycan tarixi&quot; şöbəsində elmi fəaliyyətlə məşğul olub&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azerbaycan-ruznamesi.org/2020/12/20/mirqasim-cesmaz%C9%99r-100-yaxud-74-il-%C9%99vv%C9%99l-s%C9%99sl%C9%99n%C9%99n-danisir-t%C9%99briz-muraci%C9%99ti/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207015459/https://azerbaycan-ruznamesi.org/2020/12/20/mirqasim-cesmaz%C9%99r-100-yaxud-74-il-%C9%99vv%C9%99l-s%C9%99sl%C9%99n%C9%99n-danisir-t%C9%99briz-muraci%C9%99ti/|archivedate =2023-02-07|title=Mirqasım Çeşmazər-100: Yaxud 74 il əvvəl səslənən &quot;Danışır Təbriz&quot; müraciəti|publisher=azerbaycan-ruznamesi.org|accessdate=2023-05-02|language=az}}&lt;/ref&gt;.

Mirqasım Çeşmazər 1954-cü ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin konfransında seçkilər yolu ilə firqənin sədri seçilib&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aze.adfmk.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/blog-post-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818230420/http://aze.adfmk.com/entries/daxili-x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/blog-post-26|archivedate=2022-08-18|title=Azərbaycanın Demokrat Firqəsi (Bitməmiş Azadlıq Layihəsi) on ikinci hissə|author=Məhəmmədhüseyn Yəhyai|date=2021-07-20|publisher=aze.adfmk.com|accessdate=2023-05-02|language=az}}&lt;/ref&gt;. 1954-cü ildən 1959-cu ilə qədər Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri olub&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://azerbaycan-ruznamesi.org/2021/09/03/az%C9%99rbaycan-demokrat-firq%C9%99sinin-s%C9%99drl%C9%99ri/|title=Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədrləri|publisher=azerbaycan-ruznamesi.org|accessdate=2023-05-02|language=az|archive-date=2023-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505023830/https://azerbaycan-ruznamesi.org/2021/09/03/az%C9%99rbaycan-demokrat-firq%C9%99sinin-s%C9%99drl%C9%99ri/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 1986-cı ildə, Bakıda &quot;Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaranması və fəaliyyəti&quot; adlı monoqrafiyasını çap etdirib.{{sfn|Həsənli|2024|p=12}} 1988-ci ildə başlamış [[Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)|Meydan hərəkatı]]nın iştirakçısı olub.

2000-ci ildə dünyasını dəyişib.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |last=Atabaki |first=Touraj |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.257 |title=Azerbaijan: Ethnicity and the Struggle for Power in Iran |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=9781860645549 |location=[[London]] |page=288 |language=en |ref={{SfnRef|Atabaki|2000}} |author-link=Turəc Atabəki |access-date=2025-03-13 |archive-date=2025-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319084233/https://www.jstor.org/stable/10.2979/jottturstuass.1.1-2.257 |url-status=live }}
* {{Cite book |url=https://ebooks.az/az/book/chtilmu |title=&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I. Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin orqanı: 1945-1946-cı illər, Təbriz. |publisher=Elm nəşriyyatı |year=2022 |isbn=978-9952-556-47-6 |volume=I |location=[[Bakı]] |page=928 |language=az |ref={{SfnRef|&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti I|2022}} |access-date=2025-05-08 |archive-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514053010/https://ebooks.az/az/book/chtilmu |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Balayev |first=Xaqan |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=605320&amp;pno=70 |title=Azərbaycanın sosial-siyasi həyatında cənublu mühacirlərin iştirakı (1947-1991) |publisher=Elm və təhsil nəşriyyatı |year=2018 |isbn=978-9952-37-091-1 |location=[[Bakı]] |page=198 |language=az |ref={{SfnRef|Balayev|2018}} |access-date=2024-12-29 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223212353/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=605320&amp;pno=70 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Bayramzadə |first=Səməd |url=http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |title=&quot;21 Azər – 70&quot; fotoalbom (şərhlərlə) |publisher=“Araz” nəşriyyatı |year=2015 |isbn=9789952828535 |location=[[Bakı]] |page=185 |language=az |ref={{SfnRef|Bayramzadə|2015}} |access-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309080413/http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/321245743.pdf |archive-date=2022-03-09 }}
* {{Cite book |last=Çeşmazər |first=Mirqasım |url=http://www.achiq.info/m.hukumet/adfchL.pdf |title=Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaranması və fəaliyyəti |publisher=Elm nəşriyyatı |year=1986 |location=[[Bakı]] |page=121 |language=az |ref={{SfnRef|Çeşmazər|1986}} |author-link=Mirqasım Çeşmazər |access-date=2024-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502083542/http://www.achiq.info/m.hukumet/adfchL.pdf |archive-date=2023-05-02 |url-status=unfit }}
* {{Cite book |last=Əliqızı |first=Almaz |url=http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |title=Azadlıq və istiqlal poeziyası |publisher=Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatı |year=2001 |isbn=9789952817607 |location=[[Bakı]] |page=160 |language=az |ref={{SfnRef|Əliqızı|2001}} |author-link=Almaz Məmmədova |access-date=2025-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128110634/http://elibrary.bsu.edu.az/files/books_aysel/N_233.pdf |archive-date=2025-01-28 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Əmirov |first=Sabir |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=13402&amp;pno=1 |title=Cənubi Azərbaycan milli-demokratik ədəbiyyatı (1941-1990) |publisher=[[Elm (nəşriyyat, SSRİ)|Elm nəşriyyatı]] |year=2000 |isbn=5806612600 |location=[[Bakı]] |page=257 |language=az |ref={{SfnRef|Əmirov|2000}} |author-link=Sabir Nəbioğlu |access-date=2025-08-30 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222114506/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=13402&amp;pno=1 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Hasanli |first=Jamil |url=https://archive.org/details/atdawnofcoldwars0000hasa |title=At the Dawn of the Cold War: The Soviet-American Crisis over Iranian Azerbaijan, 1941–1946 |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers |year=2006 |isbn=978-0742540552 |location=Lanham |page=[https://archive.org/details/atdawnofcoldwars0000hasa/page/n433 416] |language=az |ref={{SfnRef|Hasanli|2006}} |author-link=Cəmil Həsənli }}
* {{Cite book |last=Haşimi |first=Əbülfəz |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=4213&amp;pno=2 |title=Mübarizələrdə keçən ömür |publisher=Maarif nəşriyyatı |year=2002 |isbn=9789952370911 |location=[[Bakı]] |page=136 |language=az |ref={{SfnRef|Haşimi|2002}} }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=https://www.kitabxana.net/files/books/file/1268836078.pdf |title=Güney Azərbaycan:Tehran - Bakı - Moskva arasında |publisher=Diplomat nəşriyyatı |year=1998 |location=[[Bakı]] |page=324 |language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|1998}} |author-link=Cəmil Həsənli |access-date=2024-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204183606/https://www.kitabxana.net/files/books/file/1268836078.pdf |archive-date=2024-12-04 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |title=СССР-Иран: Азербайджанский кризис и начало холодной войны: 1941-1946 гг. |publisher=Герои Отечества |year=2006 |isbn=5910170120 |location=[[Moskva]] |page=560 |language=ru |ref={{SfnRef|Həsənli|2006}} |author-link=Cəmil Həsənli |access-date=2024-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221044555/http://www.anl.az/el_ru/q/qc_sssr-iran.pdf |archive-date=2024-12-21 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |url=https://ek.anl.az/lib/item?id=chamo:851748&amp;fromLocationLink=false&amp;theme=e-kataloq |title=Güney Azərbaycan: Tarixin yol ayrıcında (1939–1945) |publisher=Qanun nəşriyyatı |year=2023 |isbn=9789952385717 |location=[[Bakı]] |page=496 |language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2023}} |author-link=Cəmil Həsənli |url-status= }}
* {{Cite book |last=Həsənli |first=Cəmil |title=Təbriz - 1946-cı il: Milli Hökumətin zəfər və faciəsi |publisher=Qanun nəşriyyatı |year=2024 |location=[[Bakı]] |page=600 |language=az |ref={{SfnRef|Həsənli|2024}} |author-link=Cəmil Həsənli}}
* {{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=2100&amp;pno=1 |title=Güney Azərbaycan milli-demokratik hərəkat (1941-1946) |publisher=Meqa nəşriyyatı |year=2003 |location=[[Bakı]] |page=207 |language=az |ref={{SfnRef|Rəhimli|2003}} |access-date=2024-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217072732/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=2100&amp;pno=1 |archive-date=2024-12-17 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Rəhimli |first=Əkrəm |url=https://ebooks.az/az/book/5cu7qETZ |title=Mübarizə burulğanlarında keçən ömür: Seyid Cəfər Pişəvəri |publisher=Nurlar NPM |year=2009 |isbn=9789952450064 |location=[[Bakı]] |page=400 |language=az |ref={{SfnRef|Rəhimli|2009}} |access-date=2025-10-01 |archive-date=2025-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714212638/https://ebooks.az/az/book/5cu7qETZ |url-status=live }}
* {{Cite journal |last=Rossow |first=Robert |year=1956 |title=The Battle of Azerbaijan, 1946 |url=https://www.jstor.org/stable/4322770 |journal=Middle East Journal |language=en |volume=X |issue=1 |pages=17–32 |jstor=4322770 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204090408/https://www.jstor.org/stable/4322770 |archive-date=4 February 2022 |ref={{SfnRef|Rossow|1956}} }}
* {{Cite book |last=Pişəvəri |first=Seyid Cəfər |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=6416&amp;pno=2 |title=Xatirələr (1941-1945) |publisher=Azərbaycan Demokrat Firqəsinin nəşri |year=2005 |location=[[Bakı]] |page=394 |language=az |ref={{SfnRef|Pişəvəri|2005}} |author-link=Seyid Cəfər Pişəvəri |access-date=2025-08-30 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225023605/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=6416&amp;pno=2 |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Sultanlı |first=Vaqif |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000221950 |title=Güney Azərbaycan tarixi siyasi və kulturoloji müstəvidə (məqalələr toplusu) |publisher=Azərnəşr |year=2010 |location=[[Bakı]] |page=172 |language=az |ref={{SfnRef|Sultanlı|2010}} |author-link=Vaqif Sultanlı }}
{{refend}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://ebooks.az/az/book/mzvobua Mirqasım Çeşmazər — Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaranması və fəaliyyəti / Bakı, 1986-cı il.]
{{Azərbaycan Milli Hökuməti}}
{{Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədrləri}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan siyasətçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan inqilabçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Səttarxan&quot; ordeni ilə təltif olunanlar]]
[[Kateqoriya:Tudə partiyasının üzvləri]]</text>
      <sha1>8znx4ci7ttkowtwwv80nkoqk95pa8bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Montezuma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>833334</id>
    <revision>
      <id>9037057</id>
      <parentid>8942339</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="dcedlaa9p4ceijvnja1tnoq8lyjrfcq" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}
'''II Montezuma''' yada '''II Moktezuma''' ({{DVTY}}) — 1502-dən 1520-ci ilə qədər Tenoçtitlanı idarə edən [[Astek İmperiyası|Astek]] kralı.

Astek İmperatoru II Montezuma, Meksikanın indiki paytaxtı Tenoçtitlandan idarə olunan Aztek İmperiyasının ən tanınmış və nüfuzlu hökmdarlarından biri idi. Montezuma həyatı və rəhbərliyi Astek sivilizasiyasının zirvəsində güclü və qarışıq bir dövrdə mühüm rol oynadı.

Montezuma 1466-cı ildə Tenoçtitlanda, Astek hökmdarlarının xidmətində olan yüksək rütbəli zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında hərbi təlim keçmiş, hakimiyyətinə qədər müxtəlif müharibələrdə və diplomatik missiyalarda təcrübə toplamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures: The Civilizations of Mexico and Central America.|url=https://books.google.az/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=tokYAAAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=|access-date=2024-02-10|p=12|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209101826/https://books.google.az/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=tokYAAAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Montezumanın taxta çıxması 1502-ci ildə baş verdi və onun hakimiyyəti dövründə o, Astek İmperiyasının zirvəsinə çatdı. Onun rəhbərliyi altında imperiya genişləndi, iqtisadiyyat çiçəkləndi və kültür fəaliyyətləri gücləndi. Montezuma öz dövrünün ən güclü hökmdarlarından biri kimi hörmət edilirdi və qonşu xalqlar arasında böyük hörmətə malik idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control.|url=https://books.google.az/books/about/Aztec_Warfare.html?id=7M1o9g8MARgC&amp;redir_esc=y|access-date=2024-02-10|p=56}}&lt;/ref&gt;

Bununla belə, Montezumanın hakimiyyəti də müxtəlif çətinliklərlə dolu idi. Xüsusilə, 1519-cu ildə ispan konkistadoru Ernan Kortesin Meksika sahillərinə gəlişi Montezumanın güclü imperiyasını çətin sınaqdan keçirdi. Kortesin irəliləməsi və onun rəhbərlik etdiyi ispan ordusunun texnoloji üstünlüyü Montezumanın güclü imperiyasını çətin vəziyyətə saldı.&lt;ref&gt;Hernan Cortes and the Conquest of Mexico. səh. 76.&lt;/ref&gt;

Montezuma ispan fatehinin Tenoçtitlana doğru irəliləməsi ilə bağlı qərarsız idi və vəziyyəti diplomatik yanaşmalarla həll etməyə çalışırdı. Lakin bu səylər nəticəsiz qaldı və Montezuma sonda İspan qüvvələrinə təslim oldu. Onun təslim olması Astek xalqı arasında böyük məyusluq yaratdı və nəticədə üsyanlara səbəb oldu.&lt;ref&gt;The Conquest of Mexico|acces. səh. 92.&lt;/ref&gt;

Montezumanın ölümü onun əsirlikdə olduğu zaman baş verdi. Bəzi mənbələr onu ispan qüvvələrinin öldürdüyünü, digərləri isə intihar etdiyini iddia edir. İstənilən halda Montezumanın faciəvi sonu Astek İmperiyasının dağılmasında dönüş nöqtəsi hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Montezuma II. - National Geographic. |url=https://books.google.az/books?id=uAwOAQAAIAAJ&amp;pg=PA261&amp;dq=Montezuma+II.+-+National+Geographic.&amp;hl=tr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjo9KUgp-EAxUPFhAIHX-KDyMQ6AF6BAgMEAM#v=onepage&amp;q=Montezuma%20II.%20-%20National%20Geographic.&amp;f=false |access-date=2024-02-10 |p=105 |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209101619/https://books.google.az/books?id=uAwOAQAAIAAJ&amp;pg=PA261&amp;dq=Montezuma+II.+-+National+Geographic.&amp;hl=tr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjo9KUgp-EAxUPFhAIHX-KDyMQ6AF6BAgMEAM#v=onepage&amp;q=Montezuma%20II.%20-%20National%20Geographic.&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Devrilmiş monarxlar]]
[[Kateqoriya:XVI əsrdə öldürülən monarxlar]]</text>
      <sha1>dcedlaa9p4ceijvnja1tnoq8lyjrfcq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037059</id>
      <parentid>9037057</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="8hgqimn26cieihh8z1kumm4k0v3qk00" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}
'''II Montezuma''' yada '''II Moktezuma''' ({{DVTY}}) — 1502-dən 1520-ci ilə qədər Tenoçtitlanı idarə edən [[Astek İmperiyası|Astek]] kralı.

[[Asteklər|Astek]] İmperatoru II Montezuma, Meksikanın indiki paytaxtı Tenoçtitlandan idarə olunan Aztek İmperiyasının ən tanınmış və nüfuzlu hökmdarlarından biri idi. II Montezuma həyatı və rəhbərliyi Astek sivilizasiyasının zirvəsində güclü və qarışıq bir dövrdə mühüm rol oynadı.

== Həyatı ==
Montezuma 1466-cı ildə Tenoçtitlanda, Astek hökmdarlarının xidmətində olan yüksək rütbəli zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında hərbi təlim keçmiş, hakimiyyətinə qədər müxtəlif müharibələrdə və diplomatik missiyalarda təcrübə toplamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures: The Civilizations of Mexico and Central America.|url=https://books.google.az/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=tokYAAAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=|access-date=2024-02-10|p=12|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209101826/https://books.google.az/books?redir_esc=y&amp;hl=tr&amp;id=tokYAAAAIAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Montezumanın taxta çıxması 1502-ci ildə baş verdi və onun hakimiyyəti dövründə o, Astek İmperiyasının zirvəsinə çatdı. Onun rəhbərliyi altında imperiya genişləndi, iqtisadiyyat çiçəkləndi və kültür fəaliyyətləri gücləndi. Montezuma öz dövrünün ən güclü hökmdarlarından biri kimi hörmət edilirdi və qonşu xalqlar arasında böyük hörmətə malik idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control.|url=https://books.google.az/books/about/Aztec_Warfare.html?id=7M1o9g8MARgC&amp;redir_esc=y|access-date=2024-02-10|p=56}}&lt;/ref&gt;

Bununla belə, Montezumanın hakimiyyəti də müxtəlif çətinliklərlə dolu idi. Xüsusilə, 1519-cu ildə ispan konkistadoru Ernan Kortesin Meksika sahillərinə gəlişi Montezumanın güclü imperiyasını çətin sınaqdan keçirdi. Kortesin irəliləməsi və onun rəhbərlik etdiyi ispan ordusunun texnoloji üstünlüyü Montezumanın güclü imperiyasını çətin vəziyyətə saldı.&lt;ref&gt;Hernan Cortes and the Conquest of Mexico. səh. 76.&lt;/ref&gt;

Montezuma ispan fatehinin Tenoçtitlana doğru irəliləməsi ilə bağlı qərarsız idi və vəziyyəti diplomatik yanaşmalarla həll etməyə çalışırdı. Lakin bu səylər nəticəsiz qaldı və Montezuma sonda İspan qüvvələrinə təslim oldu. Onun təslim olması Astek xalqı arasında böyük məyusluq yaratdı və nəticədə üsyanlara səbəb oldu.&lt;ref&gt;The Conquest of Mexico|acces. səh. 92.&lt;/ref&gt;

Montezumanın ölümü onun əsirlikdə olduğu zaman baş verdi. Bəzi mənbələr onu ispan qüvvələrinin öldürdüyünü, digərləri isə intihar etdiyini iddia edir. İstənilən halda Montezumanın faciəvi sonu Astek İmperiyasının dağılmasında dönüş nöqtəsi hesab olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Montezuma II. - National Geographic. |url=https://books.google.az/books?id=uAwOAQAAIAAJ&amp;pg=PA261&amp;dq=Montezuma+II.+-+National+Geographic.&amp;hl=tr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjo9KUgp-EAxUPFhAIHX-KDyMQ6AF6BAgMEAM#v=onepage&amp;q=Montezuma%20II.%20-%20National%20Geographic.&amp;f=false |access-date=2024-02-10 |p=105 |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209101619/https://books.google.az/books?id=uAwOAQAAIAAJ&amp;pg=PA261&amp;dq=Montezuma+II.+-+National+Geographic.&amp;hl=tr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjjo9KUgp-EAxUPFhAIHX-KDyMQ6AF6BAgMEAM#v=onepage&amp;q=Montezuma%20II.%20-%20National%20Geographic.&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Devrilmiş monarxlar]]
[[Kateqoriya:XVI əsrdə öldürülən monarxlar]]</text>
      <sha1>8hgqimn26cieihh8z1kumm4k0v3qk00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qara-Həmid döyüşü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>836284</id>
    <revision>
      <id>9037256</id>
      <parentid>9011471</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44752-10</username>
        <id>352914</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ fonetik səhv düzəldildi</comment>
      <origin>9037256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5055" sha1="7qdx6c3dp72kmneo4o8dp4f33ro8dhb" xml:space="preserve">{{Mənbə azlığı|tarix=yanvar 2025}}
'''Qarahəmid döyüşü''' — Mustafa Paşa ilə [[Qara xan Ustaclı|Qara xan]] arasındakı kiçik həcmli döyüş.&lt;ref&gt;Mehman Süleymanov, Şah İsmayıl Səfəvi, s.365–366&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Talysh |first=Library The |title=The Battle of Qara-Hamid: A real battle or just a small raid narrative? |url=https://www.academia.edu/143992480/The_Battle_of_Qara_Hamid_A_real_battle_or_just_a_small_raid_narrative}}&lt;/ref&gt;{{Hərbi münaqişə
 |münaqişə      = Qara-Həmid döyüşü
 |aiddir        = [[Səfəvi-Osmanlı münasibətləri]]
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = 
 |tarixi        = 1510
 |yeri          = [[File:Flag of Turkey.svg|22px|border]] Diyarbəkir
 |səbəbi        = [[I Səlim|Şəhzadə Səlimin]] [[Səfəvilər|qızılbaş torpaqlarına]] hücumları
 |vəziyyəti     = 
 |nəticəsi      = Qəti Səfəvi qələbəsi 
 |ərazi         = 
 |tərəf1        = [[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|22px|border]] [[Osmanlı İmperiyası]]
 |tərəf2        = [[Fayl:Flag of Persia 1502-1524.svg|22px|border]] [[Səfəvilər İmperiyası]]
 |tərəf3        = 
 |tərəf4        = 
 |komandan1     = [[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|22px|border]] Mustafa paşa ([[Döyüşdə yaralanma|yaralı]])

[[Fayl:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|22px|border]] Şahzadə Səlim ([[Döyüşdə yaralanma|yaralı]])
 |komandan2     = [[Fayl:Flag of Persia 1502-1524.svg|22px|border]] [[Qara xan Ustaclı]]

[[Fayl:Flag of Persia 1502-1524.svg|22px|border]] [[Şah İsmayıl]] 
 |komandan3     = 
 |komandan4     = 
 |qüvvə1        = 30.000-40.000&lt;ref&gt;Aləmara (Şükri), s. 158-159&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aləmara (Sahib), s.240-242&lt;/ref&gt;
*25.000-27.000 olaraq Ehtimal edilir &lt;ref&gt;The Battle of Qara-Hamid:A real battle or just a small raid narrative?&lt;/ref&gt;
 |qüvvə2        = 10.000-12.000&lt;ref&gt;Aləmara (Şükri), s. 158-159&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aləmara (Sahib), s.240-242&lt;/ref&gt;
 |qüvvə3        = 
 |qüvvə4        = 
 |itkilər1      = Bilinmir&lt;ref&gt;Aləmara (Şükri)&lt;/ref&gt; 
 |itkilər2      =Ağır
 |itkilər3      = 
 |itkilər4      = 
 |ümumi itkilər = 
 |vikianbar     = 
}}

== Döyüş əvvəli yaşananlar ==
Xorasan və Türküstan yürüşlərini uğurla başa vurub [[Təbriz]]ə qayıtdıqdan bir müddət sonra [[I İsmayıl|Şah İsmayıl]] [[Diyarbəkir|Diyarbəkr]] hakimi [[Məhəmməd xan Ustaclı]]dan yeni bir məktub aldı. Bu məktubda Məhəmməd xan, Osmanlı sultanı [[II Bəyazid|Sultan Bəyazidin]] oğlu [[I Səlim|Şəhzadə Səlimin]] [[Səfəvilər|Səfəvi səltənətini]] qərb sərhədləri boyunca yaratdığı narahatlıqlardan xəbər verilirdi.

== Döyüş ==
Məhəmməd xanın yazdığına görə, Şəhzadə Səlim böyük sayda qoşun toplayaraq Mustafa paşa ilə birlikdə Qarahəmid qalası üzərinə hücum etmişdi. Həmin vaxt Məhəmməd xan Ustaclı xəstə olduğundan onun qardaşı [[Qara xan Ustaclı|Qaraxan]] 10–12 min nəfərlik qoşun dəstəsi ilə Osmanlı qoşunlarının qarşısına çıxmasına icazə vermişdi. Bundan sonra Qara xan Osmanlı ordusuna böyük zərbə vurmuşdu. Qara xanın sərhədi keçdiyini öyrənən Mənbələrin məlumatına görə, sultan qoşunları niyyətlərinə nail ola bilməyərək geri qayıtmaq məcburiyyətində qalmışdılar.&lt;ref&gt;Aləmara Sahib, s.500–501&lt;/ref&gt; Bu əməliyyat cəmi 15 gün çəkmişdi. Şah İsmayıl bu xəbərdən son dərəcə qəzəbləndi və Məhəmməd xana göndərdiyi məktubunda ondan tələb etdi ki, Şəhzadə Səlimin yenidən Səfəvi sərhədlərinə hücum edəcəyi təqdirdə dərhal ona xəbər göndərsin. Şah İsmayıl bəyan etdi ki, şəxsən özü gələrək Osmanlı sultanının oğlunun qarşısını kəsəcək və onun başının dərisini soyub çıxaracaqdır.&lt;ref&gt;Aləmara-yi Səfəvi. Tehran, 1350, s.455&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Aləmara-yi Şah İsmayıl. Tehran, 1384, s.500–501&lt;/ref&gt; Bununla belə, Şah İsmayıl Osmanlı sultanına məktub yazmağı da məqsədəuyğun saydı. Həmin məktub və qiymətli hədiyyələr Süleyman Yasavula verildi ki, elçi kimi Sultan sarayına yollansın, məktub və hədiyyələri Osmanlı Sultanına çatdırsın. Hədiyyələrə Əbülxeyir xandan götürülmüş qənimətin bir hissəsi, Çingiz xan ələminin bir parçası, Əbülxeyir xanın qana bulanmış taxtının qərqərəsi daxil idi.

Xülasə, Mehman Süleymanov və Namiq Musalının qeydlərinə diqqətlə baxdıqda döyüşdə Səlimin iştirak etmədiyi, sadəcə Mustafa Paşanı göndərdiyi bəlli olur. Əlavə olaraq bu döyüş haqqında mübahisəli nüanslar çoxdur.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Talysh |first=Library The |title=The Battle of Qara-Hamid: A real battle or just a small raid narrative? |url=https://www.academia.edu/143992480/The_Battle_of_Qara_Hamid_A_real_battle_or_just_a_small_raid_narrative}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin baxın ==
* [[Urfa döyüşü (1514)]]
* [[Diyarbəkir döyüşü (1519)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>7qdx6c3dp72kmneo4o8dp4f33ro8dhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehriban Şahməmmədova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>852937</id>
    <revision>
      <id>9037076</id>
      <parentid>9010135</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 2 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4652" sha1="3a51zs9s4j0lzzchxd0w2ci9oi0evyt" xml:space="preserve">{{Futbolçu
|piktoqram=
|adı= Mehriban Şahməmmədova
|orijinal adı=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəklin izahı= 
|tam adı=  Mehriban Şahməmmədova
|ləqəbi=
|doğum tarixi= 4 fevral 2006
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= Ağcabədi, Azərbaycan
|vəfat yeri=
|dəfn yeri=
|vətəndaşlığı= Azərbaycan
|təhsili= Tam-orta
|boyu= 1.82
|çəkisi= 69
|mövqeyi= [[Qapıçı (futbol)|Qapıçı]]
|əsas ayağı= sağ 
|kateqoriya=
|transfer dəyəri=
|komanda= {{bayraq|Türkiyə}} ALG
|indiki klubu= {{bayraq|Türkiyə}} ALG
|nömrəsi= 1
|vəzifəsi=
|gənclər klubları= {{futbol karyerası
  |2019-2022|{{bayraq|Azərbaycan}} UGİM İsmayıllı|
|}}
|klublar={{futbol karyerası
|2022-2023|{{bayraq|Azərbaycan}} Mingəçevir |
|2023-2025|{{bayraq|Azərbaycan}} Neftçi|
|2025-h.h| {{bayraq|Türkiyə}} ALG
|}}
|qapalı klublar=
|qapalı klublar 2=
|indoor klublar=
|indoor klublar2=
|mini-futbol klubları=
|çimərlik futbolu klubları=
|milli yığma= {{futbol karyerası
|2021-2022| {{bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan U17|
|2022-2024|{{bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan U19|
|2024-h.h|{{bayraq|Azərbaycan}} Azərbaycan A Mili |
|}}
|məşqçisi olduğu klublar=
|məşqçi karyerası=
|indoor klublar 2=
|parolimpiya klubları=
|məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi=
|medallar=
|İmzası=
|imzası=
|imza=
|İmzanın ölçüsü=
|imzanın ölçüsü=
|İmzanın izahı=
|imzanın izahı=
|Commons=
|VikiAnbar=
|klub haqqında məlumatların yenilənməsi=
|yığma haqqında məlumatların yenilənməsi=
|hakim karyerası=
|hakim haqqında məlumatların yenilənməsi=
|nocat=
|çimərlik klubları=
|hakimlik karyerası=
|bazar dəyəri=
|bazar dəyəri haqqında məlumatların yenilənməsi=
}}

'''Mehriban Şahməmmədova''' (4 fevral 2006, Qalınçaq, Ağcabədi, Azərbaycan) — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən &quot;Neftçi&quot; klubunun, həmçinin Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli yığmasının qapıçısı

== Həyatı və Karyerası ==
Əslən Ağcabədidən olan Mehriban, İsmayıllı klubunda futbolun sirrlərini öyrənmişdir.&lt;ref&gt;https://shimal.news/2024/05/22/ismayilli-idmancimiz-respublika-cempionu-adina-layiq-gorulub/{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

2022-ci ildə Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən &quot;Mingəçevir&quot; klubuna transfer oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.football-plus.az/44882-ilqar-huseynov-mingecevirli-futbolcu-zenitde-azerbaycani-ugurla-temsil-edir.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-30 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531151921/https://www.football-plus.az/44882-ilqar-huseynov-mingecevirli-futbolcu-zenitde-azerbaycani-ugurla-temsil-edir.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Növbəti mövsümdən — 2023-cü ildən sonra Bakının &quot;Neftçi&quot; klubuna transfer olaraq, klubun əsas futbolçularından biri olmuşdur. 2023/2024-cü ildə, bu klubla birlikdə çempionluq əldə etmişdir.&lt;ref&gt;https://shimal.news/2024/05/22/ismayilli-idmancimiz-respublika-cempionu-adina-layiq-gorulub/{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mediasport.az/ac-de-oynayacaq-azerbaycan-millisinin-heyeti-aciqlanib |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-30 |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530031431/https://mediasport.az/ac-de-oynayacaq-azerbaycan-millisinin-heyeti-aciqlanib |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Milli karyerası ==
2021-ci ildən 2022-ci ilə qədər U17 millisində çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;https://azertag.az/xeber/on_yeddi_yasadek_qadin_futbolchulardan_ibaret_azerbaycan_millisinin_avropa_chempionati_uchun_heyeti_achiqlanib-2334152&lt;/ref&gt;
2022-ci ildən 2024-cü ilə qədər U19 millisində çıxış etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.affa.az/index.php/news/millimiz-tlim-mq-toplan-keirck/75206 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-05-30 |archive-date=2024-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313020358/https://www.affa.az/index.php/news/millimiz-tlim-mq-toplan-keirck/75206 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024-cü ildən Azərbaycanın qadınlardan ibarət A milli yığmasına dəvət aldı. &lt;ref&gt;https://www.affa.az/index.php/news/millimizin-heyti-aqlanb/75981&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
* '''Neftçi FK'''
** [[Fayl:Gold medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Çempion 2):''' ''(2023/2024, 2024/2025)''

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycanın qadın futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Neftçi PFK (qadın) oyunçuları]]</text>
      <sha1>3a51zs9s4j0lzzchxd0w2ci9oi0evyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Xəbərlər</title>
    <ns>10</ns>
    <id>856173</id>
    <revision>
      <id>9037430</id>
      <parentid>9035710</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atakhanli</username>
        <id>223224</id>
      </contributor>
      <origin>9037430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="dgm93yq3nbgzqcw0h3243wok12p7su7" xml:space="preserve">&lt;!-- DİQQƏT! LÜTFƏN, &quot;Xəbərlər&quot; bölməsində minimum 3, maksimum 5 başlıq (məzmunun genişliyinə görə), &quot;Son ölümlər&quot; bölməsində isə ən azı 6 ad saxlayın. --&gt;
&lt;!-- BU SƏTİRƏ VƏ ÜSTÜNƏ TOXUNMAYIN! --&gt;
&lt;!-- !!! --&gt;
[[Fayl:Özgür Özel rally in İzmir, May 2026 37 (cropped).jpg|right|130px|Özgür Özəl 2026-cı ildə]]
* Keçmiş [[Cümhuriyyət Xalq Partiyası]] sədri [[Özgür Özəl]] {{təsvirdə}} tərəfindən yaradılan '''[[Yeni Partiya (Türkiyə, 2026)|Yeni Partiya]]''' [[Türkiyə]]nin əsas müxalifət partiyası olub.
* [[Venesuela]]da baş verən 7,2 və 7,5 maqnitudalı '''[[Venesuela zəlzələləri (2026)|iki ardıcıl zəlzələ]]''' nəticəsində 3600-dən artıq insan həlak olub, 16700-dən artıq insan yaralanıb, on minlərlə insan itkin düşüb.
* '''[[Nikol Paşinyan]]ın''' [[Vətəndaş İttifaqı Partiyası|partiyası]] parlament seçkilərində qələbə qazanıb.
* [[Azov dənizi]]nin [[Taqanroq körfəzi]]ndə &quot;Natra&quot; və &quot;Zirkon&quot; yük gəmilərinə '''[[Taqanroq körfəzində yük gəmilərinə dron hücumu|dron hücumları edilib]]'''.

'''Aktual hadisələr:''' [[İran müharibəsi (2026)|İran müharibəsi]]{{*}} [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi (2022–hal-hazırda)|Rusiya–Ukrayna müharibəsi]]

&lt;!-- Son ölümlər şablonu --&gt;
{{Son ölümlər|[[Abbasəli Novruzov]], [[Priçard Kolon]],[[İkram Kərimov (hüquqşünas)| İkram Kərimov]], [[Tofiq Hüseynli]], [[Nəriman Həsənzadə]], [[Franko Barezi]]}}
&lt;!-- BU SƏTİRƏ VƏ ALTINA TOXUNMAYIN! --&gt;
&lt;!-- !!! --&gt;
&lt;includeonly&gt;&lt;small&gt;
{{flatlist|class=dyk-footer noprint|style=margin-top: 0.5em; text-align: right;}}
&lt;span class=&quot;group-sysop-show&quot;&gt;(&lt;small&gt;[[Şablon:Xəbərlər|bax]]{{*}} [[Special:EditPage/Şablon:Xəbərlər|redaktə]]{{*}} {{Tarixçə|Şablon:Xəbərlər|tarixçə}}&lt;/small&gt;)&lt;/span&gt;
* '''[[Vikipediya:Ana səhifə/Xəbərlər/Arxiv/{{CURRENTYEAR}}|Arxiv]]'''
* '''[[Şablon müzakirəsi:Xəbərlər|Məqalə təklif et]]'''
{{endflatlist}}
&lt;/small&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgm93yq3nbgzqcw0h3243wok12p7su7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa Şəhəvat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>856964</id>
    <revision>
      <id>9037320</id>
      <parentid>7673964</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3102" sha1="4m84ich6w1m1qqw7rp2dzcaq2ftbw3a" xml:space="preserve">'''Musa Şəhəvat''' (''tam adıː Musa Əbu Məhəmməd;''  d. [[VII əsr]]&lt;nowiki/&gt;in II yarısı - ö. 728/729) — Mədinə şəhərində yaşamış [[Azərbaycan]] şairi;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Azərbaycan klassik ədəbiyyatından seçmələr. 3 cilddə. I cildː VII-XII əsrlər Azərbaycan şeiri. Bakıː Şərq-Qərb, 2005, s. 22&lt;/ref&gt; Azərbaycan şairi [[İsmayıl ibn Yəsar]]&lt;nowiki/&gt;ın qardaşı.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.90-91&lt;/ref&gt;

== Haqqında ==
Musa Şəhəvat Azərbaycanın erkən orta əsr şairlərindən biridir. Onun həyatı əsasən [[Mədinə]] şəhərində keçsə də, əslən Azərbaycandan olduğu üçün tez-tez [[Təbriz]]ə səfər etmişdir. Mədinə ilə yanaşı Şam şəhərində də yaşamışdır. &quot;Şəhəvat&quot; ləqəbi ilə tanınsa da onun künyəsi Əbu Məhəmməd idi. O İsmayıl ibn Yəsarın qardaşıdır. Orta əsr qaynaqlarında və M. Tərbiyətin “Danişməndani-Azərbaycan” kitabında Musa Şəhəvatdan qısaca bəhs edilir. Filoloq ibn Qüteybənin ( [[828]]-[[889]] ) və məşhur ərəb tarixçisi [[Təbəri|ət-Təbəri]]&lt;nowiki/&gt;nin ( 838-923 ) əsərlərində onun şeirlərindən nümunələr verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

İsfahani &quot;Əɬ-Əğani kitabında yazırː {{cquote|''Əhməd ibn Abdüləziz əl-Cövhəridən eşitdim ki, Ömər ibn Şəbbə ona belə demişdirː &quot;Musanın ləqəbi ona görə Şəhəvatdır ki, o, çox şey istəyir və israr edirdi... Başqaları onun Azərbaycan olduğunu qeyd edirlər. O Mədinə şəhərində böyümüşdür. Həmin şəhərə qənd, şəkər gətirərdi''.&lt;ref name=&quot;Seymur Nəsirov 2022&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.71&lt;/ref&gt;}}
İbn Əl-Kələbi onun ləqəbi barədə belə yazırː 
{{cquote|''Onun &quot;Şəhəvat&quot; adlanmasının səbəbi Yezid ibn Müaviyəyəy yazdığı şeir olmuşdur''.&lt;ref name=&quot;Seymur Nəsirov 2022&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.71&lt;/ref&gt;}}
Həmin şeirdə belə qeyd olunurduː{{cquote|''Sən bizdən deyilsən, dayın da bizdən deyil,&lt;br&gt;Ey şəhvətlər uğrunda namazları tərk edən.''|müəllif=}}
Onun həyatı ilə bağlı o qədər də geniş məlumat yoxdur. Hicri tarixi ilə 110-cu ildə, miladi təqviminə əsasən 728/729-cu ildə vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.89&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Yaradıcılığında sosial satira güclüdür, rüşvətxor qaziləri və zülmkar valiləri, [[Əməvilər|Əməvi]] xəlifəsi Yəzidi həcv etmişdir. Didaktik şeirlərində yüksək insani keyfiyyətlər tərənnüm olunur. Ərəb dilində yazdığı əsərlərin bir hissəsi dövrümüzədək gəlib çıxmışdır. Lirik şeirlər də yazmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[İsmayıl ibn Yəsar]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]]</text>
      <sha1>4m84ich6w1m1qqw7rp2dzcaq2ftbw3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037321</id>
      <parentid>9037320</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <origin>9037321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="5uehc15cg48jrkup23unp45cp8huvlw" xml:space="preserve">'''Musa Şəhəvat''' (''tam adıː Musa Əbu Məhəmməd;''  d. [[VII əsr]]&lt;nowiki/&gt;in II yarısı - ö. 728/729) — Mədinə şəhərində yaşamış [[Azərbaycan]] şairi;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Azərbaycan klassik ədəbiyyatından seçmələr. 3 cilddə. I cildː VII-XII əsrlər Azərbaycan şeiri. Bakıː Şərq-Qərb, 2005, s. 22&lt;/ref&gt; Azərbaycan şairi [[İsmayıl ibn Yəsar]]&lt;nowiki/&gt;ın qardaşı.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.90-91&lt;/ref&gt;

== Haqqında ==
Musa Şəhəvat Azərbaycanın erkən orta əsr şairlərindən biridir. Onun həyatı əsasən [[Mədinə]] şəhərində keçsə də, əslən Azərbaycandan olduğu üçün tez-tez [[Təbriz]]ə səfər etmişdir. Mədinə ilə yanaşı Şam şəhərində də yaşamışdır. &quot;Şəhəvat&quot; ləqəbi ilə tanınsa da onun künyəsi Əbu Məhəmməd idi. O İsmayıl ibn Yəsarın qardaşıdır. Orta əsr qaynaqlarında və M. Tərbiyətin “Danişməndani-Azərbaycan” kitabında Musa Şəhəvatdan qısaca bəhs edilir. Filoloq ibn Qüteybənin ( [[828]]-[[889]] ) və məşhur ərəb tarixçisi [[Təbəri|ət-Təbəri]]&lt;nowiki/&gt;nin ( 838-923 ) əsərlərində onun şeirlərindən nümunələr verilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

İsfahani &quot;Əɬ-Əğani kitabında yazırː {{cquote|''Əhməd ibn Abdüləziz əl-Cövhəridən eşitdim ki, Ömər ibn Şəbbə ona belə demişdirː &quot;Musanın ləqəbi ona görə Şəhəvatdır ki, o, çox şey istəyir və israr edirdi... Başqaları onun Azərbaycan olduğunu qeyd edirlər. O Mədinə şəhərində böyümüşdür. Həmin şəhərə qənd, şəkər gətirərdi''.&lt;ref name=&quot;Seymur Nəsirov 2022&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.71&lt;/ref&gt;}}
İbn Əl-Kələbi onun ləqəbi barədə belə yazırː 
{{cquote|''Onun &quot;Şəhəvat&quot; adlanmasının səbəbi Yezid ibn Müaviyəyəy yazdığı şeir olmuşdur''.&lt;ref name=&quot;Seymur Nəsirov 2022&quot;&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.71&lt;/ref&gt;}}
Həmin şeirdə belə qeyd olunurduː{{cquote|''Sən bizdən deyilsən, dayın da bizdən deyil,&lt;br&gt;Ey şəhvətlər uğrunda namazları tərk edən.''|müəllif=}}
Onun həyatı ilə bağlı o qədər də geniş məlumat yoxdur. Hicri tarixi ilə 110-cu ildə, miladi təqviminə əsasən 728/729-cu ildə vəfat etmişdir.&lt;ref&gt;Seymur Nəsirov. Ərəb mənbələrində Azərbaycanlı alim və ədiblər. Bakı, 2022, s.89&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
Yaradıcılığında sosial satira güclüdür, rüşvətxor qaziləri və zülmkar valiləri, [[Əməvilər|Əməvi]] xəlifəsi Yəzidi həcv etmişdir. Didaktik şeirlərində yüksək insani keyfiyyətlər tərənnüm olunur. Ərəb dilində yazdığı əsərlərin bir hissəsi dövrümüzədək gəlib çıxmışdır. Lirik şeirlər də yazmışdır.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[İsmayıl ibn Yəsar]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* {{Cite journal |last=Sharifov |first=Shahlar |date=2024 |title=Poets of Azerbaijan who lived in the early caliphate period (VII-VIII centuries)) |url=http://doi.science.gov.az/pages/journals/socsci/pdf/socsci2024_1_120.pdf |journal=Social Sciences |issue=01 |pages=120 |doi=10.59849/2710-0820.2024.1.120 |issn=2710-0820}}

* 

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>5uehc15cg48jrkup23unp45cp8huvlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Köhnə Azərbaycan ekzonimlərinin siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>862391</id>
    <revision>
      <id>9037095</id>
      <parentid>9030915</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sebirkhan</username>
        <id>78602</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adlar */</comment>
      <origin>9037095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173921" sha1="g7vmxolocggk0li17lofgyah1p85v5n" xml:space="preserve">'''Köhnə Azərbaycan ekzonimlərinin siyahısı''' — 1940-cı illərə kimi [[Azərbaycan dili]]ndə (həmçinin [[orta azərbaycanca]] və [[Qədim Azərbaycan dili|qədim azərbaycanca]]) qeyd olunmuş [[ekzonim]]lər. [[SSRİ]] hökuməti [[Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti]]ni işğal etdikdən sonra Azərbaycan [[Terminologiya|istilahatına]] aid çox sözlər &quot;internasionalizmlər&quot; ilə əvəz olunur, [[Lenin]] tərəfindən başlanan və [[Stalin]] tərəfindən güclənən bu hərəkatın ən pik dönəmi 1937–1945-ci illər olur. [[Ərəb qrafikalı Azərbaycan əlifbası]]ndan latın əlifbasına keçmə nəticəsində bir çox istilahlar unudulur və coğrafi istilahata getdikcə [[Rus dili|ruscadan]] gələn sözlər çoxalır.{{mənbə göstər}}

== Adlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Köhnə azərbaycanca coğrafi cismlər adları siyahısı{{efn|
* Çeh, Xırvat, Macar və s. bənzər adlardan sonra adətən &quot;məmləkəti&quot;, &quot;dövləti&quot;, &quot;vilayəti&quot; kimi sözlər əlavə olunurdu, indiki qaydaya görə bu sözlərə &quot;±stan&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;&quot; şəkilçisini əlavə etmək olar, amma daha köhnə mənbələrdə bu söz həm ölkə, həm millət, həm dil üçün işlənilirdi (əlavə şəkilçiyə və ya sözə ehtiyac olmadan)
* Köhnə dildə bəzi sözlərin yazılışı və deyilişi fərqli idi, amma transliterasiyada sözlər müasir Azərbaycan dilinin qaydalarına uyğunlaşdırılmışdır, məsələn, &quot;dəŋiz&quot; yerinə &quot;dəniz&quot;, söz əvvəli &quot;Ğ&quot; yerinə &quot;Q&quot;, birinci hecada &quot;I&quot; yerinə &quot;İ&quot; və s. kimi yazılmışdır.
* 1939-cu ildə SSRİ hökuməti Azərbaycan dilini kirill əlifbasına keçirtdi və bu səbəblə Avropa ölkələrinin adlarının sonundakı &quot;-ya&quot; (köhnə latın əlifbasında &quot;-ja&quot;) şəkilçisi &quot;-ия&quot; (-iya) olaraq dəyişdi: Romanya–Romaniya, Almanya–Almaniya, İtalya–İtaliya və s.
* ی hərfi həm &quot;İ&quot; həm &quot;Y&quot; olduğuna görə Avropa ölkə adlarında &quot;-iya&quot;, &quot;-ia&quot;, &quot;-ya&quot; fərqi bilinmir (İtaliya–İtalia–İtalya, Rusiya–Rusia–Rusya və s.)
}}
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Afrika]]
|'''&lt;big&gt;﴾افریقیّه ﴿افریقیە&lt;/big&gt;'''
|İfriqiyyə (İfriqiyə)
|XX əsrə kimi
|-
|[[Albaniya]]
|'''&lt;big&gt;ارناود لق&lt;/big&gt;'''
|Arnaudluq (Arnavudluq)
|
|-
|[[Amerika (qitə)|Amerika]]
|'''&lt;big&gt;ینگی دنیا ، یݣی دنیا&lt;/big&gt;'''
|Yeni Dünya (Yenidünya)
|
|-
|[[Amsterdam]]
|'''&lt;big&gt;مصردام&lt;/big&gt;'''
|Mısırdam&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://books.google.ru/books?id=UQEUAAAAQAAJ&amp;pg=PA622&amp;lpg=PA622&amp;dq=%22amsterdam%22+%22mysyrdam%22&amp;source=bl&amp;ots=kTvIPJfARu&amp;sig=ACfU3U1dY6oxMuEsSfjIy6i4yGpgS1kaIQ&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiSpsqXtdyHAxVPPxAIHTXGCXYQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&amp;q=%22amsterdam%22%20%22mysyrdam%22&amp;f=false |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-08-04 |archive-date=2024-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804224748/https://books.google.ru/books?id=UQEUAAAAQAAJ&amp;pg=PA622&amp;lpg=PA622&amp;dq=%22amsterdam%22+%22mysyrdam%22&amp;source=bl&amp;ots=kTvIPJfARu&amp;sig=ACfU3U1dY6oxMuEsSfjIy6i4yGpgS1kaIQ&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiSpsqXtdyHAxVPPxAIHTXGCXYQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&amp;q=%22amsterdam%22%20%22mysyrdam%22&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|XVIII-XIX əslərdə işlənmişdir
|-
|[[Asiya]]
|'''&lt;big&gt;اسیا&lt;/big&gt;'''
|Asya (Asiya, Asia)
|
|-
|[[Aul]]
|'''&lt;big&gt;آغل ، آغیل&lt;/big&gt;'''
|ağıl
|
|-
|[[Avropa]]
|'''&lt;big&gt;اوروپا&lt;/big&gt;'''
|Avropa (Ovropa, Oropa, O'ropa)
|
|-
|[[Avstriya]]
|'''&lt;big&gt;نمچە ، نمسە&lt;/big&gt;'''
|Nemçə, Nemsə
|Orta əsrlərdə bir çox dillərə daxil olmuş slavyan sözüdür. Hərfi tərcümədə ''[[wiktionary:Reconstruction:Proto-Slavic/němьcь|němьcь]]'' sözünün anlamı &quot;lal&quot; deməkdir (onların slavyan dilində danışa bilmədiyinə görə) və slavyanlar bu sözü bütün almandilli tayfalar üçün işlədirdi, lakin Türk-Ərəb-Fars terminologiyasında bu ancaq Avstriya anlamı verir&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180706192058/http://www.thedartmouth.com/article/2017/10/goldstein-press-1-for-english Goldstein: Press 1 for English.] The Dartmouth. Archived from [https://www.thedartmouth.com/article/2017/10/goldstein-press-1-for-english the original] on 2018-07-06 and can be viewed on 2018-05-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200103030241/https://books.google.co.uk/books?id=DRVaSFuj2fwC&amp;pg=PA1339&amp;dq=n%C4%9Bm%D1%8Cc%D1%8C&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjq2rrdg5jbAhXpLsAKHXBCCM8Q6AEIQjAD Namenforschung / Name Studies / Les noms propres. 2. Halbband+Registerband.] Walter de Gruyter. 1 Jan 1996. {{ISBN|978-3-11-020343-1}} Archived from [https://books.google.com/books?id=DRVaSFuj2fwC&amp;dq=n%C4%9Bm%D1%8Cc%D1%8C&amp;pg=PA1339 the original] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231005111139/https://books.google.com/books?id=DRVaSFuj2fwC&amp;dq=n%C4%9Bm%D1%8Cc%D1%8C&amp;pg=PA1339 |date=2023-10-05 }} on 2020-01-03.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Aysberq]]
|'''&lt;big&gt;بوز داغی ، بوز طاغی&lt;/big&gt;'''
|Buzdağı (Buz dağı)
|
|-
|[[Belçika]]
|'''&lt;big&gt;بیلجیک&lt;/big&gt;'''
|Belcik (Beljik)
|
|-
|[[Bosniya və Herseqovina|Bosniya]]
|'''&lt;big&gt;بوسنه&lt;/big&gt;'''
|Bosna
|
|-
|[[Bolqarıstan]]
|'''&lt;big&gt;بلغار ، بولغار ، بولغارستان&lt;/big&gt;'''
|Bulğar, Bulğarstan (Bulğarıstan)
|
|-
|[[Brandenburq]]
|'''&lt;big&gt;ترنداول&lt;/big&gt;'''
|Tırandavul&lt;ref&gt;Карманная книга для русских воинов в турецких походах, Санкт-Петербург, 1854&lt;/ref&gt; (Tirandavul, Trandavul&lt;ref&gt;Белинский В. Г., Полное собрание сочинений 1845–1846&lt;/ref&gt;, Tarandavul)
|
|-
|[[Çexiya]]
|'''&lt;big&gt;چه&lt;/big&gt;'''
|Çeh
|
|-
|[[Efiopiya]]
|'''&lt;big&gt;حبش ، حبشستان&lt;/big&gt;'''
|Həbəş, Həbəşistan
|
|-
|[[Herakleopol]]
|'''&lt;big&gt;اهنس&lt;/big&gt;'''
|Əhnəs (İhnas)
|PERF 558 sənədində
|-
|[[Xorvatiya]]
|'''&lt;big&gt;خروات&lt;/big&gt;'''
|Xırvat
|
|-
|[[İordaniya]]
|'''&lt;big&gt;أردن&lt;/big&gt;'''
|Ürdün
|
|-
|[[Karpat|Karpat dağları]]
|'''&lt;big&gt;صجان صامور داغلرى&lt;/big&gt;'''
|Sıçan-Samur dağları
|Övliya Çələbinin Səyahətnaməsinin 7-ci cildində&lt;ref&gt;https://archive.org/details/evliyaelebisey07evliuoft/page/n565/mode/2up&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kipr]]
|'''&lt;big&gt;قبرس&lt;/big&gt;'''
|Qıbrıs
|
|-
|[[Kolombo]]
|'''&lt;big&gt;كلنبو&lt;/big&gt;'''
|Kalanbu
|
|-
|[[Kordova (İspaniya)]]
|'''&lt;big&gt;قرطبہ&lt;/big&gt;'''
|Qurtuba
|
|-
|[[Koreya]]
|'''&lt;big&gt;قورە&lt;/big&gt;'''&lt;ref&gt;https://katalog.ibb.gov.tr/kutuphane3/haritalar/Hrt_000187.pdf&lt;/ref&gt; '''&lt;big&gt;، قوری&lt;/big&gt;'''
|Qore [K'ore:], Qorey [K'ore:]
|
|-
|[[Kosovo]]
|'''&lt;big&gt;قوصوه ، قسوه&lt;/big&gt;'''
|Qosova
|
|-
|[[Krakov]]
|'''&lt;big&gt;کراقوف&lt;/big&gt;'''
|Kiraqov
|köhnə yazılışı&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti, 13 noyabr 1918-ci il, nömrǝ 38&lt;/ref&gt;, tələffüzü eyni şəkildə Osmanlı Türkcəsində qeyd olunub&lt;ref&gt;Grammatiche e Colloquj per imparare le lingue Italiana, Greco — Volgare, e Turca, e varie scienze, Bernardino Pianzola, Tomo III, 1789 (s.125)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qalaktika]]
|'''&lt;big&gt;کہکشان&lt;/big&gt;'''
|Kəhkəşan
|XX-ci əsrə kimi yazılan bütün lüğətlərdə
|-
|[[Latviya]]
|'''&lt;big&gt;لتونیا&lt;/big&gt;'''
|Letoniya (Letonya, Lettoniya, Lettonya)
|
|-
|[[Levant]]
|'''&lt;big&gt;شام&lt;/big&gt;'''
|Şam
|
|-
|[[Leypsiq]]
|'''&lt;big&gt;لیپسق&lt;/big&gt;'''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Amirchanianz |first=A. |title=Kitabi Müqəddəs |year=1891 |location=[[Leypsiq]] |pages=1 |language=az}}&lt;/ref&gt;
|Laypsıq
|
|-
|[[Litva]]
|'''&lt;big&gt;لیتوانیا&lt;/big&gt;'''
|Litvaniya (Lituvaniya, Litvanya, Lituvanya)
|
|-
|[[Livan]]
|'''&lt;big&gt;لبنان&lt;/big&gt;'''
|Lübnan
|
|-
|[[Liviya]]
|'''&lt;big&gt;لِیبِیَا&lt;/big&gt;'''
|Libiya
|
|-
|[[London]]
|'''&lt;big&gt;لوندره&lt;/big&gt;'''
|Londra&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/community.33004119?seq=6 Azərbaycan Qəzeti. 1918–1920. II Cild. 11 noyabr 1918-ci il, nömrǝ 36 (s.180) Londrada Balfur öz nitqində Britaniya müstəmləkatı miyanında laqəni saxlamaq barəsində demişdir ki: Biz işbu əlaqənin heç bir düşmən tərəfindən kəsilməsinə razı ola bilmərik.&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Şimali Makedoniya|Makedoniya]]
|'''&lt;big&gt;فلیبه&lt;/big&gt;'''
|Filibə
|
|-
|[[Mesopotamiya]]
|'''&lt;big&gt;جزیره&lt;/big&gt;'''
|Cəzirə
|
|-
|[[Monteneqro]]
|'''&lt;big&gt;قره طاغ&lt;/big&gt;'''
|Qaradağ
|Bir çox kitablarda Qaradağ gedir. Tək Azərbaycanca yox, ümmumiyətlə, çox dillərdə Monte Negro (Qara Dağ) sözünün hərfi tərcüməsidir: Crna Gora, Черногория, Karadağ və s.
|-
|[[Niderland]]
|'''&lt;big&gt;فلمنک&lt;/big&gt;'''
|Fələməng (Fələmənk, Fləmənk, Fləməng)
|
|-
|[[Oman]]
|'''&lt;big&gt;عمان&lt;/big&gt;'''
|Ümman
|
|-
|[[Polşa]]
|'''&lt;big&gt;لہستان ، له&lt;/big&gt;'''
|Löhüstan (Lehistan), Löh (Leh)
|
|-
|[[Prussiya]]
|'''&lt;big&gt;پروسیا ، پروسیه ، پروس&lt;/big&gt;'''
|Prussiya, Purusiyə, Purus
|
|-
|[[Portuqaliya]]
|'''&lt;big&gt;پرتکیز&lt;/big&gt;'''
|Portəgiz (Portəkiz, Pörtəgiz, Pörtəkiz)
|
|-
|[[Rotterdam]]
|'''&lt;big&gt;روتردام&lt;/big&gt;'''
|Roturdam
|
|-
|[[Sevilya]]
|'''&lt;big&gt;اشبیلیہ&lt;/big&gt;'''
|İşbiliyə
|
|-
|[[Sər-i Pul]]
|
|Sarıpul
|tarix kitablarında yazıldığı ad&lt;ref&gt;МИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Azərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Əfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdf&lt;/ref&gt;
|-
|[[Slavyanlar|Slaviya]]
|'''&lt;big&gt;صقالبه ، صقالبت ، صقالبة&lt;/big&gt;'''
|Səqalibə, Səqalibət
|
|-
|[[Stokholm]]
|'''&lt;big&gt;استوقولم&lt;/big&gt;'''
|İstoqolm
|
|-
|[[Sürix]]
|'''&lt;big&gt;زوریق&lt;/big&gt;'''
|Zuruq (Züriq, Zürix)
|
|-
|[[Şkoder]]
|'''&lt;big&gt;اشقودره&lt;/big&gt;'''
|İşqodra
|
|-
|[[Şotlandiya]]
|'''&lt;big&gt;اسقوچیه&lt;/big&gt;'''
|İsqoçiya (Isqoçıya, İsqoçiyə, İsqoçiyyə)
|
|-
|[[Şri-Lanka]]
|'''&lt;big&gt;سرنديب ، سیلان &lt;/big&gt;'''
|Seylan, Sərəndib
|''Serendip'', ''Serendib'', ''Sarandib'' ya ''Sarandīp'' kimi adlar ümumi müsəlman (ərəb, fars, türk, hindistani) istilahatında mövcuddur&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;goodman&quot;&gt;{{cite journal|title=Notes on the Etymology of Serendipity and Some Related Philological Observations|first=Leo A.|last=Goodman|journal=Modern Language Notes|volume=76|number=5|date=May 1961|page=454-457|doi=10.2307/3040685}}&lt;/ref&gt;, bu söz Sinhala-dvipa (&quot;[[Sinhallar|Sinhala]] adası&quot;) və ya ''Suvarna-dvipa (&quot;qızıl ada&quot;)'' sözlərindən yarandığı güman edilir&lt;ref name=&quot;goodman&quot; /&gt; Başqa etimologiyaya görə bu söz [[Tamil dili|Tamilcə]] ''Cheran'' (tamillərin bir tayfası) və ''tivu'' (&quot;ada&quot;) sözlərindən gələ bilər&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sachi Sri Kantha |date=January 2016 |title=Serendipity: a synopsis of its 260 year life as an English word |url=https://www.researchgate.net/publication/292280642_Serendipity_a_synopsis_of_its_260_year_life_as_an_English_word |doi=10.13140/RG.2.1.1107.8163}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ştat]]
|'''&lt;big&gt;اشتات&lt;/big&gt;'''
|İştat
|
|-
|[[Tripoli]]
|'''&lt;big&gt;طرابلس ، طرابلوس&lt;/big&gt;'''
|Tırabulus (Trabulus, Tırablus, Trablus, Tarabulus, Tərəbülüs)
|
|-
|[[Tunis]]
|'''&lt;big&gt;تونس&lt;/big&gt;'''
|Tunus
|
|-
|[[Valensiya]]
|'''&lt;big&gt;بلنسیہ&lt;/big&gt;'''
|Bələnsiyə
|
|-
|[[Vulkan]]
|'''&lt;big&gt;یانار داغ&lt;/big&gt;'''
|Yanardağ (Yanar Dağ)
|
|}

=== Azərbaycan ===
Azərbaycanda yer adlarının dəyişmələrinin bir neçə səbəbi var:

* Çar Rusiyası Azərbaycanı işğal etdikdən sonra tarixi böyük şəhərlərə öz adlarını verir (məsələn, [[Gəncə]] — Yelizavetpol)
* Çar Rusiyası Azərbaycanı işğal etdikdən sonra slavyan və alman mənşəli kolonistləri Azərbaycan sərhədlərinə göndərir və rusca və ya almanca adlar verilir ([[Vladimirovka|Vladimirovka,]] [[Yelenendorf]], Lüksemburq və s.)
* Sovet İşğalı dönəmi sovet inqilabçılar şərəfinə bir sıra adlar qoyulur (məsələn, [[Goranboy rayonu|Goranboy]] — [[Qasım İsmayılov]], [[Hacıqabul]] — [[Qazıməmməd Ağasıyev|Qazıməmməd]] və s.)
* Sovet dönəmi tarixi Azərbaycan şəhərləri üçün Azərbaycan xadimləri adları qoyulması ([[Cəlil Məmmədquluzadə|Cəlilabad]], [[Mirzə Ələkbər Sabir|Sabirabad]] və s.), sovet dövrü bunlar əsasən dinə qarşı siyasətlə bağlı idi və bu adlar cürbəcür dinsiz (ateist, panteist, deist) xadimlərin şərəfinə qoyulurdu
* Erməni işğalı zamanı ermənicə ad qoyulan yer adlarının qaytarılması (məsələn, Stepanakert — [[Xankəndi]])
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Beyləqan]]
|Орен-кала
|Örənqala
|XII əsrə kimi, onda sonra sovet dövrünə kimi dağınıq qalmışdır (bax [[Örnəqala yaşayış yeri]] və [[Örənqala (qədim şəhər yeri)]])
|-
|[[Cəlilabad]]
|'''&lt;big&gt;حاجی ترخان بازار&lt;/big&gt;'''
|Həştərxanbazar (Hacıtərxanbazar)
|1967-ci ildən [[Azərbaycan]] yazıçısı [[Cəlil Məmmədquluzadə|Cəlil Məmmədquluzadənin]] adını daşıyır
|-
|[[Füzuli (şəhər)|Füzuli]]
|'''&lt;big&gt;قره بولاق&lt;/big&gt;'''
|Qarabulaq
|Füzuli şəhərinin 1403-cü ildən 1905-ci ilədək adı Qarabulaq olub. Qarabulaq kəndi Səfəvilər dönəmində Dizaq qəzasına bağlı şenliklərdən biri idi. Kənd ərazisi Səfəvilər dövlətinin son dönəmində Cavanşir elinin qışlağı olub. 1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında Qarabulaq qışlağının adı çəkilir. 1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında Qarabulaq qışlağı haqqında bilgi var. Qarabulaq kəndi XIX yüzilin sonu, XX yüzilin önlərində el arasında &quot;Malaqan bazarı&quot; adlanırdı. Sonralar çar polkovniki Karyaginin şərəfinə Karyagin adlandı. 1959-cu ildə böyük Azərbaycan şairi Mövlana Məhəmməd bin Süleyman Füzulinin şərəfinə Füzuli adlandı&lt;ref&gt;[https://trtajans.az/index.php/en/world/2806-fuezuli-s-h-rinin-yaranma-tarixini-bilirsinizmi.html] {{Dead link|date=December 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qəbələ]]
|'''&lt;big&gt;قوتقاشین&lt;/big&gt;'''
|Qutqaşın
|ad türkmənşəlidir və erməni dili ilə əlaqəsi yoxdur (bax [[Qutqaşen sultanlığı]] və [[İsmayıl bəy Qutqaşınlı]])
|-
|[[Sabirabad]]
|'''&lt;big&gt;جواد&lt;/big&gt;'''
|Cavad
|XIX əsrdə Cavada xeyli ukraynalı kəndli köçürüldü və həmin yaşayış məntəqəsi 1888-ci ildən Petropavlovka adlandırıldı.1931-ci il oktyabrın 7-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Fərmanı ilə Petropavlovkaya Azərbaycanın böyük şairi, klassik ədəbiyyatımzda ictimai satiranın banisi [[Mirzə Ələkbər Sabir|Mirzə Ələkbər Sabirin]] adı verilmişdir
|}

=== [[Belarus]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Brest]]
|'''&lt;big&gt;برەست&lt;/big&gt;'''
|Birest
|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində (1918–1920) bir çox yerdə işlənmişdir&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti, 5 may 1919-cu il, nömrǝ 172&lt;/ref&gt;, XX-əsrə qədər '''برەست''' yerinə '''برست''' yazılırdı (ە &quot;e&quot;-siz, intəhası tələffüzü eyni idi)
|-
|'''[[Minsk]]'''
|'''&lt;big&gt;مینسق&lt;/big&gt;'''
|Minisq
|&quot;Azərbaycan&quot; qəzetində (1918–1920) bir çox yerdə işlənmişdir&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|}

=== Çin ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Cimasar]]
|'''&lt;big&gt;𐰋𐰾𐰉𐰞𐰶&lt;/big&gt;'''
|Beşbalıq
|Beşbalıq adı 713-cü ildə [[Orxon abidələri|Orxon abidələrində]] qeyd olunub&lt;ref&gt;https://bitig.kz/index.php?lang=r&amp;mod=1&amp;word=Бешбалык&amp;tid=22&amp;oid=16&amp;m=1 Bolčuda : süŋüšdümiz : qaγanïn : yabγusïn : šadïn : anta ölürtim : elin : anta altïm : otuz yašïma : Besbalïq : tapa : süledim : altï yolï süŋüšdüm : … süsin : qop : ölürtim : anta : ičreki ne : kišitin : … k : yoq boltačï : erti : …kiši… : uqγalï : kelti : basdïm : Besbalïq : anï üčün : ozdï : otuz artuqï :&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bosworth, M. S. Asimov-History of Civilizations of Central Asia, Volume 4, Part 2, p.578&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[Çin]]'''
|'''&lt;big&gt;خطا ، چین&lt;/big&gt;'''
|Xita, Çin
|
|-
|[[Çyuançjou]]
|'''&lt;big&gt;زيتون&lt;/big&gt;'''
|Zeytun
|Müsəlman Şərqi yazılarındakı Çinin Zeytun şəhəri Çyuançjou (Quanzhou) ilə eyniləşdirilməsi XIX-cu əsrdə mübahisəli idi, bəzi alimlər Polo və İbn Battutanın bu adı Syamen (Xiamen) limanına dediyini düşünürdü. Amma sonra, Çin tarixi mənbələri bu şəhərin keçmiş statusu və əsrlər boyu yavaş-yavaş çökən limanının əvvəlki mükəmməlliyi qeyd edir
|-
|[[Hançjou]]
|'''&lt;big&gt;خنسای&lt;/big&gt;'''
|Xansay
|[[Cəmi ət-Təvarix]] (XIV əsr), Tarix-i Bənakəti, Nüzhət əl-Qulub (1340-cı illər), Xitaynamə (XVI əsr) kimi kitablarda qeyd olunub&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ensani.ir/fa/article/561271/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B6%D8%A8%D8%B7-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%AC%D9%88%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B3%D8%AE-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88%D8%B5%D9%91%D8%A7%D9%81 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-09 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906203117/https://ensani.ir/fa/article/561271/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B6%D8%A8%D8%B7-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%AC%D9%88%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B3%D8%AE-%D8%AE%D8%B7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88%D8%B5%D9%91%D8%A7%D9%81 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qaoçanq]]
|'''&lt;big&gt;قره‌ خواجه&lt;/big&gt;'''
|Qaraxoca (Qara Xoca)
|[[Yuan imperiyası|Yuan sülaləsi]] və [[Min sülaləsi]] vaxtlarında &quot;Halahezhuo&quot; (哈拉和卓) [Halahıcuo] və indiki uyğurca adı Qaraxocadır
|-
|[[Quançjou]]
|'''&lt;big&gt;خانفو&lt;/big&gt;'''
|Xanfu
|Qədimi mənbələrdə Xanfu olaraq qeyd olunub&lt;ref&gt;{{citation|first=Kees|last=Versteegh|author2=Mushira Eid|ref={{harvid|Kees &amp; al.|2005}}|title=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, ''Vol. I''|url=https://books.google.com/books?id=SuNiAAAAMAAJ&amp;pg=PA378|year=2005|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-14473-6|pages=378 ff|access-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309075410/https://books.google.com/books?id=SuNiAAAAMAAJ&amp;pg=PA378|archive-date=9 March 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Külcə|İnin]]
|'''&lt;big&gt;قولجا ، غولجا&lt;/big&gt;'''
|Qulca
|qazaxca və uyğurca İnin (''Yíníng'') şəhərinin yerli adı, deyilənə görə Orxon abidələrində qeyd olunub. Kökü [[Mancur dili]]ndə &quot;uxulca&quot; (uhulja) sözündən gəlir və [[Altay dağ qoyunu]] və ya [[Arxar]] deməkdir&lt;ref&gt;https://ia600407.us.archive.org/0/items/manchu-textbooks/vdoc.pub_a-comprehensive-manchu-english-dictionary.pdf argali: female of Darwin’s sheep; cf. uhulja&lt;/ref&gt;
|-
|[[Mancuriya]]
|'''&lt;big&gt;ماچین&lt;/big&gt;'''
|Maçin
|
|-
|'''[[Pekin]]'''
|'''&lt;big&gt;خان بالق&lt;/big&gt;'''
|Xanbalıq
|Çinin Türk-Monqol tayfaları hökuməti ([[Yuan sülaləsi]]) vaxtında belə adlanıb&lt;ref&gt;[http://www.almasalik.com/locationPassage.do?locationId=31939&amp;languageId=ar&amp;passageId=7780 These passages about Khān Bālq] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180831002509/http://www.almasalik.com/locationPassage.do?locationId=31939&amp;languageId=ar&amp;passageId=7780|date=2018-08-31}} taken from [http://www.almasalik.com/ al-Masalik] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180831002509/http://www.almasalik.com/locationPassage.do?locationId=31939&amp;languageId=ar&amp;passageId=7780|date=2018-08-31}}website, which itself is taken from [[The Rihla]], a travelogue written by [[Ibn Battuta]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=zWplowxYd-EC&amp;dq=%D8%AE%D8%A7%D9%86+%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82&amp;pg=PT115 The Medieval World Through Muslim Eyes] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240903192039/https://books.google.com/books?id=zWplowxYd-EC&amp;dq=%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82&amp;pg=PT115|date=2024-09-03}} by Abdullah Ibrahim. [https://web.archive.org/web/20200226140707/https://books.google.com.sa/books?id=zWplowxYd-EC&amp;pg=PT115&amp;lpg=PT115&amp;dq=%D8%AE%D8%A7%D9%86+%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82&amp;source=bl&amp;ots=_-yQ7iQBsC&amp;sig=J29FGjXlOufE6T500PPSr0bwTH8&amp;hl=ar&amp;sa=X&amp;ved=0CF8Q6AEwDGoVChMI05qduZqlxwIVg1saCh3IyQ5W Archived Version] made in 26 Feb, 2020]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Şantun|Şandonq]]
|'''&lt;big&gt;𐱁𐰦𐰆𐰭 ⁚ 𐰉𐰞𐰶&lt;/big&gt;'''
|Şantunbalıq
|Qədim Azərbaycan (Türk) mənbələrində bu şəhər Şantuŋbalıq kimi ilə qeyd olunub, Şantuŋ isə həmin şəhərin yerləşdiyi vilayyətin adıdır&lt;ref&gt;ДРЕВНЕТЮРКСКИЙ СЛОВАРЬ, Ленинград, 1969&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://bitig.kz/?lang=r&amp;mod=1&amp;tid=1&amp;oid=15&amp;m=1 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220630195956/https://www.bitig.kz/?lang=r&amp;mod=1&amp;tid=1&amp;oid=15&amp;m=1 |date=2022-06-30 }} qop : etdim : ulamtї : aňїγ yoq : Türük : qaγan : Őtüken : yїš : olursar : elte : buŋ yoq : іlgerü : Šantuŋ : yazїqategi : süledim : Taluyqa : kičig : tegmedim : birgerü : Toquz : Ersenke : tegi : süledim : Tüpütke : kičig : tegmedim : qurїγaru : Jenčü ügüz :&lt;/ref&gt;
|-
|[[Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu]]
|'''&lt;big&gt;شرقی تركستان&lt;/big&gt;'''
|[[Şərqi Türkistan]]
|ərazinin tarixi adı&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sheila Hollihan-Elliot |url=https://archive.org/details/muslimsinchina0000holl/ |title=Muslims in China |publisher=Mason Crest Publishers |year=2006 |isbn=1-59084-880-2 |page=[https://archive.org/details/muslimsinchina0000holl/page/55 55] |quote=For most of their history, the Uyghurs lived as tribes in a loosely affiliated nation on the northern Chinese border (sometimes called East Turkestan).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=William Samolin |url=https://archive.org/details/eastturkistantot0000unse/ |title=East Turkistan to the Twelfth Century |publisher=Mouton &amp; Co |year=1964 |location=[[The Hague]] |page=[https://archive.org/details/eastturkistantot0000unse/page/9 9] |quote=The general boundaries of East Turkistan are the Altai range on the northeast, Mongolia on the east, the Kansu corridor or the Su-lo-ho basin on the southeast, the K'un-lun system on the south, the Sarygol and Muztay-ata on the west, the main range of the T'ien-shan system on the north to the approximate longitude of Aqsu (80 deg. E), then generally northeast to the Altai system which the boundary joins in the vicinity of the Khrebët Nalinsk and Khrebët Sailjuginsk.}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tibet]]
|'''&lt;big&gt;𐱅𐰇𐰯𐰇𐱅 ⸰ تُبُتْ&lt;/big&gt;'''
|Tüpüt
|[[Qədim türk dili|Qədim türk dilində]] bu məkanın adı ''Tüpüt'' (𐱅𐰇𐰯𐰇𐱅) olaraq tanınırdı. Bu sözün qədim türkcə 𐱅𐰇𐰯𐰇 (''töpö/töpü/tüpü'' — təpə) sözündən gəlməsi ehtimal olunur.&lt;ref&gt;Bazin, Louis; Hamilton, James (1991), &quot;L’origine du nom Tibet&quot;, in Ernst Steinkellner, editor,, pages 9–28.&lt;/ref&gt; [[Mahmud Qaşqarlı|Mahmud Qaşqarlının]] məşhur [[Divanü Lüğat-it-Türk]] kitabında [[Qaraxanlı türkcəsi|Qaraxanlı türkcəsində]] eyni qədim türk dilindəki kimi ''Tübüt'' (تُبُتْ) olaraq qeydə alınıb, lakin həmin əlifbada olmadığına görə P hərfinin işlənməməsini qeyd etmək olar.
|-
|[[Tzin imperiyası]]
|'''&lt;big&gt;چین ماچین&lt;/big&gt;'''
|Çinimaçin
|
|-
|[[Tyanşan]]
|'''&lt;big&gt;تَݣری طاغ ⸰ 𐱅𐰭𐰼𐰃 ⁚ 𐱃𐰍&lt;/big&gt;'''
|Tanrı dağ (Tanrıdağ, Tanrıdağı, Tanrı dağı)
|
|}

=== [[Ermənistan]] ===
Tarix boyu Ermənistan hökumətləri yaşayış məntəqələrin adlarını rəsmi olaraq dəyişsə də, Azərbaycan hökuməti [[Qərbi Azərbaycan|Qərbi Azərbaycanın]] tarixi şəhərlərinin orijinal adlarını işlədir (bax [[Ermənistanın adları dəyişdirilmiş şəhərlərinin siyahısı]])
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Abaran]]
|'''&lt;big&gt;باش آباران&lt;/big&gt;'''
|Baş Abaran
|Erm. SSR AS RH-nin 3.1.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Aparan qoyulmuşdur&lt;ref name=&quot;İbrahim Bayramov&quot;&gt;[https://web.archive.org/save/http://www.ebooks.az/download/pe14UjKT.pdf PDF versiyası, səh. 61]. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: [[İbrahim Bayramov|İ. M. Bayramov]]; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: &quot;Elm&quot; nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2&lt;/ref&gt;
|-
|[[Abovyan]]
|
|Ellər
|adı 12.10.1961 tarixində ermənicə qoyuldu
|-
|[[Alaverdi]]
|
|Allahverdi
|
|-
|[[Sarıyar|Apaven]]
|'''&lt;big&gt;صاری يار&lt;/big&gt;'''
|Sarıyar
|Ermənistan prezidenitinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Apavan qoyulmuşdur
|-
|[[Ararat (şəhər)|Ararat]]
|'''&lt;big&gt;دوه‌لو&lt;/big&gt;'''
|Dəvəli
|1935-ci ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Армянская ССР. Административно-территориальное деление на 1-е января 1948 г.|ответственный=Адамян Н.К.|издание=Первое|место=Ер.|издательство=Армгосиздат|год=1948|страниц=91}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Armavir (şəhər)|Armavir]]
|'''&lt;big&gt;سردار آباد&lt;/big&gt;'''
|Sərdarabad
|1935-ci ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/6121/rec/8%7CCaucasus&lt;/nowiki&gt; Caucasus 1906 map, Ordnance Survey Office, Great Britain&lt;/ref&gt;
|-
|[[Armavir mərzi]]
|Курдукули
|Qurduqulu
|03.01.1935-ci (və ya 1930-cu il) tarixində dəyişdirildi&lt;ref&gt;VANDALİZM: TARİXİ ADLARA QARŞI SOYQIRIMI, BAKI – 2006&lt;/ref&gt;
|-
|[[Artaşat]]
|
|Qəmərli
|1945-ci ildə adı dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book |last=Avetisian |first=Kh. |title=Haykakan sovetakan hanragitaran |title-link=:en:Armenian Soviet Encyclopedia |year=1976 |volume=2 |location=Yerevan |page=[https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/136 136] |language=hy |script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան |trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia |chapter=Artashat |script-chapter=hy:Արտաշատ}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Berd]]
|
|Tovuzqala&lt;ref name=&quot;xəritə&quot;&gt;[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi]] tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının [http://www.mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg Fiziki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160812160736/http://mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg|date=2016-08-12}} və [http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg Siyasi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170510084341/http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg|date=2017-05-10}} xəritələri&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Aşirabad|Byureğavan]]
|
|Aşirabad
|1913-cü ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края (Kafkasya 5-verst haritası, 1913/1926 basımı) ve D. D. Pagirev, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Tiflis 1913.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Cermuk]]
|
|İstisu
|1924-cü ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;Hakobian, T. Kh.; Melik-Bakhshian, St. T.; Barseghian, H. Kh. (1998). &quot;Jermuk&quot; &lt;bdi&gt;Ջերմուկ&lt;/bdi&gt;. ''Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran'' &lt;bdi&gt;Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան&lt;/bdi&gt; [''Dictionary of Toponymy of Armenia and Adjacent Territories''] (in Armenian). Vol. 4. Yerevan State University Publishing House. pp. 402–403.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края, Пагирев, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Тифлис, 1913.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dvin]]
|'''&lt;big&gt;دبيل&lt;/big&gt;'''
|Dəbil
|X əsrdə [[İstəxri]] şəhərin əsl adını qeyd etmişdir
|-
|[[Qaraqaya (Qaraqoyunlu)|Dzoravank]]
|'''&lt;big&gt;قره قيا&lt;/big&gt;'''
|Qaraqaya
|Qaraqaya (1991-ci ildən Dzoravank) [[Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası|Ermənistan SSR-in]] [[Çəmbərək|Mixaylovka – Çəmbərək]] rayonunda, Tərsəçayın sol sahilində, rayon mərkəzindən 27 km şimal-qərbdə azərbaycanlılar yaşamış kənd. Meşəkənd (1991-ci ildən Antarameq) heyvandarlıq sovxozu ilə birləşdirilmişdi
|-
|[[Eçmiədzin]]
|'''&lt;big&gt;﴾اوچ‌ موذن ﴿ئۆچ‌مُؤَذِّن&lt;/big&gt;'''
|Üçmüəzzin (Üç Müəzzin)
|indiki adı ermənicə Vağarşapat olaraq dəyişirilib. Eçmiadzin sözü &quot;Üç [[Müəzzin]]&quot; sözünün erməniləşdirilmiş tələffüzüdür
|-
|[[Gümrü|Gümri]]
|'''&lt;big&gt;كومرى&lt;/big&gt;'''
|Gümrü
|[[Ərəb qrafikalı Azərbaycan əlifbası|Əbcəd]] yazı qaydalarına görə köhnə dildə yazılışı Gümri (كومرى) idi amma tələffüzü indiki kimi Gümrü
|-
|[[Hrazdan]]
|
|Aşağı Axta
|1959-cu ildə&lt;ref&gt;[[İbrahim Bayramov]], &quot;Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri&quot; {{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://behruzmelikov.files.wordpress.com/2013/11/qerbi-azerbaycanin-turk-menseli-toponimleri.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721025034/https://behruzmelikov.files.wordpress.com/2013/11/qerbi-azerbaycanin-turk-menseli-toponimleri.pdf |archive-date=2015-07-21 |access-date=2024-10-04 }}, Bakı, &quot;Elm&quot;, 2002. ISBN 5-8066-1452-2&lt;/ref&gt;
|-
|[[İcevan]]
|'''&lt;big&gt;كاربانسراى ، كروانسراى&lt;/big&gt;'''
|Karvansara&lt;ref&gt;Həsənov S.[http://anl.az/down/medeniyyet2007/oktyabr/medeniyyet2007_oktyabr_119.htm Karvansaranın türk abidələri] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220326184141/http://anl.az/down/medeniyyet2007/oktyabr/medeniyyet2007_oktyabr_119.htm|date=2022-03-26}}. Xalq qəzeti.- 2007.- 9 oktyabr.- S. 7.&lt;/ref&gt; (Karvansaray)
|Karvansara adı ilə XVIII əsrdə qurulmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.findarmenia.com/?id=5&amp;lang=ru&amp;parent_id=4&amp;shablon=district|title=Тавуш|access-date=2009-08-15|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190559/http://www.findarmenia.com/?id=5&amp;lang=ru&amp;parent_id=4&amp;shablon=district|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Словарь географических названий]&lt;blockquote&gt;Каравансарай — тюрк.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;, 1961-ci ildə adı hərfi tərcümə olaraq İcevan qoyuldu
|-
|'''[[İrəvan]]'''
|'''&lt;big&gt;روان ، اروان ، ایروان&lt;/big&gt;'''
|Rəvan, İravan (İrəvan)
|
|-
|[[Kəvər (şəhər)|Kəvər]]
|  '''&lt;big&gt;یݣی بايزيد&lt;/big&gt;''' '''&lt;big&gt;، نوبايزيد&lt;/big&gt;'''
|Yeni Bəyazid (Novbəyazid)
|1820-ci illərdə [[Şərqi Bəyazid]] şəhərindən köçkünlər tərəfindən Novbəyazid adı ilə qurulmuşdur. Ermənicə Nor Bayazet (Նոր Բայազետ), rusca Novo-Bayazet (Новобаязет) və orijinal Novbəyazid hamısı Yeni [[Şərqi Bəyazid|Bəyazid]] anlamına gəlir&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.prlib.ru/item/417322 |title=Кавказский календарь на 1917 год |publisher=Tipografiya kantselyarii Ye.I.V. na Kavkaze, kazenny dom |year=1917 |edition=72nd |publication-place=Tiflis |pages=214–221 |language=Russian |trans-title=Caucasian calendar for 1917 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104233151/https://www.prlib.ru/item/417322 |archive-date=4 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kotayk mərzi]]
|'''&lt;big&gt;قرق بولاق&lt;/big&gt;'''
|Qırxbulaq
|1930-cu ildə Qırxbulaq mahalının ərazisində Ellər rayonu təşkil edildi. 1948-ci ildə buradan sonuncu azərbaycanlı əhali də deportasiya olunduqdan sonra rayonun adı dəyişdirilərək Kotayk edildi&lt;ref&gt;https://western-azerbaijan.az/qirxbulaq/ {{Wayback|url=https://western-azerbaijan.az/qirxbulaq/ |date=20240907100931 }} QIRXBULAQ&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molla Göyçə|Maralik]]
|
|Molla Göyçə
|1935-ci ildə adı dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;АТД&quot;&gt;{{книга|заглавие=Армянская ССР. Административно-территориальное деление на 1 мая 1971 года|место=Ер.|издательство=Айастан|год=1971|страниц=251}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ğevond Alişan, Şirak, Venedik 1881 [Xəritə: Damadyan 1880]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Armyanskaya SSSR Administrativno-Territorialnoye Deleniye, Yerevan 1971.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bozgöy|Marqahovit]]
|'''&lt;big&gt;حمزه چمنی&lt;/big&gt;'''
|Həmzəçimən (Həmzəçəməni)
|Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Markahovit qoyulmuşdur
|-
|[[Martuni (Ermənistan)|Martuni]]
|
|Aşağı Qaranlıq
|1926-cı ildə dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;xəritə2&quot;&gt;[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi]] tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının [http://www.mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg Fiziki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160812160736/http://mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg|date=2016-08-12}} və [http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg Siyasi xəritəsi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170510084341/http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg|date=2017-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Masis (Ermənistan)|Masis]]
|
|Uluxanlı
|Uluxanlı, Nərimanlı və Zəngibasar kəndlərini birləşdirərək ermənicə ad qoyuldu&lt;ref&gt;http://www.aniarc.am/2021/06/23/armenian-army-conquers-zangibasar-haraj-1920/ {{Wayback|url=http://www.aniarc.am/2021/06/23/armenian-army-conquers-zangibasar-haraj-1920/ |date=20211114171437 }} [Armenian forces capture Zangibasar (now Masis): 23 June, 1920]. ''ANI Armenian Research Center'' (in Armenian). 23 June 2021. Retrieved 24 June 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Meğri]]
|'''&lt;big&gt;مغری ، مكرى ، مگرى&lt;/big&gt;'''
|Mığrı
|adı erməni tələffüzünə görə dəyişdirildi, əsl adı Mığrı olub&lt;ref&gt;[[Mir Mehdi Xəzani]]. Kitabi-tarixi — Qarabağ, &quot;Qarabağ- namələr&quot;, II kitab, Bakı, &quot;Yazıçı&quot;, 1991. s. 187&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края, Пагирев, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Тифлис, 1913.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Böyük Məzrə|Mets Masrik]]
|'''&lt;big&gt;مزرعه&lt;/big&gt;'''
|Məzrəə (Böyük Məzrə)
|19 aprel 1991-ci ildə kəndin adı Medz Masrik qoyulmuşdur
|-
|[[Noyemberyan]]
|
|Barana&lt;ref&gt;Армянская ССР Административно-Территориальное Деление, Ереван, 1971.&lt;/ref&gt;
|04.01.1938 tarixində
|-
|[[Sevan (göl)]]
|'''&lt;big&gt;کوکچه&lt;/big&gt;'''
|Göyçə
|böyük olduğuna görə Gökçə Dəniz ~ Göyçə Dənizi (كوكچه دكز) də deyilirdi
|-
|[[Sisian]]
|'''&lt;big&gt;قره كليسا&lt;/big&gt;'''
|Qarakilsə
|02.03.1940 tarixində&lt;ref name=&quot;xəritə3&quot;&gt;[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi]] tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının [http://www.mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg Fiziki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160812160736/http://mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg|date=2016-08-12}} və [http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg Siyasi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170510084341/http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg|date=2017-05-10}} xəritələri&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/save/http://www.ebooks.az/download/pe14UjKT.pdf PDF] [https://web.archive.org/web/20150721025034/https://behruzmelikov.files.wordpress.com/2013/11/qerbi-azerbaycanin-turk-menseli-toponimleri.pdf versiyası, səh. 93]. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: [[İbrahim Bayramov|İ. M. Bayramov]]; Redaktorları: [[Budaq Budaqov|B. Ə. Budaqov]], [[Həsən Mirzəyev|H. İ. Mirzəyev]], S. A. Məmmədov. Bakı: &quot;Elm&quot; nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Eldar İsmayıl]]. [https://ia600206.us.archive.org/9/items/EldarIsmayyl.ErmrnistanTurklrinin1988CiIlSoyqRomq/Eldar%20%C4%B0smay%C4%B1l.%20Erm%C9%99nistan%20t%C3%BCrkl%C9%99rinin%201988-ci%20il%20soyq%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1.pdf &quot;Ermənistan türklərinin 1988-ci il soyqırımı&quot;] (yenidən işlənmiş ikinci nəşri); Redaktor: [[Arif Məmmədli]]. Bakı, &quot;Səda&quot; nəşriyyatı, 2014. ISBN 5-86874-125-0. səh.227&lt;/ref&gt;
|-
|[[Spitak]]
|'''&lt;big&gt;حمام‌لو&lt;/big&gt;'''
|Hamamlı
|1945-ci ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;https://www.nisanyanyeradlari.com/?l=40.8339%2C44.26776&amp;o=u{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot }} Sovyet döneminde hamamlu raion'unun merkezi olan köy önemli bir sanayi kenti haline geldi. 1988 depreminde tamamen yıkılan kentte nüfusun üçte biri hayatını kaybetti.&lt;/ref&gt;'''&lt;ref&gt;Спитак // Собаки — Струна. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969–1978, т. 24, кн. I).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;Спитак // Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. В. М. Котляков. — 3-е изд., доп. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Большая российская энциклопедия, 2003. — С. 705. — 903 с. — 5000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-85270-216-1&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;'''
|-
|[[Stepanavan]]
|'''&lt;big&gt;جلال اوغلی&lt;/big&gt;'''
|Cəlaloğlu
|1924-cü ildə adı dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;''Акопян Т. Х., Мелик-Башхян Ст. Т., Барсегян О. Х.'' [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&amp;dt=HY_HY&amp;query=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D5%BD Словарь топонимов Армении и прилегающих территорий] {{Wayback|url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&amp;dt=HY_HY&amp;query=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D5%BD|date=20211129150753}} = Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան. — &lt;abbr&gt;Ер.&lt;/abbr&gt;: Изд-во [[Ереванский государственный университет|Ереванского университета]], 1998. — Т. 4. — С. 685–686.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Степанаван // Сокирки — Стилоспоры. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Советская энциклопедия, 1956. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949–1958, т. 40).&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dərəçiçək|Tsaxqadzor]]
|'''&lt;big&gt;دره چچك&lt;/big&gt;'''
|Dərəçiçək
|Toponim Azərbaycan dilində &quot;iki dağ arasında dərin çuxur&quot; mənasında işlənən dərə sözü ilə Azərbaycan dilində &quot;çiçəkləri olan bitki&quot;, &quot;gül&quot; mənasında işlənən çiçək sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kəndin adı 1847-ci ildə dəyişdirilib Konstantinovka adlandırılmışdır. 1920-ci illərdə yaşayış məntəqəsinin adı kalka edilərək Zaxqadzor (Dərəçiçək) qoyulmuşdur&lt;ref&gt;Hakobian, T. Kh.; Melik-Bakhshian, St. T.; Barseghian, H. Kh. (1988). &quot;Tsaghkadzor&quot; &lt;bdi&gt;Ծաղկաձոր&lt;/bdi&gt;. ''Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran'' &lt;bdi&gt;Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան&lt;/bdi&gt; [''Dictionary of Toponymy of Armenia and Adjacent Territories''] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University Publishing House. pp. 833–834.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arzumanian, Makich, ed. (1979). &quot;Tsaghkadzor&quot; &lt;bdi&gt;Ծաղկաձոր&lt;/bdi&gt;. ''Haykakan sovetakan hanragitaran'' &lt;bdi&gt;Հայկական սովետական հանրագիտարան&lt;/bdi&gt; [''Armenian Soviet Encyclopedia''] (in Armenian). Vol. 5. Yerevan. p. 110–111.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Армянская ССР Административно-Территориальное Деление, Ереван, 1971.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kolagirən (Göyçə)|Tsovinar]]
|'''&lt;big&gt;كوله كيرن&lt;/big&gt;'''
|Kolagirən
|Kolagirən kəndinin adı 3 yanvar 1935-ci ildə dəyişdirilərək &quot;Tsovinar&quot; qoyulmuşdur
|-
|[[Tumanyan]]
|
|Allahverdi&lt;ref name=&quot;xəritə5&quot;&gt;[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi]] tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının [http://www.mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg Fiziki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160812160736/http://mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg|date=2016-08-12}} və [http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg Siyasi xəritəsi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170510084341/http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg|date=2017-05-10}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Vanadzor]]
|'''&lt;big&gt;پنبك ، بیوك قره كليسا&lt;/big&gt;'''
|Pənbək (Pəmbək), Böyük Qarakilsə
|Pənbək (Pəmbək) əslində bölgənin adı idi. Böyük Qarakilsə İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasının Pəmbək bölgəsində kənd olmuşdur. 1935-ci il yanvarın 3-ə qədər Böyük Qarakilsə (1930–1935)&lt;ref&gt;https://www.prlib.ru/item/417321 Кавказский календарь на 1916 год, Tiflis https://web.archive.org/web/20220205071724/https://www.prlib.ru/item/417321&lt;/ref&gt;, Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə həmin tarixdən 1993-cü ilə, yəni ləğv olunana qədər Kirovakan, 1993-cü ildən etibarən isə Vanadzor adlandırılmışdır.
|-
|[[Vardenis]]
|
|Basarkeçər
|1969-cu ildə adı dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;xəritə4&quot;&gt;[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi]] tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının [http://www.mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg Fiziki] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160812160736/http://mfa.gov.az/files/file/Fiziki.jpg|date=2016-08-12}} və [http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg Siyasi] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170510084341/http://www.mfa.gov.az/files/file/Siyasi.jpg|date=2017-05-10}} xəritələri&lt;/ref&gt;
|-
|[[Vayk]]
|
|Soylan
|1956-cı ildə adı dəyişdirildi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vdzor.mtaes.am/about-communities/758/ |title=Vayk, Vayots Dzor |access-date=2025-01-21 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305020139/http://vdzor.mtaes.am/about-communities/758/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Yeğeqnadzor]]
|'''&lt;big&gt;كشيش كند&lt;/big&gt;'''
|Keşişkənd
|3 yanvar 1935-ci ildə adı dəyişdirildi''{{sfn|Армянская ССР|1948|p=76}}''&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=Եղեգնաձոր |url=https://www.caa.am/community/yeghegnadzor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421102112/https://www.caa.am/community/yeghegnadzor.html |archive-date=21 April 2021 |access-date=15 February 2021 |website=caa.am |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Yeğvard]]
|'''&lt;big&gt;مراد تپه&lt;/big&gt;'''
|Muradtəpə
|[[Səfəvilər]] vaxtlarından Muradtəpə adlanır, [[Muradtəpə döyüşü]] bu yerdə baş vermişdir&lt;ref&gt;Moghtader, Gholam-Hussein (2008). ''The Great Batlles of Nader Shah'', s. 56. Donyaye Ketab&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael Axworthy (2009). ''The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant'', s. 205. I. B. Tauris&lt;/ref&gt;
|}

=== Fələstin ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Fələstin]]
|'''&lt;big&gt;قدس متصرف سنجاغی&lt;/big&gt;'''
|Qüds Mütəsərrif Sancağı
|Qüds Sancağı, Qüds Mütəsərrifliyi və Qüds Mütəsərrifatı kimi də gedirdi (bax [[:tr:Kudüs Sancağı|Qüds Sancağı]])
|-
|[[Xaldeylər|Xaldeya]]
|'''&lt;big&gt;کلدان&lt;/big&gt;'''
|Kəldan
|
|-
|[[Qalileya]]
|'''&lt;big&gt;جَلِيله ، غلیله&lt;/big&gt;'''
|Cəlilə, Qəlilə
|
|-
|[[Əriha|İerixon]]
|'''&lt;big&gt;ريحا ، اريحا&lt;/big&gt;'''
|Reyha, Əriha
|Ərəbcə روح və ريح (''rih'' və ''ruh'', &quot;qəşəng iy&quot;) kökündən gəlir. [[Reyhan]] (ريحان) sözü ilə kökdaşdır
|}

=== [[Fransa]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|'''[[Fransa]]'''
|'''&lt;big&gt;فرنگستان&lt;/big&gt;'''
|Firəngistan (Frəngistan)
|
|-
|[[Korsika]]
|'''&lt;big&gt;قورسوغه&lt;/big&gt;'''
|Qursuğa
|[[Piri Rəis]]in xəritəsində Korsika adası Cəzirət Qursuğa deyə qeyd olunmuşdur&lt;ref&gt;https://art.thewalters.org/detail/79840/map-of-the-island-of-corsica/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240907163226/https://art.thewalters.org/detail/79840/map-of-the-island-of-corsica/ |date=2024-09-07 }} Map of the Island of Corsica&lt;/ref&gt;
|-
|[[Marsel]]
|'''&lt;big&gt;مارسلیه&lt;/big&gt;'''
|Mərseliyə
|bir çox şərq mənbələrində
|-
|[[Nitsa]]
|'''&lt;big&gt;نیسه&lt;/big&gt;'''
|Nisə
|köhnə xəritələrdə&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://art.thewalters.org/detail/79849/map-of-the-french-coast-from-the-italian-border-as-far-as-nice/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-07 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907181548/https://art.thewalters.org/detail/79849/map-of-the-french-coast-from-the-italian-border-as-far-as-nice/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ramatyuel]]
|'''&lt;big&gt;رحمت الله&lt;/big&gt;'''
|Rəhmətüllah
|orijinal adı Rəhmətüllah olub&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Xavier de Planhol |title=An Historical Geography of France |url=https://archive.org/details/historicalgeogra0000plan |author2=Paul Claval |date=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521322089 |edition=illustrated |page=[https://archive.org/details/historicalgeogra0000plan/page/n111 84]}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tulon]]
|'''&lt;big&gt;تولون&lt;/big&gt;'''
|Tulun
|
|-
|[[Tuluza]]
|'''&lt;big&gt;تولوشہ ، تولوز&lt;/big&gt;'''
|Tuluz, Tuluşa (Tuluşə)
|
|-
|[[Tur (şəhər)|Tur]]
|'''&lt;big&gt;بلاط الشهداء&lt;/big&gt;'''
|Bəlatüşşühəda (Bəlat əş-Şəhada)
|10 oktyabr 732 tarixindəki döyüş ilə əlaqədər müsəlmanlar tərəfindən verilən ad
|}

=== Gürcüstan ===
1936-cı ildə [[SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı]] (НКВД) və Mərkəzi İcra Komitəsinin (ЦИК СССР) sənədinə görə [[Gürcüstan SSR]]-nin yaşayış məntəqəsinin adları bütün sovet xalqlarının dillərində gürcü dilindəki adının transkripsiyası olmalıdır. Bir çox yaşayış məntəqələrinin adlarına sadəcə &quot;İ&quot; hərfi əlavə olunub.&lt;ref&gt;https://nlevshits.com/dokument-centralnogo-ispolnitelnogo-komiteta-sssr-i-bjuro-nkvd-1936-goda-o-pereimenovanii-v-transkripciju-togo-vremeni-gruzinskih-gorodov/ {{Wayback|url=https://nlevshits.com/dokument-centralnogo-ispolnitelnogo-komiteta-sssr-i-bjuro-nkvd-1936-goda-o-pereimenovanii-v-transkripciju-togo-vremeni-gruzinskih-gorodov/ |date=20240622004313 }} Документ Центрального исполнительного комитета СССР и бюро НКВД 1936 года о переименовании в транскрипцию того времени грузинских городов&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Abastumani]]
|'''&lt;big&gt;اباسوبان&lt;/big&gt;'''
|Abasuban, Abbas-Tuman (Abbastuman)
|Şəhər 1595 tarixli [[Dəftər-i Müfəssəl-i Vilayət-i Gürcüstan]]-da &quot;'''Abasuban'''&quot; (اباسوبان) olaraq yazılmışdır, daha sonra Abbas-Tuman (Abbastuman) kimi qeyd olunurdu&lt;ref name=&quot;bre&quot;&gt;{{книга|автор=|часть=Абастумани|заглавие=[[Большая российская энциклопедия]]|оригинал=|ссылка=|ответственный=С. Л. Кравец|издание=|место=М|издательство=Большая Российская энциклопедия|год=2005|том=1|страницы=10|страниц=768|серия=|isbn=5-85270-329-X|тираж=65000}}&lt;/ref&gt;, bunun səbəbi [[Şah I Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri]]ndən sonra Şah Abbasa məsxərə qurulması ola bilər. 1936-cı ildə gürcüsayağı Abastumani kimi adlandırılıb
|-
|[[Abxaziya]]
|'''&lt;big&gt;ابازه&lt;/big&gt;'''
|Abaza
|[[Abxazlar|Abxaz]] və [[Abazinlər|Abazin]] (Abaza) bir-birinə ən yazın millət olaraq Abaza istilahı Abhaz və Abaza ikisi üçün işlənilir, ayrıca yerli xalqlar arasında da bu söz qarışdırılır. Abaza və Abhaz sözü bir kökdən gəlir
|-
|[[Anakliya]] (Redut-Kali)
|'''&lt;big&gt;ردوت قلعه&lt;/big&gt;'''
|Redutqala&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Qarapapaqlar və onların XIX əsr hərb tarixi. Müəllif, Hacıyev Fəxri Valeh oğlu. Nəşriyyat, Səda. Nəşr yeri, Bakı. Nəşr ili, 2005. ISBN, 586874-032-7.&lt;/ref&gt;
|Tarixi Redutqalaya aid dağıntılar indiki Anakliyada və Kulevidə tapılır (aralarında 15 km məsafə var)
|-
|[[Ananuri]]
|'''&lt;big&gt;قره قلقان&lt;/big&gt;'''
|Qaraqalxan qalası
|
|-
|[[Bağdati]]
|'''&lt;big&gt;بغدادجق&lt;/big&gt;'''
|Bağdadcıq
|1940-cı ilə qədər Bağdad adı ilə tanınırdı, onu əsl [[Bağdad]] ilə qarışdırmamaq üçün Bağdadcıq deyirdilər, sonra rusca Mayakovski (Маяковский) adlandırıldı; 1990-cı ildə gürcüsayağı Bağdati (t harifi ilə) adlandırıldı
|-
|[[Batumi]]
|'''&lt;big&gt;باطوم&lt;/big&gt;'''
|Batum
|
|-
|[[Bolnisi]]
|Чорук-Кемерли&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Генерал_Денисов/vfwCEQAAQBAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=кемерли+Екатеринофельд&amp;pg=RA2-PA1914-IA4&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;
|Çörük Qəmərli
|Çörük Qəmərli adı ilə salınıb, lakin 1817–1819-cu illərdə Russsiya İmperiyası Katarinenfeld olaraq dəyişdi, daha sonra Sovet vaxtında 1921-ci ildə Lüksemburq oldu və 1944-cü ildə gürcü dilində Bolnisi adlandırıldı
|-
|[[Dmanisi]]
|'''&lt;big&gt;باش‌کچید&lt;/big&gt;'''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=GmbH (https://www.klokantech.com/) |first=Klokan Technologies |title=(Ottoman Empire) ممالك محرسى وشاهانى بك حاى واولديغى بلاد Istanbul, 1309 Rumi Calendar [1893]. by Ottoman Army – General Staff (4th Division) {{!}} OldMapsOnline.org |url=https://www.oldmapsonline.org/en/maps/33c22923-8f0f-4078-a5e3-53308813c583?year=1893&amp;gid=3ac04801-27a0-46ff-a98b-9ff883b5bffb |access-date=2025-05-10 |website=www.oldmapsonline.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
|Başkeçid
|1947-ci ildə Başkeçidin adını gürcü dilində Dmanisi qoydular&lt;ref&gt;{{ASE|3|488|Dmanisi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bt135&quot;&gt;Borçalı toponimləri. Müəlliflər: [[Mədəd Çobanov]] və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. [[Tofiq Əhmədov (filoloq)|Tofiq Əhmədov]], f. e. d. [[Buludxan Xəlilov]], f. e. d. [[Şurəddin Məmmədli]]. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: &quot;Borçalı&quot; nəşriyyatı, 2012, səh. 135.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Xaşuri]]
|
|Bəytaxtı
|tarixi adı Bəytaxtı olub&lt;ref&gt;https://demokratikmusavat.com/az/article/24357 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231220141359/https://demokratikmusavat.com/az/article/24357|date=2023-12-20}} Bolus-Bolnisi, Sarvan-Marnauli, Qarayazı-Qardabani, Başkeçid -Dmanisi, Barmaqsız-Tsalka, Ağbulaq-Tetriçkaro, Qaraçöp-Saqareco, Xəzəryurdu-Kaspi, Qara El -Kareli, Telav-Telavi, Səfiabad-Qori, Qaval-Laqodexi, Sığnaq-Siqnaxi, Bəytaxtı-Xaşuri, Tiflis-Tbilisi, Bostandərə-Rustavi Azərbaycan türklərinə məxsus olan adlar gürcü adları ilə əvəzlənib.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://xudaferin.eu/gurcustanda-soydaslarimizin-son-durumu.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231220141358/https://xudaferin.eu/gurcustanda-soydaslarimizin-son-durumu.html|date=2023-12-20}} Gürcüstanda soydaşlarımız əsasən Tiflis, Marneuli (Sarvan), Bolnisi (Bolus), Qardabani (Qarayazı), Dmanisi (Başkeçid), Salka (Barmaqsız), Tetritskaro (Ağbulaq), Saqareco (Qaraçöp), Kaspi (Xəzəryurdu), Kareli (Qara El), Telavi, (Telav), Qori (Səfiabad), Aqara, Laqodexi (Qaval), Siqnaxi (Sığnaq), Kutaisi, Rustavi, Batum və Xaşuri (Bəytaxtı) kimi şəhərlərdə yaşayırlar.&lt;/ref&gt;
|-
|[[İmereti]]
|'''&lt;big&gt;آجـق باش ، باش آجـق&lt;/big&gt;'''
|Başaçıq (Açıqbaş)
|yerli insanların çox hallarda başlarına papaq qoymadığına görə bu bölgəyə belə ad verilmişdir
|-
|[[Kazbek dağı]]
|'''&lt;big&gt;قازبک طاغ&lt;/big&gt;'''
|Qazbək dağı (Qazbəy dağı)
|köhnə Azərbaycan orfoqrafiyasına görə &quot;bəy&quot; sözü &quot;bək&quot; ('''بک''') olaraq yazılırdı&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.jstor.org/stable/pdf/community.33004082.pdf?refreqid=fastly-default%3Aa9f389e963a7aab2bad03f525118baf6&amp;ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&amp;origin=&amp;initiator=search-results&amp;acceptTC=1 {{Wayback|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/community.33004082.pdf?refreqid=fastly-default%3Aa9f389e963a7aab2bad03f525118baf6&amp;ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&amp;origin=&amp;initiator=search-results&amp;acceptTC=1 |date=20240908150818 }} Azərbaycan Qəzeti, 1918, 34-cü nömrə&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kobuleti]]
|'''&lt;big&gt;چوروک صو ، چورک صو ، چوریک صو&lt;/big&gt;'''
|Çürüksu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|-
|[[Kulevi]] (Redut-Kali)
|'''&lt;big&gt;ردوت قلعه&lt;/big&gt;'''
|Redutqala&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Tarixi Redutqalaya aid dağıntılar indiki Anakliyada və Kulevidə tapılır (aralarında 15 km məsafə var)
|-
|[[Kutaisi]]
|'''&lt;big&gt;﴾کوتایس ﴿کتایس&lt;/big&gt;'''
|Kutayis (Kütayis)
|
|-
|[[Qardabani]]
|'''&lt;big&gt;قره تپه ، قره يازى&lt;/big&gt;'''
|Qaratəpə, Qarayazı
|1947-ci ilə iki adla Qaratəpə və Qarayazı kimi tanınırdı&lt;ref&gt;Borçalı toponimləri. Müəlliflər: [[Mədəd Çobanov]] və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. [[Tofiq Əhmədov (filoloq)|Tofiq Əhmədov]], f. e. d. [[Buludxan Xəlilov]], f. e. d. [[Şurəddin Məmmədli]]. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: &quot;Borçalı&quot; nəşriyyatı, 2012, səh. 232.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Marneuli]]
|'''&lt;big&gt;ساربان ، بورچالی&lt;/big&gt;'''
|Sarvan, Borçalı
|1929-cu ilə kimi Sarvan və 1947-ci ilə Borçalı olub, sonra Gürcülər gürcü dilində ad verdilər
|-
|[[Msxeta-Mtianeti]]
|'''&lt;big&gt;قره قلقان&lt;/big&gt;'''
|Qaraqalxan bölgəsi
|həmçinin [[Cənubi Osetiya]], [[Duşeti]], [[Ananuri]], [[Araqvi]] və [[Ksani çayı]] böyü.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GüRCÜstanda |url=https://muhaz.org/gurcustanda.html |access-date=2025-05-25 |website=muhaz.org |archive-date=2025-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525145800/https://muhaz.org/gurcustanda.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coğrafiyada &quot;Qaraqalxan yaylağı&quot; və &quot;Qaraqalxan dağları&quot; terminləri mövcuddur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayback Machine |url=https://ftpmirror.your.org/pub/wikimedia/images/wikipedia/az/b/bb/Bor%25C3%25A7al%25C4%25B1_tarixi.pdf |access-date=2025-05-25 |website=ftpmirror.your.org |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126043501/http://ftpmirror.your.org/pub/wikimedia/images/wikipedia/az/b/bb/Bor%C3%A7al%C4%B1_tarixi.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://az.wikisource.org/wiki/Qaraba%C4%9Fnam%C9%99/Yeddinci_f%C9%99sil |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-05-25 |archive-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810131558/https://az.wikisource.org/wiki/Qaraba%C4%9Fnam%C9%99/Yeddinci_f%C9%99sil |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ninotsminda]]
|'''&lt;big&gt;آلتون قلعه&lt;/big&gt;'''
|Altınqala
|Osmanlının Çıldır vilayətinin bir qalası (1717–1730)
|-
|[[Poti]]
|'''&lt;big&gt;فاش&lt;/big&gt;'''
|Faş
|Şərqi [[Qara dəniz|Qara dənizdəki]] quldurluq halının bitməsi üçün xaraba halda olan Faş qalası 26 iyul, 1579-cu ildə yenidən inşa edildi. 1858-ci ildə şəhər liman statusu almışdır
|-
|[[Tsalka]]
|'''&lt;big&gt;بارْمَقْسِز&lt;/big&gt;'''
|Barmaqsız
|1932-ci ildə Barmaqsız adını Tsalka (Цалка) olaraq dəyişdirdilər&lt;ref&gt;Borçalı toponimləri. Müəlliflər: [[Mədəd Çobanov]] və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. [[Tofiq Əhmədov (filoloq)|Tofiq Əhmədov]], f. e. d. [[Buludxan Xəlilov]], f. e. d. [[Şurəddin Məmmədli]]. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: &quot;Borçalı&quot; nəşriyyatı, 2012, səh. 128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zirvə İnformasiya Mərkəzi |date= |title=Barmaksız (Zalqa) rayonu |url=http://zim.az/zalqa/1313-barmaksiz-zalqa-rayonu.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20160423190146/http://zim.az/zalqa/1313-barmaksiz-zalqa-rayonu.html |archivedate=2016-04-23 |accessdate=2016-04-23 |work= |publisher=zim.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Stepantsminda]]
|'''&lt;big&gt;قازبک&lt;/big&gt;'''
|Qazbək (Qazbəy)
|köhnə Azərbaycan orfoqrafiyasına görə &quot;bəy&quot; sözü &quot;bək&quot; ('''بک''') olaraq yazılırdı&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|[[Suxumi]]
|'''&lt;big&gt;صوقوم قلعه&lt;/big&gt;'''
|Suqumqala&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|-
|'''[[Tbilisi]]'''
|'''&lt;big&gt;تفلیس&lt;/big&gt;'''
|Tiflis
|
|-
|[[Telavi]]
|'''&lt;big&gt;قره جه لر&lt;/big&gt;'''
|Qaracalar
|
|-
|[[Tetritskaro]]
|'''Ағбулаг'''
|Ağbulaq
|1940-cı ildən sonra Ağbulaq gürcü dilində Tetritskaro adlandırıldı&lt;ref&gt;{{ASE|9|216|Ağbulaq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Borçalı toponimləri. Müəlliflər: [[Mədəd Çobanov]] və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. [[Tofiq Əhmədov (filoloq)|Tofiq Əhmədov]], f. e. d. [[Buludxan Xəlilov]], f. e. d. [[Şurəddin Məmmədli]]. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: &quot;Borçalı&quot; nəşriyyatı, 2012, səh. 125.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ağzm&quot;&gt;{{cite web |author=Zirvə İnformasiya Mərkəzi |date= |title=«Ağ-Bulaq» (Tetri-Sxaro) rayonu |url=http://zim.az/aqbulaq/1306-a-bulaq-tetr-sxaro-rayonu.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20160423085359/http://zim.az/aqbulaq/1306-a-bulaq-tetr-sxaro-rayonu.html |archivedate=2016-04-23 |accessdate=2016-04-23 |work= |publisher=zim.az |language=az}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Hindistan ===
[[Britaniya imperiyası]]ndan azadlıq əldə edən [[Hindistan]] etnik cəhətdən həssas addəyişmə siyasətini aparır (və bu yalnız yaşayış məntəqələrinə aid deyil, həmçinin küçə adları, simvolikalar və s.). [[Bharatiya Canata]] Partiyası (BJP) 1990-cı və 2001-ci illərdə [[Əhmədabad (Qücərat)|Əhmədabad]] şəhərini Karnavati olaraq və [[Allahabad]] şəhərini Prayaqrac olaraq dəyişdi.&lt;ref&gt;Steven I. Wilkinson ''Votes and Violence: Electoral Competition and Ethnic Riots in India'' 2006 Page 23 &quot;The BJP proposed in 1990 and 2001 that Ahmedabad be renamed &quot;Karnavati.&quot; Hindu, June 1 1, 2001. Similar proposals have been made to restore Allahabad to &quot;Prayag&quot;, as it had been known as before the Mughal era.&lt;/ref&gt; Prayaqrac adının qəbul edilməsindən sonra BJP rəsmisi bildirib: &quot;Bu gün BJP hökuməti [[Əkbər şah|Əkbərin]] etdiyi səhvi nətər lazımdı düzəltdi&quot;.&lt;ref&gt;Abishek, Kumar (17 October 2018). &quot;From now on, Allahabad to be Prayagraj&quot;. India Today.&lt;/ref&gt; 2018-ci ildə [[Övrəngabad]] şəhəri Çhatrapati Sambhaci Naqar və Osmanabad şəhəri Dharaşiv olaraq dəyişdirildi. [[Maharaştra]] ştatının rəisi Uddhav Thackerey 2020-ci ildə qeyd etdi ki, bunların səbəbi &quot;islami&quot; adlardan [[Hinduizm|hindu]] adlarına keçməkdir.

Hindistan mədəniyyəti etnik və dini qrupların əsrlər boyu bir-bir ilə sülh içində yaşamaqda idi, lakin Hindistan şəhərlərinin və yerlərinin adlarının dəyişdirilməsi kimi hadisələr bu qruplar arasında əsas gərginliyi üzə çıxarır. Bu, ən asan şəkildə millətin müsəlman və hindu əhalisi arasında ziddiyyətli maraqlar və tarixi şərhlər vasitəsilə nümayiş etdirilir. Hindu millətçi partiyası Bharatiya Canata Partiyasının (BJP) siyasətdə hindu millətçiliyinin artan tendensiyası nəticəsində müsəlmanlarda və başqa hindlərdə müsəlman keçmişlərinə qorxu və nifrət yaradır. Bu məyusluğa səbəb olan mühüm hadisələr arasında Feyzabad rayonunun adının Ayodhya rayonu (hinduizmin müqəddəs şəhəri) adlandırılması daxildir.

Hindistanın dəyişən imici ilə yanaşı, onun tarixi tədricən müsəlman deyil, hindu irsini əks etdirən adlarla yenidən yazılır. Hindistanlı müəllif Puşpa Sundar yazır: &quot;Addəyişdirilmələrin arxasında duran məqsəd, istər əvvəllər, istərsə də indi edilir, digərinin etdiyi yaxşılığın və pisin hökm sürən yaddaşını silməkdir və eyni zamanda, cari dövrün şərh etdiyi kimi, tarixə böyük təsir göstərməkdir&quot;. O, oxucuları nəsillərin dəyərləri və münasibətləri dəyişdikcə tarixin yenidən yazılmasının arxasında duran əxlaqı nəzərdən keçirməyə sövq edir. Bu hadisələr müsəlman olan Hindistan vətəndaşlarını öz barədə &quot;ikinci sort&quot; düşüncəsini yayır və bu Hindistanın dünyəvi, çoxkonfessiyalı bir millət olması iddiasına zidd görünür.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Ayodxya rayonu]]
|'''&lt;big&gt;فیض آباد محلی&lt;/big&gt;'''
|Feyzabad mahalı
|
|-
|[[Benqaliya]]
|'''&lt;big&gt;بنگاله&lt;/big&gt;'''
|Bengalə
|
|-
|[[Benqal körfəzi]]
|'''&lt;big&gt;بنگاله کورفزی&lt;/big&gt;'''
|Bengalə körfəzi
|
|-
|[[Cammu]]
|'''&lt;big&gt;جموں&lt;/big&gt;'''
|Cəmmun
|yerli və original tələffüzü
|-
|[[Çennai]]
|'''&lt;big&gt;مدراس ، مَدرَس&lt;/big&gt;'''
|Mədrəs
|
|-
|'''[[Dehli]]'''
|'''&lt;big&gt;شاه‌ جہان‌ آباد ، شاه‌ جهان آباد&lt;/big&gt;'''
|Şahcahanabad (Şah-Cahan-Abad)
|
|-
|'''[[Hindistan]]'''
|'''هند'''
|Hind
|Köhnə dildə Hindistan ərazisi üçün sadəcə Hind ('''هند''') sözü işlənirdi
|-
|[[Karnataka]]
|'''&lt;big&gt;میسور و حیدرآباد&lt;/big&gt;'''
|Məysur və Heydərabad
|1956 ildə Hindu millətçiləri tərəfindən ştatları yenidən qurma nəticəsində müsalman əhalili Heydərabad ştatı Andhra Pradeş və Məysur arasında bölünür, bunun mənası müsəlmanları deorqanizasiya etmədir. 1973-cü ildə Məysur ştatı müsəlman adına oxşadığına görə adını dəyişdirərək Karnataka edirlər
|-
|[[Narmadapuram]]
|'''&lt;big&gt;ہوشنگ آباد&lt;/big&gt;'''
|Hüşəngabad
|2021-ci ilin Mart ayında Hindu millətçilərin addəyişmə siyasəti ilə əlaqəli &quot;müsəlman&quot; adı Hindu adına dəyişdirildi&lt;ref name=&quot;Name&quot;&gt;{{cite news |date=5 February 2022 |title=Hoshangabad is now Narmadapuram after Centre approves MP government's name-change proposal |work=DNA |url=https://www.dnaindia.com/india/report-hoshangabad-is-now-narmadapuram-after-centre-approves-mp-government-s-name-change-proposal-2932387/amp |url-status=live |access-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205042543/https://www.dnaindia.com/india/report-hoshangabad-is-now-narmadapuram-after-centre-approves-mp-government-s-name-change-proposal-2932387/amp |archive-date=5 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 March 2021 |title=MP: Private Bill to rename Hoshangabad district passed |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/mp-private-bill-to-rename-hoshangabad-district-passed-7216338/ |url-status=live |access-date=6 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306010156/https://indianexpress.com/article/india/mp-private-bill-to-rename-hoshangabad-district-passed-7216338/ |archive-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Tamilnad|Tamil-Nadu ştatı]]
|'''&lt;big&gt;مدراس ریاستی&lt;/big&gt;'''
|Mədrəs rəyasəti
|14 yanvar 1969-cu ildə Hindu millətçilərinin addəyişmə siyəsətində dəyişdirildi
|-
|[[Varanasi]]
|'''&lt;big&gt;بنارس&lt;/big&gt;'''
|Bənarəs
|Hindu millətçlərin ləhcəsində yazılmağa başladı
|}

=== İran ===
[[İran]]da şəhərlərin adını dəyişməsi əsasən 1925-ci ildən hökumətə fars milliyyətçi [[Pəhləvilər]]in keçməyi ilə əlaqəlidir, bir çox türkdilli adlar ya başqa farsca sözlə əvəz olunub və ya hərfi tərcümə olunub.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Arasbaran]]
|'''&lt;big&gt;قره‌ داغ&lt;/big&gt;'''
|Qaradağ
|1925-ci ildə Rza Şah Əhməd Şah Qacarı taxtdan salıb Pəhləvi sülaləsini quranda Arasbaranın tədricən tənəzzülü başladı. Yeni padşah türk (Azərbaycan) əhalisinə qarşı mədəni və etnik millətçilik və assimilyasiya siyasətini həyata keçirməyə başladı və Qaradağ şəhərinin adını Arasbaran olaraq dəyişdi&lt;ref&gt;Abrahamian, Ervand (1982). ''Iran Between Two Revolutions''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. pp. 123–163. ISBN &lt;bdi&gt;9780691053424&lt;/bdi&gt;. OCLC 7975938.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Tribes of Arasbaran and Qaradaghis in Iran|last=Niknafs|first=Hojat|year=2014|url=http://iasir.net/AIJRHASSpapers/AIJRHASS15-792.pdf|access-date=2024-09-05|archive-date=2022-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021113730/http://www.iasir.net/AIJRHASSpapers/AIJRHASS15-792.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Həştrud]]
|'''&lt;big&gt;سرسکند&lt;/big&gt;'''
|Sərəskənd
|Bölgənin [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsi]]ndə istifadə olunan adı '''Sərəskənd'''dir. Hazırkı rəsmi adı olan &quot;Həştrud&quot; isə [[Fars dili|farsca]] '''&quot;həşt&quot;''' ''(səkkiz)'' və '''&quot;rud&quot;''' ''(çay, axar su)'' sözlərindən ibarətdir. Şəhərin əsası [[Teymurilər dövləti]] dövründə salınıb
|-
|[[Məhabad]]
|'''&lt;big&gt;ساوق‌ بلاغ&lt;/big&gt;'''
|Soyuqbulaq
|Məhabad adı ilk dəfə Birinci Dünya müharibəsindən sonra, Pəhləvi Rza şahın (1925–1941) dövründə olmuşdur. Bundan əvvəl türkcə soğuq-bulaq sözünün farsca təhrifi olan Savojbolagh kimi tanınırdı
|-
|[[Məlikan]]
|'''&lt;big&gt;مَلِکْ کَنْدی&lt;/big&gt;'''
|Məlikkəndi (Məlik Kəndi)
|Farsca Məlikan kimi tanınan şəhərin adı Qacar süləlasinin vaxtında Məlikkəndi adıyla yaranmışdır&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://geonames.nga.mil/namesgaz/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-05 |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927163717/https://geonames.nga.mil/namesgaz/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Miyandoab]]
|'''&lt;big&gt;قوشاچای&lt;/big&gt;'''
|Qoşaçay
|Şəhərin [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsindəki]] adı olan '''Qoşaçay''' adı ''&quot;cüt, iki dənə olan&quot;'' mənalarını daşıyan '''&quot;qoşa&quot;''' və ''&quot;təbii axar su&quot;'' demək olan '''&quot;çay&quot;''' sözlərindən ibarətdir. Hazırkı rəsmi [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Miyandoab''' adı isə '''&quot;miyan&quot;''' (''orta, ortasında''), '''&quot;do&quot;''' (''iki'') və '''&quot;ab&quot;''' (''su'') sözlərindən ibarətdir
|-
|[[Nəqədə]]
|'''&lt;big&gt;سۇلدۇز&lt;/big&gt;'''
|Sulduz
|Monqol tayfasının şərəfinə Sulduz adı ilə salınıb (yerli əhalə həm də Sundus deyir)&lt;ref&gt;https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/sulduz-SIM_7168 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230924230140/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/sulduz-SIM_7168 |date=2023-09-24 }} Minorsky V. Sulduz (volume 9)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Puldəşt]]
|'''&lt;big&gt;عَرَبْلَر&lt;/big&gt;'''
|Ərəblər
|Şəhərin əski adı '''''Ərəblər''''' olsa da sonradan 1938-ci ildə farslaşdırılaraq Puldəşt adı verilmişdir&lt;ref name=&quot;شهرستان پلدشت&quot;&gt;Official website of Governor of Poldasht county :[http://www.poldasht-ag.ir/tabid/1618/Default.aspx شهرستان پلدشت] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180423033706/http://www.poldasht-ag.ir/tabid/1618/Default.aspx|date=2018-04-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Siyahçeşmə]]
|'''&lt;big&gt;قره‌ عینی&lt;/big&gt;'''
|Qaraəyni (Qara Əyni)
|Şəhərin [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsi]]ndəki adı olan '''Qaraeyni''' adı [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsi]]ndəki '''&quot;qara&quot;''' (bu söz yer adlarında istər ''qara rəng'', istər ''&quot;böyük, əzəmətli,'' [bəzən] ''uca&quot;'' mənalarını verir) və [[Ərəb dili|ərəbcə]] ''&quot;göz, bulaq&quot;'' mənalarını verən '''&quot;eyn / əyn&quot;''' sözlərindən ibarətdir. Lakin şəhərin hazırkı rəsmi [[Fars dili|farsca]] adı olan '''Siyahçeşmə''' bu şəhərin əsl doğma adının (Qaraeyni) farscaya sözbəsöz tərcümə edilməsiylə yaranıb; belə ki, &quot;qara&quot; sözü '''&quot;siyah&quot;''' sözü ilə, &quot;eyni&quot; ''(bulaq)'' sözü isə '''&quot;çeşmə&quot;''' sözü ilə (hər iki söz xalis fars sözləridirlər) əvəz olunub
|-
|[[Şahindej]]
|'''&lt;big&gt;صاین قلعه افشار&lt;/big&gt;'''
|Sayınqala Əfşar
|şəhərin köhnə adı, Zəncandakı Sayınqala ([[Sainqala]]) ilə qarışdırmamaq üçün Əfşar sözü əlavə olunur
|-
|[[Təkab]]
|'''&lt;big&gt;تیکان‌ تپه&lt;/big&gt;'''
|Tikantəpə
|1938-ci ildə Rza xan Palani Pəhləvinin toponimlərin farslaşdırılması proqramına uyğun olaraq tarixi adı ''Tikantəpə'' olan şəhərin adı dəyişdirilərək ''Təkab'' olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite web |title=اسم قدیم و جدید شهرهای ایران |url=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-39/182889-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419063557/https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-39/182889-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |archive-date=2024-04-19 |access-date=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Şahmərəsinin türkcə-farsca lüğətində Tikan adının mənasına bax, səhifə 442 |url=https://turuz.com/storage/users/bey-1395/0726-Farhange_Came-Turki-Farsi-Parviz_Zare_Shahmarasi.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418101848/https://turuz.com/storage/users/bey-1395/0726-Farhange_Came-Turki-Farsi-Parviz_Zare_Shahmarasi.pdf |archive-date=2024-04-18 |access-date=2024-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Üskü]]
|'''&lt;big&gt;اوشقایا&lt;/big&gt;'''
|Üşqaya
|yazılışı Üşqaya-dır (Üçqaya deyil), bunun səbəbi &quot;üç&quot; sözü ilə əlaqəsi olmamasıdır&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

=== İsrail ===
İsrail yer adlarının dəyişilməsi 1948-ci ildə İsrail Dövlətinin yaranmağı və daha sonra sərhədlərinin genişlənməsi ilə bağlıdır. İsrail hökuməti [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]], [[Məmlük dövləti|Məmlük]] və eləcə də yerli ərəb yer adlarını [[İvrit dili|İvritcə]] qoyur.

İngilis mandatı altında müxtəlif dövrlərdə Fələstinin yer adları üçün ivritcə adlar işlənmişdir; 1948-ci ildə Ərəb-İsrail müharibəsi nəticəsində Fələstinlilər qaçqın tüşəndən sonra ərəb adları silinməsi güclənir; və daha sonra 1967-ci ildə İsrail tərəfindən işğal edilmiş Fələstin ərazilərində müsəlman yer adları daha da azalır. 1992-ci ildə aparılan araşdırmaya görə 340 kənd və qəsəbə, 1000 Xirbat (xarabalıq), 560 vadi və çay, 380 bulaq, 198 dağ və təpə, 50 mağara, 28 qala və saray, 14 hovuz və göl daxil olmaqla, adları yahudiləşmiş 2780 tarixi yer adları dəyişdirilir.

Fələstində mövcud olan bir çox yer adları naməlum etimologiyalara əsaslanır. Bəziləri təsviri xarakter daşıyır, bəziləri qədim Nabati, İbrani Kənanlı və ya digər adların sağ qalanlarıdır və təsadüfi ad İbrani İncilində və ya Talmudda tapılan formalardan dəyişdirilməyib.

Yer adlarının İbraniləşdirilməsi İsrail hökuməti tərəfindən, əksəriyyəti son onilliklərdə köçmüş yəhudilərin torpaqla əlaqəsini gücləndirmək məqsədilə təşviq edilmişdir. Bu prosesin bir hissəsi olaraq, bir çox qədim Bibliya və ya Talmud yer adları &quot;qaytarılır&quot;; lakin, arxeoloqlar tərəfindən səhvlər təsbit edildikdən sonra pauza oldu. Digər hallarda, İbrani dili fərqli məna daşısa da, ərəb dilinin homofonu olduğuna görə ərəb adlarını ivrit dilinə yaxın tələffüzünə dəyişdirir lakin bu hal yer adının etimologiyasına zid olur.

Ətraflı oxu: [[:en:Hebraization of Palestinian place names|Fələstinin yer adlarının yahudiləşdirilməsi]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Aşdod]]
|'''&lt;big&gt;إِسْدُود&lt;/big&gt;'''
|İsdud
|
|-
|[[Beer-Şeva]]
|'''&lt;big&gt;بئر السبع&lt;/big&gt;'''
|Birüssəba
|
|-
|[[Beytar-İlit]]
|'''&lt;big&gt;بتير&lt;/big&gt;'''
|Yuxarı Bəttir
|qədimi Bəttir və ərəb əhalili Bəttir şəhərlərinin yanında qurulub
|-
|[[Beyt-Şemeş]]
|'''&lt;big&gt;بيت نتيف&lt;/big&gt;'''
|Beyt-Nətif (Beyt-Lətif)
|qədim Roma qaynaqlarında '''Bethletepha''' və '''Betholetepha''' kimi qeyd olunmuşdu, qədim Yunanca isə '''Bethletephon'''.&lt;ref name=&quot;Schürer&quot;&gt;{{cite book |last=Schürer |first=Emil |url=https://books.google.com/books?id=w-LtcEbdXKoC&amp;pg=PA910 |title=The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C.-A.D. 135) |publisher=[[T&amp;T Clark]] |year=2004 |isbn=9780567093738 |editor=Geza Vermes |edition=reprint of 1997 revised |volume=II, part 2 |page=910 |access-date=30 December 2020 |editor2=Fergus Millar |editor3=Martin Goodman |editor4=Pamela Vermes |editor5=Matthew Black |orig-year=1885}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tsafrir&quot;&gt;Tsafrir, Di Segni and Green, 1994, p. 84&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chaniotis, A., Corsten, T., Papazarkadas, N. and Tybout, R. A., &quot;SEG 61–1422. Betholetepha/Pella (Beit Nattif). Epitaphs in a burial chamber, 3rd cent. A. D.&quot;, in: Supplementum Epigraphicum Graecum, Current editors: A. T. E. N. Chaniotis Corsten Stavrianopolou Papazarkadas. Consulted online on 30 December 2020&lt;http://dx.doi.org/10.1163/1874-6772_seg_a61_1422&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|[[Beyt-Şean]]
|'''&lt;big&gt;بيسان&lt;/big&gt;'''
|Beysan
|yerli ad
|-
|[[Eylat]]
|'''&lt;big&gt;أم الرشراش ، ايله&lt;/big&gt;'''
|Ummur-Rəşraş, Ayla
|Eilat adı 1949-cu ildə tərk edilmiş Umm ər-Rəşraş sərhəd məntəqəsinə verilmişdir&lt;ref&gt;Eretz Magazine (3 June 2018), Editorial, [https://www.eretz.com/wordpress/blog/2018/06/03/the-names-committee/ The Names Committee] {{Wayback|url=https://www.eretz.com/wordpress/blog/2018/06/03/the-names-committee/ |date=20200922105116 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922105116/https://www.eretz.com/wordpress/blog/2018/06/03/the-names-committee/|date=2020-09-22}}: &quot;The issue of Eilat took up another chunk of the committee’s time. In 1949, Eilat did not exist. The city was founded only in 1952. But a place by the name of Eilat appears time and again in the biblical record. It was one of the stations in the wanderings of the people of Israel during the exodus from Egypt. King Solomon built ships on the shore of the Sea of Sof, in the land of Edom at Etzion Gever, which is Eilat. King Azariya of Judah built the city of Eilat, and so on and so forth. However, the location of this place called Eilat or Etzion Gaver remained unclear. On the shore of the gulf, where the big shopping mall of Eilat is today, a small adobe hut stood. The hut served as a British police station called Umm Rashrash. &quot;On the map,&quot; Yeivin explained, &quot;we see a place called Umm Rashrash and next to it the name Eilat. But Eilat was not here. Biblical and Roman Eilat were across the border in Jordan. The name Eilat should be erased from the map.&quot;; &quot;We cannot give up Eilat,&quot; Press retorted, &quot;when the real Eilat finally is in our hands, our settlement will expand and reach over to there.&quot; David Amiran, the geographer, suggested that Eilat should be the name of the settlement that would be built on the shore of the gulf, which should be called the Gulf of Eilat. Ben-Zvi was for eliminating Umm Rashrash from the map together with Etzion Gaver. Eilat is Eilat, he said, musing that maybe the committee should call Umm Rashrash Etzion Gaver and establish Eilat elsewhere. The committee ultimately decided to replace the name Umm Rashrash with Eilat. Etzion Gaver was commemorated on the map by dubbing a well along the coast Be’er Etzion Gever. Today the well is buried under the artificial lagoon in Eilat.&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|[[Hayfa]]
|'''&lt;big&gt;حيفا&lt;/big&gt;'''
|Hayfa (Heyfə)
|
|-
|[[Herzliya]]
|'''&lt;big&gt;الحرم&lt;/big&gt;'''
|əl-Haram
|dağıdılmış kəndin üstündə tikilib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=هرتسليا (مدينة) {{!}} الموسوعة الفلسطينية |url=https://www.palestinapedia.net/%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%258A%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25AF%25D9%258A%25D9%2586%25D8%25A9/ |access-date=2025-06-19 |website=www.palestinapedia.net |language=ar |archive-date=2022-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629223149/https://www.palestinapedia.net/%D9%87%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%84%D9%8A%D8%A7-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf |access-date=2025-06-19 |website=www.cbs.gov.il |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121034400/http://cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Hevron]]
|'''&lt;big&gt;الخليل&lt;/big&gt;'''
|əl-Xəlil
|
|-
|[[Xaldeylər|Xaldeya]]
|'''&lt;big&gt;کلدان&lt;/big&gt;'''
|Kəldan
|
|-
|'''[[İsrail]]'''
|'''&lt;big&gt;قدس متصرف سنجاغی&lt;/big&gt;'''
|Qüds Mütəsərrif Sancağı
|Qüds Sancağı, Qüds Mütəsərrifliyi və Qüds Mütəsərrifatı kimi də gedirdi (bax [[:tr:Kudüs Sancağı|Qüds Sancağı]])
|-
|[[Kfar Saba]]
|'''&lt;big&gt;كفر سابا&lt;/big&gt;'''
|Kəfr Səba
|şəhər eyniadlı ərəb kəndinin dağıntılarında qurulub&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf |access-date=2025-06-19 |website=www.cbs.gov.il |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121034400/http://cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kiryat Ata]]
|'''&lt;big&gt;كفريتا&lt;/big&gt;'''
|Kəfritə
|
|-
|[[Kiryat Qat]]
|'''&lt;big&gt;عراق المنشية&lt;/big&gt;'''
|İraq əl-Mənşiyə
|1954-cü ildə kəndin ərazisində [[Kiryat Gat|Qiryat Qat]] quruldu&lt;ref&gt;Khalidi, 1992, p. 108&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qalileya]]
|'''&lt;big&gt;جَلِيله ، غلیله&lt;/big&gt;'''
|Cəlilə, Qəlilə
|
|-
|[[Lod]]
|'''&lt;big&gt;اللِّد&lt;/big&gt;'''
|əl-Lüdd (əl-Lidd)
|
|-
|[[Modi'in İlit]]
|
|
|Modiyin İllit şəhəri Ni'lin, Hərbətə, Səffa, Bil'in ve Dir Qadis olmaq üzərə beş Fələstin kəndlərinin ərazisi üstündə qurulmuşdur&lt;ref&gt;Gadi Algazi (August 2006). &quot;La Cisjordanie, nouveau &quot; Far Est &quot; du capitalisme israélien&quot;. ''Le Monde diplomatique'' (Fransızca). 15 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2023.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Nazaret]]
|'''&lt;big&gt;نَّاصِرَة&lt;/big&gt;'''
|Nəsirə
|
|-
|[[Netanya]]
|'''&lt;big&gt;أم خالد&lt;/big&gt;'''
|Ümmüxəlid (Ümm-Xəlid, Müxəlid)
|
|-
|[[Nof-ha-Qalil]]
|'''&lt;big&gt;ناصرة&lt;/big&gt;'''
|Yuxarə Nəsra
|
|-
|[[Petax-Tıkva]]
|'''&lt;big&gt;ملبس&lt;/big&gt;'''
|Müləbbəs
|
|-
|[[Rahat (şəhər)|Rahat]]
|'''&lt;big&gt;الهزيل&lt;/big&gt;'''
|əl-Huzayıl
|ingilis xəritəsində Al Huzaiyil yazılmışdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/File:12-09-Shoval-1959.jpg |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-06-19 |archive-date=2025-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619123428/https://en.wikipedia.org/wiki/File:12-09-Shoval-1959.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Rexovot]]
|'''&lt;big&gt;زرنوقة&lt;/big&gt;'''
|Zərnuqə
|şəhər məcburi köçürülmüş müsəlmanların Zərnuqə kəndinin üstündə qurulub&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|مسار=https://zochrot.org/ar/village/49155|عنوان=زرنوقة&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;|تاريخ الوصول=2021-12-23|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20180514144225/http://www.zochrot.org/ar/village/49155|تاريخ أرشيف=14 مايو 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Rişon-le-Sion]]
|'''&lt;big&gt;عيون قاره&lt;/big&gt;'''
|Ayun Qara (Uyun Qara)
|avropa mənbələrinda Ayun Kara&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Battle of Ayun Kara, Palestine, 14 November 1917 |url=http://desert-column.phpbb3now.com/viewtopic.php?f=2&amp;t=428 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814125911/http://desert-column.phpbb3now.com/viewtopic.php?f=2&amp;t=428 |archive-date=14 August 2011 |access-date=24 September 2011 |publisher=Desert-column.phpbb3now.com}}&lt;/ref&gt; və Ayun Qara kimi qeyd olunur
|-
|[[Safed]]
|'''&lt;big&gt;صفد&lt;/big&gt;'''
|Səfəd
|
|-
|'''[[Təl-Əviv]]'''
|'''&lt;big&gt;یافه&lt;/big&gt;'''
|Yafə
|ərəb dilində يافا kimi yazılır, lakin tarixi türkdilli mənbələrin hamsında یافه kimi yazılıb
|-
|[[Vifaniya]]
|'''&lt;big&gt;عيزرية&lt;/big&gt;'''
|Eyzəriyyə
|
|-
|'''[[Yerusəlim]]'''
|'''&lt;big&gt;قدس&lt;/big&gt;'''
|Qüds
|şəhərin həm də Beytəlmüqəddəs (Beyt-ül-Müqəddəs), Qüdsixəlil (Qüdsi-Xəlil), Qüdsişərif (Qüds-i Şərif) kimi ləqəbləri də var
|-
|[[Yokneam İlit]]
|'''&lt;big&gt;قِيرة&lt;/big&gt;'''
|Qıra
|
|}

=== İtaliya ===
Adların çoxusu 831–1072-ci illərdə olan [[Siciliya əmirliyi]] ilə bağlıdır. Cənubi İtaliyanı şəhərlərin adları [[:en:Arabic exonyms#Italy|çoxusu ərəbcədir]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Açireale]]
|'''&lt;big&gt;الياج&lt;/big&gt;'''
|Əlyəc
|[[:en:Kitab al-Rawd al-Mitar|əl-Rəvz əl-Mitar]] kitabında
|-
|[[Alkamo]]
|'''&lt;big&gt;القاموق&lt;/big&gt;'''
|əl-Qamuq
|şəhəri salan kişinin adına görə (əl-Qamuq)
|-
|[[Baqeriya]]
|'''بحر&lt;big&gt;یه&lt;/big&gt;'''
|Bəhriyyə
|
|-
|[[Florensiya]]
|'''&lt;big&gt;فلورنچه&lt;/big&gt;'''
|Florança
|&quot;Dictionnaire Turc — Français&quot; (1837) lüğətində; [[Məhəmməd İdrisi]] İflürənsə (إِفْلُورَنْسَة) kimi qeyd etmişdir&lt;ref&gt;Muhammad al-Idrisi, ''Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq''. p.754 QID:Q1089336&lt;/ref&gt;
|-
|[[Genuya]]
|'''&lt;big&gt;جَنَويزْ&lt;/big&gt;'''
|Cənəviz ~ Gənəviz
|
|-
|'''[[İtaliya]]'''
|'''&lt;big&gt;ایتالیه&lt;/big&gt;'''
|İtaliyə (İtaliyyə, İtalya, İtalyə)
|
|-
|[[Kaltanissetta]]
|'''&lt;big&gt;قَلْعَةُ النِّسَاءِ&lt;/big&gt;'''
|Qələtənnisə (Qalanisə)
|ən birinci adı ''Castra Nicia'' (Kastranisiya) olmuşdu; müsəlman fəthindən sonra oldu ''Qələt ən-Nisə'' (قَلْعَةُ النِّسَاءِ) — 'Qadın qalası'&lt;ref&gt;Ahmed Tawfiq Al-Madani. Muslims in Sicily and southern Italy (المسلمون في جزيرة صقلية وجنوب إيطاليا)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kataniya]]
|&lt;ref&gt;&quot;In the year [[:ar:253 هـ|253 Hijri]] (867–868), Khafajah marched from ''Balram'' ([[Palermo]]) to the city of ''Saraqusah'' ([[Syracuse, Sicily|Syracuse]]) and ''Qaṭāniyyah'' ([[Catania]]), ruining the land and destroyed its crops.&quot; [[Ibn al-Athir]], ''[[:ar:الكامل في التاريخ|al-Kamal fi at-Tarikh]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;[[Muhammad al-Idrisi]], ''[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/c99d2caf-7abc-4593-97a7-02bf17213f35/ Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq] {{Wayback|url=https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/c99d2caf-7abc-4593-97a7-02bf17213f35/|date=20240522211653}}''. p.596 QID:[[wikidata:Q1089336|Q1089336]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[[:ar:محمد بن عبد المنعم الحميري|Muhammad bin Abdul-Mun'im Al-Hamiri]], [[iarchive:1812Htm|الروض المعطار في خبر الأقطار.]], p.465, {{QID|6417674}}&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;قَطَانِیه&lt;/big&gt;'''
|Qətəniyə (Qətəniyyə)
|Bələdülfil (Bələd-ül-Fil — &quot;Fil şəhəri&quot;) adı da var&lt;ref&gt;Muhammad al-Idrisi, ''Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq''. p.596 QID:Q1089336&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lentini]]
|'''&lt;big&gt;لنتيني&lt;/big&gt;'''
|Ləntini
|[[:en:Kitab al-Rawd al-Mitar|əl-Rəvz əl-Mitar]] kitabında
|-
|[[Lombardiya]]
|'''&lt;big&gt;أَنْبَرْدِیه&lt;/big&gt;'''
|Ənbərdiyə
|[[Məhəmməd İdrisi]] qeyd etmişdir&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;''Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq''. p.742 QID:Q1089336&lt;/ref&gt;
|-
|[[Madzara del Vallo]]
|'''&lt;big&gt;مازر&lt;/big&gt;'''
|Məzar
|[[:en:Kitab al-Rawd al-Mitar|əl-Rəvz əl-Mitar]] kitabında
|-
|[[Marsala]]
|'''&lt;big&gt;مَرْسَى عَلِيّ&lt;/big&gt;'''
|Mərsa Əli (Mərsaəli) [mərsəli]
|[[Məhəmməd İdrisi]] qeyd etmişdir, mənası &quot;Əli Limadı&quot; deməkdir. Daha sonra &quot;Mərsa Allah&quot; (مَرْسَى الله) olaraq dəyişmişdir, bunu italyanlar Marsala kimi deməyə başladı
|-
|[[Messina]]
|&lt;ref&gt;&quot;(…) and twelve miles from it to the anchorage of Messina (…)&quot;. [[Məhəmməd İdrisi]], ''[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/c99d2caf-7abc-4593-97a7-02bf17213f35/ Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq] {{Wayback|url=https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/c99d2caf-7abc-4593-97a7-02bf17213f35/ |date=20240522211653 }}''&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;﴾مسینه ﴿مَسِّينَةُ&lt;/big&gt;'''
|Məsinə (Məssinə)
|842-ci ildə müsəlmanların fəthi nəticəsində uyğunlaşmış ad, daha öncə fərqli variantlar var idi: Messana, Messene, Missina və s.
|-
|[[Neapol]]
|'''&lt;big&gt;آنابولى&lt;/big&gt;'''
|Anabolu
|&quot;Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco&quot; (1834) və Osmanlı mənbələrində
|-
|[[Palermo]]
|'''&lt;big&gt;باندرمه&lt;/big&gt;'''
|Bandırma
|&quot;Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco&quot; (1834) və Osmanlı mənbələrində
|-
|'''[[Roma]]'''
|'''&lt;big&gt;قزل الما ، روم&lt;/big&gt;'''
|Qızıl Alma (Qızılalma), Rum (Urum)
|bax [[Qızıl Alma]]; qız alma bir çox türkdilli (osmanlı, türkiyə, qırımtatar və s.) lüğətlərdə Roma şəhərinin qarşılığı kimi verilib. Başqa mənbələrdə yenə Romada yerləşən [[Vatikan]] cırtdan dövlətinin [[Müqəddəs Pyotr bazilikası|Pyotr bazilikası]] (''Basilica Sancti Petri'') ola bilər. Ayrıca, &quot;romalı&quot; sözün tərcüməsi də &quot;qızılalmalı&quot; kimi verilir
|-
|[[Siciliya]]
|'''&lt;big&gt;سچلیا ، چچلیه&lt;/big&gt;'''
|Siçiliya (Siçilya), Çiçiliyə (Çiçiliyyə)
|
|-
|[[Sirakuz (Siciliya)|Sirakuz]]
|'''&lt;big&gt;سرقوسه&lt;/big&gt;'''
|Sərəqüsə
|[[:en:Kitab al-Rawd al-Mitar|əl-Rəvz əl-Mitar]] kitabında
|-
|[[Taranto]]
|'''&lt;big&gt;طارنت&lt;/big&gt;'''
|Tarant&lt;ref&gt;Muhammad bin Abdel Mun'im al-Hamiri, al-Rawd al-Matar fi Khabar al-Aqtar (الروض المعطار في خبر الأقطار), p. 382, QID:Q6417674&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Muhammad al-Idrisi, ''Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq''. p.630 QID 1089336&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Tirren dənizi]]
|'''&lt;big&gt;دوقه دكزی&lt;/big&gt;'''
|Duqa dənizi
|
|-
|[[Triest]]
|&lt;ref&gt;Dictionnaire Turc — Français, Tome Premier, 1835 (s.296)&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;ترِیـٔـسـته&lt;/big&gt;'''
|Triyəstə
|&quot;Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco&quot; (1834) kitabında 733-cü səhifəsində. [[Məhəmməd İdrisi]] İstəcənkü (إصطاجانكو) kimi yazmışdır
|-
|[[Turin]]
|'''&lt;big&gt;طَرُونَه&lt;/big&gt;'''
|Tərünə
|[[Məhəmməd İdrisi]] qeyd etmişdir&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|-
|[[Venesiya]]
|'''&lt;big&gt;وندیک&lt;/big&gt;'''
|Venedik
|
|-
|[[Verona]]
|&lt;ref&gt;Hussein Munis (1987). Atlas of the history of Islam. Cairo (1st edition). Al-Zahraa for Arab Media(الزهراء للإعلام العربي). p.163 &lt;nowiki&gt;ISBN 977-14-7049-3&lt;/nowiki&gt;. QID: Q114648616.&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;فيرونه&lt;/big&gt;'''
|Feyruna
|
|}

=== [[Qazaxıstan]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Baykonur]]
|'''&lt;big&gt;باي قوݣور&lt;/big&gt;'''
|Bayqonur
|Bay və Qonur birləşməsindən
|-
|[[Fort-Şevçenko]]
|'''&lt;big&gt;توپ قراغان&lt;/big&gt;'''
|Tüpqarağan (Tüpqırağan, Tüp Qırağan)
|
|-
|[[Jarkent]]
|'''&lt;big&gt;جار کند&lt;/big&gt;'''
|Carkənd
|Car (&quot;carçı&quot;, &quot;car çəkmək&quot; sözləri ilə əlaqəlidir) və kənd birləşməsindən
|-
|[[Oral|Oral (Uralsk)]]
|'''&lt;big&gt;تکه قلعەسی ، تکه&lt;/big&gt;'''
|Təkə, Təkə qalası (Təkəqalası)
|
|-
|[[Petropavlovsk]]
|'''&lt;big&gt;قزل جار&lt;/big&gt;'''
|Qızılcar
|Qızıl və Car (&quot;carçı&quot;, &quot;car çəkmək&quot; sözləri ilə əlaqəlidir) birləşməsindən. Lazar Budaqov 1871-ci ildə qeyd etmişdir&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Лазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том II, Санкт-Петербург, 1871&lt;/ref&gt;
|}

=== [[Moldova]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Bessarabiya]]
|'''&lt;big&gt;بوجاق&lt;/big&gt;'''
|Bucaq
|Bucaq Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədir. Lazar Budaqovun lüğətində və 1876-cı ilin Турецкий собеседник kitabında Bessarabiya sözünün tərcüməsi kimi yazılıb
|-
|[[Dnestr]]
|'''&lt;big&gt;﴾ طورله ﴿طورلا&lt;/big&gt;'''
|Turla
|tarixi xəritələrdə və lüğətlərdə&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, 1905&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kauşen]]
|'''&lt;big&gt;قاوشان&lt;/big&gt;'''
|Qovşan (Qavşan, Qovuşan)
|Lazar Budaqov lüğətində və DICTIONNAIRE TURC FRANÇAIS (1837) kitabında&lt;ref&gt;qāvchān Kichinev, petite ville archiepiscopale, chef-lieu de la Bessarabie&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[Kişinyov]]'''
|'''&lt;big&gt;قشلانو&lt;/big&gt;'''
|Qışlanöv
|Lazar Budaqov lüğətində
|-
|[[Komrat]]
|'''&lt;big&gt;کومرات&lt;/big&gt;'''
|Kömürat (Kömrat)
|Komrat adı yerli [[Krım-tatar dili|tatar]] ([[Qaqauz dili|qaqauz]]) dilindən &quot;kömür at&quot; (kömür rəngli at, qara at) ifadəsindən gəlməsi ehtimal olunur&lt;ref&gt;https://ibn.idsi.md/sites/default/files/imag_file/81_90_Toponimia%20Bugeacului_aspecte%20si%20conexiuni%20interdisciplinare%20%28III%29.pdf {{Wayback|url=https://ibn.idsi.md/sites/default/files/imag_file/81_90_Toponimia%20Bugeacului_aspecte%20si%20conexiuni%20interdisciplinare%20%28III%29.pdf |date=20240812100018 }} Anatol EREMIA Toponimia Bugeacului: aspecte și conexiuni interdisciplinare (III) Comrat, oraș în Găgăuzia (din num. trib. tăt. komrat / komürat);&lt;/ref&gt; və şəhər gerbində həmin at təsvir olunub. Köhnə əlifba ilə '''&lt;big&gt;کومرات&lt;/big&gt;''' kimi yazıldığına görə bunu bir neçə cür oxumaq olur: Kömürat &gt; Kömrat &gt; Komrat. Bunun haqqında bir xalq sözü var: ''&lt;span lang=&quot;gag&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;…yaşamak erinin saabisi tatarmış, Orumbet Oglu adıymış. Onun bir beygiri Komur at varmış. At yarışmakların çoyunda o ensärmiş. Bu beygirin adını tatar küüyünä koymuşlar…&quot;&lt;/span&gt; — &quot;''yaşayış yerinin sahibi '''tatar''' imiş, adı '''Or Məhəmməd Oğlu''' imiş. Onun &quot;'''Kömür At'''&quot; adında bir atı var imiş. At yarışlarının çoxunu o udurmuş. Bu atın adını Tatar kəndinə qoymuşlar.&quot;
|-
|'''[[Moldova]]'''
|'''&lt;big&gt;قره افلاق ، قَرَه اَفْلاق ، بوجاق&lt;/big&gt;'''
|Qara Əflaq, Bucaq
|Tarixi Əflaq (Valaxiya) ərazisinin bir hissəsi olduğuna görə bura əraziyə də Əflaq deyilir, amma dəqiqləşdirmək üçün Qara Əflaq ifadəsi deyilirdi. Bucaq isə Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədir
|-
|[[Ştefan Voda]]
|'''&lt;big&gt;قزل&lt;/big&gt;'''
|Qızıl
|1949 ildə adını dəyişdirdilər
|}

=== [[Rumıniya]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Braşov]]
|
|Barasu
|&quot;bara su&quot; sözü Bulğar Türkcəsindən &quot;ağ su&quot; mənası verir&lt;ref&gt;https://magazines.ulbsibiu.ro/arheologie/publicatii/bibliotheca/relatii%20interetnice%20in%20transilvania/6%20madgearu/articol1.htm {{Wayback|url=https://magazines.ulbsibiu.ro/arheologie/publicatii/bibliotheca/relatii%20interetnice%20in%20transilvania/6%20madgearu/articol1.htm |date=20090421134031 }} s-a putut demonstra că ''Brasso'', devenit apoi ''Braşov'', provine din termenul türcic ''Barasu'', care înseamnă &quot;apă albă&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/Siebenb%C3%BCrgisches_Archiv/iCs9AAAAIAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=Barasu+turc&amp;dq=Barasu+turc&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-13 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123092106/https://www.google.ru/books/edition/Siebenb%C3%BCrgisches_Archiv/iCs9AAAAIAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=Barasu+turc&amp;dq=Barasu+turc&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Breila (judets)|Breila]]
|'''&lt;big&gt;ابرائل&lt;/big&gt;'''
|İbrayıl (İbrail)
|
|-
|'''[[Buxarest]]'''
|'''&lt;big&gt;بکرش&lt;/big&gt;'''
|Bükrəş (Bükürəş)
|
|-
|[[Curcu]]
|'''&lt;big&gt;یر گوگی&lt;/big&gt;'''
|Yergöyü
|avropa mənbələrində Iergogi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/Scriptorum_veterum_nova_collectio_e_vati/hpAhAQAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Iergogi&amp;pg=RA1-PA662&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-13 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100617/https://www.google.ru/books/edition/Scriptorum_veterum_nova_collectio_e_vati/hpAhAQAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Iergogi&amp;pg=RA1-PA662&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt; və Jergiogi&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Collectanea_z_Dziejopisow_Tureckich_Rzec/9c5TAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Jergiogi&amp;pg=PA94&amp;printsec=frontcover {{Wayback|url=https://www.google.ru/books/edition/Collectanea_z_Dziejopisow_Tureckich_Rzec/9c5TAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Jergiogi&amp;pg=PA94&amp;printsec=frontcover |date=20250124011903 }} Collectanea z Dziejopisow Tureckich Rzeczy Do Historyi Polskiey Sluzacych. (Collectaneen aus türkischen Geschichtschreibern zur Geschichte Polens)&lt;/ref&gt; kimi qeyd olunurdu, əbcədlə Yergöyü sözü qaydaya görə &quot;yer gögi&quot; (یر گوگی) kimi yazılır
|-
|[[Çokırliya]]
|
|Bülbül
|iki kənddən birləşir: Kiçik Bülbül və Böyük Bülbül; komunnanın köhnə adı Bülbül idi (1968)
|-
|İstriya
|
|Qaranəsif
|
|-
|[[Konstansa]]
|'''&lt;big&gt;كوستنجه&lt;/big&gt;'''
|Köstəncə
|yerli dildə adı: yerli qaraçılar, bolqarlar, dombruca tatarları və türklər işlətdiyi şəhər adı Köstəncədir
|-
|[[Krayova]]
|'''&lt;big&gt;قره يوه&lt;/big&gt;'''
|Qarayuva (Qara Yuva)
|osmanlı xəritələrində və yazılarında keçdiyi ad&lt;ref&gt;Tahir Sezen, Osmanlı yer adları, Ankara, 2017&lt;/ref&gt;
|-
|[[Neqru Vode]]
|'''&lt;big&gt;قره عمر&lt;/big&gt;'''
|Qaraömər (Qara Ömər)
|1715-ci ilə Qaraömər adı ilər salınıb Romınca 1926-cı ilə kişi yazılışı Caraomer, yerli türklər Karaömer deyir
|-
|[[Nevodari]]
|
|Qaraqoyun
|şəhər 1421-ci Qara Qoyun adı ilə salınıb, lakin indiki yerli camaat Qaraqoyum deyir, rumınca yazılışı Caracoium idi
|-
|[[Oradea]]
|'''&lt;big&gt;واراد&lt;/big&gt;'''
|Varad
|
|-
|'''[[Rumıniya]]'''
|'''&lt;big&gt;رومانيا&lt;/big&gt;'''
|Romaniya (Romanya)
|
|-
|[[Satu-Mare]]
|'''&lt;big&gt;ساتمار&lt;/big&gt;'''
|Satmar
|
|-
|[[Sibiu]]
|
|Sibin (Sebin, Sevin)
|Sibin&lt;Sebin&lt;Säbin sözü Bulğar Türkcəsindən &quot;sevin&quot; feilinin mənasını verir&lt;ref&gt;{{citation|last=Rásonyi|first=László|title=Bulaqs and Oguzs in Medieval Transylvania|url=http://real-j.mtak.hu/3477/1/ActaOrientalia_33.pdf|journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=33|page=135|year=1979|publisher=[[Akadémiai Kiadó]]|access-date=2024-09-13|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123091605/http://real-j.mtak.hu/3477/1/ActaOrientalia_33.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Timişoara]]
|'''&lt;big&gt;طمشوار&lt;/big&gt;'''
|Tumuşvar (Tımışvar)
|
|-
|[[Tırqu-Mureş]]
|'''&lt;big&gt;مورش بازاری&lt;/big&gt;'''
|Mureşbazarı
|
|-
|[[Transilvaniya]]
|'''&lt;big&gt;اردل&lt;/big&gt;'''
|Ərdəl (Erdəl)
|
|-
|[[Valaxiya]]
|'''&lt;big&gt;افلاق&lt;/big&gt;'''
|Əflaq (İflaq)
|
|-
|[[Yassı]]
|'''&lt;big&gt;یاش&lt;/big&gt;'''
|Yaş
|
|}

=== Rusiya ===
Rusiya tarixində ad dəyişmələr fərqli dövrlərdə baş vermişdi:
* Çarlıq dövründə Rusiya yeni torpaqlar işğal edərək ad dəyişdirmələri (Məsələn, Sarısu — Çaritsın)
* Daha çox addəyişlər 1917-ci ilin Oktyabr inqilabından sonra, Sovet baş verdi — çox adlar kommunist tərəfdarlarına qoyulur (Məsələn, Temir-Xan-Şura — Buynaksk)
* 1945-ci ildə Königsberg və Baltik dövlətlər SSRİ-nin əlinə keçir və orda bir çox adlar dəyişilir, eyni hall Cənubi Saxalində baş verir, Yapon torpaqlarını (Maoka, Uracio və s.) alaraq rusca adlar qoyulur
* 1972–73 Uzaq Şərqdə çincə adlar rus adları ilə əvəz olunur (İman — Dalnereçensk, Suçan — Partizansk, Tetühe — Dalneqorsk və s.)
Addəyişmələr indiyə kimi baş verir, əsasən, müsəlmən-türk mənşəli adlar rusca əvəz olunur (Məsələn, 2023-cü ildə Salehərz (Salehard) şəhərindəki Şaytanka (Şeytanqı) çayına Preobrajenka adı verilir

2025-ci ildə Azərbaycanda Rusiya toponimləri üçün qeyri-rus adlarının istifadəsi təklif edilmişdir: Orenburq (tarixən Orınbor), Volqoqrad (Sarısu), Qroznı (Solja-Qala), Novorossiysk (Sucuq-Qala), Volqa (İdil).&lt;ref&gt;{{cite news |author= |date= |title=Azerbaijani state agency warns TASS: “We may start referring to Kaliningrad as Königsberg…” |language= |publisher= |url=https://aze.media/azerbaijani-state-agency-warns-tass-we-may-start-referring-to-kaliningrad-as-konigsberg/ |accessdate=2025-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250801155407/https://aze.media/azerbaijani-state-agency-warns-tass-we-may-start-referring-to-kaliningrad-as-konigsberg/ |archivedate=2025-08-01 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Adler rayonu|Adler]]
|'''&lt;big&gt;كجيلر&lt;/big&gt;'''
|Keçilər
|
|-
|[[Azov]]
|'''&lt;big&gt;آزاق&lt;/big&gt;'''
|Azaq
|
|-
|[[Azov dənizi]]
|'''&lt;big&gt;آزاق دَݣِزی&lt;/big&gt;'''
|Azaq dənizi
|
|-
|[[Anapa]]
|
|Buğurqala
|tarixi adı&lt;ref&gt;[http://kzref.org/abague-iebague-abago-cherk.html?page=2] {{Wayback|url=http://kzref.org/abague-iebague-abago-cherk.html?page=2|date=20190112095102}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112095102/http://kzref.org/abague-iebague-abago-cherk.html?page=2|date=2019-01-12}} В разное время Анапа была известна и под другими названиями: греч. Горгиппия, генуэзск. Мапа (или Maparium), тюрк. Бугуркала (см. Бугур).&lt;/ref&gt;
|-
|[[Axtubinsk]]
|'''&lt;big&gt;آق تبه&lt;/big&gt;'''
|Ağtəpə
|Hacıtərxanlılar tərəfindən &quot;Aqtübə&quot; (&quot;Ağ təpə&quot; yerli ləhcədə Axtüpə kimi səslənir) adı ilə salınıb, ruslar rəsmi Axtubinsk yazıb
|-
|[[Belqorod]]
|'''&lt;big&gt;آقسرا&lt;/big&gt;'''
|Aqsara (Ağsara)
|Belqorodun türk dillərinə Aqsara (Ağsara) kimi tərcüməsi Lazar Budaqovun lüğətində qeyd olunmuşdur
|-
|[[Beslan]]
|'''&lt;big&gt;بک آصلان&lt;/big&gt;'''
|Bəyaslan (Bəy Aslan) [bəslan]
|Şəhərin adı yerli müsəlman-osetinlərindən dağaur tayfalı dərəbəy olan Beslan Tulatovun (Беслан Тулатов) adını daşıyır. Bu ad &quot;Bəy Aslan&quot; (بک آصلان) sözlərinin birləşməsidir, qısaldılaraq Bəslan şəklini almışdır
|-
|[[Blaqodarnıy]]
|'''&lt;big&gt;سولدوز&lt;/big&gt;'''
|Sulduz
|Köçəri Monqol-Tatar tayfaları Soldus şəklində deyirdi&lt;ref&gt;[http://www.skunb.ru/downloads/kray/blagodarnoe.pdf]&lt;nowiki&gt; {{Webarchive|url=&lt;/nowiki&gt;https://web.archive.org/web/20170419101556/http://www.skunb.ru/downloads/kray/blagodarnoe.pdf&lt;/ref&gt;
|-
|[[Budyonnovsk]]
|'''Карабаглы'''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://elib.shpl.ru/ru/nodes/20264-vyp-61-stavropolskaya-guberniya-po-svedeniyam-1873-goda-stavropol-1874#mode/inspect/page/13/zoom/6&lt;/nowiki&gt; Arxivləşdirilib 2016-04-05 at the [[Wayback Machine]] Св. Крестъ (по армянски Карабаглы)&lt;/ref&gt;
|Qarabağlı
|Şəhər '''Macar''' adı ilə Xəzərlər tərəfindən salınıb, bu adla [[Dərbəndnamə|Dərbəndnamədə]], [[İbn Bətutə]] tərəfindən və digər mənbələrdə qeyd olmuşdur; ruslar buranı '''Starıye Macarı''' (Köhnə Macarı) qeyd edirdilər. 1799-cu ildə rus çarı fərqli yerlərdən (İran, Dərbənd) erməniləri toplayaraq bu şəhərdə məskənləşdirdi və şəhərə 2 rəsmi ad qoyuldu: '''Svyatoy Krest''' (&quot;Müqəddəs Xaç&quot;, Св. Крест, Святой Крест, Креста Святого) və '''Qarabağlı''' (Карабаглы).&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Энциклопедический словарь |publisher=F. A. Brokgauz, I. A. Efron |year=1895 |volume=32 |location=[[Sankt-Peterburq]] |pages=647 |language=ru}}&lt;/ref&gt; Başqa məlumata görə ''yerli camaat'' bu şəhəri Qarabağlı deyirdilər, ermənicə adı isə '''Surb Xaç''' olmuşdur.&lt;ref&gt;Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Оразаев, 2003&lt;/ref&gt; Daha sonra ermənilər əsksəriyyətə dönüb və onlara öz erməni məhkəmə sistemini istifadə etməyi icazəsi verilib
|-
|[[Çeçenistan]]
|'''&lt;big&gt;چچنیستان ، میچغیز&lt;/big&gt;'''
|Çeçənstan (Çeçənistan), Mıçığız&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|
|-
|[[Çelyabinsk]]
|'''&lt;big&gt;چلبى&lt;/big&gt;'''
|Çələbi
|indiki zaman türk dillərində olan adı (Siləbe, Çiləbe, Çeləbi, Şelepi) və tarixi əsl adı. Rus dili Çelyabı və Çelyaba kimi tələffüz olunurdu. Əslən [[Başqırdlar|Başqırd]] şəhəri kimi salınıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Chelyabinsk-Russia |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-27 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919034019/https://www.britannica.com/place/Chelyabinsk-Russia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Çerkessk]]
|'''&lt;big&gt;بطال پاشا&lt;/big&gt;'''
|Battalpaşa
|
|-
|[[Çervlyonnaya]]
|'''&lt;big&gt;اوراز قلعه&lt;/big&gt;'''
|Orazqala&lt;ref&gt;Г. М.-Р. Оразаев, Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Махачкала, 2003&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Dalnereçensk]]
|'''&lt;big&gt;إيمان&lt;/big&gt;'''
|İman
|1972-ci ildə&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://magazines.gorky.media/sib/2010/3/chto-vam-snitsya-rodnye-malchishki.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-27 |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325150443/https://magazines.gorky.media/sib/2010/3/chto-vam-snitsya-rodnye-malchishki.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dərbənd]]
|'''&lt;big&gt;دمورقپو&lt;/big&gt;'''
|Dəmirqapı
|yerli ləhcədə Dəmirqapu (Dimürqapu, Temirqapu) da deyilir
|-
|[[Dimitrovqrad]]
|Мелекесс
|Mələkəs
|mələk sözü ilə əlaqəlidir, tarixən çuvaş-tatar kəndi olub&lt;ref&gt;СНМ Самарской губ., на 1910 г.https://istmat.org/files/uploads/59897/spisok_naselyonnyh_mest_samarskoy_gubernii_1910.pdf&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dnepr çayı]]
|'''&lt;big&gt;اوزی صویی&lt;/big&gt;'''
|Özü suyu
|
|-
|[[Don çayı]]
|'''&lt;big&gt;تن&lt;/big&gt;'''
|Tin
|
|-
|[[Endirey]]
|'''&lt;big&gt;اندیری&lt;/big&gt;'''
|Əndirəy (Əndəri)
|
|-
|[[Gelencik]]
|'''&lt;big&gt;كلنجك&lt;/big&gt;'''
|Gələncik
|
|-
|[[Georgiyevsk]]
|&lt;big&gt;'''گوم قَلْعَه'''&lt;/big&gt;
|Gümqala
|
|-
|[[Həştərxan]]
|'''&lt;big&gt;حاجی ترخان&lt;/big&gt;'''
|Hacı Tərxan (Hacıtərxan)
|indi işlənən Həştərxan sözü Hacı Tərxan sözündən qısaltmadır
|-
|[[Kaluqa]]
|'''&lt;big&gt;قالوغا&lt;/big&gt;'''
|Qaluğa
|ən qədimi mənbələrdə [[Xəzər dili]]ndə Xoloqa (oğrular yığnağı) adı ilə keçir, daha sonra rusca Kaluqa (Qaluğa)
|-
|[[Kama çayı]]
|'''&lt;big&gt;چولمان&lt;/big&gt;'''
|Çolman
|
|-
|[[Kamışın]]
|
|Qamışlı
|yerli adı
|-
|[[Kislovodsk]]
|Нарсана
|Narsana
|yerli türk ləhcələrində (qaraçay, balqar) olan adı&lt;ref&gt;Поспелов, 2008 (231)&lt;/ref&gt;. Bu, şəhərin orijinal adıdır və [[Narzan]] suyu ilə əlaqəlidir (şəhərdə Narzan mənbələri çox idi), ruslar bu suya &quot;кислая вода&quot; (turş su) dediyinə görə şəhərin adını da Кисловодск olaraq dəyişdirdilər{{sfn|Поспелов|2008|с=231}}
|-
|[[Kizlyar]]
|'''&lt;big&gt;قزلر ، قِزْلَرْ قَلْعَه ، قیزلار قالا&lt;/big&gt;'''
|Qızlar, Qızlarqala
|
|-
|[[Kızıl]]
|
|Qızıl, Kəmbəltir
|[[Tıva dili|Tıva dilində]] &quot;qırmızı&quot; anlamında [[Kommunizm]] ilə əlaqəlidir, əvvəlki adı '''Kəm-Bəltir''' ({{Dil-tyv|Хем-Белдир}}, yəni &quot;çaylar qovşağı&quot;) olub
|-
|[[Kostek]]
|'''&lt;big&gt;کؤسْتِک ، کوستک&lt;/big&gt;'''
|Köstək
|
|-
|[[Krasnodar]]
|Гадендар
|Qadındar (Qadındərə)
|Sovet vaxtından '''Krasnodar''' adlanan bu şəhər '''Qarasun''' adlı çaylar arasında olan yerdə [[Çar Rusiyası]] vaxtı '''Yekaterinodar''' adlanırdı&lt;ref&gt;https://t.me/khariteh/78 Город Краснодар был построен на урочище &quot;Карасунский Кут&quot;. Карасун — это в прошлом река, а ныне цепь озёр, Кут с укр. переводится как &quot;угол&quot;&lt;/ref&gt;, Rusiyadan əvvəl isə yerli türk tayfaları buna '''Qadendar''' deyirlər, bu şəhərin adı yerli erməni camaatı — [[Hemşinlilər]]in Canik ləhcəsində qalıb, Qadendar adı deyilənə görə Qadın və Dar (və ya [[Dərə]]) sözlərindən əmələ gəlib&lt;ref&gt;настоящее название города Краснодар — Гадендар

https://t.me/khariteh/285&lt;/ref&gt;
|-
|[[Krasnodar diyarı]]
|'''&lt;big&gt;قوبان&lt;/big&gt;'''
|Quban
|bu diyarın yerində tarixi xəritələrdə '''Bələdiköy''' (avropa mənbələrində: Beledi-Kevi, Belettecoi, Boletacoi; rus mənbələrində: Беледе-Кеви, Болете-Кой) adlı şəhər yerləşirdi&lt;ref&gt;https://t.me/khariteh/81 Краснодар был заложен на месте прошлом мусульманского поселения (о чём говорят полумесяцы к символу города) Beledi-Kevi или Belettecoi или Boletacoi&lt;/ref&gt;
|-
|[[Krasnoyarsk]]
|'''Кызыл-яр'''
|Qızılyar (Qızıl Yar)
|
|-
|[[Kuban çayı]]
|'''&lt;big&gt;قومان&lt;/big&gt;'''
|Quman
|
|-
|[[Kuma çayı]]
|'''&lt;big&gt;گومو&lt;/big&gt;'''
|Gümü
|
|-
|[[Kurcinovo]]
|
|Xurcunoba
|adı yerli türk dillərindən ([[Qaraçay-balkar dili|Qaraçay-balkar)]] Azərbaycan dilindəki eyni mənası ilə ''xurcun'' sözündən gəlir, ad öz relyefinə görə verilib&lt;ref name=&quot;история&quot;&gt;{{Cite web |title=История и символика села Курджиново |url=http://xn--b1adgihvhbl3a.xn--p1ai/istoriya-i-simvolika |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111062518/http://www.xn--b1adgihvhbl3a.xn--p1ai/istoriya-i-simvolika |archivedate=2018-11-11 |accessdate=2019-09-21 |deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qolovinka (Soçi)]]
|'''&lt;big&gt;صو باشی&lt;/big&gt;'''
|Subaşı (Su Başı)
|
|-
|[[Qorno-Altaysk]]
|
|Ulalu (Ulala, Ululu)
|şəhərin yerli və əsl adı, ad &quot;Ulu&quot; (&quot;böyük&quot;) sözü ilə əlaqəlidir
|-
|[[Qroznı]]
|'''Суюнчь-кһала'''&lt;ref&gt;А. В. Старчевский, Кавказский толмач, Санкт-Петербург, 1891&lt;/ref&gt;
|Söyüncqala (Sevincqala)
|
|-
|[[Mahaçqala]]
|'''&lt;big&gt;انجی قلعه&lt;/big&gt;'''
|İnciqala, Unçuqala
|Orijinal adı sırf ərəb hərflər ilə (türk ya fars deyil) və hərəkəsiz yazıldığına görə, bu söz fərqli oxuna bilər: Ancıqala, İnciqala, Unçuqala və s.&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Tarikhi_Derbend_name_s_9_i͡u_prilozhen/WoZ6OyfqPlMC?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=анджи&amp;pg=PA43&amp;printsec=frontcover {{Wayback|url=https://www.google.ru/books/edition/Tarikhi_Derbend_name_s_9_i%CD%A1u_prilozhen/WoZ6OyfqPlMC?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8&amp;pg=PA43&amp;printsec=frontcover |date=20250123093547 }} Tarixi Dərbəndnamə (s.43)&lt;/ref&gt; [[Mirzə Kazım bəy]] bunu İnci ({{Dil-en|Inji}}) kimi oxuyurdu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/Derbend_N%C3%A2meh/La09AAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B4-%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123092530/https://www.google.ru/books/edition/Derbend_N%C3%A2meh/La09AAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B4-%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rus müəlifləri bu şəhəri un ilə əlaqələndirərək yerlilər tərəfindən adını Unçuqala ({{Dil-ru|Мучная крепость}}) dediyini qeyd edirdilər və bunun səbəbini bu qalanın Qafqaz mövqesində əsas ərzaq məntəqəsi olduğunu bildirirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BB/eB7VAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA7-PA10&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123095115/https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BB/eB7VAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA7-PA10&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA1-PA418&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123090940/https://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA1-PA418&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA1-PA418&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123090940/https://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0&amp;pg=RA1-PA418&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Сборник_статистическ/2HxJAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=анджи-кала&amp;pg=RA3-PA4&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Pamiatnaia_knizhka_Dagestanskoi_oblasti/MUoEAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=анджи-кала&amp;pg=PA159&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Извѣстія_Кавказскаго/1wDxAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=анджи-кала&amp;dq=анджи-кала&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA/2HxJAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8+%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&amp;pg=RA3-PA4&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123090442/https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA/2HxJAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8+%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&amp;pg=RA3-PA4&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;Rus İmperiyası vaxtı rusca Petrovsk, Sovet dönəmindən bəri isə Maxaçkala adlanır
|-
|[[Mamayka]]
|'''&lt;big&gt;مامای قلعه&lt;/big&gt;'''
|Mamayqala&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|-
|'''[[Moskva]]'''
|'''&lt;big&gt;مسکو ، مسقو&lt;/big&gt;'''
|Məsko (Məskəv, Məskov), Mosqu (Masqo, Mosqov, Masqov)
|
|-
|[[Nalçik]]
|'''&lt;big&gt;نعلجق&lt;/big&gt;'''
|Nalcıq
|
|-
|[[Naurskaya]]
|Невре, Новр
|Nevrə
|Çeçenistan hökuməti rəsmi olaraq Naurskayanın adını Nevrə olaraq dəyişdi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://grozny-news.net/society/2024/10/02/183020.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-02 |archive-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005060342/https://grozny-news.net/society/2024/10/02/183020.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Nefteyuqansk]]
|
|Yuğan
|tarixi adı
|-
|[[Novokuznetsk]]
|Аба-Тура
|Aba-Tura
|şorca, xakasca, altayca və başqa yerli türk tayfarının dillərində yerli adı&lt;ref&gt;http://tili.tadarlar.ru/tadar/rus-shor.html {{Wayback|url=http://tili.tadarlar.ru/tadar/rus-shor.html |date=20180706111742 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706111742/http://tili.tadarlar.ru/tadar/rus-shor.html|date=6 липня 2018}} От Мысков до Новокузнецка. Томазақтаң Аба-тура четтире&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.az/books?id=5iL_AgAAQBAJ&amp;lpg=PA240&amp;ots=klWhC-KlZH&amp;dq=%22аба-тура%22&amp;hl=ru&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false {{Wayback|url=https://books.google.az/books?id=5iL_AgAAQBAJ&amp;lpg=PA240&amp;ots=klWhC-KlZH&amp;dq=%22%D0%B0%D0%B1%D0%B0-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&amp;hl=ru&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20190108100718 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108100718/https://books.google.az/books?id=5iL_AgAAQBAJ&amp;lpg=PA240&amp;ots=klWhC-KlZH&amp;dq=%22аба-тура%22&amp;hl=ru&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false|date=8 січня 2019}} Аба-Тура Кузнецк&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://altai-mountains.ru/articles/?idnews=4051 {{Wayback|url=http://altai-mountains.ru/articles/?idnews=4051 |date=20190109012109 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109012109/http://altai-mountains.ru/articles/?idnews=4051|date=9 січня 2019}} Алтайцы до сих пор называют Томск Том-тура (букв.: город на реке Томь), Кузнецк — Аба-тура (поселение абинцев), Бийск — Jаш-тура (искажённое от Таш-тура — букв.: город из камня, то есть крепость)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Novorossiysk]]
|'''&lt;big&gt;صوغوجاق ، صوغوجق&lt;/big&gt;'''
|Soğucaq
|
|-
|[[Nuradilovo]]
|
|Davud-Otar
|köhnə yerli adı Davudotar olmuşdu sonra SSRI qəhrəmanı Nurpaşa Nürəddilovun şərəfinə Nürədilovo qoyuldu
|-
|[[Orenburq]]
|'''&lt;big&gt;اورونبورغ ، اورنبورغ&lt;/big&gt;'''
|Orunburğ
|'''Orunburğ''' kimi qeyd olunur. Bəzi lüğətlərdi '''İngiqala''' (Инги-кала)&lt;ref&gt;Старчевский, Русский южно и средне-азиатский проводник переводчик, 1896 (s. 135)&lt;/ref&gt; və '''Yeniyurd''' (جانكا ؟ цана цурт)&lt;ref&gt;Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том четвертый, 1911 (s.16)&lt;/ref&gt; və '''[[:ru:Тургайская область (Российская империя)|Torğayqala]]''' (تورغاى)&lt;ref&gt;Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том третий, 1905 (s.1184)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, том I, 1869 (s.577)&lt;/ref&gt; kimi gedir
|-
|[[Primorsko-Axtarsk]]
|'''&lt;big&gt;اختر باختر ، اختار باختار&lt;/big&gt;'''
|Axtar-Baxtar (Axtarbaxtar, Axtər-Baxtər, Axtərbaxtər)
|
|-
|[[Proxladnı (Kabarda-Balkariya)|Proxladnı]]
|'''&lt;big&gt;اوزون قلا&lt;/big&gt;'''
|Uzunqala
|
|-
|[[Pyatiqorsk]]
|Бештау
|Beşdağ (Beşdağı)
|əsl adı (Beştau — beş dağ) rus dilinə tərcümə olunub
|-
|'''[[Rusiya]]'''
|&lt;big&gt;'''،'''&lt;/big&gt; '''Әрәсеј &lt;big&gt;روس ، روسیة&lt;/big&gt;'''
|Rus (Urus), Rusiyet (Urusiyyet, Urusiyet, Urusyet, Rusyet), Ərəsey
|Russiya köhnə mənbələrdə '''&lt;big&gt;روسیة&lt;/big&gt;''' (Rusiyet, Urusiyyet, Urusiyet, Urusyet, Rusyet), '''&lt;big&gt;روس&lt;/big&gt;''' (Urus, Rus)، Әрәсеј (Ərəsey)&lt;ref&gt;http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=203052&amp;pno=41 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240902220212/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=203052&amp;pno=41|date=2024-09-02}} Dirilən adam, Mir Cəlal &quot;''Balşavet köpək uşağı… Bura da sizə Ərəsey-zad deyil ha, onu bilin!''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;T. Hüseynov, &quot;Yanıq Abdullanın yuxuları&quot;, jurnal, 1991-ci il, № 4, s.84&lt;/ref&gt; kimi qeyd olunmuşdur
|-
|[[Sankt-Peterburq]]
|'''&lt;big&gt;﴾فتيلبورك ﴿فيتيلبورك ، فـتيلبورك&lt;/big&gt;'''
|Fitilbörk&lt;ref&gt;https://mnjurnal.az/az.php?go=190612pdf {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240502075422/https://mnjurnal.az/az.php?go=190612pdf|date=2024-05-02}} Molla Nəsrəddin (orijinal nüsxə), Tiflis, 1906, № 12 (s.7 فـتيلبورك)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mnjurnal.az/az.php?go=191419pdf {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240901215528/https://mnjurnal.az/az.php?go=191419pdf|date=2024-09-01}} Molla Nəsrəddin (orijinal nüsxə), Tiflis, 1914, № 19 (s.6 فيتيلبورك)&lt;/ref&gt;
|XX əsrin əvvəllərinə kimi azərbaycanlılar arasında bu şəhərə '''Fitilbörk''' deyilirdi və eyni şəkildə &quot;[[Molla Nəsrəddin (jurnal)|Molla Nəsrəddin]]&quot; jurnalında,&lt;ref&gt;http://calilbook.musigi-dunya.az/p/peterburg.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191031053524/http://calilbook.musigi-dunya.az/p/peterburg.html|date=2019-10-31}} Peterburq, Sankt-Peterburq… İstər &quot;Molla Nəsrəddin&quot; jurnalında çap edilmiş satirik teleqramlar içərisində, istərsə də yazıçının ayrı-ayrı personajlarının nitqində P. adına (bəzi mənbələrdə &quot;Fitilbörk&quot; şəklində) tez-tez təsadüf olunur.&lt;/ref&gt; [[Cəlil Məmmədquluzadə]],&lt;ref&gt;http://www.azerbaycandili.az/Synopsis/Download/3364/QULİYEVA%20ZÜLFİYYƏ%20BORİS%20QIZI.pdf {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190819051046/http://azerbaycandili.az/Synopsis/Download/3364/QUL%C4%B0YEVA%20Z%C3%9CLF%C4%B0YY%C6%8F%20BOR%C4%B0S%20QIZI.pdf|date=2019-08-19}} Ümumiyyətlə, C. Məmmədquluzadənin bədii əsərlərində və felyetonlarında rus və Avropa mənşəli toponimlər üslubi cəhətdən müxtəlif variantlarda verilmişdir. Məsələn, Rusiya/ Ruset/ Rusiyyə; Moskva /Moskov/Məskov ; Peterburq/Petroqrad/Fitilbörk; Firəngistan/Frəngistan/Fransa və s.&lt;/ref&gt; [[Üzeyir Hacıbəyov]]&lt;ref&gt;http://anl.az/el/h/h001/h001004/mm002.htm {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190605222319/http://anl.az/el/h/h001/h001004/mm002.htm|date=2019-06-05}} Ax gözəl Fitilbörk. Ey yerin behişti. Qurtar bizi bu cəhənnəmdən.&lt;/ref&gt; və s. yazıçıların əsərlərində də görünür&lt;ref&gt;http://teref.az/arasdirma/73495-baki-milyonchusunun-rus-imperatoru-nikolayla-maraqli-serguzeshti-tarx.html {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220331015905/http://teref.az/arasdirma/73495-baki-milyonchusunun-rus-imperatoru-nikolayla-maraqli-serguzeshti-tarx.html|date=2022-03-31}} … Əlim hər yerdən üzüldü, başladım Fitilbörk küçələrində hərlənməyə.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Saratov]]
|'''&lt;big&gt;ساری طاغ&lt;/big&gt;'''
|Sarıdağ
|Sarı dağ sözündən{{sfn|Булычев М. В., Максимов Е. К.: Четыре века: сборник статей, посвящённый 400-летию Саратова|1991|с=12}}{{sfn|Булычев М. В., Максимов Е. К.: Четыре века: сборник статей, посвящённый 400-летию Саратова|1991|с=13}}{{sfn|Булычев М. В., Максимов Е. К.: Четыре века: сборник статей, посвящённый 400-летию Саратова|1991|с=17}}&lt;ref&gt;Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е. М. 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Sarov]]
|Сараклыч, Сары Кылыч, Сараклич
|Sarıqılınc
|həmçinin Rus mənbələrində bu yerdə XIV və ya XVII əsrdə dağıdılmış Sarı Qılınc şəhəri olduğu bildirilir, rus dilində Sarakliç (Сараклич)&lt;ref&gt;Коллектив авторов. &quot;Саров — это мы!&quot;. — Саров: ООО &quot;Риц&quot;, 2009. — 248 с.&lt;/ref&gt;, Sarıklıç (Сарыклыч)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8C/GP5NAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%87&amp;pg=PP2&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-27 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123140713/https://www.google.ru/books/edition/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8C/GP5NAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%87&amp;pg=PP2&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, Sarı Kılıç (Сары Кылыч)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD/7VjrDwAAQBAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%87&amp;pg=PT862&amp;printsec=frontcover |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-27 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123140402/https://www.google.ru/books/edition/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD/7VjrDwAAQBAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%87&amp;pg=PT862&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt; şəkillərində qeyd olunmuşdur, tatar dilində adı Sarıqılıç gedir
|-
|[[Selenqa çayı|Selenqa]]
|'''&lt;big&gt;𐰾𐰠𐰭𐰀&lt;/big&gt;'''
|Seləngə çayı
|qədimi mənbələrdə Seləngə adı ilə qeyd olunur&lt;ref&gt;Древнетюркский словарь, Ленинград, 1969 г. (стр. 465) &quot;Seläŋä. Река Селенга&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QacLhSq3J5YJELrRrxRZ1iSBNVQe5Hoi958weNVAggP2EfP6kd7iRiTR6PTvsX3utQ70st0f0RmGFXqj0XUu1jYpOIaZvac3jDA-pc4AILYfzHtwwBnVWfnlIJygxtTZ8Yu4tloKj0xgqC6iAMB6oXajh-oDNKvnd2iUhp-0HHn3vGk_w_11IPoiv0Tc3c-HdEhRQv69NqCndHmZVIm9tKfEIsPdQr1C1slewXFoffyK0jk0jAgzpPoHHv9xx8SC1fzCW8by3g9v2iuzLFv2-jPMHLHdZ30NZhNqk8NkPb7Bl44F210 {{Wayback|url=https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QacLhSq3J5YJELrRrxRZ1iSBNVQe5Hoi958weNVAggP2EfP6kd7iRiTR6PTvsX3utQ70st0f0RmGFXqj0XUu1jYpOIaZvac3jDA-pc4AILYfzHtwwBnVWfnlIJygxtTZ8Yu4tloKj0xgqC6iAMB6oXajh-oDNKvnd2iUhp-0HHn3vGk_w_11IPoiv0Tc3c-HdEhRQv69NqCndHmZVIm9tKfEIsPdQr1C1slewXFoffyK0jk0jAgzpPoHHv9xx8SC1fzCW8by3g9v2iuzLFv2-jPMHLHdZ30NZhNqk8NkPb7Bl44F210 |date=20240915214530 }} Опытъ словаря тюркскихъ нарѣчий (s.478)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Stavropol]]
|'''Сарпуль'''
|Sarıpul
|[[Kalmıklar|Qalmıq]] qaynaqlarına görə bu şəhər Qalmuq Moğolları tərəfindən [[Əfqanıstan]]dakı [[Xəzərilər|Xəzəri]] Moğollarının mərkəzi olan [[Səri-Pul vilayəti|Sarıpul]] ([[Sər-i Pul]]) şəhərinin şərəfinə qoyulub&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://afghanistan.ru/doc/781.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-10-21 |archive-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101534/https://afghanistan.ru/doc/781.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Sudja]]
|'''&lt;big&gt;صوجه&lt;/big&gt;'''
|Suca
|şəhərin adı &quot;Su&quot; və -ca kiçikləndirmə şəkilçisindən əmələ gəlir və türk-tatar mənşəlidir&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190126220739/http://old-kursk.ru/book/kk/kk006.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[Taqanroq]]
|'''&lt;big&gt;طيغان&lt;/big&gt;'''
|Tayğan
|
|-
|[[Tmutarakan]]
|'''&lt;big&gt;تومان ترخان&lt;/big&gt;'''
|Tüməntərxan (Tümən-Tərxan)
|
|-
|[[Tobol]]
|'''&lt;big&gt;طوبول ، طبول&lt;/big&gt;'''
|Tobul çayı
|[[Abdulla Tuqay]]ın əlyazmasında&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;ارتە برلەن قايناماقدە بو بازاز

ИРТӘ БЕРЛӘН КАЙНАМАКТА БУ БАЗАР…&lt;/ref&gt;; yerli türk ləhcələrində (altay, teleut) Tobol, tatar dilində Tubıl, qazax və xakas dilində isə Tobıl deyilir
|-
|[[Tobolsk]]
|'''&lt;big&gt;طوبول ، طبول&lt;/big&gt;'''
|Tobul
|[[Abdulla Tuqay]]ın əlyazmasında&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;; yerli türk ləhcələrində (altay, teleut) Tobol, tatar dilində Tubıl, qazax və xakas dilində isə Tobıl deyilir
|-
|[[Tolyatti]]
|'''Талјант'''
|Talyant
|yerli azərbaycanlıların dilində '''Talyant''' şəkilində tələffüz olunur
|-
|[[Ulyanovsk]]
|Синбир, Симбир
|Sinbir (Simbir)
|yazılışı Sinbir, deyilişi isə Simbir-dir, bunun səbəbi nb birləşməsi bütün hallarda mb kimi deyilməsidir
|-
|[[Ural çayı]]
|'''&lt;big&gt;یایق&lt;/big&gt;'''
|Yayıq
|yazılışı Cayıq deyilişi isə Yayıq kimi qeyd edilmişdir. Δάϊκος (Daykos) sözündən əmələ gələ bilər&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ptolemy |first1=Claudius |url=https://archive.org/details/claudiiptolemae00nobbgoog |title=Geographia |date=1843 |publisher=Karl Tauchnitz |editor1-last=Nobbe |editor1-first=Karl Friedrich August |location=Leipzig |page=vol. 2, p. 122 |language=el |chapter=Book VI, chapter 14. Σκυθίας τῆς ἐντὸς Ἰμάου ὄρους θέσις |author-link1=Ptolemy}}&lt;/ref&gt;, amma [[Cerard Kloson|Cerard Klosona]] görə bu [[Sarmatlar]] türkcəsindən gəlir&lt;ref name=&quot;Clauson1972&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Clauson, Gerard (2005). ''Studies in Turkic and Mongolic Linguistics''. pp. 75–76, 124.&lt;/ref&gt; Və /ð/ ~ /j/ səs dəyişməsi türk dillərində hələ qeyd olunmamışdır&lt;ref&gt;Golden, Peter B. (1992) An Introduction to the History of Turkic Peoples. p. 155&lt;/ref&gt;, Əslində bu səhvin səbəbi qazaxca və tatarca '''&lt;big&gt;جایق&lt;/big&gt;''' (Cayıq) yazılması ola bilər
|-
|[[Verxneuralsk]]
|'''&lt;big&gt;تال قلعه&lt;/big&gt;'''
|Talqala (Təlqala)
|
|-
|[[Volqa]]
|'''&lt;big&gt;عديل ، آطل ، اَتِل ، اتل&lt;/big&gt;'''
|Edil, Atil
|tarixi ən birinci orijinal şəkli اتل sözüdür&lt;ref&gt;https://t.me/khariteh/48 Махмуд Кашгари написал это слово с огласовками как اَتِل соотвественно произношение либо ÄTİL либо ATİL&lt;/ref&gt;, [[Attila]] Xanın adı bu çayın şərəfinə qoyulub&lt;ref&gt;https://diletant.media/articles/45291582/ {{Wayback|url=https://diletant.media/articles/45291582/ |date=20240721102119 }} По одной из версий, имя Аттила произошло от исковерканного &quot;Итиль&quot; — древнего названия Волги.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://t.me/TolmacChannel/794 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-12-17 |archive-date=2023-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712082445/https://t.me/TolmacChannel/794 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Volqoqrad]]
|Сара-чин, Сари-су
|Sarıçin, Sarısu
|həmçinin Sarıçin sözündən rusca Царицин (Sarisin) adlanırmış və qeyd edilir ki Sarı-Su da olar bilər&lt;ref&gt;Название свое город получил, по преданию, от рч. Царицы, на берегах которой во времена татарского владычества жила какая-то царица; вероятнее же, что в основании его лежат татарские слова &quot;сари-су&quot; (Желтая река) или &quot;сара-чин&quot; (желтый остров)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Yelets]]
|'''&lt;big&gt;قره صو&lt;/big&gt;'''
|Qarasu (Qara su)
|tarixi qaynaqlarda əski alınan türki-tatar yer adları unudulur və indiki zamanda rus adlarına dəyişdirilib: Ağkərman — Belqorod-Dnestrovski, Qarasu — Yelets, Sarqıl — Belaya Veja, Yayıq — Ural, Boqorodskoye&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190109062136/https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/103691/ITWPELLHR_59_63.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y&lt;/ref&gt;
|-
|[[Yenisey]]
|'''&lt;big&gt;𐰚𐰢&lt;/big&gt;'''
|Kəm&lt;ref&gt;В. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том второй, Санкт-Петербург, 1899 (s. 1202)&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Zamyanı]]
|
|Zamyan
|
|-
|[[Zlatoust]]
|Алтынтамаҡ
|Altındamaq
|[[Başqırdlar|başqurd]] kəndinin üstündə qurulmuşdur, ayrıca yerli ləhcələrdə Zalatağız deyilir&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Яндекс |url=https://yandex.ru/showcaptcha?cc=1&amp;retpath=aHR0cHM6Ly95YW5kZXgucnUvc2VhcmNoP2NsaWQ9MjM1MzgzNSZ0ZXh0PSVEMCVCNyVEMSU4QiVEMCVCQiVEMCVCMCVEMSU4MiVEMCVCMCVEMSU4MyVEMSU4MSZscj00MyZub3JlYXNrPTE%2C_556260721cf8555b569e7b72ce00d6a8&amp;t=2/1658000038/f0bdb297bd2b33dd4591acf4727122c7&amp;u=d3a4de0-bad12d4b-d5bcc056-c2dadef6&amp;s=188b247f720f57885e9aa3c993ab2e1b |access-date=2022-07-16 |website=yandex.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Book Viewer |url=http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMTEwNQ/0JMu0JTQsNCy0LvQtdGC0YjQuNC9&amp;q=1928 |access-date=2022-07-16 |website=ebook.bashnl.ru |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716193457/http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMTEwNQ/0JMu0JTQsNCy0LvQtdGC0YjQuNC9&amp;q=1928 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Zmeinoqorsk]]
|
|İlan (İlan qalası)
|tarixi çin mənbələrində Çje-Lan kimi qeyd olunub, bu yerli türk ləhcələrində İlan sözüdür (məsələn, cılan, jılan və s.)&lt;ref&gt;''Г р у м- Г р ж и м а й л о, Цит. соч., стр. 59.''

''&quot;Стало быть, кыпчаки и на юге России появились не позже X в., хотя русские летописные данные сообщают о них только с 1055 года.1) Древнее их местожительство, согласно Юань-Чао-Ми-ши (Архимандрит Палладий — примечание к &quot;Юань-Ши&quot; в &quot;Трудах членов Российской духовной миссии в Пекине&quot;, IV, стр. 249) было в Чжа-лянь-Чуань, т. е. в долине Чже-лянь — название, напоминающее и змеиную реку и змеиную гору, откуда Змеиногорск на Алтае)&quot;''&lt;/ref&gt;
|-
| -ovo, -ova, -yeva, -ovka
|'''&lt;big&gt;اوبا&lt;/big&gt;'''
| -oba
|Şimali Qafqazdakı yerli müsəlman kəndlərindəki -oba sözü rusca -ova, -yeva, -ovo, -ovka ilə əvəz olunur: Sabunoba — Sabnova, Xurcunoba — Kurcinovo, Dolaqoba — Dolakovo və s.
|}

=== Serbiya ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Bela Palanka]]
|'''&lt;big&gt;موسى پاشا&lt;/big&gt;'''
|Musapaşa
|XVI əsrdə bu məntəqə köhnəlmiş və çökmüş vəziyətdə idi və bunna sonra yerli vəli olan [[Musa Paşa]] tərəfindən daşdan [[Karvansara]] salındı. Bu karvansara bölgənin başqa karvansaralarından daha böyüklüyü və gözəlliyi ilə fərqli idi – içərisi [[Buda]]dan dəvət olunmuş görkəm rəssam tərəfindən çəkilmişdir. Musa Paşa bu yeri gözəlləşdirdiyinə görə şəhərin adı onun şərəfinə qoyuldu&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=Z9whEAAAQBAJ Florian Riedler, The Balkan Route: Historical Transformations from Via Militaris to Autoput, Nenad Stefanov, isbn=978-3-11-061706-1&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[Belqrad]]'''
|'''&lt;big&gt;دار الجہاد&lt;/big&gt;'''
|Darülcihad
|Dar-ül-Cihad Osmanlı dönəmində olan adı idi. Belqrad adının köhnə dildə tələffüzü '''Bələrğad/Bələğrad/Beliğrad''' (بلغراد) idi
|-
|[[Kladovo]]
|'''&lt;big&gt;فتح الاسلام&lt;/big&gt;'''
|Fəthülislam
|1524-cü ildə quruldu
|-
|[[Kraquyevats]]
|'''&lt;big&gt;قراغويفچه ، قراغيوفجه ، قراغويواچ ، غراغيوفچه&lt;/big&gt;'''
|Qırağuyufca, Qırağuyufça, Qırağuyıvaç
|adı bu formalarda ən birinci 1476-cı ildə çəkilib, daha sonra sırbca adı qeyd olunub
|-
|[[Kruşevaç]]
|'''&lt;big&gt;آلاجه حصار&lt;/big&gt;'''
|Alacahasar
|1454-də qoyulan ad
|-
|[[Novi Pazar]]
|'''&lt;big&gt;يكى بازار&lt;/big&gt;'''
|Yenibazar
|bütün dillərdə şəhərin adı (Novo-Trqovişte, Novi-Pazar, Novıy Bazar) &quot;Yeni Bazar&quot; kimi tərcümə olunur
|-
|[[Novi Sad]]
|'''&lt;big&gt;وارادين&lt;/big&gt;'''
|Varadin
|J. D. Kieffer və T. X. Bianchi fransızca lüğətlərində, şəhərin əsl adı macar mənşəlidir
|-
|'''[[Serbiya]]'''
|'''&lt;big&gt;صرف ، صرب&lt;/big&gt;'''
|Sırf, Sırb
|
|-
|[[Smederevo]]
|'''&lt;big&gt;سمندره&lt;/big&gt;'''
|Səməndirə
|XV əsrdən
|-
|[[Sremski Karlovsi]]
|'''&lt;big&gt;قارلویچه&lt;/big&gt;'''
|Qarloviçə
|
|-
|[[Subotiça]]
|'''&lt;big&gt;صوبوتقــه&lt;/big&gt;'''
|Subotqa
|adı çox dəyişdirilmişdi, avropa mənbələrində bu şəkillərdə qeyd olunur: Zabotka, Zabatka, Szabadka, Sobotka
|-
|[[Zrenyanin]]
|'''&lt;big&gt;بشكلك&lt;/big&gt;'''
|Böyük Beşkələk
|tarixi adı (Becskerek, Beckerek, Велики Бечкерек, Nagybecskerek)
|}

=== [[Suriya]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Xaldeylər|Xaldeya]]
|'''&lt;big&gt;کلدان&lt;/big&gt;'''
|Kəldan
|
|-
|[[Mesopotamiya]]
|'''&lt;big&gt;جزیره&lt;/big&gt;'''
|Cəzirə
|2 böyük arasında olduğuna görə ərəbcə Cəzirə (&quot;ada&quot;) adlanıb
|-
|[[Levant]]
|'''&lt;big&gt;شام&lt;/big&gt;'''
|Şam
|
|-
|[[Palmira]]
|'''&lt;big&gt;تدمير ، تدمر&lt;/big&gt;'''
|Tədmir
|Dictionnaire Turc — Français (1835) kitabında və xəritələrdə qeyd olunub. Tarixi mənbələrdə تدمر تَدمُرْ تدمير variantları yazılırdı
|-
|'''[[Suriya]]'''
|'''&lt;big&gt;شام&lt;/big&gt;'''
|Şam
|
|}

=== [[Tacikistan]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Boxtar]]
|'''&lt;big&gt;قورغان تپه&lt;/big&gt;'''
|Qurğantəpə
|2018-ci ilə kimi tarixi adı Qurğan-Təpə olub, sonra farsca (tacikcə) ad verilib
|-
|[[İstərövşən]]
|'''&lt;big&gt;اورا تپه&lt;/big&gt;'''
|Örətəpə
|2001-ci ilə kimi tarixi adı Örə-Təpə olub, sonra farsca (tacikcə) ad verilib
|-
|[[Vahdət]]
|'''&lt;big&gt;یݣی‌ بازار&lt;/big&gt;'''
|Yenibazar
|1936-cı ilə kimi tarixi adı Yeni-Bazar olub, indiki adı farscadır (tacikcə)
|-
|[[İstiqlol]]
|'''&lt;big&gt;تباشر&lt;/big&gt;'''
|Tabaşar (Dağaşar)
|şəhərin birinci adı türk mənşəli olub&lt;ref name=&quot;tj&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.tj/ru/news/v-sogde-pereimenovany-neskolko-poselkov-selenii-i-dzhamoatov|title=В Согде переименованы несколько поселков, селений и джамоатов|publisher=Новости Таджикистана-ИА «Азия-Плюс»|deadlink=yes|accessdate=2013-01-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E7mpBDoy?url=http://news.tj/ru/news/v-sogde-pereimenovany-neskolko-poselkov-selenii-i-dzhamoatov|archivedate=2013-02-02}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Türkiyə ===
[[Türkiyə]]də yerləşən və Azərbaycan dilindəki şəhər adlarındakı fərq bir çox hallarda sadəcə əlifba fərqilə bağlıdır (məsələn: Ankara — Anqara, Tokat — Toxat və s.)
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Alanya]]
|'''&lt;big&gt;علائیه&lt;/big&gt;'''
|Əlaiyyə (Əlaiyə)
|Kalonoros adlı bu qala 1221-ci ildə səlcuq oğuzu sultanı [[I Əlaəddin Keyqubad]] tərəfindən fəth edildi və şəhərin adı onun şərəfinə Əlaiyə qoyuldu. 1933-cü ildə [[Mustafa Kamal Atatürk]]ə gələn teleqraf məktubunda şəhərin adı səhvən Alanya yazılmışdı, Mustafa Kamal bu adı daha gözəl avropasayağı düşünərək 1935-ci ildə şəhəri ziyarət edəndə rəsmi olaraq dəyişdi. (Qafqazdakı tarixi [[Alaniya]] ilə heç bir əlaqəsi yoxdur)
|-
|[[Balıkəsir]]
|'''&lt;big&gt;قره‌سى ، قراسى&lt;/big&gt;'''
|Balıqqəsr, Qarası (Qarəsi)
|şəhərin adı Balıq (köhnə türkcə şəhər deməkdir) və Qəsr sözlərindən törənmişdir, Köhnə adı Qarası (Qarəsi) idi və 1926-cı ildə Balıqqəsr ({{Dil-tr|Balıkesir}}) oldu&lt;ref&gt;Erol Tuncer (2002). ''&quot;Osmanlı'dan günümüze seçimler, 1877–1999&quot;''. Toplumsal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı. ss. s. 302.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kayseri]]
|'''&lt;big&gt;قیصری&lt;/big&gt;'''
|Qaysəri (Qeysəri)
|
|-
|[[Sinop]]
|'''&lt;big&gt;سناب&lt;/big&gt;'''
|Sinab
|
|-
|[[Tokat]]
|'''&lt;big&gt;توقات&lt;/big&gt;'''
|Toxat
|
|-
|[[Trabzon]]
|'''&lt;big&gt;طرابزون&lt;/big&gt;'''
|Tırabızon (Tırabzon, Trabızon, Trabzon)
|
|}

=== Ukrayna ===
Ukrayna ərazisi keçmişdə [[Rusiya imperiyası]] və [[SSRİ]] işğalı altında olduğuna görə çox adlar yerli dillərdən (əsasən türk adları) dəyişərək rusca qoyulur. [[Rusiya]] 2014-cü ildə [[Krım|Qırımı]] işğal etdikdən sonra rus adlandırmaları çoxalır, lakin Ukrayna 2016-cı ilin qanununa görə köhnə adları qaytarır&lt;ref&gt;[[:ru:Топонимы_Украины,_переименованные_в_ходе_декоммунизации]]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Armyansk]]
|
|Orabazar
|bir çox adları var: Orbazar, Orabazar, Ermənibazar, Yenibazar və s.
|-
|[[Azov dənizi]]
|'''&lt;big&gt;آزاق دَݣِزی&lt;/big&gt;'''
|Azaq dənizi
|
|-
|[[Baxmaç]]
|
|Baxmac
|türk dillərində &quot;baxma yeri&quot; (başqa yerlərə baxmaq üçün rahat yer) deməkdir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sozluk.gov.tr/|title=DERLEME SÖZLÜĞÜ (TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARI SÖZLÜĞÜ)|lang=tr|website=Türk Dil Kurumu|description=[bakmaç] Bir tepede çevresinin en iyi görülebildiği yüksek yer, gözetleme yeri.
Dere -Tokat. Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü|date=1965|access-date=2024-10-05|archive-date=2018-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181229073502/https://sozluk.gov.tr/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Belaqorsk (Krım)|Belaqorsk]]
|'''&lt;big&gt;قاره صو بازار&lt;/big&gt;'''
|Qarasubazar
|[[Böyük Qarasu]] çayının yaxınlığında yerləşən bazar-şəhər
|-
|[[Berdyansk]]
|Кутур-Оглы
|Qoturoğlu
|Noğay-Tatar əhalisi olan bu şəhərin birinci adı rusca Кутур-Оглы, ingiliscə isə Kutur-Ohla kimi qeyd olunub&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CE%5CBerdiansk.htm |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-09-30 |archive-date=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223013729/https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CE%5CBerdiansk.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Berezan]]
|
|Özübəy{{sfn|Сапожников|2000|с=12}}, Börü Özən&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;Березань // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt; : Советская энциклопедия, 1926–1947.&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Berislav]]
| '''&lt;big&gt;قاضی كرمان ، غازى كرمان&lt;/big&gt;'''
|Qazikirman (Qazıkirman)
|1784-cü ilə kimi Qazıkirman&lt;ref&gt;{{ВТ-РБС|Шереметев, Борис Петрович (генерал-фельдмаршал)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ+|Херсонская губерния}}&lt;/ref&gt;, Qazikirman&lt;ref name=&quot;автоссылка22&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкие войны России}}&lt;/ref&gt; kimi tanınırdı
|-
|[[Bessarabiya]]
|'''&lt;big&gt;بوجاق&lt;/big&gt;'''
|Bucaq
|Bucaq Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədir. Lazar Budaqovun lüğətində və 1876-cı ilin Турецкий собеседник kitabında Bessarabiya sözünün tərcüməsi kimi yazılıb
|-
|[[Bilakamyansk]]
|'''&lt;big&gt;انكرمان&lt;/big&gt;'''
|İnkirman
|Ruslar Belokamensk olaraq dəyişdirmişdilər, amma 1991-ci ildə tarixi adı qaytarıldı
|-
|[[Bilhorod-Dnistrovski]]
|'''&lt;big&gt;آق كرمان&lt;/big&gt;'''
|Ağkirman
|ən geci XV əsrdən Aqkerman (Ağkerman) adını daşıyır, 1944-cü ildən ruslar adını Belqorod-Dnestrovski deyə dəyişsə də, yerli ukran camaatı yenə də Akerman (Акерман) adını işlədir&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://usionline.com/2019/07/23/forpost-2019-v-akkermane-sozdali-srednevekovoe-poselenie-i-provodyat-rytsarskie-boi-fotoreportazh/|title=Форпост-2019: в Аккермане создали средневековое поселение и проводят рыцарские бои (фоторепортаж)|date=2019-07-23|publisher=Украинская служба информации|accessdate=2020-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715172844/https://usionline.com/2019/07/23/forpost-2019-v-akkermane-sozdali-srednevekovoe-poselenie-i-provodyat-rytsarskie-boi-fotoreportazh/|archive-date=2020-07-15|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dumskaya.net/news/v-akkermane-mashina-provalilas-v-obrazovavshuyus-101560/|title=В Аккермане машина провалилась в образовавшуюся на дороге яму|date=2019-08-04|publisher=Думская|accessdate=2020-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715170331/https://dumskaya.net/news/v-akkermane-mashina-provalilas-v-obrazovavshuyus-101560/|archive-date=2020-07-15|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Çerkası]]
|
|Çərkəz-Kirman, Çerikişi
|Övliyə Çələbi [[Səyahətnamə (Övliya Çələbi)|Səyahətnamə]] kitabında bu şəhəri Çərkəz adlı bir satqın mürtəd Tatar saldığını və bu səbəbdən adı Çərkəz-Kirman olduğunu deyir. Başqa fikirə görə Çerkası sözü Çəri (چری, yeniçeri sözündəki kimi) və Kişi (کشی) sözlərindən gəlməsi ehtimal olunur&lt;ref&gt;''Знойко А. П.'' Мифы Киевской земли и действия стародавние. К.: Молодь, 1989, стр. 284.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Çerniqov]]
|Караджар
|Qaracar
|&quot;Cəfər Tarixi&quot; (Джагфар Тарихы) kitabında Qaracar kimi qeyd olunur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://s155239215.onlinehome.us/turkic/10_History/Djagfar_Tarihi/Contents_DjagfarTarihi_Ru.htm |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-01 |archive-date=2018-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910101009/http://s155239215.onlinehome.us/turkic/10_History/Djagfar_Tarihi/Contents_DjagfarTarihi_Ru.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, şəhərin tanınmış abidəsi qara məzardır (черная могила)
|-
|[[Çornıy Les]]
|'''&lt;big&gt;قره آغاج&lt;/big&gt;'''
|Qaraağac&lt;ref&gt;Карта Украины с изображением реки Днепр с притоками и размещёнными на них крепостями (вторая половина XVII — первая половина XVIII вв.)&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Dnepr çayı]]
|'''&lt;big&gt;اوزی&lt;/big&gt;'''
|Özü çayı
|
|-
|[[Dnepr (şəhər)]]
|'''&lt;big&gt;قوداق ،&lt;/big&gt;'''&lt;ref&gt;https://papacoma.narod.ru/maps/turki_zannoni.htm {{Wayback|url=https://papacoma.narod.ru/maps/turki_zannoni.htm |date=20241007024630 }}

Фрагменты карт северо-западного Причерноморья

из коллекции Риччи Заннони&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;قودق&lt;/big&gt;'''
|Qudaq
|tarixi mənbələrə görə Yekaterinoslav (indiki Dnipro, Dnepr) şəhəri köhnə rusca Кодакъ (Койдакъ, Кудакъ, Гудакъ) adlanan tatar yaşayış məntəqəsinin üstündə tikilib&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Zemlټia_i_lټiudi_t_8_Indīټia_i_Indo/UPsWAAAAYAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Койдакъ+татарски&amp;pg=PA841&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;, 1785-ci ildən Yekaterinoslav adı qoyulub&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Запорожье_в_остатках/N-fTAAAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Кодакъ+название&amp;pg=PA47&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;. Sözün kökü türk dillərindən mıx&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Вольности_запорожски/2q5SAvOrFy0C?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Кодакъ+название&amp;pg=PA38&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt; və ya meşə&lt;ref&gt;https://www.google.ru/books/edition/Сказанія_о_населенных/x0BOAAAAcAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Койдакъ+название&amp;pg=PA512&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt; deməkdir. Polyak mənbəsinə görə Kudak (şəhərin polyakca adı) &quot;qoymaq&quot; feilindən yaranır&lt;ref&gt;https://bibliotekatatarska.pl/wp-content/uploads/2021/09/aksak-korsak.pdf {{Wayback|url=https://bibliotekatatarska.pl/wp-content/uploads/2021/09/aksak-korsak.pdf |date=20220702202647 }} Istnieje domniemanie, że jej pochodzenie, wcześniej Kodak, jest turkijskie: od czasownika koymak, któreznaczy kłaść.&lt;/ref&gt;. Vikipediya məqaləsinə görə qırımtatarca Köy və Dağ sözlərindən yaranıb, lakin heç bir mənbədə o şəkildə qeyd olunmayıb. Avropa mənbələrində Kudack, Kudak, Kodac şəkillərində qeyd olunub
|-
|[[Dnestr]]
|'''&lt;big&gt;﴾طورله ﴿طورلا&lt;/big&gt;'''
|Turla
|tarixi xəritələrdə və lüğətlərdə&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|-
|[[Feodosiya]]
|'''&lt;big&gt;کفه&lt;/big&gt;'''
|Kəfə
|
|-
|[[İvano-Frankovsk]]
|Таслы Сагьар
|Daşlışəhər (Daşlı Şəhər)
|yerli türkdilli tayfanın (Qaraylar, [[Kəraimlər]]) dediyi ad, yerli ləhcələrdə Taşlı Şahar və Taslı Sahar deyilir&lt;ref&gt;'''Słownik karaimsko-rosyjsko-polski'''. Wydawnictwo &quot;Russkij Jazyk&quot;. Bednarczuk, L. (1976) (s.684)&lt;/ref&gt;
|-
|[[İzmail]]
|'''&lt;big&gt;اسماعيل&lt;/big&gt;'''
|İsmayıl
|Osmanlı Sədrəzzamı Ayaşlı İsmayıl Paşanın adından gəlir&lt;ref&gt;''Эвлия Челеби.'' Книга путешествия: (Извлечения из сочинения турецкого путешественника XVII века): Перевод и комментарии. Вып. 1: Земли Молдавии и Украины / Институт народов Азии АН СССР. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: ИВЛ, 1961. — (Памятники литературы народов Востока. Переводы. VI).&lt;/ref&gt;, 1772-ci ilin Rizzi Zannoni xəritəsində tam adı '''اوردوی اسماعیل میرزا''' (Ordu-i İsmayıl Mirzə) kimi yazılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://maps.mapywig.org/m/Polish_maps/series/690K_Zannoni_Carte_de_la_Pologne/Rizzi-Zannoni_Carte_de_la_Pologne_No_24_1772-ssees.jpg |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-02 |archive-date=2023-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817131722/http://maps.mapywig.org/m/Polish_maps/series/690K_Zannoni_Carte_de_la_Pologne/Rizzi-Zannoni_Carte_de_la_Pologne_No_24_1772-ssees.jpg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[İzyum]]
|'''&lt;big&gt;اوزوم&lt;/big&gt;'''
|Üzüm
|orijinal adı&lt;ref&gt;Словарь української мови / Упор. з дод. влас. матеріалу Б. Грінченко : в 4-х т. — К. : Вид-во Академії наук Української РСР, 1958. Том 3, ст. 46. Дата обращения: 22 октября 2018. Архивировано 22 октября 2018 года.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Jovtıye Vodı]]
|'''&lt;big&gt;صاری صو&lt;/big&gt;'''
|Sarısu&lt;ref&gt;Карта Украины с изображением реки Днепр с притоками и размещёнными на них крепостями (вторая половина XVII — первая половина XVIII вв.)&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[Kaxovka]]
|'''&lt;big&gt;اسلام كرمان&lt;/big&gt;'''
|İslamkirman
|XV əsrdə İslam-Kirman adı ilə Qırım Tatarları tərəfindən salınıb&lt;ref&gt;Херсонская губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890–1907.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kalmius]]
|Бӱйӱк Ӧзен
|Böyük Özən
|orijinal adı
|-
|[[Kamyanske]]
|'''&lt;big&gt;طاشلق&lt;/big&gt;'''
|Daşlıq
|şəhər adı yerli türk dillərindən Ukrain (Кам’янське) və Rus (Каменское) dillərinə hərfi tərcümə olunub&lt;ref&gt;Скальковский, А. А. Болгарские колонии в Бесарабии и Новороссийском крае. Статистический очерк. Одесса, 1848, с. 52–53&lt;/ref&gt;
|-
|[[Kerç]]
|'''&lt;big&gt;كرش&lt;/big&gt;'''
|Giriş
|
|-
|[[Kiliya]]
|'''كيلى'''
|Kili
|Monqol-Tatar və daha sonra Osmanlı qalası
|-
|[[Kinburn]]
|'''&lt;big&gt;قل بورن&lt;/big&gt;'''
|Qılburun
|orijinal adı
|-
|[[Kirovskooye]]
|'''&lt;big&gt;اسلام ترك&lt;/big&gt;'''
|İslam-Tərək
|original adı və Ukrayna qanununa görə indiki adı
|-
|'''[[Kiyev]]'''
|'''&lt;big&gt;کييف&lt;/big&gt;'''
|Kiyif
|
|-
|[[Krasnoqvardeysk rayonu (Stavropol diyarı)|Krasnoqvardeysk]]
|Курман-Кемельчи
|Qurman
|böyük ehtimal &quot;qurumayan&quot; sözündən qısaltmadır&lt;ref&gt;&quot;Красногвардійське, Красногвардійський район, Кримська область&quot;. ''Історія міст і сіл Української РСР''&lt;/ref&gt;
|-
|[[Krasnoperekopsk]]
|
|Yeniqapı (Yeni Qapı)
|ukraincə Яни Капу (Yanı Kapu), qırımtatarca Yañı Qapı
|-
|[[Kremençuq]]
|
|Kirmancıq
|1471-ci ildə bu qala (kirman) balaca olduğuna görə Kermancıq (yerli ləhcədə Kermənçük) adını vermişlər&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kreminhotel.com.ua/ru/travel-tools/about-kremenchuk.html|title=О Кременчуге|accessdate=2013-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613231211/http://www.kreminhotel.com.ua/ru/travel-tools/about-kremenchuk.html|archivedate=2013-06-13|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Krım]]
|'''&lt;big&gt;قریم&lt;/big&gt;'''
|Qırım
|tarixi yazılışı Qırımdır, bu bütün əbcəddə yazılan mənbələrdə belədir (قریم), lakin latın əlifbasında da Qırım yazılması doğrudur&lt;ref /&gt;
|-
|[[Krım yarımadası]]
|'''&lt;big&gt;قریم آطه‌سی&lt;/big&gt;'''
|Qırım Adası
|[[Tənzimat islahatları|Tənzimat]] dönəminə qədər (XIX əsrin ikinci yarısı) bütün türki-müsəlman dünyasında Qırım Yarımadası işlənən yeganə termin &quot;Qırım Adası&quot; (قریم آطه‌سی) olub, daha sonra Qırım şibhə cəzirəsi, Qırım yarımadası kimi sözlər avropa dillərində çevirilib, həm də kemçişdə Qırımın ada olması səbəbdir&lt;ref&gt;https://t.me/khariteh/87 На всех тюркских картах Крымский Полуостров всегда означался как قريم آطه‌سی Кърым Адасы Qırım Adası, что переводится как Остров Крым или Крымский Остров&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qorlivka]]
|
|Bayraq, Böyrək
|şəhər türk-tatar kəndinin üstündə qurulub, rus dilində Qosudarev-Buyerak kimi qeyd olmuşdur və bu əsli Bayraq və ya Böyrək olması ehtimal olunur&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Государев-Буерак}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lenino]]
|'''&lt;big&gt;یدی قویی&lt;/big&gt;'''
|Yeddiquyu
|bu adı həm də ruslar hərfi tərcümə edim Семь Колодезей adlandırırdı, lakin 1957-ci ildə [[Vladimir Lenin]]in şərəfinə Lenino qoyuldu. Ukrain qanununa görə bu şəhərin adı ''Єди-Кую'' ''gedir''
|-
|[[Lvov]]
|'''&lt;big&gt;لیووف ، الوو&lt;/big&gt;'''
|İlvov, Livof
|ən köhnə yazılışı 1680-ci ildə İlvov kimi qeyd olunub&lt;ref&gt;Linguarum Orientalum Turcicæ, Arabicæ, Persicæ, 1680 (Grammaticæ Turcicæ) (s.19)&lt;/ref&gt;, Livof şəkilində 1918-cə qeyd olunub&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|[[Mariupol]]
|'''&lt;big&gt;بالى صيره&lt;/big&gt;'''
|Balısıra
|1577-ci ildə [[Aldı Gəray]] tərəfindən tikilib (rus mənbəsində Bolı-Saray yazılıb)&lt;ref&gt;Новосельский А. А. Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII века. М.;Л.: АН СССР, 1948 (s.33)&lt;/ref&gt;, Qırımtatar Noğaylarının qalası olub, XVII əsrdə işlənən addır&lt;ref&gt;https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2787662 {{Wayback|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2787662 |date=20241007091349 }} Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde 1641–1642 Azak Seferi 1641–1642 Azov Expedition in Evliya Çelebi’s Travelbook Mücahit Orkun İKİNCİ&lt;/ref&gt;, ayrıca tarixi mənbələrdə Balısaray (Балы-Сарай), Balısara kimi adlar işlənilib rusca Belosaray (Белосарай, Бѣлосарай) sözü qeyd olunub, avropa mənbələrində Bolestra kimi dəyişib, avropa müəlifləri öz dillərinə بالى صيره sözünü Balisera kimi də transkripsiya edirdilər&lt;ref&gt;https://www.google.no/books/edition/Черноморье/gRUqv51XAgEC?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;dq=Balisera&amp;pg=PA212&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;
|-
|[[Melitopol]]
|Къызлыйар
|Qızlıyar
|yerli əhali Qızlıyar adlandırır&lt;ref&gt;Słownik Karaimsko-rosyjsko-polski, Moskwa, 1974 (p.684)&lt;/ref&gt;
|-
|[[Nikolayev]]
|'''&lt;big&gt;حمامی ویتولد&lt;/big&gt;'''
|Vitoldhamamı (Vitold Hamamı)
|Qərb mənbələrində: Withold Hammami (və səhvən Withold Hamani), rusca köhnə adı Витольд-Гаммани (Витольд–Хамами) və qısaca Витовка olub. Şəhər [[Vitold]] adlı Litva kralının şəhərinə qoyulub, Tatarlar (Osmanlı) və [[Böyük Litva knyazlığı]] ilə sərhəd keçid məntəqəsi olduğuna görə hamı yuyunub hamam qəbul etməli idi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oldmapsonline.org/en/Kazakhstan?gid=4f2b8ff6-7fd9-400d-a660-d6e54aa23cd3#position=9.3963/46.9759/31.994&amp;year=1772 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-09 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009201036/https://www.oldmapsonline.org/en/Kazakhstan?gid=4f2b8ff6-7fd9-400d-a660-d6e54aa23cd3#position=9.3963/46.9759/31.994&amp;year=1772 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://bazar.nikolaev.ua/content/откуда-витовка-пошла {{Wayback|url=http://bazar.nikolaev.ua/content/%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B0 |date=20240518131531 }} Откуда Витовка пошла?&lt;/ref&gt;
|-
|[[Nijneqorski]]
|'''&lt;big&gt;سیّدلر&lt;/big&gt;'''
|Seyidlər
|1944-cü ildə [[Krım tatarlarının deportasiyası|Qırımtatar sürgünü]] ilə əlaqəli adı Nijneqorski oldu
|-
|[[Nova Kaxovka]]
|'''&lt;big&gt;طغان كچيدى ، طغان كچدى&lt;/big&gt;'''
|Doğankeçidi
|Qazıkirman (Berislav) və İsmankirman (Kaxovka) şəhərlərinin girişində olan Sərhəd Keçid Məntəqəsi idi. Adı Türkcə &quot;Doğan&quot; (şahin, tərlan, qızılquş) və latınca &quot;Dogana&quot; (gömrük) sözlərin bənzərliyi və &quot;keçid&quot; sözündən törənmişdir
|-
|[[Oçakov]]
|'''&lt;big&gt;اوزی&lt;/big&gt;'''
|Özü
|Özü çayı ilə səhv salmamaq üçün Özüqala və Özü qalası kimi də qeyd olunur
|-
|[[Odessa]]
|'''&lt;big&gt;خواجه بک ، قوجه بک&lt;/big&gt;'''
|Xocabəy, Qocabəy
|müsəlman xəritələrində olan ən yayılmış ad خواجه بک (Xocabəy) sözüdür. Avropa mənbələrində həm də Qoçubəy (Koczubi, Кочубей) yazılırdı
|-
|[[Odessa vilayəti]]
|'''&lt;big&gt;یدیصـٰان ، یدیصان&lt;/big&gt;'''&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://shron3.chtyvo.org.ua/Sereda_Oleksandr/Osmansko-ukrainske_stepove_porubizhzhia_v_osmansko-turetskykh_dzherelakh_XVIII_st.pdf? https://shron3.chtyvo.org.ua/Sereda_Oleksandr/Osmansko-ukrainske_stepove_porubizhzhia_v_osmansko-turetskykh_dzherelakh_XVIII_st.pdf?] {{Wayback|url=https://shron3.chtyvo.org.ua/Sereda_Oleksandr/Osmansko-ukrainske_stepove_porubizhzhia_v_osmansko-turetskykh_dzherelakh_XVIII_st.pdf |date=20241117092927 }} Олександр Середа ОСМАНСЬКО-УКРАЇНСЬКЕ СТЕПОВЕ ПОРУЫЖЖЯ в османсько-турецьких джерелах XVIII ст.&lt;/ref&gt;
|Yedisan
|Yedisan bölgəsi Turla ([[Dnestr]]) və Özü ([[Dnepr çayı|Dnepr]]) çaylarının arasında bölgə olub və Xocabəy ([[Odessa]]) və Özüqala ([[Oçakov]]) şəhərləri onun ərazisində idi. İndiki Ukraynanı inzibati bölünməsinə görə Odessa və Nikolayev vilayətlərində yerləşir
|-
|[[Perekop]]
|'''&lt;big&gt;اور قپو&lt;/big&gt;'''
|Orqapı (Or qapı)
|
|-
|[[Pervomayski]]
|
|Curçı
|1944-cü ildə [[Krım tatarlarının deportasiyası|Qırımtatar sürgünü]] ilə əlaqəli
|-
|[[Priazovye]]
|'''&lt;big&gt;کوچک نوغای&lt;/big&gt;'''
|Kiçik Noğay
|bir çox xəritələrdə
|-
|[[Podolye]]
|'''&lt;big&gt;یدیصـٰان ، یدیصان&lt;/big&gt;'''&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|Yedisan
|Yedisan bölgəsi Turla ([[Dnestr]]) və Özü ([[Dnepr çayı|Dnepr]]) çaylarının arasında bölgə olub və Xocabəy ([[Odessa]]) və Özüqala ([[Oçakov]]) şəhərləri onun ərazisində idi. İndiki Ukraynanı inzibati bölünməsinə görə Odessa və Nikolayev vilayətlərində yerləşir
|-
|[[Razdolnoye]]
|'''&lt;big&gt;آقشیخ&lt;/big&gt;'''
|Ağşeyh
|1944-cü ildə [[Krım tatarlarının deportasiyası|Qırımtatar sürgünü]] ilə əlaqəli
|-
|[[Saki]]
|
|Saq
|original adı, yaxındakı gölün şərəfinə qoyulub, Saqı türk dillərində &quot;torba&quot; demək imiş&lt;ref&gt;Поспелов, 2002, с. 361.&lt;/ref&gt; və ya qədimdə bu yerdə yaşayan [[Saklar|Sak]] xalqının şərəfinə&lt;ref&gt;''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам. — &lt;abbr&gt;Л.&lt;/abbr&gt;, 1985. — С. 112.:&lt;/ref&gt;
|-
|[[Saksahan çayı]]
|'''&lt;big&gt;صقصغان&lt;/big&gt;'''
|Sağsağan çayı
|orijinal adı çağatay dilindəndir və [[Sağsağan]] quşunun şərəfinə qoyulub&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |last= |date= |title=Сайт проекта 1775.dp.ua. (Внутренние воды, реки Криворожья, река Саксагань). |url=http://1775.dp.ua/priroda-sss/reka-saksagan |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418092820/http://1775.dp.ua/priroda-sss/reka-saksagan |archive-date=2018-04-18 |access-date=2019-05-03 |website=1775.dp.ua |language=ru}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Sevastopol]]
|'''&lt;big&gt;آق‌دیار ، آق‌یار&lt;/big&gt;'''
|Ağyar, Ağdiyar
|[[Krım-tatar dili|Qırımtatar dili]]ndə ''Aqyar'', [[Qırımçaq dili]]ndə ''Axyar'' (Ахйар'')'', [[Kəraim dili|Kəraim dilində]] ''Aqyar'' (Акъйар), [[Osmanlı dili]]ndə ''Aqyar'' (آق‌یار) kimi gedir, rusca keçmiş adı ''Axtiar'' (Ахтиар, Ахтіаръ) idi, bu ad türkdilli mənbələrdə آق‌دیار Ağdiyar kimi qeyd olunmuşdur
|-
|[[Simferopol]]
|'''&lt;big&gt;آق مسجد&lt;/big&gt;'''
|Ağməscid
|[[Krım-tatar dili|Qırımtatar dili]]ndə ''Aqmescit'', [[Qırımçaq dili]]ndə ''Axmeç'' (Ахмеч'')'', [[Kəraim dili|Kəraim dilində]] ''Aqmecid'' (Акъмэджид), [[Osmanlı dili]]ndə ''Aqməcsid'' (آق مسجد) kimi gedir
|-
|[[Slovyansk]]
|'''&lt;big&gt;طور&lt;/big&gt;'''
|Tor
|1784-cü ilər kimi, adı yolların birləşməsinə görə (Rusiya tərəfindən Ukraynaya keçmə yollar) Tor ola bilər
|-
|[[Slovyanske]]
|'''&lt;big&gt;﴾شيرين ﴿شرين&lt;/big&gt;'''
|Şirin (Slavyan Şirin)
|1945-ci ilə kimi
|-
|[[Sovetski (dəqiqləşdirmə)|Sovetski]]
|
|İçki
|1944-cü ildə [[Krım tatarlarının deportasiyası|Qırımtatar sürgünü]] ilə əlaqəli
|-
|'''[[Ukrayna]]'''
|'''&lt;big&gt;قزاق&lt;/big&gt;'''
|Qazaq
|dalınca adətən &quot;vilayəti&quot; (قزاق ولايتـی) sözü əlavə olunur
|-
|[[Xarkov]]
|'''&lt;big&gt;خارقوف&lt;/big&gt;'''
|Xarqof
|köhnə yazılışı&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycan&quot; qəzeti, 23 may 1919-cu il, nömrǝ 186&lt;/ref&gt;
|-
|[[Xerson]]
|Сары-Кермен
|Sarıkirman
|köhnə adı Sarı Kirman olub&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sevastopol_toponyms.academic.ru/752/%D0%A1%D0%90%D0%A0%D0%AB-%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%95%D0%9D%2C_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-01 |archive-date=2022-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008091727/https://sevastopol_toponyms.academic.ru/752/%D0%A1%D0%90%D0%A0%D0%AB-%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%95%D0%9D,_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, ayrıca, Xersonun köhnə dildə yazılışı Kirsun (کرسون ، کرصون) idi
|-
|[[Xotın]]
|'''&lt;big&gt;خوتین&lt;/big&gt;'''
|Xotun
|yazılışı [[Övliya Çələbi]] tərəfindən qeyd edilmiş&lt;ref&gt;https://archive.org/details/evliyaelebisey05evliuoft/page/264/mode/2up&lt;/ref&gt; tələffüzü isə Antonio Çadırğı&lt;ref&gt;Dizionario Italiano e Turco, Milano, 1834&lt;/ref&gt;
|-
|[[Evpatoriya|Yevpatoriya]]
|'''&lt;big&gt;كوزلو&lt;/big&gt;'''
|Gözlev
|böyük ehtimal &quot;gözəl ev&quot; sözlərinin biləşməsidir&lt;ref&gt;Brutzkus, Julius (1944). &quot;The Khazar Origin of Ancient Kiev&quot;, Slavonic and East European Review, p. 118&lt;/ref&gt;
|-
|[[Zmeinı adası]]
|'''&lt;big&gt;ایلان آطه‌ ، ایلان آطه‌سی&lt;/big&gt;'''
|İlanada, İlan adası
|Əsl adı &quot;İlanada&quot; və ya İlan adası olub və sonradan rus dilinə tərcümə olunub, hətta avropa mənbələrində &quot;İlanada&quot; yazılıb&lt;ref&gt;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/Delineatio_generalis_Camporum_Desertorum_vulgo_Ukraina_%281648%29.jpg {{Wayback|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/Delineatio_generalis_Camporum_Desertorum_vulgo_Ukraina_%281648%29.jpg |date=20230416015454 }} (cənub yuxarıda göstərilib)&lt;/ref&gt;
|}

=== Vatikan ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|[[Müqəddəs Pyotr bazilikası]]
|
|
|Bazilika fərqli mənbələrdə:&lt;ref&gt;Alexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Moscou, 1840 (s.231)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dictionnairre Français-Turc, 1905&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kitab-i ləhcə əl-məani-i əl-Ceymis Redhaus əl-İngilizi, 1911 (s.65)&lt;/ref&gt; Səlatin Kilsəsi (سلاطين كليساسى), Kilsə-i Sultani (كليساى سلطانى), Böyük Kilsə (بیوك كليىسا), Hökmdar sarayı (حکمدار سرایی), Divan (دیوان), Mühakimə (محکمه) deyə yazılıb. [[Müqəddəs Pyotr|Pyotr]] isə Petrus (پتروس) olub. Bu kilsəyə həm də [[Günbəz|günbəzinin]] başında olan qızıl yumru şara görə Qızılalma deyirlər&lt;ref&gt;Türki Lüğət, Lazar Budaqov, 1869&lt;/ref&gt;
|-
|[[Papa dövləti]]
|'''&lt;big&gt;پاپالق&lt;/big&gt;'''
|Papalıq
|752-ci ildən 1848 kimi olan dövləti ''Status Pontificius'' kimi adlanırdı, bunun hərfi tərcüməsi ''Papanın Dövləti'' deməkdir, lakin türk dillərində sadəcə ''Papalıq'' deyirdilər&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Category:Ottoman Manuscript World Encyclopedia - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Category:Ottoman_Manuscript_World_Encyclopedia&amp;filefrom=Ottoman+Manuscript+World+Encyclopedia+(10739202).jpg |access-date=2024-10-09 |website=commons.wikimedia.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Vatikan]]
|'''&lt;big&gt;پاپا قپوسی&lt;/big&gt;'''
|Papa Qapısı (Papaqapısı)
|Rîm Pāpā Qapūsi (Rim Papa Qapısı) kimi qeyd olunur&lt;ref&gt;Alexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Moscou, 1841 (s.743)&lt;/ref&gt;
|}

=== Yaponiya ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|'''[[Tokio]]'''
|'''&lt;big&gt;ﻁﻮﻜﻳﻭ&lt;/big&gt;'''
|Tokyo
|''Tō'' qalın heca, ''kyō'' isə incə heca olmaqla tarixi və müasir yazılarda ﻁﻮﻜﻳﻭ kimi yazılır&lt;ref&gt;https://d35fbhjemrkr2a.cloudfront.net/Images/Shop/7/Product/9818/400/a87449fc18534d03bd21eb061d7521ee.jpg{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tokyocamii.org/ar/%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%B7%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%88/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2024-10-13 |archive-date=2024-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003133019/https://tokyocamii.org/ar/%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%B7%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%88/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://d35fbhjemrkr2a.cloudfront.net/Images/Shop/204/Product/21777/400/b6d6c248612247a3b786edadc1ee8569.jpg{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. İndiki rəsmi Azərbaycan dilində üçhecalı Tokio (To-ki-o) yazılışı sözü əslində ikihecalı (To-kyo / To-kö) olduğuna görə səhvdir, Azərbaycan dilinə rusca Токио sözü eyni şəkildə daxil olmuşdur
|-
|'''[[Yaponiya]]'''
|'''&lt;big&gt;جابرقا ، ،ژاپون ، ژاپن ، یاپونیا ، جابون ، جاوون&lt;/big&gt;'''
|Japon, Yaponya (Yaponiya), Cabun (Cavun), Cabarqa
|Yaponiya üçün işlənən ən qədim söz – '''Cabarqa''' ('''جابرقا''') [[Mahmud Kaşğari|Mahmud Qaşğarlı]] [[Divanü Lüğat-it-Türk]]-dəki xəritədə qeyd etmişdir və bu dünya tarixində Yaponiyanın ən birinci xəritəsi olmuşdur, Cabarqa çincə日本國 /rìběnguó/ Jibenqo (&quot;Yapon ölkəsi&quot;) sözündən gəlir. Daha sonrakı lüğətlərdə '''Japon''' ('''ژاپون &lt;big&gt;،&lt;/big&gt; ژاپن''') sözü böyük ehtimal farscadan (və ora fransızcadan) və XIX–XX əsrlərdə latın və rus dillərindən '''یاپونیا''' ('''Yaponiya''', Yaponya, Yaponia) sözü işlənilir. Ayrıca, Azərbaycan XX əsrə kimi dilində '''Cavun''' ~ '''Cabun''' ('''جابون ، جاوون''') sözü Yaponiyaya aid sözlərdə istifadə olunurdu (adətən ipəkqurdları üçün)&lt;ref&gt;https://play.google.com/books/reader?id=f4gyAQAAMAAJ&amp;pg=GBS.PA22&amp;hl=ru {{Wayback|url=https://play.google.com/books/reader?id=f4gyAQAAMAAJ&amp;pg=GBS.PA22&amp;hl=ru |date=20241212163602 }} Объяснительный словарь татарских, грузинских и армянских слов, вошедших в матеріалы для изученія экономическаго быта государственных крестьян Закавказскаго края, С. П Зелинскій, 1889 г.&lt;/ref&gt;
|}

=== Yunanıstan ===
Yunanıstan dövləti [[Osmanlı imperiyası]]ndan 1830-cu illərdə Avropa dövlətləri və Russsiya köməyi ilə müstəqillik əldə edən kimi yer adlarını dəyişmə siyasətini başladı.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Tsitselikis |first=Konstantinos |url=https://books.google.com/books?id=FdqRdctzEXcC&amp;pg=PA49 |title=Old and New Islam in Greece: From Historical Minorities to Immigrant Newcomers |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2012 |isbn=9789004221529 |page=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zacharia-p230-233&quot;&gt;{{cite book |last=Zacharia |first=Katerina |url=https://books.google.com/books?id=H1fGJRxUG6wC&amp;pg=PA230 |title=Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2012 |isbn=9789004221529 |pages=230–233}}&lt;/ref&gt; Müasir Yunanıstan ərazisi liqvistik və etnik cəhətdən tarix boyu çox fərqli və rəngarəng olsa da&lt;ref&gt;Zacharia, Katerina (2012). ''Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity''. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN &lt;bdi&gt;9789004221529&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;, yunan millətçiləri '''bütün''' (istisna olmayaraq)&lt;ref&gt;Zacharia, Katerina (2012). ''Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity''. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN &lt;bdi&gt;9789004221529&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; slavyan, roman (aroman, frəng, italyan), alban, türk (həmçinin ancaq Türkiyə türkcəsinin əcdadı olan Osmanlı türkcəsi deyil, qədimi türk tayfalarının (məsələn bulqar, avar türklərinin) toponimləri də daxildir. Ayrıca türkcədən keçən ərəb, fars və qarışıq türk-ərəb-fars toponimləri də) yer adlarına yunancaya rəsmi olaraq dəyişdi.&lt;ref&gt;Zacharia, Katerina (2012). ''Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity''. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN &lt;bdi&gt;9789004221529&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; 1830-cu ildən başlayaraq son yer adları dəyişikləri 1998-ci ildə baş verdi və bu bütün Yunanıstanın yer adlarının yarısını əhatə etməkdədir.&lt;ref&gt;Zacharia, Katerina (2012). ''Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity''. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN &lt;bdi&gt;9789004221529&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; 1913–1996 illər arası 4413 yer (şəhər, qəsəbə, kənd v s.) adı dəyişdirildi. Buna əlavə olaraq, köhnə yer adlarını işlədən (şifahi və yazılı) şəxslər qanuna görə mənsuliyyətə cəlb olunurlar.&lt;ref&gt;Tsitselikis, Konstantinos (2012). ''Old and New Islam in Greece: From Historical Minorities to Immigrant Newcomers''. Martinus Nijhoff Publishers. p. 50. ISBN &lt;bdi&gt;9789004221529&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitman, Lois (1990). ''Destroying Ethnic Identity: The Turks of Greece''. Human Rights Watch. p. 1. ISBN &lt;bdi&gt;9780929692708&lt;/bdi&gt;. &lt;q&gt;Since 1977, all Turkish village names have been changed to Greek names; it is forbidden to use Turkish names for official purposes, on pain of fines or imprisonment. In addition, giving the Turkish name in parentheses following the Greek name is not allowed. The Minority Rights Group, Minorities in the Balkans, op. cit., page 33.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; 2005-ci ildə yazılan [https://www.lithoksou.net/search/label/Μετονομασίες%20των%20χωριών%20της%20Ελλάδας Yunanıstandakı ad dəyişiklərini qeyd edən siyahı] son dəyişiyi 1994-cü ilə aid edir
{| class=&quot;wikitable&quot;
!İndiki adı
!Köhnə dildə qeyd olunmuş adı
!Transliterasiya
!Qeyd
|-
|'''[[Afina]]'''
|'''&lt;big&gt;آتنە ، آطنە&lt;/big&gt;'''
|Atina, Atinə
|Orijinal Αθήνα sözündəki '''θ''' hərfi rus dilinə '''Ф''' şəklində işlənilir, lakin tarixi Azərbaycan yazılarında o səsi &lt;big&gt;t&lt;/big&gt; ('''&lt;big&gt;ت&lt;/big&gt;''' ya '''&lt;big&gt;ط&lt;/big&gt;''') əvəz edir
|-
|[[Aleksandrupolis]]
|'''&lt;big&gt;دده آغاج&lt;/big&gt;'''
|Dədə Ağac (Dədəağac)
|
|-
|[[Evbeya]]
|&lt;ref&gt;Complementum thesauri linguarum orientalium, seu onomasticum latino-turcico-arabico-persicum, Vienna, 1687 (s. 484)&lt;/ref&gt;'''&lt;big&gt;ا‏ڪري بوز&lt;/big&gt;'''
|Əyriboz
|
|-
|[[Kefaliniya]]
|'''&lt;big&gt;كفالونيه ، سفالونی&lt;/big&gt;'''
|Kefaloniyə, Səfaloni
|Səfaloni və Kefaloniyə (Kefaloniyyə) şəkillərində istifadə olunub
|-
|[[Kerkira]]
|'''&lt;big&gt;کرفوز&lt;/big&gt;'''
|Körfüz
|
|-
|[[Krit]]
|'''''&lt;big&gt;گريد&lt;/big&gt;'''''
|Kirid (Girid)
|
|-
|[[Lesbos]]
|'''&lt;big&gt;مدللی&lt;/big&gt;'''
|Midilli
|adların ikisi də yunancadır, lakin Midilli (Mytilene Μυτιλήνη) tarixi daha çox işlənilir, bunun səbəbi مدللی sözün türkmənşəli sayılması ola bilər (yəni -li'ni şəkilçi saymışlar) – مدللی (bütün mənbələrdə yazılışı eynidir) sözdə qoşalı ləm hərfi (ل) yan-yana durur (لل), bu hal ancaq ləm ilə qutarıb şəkilçi qoşulan halda yarana bilər, əks halda qoşa ləm deyil, bir ləmin üstündə şəddə olmalı idi
|-
|[[Naksos]]
|'''&lt;big&gt;نقشه&lt;/big&gt;'''
|Nəqşə
|
|-
|[[Nestos]]
|
|Qarasu
|
|-
|[[Orestias]]
|
|Qumçiftliyi
|
|-
|[[Pirey]]
|
|Aslan Limanı (Aslanlimanı, Aslanliman)
|tarix boyu işləndiyi ad&lt;ref&gt;Peter Mackridge, ''Language and National Identity in Greece, 1766–1976'', Oxford, 2009, p. 21.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Salamin]]
|'''&lt;big&gt;شلمینا&lt;/big&gt;'''
|Şələminə
|Dictionnaire Turc — Français tome second (1837) kitabında 52-ci səhifədə yazılıb
|-
|[[Saloniki]]
|'''&lt;big&gt;سلانیك&lt;/big&gt;'''
|Səlanik
|
|-
|[[Samos]]
|'''&lt;big&gt;شامش&lt;/big&gt;'''
|Şəmiş
|Dictionnaire Turc — Français tome second (1837) 8-ci səhifədə yazılıb. Müxtəlif yerlərdə Samuz (ساموز) da yazılıb. Türkiyə dilində Sisam və Susam deyilir
|-
|[[Samotraki]]
|'''&lt;big&gt;سمادیرك&lt;/big&gt;'''
|Səmadirək
|
|-
|[[Xios]]
|'''&lt;big&gt;ساقز&lt;/big&gt;'''
|Saqqız
|adı [[saqqız]] sözündən gəlib
|-
|[[Xrisupolis]]
|
|Sarışaban
|
|-
|'''[[Yunanıstan]]'''
|'''&lt;big&gt;یونان&lt;/big&gt;'''
|Yunan
|
|-
|[[Zakinfos]]
|'''&lt;big&gt;زانت ، زانطه&lt;/big&gt;'''
|Zanta&lt;ref&gt;Antonia Ciadyrgy, Dizionario Italiano e Turco, Milano, 1834 (s.734)&lt;/ref&gt;, Zant&lt;ref&gt;A comprehensive Persian-English dictionary, London, 1892 (s.607)&lt;/ref&gt;
|avropa mənbələrində Zante deyə qeyd olunur
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Ərəb qrafikalı Azərbaycan əlifbası]]
* [[Orta azərbaycanca]]
* [[:en:List of Azerbaijani exonyms|Azərbaycanca ekzonimlər siyahısı]]
* [[Azərbaycan toponimləri]]
* [[Toponimika]]

== Qeydlər ==
{{Notelist}}

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı}}

=== Ədəbiyyat ===
* Mahmud Kaşğari, Divanü Lüğat-it-Türk, Bağdad, XI əsr
* Alexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Tome Premier, Moscou, 1840
* Alexandre Timoni, Fransızca və Türkcə təkəllüm risaləsi, Paris, 1854
* Mayor İosif Silosani, Mükalimət cədidə, Tiflis, 1856
* Л. М. Лазарев, Турецко-татарско-русский словарь наречий османского, крымского и кавказского с приложением краткой грамматики, Москва, 1864
* Лазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том I, Санкт-Петербург, 1869
* Лазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том II, Санкт-Петербург, 1871
* Firəngistan məktubları, Monla Abbas, Bağçasaray, 1891
* A. Amirchanianz''',''' Kitabi Müqəddəs yəni əhdi ətiq, 1891
* В. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том первый, Санкт-Петербург, 1893
* В. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том второй, Санкт-Петербург, 1899
* Mirzə Yahya bəy Haqverdi, Mükalimələr ərəbi, farsi, türki və rus, Sankt-Peterburq, 1900
* Coğrafiyayi-töhfeyi nəsuhiyyə; Nəsuh Həsən; tərc. ed. Axund Hacı Məhəmməd Həsən Mövlazadə; Bakı, 1904
* Abbasqulu Xan Sərtib, Rus, Fars, Türk lüğəti, mükaliməsi və əlifbası, Tehran, 1908
* Sultan Məcid Qənizadə, Lüğət Rusi və Türki, Bakı, 1909
* Q. R. Mirzəzadə, Ümumi coğrafiya, Bakı, 1916
* Əli Ağa Şıxlinski, Ruscadan Türkcəyə qısa döyüş sözlüyü, Bakı, 1926
* Coğrafiya; çev. Əsədulla Əbdürrəhimzadə, red. Sami Kamal, Bakı, 1928
* Coğrafiya; çev. Əsədulla Əbdürrəhimzadə, Bakı, 1929
* Coğrafiya, Avropa; çev. S. Məlikov, Bakı, 1929
* Romanya (Rumıniya); Badulesku A., Bakı, 1930
* Bütün dünya dövlətləri; Bakı, 1930
* Kapitalist ölkələrinin coğrafiyası; Bakı, 1933
* Г. М.-Р. Оразаев, Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Махачкала, 2003

[[Kateqoriya:Azərbaycan dilinin tarixi|*]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan coğrafiya siyahıları]]
[[Kateqoriya:Ekzonim siyahıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan dilində sözlər və ifadələr]]</text>
      <sha1>g7vmxolocggk0li17lofgyah1p85v5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arzu Abdullayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>870875</id>
    <revision>
      <id>9037211</id>
      <parentid>8485879</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <comment>təkmilləşdirmə</comment>
      <origin>9037211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36742" sha1="36zyil9gfock88bkg850kmiyvipjy1w" xml:space="preserve">{{Üslub|tarix=fevral 2026}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı             = Arzu Abdullayev
 |orijinal adı    = 
 |şəkil =

 |şəklin ölçüsü   = 220px
 |şəklin izahı    = 
 |vəzifə          = [[Avropa Şurası]]nın Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində &lt;br&gt; Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri
 |bayraq          = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2         = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc       = 31 mart 2026
 |son             = 
 |əvvəlki         = 
 |sonrakı         = 
 |vəzifə_2        = Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında &lt;br&gt; Büro üzvü
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 30 mart 2026
 |vəzifə_3        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin sədr müavini
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 26 sentyabr 2024
 |vəzifə_4        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 1 sentyabr 2024
 |son_4           = 
 |doğum tarixi    = 16.09.1987
 |doğum yeri      = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Ordubad]] rayonunun [[Üstüpü]] kəndi
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |atası           = Kamal Abdullayev
 |anası           = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |ailəsi          = 
 |dini            = 
 |elm sahəsi      = 
 |elmi adı        = [[dosent]]
 |elmi dərəcəsi   = tarix üzrə fəlsəfə doktoru
 |iş yeri         = 
 |tanınır         = 
 |partiya         = [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]
 |fəaliyyəti      = [[alim]], [[siyasətçi]]
 |ixtisası        = 
 |təhsili         = [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]
 |təltifləri      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
 |imzası          = 
|vəzifə_5=[[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin &lt;br&gt; prorektoru|bayraq2_5=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_5=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_5=aprel 2023|vəzifə_6=[[Yeni Azərbaycan Partiyası]] &lt;br&gt; Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədri|bayraq2_6=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_6=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_6=mart 2021|son_5=sentyabr 2024|son_6=sentyabr 2024|seçki dairəsi_4=[[Naxçıvanda parlament seçkiləri (2024)|2024]] – 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]]}}
'''Arzu Kamal oğlu Abdullayev''' ({{DVTY}}) — [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin]] sədr müavini, [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]]nin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı, [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü, [[tarixçi]] [[alim]], tarix üzrə fəlsəfə doktoru, [[dosent]].

== Həyatı ==
Arzu Kamal oğlu Abdullayev 16 sentyabr 1987-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində anadan olub. 1994–2005-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən məqalələri mütəmadi olaraq Ordubad rayonunun &quot;El həyatı&quot; qəzetində dərc edilib. 2006–2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinin &quot;Tarix&quot; ixtisasını, 2011–2013-cü illərdə həmin universitetin magistratura səviyyəsində &quot;Beynəlxalq əlaqələrin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslaşmasını, 2014–2017-ci illərdə &quot;Vətən tarixi&quot; üzrə doktorantura səviyyəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir, iki övladı var.

== Fəaliyyəti ==
* 2009–2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Gənclər Təşkilatının sədri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2009–2018-ci illərdə [[Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatları İttifaqı]]nda (ATGTİ) sədr müavini kimi çalışıb.
* 2013-cü ildən — 2018-ci ilə qədər &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində jurnalist kimi çalışıb.
* 2014–2019-cu illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də direktor müavini kimi çalışıb.
* 2019–2021-ci illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də icraçı direktor vəzifəsində çalışıb.
* 2013–2019-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Ümumi tarix&quot; kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim, dosent kimi elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirir.
* 2020–2021-ci illərdə [[Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu]]nda tarix müəllimi kimi çalışmışdır.
* 2021-ci ilin mart ayından elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədridir.
* 2023-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.
* 2024-cü il 1 sentyabrda keçirilən növbədənkənar [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclis]]inə seçkilərdə 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]] seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.

== Siyasi fəaliyyəti ==
* 2021-ci ilin mart ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatına keçirilən seçkilərdə ərazi təşkilatının sədri seçilmişdir.
* 2021-ci ilin noyabr ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
* 1 sentyabr 2024-cü ildə Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilən növbədən kənar seçkilərdə 42 saylı Aşağı Əndəmic seçki dairəsi üzrə seçicilərin 70.9 faizinin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |title=Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilərin dairələr üzrə lider namizədləri |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919132515/https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının 30 illiyi ilə əlaqədar ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştiraka görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/58023 |title=Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2024-09-23 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202182409/https://president.az/az/articles/view/58023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009-cu ildə uğurlu fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasında &quot;İlin ən yaxşı gənci&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.
* 2012-ci ildə &quot;İlin ən yaxşı magistrantı&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |title=İlin ən yaxşı magistrantı |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819201319/https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2007–2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə &quot;Heydər Əliyev adına təqaüd&quot;ə layiq görülmüşdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
* 2013-cü ildən elmi yaradıcılığını davam etdirərək Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Azərbaycan tarixi&quot; kafedrasının doktorantı olmuş, şəhər tarixinin araşdırılması tədqiqat sahəsi üzrə 2021-ci ildə &quot;Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX əsr)&quot; adlı dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
* 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır.
* 2018–2023-cü illərdə &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib
* 2023-cü ildən &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasının dosentidir.
* 60-dan çox Diplom, Fəxri fərman, Sertifikatla təltif olunub.

Eyni zamanda 5 kitab, 6 proqram, 40 elmi, 203 ictimai-siyasi məzmunlu məqaləsi dərc edilib. Məqalələr müxtəlif mətbu orqanlarında (&quot;Azərbaycan&quot;, &quot;Respublika&quot;, &quot;Xalq qəzeti&quot;, &quot;Şərq qapısı&quot;, &quot;Təhsil problemləri&quot;, &quot;Azərbaycan müəllimi&quot;, &quot;525-ci qəzet&quot;, &quot;İki sahil&quot;, &quot;Palitra&quot;, &quot;Nuh yurdu&quot;, &quot;El həyatı&quot;, &quot;Yeni fikir&quot;, &quot;Şərqin səhəri&quot;, &quot;Yeni Azərbaycan&quot;, &quot;Azad Azərbaycan&quot; və s.) işıq üzü görüb.
Dövlət proqramı çərçivəsində Türkiyə, İran, Rusiya, İspaniya, Polşa, Gürcüstan, Macarıstan, Bolqarıstan, Qətər, Çin və Cənubi Koreyada olub.

== Kitabları ==
* Konstitusiya, suverenlik, yeni siyasi konfiqurasiya: tarixi irs, müasir çağırışlar, gələcəyə baxış&lt;ref&gt;{{Cite web 
 |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/konstitusiya-ve-suverenlik-irsine-naxcivandan-konseptual-elmi-tohfeh...
 |title=Konstitusiya və suverenlik irsinə Naxçıvandan konseptual elmi töhfə
 |website=azerbaijan-news.az
 |access-date=2026-02-10

}}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX yüzillik)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |title=Prezidentin “Tərəqqi” medalı verdiyi gənc alimin monoqrafiyası çap olunub |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919111149/https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Liderlik missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |title=missiya.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110900/https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhəri: tarixi siyasi və mədəni inkişafı XIX əsr&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |title=Mədəniyyət qəzeti |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110730/https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər salnaməsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sia.az/az/news/social/358115.html |title=NDU TGT-nin sədrinin kitabı çap olunub |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923095604/https://sia.az/az/news/social/358115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |title=“Tarix yaradan şəxsiyyətlər” seriyasından ikinci kitab çapdan çıxıb |access-date=2024-09-23 |archive-date=2019-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809184256/https://azertag.az/xeber/Tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi Məqalələr ==
* Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. (Məqalələr vəxatirələr) Naxçıvan: 2008
* Azərbaycan Respublikası Xarici Siyasətinin əsas prinsipləri — Magistrantların XII Respublika elmi konfransının materialları II hissə. Sumqayıt — 2012
* Osmanlı sultanlarının xarici siyasəti (XIV–XV əsrlər) — Magistrantların XIII Respublika elmi konfransının materialları. SDU 25–26 aprel 2013
* Azərbaycanını Xarici siyasət proritetləri — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013 № 2 (53)
* Yönümüz Şərqədi, Yolumuz Qərbə — Naxçıvan Dövlət Universiteti. Magistrantların Regional elmi konfransının materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 4
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyasının xüsusi buraxılışı). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 1(50)
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2015, № 2(67)
* Ümumi dəyərlərə əsaslanan Vahid Avropaya doğru — Tarixi [[ipək yolu]] və Naxçıvanın iqtisadi mədəni əlaqələrinin inkişafı məsələləri konfransı. Naxçıvan 2015
* Naxçıvanda sənətkarlıq və sənayenin inkişafı(XIX əsr) — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 6(75)
* Dünyəvi demokratikləşmə prosesinə Azərbaycan yanaşması — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 5(79)
* Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi, xarici dövlətlərin planları və Osmanlı dövlətinin mövqeyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017, № 2(83)
* [[Rusiya]] və [[İran]]ın Qafqaz siyasətində Naxçıvan şəhəri (XIX əsrin əvvəlləri) — AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş &quot;Qafqazda dövlətlərarası münasibətlər 100 il əvvəl və müasir dövr&quot; beynəlxalq elmi konfrans. AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. Bakı: 2018
* Universitet Tələbə Gəncliyi yeni mərhələdə — Naxçıvan Dövlət Universiteti 50 ildə Elmi praktik konfransın materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017
* Naxçıvan xanlığının paytaxtı Naxçıvan şəhəri XIX əsrin başlanğıcında — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 4 (7)
* Azərbaycan Türklərinə qarşı 1948–1953-cü illərin qanlı deportasiyası. Qafqazda deportasiyalar — Respublika elmi konfransı. 29 noyabr 2018
* Naxçıvan Rusiya ilə Qacarlar İranı arasındakı müharibələr dövründə(1826–1828) Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 2 (91)
* Naxçıvan şəhərinin elmi həyatı, ictimai fikrin və xalq maarifinin vəziyyəti (XIX əsr) — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 1 (8)
* XIX əsr Naxçıvan şəhərinin tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 6 (95)
* Описание города нахчыван (xıx век) — &quot;Advances in Science and Technology&quot; XV Международная научно-практическая конференция. ISBN 978-5-8243-2225-5. 31 июля 2018
* Кварталы города Нахчывана в XIX в — Гражданские конфликты и гражданские войны в истории. ISBN 978-5-6041034-9-4. Москве 2018.
* Nakhcivan city between russia and gajar iranian in 1826–1828
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Ümummilli lider Heydər Əliyevin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransın materialları. 4 may 2018-ci il
* Azərbaycan — Türkiyə: dostluq və strateji tərəfdaşlıq
* Naxçıvan şəhəri Rusiya və qacarların [[Cənubi Qafqaz]] siyasətində (1826–1828-ci illər) — AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. 23–24 may 2019, Bakı
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyasına dair bəzi məsələlər (XVIII əsrin II yarısı)
* Description of the city Nakhchyvan on quarters (XIXcentury)
* Kurikulum islahatlarının Azərbaycan tarixi fənninin tədrisində qarşıya qoyduğu tələblər — Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Ümumi təhsildə kurikulum islahatları: Nəticələr və prespektivlər-2020. Naxçıvan 21 may 2020
* XIX əsr Naxçıvan şəhər tarixinin milli konteksdə araşdırılması ilə bağlı yeni konseptual qərarlar haqqında.
* Archıtecture ın the cıty of nakhchıvan (XIX century) — Scientific horizon in the context of social crises. Tokyo, japan. № 41 | February, 2021.
* Описание города Нахчыван (XIX век) — Global and Regional Aspects of Sustainable Development&quot; Proceedings of the 2nd International Scientific and Practical Conference, – Copenhagen: – 26–28 february, – 2021, – p. 345–351.
* Bir əsrlik tarix: Qars müqaviləsi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyası). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2021, № 2(111)
* Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |title=Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925101451/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərində sənətkarlıq (XIX əsrin birinci yarısı)
* Naxçıvan şəhərinin məhəllələr üzrə təsviri (XIX əsr) — AMEA Naxçıvan bölməsi, Elmi əsərlər, İctimai və humanitar elmlər seriyası, &quot;Tusi&quot; nəşriyatı, 2022 № 3, cild 18
* Military and political processes in the city of Nakhchivan (late 18th — early 19th century)
* İpək yolu üzərində yerləşən Naxçıvan şəhərində iqtisadi Durum (XIX əsr).

== İctimai-siyasi məqalələr ==
* &quot;100 ilin Türkiyəsi&quot;
* Naxçıvan Dövlət Universitetində Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |title=Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095212/https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |title=Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095530/https://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Türk Əsri&quot; çağırışı altında Zirvə görüşü türk dövlətlərinin çoxşaxəli əməkdaşlığında yeni səhifə açacaq
* &quot;Qərbi Azərbaycana Qayıdış&quot; adlı Festival/Konqres
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış məsələsi Naxçıvan Dövlət Universitetinin gündəlik fəaliyyət istiqamətidir
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış…
* Naxçıvan təhsilində yeniliklərlə bağlı müsahibə
* &quot;Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasının memarıdır&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |title=metbuat.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095901/https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Təhsilin mərhələli şəkildə bir universitetin daxilində aparılması beynəlxalq təcrübə baxımından da zamanın tələbidir&quot;
* Heydər Əliyev fenomeni: dünəndən bu günümüzə, bu gündən sabahımıza
* &quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |title=&quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113032/https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* İlham Əliyev — xalqın alternativsiz lideri
* Müəllifi olduğum&quot;Liderlik missiyası&quot; kitabının çap olunması haqqında
* Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |title=Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113155/https://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Xəyallari gerçəkləşdirən Lider
* Müzəffər Prezidentə təbrik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |title=Müzəffər Prezidentə təbrik |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113315/https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mehriban xanım Əliyeva: milli maraqlara xidmət, Heydər Əliyev ideyalarına sədaqət
* Türk Ağsaqqalları İctimai Birliyi-TAİB tərəfindən tarixi araşdırmalara, ictimai-siyasi mövzularda analtik məqalələrə, KİV- lə sıx əməkdaşlığa görə Fəxri Diplomla təltif.
* &quot;Aktual ekran&quot; verilişində cənab Prezidentin andiçmə mərasimindəki proqram xarakterli çıxışı, gələcək yol xəritəsi və yeni missiyası haqqında
* Xocalı həqiqətlərinin dünyaya 7 dildə çatdırılması ilə bağlı müsahibə
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri — Ermənistan məhfə sürüklənir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |title=nuhcixan.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919100527/https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Bu həftə&quot; proqramında Kayseri şəhərində açılan Şuşa Azərbaycan Evinin əhəmiyyəti ilə bağlı
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |title=Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır... |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113518/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ötən 30 ildə Azərbaycanın hərtərəfli inkişafını təmin edən YAP ölkəmizin ən çətin dövründə yaradılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |title=AZƏRTAC |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225065246/https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır
* Fransa riyakarlığı və məhvə sürüklənən Ermənistan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |title=xalqqazeti.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113801/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Cənubi Qafqaz]]da söz sahibi Azərbaycandır!
* Hər gün dünyanı heyrətləndirən, Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur edən LİDER
* [[Fransa]]nın məkrli fəaliyyəti Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətini daha da dərinləşdirir
* &quot;Cənubi Qafqazın sülh adasına çevrilməsi Qərbin maraqlarına ziddir&quot; — AÇIQLAMA
* &quot;[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı (2024)|COP 29]] və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış&quot;: Azərbaycan sülh və əməkdaşlıq məkanı kimi
* Dünya dövlətləri davamlı inkişafı və təhlükəsizlik konsepsiyasını Azərbaycan modeli üzərində qurmağa çalışmalıdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |title=yeniazerbaycan.com |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919114021/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Klassik universitet, modern uğurlar
* Cənab Prezidentin Naxçıvan ictimai mühitinə növbəti töhfəsi
* Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |title=Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103338/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |title=Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508063735/http://www.yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |title=Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103659/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |title=Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515170949/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Dincliyi pozan kim oldu?
* TƏT-in Minski Qrupunun fəaliyyətsizliyi, birtərəfli mövqeyi
* Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |title=Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104158/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |title=Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104331/https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lider sözünün siqləti&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |title=Lider sözünün siqləti |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183441/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* COP29: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Demokratiya və azadlığa qarşı qlobal təhdid&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |title=Demokratiyaya və azadlığa qarşı qlobal təhdid |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601020851/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib&lt;ref&gt;[https://nuhcixan.az/news/iqtisadiyyat/107156-baki-enerji-heftesi-bir-daha-tesdiqleyir-ki-azerbaycan-enerji-sektorunda-ehemiyyetli-emekdasliqlar-ucun-bir-platformaya-cevrilib Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib]&lt;/ref&gt;
* Naxçıvandan Şuşaya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |title=Naxçıvandan Şuşaya |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105040/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qayıdışdan başlanan qurtuluş&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |title=Qayıdışdan başlanan qurtuluş |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105154/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |title=&quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105329/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |title=&quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105443/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |title=Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225063749/https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Üzvülük ==
* 2007-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür.
* 2018-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvüdür.
* 2021-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının üzvüdür.
* 2024-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti &quot;Elmi Əsərlər&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://ndu.edu.az/arzuabdullayev/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
* [https://ndu.edu.az/Sosial_meseleler_v%C9%99_ictimaiyyetle_elaqeler_uzre_prorektor/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>36zyil9gfock88bkg850kmiyvipjy1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037212</id>
      <parentid>9037211</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <comment>təkmilləşdirmə</comment>
      <origin>9037212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37413" sha1="6e50m2hlktkmviym3kyguspoouc12m6" xml:space="preserve">{{Üslub|tarix=fevral 2026}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı             = Arzu Abdullayev
 |orijinal adı    = 
 |şəkil =

 |şəklin ölçüsü   = 220px
 |şəklin izahı    = 
 |vəzifə          = [[Avropa Şurası]]nın Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində &lt;br&gt; Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri
 |bayraq          = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2         = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc       = 31 mart 2026
 |son             = 
 |əvvəlki         = 
 |sonrakı         = 
 |vəzifə_2        = Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında &lt;br&gt; Büro üzvü
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 30 mart 2026
 |vəzifə_3        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin sədr müavini
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 26 sentyabr 2024
 |vəzifə_4        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 1 sentyabr 2024
 |son_4           = 
 |doğum tarixi    = 16.09.1987
 |doğum yeri      = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Ordubad]] rayonunun [[Üstüpü]] kəndi
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |atası           = Kamal Abdullayev
 |anası           = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |ailəsi          = 
 |dini            = 
 |elm sahəsi      = 
 |elmi adı        = [[dosent]]
 |elmi dərəcəsi   = tarix üzrə fəlsəfə doktoru
 |iş yeri         = 
 |tanınır         = 
 |partiya         = [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]
 |fəaliyyəti      = [[alim]], [[siyasətçi]]
 |ixtisası        = 
 |təhsili         = [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]
 |təltifləri      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
 |imzası          = 
|vəzifə_5=[[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin &lt;br&gt; prorektoru|bayraq2_5=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_5=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_5=aprel 2023|vəzifə_6=[[Yeni Azərbaycan Partiyası]] &lt;br&gt; Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədri|bayraq2_6=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_6=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_6=mart 2021|son_5=sentyabr 2024|son_6=sentyabr 2024|seçki dairəsi_4=[[Naxçıvanda parlament seçkiləri (2024)|2024]] – 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]]}}
'''Arzu Kamal oğlu Abdullayev''' ({{DVTY}}) — [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin]] sədr müavini, [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]]nin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı, [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü, [[tarixçi]] [[alim]], tarix üzrə fəlsəfə doktoru, [[dosent]].

== Həyatı ==
Arzu Kamal oğlu Abdullayev 16 sentyabr 1987-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində anadan olub. 1994–2005-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən məqalələri mütəmadi olaraq Ordubad rayonunun &quot;El həyatı&quot; qəzetində dərc edilib. 2006–2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinin &quot;Tarix&quot; ixtisasını, 2011–2013-cü illərdə həmin universitetin magistratura səviyyəsində &quot;Beynəlxalq əlaqələrin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslaşmasını, 2014–2017-ci illərdə &quot;Vətən tarixi&quot; üzrə doktorantura səviyyəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir, iki övladı var.

== Fəaliyyəti ==
* 2009–2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Gənclər Təşkilatının sədri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2009–2018-ci illərdə [[Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatları İttifaqı]]nda (ATGTİ) sədr müavini kimi çalışıb.
* 2013-cü ildən — 2018-ci ilə qədər &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində jurnalist kimi çalışıb.
* 2014–2019-cu illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də direktor müavini kimi çalışıb.
* 2019–2021-ci illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də icraçı direktor vəzifəsində çalışıb.
* 2013–2019-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Ümumi tarix&quot; kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim, dosent kimi elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirir.
* 2020–2021-ci illərdə [[Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu]]nda tarix müəllimi kimi çalışmışdır.
* 2021-ci ilin mart ayından elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədridir.
* 2023-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.
* 2024-cü il 1 sentyabrda keçirilən növbədənkənar [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclis]]inə seçkilərdə 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]] seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.
* 2026-cı il 30 mart tarixdə Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-30 |title=MEMBERS FROM THE EU COUNTRIES |url=https://www.cor.europa.eu/sites/default/files/2025-08/corleap_members_june_2025.pdf?utm_source=chatgpt.com |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı il 31 mart tarixdə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Chamber of Local Authorities |url=https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=47 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==
* 2021-ci ilin mart ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatına keçirilən seçkilərdə ərazi təşkilatının sədri seçilmişdir.
* 2021-ci ilin noyabr ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
* 1 sentyabr 2024-cü ildə Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilən növbədən kənar seçkilərdə 42 saylı Aşağı Əndəmic seçki dairəsi üzrə seçicilərin 70.9 faizinin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |title=Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilərin dairələr üzrə lider namizədləri |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919132515/https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının 30 illiyi ilə əlaqədar ölkənin ictimai-
&lt;references /&gt; siyasi həyatında fəal iştiraka görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/58023 |title=Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2024-09-23 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202182409/https://president.az/az/articles/view/58023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009-cu ildə uğurlu fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasında &quot;İlin ən yaxşı gənci&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.
* 2012-ci ildə &quot;İlin ən yaxşı magistrantı&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |title=İlin ən yaxşı magistrantı |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819201319/https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2007–2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə &quot;Heydər Əliyev adına təqaüd&quot;ə layiq görülmüşdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
* 2013-cü ildən elmi yaradıcılığını davam etdirərək Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Azərbaycan tarixi&quot; kafedrasının doktorantı olmuş, şəhər tarixinin araşdırılması tədqiqat sahəsi üzrə 2021-ci ildə &quot;Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX əsr)&quot; adlı dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
* 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır.
* 2018–2023-cü illərdə &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib
* 2023-cü ildən &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasının dosentidir.
* 60-dan çox Diplom, Fəxri fərman, Sertifikatla təltif olunub.

Eyni zamanda 5 kitab, 6 proqram, 40 elmi, 203 ictimai-siyasi məzmunlu məqaləsi dərc edilib. Məqalələr müxtəlif mətbu orqanlarında (&quot;Azərbaycan&quot;, &quot;Respublika&quot;, &quot;Xalq qəzeti&quot;, &quot;Şərq qapısı&quot;, &quot;Təhsil problemləri&quot;, &quot;Azərbaycan müəllimi&quot;, &quot;525-ci qəzet&quot;, &quot;İki sahil&quot;, &quot;Palitra&quot;, &quot;Nuh yurdu&quot;, &quot;El həyatı&quot;, &quot;Yeni fikir&quot;, &quot;Şərqin səhəri&quot;, &quot;Yeni Azərbaycan&quot;, &quot;Azad Azərbaycan&quot; və s.) işıq üzü görüb.
Dövlət proqramı çərçivəsində Türkiyə, İran, Rusiya, İspaniya, Polşa, Gürcüstan, Macarıstan, Bolqarıstan, Qətər, Çin və Cənubi Koreyada olub.

== Kitabları ==
* Konstitusiya, suverenlik, yeni siyasi konfiqurasiya: tarixi irs, müasir çağırışlar, gələcəyə baxış&lt;ref&gt;{{Cite web 
 |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/konstitusiya-ve-suverenlik-irsine-naxcivandan-konseptual-elmi-tohfeh...
 |title=Konstitusiya və suverenlik irsinə Naxçıvandan konseptual elmi töhfə
 |website=azerbaijan-news.az
 |access-date=2026-02-10

}}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX yüzillik)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |title=Prezidentin “Tərəqqi” medalı verdiyi gənc alimin monoqrafiyası çap olunub |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919111149/https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Liderlik missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |title=missiya.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110900/https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhəri: tarixi siyasi və mədəni inkişafı XIX əsr&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |title=Mədəniyyət qəzeti |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110730/https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər salnaməsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sia.az/az/news/social/358115.html |title=NDU TGT-nin sədrinin kitabı çap olunub |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923095604/https://sia.az/az/news/social/358115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |title=“Tarix yaradan şəxsiyyətlər” seriyasından ikinci kitab çapdan çıxıb |access-date=2024-09-23 |archive-date=2019-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809184256/https://azertag.az/xeber/Tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi Məqalələr ==
* Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. (Məqalələr vəxatirələr) Naxçıvan: 2008
* Azərbaycan Respublikası Xarici Siyasətinin əsas prinsipləri — Magistrantların XII Respublika elmi konfransının materialları II hissə. Sumqayıt — 2012
* Osmanlı sultanlarının xarici siyasəti (XIV–XV əsrlər) — Magistrantların XIII Respublika elmi konfransının materialları. SDU 25–26 aprel 2013
* Azərbaycanını Xarici siyasət proritetləri — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013 № 2 (53)
* Yönümüz Şərqədi, Yolumuz Qərbə — Naxçıvan Dövlət Universiteti. Magistrantların Regional elmi konfransının materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 4
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyasının xüsusi buraxılışı). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 1(50)
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2015, № 2(67)
* Ümumi dəyərlərə əsaslanan Vahid Avropaya doğru — Tarixi [[ipək yolu]] və Naxçıvanın iqtisadi mədəni əlaqələrinin inkişafı məsələləri konfransı. Naxçıvan 2015
* Naxçıvanda sənətkarlıq və sənayenin inkişafı(XIX əsr) — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 6(75)
* Dünyəvi demokratikləşmə prosesinə Azərbaycan yanaşması — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 5(79)
* Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi, xarici dövlətlərin planları və Osmanlı dövlətinin mövqeyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017, № 2(83)
* [[Rusiya]] və [[İran]]ın Qafqaz siyasətində Naxçıvan şəhəri (XIX əsrin əvvəlləri) — AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş &quot;Qafqazda dövlətlərarası münasibətlər 100 il əvvəl və müasir dövr&quot; beynəlxalq elmi konfrans. AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. Bakı: 2018
* Universitet Tələbə Gəncliyi yeni mərhələdə — Naxçıvan Dövlət Universiteti 50 ildə Elmi praktik konfransın materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017
* Naxçıvan xanlığının paytaxtı Naxçıvan şəhəri XIX əsrin başlanğıcında — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 4 (7)
* Azərbaycan Türklərinə qarşı 1948–1953-cü illərin qanlı deportasiyası. Qafqazda deportasiyalar — Respublika elmi konfransı. 29 noyabr 2018
* Naxçıvan Rusiya ilə Qacarlar İranı arasındakı müharibələr dövründə(1826–1828) Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 2 (91)
* Naxçıvan şəhərinin elmi həyatı, ictimai fikrin və xalq maarifinin vəziyyəti (XIX əsr) — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 1 (8)
* XIX əsr Naxçıvan şəhərinin tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 6 (95)
* Описание города нахчыван (xıx век) — &quot;Advances in Science and Technology&quot; XV Международная научно-практическая конференция. ISBN 978-5-8243-2225-5. 31 июля 2018
* Кварталы города Нахчывана в XIX в — Гражданские конфликты и гражданские войны в истории. ISBN 978-5-6041034-9-4. Москве 2018.
* Nakhcivan city between russia and gajar iranian in 1826–1828
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Ümummilli lider Heydər Əliyevin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransın materialları. 4 may 2018-ci il
* Azərbaycan — Türkiyə: dostluq və strateji tərəfdaşlıq
* Naxçıvan şəhəri Rusiya və qacarların [[Cənubi Qafqaz]] siyasətində (1826–1828-ci illər) — AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. 23–24 may 2019, Bakı
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyasına dair bəzi məsələlər (XVIII əsrin II yarısı)
* Description of the city Nakhchyvan on quarters (XIXcentury)
* Kurikulum islahatlarının Azərbaycan tarixi fənninin tədrisində qarşıya qoyduğu tələblər — Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Ümumi təhsildə kurikulum islahatları: Nəticələr və prespektivlər-2020. Naxçıvan 21 may 2020
* XIX əsr Naxçıvan şəhər tarixinin milli konteksdə araşdırılması ilə bağlı yeni konseptual qərarlar haqqında.
* Archıtecture ın the cıty of nakhchıvan (XIX century) — Scientific horizon in the context of social crises. Tokyo, japan. № 41 | February, 2021.
* Описание города Нахчыван (XIX век) — Global and Regional Aspects of Sustainable Development&quot; Proceedings of the 2nd International Scientific and Practical Conference, – Copenhagen: – 26–28 february, – 2021, – p. 345–351.
* Bir əsrlik tarix: Qars müqaviləsi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyası). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2021, № 2(111)
* Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |title=Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925101451/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərində sənətkarlıq (XIX əsrin birinci yarısı)
* Naxçıvan şəhərinin məhəllələr üzrə təsviri (XIX əsr) — AMEA Naxçıvan bölməsi, Elmi əsərlər, İctimai və humanitar elmlər seriyası, &quot;Tusi&quot; nəşriyatı, 2022 № 3, cild 18
* Military and political processes in the city of Nakhchivan (late 18th — early 19th century)
* İpək yolu üzərində yerləşən Naxçıvan şəhərində iqtisadi Durum (XIX əsr).

== İctimai-siyasi məqalələr ==
* &quot;100 ilin Türkiyəsi&quot;
* Naxçıvan Dövlət Universitetində Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |title=Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095212/https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |title=Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095530/https://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Türk Əsri&quot; çağırışı altında Zirvə görüşü türk dövlətlərinin çoxşaxəli əməkdaşlığında yeni səhifə açacaq
* &quot;Qərbi Azərbaycana Qayıdış&quot; adlı Festival/Konqres
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış məsələsi Naxçıvan Dövlət Universitetinin gündəlik fəaliyyət istiqamətidir
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış…
* Naxçıvan təhsilində yeniliklərlə bağlı müsahibə
* &quot;Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasının memarıdır&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |title=metbuat.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095901/https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Təhsilin mərhələli şəkildə bir universitetin daxilində aparılması beynəlxalq təcrübə baxımından da zamanın tələbidir&quot;
* Heydər Əliyev fenomeni: dünəndən bu günümüzə, bu gündən sabahımıza
* &quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |title=&quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113032/https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* İlham Əliyev — xalqın alternativsiz lideri
* Müəllifi olduğum&quot;Liderlik missiyası&quot; kitabının çap olunması haqqında
* Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |title=Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113155/https://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Xəyallari gerçəkləşdirən Lider
* Müzəffər Prezidentə təbrik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |title=Müzəffər Prezidentə təbrik |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113315/https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mehriban xanım Əliyeva: milli maraqlara xidmət, Heydər Əliyev ideyalarına sədaqət
* Türk Ağsaqqalları İctimai Birliyi-TAİB tərəfindən tarixi araşdırmalara, ictimai-siyasi mövzularda analtik məqalələrə, KİV- lə sıx əməkdaşlığa görə Fəxri Diplomla təltif.
* &quot;Aktual ekran&quot; verilişində cənab Prezidentin andiçmə mərasimindəki proqram xarakterli çıxışı, gələcək yol xəritəsi və yeni missiyası haqqında
* Xocalı həqiqətlərinin dünyaya 7 dildə çatdırılması ilə bağlı müsahibə
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri — Ermənistan məhfə sürüklənir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |title=nuhcixan.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919100527/https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Bu həftə&quot; proqramında Kayseri şəhərində açılan Şuşa Azərbaycan Evinin əhəmiyyəti ilə bağlı
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |title=Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır... |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113518/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ötən 30 ildə Azərbaycanın hərtərəfli inkişafını təmin edən YAP ölkəmizin ən çətin dövründə yaradılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |title=AZƏRTAC |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225065246/https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır
* Fransa riyakarlığı və məhvə sürüklənən Ermənistan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |title=xalqqazeti.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113801/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Cənubi Qafqaz]]da söz sahibi Azərbaycandır!
* Hər gün dünyanı heyrətləndirən, Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur edən LİDER
* [[Fransa]]nın məkrli fəaliyyəti Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətini daha da dərinləşdirir
* &quot;Cənubi Qafqazın sülh adasına çevrilməsi Qərbin maraqlarına ziddir&quot; — AÇIQLAMA
* &quot;[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı (2024)|COP 29]] və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış&quot;: Azərbaycan sülh və əməkdaşlıq məkanı kimi
* Dünya dövlətləri davamlı inkişafı və təhlükəsizlik konsepsiyasını Azərbaycan modeli üzərində qurmağa çalışmalıdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |title=yeniazerbaycan.com |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919114021/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Klassik universitet, modern uğurlar
* Cənab Prezidentin Naxçıvan ictimai mühitinə növbəti töhfəsi
* Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |title=Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103338/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |title=Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508063735/http://www.yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |title=Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103659/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |title=Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515170949/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Dincliyi pozan kim oldu?
* TƏT-in Minski Qrupunun fəaliyyətsizliyi, birtərəfli mövqeyi
* Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |title=Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104158/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |title=Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104331/https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lider sözünün siqləti&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |title=Lider sözünün siqləti |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183441/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* COP29: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Demokratiya və azadlığa qarşı qlobal təhdid&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |title=Demokratiyaya və azadlığa qarşı qlobal təhdid |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601020851/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib&lt;ref&gt;[https://nuhcixan.az/news/iqtisadiyyat/107156-baki-enerji-heftesi-bir-daha-tesdiqleyir-ki-azerbaycan-enerji-sektorunda-ehemiyyetli-emekdasliqlar-ucun-bir-platformaya-cevrilib Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib]&lt;/ref&gt;
* Naxçıvandan Şuşaya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |title=Naxçıvandan Şuşaya |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105040/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qayıdışdan başlanan qurtuluş&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |title=Qayıdışdan başlanan qurtuluş |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105154/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |title=&quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105329/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |title=&quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105443/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |title=Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225063749/https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Üzvülük ==
* 2007-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür.
* 2018-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvüdür.
* 2021-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının üzvüdür.
* 2024-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti &quot;Elmi Əsərlər&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://ndu.edu.az/arzuabdullayev/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
* [https://ndu.edu.az/Sosial_meseleler_v%C9%99_ictimaiyyetle_elaqeler_uzre_prorektor/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>6e50m2hlktkmviym3kyguspoouc12m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037214</id>
      <parentid>9037212</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37451" sha1="t1g0e46qeliuwi6riobs8vaufkriu80" xml:space="preserve">{{Üslub|tarix=fevral 2026}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı             = Arzu Abdullayev
 |orijinal adı    = 
 |şəkil =ARZU MÜƏLLİM VİKİPEDİYA.2026.jpg

 |şəklin ölçüsü   = 220px
 |şəklin izahı    = 
 |vəzifə          = [[Avropa Şurası]]nın Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində &lt;br&gt; Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri
 |bayraq          = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2         = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc       = 31 mart 2026
 |son             = 
 |əvvəlki         = 
 |sonrakı         = 
 |vəzifə_2        = Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında &lt;br&gt; Büro üzvü
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 30 mart 2026
 |vəzifə_3        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin sədr müavini
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 26 sentyabr 2024
 |vəzifə_4        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 1 sentyabr 2024
 |son_4           = 
 |doğum tarixi    = 16.09.1987
 |doğum yeri      = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Ordubad]] rayonunun [[Üstüpü]] kəndi
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |atası           = Kamal Abdullayev
 |anası           = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |ailəsi          = 
 |dini            = 
 |elm sahəsi      = 
 |elmi adı        = [[dosent]]
 |elmi dərəcəsi   = tarix üzrə fəlsəfə doktoru
 |iş yeri         = 
 |tanınır         = 
 |partiya         = [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]
 |fəaliyyəti      = [[alim]], [[siyasətçi]]
 |ixtisası        = 
 |təhsili         = [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]
 |təltifləri      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
 |imzası          = 
|vəzifə_5=[[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin &lt;br&gt; prorektoru|bayraq2_5=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_5=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_5=aprel 2023|vəzifə_6=[[Yeni Azərbaycan Partiyası]] &lt;br&gt; Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədri|bayraq2_6=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_6=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_6=mart 2021|son_5=sentyabr 2024|son_6=sentyabr 2024|seçki dairəsi_4=[[Naxçıvanda parlament seçkiləri (2024)|2024]] – 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]]}}
'''Arzu Kamal oğlu Abdullayev''' ({{DVTY}}) — [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin]] sədr müavini, [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]]nin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı, [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü, [[tarixçi]] [[alim]], tarix üzrə fəlsəfə doktoru, [[dosent]].

== Həyatı ==
Arzu Kamal oğlu Abdullayev 16 sentyabr 1987-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində anadan olub. 1994–2005-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən məqalələri mütəmadi olaraq Ordubad rayonunun &quot;El həyatı&quot; qəzetində dərc edilib. 2006–2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinin &quot;Tarix&quot; ixtisasını, 2011–2013-cü illərdə həmin universitetin magistratura səviyyəsində &quot;Beynəlxalq əlaqələrin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslaşmasını, 2014–2017-ci illərdə &quot;Vətən tarixi&quot; üzrə doktorantura səviyyəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir, iki övladı var.

== Fəaliyyəti ==
* 2009–2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Gənclər Təşkilatının sədri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2009–2018-ci illərdə [[Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatları İttifaqı]]nda (ATGTİ) sədr müavini kimi çalışıb.
* 2013-cü ildən — 2018-ci ilə qədər &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində jurnalist kimi çalışıb.
* 2014–2019-cu illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də direktor müavini kimi çalışıb.
* 2019–2021-ci illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də icraçı direktor vəzifəsində çalışıb.
* 2013–2019-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Ümumi tarix&quot; kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim, dosent kimi elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirir.
* 2020–2021-ci illərdə [[Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu]]nda tarix müəllimi kimi çalışmışdır.
* 2021-ci ilin mart ayından elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədridir.
* 2023-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.
* 2024-cü il 1 sentyabrda keçirilən növbədənkənar [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclis]]inə seçkilərdə 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]] seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.
* 2026-cı il 30 mart tarixdə Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-30 |title=MEMBERS FROM THE EU COUNTRIES |url=https://www.cor.europa.eu/sites/default/files/2025-08/corleap_members_june_2025.pdf?utm_source=chatgpt.com |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı il 31 mart tarixdə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Chamber of Local Authorities |url=https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=47 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==
* 2021-ci ilin mart ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatına keçirilən seçkilərdə ərazi təşkilatının sədri seçilmişdir.
* 2021-ci ilin noyabr ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
* 1 sentyabr 2024-cü ildə Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilən növbədən kənar seçkilərdə 42 saylı Aşağı Əndəmic seçki dairəsi üzrə seçicilərin 70.9 faizinin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |title=Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilərin dairələr üzrə lider namizədləri |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919132515/https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının 30 illiyi ilə əlaqədar ölkənin ictimai-
&lt;references /&gt; siyasi həyatında fəal iştiraka görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/58023 |title=Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2024-09-23 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202182409/https://president.az/az/articles/view/58023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009-cu ildə uğurlu fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasında &quot;İlin ən yaxşı gənci&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.
* 2012-ci ildə &quot;İlin ən yaxşı magistrantı&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |title=İlin ən yaxşı magistrantı |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819201319/https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2007–2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə &quot;Heydər Əliyev adına təqaüd&quot;ə layiq görülmüşdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
* 2013-cü ildən elmi yaradıcılığını davam etdirərək Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Azərbaycan tarixi&quot; kafedrasının doktorantı olmuş, şəhər tarixinin araşdırılması tədqiqat sahəsi üzrə 2021-ci ildə &quot;Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX əsr)&quot; adlı dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
* 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır.
* 2018–2023-cü illərdə &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib
* 2023-cü ildən &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasının dosentidir.
* 60-dan çox Diplom, Fəxri fərman, Sertifikatla təltif olunub.

Eyni zamanda 5 kitab, 6 proqram, 40 elmi, 203 ictimai-siyasi məzmunlu məqaləsi dərc edilib. Məqalələr müxtəlif mətbu orqanlarında (&quot;Azərbaycan&quot;, &quot;Respublika&quot;, &quot;Xalq qəzeti&quot;, &quot;Şərq qapısı&quot;, &quot;Təhsil problemləri&quot;, &quot;Azərbaycan müəllimi&quot;, &quot;525-ci qəzet&quot;, &quot;İki sahil&quot;, &quot;Palitra&quot;, &quot;Nuh yurdu&quot;, &quot;El həyatı&quot;, &quot;Yeni fikir&quot;, &quot;Şərqin səhəri&quot;, &quot;Yeni Azərbaycan&quot;, &quot;Azad Azərbaycan&quot; və s.) işıq üzü görüb.
Dövlət proqramı çərçivəsində Türkiyə, İran, Rusiya, İspaniya, Polşa, Gürcüstan, Macarıstan, Bolqarıstan, Qətər, Çin və Cənubi Koreyada olub.

== Kitabları ==
* Konstitusiya, suverenlik, yeni siyasi konfiqurasiya: tarixi irs, müasir çağırışlar, gələcəyə baxış&lt;ref&gt;{{Cite web 
 |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/konstitusiya-ve-suverenlik-irsine-naxcivandan-konseptual-elmi-tohfeh...
 |title=Konstitusiya və suverenlik irsinə Naxçıvandan konseptual elmi töhfə
 |website=azerbaijan-news.az
 |access-date=2026-02-10

}}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX yüzillik)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |title=Prezidentin “Tərəqqi” medalı verdiyi gənc alimin monoqrafiyası çap olunub |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919111149/https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Liderlik missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |title=missiya.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110900/https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhəri: tarixi siyasi və mədəni inkişafı XIX əsr&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |title=Mədəniyyət qəzeti |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110730/https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər salnaməsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sia.az/az/news/social/358115.html |title=NDU TGT-nin sədrinin kitabı çap olunub |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923095604/https://sia.az/az/news/social/358115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |title=“Tarix yaradan şəxsiyyətlər” seriyasından ikinci kitab çapdan çıxıb |access-date=2024-09-23 |archive-date=2019-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809184256/https://azertag.az/xeber/Tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi Məqalələr ==
* Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. (Məqalələr vəxatirələr) Naxçıvan: 2008
* Azərbaycan Respublikası Xarici Siyasətinin əsas prinsipləri — Magistrantların XII Respublika elmi konfransının materialları II hissə. Sumqayıt — 2012
* Osmanlı sultanlarının xarici siyasəti (XIV–XV əsrlər) — Magistrantların XIII Respublika elmi konfransının materialları. SDU 25–26 aprel 2013
* Azərbaycanını Xarici siyasət proritetləri — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013 № 2 (53)
* Yönümüz Şərqədi, Yolumuz Qərbə — Naxçıvan Dövlət Universiteti. Magistrantların Regional elmi konfransının materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 4
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyasının xüsusi buraxılışı). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 1(50)
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2015, № 2(67)
* Ümumi dəyərlərə əsaslanan Vahid Avropaya doğru — Tarixi [[ipək yolu]] və Naxçıvanın iqtisadi mədəni əlaqələrinin inkişafı məsələləri konfransı. Naxçıvan 2015
* Naxçıvanda sənətkarlıq və sənayenin inkişafı(XIX əsr) — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 6(75)
* Dünyəvi demokratikləşmə prosesinə Azərbaycan yanaşması — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 5(79)
* Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi, xarici dövlətlərin planları və Osmanlı dövlətinin mövqeyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017, № 2(83)
* [[Rusiya]] və [[İran]]ın Qafqaz siyasətində Naxçıvan şəhəri (XIX əsrin əvvəlləri) — AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş &quot;Qafqazda dövlətlərarası münasibətlər 100 il əvvəl və müasir dövr&quot; beynəlxalq elmi konfrans. AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. Bakı: 2018
* Universitet Tələbə Gəncliyi yeni mərhələdə — Naxçıvan Dövlət Universiteti 50 ildə Elmi praktik konfransın materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017
* Naxçıvan xanlığının paytaxtı Naxçıvan şəhəri XIX əsrin başlanğıcında — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 4 (7)
* Azərbaycan Türklərinə qarşı 1948–1953-cü illərin qanlı deportasiyası. Qafqazda deportasiyalar — Respublika elmi konfransı. 29 noyabr 2018
* Naxçıvan Rusiya ilə Qacarlar İranı arasındakı müharibələr dövründə(1826–1828) Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 2 (91)
* Naxçıvan şəhərinin elmi həyatı, ictimai fikrin və xalq maarifinin vəziyyəti (XIX əsr) — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 1 (8)
* XIX əsr Naxçıvan şəhərinin tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 6 (95)
* Описание города нахчыван (xıx век) — &quot;Advances in Science and Technology&quot; XV Международная научно-практическая конференция. ISBN 978-5-8243-2225-5. 31 июля 2018
* Кварталы города Нахчывана в XIX в — Гражданские конфликты и гражданские войны в истории. ISBN 978-5-6041034-9-4. Москве 2018.
* Nakhcivan city between russia and gajar iranian in 1826–1828
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Ümummilli lider Heydər Əliyevin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransın materialları. 4 may 2018-ci il
* Azərbaycan — Türkiyə: dostluq və strateji tərəfdaşlıq
* Naxçıvan şəhəri Rusiya və qacarların [[Cənubi Qafqaz]] siyasətində (1826–1828-ci illər) — AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. 23–24 may 2019, Bakı
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyasına dair bəzi məsələlər (XVIII əsrin II yarısı)
* Description of the city Nakhchyvan on quarters (XIXcentury)
* Kurikulum islahatlarının Azərbaycan tarixi fənninin tədrisində qarşıya qoyduğu tələblər — Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Ümumi təhsildə kurikulum islahatları: Nəticələr və prespektivlər-2020. Naxçıvan 21 may 2020
* XIX əsr Naxçıvan şəhər tarixinin milli konteksdə araşdırılması ilə bağlı yeni konseptual qərarlar haqqında.
* Archıtecture ın the cıty of nakhchıvan (XIX century) — Scientific horizon in the context of social crises. Tokyo, japan. № 41 | February, 2021.
* Описание города Нахчыван (XIX век) — Global and Regional Aspects of Sustainable Development&quot; Proceedings of the 2nd International Scientific and Practical Conference, – Copenhagen: – 26–28 february, – 2021, – p. 345–351.
* Bir əsrlik tarix: Qars müqaviləsi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyası). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2021, № 2(111)
* Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |title=Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925101451/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərində sənətkarlıq (XIX əsrin birinci yarısı)
* Naxçıvan şəhərinin məhəllələr üzrə təsviri (XIX əsr) — AMEA Naxçıvan bölməsi, Elmi əsərlər, İctimai və humanitar elmlər seriyası, &quot;Tusi&quot; nəşriyatı, 2022 № 3, cild 18
* Military and political processes in the city of Nakhchivan (late 18th — early 19th century)
* İpək yolu üzərində yerləşən Naxçıvan şəhərində iqtisadi Durum (XIX əsr).

== İctimai-siyasi məqalələr ==
* &quot;100 ilin Türkiyəsi&quot;
* Naxçıvan Dövlət Universitetində Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |title=Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095212/https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |title=Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095530/https://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Türk Əsri&quot; çağırışı altında Zirvə görüşü türk dövlətlərinin çoxşaxəli əməkdaşlığında yeni səhifə açacaq
* &quot;Qərbi Azərbaycana Qayıdış&quot; adlı Festival/Konqres
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış məsələsi Naxçıvan Dövlət Universitetinin gündəlik fəaliyyət istiqamətidir
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış…
* Naxçıvan təhsilində yeniliklərlə bağlı müsahibə
* &quot;Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasının memarıdır&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |title=metbuat.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095901/https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Təhsilin mərhələli şəkildə bir universitetin daxilində aparılması beynəlxalq təcrübə baxımından da zamanın tələbidir&quot;
* Heydər Əliyev fenomeni: dünəndən bu günümüzə, bu gündən sabahımıza
* &quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |title=&quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113032/https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* İlham Əliyev — xalqın alternativsiz lideri
* Müəllifi olduğum&quot;Liderlik missiyası&quot; kitabının çap olunması haqqında
* Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |title=Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113155/https://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Xəyallari gerçəkləşdirən Lider
* Müzəffər Prezidentə təbrik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |title=Müzəffər Prezidentə təbrik |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113315/https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mehriban xanım Əliyeva: milli maraqlara xidmət, Heydər Əliyev ideyalarına sədaqət
* Türk Ağsaqqalları İctimai Birliyi-TAİB tərəfindən tarixi araşdırmalara, ictimai-siyasi mövzularda analtik məqalələrə, KİV- lə sıx əməkdaşlığa görə Fəxri Diplomla təltif.
* &quot;Aktual ekran&quot; verilişində cənab Prezidentin andiçmə mərasimindəki proqram xarakterli çıxışı, gələcək yol xəritəsi və yeni missiyası haqqında
* Xocalı həqiqətlərinin dünyaya 7 dildə çatdırılması ilə bağlı müsahibə
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri — Ermənistan məhfə sürüklənir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |title=nuhcixan.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919100527/https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Bu həftə&quot; proqramında Kayseri şəhərində açılan Şuşa Azərbaycan Evinin əhəmiyyəti ilə bağlı
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |title=Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır... |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113518/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ötən 30 ildə Azərbaycanın hərtərəfli inkişafını təmin edən YAP ölkəmizin ən çətin dövründə yaradılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |title=AZƏRTAC |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225065246/https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır
* Fransa riyakarlığı və məhvə sürüklənən Ermənistan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |title=xalqqazeti.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113801/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Cənubi Qafqaz]]da söz sahibi Azərbaycandır!
* Hər gün dünyanı heyrətləndirən, Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur edən LİDER
* [[Fransa]]nın məkrli fəaliyyəti Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətini daha da dərinləşdirir
* &quot;Cənubi Qafqazın sülh adasına çevrilməsi Qərbin maraqlarına ziddir&quot; — AÇIQLAMA
* &quot;[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı (2024)|COP 29]] və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış&quot;: Azərbaycan sülh və əməkdaşlıq məkanı kimi
* Dünya dövlətləri davamlı inkişafı və təhlükəsizlik konsepsiyasını Azərbaycan modeli üzərində qurmağa çalışmalıdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |title=yeniazerbaycan.com |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919114021/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Klassik universitet, modern uğurlar
* Cənab Prezidentin Naxçıvan ictimai mühitinə növbəti töhfəsi
* Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |title=Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103338/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |title=Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508063735/http://www.yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |title=Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103659/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |title=Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515170949/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Dincliyi pozan kim oldu?
* TƏT-in Minski Qrupunun fəaliyyətsizliyi, birtərəfli mövqeyi
* Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |title=Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104158/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |title=Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104331/https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lider sözünün siqləti&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |title=Lider sözünün siqləti |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183441/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* COP29: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Demokratiya və azadlığa qarşı qlobal təhdid&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |title=Demokratiyaya və azadlığa qarşı qlobal təhdid |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601020851/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib&lt;ref&gt;[https://nuhcixan.az/news/iqtisadiyyat/107156-baki-enerji-heftesi-bir-daha-tesdiqleyir-ki-azerbaycan-enerji-sektorunda-ehemiyyetli-emekdasliqlar-ucun-bir-platformaya-cevrilib Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib]&lt;/ref&gt;
* Naxçıvandan Şuşaya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |title=Naxçıvandan Şuşaya |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105040/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qayıdışdan başlanan qurtuluş&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |title=Qayıdışdan başlanan qurtuluş |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105154/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |title=&quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105329/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |title=&quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105443/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |title=Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225063749/https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Üzvülük ==
* 2007-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür.
* 2018-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvüdür.
* 2021-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının üzvüdür.
* 2024-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti &quot;Elmi Əsərlər&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://ndu.edu.az/arzuabdullayev/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
* [https://ndu.edu.az/Sosial_meseleler_v%C9%99_ictimaiyyetle_elaqeler_uzre_prorektor/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>t1g0e46qeliuwi6riobs8vaufkriu80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037215</id>
      <parentid>9037214</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T22:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37451" sha1="aszxaud23j09lwict77jbbiddcf2rml" xml:space="preserve">{{Üslub|tarix=fevral 2026}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı             = Arzu Abdullayev
 |orijinal adı    = 
 |şəkil =ARZU MÜƏLLİM VİKİPEDİYA.2026.jpg

 |şəklin ölçüsü   = 250px
 |şəklin izahı    = 
 |vəzifə          = [[Avropa Şurası]]nın Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində &lt;br&gt; Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri
 |bayraq          = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2         = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc       = 31 mart 2026
 |son             = 
 |əvvəlki         = 
 |sonrakı         = 
 |vəzifə_2        = Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında &lt;br&gt; Büro üzvü
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 30 mart 2026
 |vəzifə_3        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin sədr müavini
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 26 sentyabr 2024
 |vəzifə_4        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 1 sentyabr 2024
 |son_4           = 
 |doğum tarixi    = 16.09.1987
 |doğum yeri      = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Ordubad]] rayonunun [[Üstüpü]] kəndi
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |atası           = Kamal Abdullayev
 |anası           = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |ailəsi          = 
 |dini            = 
 |elm sahəsi      = 
 |elmi adı        = [[dosent]]
 |elmi dərəcəsi   = tarix üzrə fəlsəfə doktoru
 |iş yeri         = 
 |tanınır         = 
 |partiya         = [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]
 |fəaliyyəti      = [[alim]], [[siyasətçi]]
 |ixtisası        = 
 |təhsili         = [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]
 |təltifləri      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
 |imzası          = 
|vəzifə_5=[[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin &lt;br&gt; prorektoru|bayraq2_5=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_5=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_5=aprel 2023|vəzifə_6=[[Yeni Azərbaycan Partiyası]] &lt;br&gt; Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədri|bayraq2_6=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_6=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_6=mart 2021|son_5=sentyabr 2024|son_6=sentyabr 2024|seçki dairəsi_4=[[Naxçıvanda parlament seçkiləri (2024)|2024]] – 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]]}}
'''Arzu Kamal oğlu Abdullayev''' ({{DVTY}}) — [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin]] sədr müavini, [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]]nin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı, [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü, [[tarixçi]] [[alim]], tarix üzrə fəlsəfə doktoru, [[dosent]].

== Həyatı ==
Arzu Kamal oğlu Abdullayev 16 sentyabr 1987-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində anadan olub. 1994–2005-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən məqalələri mütəmadi olaraq Ordubad rayonunun &quot;El həyatı&quot; qəzetində dərc edilib. 2006–2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinin &quot;Tarix&quot; ixtisasını, 2011–2013-cü illərdə həmin universitetin magistratura səviyyəsində &quot;Beynəlxalq əlaqələrin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslaşmasını, 2014–2017-ci illərdə &quot;Vətən tarixi&quot; üzrə doktorantura səviyyəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir, iki övladı var.

== Fəaliyyəti ==
* 2009–2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Gənclər Təşkilatının sədri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2009–2018-ci illərdə [[Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatları İttifaqı]]nda (ATGTİ) sədr müavini kimi çalışıb.
* 2013-cü ildən — 2018-ci ilə qədər &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində jurnalist kimi çalışıb.
* 2014–2019-cu illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də direktor müavini kimi çalışıb.
* 2019–2021-ci illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də icraçı direktor vəzifəsində çalışıb.
* 2013–2019-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Ümumi tarix&quot; kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim, dosent kimi elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirir.
* 2020–2021-ci illərdə [[Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu]]nda tarix müəllimi kimi çalışmışdır.
* 2021-ci ilin mart ayından elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədridir.
* 2023-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.
* 2024-cü il 1 sentyabrda keçirilən növbədənkənar [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclis]]inə seçkilərdə 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]] seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.
* 2026-cı il 30 mart tarixdə Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-30 |title=MEMBERS FROM THE EU COUNTRIES |url=https://www.cor.europa.eu/sites/default/files/2025-08/corleap_members_june_2025.pdf?utm_source=chatgpt.com |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı il 31 mart tarixdə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Chamber of Local Authorities |url=https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=47 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==
* 2021-ci ilin mart ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatına keçirilən seçkilərdə ərazi təşkilatının sədri seçilmişdir.
* 2021-ci ilin noyabr ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
* 1 sentyabr 2024-cü ildə Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilən növbədən kənar seçkilərdə 42 saylı Aşağı Əndəmic seçki dairəsi üzrə seçicilərin 70.9 faizinin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |title=Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilərin dairələr üzrə lider namizədləri |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919132515/https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının 30 illiyi ilə əlaqədar ölkənin ictimai-
&lt;references /&gt; siyasi həyatında fəal iştiraka görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/58023 |title=Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2024-09-23 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202182409/https://president.az/az/articles/view/58023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009-cu ildə uğurlu fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasında &quot;İlin ən yaxşı gənci&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.
* 2012-ci ildə &quot;İlin ən yaxşı magistrantı&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |title=İlin ən yaxşı magistrantı |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819201319/https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2007–2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə &quot;Heydər Əliyev adına təqaüd&quot;ə layiq görülmüşdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
* 2013-cü ildən elmi yaradıcılığını davam etdirərək Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Azərbaycan tarixi&quot; kafedrasının doktorantı olmuş, şəhər tarixinin araşdırılması tədqiqat sahəsi üzrə 2021-ci ildə &quot;Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX əsr)&quot; adlı dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
* 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır.
* 2018–2023-cü illərdə &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib
* 2023-cü ildən &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasının dosentidir.
* 60-dan çox Diplom, Fəxri fərman, Sertifikatla təltif olunub.

Eyni zamanda 5 kitab, 6 proqram, 40 elmi, 203 ictimai-siyasi məzmunlu məqaləsi dərc edilib. Məqalələr müxtəlif mətbu orqanlarında (&quot;Azərbaycan&quot;, &quot;Respublika&quot;, &quot;Xalq qəzeti&quot;, &quot;Şərq qapısı&quot;, &quot;Təhsil problemləri&quot;, &quot;Azərbaycan müəllimi&quot;, &quot;525-ci qəzet&quot;, &quot;İki sahil&quot;, &quot;Palitra&quot;, &quot;Nuh yurdu&quot;, &quot;El həyatı&quot;, &quot;Yeni fikir&quot;, &quot;Şərqin səhəri&quot;, &quot;Yeni Azərbaycan&quot;, &quot;Azad Azərbaycan&quot; və s.) işıq üzü görüb.
Dövlət proqramı çərçivəsində Türkiyə, İran, Rusiya, İspaniya, Polşa, Gürcüstan, Macarıstan, Bolqarıstan, Qətər, Çin və Cənubi Koreyada olub.

== Kitabları ==
* Konstitusiya, suverenlik, yeni siyasi konfiqurasiya: tarixi irs, müasir çağırışlar, gələcəyə baxış&lt;ref&gt;{{Cite web 
 |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/konstitusiya-ve-suverenlik-irsine-naxcivandan-konseptual-elmi-tohfeh...
 |title=Konstitusiya və suverenlik irsinə Naxçıvandan konseptual elmi töhfə
 |website=azerbaijan-news.az
 |access-date=2026-02-10

}}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX yüzillik)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |title=Prezidentin “Tərəqqi” medalı verdiyi gənc alimin monoqrafiyası çap olunub |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919111149/https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Liderlik missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |title=missiya.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110900/https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhəri: tarixi siyasi və mədəni inkişafı XIX əsr&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |title=Mədəniyyət qəzeti |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110730/https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər salnaməsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sia.az/az/news/social/358115.html |title=NDU TGT-nin sədrinin kitabı çap olunub |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923095604/https://sia.az/az/news/social/358115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |title=“Tarix yaradan şəxsiyyətlər” seriyasından ikinci kitab çapdan çıxıb |access-date=2024-09-23 |archive-date=2019-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809184256/https://azertag.az/xeber/Tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi Məqalələr ==
* Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. (Məqalələr vəxatirələr) Naxçıvan: 2008
* Azərbaycan Respublikası Xarici Siyasətinin əsas prinsipləri — Magistrantların XII Respublika elmi konfransının materialları II hissə. Sumqayıt — 2012
* Osmanlı sultanlarının xarici siyasəti (XIV–XV əsrlər) — Magistrantların XIII Respublika elmi konfransının materialları. SDU 25–26 aprel 2013
* Azərbaycanını Xarici siyasət proritetləri — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013 № 2 (53)
* Yönümüz Şərqədi, Yolumuz Qərbə — Naxçıvan Dövlət Universiteti. Magistrantların Regional elmi konfransının materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 4
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyasının xüsusi buraxılışı). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 1(50)
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2015, № 2(67)
* Ümumi dəyərlərə əsaslanan Vahid Avropaya doğru — Tarixi [[ipək yolu]] və Naxçıvanın iqtisadi mədəni əlaqələrinin inkişafı məsələləri konfransı. Naxçıvan 2015
* Naxçıvanda sənətkarlıq və sənayenin inkişafı(XIX əsr) — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 6(75)
* Dünyəvi demokratikləşmə prosesinə Azərbaycan yanaşması — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 5(79)
* Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi, xarici dövlətlərin planları və Osmanlı dövlətinin mövqeyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017, № 2(83)
* [[Rusiya]] və [[İran]]ın Qafqaz siyasətində Naxçıvan şəhəri (XIX əsrin əvvəlləri) — AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş &quot;Qafqazda dövlətlərarası münasibətlər 100 il əvvəl və müasir dövr&quot; beynəlxalq elmi konfrans. AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. Bakı: 2018
* Universitet Tələbə Gəncliyi yeni mərhələdə — Naxçıvan Dövlət Universiteti 50 ildə Elmi praktik konfransın materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017
* Naxçıvan xanlığının paytaxtı Naxçıvan şəhəri XIX əsrin başlanğıcında — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 4 (7)
* Azərbaycan Türklərinə qarşı 1948–1953-cü illərin qanlı deportasiyası. Qafqazda deportasiyalar — Respublika elmi konfransı. 29 noyabr 2018
* Naxçıvan Rusiya ilə Qacarlar İranı arasındakı müharibələr dövründə(1826–1828) Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 2 (91)
* Naxçıvan şəhərinin elmi həyatı, ictimai fikrin və xalq maarifinin vəziyyəti (XIX əsr) — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 1 (8)
* XIX əsr Naxçıvan şəhərinin tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 6 (95)
* Описание города нахчыван (xıx век) — &quot;Advances in Science and Technology&quot; XV Международная научно-практическая конференция. ISBN 978-5-8243-2225-5. 31 июля 2018
* Кварталы города Нахчывана в XIX в — Гражданские конфликты и гражданские войны в истории. ISBN 978-5-6041034-9-4. Москве 2018.
* Nakhcivan city between russia and gajar iranian in 1826–1828
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Ümummilli lider Heydər Əliyevin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransın materialları. 4 may 2018-ci il
* Azərbaycan — Türkiyə: dostluq və strateji tərəfdaşlıq
* Naxçıvan şəhəri Rusiya və qacarların [[Cənubi Qafqaz]] siyasətində (1826–1828-ci illər) — AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. 23–24 may 2019, Bakı
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyasına dair bəzi məsələlər (XVIII əsrin II yarısı)
* Description of the city Nakhchyvan on quarters (XIXcentury)
* Kurikulum islahatlarının Azərbaycan tarixi fənninin tədrisində qarşıya qoyduğu tələblər — Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Ümumi təhsildə kurikulum islahatları: Nəticələr və prespektivlər-2020. Naxçıvan 21 may 2020
* XIX əsr Naxçıvan şəhər tarixinin milli konteksdə araşdırılması ilə bağlı yeni konseptual qərarlar haqqında.
* Archıtecture ın the cıty of nakhchıvan (XIX century) — Scientific horizon in the context of social crises. Tokyo, japan. № 41 | February, 2021.
* Описание города Нахчыван (XIX век) — Global and Regional Aspects of Sustainable Development&quot; Proceedings of the 2nd International Scientific and Practical Conference, – Copenhagen: – 26–28 february, – 2021, – p. 345–351.
* Bir əsrlik tarix: Qars müqaviləsi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyası). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2021, № 2(111)
* Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |title=Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925101451/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərində sənətkarlıq (XIX əsrin birinci yarısı)
* Naxçıvan şəhərinin məhəllələr üzrə təsviri (XIX əsr) — AMEA Naxçıvan bölməsi, Elmi əsərlər, İctimai və humanitar elmlər seriyası, &quot;Tusi&quot; nəşriyatı, 2022 № 3, cild 18
* Military and political processes in the city of Nakhchivan (late 18th — early 19th century)
* İpək yolu üzərində yerləşən Naxçıvan şəhərində iqtisadi Durum (XIX əsr).

== İctimai-siyasi məqalələr ==
* &quot;100 ilin Türkiyəsi&quot;
* Naxçıvan Dövlət Universitetində Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |title=Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095212/https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |title=Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095530/https://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Türk Əsri&quot; çağırışı altında Zirvə görüşü türk dövlətlərinin çoxşaxəli əməkdaşlığında yeni səhifə açacaq
* &quot;Qərbi Azərbaycana Qayıdış&quot; adlı Festival/Konqres
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış məsələsi Naxçıvan Dövlət Universitetinin gündəlik fəaliyyət istiqamətidir
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış…
* Naxçıvan təhsilində yeniliklərlə bağlı müsahibə
* &quot;Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasının memarıdır&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |title=metbuat.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095901/https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Təhsilin mərhələli şəkildə bir universitetin daxilində aparılması beynəlxalq təcrübə baxımından da zamanın tələbidir&quot;
* Heydər Əliyev fenomeni: dünəndən bu günümüzə, bu gündən sabahımıza
* &quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |title=&quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113032/https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* İlham Əliyev — xalqın alternativsiz lideri
* Müəllifi olduğum&quot;Liderlik missiyası&quot; kitabının çap olunması haqqında
* Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |title=Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113155/https://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Xəyallari gerçəkləşdirən Lider
* Müzəffər Prezidentə təbrik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |title=Müzəffər Prezidentə təbrik |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113315/https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mehriban xanım Əliyeva: milli maraqlara xidmət, Heydər Əliyev ideyalarına sədaqət
* Türk Ağsaqqalları İctimai Birliyi-TAİB tərəfindən tarixi araşdırmalara, ictimai-siyasi mövzularda analtik məqalələrə, KİV- lə sıx əməkdaşlığa görə Fəxri Diplomla təltif.
* &quot;Aktual ekran&quot; verilişində cənab Prezidentin andiçmə mərasimindəki proqram xarakterli çıxışı, gələcək yol xəritəsi və yeni missiyası haqqında
* Xocalı həqiqətlərinin dünyaya 7 dildə çatdırılması ilə bağlı müsahibə
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri — Ermənistan məhfə sürüklənir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |title=nuhcixan.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919100527/https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Bu həftə&quot; proqramında Kayseri şəhərində açılan Şuşa Azərbaycan Evinin əhəmiyyəti ilə bağlı
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |title=Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır... |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113518/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ötən 30 ildə Azərbaycanın hərtərəfli inkişafını təmin edən YAP ölkəmizin ən çətin dövründə yaradılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |title=AZƏRTAC |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225065246/https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır
* Fransa riyakarlığı və məhvə sürüklənən Ermənistan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |title=xalqqazeti.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113801/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Cənubi Qafqaz]]da söz sahibi Azərbaycandır!
* Hər gün dünyanı heyrətləndirən, Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur edən LİDER
* [[Fransa]]nın məkrli fəaliyyəti Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətini daha da dərinləşdirir
* &quot;Cənubi Qafqazın sülh adasına çevrilməsi Qərbin maraqlarına ziddir&quot; — AÇIQLAMA
* &quot;[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı (2024)|COP 29]] və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış&quot;: Azərbaycan sülh və əməkdaşlıq məkanı kimi
* Dünya dövlətləri davamlı inkişafı və təhlükəsizlik konsepsiyasını Azərbaycan modeli üzərində qurmağa çalışmalıdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |title=yeniazerbaycan.com |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919114021/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Klassik universitet, modern uğurlar
* Cənab Prezidentin Naxçıvan ictimai mühitinə növbəti töhfəsi
* Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |title=Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103338/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |title=Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508063735/http://www.yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |title=Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103659/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |title=Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515170949/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Dincliyi pozan kim oldu?
* TƏT-in Minski Qrupunun fəaliyyətsizliyi, birtərəfli mövqeyi
* Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |title=Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104158/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |title=Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104331/https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lider sözünün siqləti&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |title=Lider sözünün siqləti |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183441/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* COP29: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Demokratiya və azadlığa qarşı qlobal təhdid&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |title=Demokratiyaya və azadlığa qarşı qlobal təhdid |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601020851/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib&lt;ref&gt;[https://nuhcixan.az/news/iqtisadiyyat/107156-baki-enerji-heftesi-bir-daha-tesdiqleyir-ki-azerbaycan-enerji-sektorunda-ehemiyyetli-emekdasliqlar-ucun-bir-platformaya-cevrilib Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib]&lt;/ref&gt;
* Naxçıvandan Şuşaya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |title=Naxçıvandan Şuşaya |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105040/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qayıdışdan başlanan qurtuluş&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |title=Qayıdışdan başlanan qurtuluş |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105154/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |title=&quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105329/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |title=&quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105443/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |title=Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225063749/https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Üzvülük ==
* 2007-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür.
* 2018-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvüdür.
* 2021-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının üzvüdür.
* 2024-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti &quot;Elmi Əsərlər&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://ndu.edu.az/arzuabdullayev/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
* [https://ndu.edu.az/Sosial_meseleler_v%C9%99_ictimaiyyetle_elaqeler_uzre_prorektor/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>aszxaud23j09lwict77jbbiddcf2rml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037426</id>
      <parentid>9037215</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38017" sha1="ghwp2ajuikde4zucir6xrf6kwrpz4t8" xml:space="preserve">{{Üslub|tarix=fevral 2026}}
{{Vəzifəli şəxs
 |adı             = Arzu Abdullayev
 |orijinal adı    = 
 |şəkil =ARZU MÜƏLLİM VİKİPEDİYA.2026.jpg

 |şəklin ölçüsü   = 250px
 |şəklin izahı    = 
 |vəzifə          = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin sədr müavini
 |bayraq          = Emblem of Azerbaijan.svg
 |bayraq2         = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc       = 26 sentyabr 2024
 |son             = 
 |əvvəlki         = 
 |sonrakı         = 
 |vəzifə_2        = [[Avropa Şurası]]nın Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində &lt;br&gt; Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri
 |bayraq_2        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_2       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_2     = 31 mart 2026
 |vəzifə_3        = Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında &lt;br&gt; Büro üzvü
 |bayraq_3        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_3       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_3     = 30 mart 2026
 |vəzifə_4        = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]] &lt;br&gt; Ali Məclisinin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı
 |bayraq_4        = Coat of arms of Azerbaijan.svg
 |bayraq2_4       = Flag of Azerbaijan.svg
 |başlanğıc_4     = 1 sentyabr 2024
 |son_4           = 
 |doğum tarixi    = 16.09.1987
 |doğum yeri      = [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Ordubad]] rayonunun [[Üstüpü]] kəndi
 |vəfat tarixi    = 
 |vəfat yeri      = 
 |atası           = Kamal Abdullayev
 |anası           = 
 |həyat yoldaşı   = 
 |uşağı           = 
 |ailəsi          = 
 |dini            = 
 |elm sahəsi      = 
 |elmi adı        = [[dosent]]
 |elmi dərəcəsi   = tarix üzrə fəlsəfə doktoru
 |iş yeri         = 
 |tanınır         = 
 |partiya         = [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]
 |fəaliyyəti      = [[alim]], [[siyasətçi]]
 |ixtisası        = 
 |təhsili         = [[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]
 |təltifləri      = {{&quot;Tərəqqi&quot; medalı}}
 |imzası          = 
|vəzifə_5=[[Naxçıvan Dövlət Universiteti]]nin &lt;br&gt; prorektoru|bayraq2_5=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_5=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_5=aprel 2023|vəzifə_6=[[Yeni Azərbaycan Partiyası]] &lt;br&gt; Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədri|bayraq2_6=Flag of Azerbaijan.svg|bayraq_6=Coat of arms of Azerbaijan.svg|başlanğıc_6=mart 2021|son_5=sentyabr 2024|son_6=sentyabr 2024|seçki dairəsi_4=[[Naxçıvanda parlament seçkiləri (2024)|2024]] – 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]]}}
'''Arzu Kamal oğlu Abdullayev''' ({{DVTY}}) — [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin]] sədr müavini, Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri, [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi]]nin [[Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları|VII çağırış]] deputatı, Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü, [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvü, [[tarixçi]] [[alim]], tarix üzrə fəlsəfə doktoru, [[dosent]].

== Həyatı ==
Arzu Kamal oğlu Abdullayev 16 sentyabr 1987-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində anadan olub. 1994–2005-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən məqalələri mütəmadi olaraq Ordubad rayonunun &quot;El həyatı&quot; qəzetində dərc edilib. 2006–2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinin &quot;Tarix&quot; ixtisasını, 2011–2013-cü illərdə həmin universitetin magistratura səviyyəsində &quot;Beynəlxalq əlaqələrin tarixi və nəzəriyyəsi&quot; ixtisaslaşmasını, 2014–2017-ci illərdə &quot;Vətən tarixi&quot; üzrə doktorantura səviyyəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir, iki övladı var.

== Fəaliyyəti ==
* 2009–2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Gənclər Təşkilatının sədri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2009–2018-ci illərdə [[Azərbaycan Tələbə Gənclər Təşkilatları İttifaqı]]nda (ATGTİ) sədr müavini kimi çalışıb.
* 2013-cü ildən — 2018-ci ilə qədər &quot;Nuh Yurdu&quot; qəzetində jurnalist kimi çalışıb.
* 2014–2019-cu illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də direktor müavini kimi çalışıb.
* 2019–2021-ci illərdə &quot;İstedad-XXI əsr&quot; MMC-də icraçı direktor vəzifəsində çalışıb.
* 2013–2019-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Ümumi tarix&quot; kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim, dosent kimi elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirir.
* 2020–2021-ci illərdə [[Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu]]nda tarix müəllimi kimi çalışmışdır.
* 2021-ci ilin mart ayından elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatının sədridir.
* 2023-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektoru təyin edilmişdir.
* 2024-cü il 1 sentyabrda keçirilən növbədənkənar [[Ali Məclis (Naxçıvan)|Ali Məclis]]inə seçkilərdə 42 saylı [[Aşağı Əndəmic]] seçki dairəsindən deputat seçilmişdir.
* 2026-cı il 30 mart tarixdə Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-30 |title=MEMBERS FROM THE EU COUNTRIES |url=https://www.cor.europa.eu/sites/default/files/2025-08/corleap_members_june_2025.pdf?utm_source=chatgpt.com |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı il 31 mart tarixdə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-31 |title=Chamber of Local Authorities |url=https://www.coe.int/en/web/congress/country?id=47 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Siyasi fəaliyyəti ==
* 2021-ci ilin mart ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Universitet şəhərciyi ərazi partiya təşkilatına keçirilən seçkilərdə ərazi təşkilatının sədri seçilmişdir.
* 2021-ci ilin noyabr ayında Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.
* 1 sentyabr 2024-cü ildə Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilən növbədən kənar seçkilərdə 42 saylı Aşağı Əndəmic seçki dairəsi üzrə seçicilərin 70.9 faizinin səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |title=Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilərin dairələr üzrə lider namizədləri |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919132515/https://nmsk.gov.az/az/pages/ilkin-protokol-melumatlari-01092024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2026-cı il 30 mart tarixdə Şərq Tərəfdaşlığı üzrə Regional və Yerli Hakimiyyət Konfransında Büro üzvü seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2026-cı il 31 mart tarixdə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresində Azərbaycan Milli Nümayəndə heyyətinin sədri seçilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının 30 illiyi ilə əlaqədar ölkənin ictimai-
&lt;references /&gt; siyasi həyatında fəal iştiraka görə &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/58023 |title=Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən şəxslərin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |access-date=2024-09-23 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202182409/https://president.az/az/articles/view/58023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009-cu ildə uğurlu fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasında &quot;İlin ən yaxşı gənci&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.
* 2012-ci ildə &quot;İlin ən yaxşı magistrantı&quot; nominasiyası üzrə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |title=İlin ən yaxşı magistrantı |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819201319/https://ndu.edu.az/arzuabdullayev |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2007–2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə &quot;Heydər Əliyev adına təqaüd&quot;ə layiq görülmüşdür.

== Elmi fəaliyyəti ==
* 2013-cü ildən elmi yaradıcılığını davam etdirərək Naxçıvan Dövlət Universitetinin &quot;Azərbaycan tarixi&quot; kafedrasının doktorantı olmuş, şəhər tarixinin araşdırılması tədqiqat sahəsi üzrə 2021-ci ildə &quot;Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX əsr)&quot; adlı dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
* 2022-ci ildən tarix elmləri doktoru üzrə Dissertantura təhsili alır.
* 2018–2023-cü illərdə &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib
* 2023-cü ildən &quot;Beynəlxalq münasibətlər&quot; kafedrasının dosentidir.
* 60-dan çox Diplom, Fəxri fərman, Sertifikatla təltif olunub.

Eyni zamanda 5 kitab, 6 proqram, 40 elmi, 203 ictimai-siyasi məzmunlu məqaləsi dərc edilib. Məqalələr müxtəlif mətbu orqanlarında (&quot;Azərbaycan&quot;, &quot;Respublika&quot;, &quot;Xalq qəzeti&quot;, &quot;Şərq qapısı&quot;, &quot;Təhsil problemləri&quot;, &quot;Azərbaycan müəllimi&quot;, &quot;525-ci qəzet&quot;, &quot;İki sahil&quot;, &quot;Palitra&quot;, &quot;Nuh yurdu&quot;, &quot;El həyatı&quot;, &quot;Yeni fikir&quot;, &quot;Şərqin səhəri&quot;, &quot;Yeni Azərbaycan&quot;, &quot;Azad Azərbaycan&quot; və s.) işıq üzü görüb.
Dövlət proqramı çərçivəsində Türkiyə, İran, Rusiya, İspaniya, Polşa, Gürcüstan, Macarıstan, Bolqarıstan, Qətər, Çin və Cənubi Koreyada olub.

== Kitabları ==
* Konstitusiya, suverenlik, yeni siyasi konfiqurasiya: tarixi irs, müasir çağırışlar, gələcəyə baxış&lt;ref&gt;{{Cite web 
 |url=https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/konstitusiya-ve-suverenlik-irsine-naxcivandan-konseptual-elmi-tohfeh...
 |title=Konstitusiya və suverenlik irsinə Naxçıvandan konseptual elmi töhfə
 |website=azerbaijan-news.az
 |access-date=2026-02-10

}}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərinin tarixi (XIX yüzillik)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |title=Prezidentin “Tərəqqi” medalı verdiyi gənc alimin monoqrafiyası çap olunub |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919111149/https://missiya.az/31364-prezidentin-tereqqi-medali-verdiyi-genc-alimin-monoqrafiyasi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Liderlik missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |title=missiya.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110900/https://missiya.az/60969-ndu-prorektorurun-yeni-kitabi-cap-olunub.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhəri: tarixi siyasi və mədəni inkişafı XIX əsr&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |title=Mədəniyyət qəzeti |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919110730/https://www.medeniyyet.az/page/news/74715/.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər salnaməsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sia.az/az/news/social/358115.html |title=NDU TGT-nin sədrinin kitabı çap olunub |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923095604/https://sia.az/az/news/social/358115.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarix yaradan şəxsiyyətlər&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |title=“Tarix yaradan şəxsiyyətlər” seriyasından ikinci kitab çapdan çıxıb |access-date=2024-09-23 |archive-date=2019-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809184256/https://azertag.az/xeber/Tarix_yaradan_sexsiyyetler_seriyasindan_ikinci_kitab_chapdan_chixib-922602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Elmi Məqalələr ==
* Heydər Əliyev və Azərbaycan gəncliyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. (Məqalələr vəxatirələr) Naxçıvan: 2008
* Azərbaycan Respublikası Xarici Siyasətinin əsas prinsipləri — Magistrantların XII Respublika elmi konfransının materialları II hissə. Sumqayıt — 2012
* Osmanlı sultanlarının xarici siyasəti (XIV–XV əsrlər) — Magistrantların XIII Respublika elmi konfransının materialları. SDU 25–26 aprel 2013
* Azərbaycanını Xarici siyasət proritetləri — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013 № 2 (53)
* Yönümüz Şərqədi, Yolumuz Qərbə — Naxçıvan Dövlət Universiteti. Magistrantların Regional elmi konfransının materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 4
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyasının xüsusi buraxılışı). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2013, № 1(50)
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2015, № 2(67)
* Ümumi dəyərlərə əsaslanan Vahid Avropaya doğru — Tarixi [[ipək yolu]] və Naxçıvanın iqtisadi mədəni əlaqələrinin inkişafı məsələləri konfransı. Naxçıvan 2015
* Naxçıvanda sənətkarlıq və sənayenin inkişafı(XIX əsr) — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 6(75)
* Dünyəvi demokratikləşmə prosesinə Azərbaycan yanaşması — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2016, № 5(79)
* Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi, xarici dövlətlərin planları və Osmanlı dövlətinin mövqeyi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017, № 2(83)
* [[Rusiya]] və [[İran]]ın Qafqaz siyasətində Naxçıvan şəhəri (XIX əsrin əvvəlləri) — AXC-nin 100 illiyinə həsr olunmuş &quot;Qafqazda dövlətlərarası münasibətlər 100 il əvvəl və müasir dövr&quot; beynəlxalq elmi konfrans. AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. Bakı: 2018
* Universitet Tələbə Gəncliyi yeni mərhələdə — Naxçıvan Dövlət Universiteti 50 ildə Elmi praktik konfransın materialları. Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2017
* Naxçıvan xanlığının paytaxtı Naxçıvan şəhəri XIX əsrin başlanğıcında — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 4 (7)
* Azərbaycan Türklərinə qarşı 1948–1953-cü illərin qanlı deportasiyası. Qafqazda deportasiyalar — Respublika elmi konfransı. 29 noyabr 2018
* Naxçıvan Rusiya ilə Qacarlar İranı arasındakı müharibələr dövründə(1826–1828) Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 2 (91)
* Naxçıvan şəhərinin elmi həyatı, ictimai fikrin və xalq maarifinin vəziyyəti (XIX əsr) — &quot;Naxçıvan&quot; Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NU-&quot;Nuh&quot;, 2017, № 1 (8)
* XIX əsr Naxçıvan şəhərinin tarixi coğrafiyası — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri. Naxçıvan, NDU- &quot;Qeyrət&quot;, 2018, № 6 (95)
* Описание города нахчыван (xıx век) — &quot;Advances in Science and Technology&quot; XV Международная научно-практическая конференция. ISBN 978-5-8243-2225-5. 31 июля 2018
* Кварталы города Нахчывана в XIX в — Гражданские конфликты и гражданские войны в истории. ISBN 978-5-6041034-9-4. Москве 2018.
* Nakhcivan city between russia and gajar iranian in 1826–1828
* Heydər Əliyev və milli düşüncəli müasir gənclik — Ümummilli lider Heydər Əliyevin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq konfransın materialları. 4 may 2018-ci il
* Azərbaycan — Türkiyə: dostluq və strateji tərəfdaşlıq
* Naxçıvan şəhəri Rusiya və qacarların [[Cənubi Qafqaz]] siyasətində (1826–1828-ci illər) — AMEA Qafqazşünaslıq İnstitutu. 23–24 may 2019, Bakı
* Naxçıvanda sənətkarlığın tarixi coğrafiyasına dair bəzi məsələlər (XVIII əsrin II yarısı)
* Description of the city Nakhchyvan on quarters (XIXcentury)
* Kurikulum islahatlarının Azərbaycan tarixi fənninin tədrisində qarşıya qoyduğu tələblər — Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu. Ümumi təhsildə kurikulum islahatları: Nəticələr və prespektivlər-2020. Naxçıvan 21 may 2020
* XIX əsr Naxçıvan şəhər tarixinin milli konteksdə araşdırılması ilə bağlı yeni konseptual qərarlar haqqında.
* Archıtecture ın the cıty of nakhchıvan (XIX century) — Scientific horizon in the context of social crises. Tokyo, japan. № 41 | February, 2021.
* Описание города Нахчыван (XIX век) — Global and Regional Aspects of Sustainable Development&quot; Proceedings of the 2nd International Scientific and Practical Conference, – Copenhagen: – 26–28 february, – 2021, – p. 345–351.
* Bir əsrlik tarix: Qars müqaviləsi — Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi əsərləri (İctimai Elmlər seriyası). Naxçıvan, NDU-&quot;Qeyrət&quot;, 2021, № 2(111)
* Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |title=Socio-economic situation in the city of nakhchivan at the beginning of the 19th century |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925101451/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/article/view/1559 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Naxçıvan şəhərində sənətkarlıq (XIX əsrin birinci yarısı)
* Naxçıvan şəhərinin məhəllələr üzrə təsviri (XIX əsr) — AMEA Naxçıvan bölməsi, Elmi əsərlər, İctimai və humanitar elmlər seriyası, &quot;Tusi&quot; nəşriyatı, 2022 № 3, cild 18
* Military and political processes in the city of Nakhchivan (late 18th — early 19th century)
* İpək yolu üzərində yerləşən Naxçıvan şəhərində iqtisadi Durum (XIX əsr).

== İctimai-siyasi məqalələr ==
* &quot;100 ilin Türkiyəsi&quot;
* Naxçıvan Dövlət Universitetində Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |title=Qərbi Azərbaycanla bağlı xüsusi fənlər tədris olunacaq |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095212/https://missiya.az/54553-naxcivan-dovlet-universitetinde-qerbi-azerbaycanla-bagli-xususi-fenler-tedris-olunacaq.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |title=Tarixi yaddaşın bərpası milli prioritetdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095530/https://yap.org.az/az/view/news/78390/tarixi-yaddashin-berpasi-milli-prioritetdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2LCkZpjKZjSh80FhSLHZXy1Fsy2dFp4CHSeOseQ41YnKKHe9X0DjY5nkM_aem_Aaww5Z9hk-xL82CBuuRxgmq7iVQgdEKPU-gxrJkV0mcl111DVP1ZiTxM6EuJaMFNsoqBTyF13vnHGubIoPks3OBo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Türk Əsri&quot; çağırışı altında Zirvə görüşü türk dövlətlərinin çoxşaxəli əməkdaşlığında yeni səhifə açacaq
* &quot;Qərbi Azərbaycana Qayıdış&quot; adlı Festival/Konqres
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış məsələsi Naxçıvan Dövlət Universitetinin gündəlik fəaliyyət istiqamətidir
* Qərbi Azərbaycana Qayıdış…
* Naxçıvan təhsilində yeniliklərlə bağlı müsahibə
* &quot;Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasının memarıdır&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |title=metbuat.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919095901/https://metbuat.az/news/1487406/heyder-eliyev-musteqil-azerbaycanin-dovletcilik-ideologiyasi.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1nYgCTUwZsH1GX_Q20__5VKVRzvY_1AbnTtweysmZujC0hdp82-Yf28eE_aem_AazgCWhRv9ctm4yND173GUq4snTEoJuaAvqIPv2eVWwnRTj2l82NsJ_CSAY5P5sM_LTu6XVPdBZMh0OVom_Q81zv |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Təhsilin mərhələli şəkildə bir universitetin daxilində aparılması beynəlxalq təcrübə baxımından da zamanın tələbidir&quot;
* Heydər Əliyev fenomeni: dünəndən bu günümüzə, bu gündən sabahımıza
* &quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |title=&quot;Freedom House&quot;: özü azad olmayıb azadlıqdan dəm vurur |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113032/https://nuhcixan.az/news/siyaset/97502-freedom-house-ozu-azad-olmayib-azadliqdan-dem-vurur?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1zunZsG11Dn79I_V7pL-FR1srPybl2PIBoiHE1fPUL_yLTT81A8OAcYEw_aem_AaziPtaIzS3QD1l1dV7T4GLGrlYl9ei-tuoTOreMbRGAwvc2o5L9k0SUE3cghc3ZxjUlBtjpddDDsewFZG2KBHUR |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* İlham Əliyev — xalqın alternativsiz lideri
* Müəllifi olduğum&quot;Liderlik missiyası&quot; kitabının çap olunması haqqında
* Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |title=Gəncliyin seçimi qalib Lider İlham Əliyevdir |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113155/https://yap.org.az/az/view/news/81033/gencliyin-sechimi-qalib-lider-ilham-eliyevdir?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2rgmcz9NAA9bEaN4Ppcq-pp-sWNwyKwAOMt2OTolqSRmh_XZdLhLoE7Xw_aem_AazMFNKmWMfqVHypEXf84eTYudWcoNjFOvJ6Q_bHBcGq3iH6kswIBKNsW3lrAcLTTC8b_hqGU15ZzKjBkAZdPSLw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Xəyallari gerçəkləşdirən Lider
* Müzəffər Prezidentə təbrik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |title=Müzəffər Prezidentə təbrik |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113315/https://president.az/az/articles/view/64197?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0EmWueV8_o7z78g42ah7FHI1XNbpfia_dC1VSz8F47An2gQ32frobr7lo_aem_AazBKMgVYxBisgEby-bwMZjh9ZVxPZES5deFseHen9iw-NkQAnelhVl51Rj_nsOphilUZfvO-q3BHoxlJ0nK4kGk |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Mehriban xanım Əliyeva: milli maraqlara xidmət, Heydər Əliyev ideyalarına sədaqət
* Türk Ağsaqqalları İctimai Birliyi-TAİB tərəfindən tarixi araşdırmalara, ictimai-siyasi mövzularda analtik məqalələrə, KİV- lə sıx əməkdaşlığa görə Fəxri Diplomla təltif.
* &quot;Aktual ekran&quot; verilişində cənab Prezidentin andiçmə mərasimindəki proqram xarakterli çıxışı, gələcək yol xəritəsi və yeni missiyası haqqında
* Xocalı həqiqətlərinin dünyaya 7 dildə çatdırılması ilə bağlı müsahibə
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri
* Brüssel görüşü: Qərbin siyasi maraqlarının acı nəticələri — Ermənistan məhfə sürüklənir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |title=nuhcixan.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919100527/https://nuhcixan.az/news/siyaset/104293-brussel-gorusu-qerbin-siyasi-maraqlarinin-aci-neticeleri-ermenistan-mehfe-suruklenir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Bu həftə&quot; proqramında Kayseri şəhərində açılan Şuşa Azərbaycan Evinin əhəmiyyəti ilə bağlı
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |title=Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır... |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113518/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100273_az.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR1ZLdXA1f3eAvUzhjwf8FbqyaM2_jfFkrwfeDrYOOQQPxGLiSJhf8lucw8_aem_AaylfwL-lBBLAcL_y3kdMrJLcEUXwwjJoJaYbzJ320i8uY--pi1bmLbOPWiT2-yUHr3A6rQjNC43i1D_Y-NHslTD |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Ötən 30 ildə Azərbaycanın hərtərəfli inkişafını təmin edən YAP ölkəmizin ən çətin dövründə yaradılıb&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |title=AZƏRTAC |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225065246/https://azertag.az/xeber/arzu_abdullayev_oten_30_ilde_azerbaycanin_herterefli_inkisafini_temin_eden_yap_olkemizin_en_chetin_dovrunde_yaradilib-2383851 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qərb birmənalı olaraq anlamalıdır
* Fransa riyakarlığı və məhvə sürüklənən Ermənistan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |title=xalqqazeti.az |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919113801/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/175083-fransa-riyakarligi-ve-mehve-suruklenen-ermenistan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Cənubi Qafqaz]]da söz sahibi Azərbaycandır!
* Hər gün dünyanı heyrətləndirən, Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur edən LİDER
* [[Fransa]]nın məkrli fəaliyyəti Ermənistanın çıxılmaz vəziyyətini daha da dərinləşdirir
* &quot;Cənubi Qafqazın sülh adasına çevrilməsi Qərbin maraqlarına ziddir&quot; — AÇIQLAMA
* &quot;[[Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı (2024)|COP 29]] və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış&quot;: Azərbaycan sülh və əməkdaşlıq məkanı kimi
* Dünya dövlətləri davamlı inkişafı və təhlükəsizlik konsepsiyasını Azərbaycan modeli üzərində qurmağa çalışmalıdır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |title=yeniazerbaycan.com |access-date=2024-09-19 |archive-date=2024-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919114021/https://www.yeniazerbaycan.com/xeberlenti_e100720_az.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Klassik universitet, modern uğurlar
* Cənab Prezidentin Naxçıvan ictimai mühitinə növbəti töhfəsi
* Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |title=Ulu öndərin enerji siyasəti və milli təhlükəsizlik |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103338/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/177425-ulu-onderin-enerji-siyaseti-milli?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2AeBfFX9DD04PWdl2v2RflJqdNqou6RsWsutfTIL3pC-Ka5BCYtZt69lo_aem_AW7OJSUe-K9QCh3_GI2ogdpIsJG3MVNCrUoBcLgynqhaKzd4ehzqNA8umVPf8h6BURKv4I4UB4Z4L3uIEa3HZ8Zu |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |title=Azərbaycan mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508063735/http://www.yap.org.az/az/view/news/84328/azerbaycan-medeniyyetlerin-qovushdugu-mekandir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |title=Heydər Əliyevin Naxçıvandan başlanan xilaskarlıq missiyası |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925103659/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/178365-heyder-eliyevin-naxcivandan-baslanan-xilaskarliq |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |title=Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515170949/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/azerbaycanin-beynelxalq-miqyasda-artan-guc-ve-nufuzunun-novbeti-tezahuru-1715464048 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Dincliyi pozan kim oldu?
* TƏT-in Minski Qrupunun fəaliyyətsizliyi, birtərəfli mövqeyi
* Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |title=Yeni tarixi dövrün strateji mərhələsi |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104158/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yeni-tarixi-dovrun-strateji-merhelesi-1716506462?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1SUPohAAWo9SS6JoS5OXsTFKZFXdOwymg8VUfZTZCshPRGQPA3VirGY6Y_aem_ASTR9Jyns0Trd0xyZ-UvAyRA0a6Epr_gqj948NK42VPFKF-ZppNV_ogmXfCO3x47qfKBv9pvxlsimI2OAptdm3Po |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |title=Şanlı tarix: bir sözlə, qaytarılan 4 kənd |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925104331/https://nuhcixan.az/news/siyaset/106545-sanli-tarix-bir-sozle-qaytarilan-4-kend?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2QM7c5m_CqA4q_-CFXUafFA3Cz-yChH1J2fk6dOFZenZ5iDXoy_bWrzoM_aem_ASTTxXZdTxOiKR2l7j9xDFVonx8r_R58jdSnlHePTpeZfY-anBaDgcQNH_wiX3CcI-DvH5OcxSzt0pWggQGiOngM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Lider sözünün siqləti&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |title=Lider sözünün siqləti |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526183441/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/180777-lider-sozunun-siqleti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* COP29: Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun növbəti təzahürü
* Demokratiya və azadlığa qarşı qlobal təhdid&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |title=Demokratiyaya və azadlığa qarşı qlobal təhdid |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601020851/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/demokratiyaya-ve-azadliga-qarsi-qlobal-tehdid-1717108968 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib&lt;ref&gt;[https://nuhcixan.az/news/iqtisadiyyat/107156-baki-enerji-heftesi-bir-daha-tesdiqleyir-ki-azerbaycan-enerji-sektorunda-ehemiyyetli-emekdasliqlar-ucun-bir-platformaya-cevrilib Bakı Enerji Həftəsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan enerji sektorunda əhəmiyyətli əməkdaşlıqlar üçün bir platformaya çevrilib]&lt;/ref&gt;
* Naxçıvandan Şuşaya&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |title=Naxçıvandan Şuşaya |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105040/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/naxcivandan-susaya-1719963305?fbclid=IwY2xjawFNLTpleHRuA2FlbQIxMQABHdqPczFmV6dMKclE8yD91vVoUwxMt01-9VO4SkwCJy95KgYAWI0aInX0Fw_aem_B9H61w5HfcRyKqt59mqCrA |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Qayıdışdan başlanan qurtuluş&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |title=Qayıdışdan başlanan qurtuluş |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105154/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/qayidisdan-baslanan-qurtulus-1721516580?fbclid=IwY2xjawFNLq5leHRuA2FlbQIxMAABHWy90Aceux8yz0SyZyARqPUsJxzVepcmjydC5rE6BcN6eJJ7pXVnoDbrng_aem_ZoCkifpU70Au5al6ChtOkg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |title=&quot;Sınıq güzgü&quot; və ləyaqət |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105329/https://xalqqazeti.az/az/siyaset/187539-siniq-guzgu-ve-leyaqet?fbclid=IwY2xjawFNLw9leHRuA2FlbQIxMAABHbnhSPQlzPkqKFj_k9ktmYY4auqmT3-k7YkZKzFNSvwvn1byv9BqtXTCVg_aem_AuKloDWpcDsdOvUdJeczaw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |title=&quot;Yaşıl inkişaf&quot;ın Azərbaycan modeli |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925105443/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/yasil-inkisafin-azerbaycan-modeli-1723071607?fbclid=IwY2xjawFNL6JleHRuA2FlbQIxMAABHccL4gkVOmqg512yh7bcNce3C_1cA2bjoObT53k2E4K-xsZKvH7EivQDZg_aem_4ds1Bbju4-wvsjwE8jbD7w |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |title=Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq miqyasda artan güc və nüfuzunun göstəricisidir |access-date=2024-09-25 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225063749/https://azertag.az/xeber/azerbaycanin_cop29_a_ev_sahibliyi_etmesi_olkemizin_beynelxalq_miqyasda_artan_guc_ve_nufuzunun_gostericisidir__serh-3171614?fbclid=IwY2xjawFNMO1leHRuA2FlbQIxMAABHV7WuJtNXzseHMaBjsDO7wnZK7gHwIXAcMbAcB-G9ReZ3l4BYJeqOB7n4g_aem_gL6b62q5as8WwEkYRCmSVw |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Üzvülük ==
* 2007-ci ildən [[Yeni Azərbaycan Partiyası]]nın üzvüdür.
* 2018-ci ildən [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi]]nin üzvüdür.
* 2021-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının İdarə Heyətinin üzvüdür.
* 2019-cu ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Şurasının üzvüdür.
* 2024-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universiteti &quot;Elmi Əsərlər&quot; jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://ndu.edu.az/arzuabdullayev/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
* [https://ndu.edu.az/Sosial_meseleler_v%C9%99_ictimaiyyetle_elaqeler_uzre_prorektor/ Naxçıvan Dövlət Universiteti]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatları]]</text>
      <sha1>ghwp2ajuikde4zucir6xrf6kwrpz4t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malik ibn Nüveyrə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>890540</id>
    <revision>
      <id>9037141</id>
      <parentid>8921730</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>Mənbəsiz və VP:SK-ya zidd. Aşağıdakı mənbəli mətn var</comment>
      <origin>9037141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2565" sha1="1eulqobpglau6dkxbxes2p6iyywnvrp" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs}}

'''Malik ibn Nüveyrə əl-Yərbui əl-Təmimi''' ({{dil-ar|مالك بن نويرة}}; {{DVTY}}) — topladığı zəkatları Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən sonra sahiblərinə geri qaytardığı üçün mürtəd elan olunub öldürülən səhabə.
== Həyatı ==
Malik ibn Nüveyrə Yəməndə yaşamış və orada da qətlə yetirilmişdir. Malik ibn Nüveyrə İslam Peyğəmbərinin əli ilə müsəlmanlığı qəbul etmişdir. İslam tarixi əsərlərinin hamısında Malik ibn Nüveyrənin qatili [[Xalid ibn Vəlid]] olaraq qeyd edilmişdir. Malik ibn Nüveyrə Xəlifə Əbu Bəkir tərəfindən vəzifələndirilən və Bəni Təmim qəbiləsinin üzərinə göndərilən Xalid ibn Vəlidin əmri ilə Bütah`da qətlə yetirmişdir. Xalid ibn Vəlid tərəfindən dindən çıxması iddiası ilə öldürülmüşdür. Sonra Xalid ibn Vəlid həmin gün Malikin həyat yoldaşına təcavüz etmişdir. Təbəri&lt;ref&gt;Təbəri, &quot;Tarix&quot; kitabı, cild 2, səh. 504&lt;/ref&gt;, İbn Həcər&lt;ref&gt;İbn Həcər əl-Əsqəlani, &quot;əl-İsabə&quot;, cild 3, səh. 337&lt;/ref&gt;, Əbu Fədə&lt;ref&gt;Əbu Fəda, &quot;Tarix&quot; kitabı, səh.44&lt;/ref&gt; və digər bir çox tarixçi və [[hədis]] alimlərinə görə Malik ibn Nüveyrənin öldürülmə səbəbi Xalid ibn Vəlidin onun həyat yoldaşı Ümmü Təmim`in gözəl olduğunu görüb ələ keçirmək istəməsindən qaynaqlanmışdır. 

Əbu Qətadanın, Abdullah ibn Ömərin və digər səhabə və Bəni Təmimdən olan şəxslərin Malik ibn Nüveyrənin müsəlmanlığı məsələsində şahid durmalarına baxmayaraq Xalid ibn Vəlid tərəfindən boynu vurdurularaq öldürülmüşdür. Lakin Ömər ibn Xəttabın, Əbu Qətadanın və digər səhabələrin etiraz dalğası böyümüş və Xalid ibn Vəlidin etdiyi əməlin cəzalandırılmasını Əbu Bəkirdən tələb etmişlər. İbn Kəsirin qeyd etdiyinə əsasən, Xalid ibn Vəlidin cəzalandırılmasını qətiyyətlə tələb edən şəxs [[Ömər ibn Xəttab]] olmuşdur.&lt;ref&gt;İbn Kəsir &quot;Əl Bidayə və Nihayə&quot;, səh.462-465&lt;/ref&gt; Əbu Bəkir də bunu etməmiş sadəcə bu əməlinə görə Malikin qan pulunu beytul-maldan ödəmişdir&lt;ref&gt;İbn Əsir, ''Üsdu’l-ğabə'', cild 4, səh.296&lt;/ref&gt;. Ömər ibn Xəttab xəlifə seçildikdə Xalid ibn Vəlidi ordu komandanlığı vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

*
[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:VI əsrdə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>1eulqobpglau6dkxbxes2p6iyywnvrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037142</id>
      <parentid>9037141</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* İstinadlar */</comment>
      <origin>9037142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="0jcjwypwaamf40lpxomox9ahqn779oh" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs}}

'''Malik ibn Nüveyrə əl-Yərbui əl-Təmimi''' ({{dil-ar|مالك بن نويرة}}; {{DVTY}}) — topladığı zəkatları Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən sonra sahiblərinə geri qaytardığı üçün mürtəd elan olunub öldürülən səhabə.
== Həyatı ==
Malik ibn Nüveyrə Yəməndə yaşamış və orada da qətlə yetirilmişdir. Malik ibn Nüveyrə İslam Peyğəmbərinin əli ilə müsəlmanlığı qəbul etmişdir. İslam tarixi əsərlərinin hamısında Malik ibn Nüveyrənin qatili [[Xalid ibn Vəlid]] olaraq qeyd edilmişdir. Malik ibn Nüveyrə Xəlifə Əbu Bəkir tərəfindən vəzifələndirilən və Bəni Təmim qəbiləsinin üzərinə göndərilən Xalid ibn Vəlidin əmri ilə Bütah`da qətlə yetirmişdir. Xalid ibn Vəlid tərəfindən dindən çıxması iddiası ilə öldürülmüşdür. Sonra Xalid ibn Vəlid həmin gün Malikin həyat yoldaşına təcavüz etmişdir. Təbəri&lt;ref&gt;Təbəri, &quot;Tarix&quot; kitabı, cild 2, səh. 504&lt;/ref&gt;, İbn Həcər&lt;ref&gt;İbn Həcər əl-Əsqəlani, &quot;əl-İsabə&quot;, cild 3, səh. 337&lt;/ref&gt;, Əbu Fədə&lt;ref&gt;Əbu Fəda, &quot;Tarix&quot; kitabı, səh.44&lt;/ref&gt; və digər bir çox tarixçi və [[hədis]] alimlərinə görə Malik ibn Nüveyrənin öldürülmə səbəbi Xalid ibn Vəlidin onun həyat yoldaşı Ümmü Təmim`in gözəl olduğunu görüb ələ keçirmək istəməsindən qaynaqlanmışdır. 

Əbu Qətadanın, Abdullah ibn Ömərin və digər səhabə və Bəni Təmimdən olan şəxslərin Malik ibn Nüveyrənin müsəlmanlığı məsələsində şahid durmalarına baxmayaraq Xalid ibn Vəlid tərəfindən boynu vurdurularaq öldürülmüşdür. Lakin Ömər ibn Xəttabın, Əbu Qətadanın və digər səhabələrin etiraz dalğası böyümüş və Xalid ibn Vəlidin etdiyi əməlin cəzalandırılmasını Əbu Bəkirdən tələb etmişlər. İbn Kəsirin qeyd etdiyinə əsasən, Xalid ibn Vəlidin cəzalandırılmasını qətiyyətlə tələb edən şəxs [[Ömər ibn Xəttab]] olmuşdur.&lt;ref&gt;İbn Kəsir &quot;Əl Bidayə və Nihayə&quot;, səh.462-465&lt;/ref&gt; Əbu Bəkir də bunu etməmiş sadəcə bu əməlinə görə Malikin qan pulunu beytul-maldan ödəmişdir&lt;ref&gt;İbn Əsir, ''Üsdu’l-ğabə'', cild 4, səh.296&lt;/ref&gt;. Ömər ibn Xəttab xəlifə seçildikdə Xalid ibn Vəlidi ordu komandanlığı vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdır.

== Həmçinin bax ==

* [[Əbuzər Gəffari]]
* [[Əmmar ibn Yasir]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:VI əsrdə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>0jcjwypwaamf40lpxomox9ahqn779oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037143</id>
      <parentid>9037142</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xarici keçidlər */</comment>
      <origin>9037143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="5uolb8f74val1f3c4fzazj08d4bzg6n" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs}}

'''Malik ibn Nüveyrə əl-Yərbui əl-Təmimi''' ({{dil-ar|مالك بن نويرة}}; {{DVTY}}) — topladığı zəkatları Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən sonra sahiblərinə geri qaytardığı üçün mürtəd elan olunub öldürülən səhabə.
== Həyatı ==
Malik ibn Nüveyrə Yəməndə yaşamış və orada da qətlə yetirilmişdir. Malik ibn Nüveyrə İslam Peyğəmbərinin əli ilə müsəlmanlığı qəbul etmişdir. İslam tarixi əsərlərinin hamısında Malik ibn Nüveyrənin qatili [[Xalid ibn Vəlid]] olaraq qeyd edilmişdir. Malik ibn Nüveyrə Xəlifə Əbu Bəkir tərəfindən vəzifələndirilən və Bəni Təmim qəbiləsinin üzərinə göndərilən Xalid ibn Vəlidin əmri ilə Bütah`da qətlə yetirmişdir. Xalid ibn Vəlid tərəfindən dindən çıxması iddiası ilə öldürülmüşdür. Sonra Xalid ibn Vəlid həmin gün Malikin həyat yoldaşına təcavüz etmişdir. Təbəri&lt;ref&gt;Təbəri, &quot;Tarix&quot; kitabı, cild 2, səh. 504&lt;/ref&gt;, İbn Həcər&lt;ref&gt;İbn Həcər əl-Əsqəlani, &quot;əl-İsabə&quot;, cild 3, səh. 337&lt;/ref&gt;, Əbu Fədə&lt;ref&gt;Əbu Fəda, &quot;Tarix&quot; kitabı, səh.44&lt;/ref&gt; və digər bir çox tarixçi və [[hədis]] alimlərinə görə Malik ibn Nüveyrənin öldürülmə səbəbi Xalid ibn Vəlidin onun həyat yoldaşı Ümmü Təmim`in gözəl olduğunu görüb ələ keçirmək istəməsindən qaynaqlanmışdır. 

Əbu Qətadanın, Abdullah ibn Ömərin və digər səhabə və Bəni Təmimdən olan şəxslərin Malik ibn Nüveyrənin müsəlmanlığı məsələsində şahid durmalarına baxmayaraq Xalid ibn Vəlid tərəfindən boynu vurdurularaq öldürülmüşdür. Lakin Ömər ibn Xəttabın, Əbu Qətadanın və digər səhabələrin etiraz dalğası böyümüş və Xalid ibn Vəlidin etdiyi əməlin cəzalandırılmasını Əbu Bəkirdən tələb etmişlər. İbn Kəsirin qeyd etdiyinə əsasən, Xalid ibn Vəlidin cəzalandırılmasını qətiyyətlə tələb edən şəxs [[Ömər ibn Xəttab]] olmuşdur.&lt;ref&gt;İbn Kəsir &quot;Əl Bidayə və Nihayə&quot;, səh.462-465&lt;/ref&gt; Əbu Bəkir də bunu etməmiş sadəcə bu əməlinə görə Malikin qan pulunu beytul-maldan ödəmişdir&lt;ref&gt;İbn Əsir, ''Üsdu’l-ğabə'', cild 4, səh.296&lt;/ref&gt;. Ömər ibn Xəttab xəlifə seçildikdə Xalid ibn Vəlidi ordu komandanlığı vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdır.

== Həmçinin bax ==

* [[Əbuzər Gəffari]]
* [[Əmmar ibn Yasir]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:VI əsrdə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>5uolb8f74val1f3c4fzazj08d4bzg6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037184</id>
      <parentid>9037143</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samral</username>
        <id>29509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həyatı */</comment>
      <origin>9037184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="lk3zo7ll70gnko2mrksicgh55wkub4j" xml:space="preserve">{{Vikiləşdirmək}}{{Şəxs}}

'''Malik ibn Nüveyrə əl-Yərbui əl-Təmimi''' ({{dil-ar|مالك بن نويرة}}; {{DVTY}}) — topladığı zəkatları Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən sonra sahiblərinə geri qaytardığı üçün mürtəd elan olunub öldürülən səhabə.
== Həyatı ==
Malik ibn Nüveyrə Yəməndə yaşamış və orada da qətlə yetirilmişdir. Malik ibn Nüveyrə İslam Peyğəmbərinin əli ilə müsəlmanlığı qəbul etmişdir. İslam tarixi əsərlərinin hamısında Malik ibn Nüveyrənin qatili [[Xalid ibn Vəlid]] olaraq qeyd edilmişdir. Malik ibn Nüveyrə Xəlifə [[Əbu Bəkir]] tərəfindən vəzifələndirilən və Bəni Təmim qəbiləsinin üzərinə göndərilən Xalid ibn Vəlidin əmri ilə Bütah`da qətlə yetirmişdir. Xalid ibn Vəlid tərəfindən dindən çıxması iddiası ilə öldürülmüşdür. Sonra Xalid ibn Vəlid həmin gün Malikin həyat yoldaşına təcavüz etmişdir. Təbəri&lt;ref&gt;Təbəri, &quot;Tarix&quot; kitabı, cild 2, səh. 504&lt;/ref&gt;, İbn Həcər&lt;ref&gt;İbn Həcər əl-Əsqəlani, &quot;əl-İsabə&quot;, cild 3, səh. 337&lt;/ref&gt;, Əbu Fədə&lt;ref&gt;Əbu Fəda, &quot;Tarix&quot; kitabı, səh.44&lt;/ref&gt; və digər bir çox tarixçi və [[hədis]] alimlərinə görə Malik ibn Nüveyrənin öldürülmə səbəbi Xalid ibn Vəlidin onun həyat yoldaşı Ümmü Təmim`in gözəl olduğunu görüb ələ keçirmək istəməsindən qaynaqlanmışdır. 

Əbu Qətadanın, Abdullah ibn Ömərin və digər səhabə və Bəni Təmimdən olan şəxslərin Malik ibn Nüveyrənin müsəlmanlığı məsələsində şahid durmalarına baxmayaraq Xalid ibn Vəlid tərəfindən boynu vurdurularaq öldürülmüşdür. Lakin Ömər ibn Xəttabın, Əbu Qətadanın və digər səhabələrin etiraz dalğası böyümüş və Xalid ibn Vəlidin etdiyi əməlin cəzalandırılmasını Əbu Bəkirdən tələb etmişlər. İbn Kəsirin qeyd etdiyinə əsasən, Xalid ibn Vəlidin cəzalandırılmasını qətiyyətlə tələb edən şəxs [[Ömər ibn Xəttab]] olmuşdur.&lt;ref&gt;İbn Kəsir &quot;Əl Bidayə və Nihayə&quot;, səh.462-465&lt;/ref&gt; Əbu Bəkir də bunu etməmiş sadəcə bu əməlinə görə Malikin qan pulunu beytul-maldan ödəmişdir&lt;ref&gt;İbn Əsir, ''Üsdu’l-ğabə'', cild 4, səh.296&lt;/ref&gt;. Ömər ibn Xəttab xəlifə seçildikdə Xalid ibn Vəlidi ordu komandanlığı vəzifəsindən uzaqlaşdırmışdır.

== Həmçinin bax ==

* [[Əbuzər Gəffari]]
* [[Əmmar ibn Yasir]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Şiə-üfüqi}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:VII əsrdə vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:VI əsrdə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İslam tarixi]]</text>
      <sha1>lk3zo7ll70gnko2mrksicgh55wkub4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Apothecary Diaries</title>
    <ns>0</ns>
    <id>894147</id>
    <revision>
      <id>9037201</id>
      <parentid>9022570</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anime */</comment>
      <origin>9037201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22778" sha1="24m1ea0dh4612s3g30nu6huf2a36n7b" xml:space="preserve">{{Animanqa/Başlıq
| başlıq              = The Apothecary Diaries
| şəkil               = [[Fayl:The Apothecary Diaries I cild.jpg|220px]]
| şəkil ölçüsü        = 
| şəkil izahı         = Birinci cildin üzlüyü. Personaj: [[Maomao]].
| kanci adı           = 薬屋のひとりごと
| romaci adı          = Kusuriya no Hitoriqoto
| tərcümə adı         = 
| janr                = dram, müəmma, romantika
}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = roman
| yazıçı              = [[Natsu Hyuqa]]
| nəşriyyat           = [[Shōsetsuka ni Narō]]
| nəşr tarixi         = 27 oktyabr 2011 – hazırda
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = ranobe
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = [[Touko Şino]]
| nəşriyyat           = [[Shufunotomo]]
| imprint             = [[Hero Bunko]]
| demoqrafiya         = kişilər
| nəşr tarixi         = 29 avqust 2014 – hazırda
| cild sayı           = 16
| cild siyahısı       = The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı
| fəsil sayı          = 
}}
{{yığılmış məlumat qutusu başlanğıcı}}
{{Animanqa/Çap
| növü                = manqa
| yazıçı              = {{ubl|Natsu Hyuqa|[[İtsuki Nanao]]}}
| rəssam              = [[Nekokurage]]
| nəşriyyat           = [[Square Enix]]
| jurnal              = [[Monthly Big Gangan]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = [[seynen]]
| nəşr tarixi         = 25 may 2017 – hazırda
| cild sayı           = 17
| cild siyahısı       = cildlərinin siyahısı
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Çap
| başlıq              = Maomao's Notes from the Inner Palace
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = Minoci Kurata
| nəşriyyat           = [[Shogakukan]]
| jurnal              = [[Monthly Sunday Gene-X]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = 
| nəşr tarixi         = 19 avqust 2017 – hazırda
| cild sayı           = 22
| cild siyahısı       = The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Maomao's Notes from the Inner Palace
| fəsil sayı          = 
}}
{{Animanqa/Video
| növü                = serial
| rejissor            = {{ubl|[[Norihiro Naqanuma]] ({{Abbr|M1|I mövsüm}})|[[Akinori Fudesaka]] ({{Abbr|M2|II mövsüm}})}}
| prodüser            = 
| ssenarist           = Norihiro Naqanuma
| bəstəkar            = {{ubl|[[Satoru Kosaki]]|[[Kevin Penkin]]|[[Alisa Okehazama]]}}
| studiya             = {{ubl|[[Toho Animation]]|[[OLM, Inc.|OLM]]}}
| lisenziya           = {{ubl|[[Crunchyroll]]|[[Netflix]]{{efn|Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya (Çin istisna olmaqla)}}}}
| digər lisenziya     = 
| kanal               = NNS ([[Nippon TV]])
| tarix               = 22 oktyabr 2023 – hazırda
| seriya sayı         = 48
| seriya siyahısı     = The Apothecary Diaries seriyalarının siyahısı
}}
{{Animanqa/Çap
| başlıq              = Xiaolan's Diary
| yazıçı              = Natsu Hyuqa
| rəssam              = İtsuki Nanao
| nəşriyyat           = Square Enix
| jurnal              = [[Manga Up!]]
| imprint             = 
| demoqrafiya         = 
| nəşr tarixi         = 23 mart 2025 – hazırda
| cild sayı           = 
| cild siyahısı       = 
| fəsil sayı          = 
}}
{{yığılmış məlumat qutusu sonu}}
{{Animanqa/Son}}
'''''The Apothecary Diaries''''',{{efn|{{lit|Əczaçı gündəlikləri}}}} Yaponiyada həmçinin {{nihonqo foot|'''''Kusuriya no Hitorigoto'''''|薬屋のひとりごと|Kusuriya no Hitoriqoto|{{lit|Əczaçının monoloqu}}|lead=yes|group=lower-alpha}} – [[Natsu Hyuqa]] tərəfindən yazılan və [[Touko Şino]] tərəfindən illüstrasiya olunan ranobe seriyası. 2011-ci ildən etibarən &quot;[[Shōsetsuka ni Narō]]&quot; veb-saytında yayımlanır. 2014-cü ildən &quot;[[Shufunotomo]]&quot; nəşriyyatı tərəfindən ranobe seriyası kimi nəşr olunur. 2025-ci ilə qədər 16 cildi buraxılmışdır. Ranobe seriyasında hadisələr [[Tan sülaləsi|Tan dövrü]]nün Çininə əsaslanan uydurma ölkədə baş verir. Hekayənin baş qəhrəmanı Maomao quldurlar tərəfindən qaçırılaraq saraya satılır. O, [[əczaçılıq]] biliklərindən istifadə edərək saraydakı müəmmaları həll etməyə başlayır.

Seriya əsasında &quot;Toho&quot; və &quot;[[OLM, Inc.|OLM]]&quot; studiyaları tərəfindən çəkilən anime serialının birinci mövsümü 2023–2024-cü illərdə, ikinci mövsümü 2025-ci ildə yayımlanmışdır. Üçüncü mövsümün 2026-cı ilin oktyabrında yayımlanması planlaşdırılır. 2026-cı ilin dekabrında anime filmi buraxılacaq.

== Məzmun ==
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries personajlarının siyahısı}}
Hadisələr [[Tan sülaləsi|Tan dövrü]]nün Çininə əsaslanan uydurma ölkədə baş verir.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hyuqa|first1=Natsu|title=薬屋の時代背景について|url=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/183213/blogkey/2103547/|website=Shōsetsuka ni Narō|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|date=16 avqust 2018|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://archive.today/20240102165522/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/183213/blogkey/2103547/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Qoca bir əczaçının qızı olan Maomao bir gün quldurlar tərəfindən qaçırılır və imperatorun arxa sarayına satılır. Maomao artıq saray xidmətçisi kimi işləyir və əczaçılıq haqqında zəngin biliklərini gizlətməyə çalışaraq diqqət cəlb etməmək istəyir. Lakin saraydakı həyatının üçüncü ayında imperatorun körpələri müəmmalı şəkildə ağır xəstələnir. Maomao müəmmanı asanlıqla həll edərək körpələrdən birinin həyatını xilas edir, bunu gizlicə edərək anonim qalmaq istəyir. Lakin sarayın hərəm ağalarından biri olan Cinşi bunun fərqinə varır və Maomaonun bacarığını kəşf edir. Cinşinin tapşırığı ilə o, imperatorun sevimli cariyəsi Qyokuyonun xidmətçisi təyin olunur. Maomao [[əczaçılıq]] və [[toksikologiya]] biliklərindən istifadə edərək sarayda baş verən müəmmaları həll etməyə başlayır.

== Media ==

=== Roman və ranobe ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Ranobe{{!}}The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı § Ranobe}}
Seriya 2011-ci ilin oktyabrında [[Natsu Hyuqa]] tərəfindən &quot;[[Shōsetsuka ni Narō]]&quot; veb-roman saytında yayımlanmağa başlamışdır. &quot;[[Shufunotomo]]&quot; nəşriyyatı əsərin müəllif hüquqlarını satın almış və 26 dekabr 2012-ci ildə &quot;[[Ray Books]]&quot; imprinti altında bir cildlik roman şəklində nəşr etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと|url=http://shufunotomo.hondana.jp/book/b142607.html|website=&quot;Shufunotomo&quot; nəşriyyatının rəsmi saytı|access-date=20 yanvar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119110516/http://shufunotomo.hondana.jp/book/b142607.html|archive-date=19 noyabr 2019|language=yaponca}}&lt;/ref&gt;

&quot;Shufunotomo&quot; nəşriyyatı 2014-cü ildə əsəri Touko Şinonun rəssamlığı ilə ranobe seriyası kimi nəşr etməyə başlamışdır. Ranobe seriyasının ilk cildi 2014-cü ilin avqustunda nəşr olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Novels About Palace Intrigue Get 2023 TV Anime|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-02-15/the-apothecary-diaries-novels-about-palace-intrigue-get-2023-tv-anime/.194948|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=15 fevral 2023|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014628/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-02-15/the-apothecary-diaries-novels-about-palace-intrigue-get-2023-tv-anime/.194948|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Manqa ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı#Manqa{{!}}The Apothecary Diaries cildlərinin siyahısı § Manqa}}
Seriyanın manqa adaptasiyası [[Nekokurage]]nin rəssamlığı ilə 25 may 2017-ci ildə &quot;[[Square Enix]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Monthly Big Gangan]]&quot; jurnalında nəşr olunmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=「冴えカノ 恋メト」描き下ろしイラスト＆小説が楽しめる付録がBGに|url=https://natalie.mu/comic/news/234044|website=Comic Natalie|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|date=25 may 2017|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126024442/https://natalie.mu/comic/news/234044|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İlk tankabon cildi 25 sentyabr 2017-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと 1|url=https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757554894/|website=Square Enix|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|archive-date=2022-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615190334/https://magazine.jp.square-enix.com/top/comics/detail/9784757554894/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{nihonqo foot|&quot;The Apothecary Diaries: Maomao's Notes from the Inner Palace&quot;|薬屋のひとりごと～猫猫の後宮謎解き手帳～|Kusuriya no Hitorigoto: Mao Mao no Kōkyū Nazotoki Techō|{{lit|Əczaçılıq gündəlikləri: Maomaonun arxa saray qeydləri}}|lead=yes|group=lower-alpha}} adlı alternativ manqa adaptasiyası 19 avqust 2017-ci ildə Minoci Kuratanın rəssamlığı ilə &quot;[[Shogakukan]]&quot; nəşriyyatının &quot;[[Monthly Sunday Gene-X]]&quot; jurnalında nəşr olunmağa başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=「BLACK LAGOON」レヴィB2タペストリーの応募者全員サービスがGXで|url=https://natalie.mu/comic/news/245401|website=Comic Natalie|language=yaponca|date=19 avqust 2017|access-date=2025-01-20|archive-date=2023-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813015915/https://natalie.mu/comic/news/245401|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İlk tankobon cildi 19 fevral 2018-ci ildə buraxılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=薬屋のひとりごと～猫猫の後宮謎解き手帳～ １|url=https://shogakukan-comic.jp/book?isbn=9784091575159|website=Shogakukan Comic|access-date=20 yanvar 2025|language=yaponca|archive-date=2024-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219204622/https://shogakukan-comic.jp/book?isbn=9784091575159|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;The Apothecary Diaries: Xiaolan's Diary&quot; adlı spin-off manqası Maomaonun saraydakı dostu Şaolanın saray xatirələrindən bəhs edir. Manqa 23 mart 2025-ci ildə &quot;Square Enix&quot; nəşriyyatının &quot;[[Manga Up!]]&quot; saytında serializasiya başlamışdır. Manqanın müəllifi İtsuki Nanaodur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Franchise Gets Spinoff Manga About Xiaolan |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-23/the-apothecary-diaries-franchise-gets-spinoff-manga-about-xiaolan/.222760 |website=[[Anime News Network]] |access-date=23 mart 2025 |language=ingiliscə |date=23 mart 2025 |archive-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406000716/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-23/the-apothecary-diaries-franchise-gets-spinoff-manga-about-xiaolan/.222760 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Anime ===
{{Həmçinin bax|The Apothecary Diaries seriyalarının siyahısı}}
Anime serialı adaptasiyası 13 fevral 2023-cü ildə anons edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &quot;Toho&quot; və &quot;[[OLM, Inc.|OLM]]&quot; studiyaları tərəfindən istehsal olunan anime 21 oktyabr 2023-cü ildə yayımlanmağa başlamışdır. Birinci açılış mahnısı &quot;[[Ryokuōshoku Shakai]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;[[Hana ni Natte]]&quot;|花になって||{{lit|Çiçək ol}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, birinci bağlanış mahnısı [[Aina the End]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Aikotoba&quot;|アイコトバ||{{lit|Şifrə}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır. Birinci mövsüm iki hissə şəklində yayımlanmış və 24 seriya davam etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Anime's Main Promo Video Reveals More Cast, Theme Song Artists|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-10-01/the-apothecary-diaries-anime-main-promo-video-reveals-more-cast-theme-song-artists/.203024|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=1 oktyabr 2023|archive-date=2023-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001182445/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-10-01/the-apothecary-diaries-anime-main-promo-video-reveals-more-cast-theme-song-artists/.203024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İkinci açılış mahnısı [[Uru (müğənni)|Uru]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Ambivalent&quot;|アンビバレント|Anbibarento|{{lit|Qərarsız}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, ikinci bağlanış mahnısı [[Wacci]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Ai wa Kusuri&quot;|愛は薬|Ay va Kusuri|{{lit|Sevgi dərmandır}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Anime's New Video Previews 2nd Part, Reveals New Cast|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-12-25/the-apothecary-diaries-anime-new-video-previews-2nd-part-reveals-new-cast/.205930|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=25 dekabr 2023|archive-date=2023-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227081943/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-12-25/the-apothecary-diaries-anime-new-video-previews-2nd-part-reveals-new-cast/.205930|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Birinci mövsümün final seriyasının yayımlanmasından sonra ikinci mövsüm anons edilmişdir. İkinci mövsümün 10 yanvardan 4 iyul 2025-ci ilə qədər Nippon TV-nin &quot;Friday Anime Night&quot; veriliş bloku vasitəsilə yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Anime Gets New Sequel |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-04/the-apothecary-diaries-anime-gets-new-sequel/.226308 |website=[[Anime News Network]] |access-date=5 iyul 2025 |language=ingiliscə |date=4 iyul 2025 |archive-date=2025-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704150523/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-04/the-apothecary-diaries-anime-gets-new-sequel/.226308 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İkinci mövsümün birinci açılış mahnısı [[Lilas İkuta]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Hyakkaryōran&quot;|百花繚乱||{{lit|Möhtəşəm mükafat}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, birinci bağlanış mahnısı [[Day Hiray]] tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Shiawase no Recipe&quot;|幸せのレシピ|Şiavase no reşipi|{{lit|Xoşbəxtlik resepti}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Apothecary Diaries Season 2's 'Final' Trailer Unveils Dai Hirai's Ending Song|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-04/the-apothecary-diaries-season-2-final-trailer-unveils-dai-hirai-ending-song/.219727|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=4 yanvar 2025|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125145745/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-04/the-apothecary-diaries-season-2-final-trailer-unveils-dai-hirai-ending-song/.219727|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İkinci açılış mahnısı &quot;[[Mrs. Green Apple]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Kusuhiki&quot;|クスシキ||{{lit|Sirli}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısı, ikinci bağlanış mahnısı &quot;[[Omoinotake]]&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan {{nihonqo foot|&quot;Hitorigoto&quot;|ひとりごと||{{lit|Monoloq}}|lead=yes|group=lower-alpha}} mahnısıdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Season 2 Anime Reveals Trailer, Visual, Theme Song Artists, April 4 Premiere for 2nd Part |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-28/the-apothecary-diaries-season-2-anime-reveals-trailer-visual-theme-song-artists-april-4-premiere-/.222951 |website=[[Anime News Network]] |access-date=11 aprel 2025 |language=ingiliscə |date=28 mart 2025 |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328225812/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-03-28/the-apothecary-diaries-season-2-anime-reveals-trailer-visual-theme-song-artists-april-4-premiere-/.222951 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İkinci mövsümün final seriyasının yayımlanmasından sonra üçüncü mövsüm anons edilmişdir.&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;/&gt; Üçüncü mövsümün birinci hissəsi 2026-cı ilin oktyabrında, ikinci hissəsi 2027-ci ilin aprelində yayımlanacaq.&lt;ref name=&quot;film&quot;&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Anime Confirms Season 3, Original Film in 2026 |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-10-22/the-apothecary-diaries-anime-confirms-season-3-original-film-in-2026/.230197 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 oktyabr 2025 |language=ingiliscə |date=22 oktyabr 2025 |archive-date=2025-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022093559/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-10-22/the-apothecary-diaries-anime-confirms-season-3-original-film-in-2026/.230197 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Üçüncü mövsümün açılış mahnısı &quot;Yorushika&quot; qrupu tərəfindən ifa olunan &quot;Kumo o Nukekazashimo e Watashidake&quot; mahnısıdır.&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Season 3's Trailer Unveils October 2 Debut, More Cast, Opening Song |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-08-15/the-apothecary-diaries-season-3-trailer-unveils-october-2-debut-more-cast-opening-song/.240600 |website=[[Anime News Network]] |access-date=15 avqust 2026 |language=ingiliscə |date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

==== Anime filmi ====
2025-ci ilin oktyabrında anime filmi anons edilmişdir. &quot;The Apothecary Diaries: The Deceased Empress' Treasure&quot; adlı nime filmi 11 oktyabr 2026-cı ildə buraxılacaq və Natsu Hyuqa tərəfindən yazılan orijinal hekayəyə əsaslanacaq.&lt;ref name=&quot;film&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;üçüncü&quot;/&gt;

=== Digər ===
2025-ci ilin iyulunda &quot;The Apothecary Diaries Palace Chronicles&quot; adlı brauzer oyunu anons edilmişdir. Oyunçu Maomaonu idarə edərək saraydakı tapşırıqları həll etməlidir. Oyun smartfon, tablet və PC üçün əlçatandır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Franchise Gets Browser Game |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-29/the-apothecary-diaries-franchise-gets-browser-game/.227157 |website=[[Anime News Network]] |access-date=30 iyul 2025 |language=ingiliscə |date=29 iyul 2025 |archive-date=2025-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730123155/https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-07-29/the-apothecary-diaries-franchise-gets-browser-game/.227157 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;G123&quot; onlayn oyun platforması oyunu 2026-cı ilin iyununda buraxmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Apothecary Diaries Palace Chronicles Browser Game Launches |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-15/the-apothecary-diaries-palace-chronicles-browser-game-launches/.238530 |website=[[Anime News Network]] |access-date=15 iyun 2026 |language=ingiliscə |date=15 iyun 2026 |archive-date=2026-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616043644/https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-15/the-apothecary-diaries-palace-chronicles-browser-game-launches/.238530 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Qəbul ==
&quot;The Apothecary Diaries&quot; 2021-ci ilin ən çox satılan üçüncü ranobe seriyası olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Top-Selling Light Novels in Japan by Series: 2021|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-11-28/top-selling-light-novels-in-japan-by-series-2021/.180077|website=Anime News Network|access-date=20 yanvar 2025|language=ingiliscə|date=28 noyabr 2021|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129022805/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-11-28/top-selling-light-novels-in-japan-by-series-2021/.180077|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Manqa adaptasiyası 2025-ci ildə &quot;ən yaxşı davam edən manqa&quot; kateqoriyası üzrə Amerikan Manqa Mükafatının qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Guy She Was Interested In Wasn't a Guy At All, The Apothecary Diaries Win 2nd American Manga Awards |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-08-22/the-guy-she-was-interested-in-wasnt-a-guy-at-all-the-apothecary-diaries-win-2nd-american-manga-/.227927 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 avqust 2025 |language=ingiliscə |date=22 avqust 2025 |archive-date=2025-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250822102800/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2025-08-22/the-guy-she-was-interested-in-wasnt-a-guy-at-all-the-apothecary-diaries-win-2nd-american-manga-/.227927 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Anime adaptasiyasının ikinci mövsümü 2026-cı ildə &quot;Ən yaxşı mənzərə və vizuallar&quot;, &quot;Ən yaxşı saundtrek&quot; və &quot;İlin müəmma və ya psixologiya animesi&quot; kateqoriyalarında Anime Trend Mükafatının qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uma Musume: Cinderella Gray Wins 12th Anime Trending Awards' Top Prize |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2026-03-22/uma-musume-cinderella-gray-wins-12th-anime-trending-awards-top-prize/.235592 |website=[[Anime News Network]] |access-date=22 mart 2026 |language=ingiliscə |date=22 mart 2026 |archive-date=2026-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260322111517/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2026-03-22/uma-musume-cinderella-gray-wins-12th-anime-trending-awards-top-prize/.235592 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; İkinci mövsüm 2026-cı ildə &quot;Ən yaxşı dram animesi&quot; kateqoriyasında [[Crunchyroll Anime Mükafatı]]nın qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Crunchyroll Anime Awards 2026 winners |url=https://www.polygon.com/crunchyroll-anime-awards-2026-all-winners-list-nominees/ |website=Polygon |access-date=23 may 2026 |language=ingiliscə |date=23 may 2026 |archive-date=23 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260523130411/https://www.polygon.com/crunchyroll-anime-awards-2026-all-winners-list-nominees/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{notelist|2}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

== Xarici keçidlər ==
* {{rəsmi saytı}}
{{The Apothecary Diaries}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2017-ci ilin manqaları]]
[[Kateqoriya:2023-cü ilin anime serialları]]
[[Kateqoriya:2012-ci ilin Yaponiya romanları]]
[[Kateqoriya:Əvvəlcə onlayn yayımlanmış ranobelər]]
[[Kateqoriya:Ranobelərə əsaslanan anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Crunchyroll animeləri]]
[[Kateqoriya:Dram anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Müəmma anime və manqaları]]
[[Kateqoriya:Romantik anime və manqalar]]
[[Kateqoriya:Gangan Comics manqaları]]
[[Kateqoriya:Nippon Television verilişləri]]
[[Kateqoriya:OLM, Inc.]]
[[Kateqoriya:Seynen manqaları]]
[[Kateqoriya:Shōsetsuka ni Narō]]
[[Kateqoriya:Toho Animation]]
[[Kateqoriya:2014-cü ilin Yaponiya romanları]]
[[Kateqoriya:Next Manqa Mükafatının qalibləri]]
[[Kateqoriya:Crunchyroll Anime Mükafatı qalibləri]]</text>
      <sha1>24m1ea0dh4612s3g30nu6huf2a36n7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhsin Hendricks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>898739</id>
    <revision>
      <id>9037358</id>
      <parentid>8872212</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="hwr8xw377ktbm58yf1bwh16asm9u808" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Muhsin Hendricks''' ({{DVTY}}) — [[Cənubi Afrika Respublikası|Cənubi Afrikalı]] [[imam]], [[İslam]] [[alim]]i və [[LGBT]] [[Fəaliyyət|fəalı]] idi. Müxtəlif LGBT müsəlman müdafiə qruplarında iştirak etmiş və İslam daxilində LGBT fərdlərin daha çox qəbul görməsi üçün çalışmışdır. 1996-cı ildə [[Homoseksuallıq|homoseksuallığını]] açıqlayaraq dünyanın ilk açıq şəkildə homoseksual imamı kimi tanınmışdır. Hendricks, fevral 2025-ci ildə Cənubi Afrikanın [[Bethelsdorp]] şəhərində [[sui-qəsd]] hücumunda güllələnərək həyatını itirmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-02-16 |title=Muhsin Hendricks, world’s ‘first openly gay imam’, shot dead in South Africa |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/16/muhsin-hendricks-worlds-first-openly-gay-imam-shot-dead-in-south-africa |access-date=2025-02-17 |issn=0261-3077 |archive-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009104322/https://www.theguardian.com/world/2025/feb/16/muhsin-hendricks-worlds-first-openly-gay-imam-shot-dead-in-south-africa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Sünni imamları]]
[[Kateqoriya:Qətl qurbanları]]</text>
      <sha1>hwr8xw377ktbm58yf1bwh16asm9u808</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meri Çemberlen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>899819</id>
    <revision>
      <id>9037094</id>
      <parentid>8768640</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8293" sha1="pdrpseynu2cudugk0ckod0s2yg55ztn" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Meri Çemberlen''' (d. [[3 sentyabr]] [[1947]]) britaniyalı roman yazıçısı və tarixçi; Onun əsərləri dünyanın müxtəlif kitabxanalarında qorunub saxlanılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chamberlain, Mary |url=https://www.worldcat.org/identities/lccn-n82085679/ |accessdate=20 October 2016 |publisher=worldcat.org |archive-date=30 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630072528/http://worldcat.org/identities/lccn-n82085679/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Çemberlen 3 sentyabr 1947-ci ildə Cənubi Londonda anadan olub &lt;ref&gt;''Who's Who'' entry on Mary Chamberlain, 2006 to present. London, A &amp; C Black'&lt;/ref&gt; və Edinburq Universiteti, London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər məktəbi, həmçinin London Universitetinin Royal Hollouey kollecindən dərəcələr alıb. O, siyasi elmlər üzrə alim Ştayn Ringen ilə evlidir. Çemberlen əvvəlcə Keri Harrison ilə evli olub.&lt;ref name=&quot;secretwar&quot;&gt;Mary Chamberlain, [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/my-secret-war-against-apartheid-mary-chamberlain-risked-everything-to-help-break-the-regime-in-south-africa-10163546.html &quot;My secret war against apartheid: Mary Chamberlain risked everything to help break the regime in South Africa&quot;] {{Wayback|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/my-secret-war-against-apartheid-mary-chamberlain-risked-everything-to-help-break-the-regime-in-south-africa-10163546.html |date=20240712143236 }}, ''[[The Independent]]'', 8 April 2015.&lt;/ref&gt;

== Tarixi fəaliyyəti ==
Çemberlen Oksford Bruks Universitetinin tarix üzrə təqaüdçü professorudur.&lt;ref&gt;[http://www.history.brookes.ac.uk/People/Academic/prof.asp?ID=762]{{dead link|date=October 2020}}&lt;/ref&gt; Onun &quot;''Fenvumin: İngilis kəndində qadınların portreti&quot;'' adlı kitabı 1975-ci ildə Virago Press tərəfindən nəşr edilən ilk kitab olub və qadın tarixi araşdırmalarında şifahi tarix metodunun istifadəsinə öncülük edib. Bu kitab eyni zamanda Keril Çörçillin mükafat qazanan ''Fen'' (1983) pyesinin ilham mənbəyi olub. ''Fenvumin'' kitabından sonra qadın tarixi ilə bağlı iki digər kitabı da çap olunub: &quot;Qoca qarıların nağılları: onların tarixi, müalicə üsulları və sehrləri və &quot;Lambetdə Böyümək&quot;.

1987-1991-ci illərdə o, Barbadosda yaşayıb və Karib hövzəsi tarixi üzrə işləməyə başlayıb. Şifahi tarix metodundan istifadə edərək, miqrasiya və ailələr haqqında ilkin araşdırmalar aparıb və &quot;''Sürgün və'' ''qayıdış hekayələri&quot;'' &lt;ref&gt;Paul Thompson, [http://www.history.ac.uk/reviews/review/46 Review of ''Narratives of Exile and Return''] {{Wayback|url=http://www.history.ac.uk/reviews/review/46 |date=20170315174805 }} in Reviews in ''History''.&lt;/ref&gt; ilə &quot;D''iasporada'' ''ailə sevgisi: miqrasiya və anqlo-karib təcrübəsi&quot;&lt;ref&gt;Alan L. Karras, [https://muse.jhu.edu/article/217308 Review of ''Family Love in the Diaspora, Migration and the Anglo-Caribbean Experience''] {{Wayback|url=https://muse.jhu.edu/article/217308 |date=20250528161324 }}, in ''Journal of Social History'', Vol. 40, No. 4, summer 2007, pp. 1055–1057.&lt;/ref&gt;'' adlı iki kitab nəşr edib. Bundan əlavə, dekolonizasiya mövzusunda ''Empire and Nation-building in the Caribbean: Barbados 1937–1966'' adlı kitab yazıb.

Çemberlen şifahi tarix elminin qurucularından biri hesab edilir.&lt;ref&gt;[http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=moreTab&amp;ct=display&amp;fn=search&amp;doc=BLLSA7527501&amp;indx=2&amp;recIds=BLLSA7527501&amp;recIdxs=1&amp;elementId=1&amp;renderMode=poppedOut&amp;displayMode=full&amp;frbrVersion=2&amp;dscnt=0&amp;tab=local_tab&amp;dstmp=1464862920186&amp;vl%28freeText0%29=Mary%20Chamberlain&amp;vid=BLVU1&amp;mode=Basic Mary Chamberlain interviewed]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }} by Robert Wilkinson, Oral History of Oral History in the UK, British Library.&lt;/ref&gt; 1977-1987-ci illərdə &quot;''Oral History Journal&quot;'' jurnalının icmal redaktoru olub və London History Workshop Mərkəzinin həmtəsisçilərindən biridir.&lt;ref&gt;[http://hwj.oxfordjournals.org/content/13/1/182.extract &quot;History Workshop Centre for London History: An Announcement&quot;]{{dead link|date=May 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, ''History Workshop Journal'', 13 (1): 182-183, 1 March 1982. See also [http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F214649 &quot;London History Workshop Centre, London&quot;] {{Wayback|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F214649 |date=20241201004611 }}, National Archives&lt;/ref&gt; O, qadın tarixi, şifahi tarix və Karib tarixi mövzularında çoxsaylı məqalələrin müəllifidir, bir neçə kitab redaktə edib və &quot;''Memory and Narrative&quot;'' seriyasının təsisçi redaktoru olub. O, redaksiya, məsləhət və hökumət komitələrində çalışıb, həmçinin Qərbi Hindistan Universitetində (1995, 2004) və Nyu-York Universitetində (2004) qonaq professor kimi dərs deyib. Çemberlen bir sıra tədqiqat mükafatlarının laureatıdır və Britaniya Kitabxanasının Milli həyat hekayələri kolleksiyası və Rafael Samuel Tarix mərkəzinin məsləhətçisidir.&lt;ref&gt;[http://www.raphael-samuel.org.uk/about/centre-team-and-advisory-group/ &quot;Centre Team and Advisory Group&quot;]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot }}, The Raphael Samuel History Centre.&lt;/ref&gt; 2012-ci ildə Milli Həyat Hekayələri layihəsi çərçivəsində Britaniya Kitabxanasının Şifahi tarixin şifahi tarixi kolleksiyası üçün Mary Çemberlen ilə bir müsahibə (C1149/27) aparılıb.&lt;ref name=&quot;oralhistory&quot;&gt;[http://sounds.bl.uk/Oral-history/Science/021M-C1149X0027XX-0001V0 National Life Stories, 'Chamberlain, Mary (1 of 21) National Life Stories Collection: Oral History of Oral History', The British Library Board, 2012]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot }}.  Retrieved 9 October 2017&lt;/ref&gt;

== Aktivistliyi ==
Çemberlen [[1960]]-cı və [[1970]]-ci illərdə Afrika Milli Konqresi (AMK) tərəfindən cəlb edilmiş və London Könüllüləri adlanan qrupun üzvlərindən biri idi. Bu qrupun gənc üzvləri, 1963-64-cü illərdə Rivoniya məhkəmələrindən sonra AMK-nin zəiflədilməsindən sonra, AMK və Cənubi Afrika Kommunist Partiyasının (CAKP) ədəbiyyatını gizli şəkildə Cənubi Afrikaya gətirmək üçün çalışırdılar.&lt;ref name=&quot;secretwar&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Ken Keable (ed.), ''London Recruits: The Secret War Against Apartheid'', Pontypool: The Merlin Press, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also [http://www.londonrecruits.org.uk/ London Recruits.] {{Wayback|url=http://www.londonrecruits.org.uk/ |date=20250216094040 }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
Çemberlen 2021-ci ildə Şərqi İngiltərə Universiteti tərəfindən fəxri doktor dərəcəsi ilə təltif edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-08-20 |title=Covid vaccine co-creator Sarah Gilbert among 2022 UEA honorary graduates |url=https://www.edp24.co.uk/news/20644845.covid-vaccine-co-creator-sarah-gilbert-among-2022-uea-honorary-graduates/ |access-date=2024-08-16 |website=Eastern Daily Press |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chamberlain, Prof Mary - Honorary Doctorate in Letters (2022) |url=https://www.uea.ac.uk/about/alumni-and-supporters/honorary-awards/honorary-graduates/prof-mary-chamberlain-honorary-doctorate-in-letters |access-date=2024-08-16 |website=University of East Anglia |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Biblioqrafiyası ==

* ''The Lie'' (2023)
* ''The Forgotten'' (2021)
* ''The Hidden'' (2019)
* ''The Dressmaker of Dachau'' (2015)
* ''The Mighty Jester'' (2014)
* ''Empire and Nation-building in the Caribbean: Barbados 1937 – 1966'' (2010)
* ''Memories of Mass Repression'' (editor, with Nanci Adler, Selma Leydesdorff, Leyla Neyzi, 2009)
* ''Family Love in the Diaspora: Migration and the Anglo Caribbean Experience'' (2006)
* ''Caribbean Families in Britain and the Transatlantic World'' (editor, with Harry Goulbourne, 2001)
* ''Caribbean Migration: Globalised Identities'' (editor, 1998)
* ''Narrative and Genre'' (editor with Paul Thompson, 1998, 2004)
* ''Narratives of Exile and Return'' (1997, 2004)
* ''Growing Up In Lambeth'' (1989)
* ''Writing Lives'' (editor, 1988)
* ''Old Wives’ Tales: Their Histories, Charms, Spells'' (1981, 2006)
* ''Fenwomen: A Portrait of Women in an English Village'' (1975, 1983, 2011)

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>pdrpseynu2cudugk0ckod0s2yg55ztn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qoşun növünün baş marşalı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>902670</id>
    <revision>
      <id>9037360</id>
      <parentid>8924021</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>11744</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="4qscpjmk2wwvbgia1hu0bleffuyf9d0" xml:space="preserve">{{Rütbə
 | şəkil1 = Small_Marshal's_Star.svg
 | şəkil2 = Ussr-army-1955-74_Chief_marshal.svg
}}
'''Qoşun növünün baş marşalı ''' ({{Dil-en|Chief Marshal of the Branch}}, {{Dil-ru|главный маршал рода войск}}) — [[Sovet İttifaqı]]nda və [[Rusiya Federasiyası]]nda silahlı qüvvələrin müəyyən sahələrində istifadə olunan yüksək hərbi rütbə. Bu rütbə əsasən hərbi hava qüvvələri, raket qüvvələri və artilleriya kimi xüsusi sahələrdə verilirdi. Rütbə general-polkovnikdən yüksək, lakin marşal rütbəsindən bir qədər aşağı hesab edilirdi.

== Tarix ==
Bu rütbə ilk dəfə 1943-cü ildə Sovet İttifaqında yaradılmışdır. SSRİ-nin İkinci Dünya müharibəsində hərbi qüvvələrini gücləndirmək məqsədilə müxtəlif hərbi sahələr üzrə yüksək rəhbərlik rütbələri təsis etməsi ilə əlaqəli idi. &quot;'''Chief Marshal of the Branch'''&quot; rütbəsi strateji əhəmiyyət kəsb edən sahələrin komandirlərinə verilirdi və onların yüksəksəviyyəli peşəkarlığını və məsuliyyətini vurğulamaq üçün istifadə olunurdu.

== Baş marşalların siyahısı ==
* '''Hərbi Hava Qüvvələri (VVS)''' – Sovet və Rusiya hava qüvvələrinin yüksəkrütbəli rəhbərləri üçün istifadə olunurdu.
* '''Raket Qüvvələri və Artilleriya''' – Sovet strateji raket qoşunları və artilleriya sahələrində fəaliyyət göstərən generallar bu rütbəni alırdılar.
* '''Zirehli Qoşunlar''' – Tank və mexanikləşdirilmiş birliklərin yüksək komandanlıq heyətində istifadə edilirdi.
* '''Mühəndis Qoşunları''' – Müdafiə strukturlarının və strateji mühəndislik layihələrinin rəhbərləri üçün tətbiq edilirdi.

== Həmçinin baxın ==
* [[Sovet İttifaqı marşalı|Sovet İttifaqının marşalı]]
* [[Ordu generalı (SSRİ)]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}{{Mükafat-qaralama}}
[[Kateqoriya:SSRİ hərbi rütbələri]]
[[Kateqoriya:Komandanlıq və nəzarət]]</text>
      <sha1>4qscpjmk2wwvbgia1hu0bleffuyf9d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mattia Əhməd Minqussinin qətli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>907711</id>
    <revision>
      <id>9037039</id>
      <parentid>8766252</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12288" sha1="ckagyfgqx0nlf26te8du8wopo60gedh" xml:space="preserve">{{Hadisə}}

'''Mattia Əhməd Minqussi''' — [[Türkiyə]]nin [[İstanbul|İstanbul şəhəri]]nin [[Kiçik Asiya|Anadolu]] hissəsində yerləşən [[Kadıköy]] məhəlləsində qətlə yetirilən 14 yaşlı oğlan. 24 yanvar 2025-ci ildə baş verən hadisə beynəlxalq mətbuatda işıqlandırılmış və ölkədə gənclərin zorakılığı ilə bağlı geniş ictimai müzakirələrə səbəb olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Celebrity chef's 14-year-old son fighting for life after horror stabbing at market |url=https://www.msn.com/en-gb/news/world/celebrity-chefs-14-year-old-son-fighting-for-life-after-horror-stabbing-at-market/ar-AA1y01R5 |access-date=2025-02-25 |website=[[MSN]] |archive-date=2025-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250227013841/https://www.msn.com/en-gb/news/world/celebrity-chefs-14-year-old-son-fighting-for-life-after-horror-stabbing-at-market/ar-AA1y01R5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hanlon |first=Tim |date=2025-01-28 |title=Suspect who 'stabbed' celebrity chef's son 'doesn't remember' attack on teen |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/suspect-who-stabbed-celebrity-chefs-34570436 |access-date=2025-02-25 |website=The Mirror |language=en |archive-date=2025-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129120423/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/suspect-who-stabbed-celebrity-chefs-34570436 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Zəmin ==
Mattia Əhməd Minqussi 23 aprel 2010-cu ildə [[İstanbul]]da anadan olmuşdur. Onun atası [[Fransa]]nın İstanbuldakı konsulluğunda işləyən və əslən Mizano-Adriatikodan olan [[İtaliya]] aşpazı Andreya Minqussi, anası isə [[violonçel]] ifaçısı Yasəmin Axıncılar Minqussi idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-08 |title=Chef Andrea Minguzzi&amp;#39;s son suffers brain death: 14-year-old stabbed in Istanbul |url=https://www.unionesarda.it/en/world/chef-andrea-minguzzi39-s-son-suffers-brain-death-14-year-old-stabbed-in-istanbul-t4nuzk3n |access-date=2025-02-25 |website=L'Unione Sarda English |language=en |archive-date=2025-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209112157/https://www.unionesarda.it/en/world/chef-andrea-minguzzi39-s-son-suffers-brain-death-14-year-old-stabbed-in-istanbul-t4nuzk3n |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-19 |title=Kadıköy'de Mattia Ahmet Minguzzi canice katledilmişti! Acılı anne isyan etti: Bunlara 'çocuk' diyemezsiniz |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kadikoyde-mattia-ahmet-minguzzi-canice-katledilmisti-acili-anne-isyan-etti-bunlara-cocuk-diyemezsiniz-42700155 |access-date=2025-02-25 |website=www.hurriyet.com.tr |language=tr |archive-date=2025-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219114626/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kadikoyde-mattia-ahmet-minguzzi-canice-katledilmisti-acili-anne-isyan-etti-bunlara-cocuk-diyemezsiniz-42700155 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-10 |title=Son of celebrity chef dies aged 14 two weeks after being stabbed at market |url=https://www.nationalworld.com/europe/mattia-ahmet-minguzzi-son-celebrity-chef-andrea-minguzzi-dies-stabbed-istanbul-market-4982804 |access-date=2025-02-25 |website=NationalWorld |language=en |archive-date=2025-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219151128/https://www.nationalworld.com/europe/mattia-ahmet-minguzzi-son-celebrity-chef-andrea-minguzzi-dies-stabbed-istanbul-market-4982804 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Hadisə ==
24 yanvar 2025-ci ildə Mattia [[Kadıköy]]dəki səs-küylü bazarda hücuma məruz qalmışdır. O, nhndan sonra reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilmişdir. KİV-in məlumatına görə, hadisə iki mərhələdə baş tutmuşdur:

* Bıçaqlama: Minqussi 15 yaşlı Berkay Budak tərəfindən 5 bıçaq zərbəsi almışdır;
* Əlavə hücum: Bıçaq yaralarından yerə yıxıldıqdan sonra Mattia 16 yaşlı Umutcan Baba tərəfindən təpiklə döyülmüşdür.

Mattianın hücumdan bir gün sonra beyin ölümü yaşadığı elan olunmuşdur. O, 9 fevralda vəfat etmişdir. Hücum videoya çəkilmişdir. Bu, media orqanlarında və sosial şəbəkələrdə yayılmış, nəticədə hadisə ilə bağlı ictimai reaksiya güclənmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Babası o görüntüleri izleyemiyor! &quot;Mattia Ahmet gibi çocuklar ölmesin!&quot; |url=https://www.ntv.com.tr/turkiye/babasi-o-goruntuleri-izleyemiyor-mattia-ahmet-gibi-cocuklar-olmesin,Izx7Jw2L6UCja5Rx88qKHg |access-date=2025-02-25 |website=www.ntv.com.tr |language=tr |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224073242/https://www.ntv.com.tr/turkiye/babasi-o-goruntuleri-izleyemiyor-mattia-ahmet-gibi-cocuklar-olmesin,Izx7Jw2L6UCja5Rx88qKHg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Nəticəsi ==
Hadisədən sonra şübhəlilər 15 yaşlı Berkay Budak və 16 yaşlı Umutcan Baba saxlanılaraq həbsxanaya göndərilmişdir. Media orqanına danışan Mattianın valideynləri günahkarların maksimum cəzalandırılmasını tələb etmişdilər. Zərərçəkənin anası Yasəmin Minqussi &quot;Qatil qatildir&quot; deyərək ağır cəza gözlədiyini vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Çocukları öldürülen Minguzzi Ailesi'nden açıklama |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/230220253 |access-date=2025-02-26 |website=www.rudaw.net |archive-date=2025-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250227014536/https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/230220253 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Hadisədən sonra Türkiyə mətbuatında potensial cəzanın necə ola biləcəyi ilə bağlı çoxlu müzakirələr aparılmışdır. Şübhəlilərin 18 yaşdan kiçik olması onların potensial cəzalarının ağırlığına təsir edir. Vəkil Sərxan Günel bir xəbər agentliyinə açıqlamışdır ki, 18 yaşından kiçik olan hər kəs Türkiyə qanunvericiliyinə görə, uşaq sayılır və o, təqsirləndirilən şəxslərin cəzalarının qanun çərçivəsində istisnasız olaraq azalmasını tələb edir. Onun sözlərinə görə, hakimlər bu məsələ ixtiyarsız qalmışdır. Əlavə olaraq, o, bildirmişdir ki, yetkinlik yaşına çatmayan hər hansı bir şəxsin yaşı 15–18 arasındadırsa, ona verilən ömürlük həbs cəzası 12 ildən 15 ilə qədər olan müddətə azaldılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mattia Ahmet Minguzzi'nin katili ne ceza alacak? |url=https://www.ntv.com.tr/turkiye/mattia-ahmet-minguzzinin-katili-ne-ceza-alacak,5juyQpMvf02yts_BUsbepg |access-date=2025-02-26 |website=www.ntv.com.tr |language=tr |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225151438/https://www.ntv.com.tr/turkiye/mattia-ahmet-minguzzinin-katili-ne-ceza-alacak,5juyQpMvf02yts_BUsbepg |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin fevral ayının sonlarında [[Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası|DEM Partiyasının]] İstanbul millət vəkili [[Çiçək Otlu]] [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi|Türkiyə Böyük Millət Məclisinə]] parlament sorğusu təqdim etmişdir. Otlu həm cinayətə sürüklənən uşaqların, həm də qurbanların üzləşdiyi problemlərin hərtərəfli araşdırılmasına çağırmış, nəticədə effektiv həll yollarının zəruriliyinə vurğu etmişdir. Otlu sorğusunda təqdim etdiyi əsaslandırmada Türkiyədə azyaşlılar tərəfindən törədilən cinayətlərin çoxluğuna diqqət çəkmiş və Minqussinin qətlini bu istiqamətdə açıq şəkildə qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DEM Parti İstanbul Milletvekili Çiçek Otlu'dan, Çocuk Suçluluğuna Karşı Meclis Araştırması Talebi |url=https://www.habereguven.com/dem-parti-istanbul-milletvekili-cicek-otludan-cocuk-sucluluguna-karsi-meclis-arastirmasi-talebi |access-date=2025-03-03 |website=Habere Güven |language=tr |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224112509/https://www.habereguven.com/dem-parti-istanbul-milletvekili-cicek-otludan-cocuk-sucluluguna-karsi-meclis-arastirmasi-talebi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-24 |title=Suça sürüklenen çocuklara ilişkin meclis araştırması |url=https://cicekotlu.com.tr/suca-suruklenen-cocuklara-iliskin-meclis-arastirmasi/ |access-date=2025-03-03 |website=Çiçek Otlu |language=tr |url-status= }}&lt;/ref&gt; Elə həmin ay Türkiyə Böyük Millət Məclisində çıxış edən [[Səadət Partiyası|Səadət Partiyasının]] sədr müavini [[Mustafa Kaya|Mustafa Qaya]] Minqussi üçün ədalət çağırışı etmişdir. Qaya başsağlığı vermək üçün Minqussinin ailəsini ziyarət etmişdir. O, ailənin bu cür cinayətləri törədənlərin qanun çərçivəsində yetkinlik yaşına çatmayan kimi davranılmaması və şübhəlilərin mümkün olan ən ağır cəzanı alması üçün qanuna dəyişiklik edilməsi tələbini çatdırdığını bildirmişdir. Bu hadisənin ictimaiyyətin yaddaşında saxlanmasının vacibliyini vurğulayan Qaya gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması üçün güclü çəkindirici tədbirlərin görülməsinin vacibliyini də vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saadet Partili Mustafa Kaya: '14 yaşındaki Ahmet'in katilleri en ağır cezayı almalı' |url=https://cumha.com.tr/saadet-partili-mustafa-kaya-14-yasindaki-ahmetin-katilleri-en-agir-cezayi-almali |website=Cumha |access-date=2025-04-12 |archive-date=2025-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410111750/https://cumha.com.tr/saadet-partili-mustafa-kaya-14-yasindaki-ahmetin-katilleri-en-agir-cezayi-almali |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2025-ci ilin mart ayında konsertlərindən birində &quot;[[Duman (musiqi qrupu)|Duman]]&quot; adlı Türkiyə musiqi qrupunun baş vokalisti [[Kaan Tangöze]] Mattianın əvvəlki konsertlərindən birinə qatıldığını bildirərək vəfatından kədərləndiyini qeyd etmişdir. Tangözenin elanı qrupun sosial media hesablarında &quot;Sənə bir şey demək istəyirəm&quot; ifadəsi ilə birlikdə &quot;Mattia Əhməd Minqussi ədalət&quot; [[heşteq]]i ilə yayımlanmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Duvar |first=Gazete |date=2025-02-03 |title=Duman'ın solistinden, konserde Mattia Minguzzi anonsu: 'Böyle adalet olmaz' |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/dumanin-solistinden-konserde-mattia-minguzi-anonsu-boyle-adalet-olmaz-haber-1761134 |access-date=2025-03-03 |website=[[Gazete Duvar]] |language=tr |archive-date=2025-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302191101/https://www.gazeteduvar.com.tr/dumanin-solistinden-konserde-mattia-minguzi-anonsu-boyle-adalet-olmaz-haber-1761134 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duman'ın solisti Tangöze'den 14 yaşında katledilen Mattia için 'adalet' çağrısı |url=https://t24.com.tr/video/duman-in-solisti-tangoze-den-14-yasinda-katledilen-mattia-icin-adalet-cagrisi,63394 |access-date=2025-03-03 |website=T24 |language=Turkish |archive-date=2025-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302231202/https://t24.com.tr/video/duman-in-solisti-tangoze-den-14-yasinda-katledilen-mattia-icin-adalet-cagrisi,63394 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Türkiyə Prezidenti]] [[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]] 3 apreldə İstanbulda qətlə yetirilən Mattia Əhməd Minqussinin ailəsi ilə görüşmüşdür. Görüşdə Ədliyyə Naziri də iştirak etmiş və hadisədən sonra hüquqi proses ətraflı müzakirə olunmuşdur. Prezident Ərdoğan Minqussi üçün rəhmət diləmiş və ailəsinə səbir arzulamışdır. Ərdoğan ədalət prosesinin yaxından izlənəcəyini bildirmiş, oxşar hadisələrin qarşısını almaq üçün səylərin qətiyyətlə davam etdiriləcəyini vurğulamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dha.com.tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-minguzzi-ailesi-ile-gorustu-2612538|title=Cumhurbaşkanı Erdoğan, Minguzzi ailesi ile görüştü|access-date=12 aprel 2025|date=3 April 2025|language=tr|work=DHA {{!}} Demirören Haber Ajansı|archive-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250404224727/https://www.dha.com.tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-minguzzi-ailesi-ile-gorustu-2612538|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Yuvenal cinayətkarlıq]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2025-ci ildə Türkiyədə cinayətkarlıq]]
[[Kateqoriya:Kadıköy]]
[[Kateqoriya:Uşaq ölümləri]]</text>
      <sha1>ckagyfgqx0nlf26te8du8wopo60gedh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa Aslanxanlı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923396</id>
    <revision>
      <id>9037388</id>
      <parentid>9016265</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11482" sha1="dzgmbruas3i3hu6a35b0hpgznpidvcy" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Musa Aslanxanlı
 |orijinal adı      = Musa Mansır oğlu Aslanxanlı
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 01.04.1950 
 |vəfat tarixi      = 
 |vəfat yeri        = 
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      = 
 |milliyyəti        = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
 |təhsili           = [[Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsi]] (1968-1973)
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = [[şair]], [[yazıçı]], [[publisist]]
 |fəaliyyət illəri  = 
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |üzvlüyü           = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Musa Aslanxanlı''' (tam adı: ''Aslanxanlı Musa Mansır oğlu''; {{DVTY}}) — [[şair]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cabrail-ih.gov.az/az/news/cebrayil-rayonunda-qarabaga-yagan-yagis-kitabinin-teqdimati-kecirildi.html#:~:text=C%C9%99bray%C4%B1l%20rayonunda%20%E2%80%9CQaraba%C4%9Fa%20ya%C4%9Fan%20ya%C4%9F%C4%B1%C5%9F%E2%80%9D%20kitab%C4%B1n%C4%B1n%20t%C9%99qdimat%C4%B1%20ke%C3%A7irildi |title=Cəbrayıl rayonunda &quot;Qarabağa yağan yağış&quot; kitabının təqdimatı keçirildi |access-date=2025-06-29 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617114206/http://cabrail-ih.gov.az/az/news/cebrayil-rayonunda-qarabaga-yagan-yagis-kitabinin-teqdimati-kecirildi.html#:~:text=C%C9%99bray%C4%B1l%20rayonunda%20%E2%80%9CQaraba%C4%9Fa%20ya%C4%9Fan%20ya%C4%9F%C4%B1%C5%9F%E2%80%9D%20kitab%C4%B1n%C4%B1n%20t%C9%99qdimat%C4%B1%20ke%C3%A7irildi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://edebiyyatqazeti.az/news/proza/13198-musa-aslanxanli |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517034018/https://edebiyyatqazeti.az/news/proza/13198-musa-aslanxanli |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[yazıçı]], [[publisist]], [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]nin üzvü (2007-ci ildən),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.anl.az/down/meqale/525/2022/may/797062(meqale).pdf |title=525-ci qəzet.- 2022-ci il.- 19 may.- S. 15. |access-date=2025-06-29 |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619144246/http://www.anl.az/down/meqale/525/2022/may/797062(meqale).pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rəsul Rza mükafatı laureatı (2025).&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/191ddf-0c-f-664-4c-15-9178-03782f-6840c-6  Musa Aslanxanlı, Rəsul Rza mükafatı]&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Musa Aslanxanlı 1950-ci il aprelin 1-də [[Cəbrayıl rayonu]]nun [[Böyük Mərcanlı]] kəndində anadan olub. Orta təhsilini doğulduğu Böyük Mərcanlı kəndində alıb. 1968-ci ildə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin filologiya fakültəsininə qəbul olub. [[Filoloq]], Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasını qazanıb.

== Fəaliyyəti ==
İlk şeiri mərkəzi mətbuatda &quot;[[Azərbaycan gəncləri (qəzet)|Azərbaycan gəncləri]]&quot; qəzetində 1968-ci ildə dərc olunub. Daha sonra &quot;[[Ədəbiyyat qəzeti|Ədəbiyyat]]&quot; qəzetində, &quot;[[Bakı (qəzet)|Bakı]]&quot;, &quot;[[Ulduz (jurnal)|Ulduz]]&quot;, &quot;[[Azərbaycan (jurnal, 1923)|Azərbaycan]]&quot; jurnallarında şeirləri dərc olunub. Yaradıcılığının ilk nümunələrindən olan &quot;Pıçıltı-pıçıltı açır çiçəklər&quot; şeiri ədəbi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanıb.&lt;ref&gt;[https://elm.info.az/edebiyyat/poeziya/6601-musa-aslanxanli-qlmndn-kenlr.html MUSA ASLANXANLI QƏLƏMİNDƏN KEÇƏNLƏR]&lt;/ref&gt; Şair İsa İsmayılzadə radioda aparıcısı olduğu ədəbi gəncliyə həsr olunan verilişdə adı çəkilən şeir də daxil olmaqla onun bir neçə şeirini oxuculara təqdim edib, ona uğurlar arzulayıb.
Tələbəlik illərindən Xalq şairləri [[Rəsul Rza]]nın, [[Bəxtiyar Vahabzadə]]nin, [[Məmməd Araz]]ın, [[Söhrab Tahir]]in, [[Xəlil Rza Ulutürk]]ün ədəbi məktəblərindən təsirlənib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://525.az/news/284344-birlik-tonqali-qalayan-sair--musa-aslanxanli-yazir |title=Birlik tonqalı qalayan şair — Musa Aslanxanlı yazır3 |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108204726/https://525.az/news/284344-birlik-tonqali-qalayan-sair--musa-aslanxanli-yazir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
Bir müddət 1973–1975-ci illər [[Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı]]nda çalışıb. Sonra Cəbrayıl rayonu Böyük Mərcanlı kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni üzrə dərs deyib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cabrail-ih.gov.az/az/news/47.html |title=&quot;Cəbrayılım – yurdum mənim&quot; mövzusunda tədbir keçirilmişdir |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421043304/http://cabrail-ih.gov.az/az/news/47.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Məcburi köçkünlük illərində qələbəyə inamını itirməyən şair 2006-cı ildə nəşr olunan &quot;Ad günləri qarşıdadır&quot; kitabındakı əksər şeirlərində bu inama söykənir.&lt;ref&gt;[https://anl.az/down/meqale/adalet/adalet_sentyabr2009/90409.htm İnama söykənib yazar]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://525.az/news/53164-musa-aslanxanlinin-seirleri Musa Aslanxanlının şeirləri]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zim.az/edebiyyat/poeziya/6601-musa-aslanxanli-qlmndn-kenlr.html |title=MUSA ASLANXANLI QƏLƏMİNDƏN KEÇƏNLƏR |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212045835/https://zim.az/edebiyyat/poeziya/6601-musa-aslanxanli-qlmndn-kenlr.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kitaba daxil olan eyniadlı poema Milli Qəhrəman [[Vəzir Orucov]]a, qələbə sevinci qarışan ad günlərimizin daha dəyərli olacağını düşünən qəhrəmana həsr edilib.
&quot;Qalx, tarixçim, qalx ayağa&quot; poeması tarixi saxtakarlığa şairin etirazı kimi diqqəti cəlb edir. &quot;Üz tutmalı ömürlər&quot; kitabı Heydər Əliyevin ziyalılarla görüşündən, məcburi köçkünlərin toy məclisində iştirakından, &quot;Azərbaycan Bayrağı&quot; ordeninə layiq görülmüş Şəhid Fariz Cavadovun döyüş yolundan bəhs edir. &quot;Şuşaya gedən yol&quot;, &quot;Qarabağa yağan yağış&quot; kitablarındakı bir çox şeirləri, poemaları şəhidlərimizə, qazilərimizə və qələbəmizə həsr edilib. Şeirlərində &quot;Bu günlərçün yaşamağa dəyərmiş&quot; sevincini oxucularla bölüşüb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.anl.az/down/meqale/525/2022/may/797062(meqale).pdf |title=525-ci qəzet.- 2022-ci il.- 19 may.- S. 15. |access-date=2025-06-29 |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619144246/http://www.anl.az/down/meqale/525/2022/may/797062(meqale).pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Həm lirik şeirlər, həm də içtimai məzmunlu şeirlər, poemalar müəllifidir. Kitabları ilə bərabər, bir çox bədii toplularda, Məsələn: Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin hazırladığı Poeziya günü, Çağdaş Azərbaycan şairlərinin şeirləri-1, 2 cildlərində Bakı 2008. şeirləri çap edilib.&lt;ref&gt;[https://ataturk.az/2023/10/11/cagdas-butov-az%c9%99rbaycan-antologiyasinin-t%c9%99qdimati-kecirilib/ &quot;Çağdaş Bütöv Azərbaycan&quot; antologiyasının təqdimatı keçirilib]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Musa Aslanxanlının Azərbaycan tarixi üzrə araşdırmaları da var. &quot;Şuşaya gedən yol&quot; kitabının publisistika bölməsində (səh. 398) türk dünyasının böyük şəxsiyyətlərindən olan Xoca Mərcan haqda olan örnəkləri,  Xoca Mərcan adı ilə bağlı Mərcanlı elinin 1918-ci ildə yeni yaranan ADR-ə hər cəhətdən yardım etməyə hazır olmasına aid tarixi qaynaqları üzə çıxarır. Şuşada Xoca Mərcanlı məhəlləsinin yaranmasından, o məhəllədə tarzən Sadıqcanın musiqi möcüzələrindən, onun Şuşa musiqi aləminə təsirindən söz açır. &quot;Ululardan, Babadağdan soraq aldım&quot; əsərində Azərbaycanda-Qafqaz Albaniyasında baş verən hadisələr canlandırılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://butov.az/turan/38622-ululardan-babadadan-soraq-aldim.html |title=ULULARDAN, BABADAĞDAN SORAQ ALDIM |access-date=2025-06-29 |archive-date=2024-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917030050/https://butov.az/turan/38622-ululardan-babadadan-soraq-aldim.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/2025/aprel/944595(meqale).pdf Musa Aslanxanlı-75]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hemlemedia.az/29717-ululardanbabadadan-soraq-aldim-i-hiss.html?fbclid=IwY2xjawKqMv1leHRuA2FlbQIxMQBicmlkETE0YUNTalBvc09SODNHMHRDAR56sUGkr2K0KOYX0EywNRCCO_HEAPa_bYxjDiTD4hCRmiCvG4ZC7Cf2vOU38w_aem_dQqhGb5svz2HciAewUxSDw ULULARDAN, BABADAĞDAN SORAQ ALDIM — I Hissə]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
Aran, Ərbay, Azıq, Azaq, Araz, Azman, Varaz, Varazman, bu və digər ad və obrazlarla Azərbaycan tarıxininə nəzər salır. Qədim Azərbaycan türk elinə bağlı olan milli yaddaşımıza dönüş edir.
Onun yaradıcılığı ilə bağlı filologiya üzrə elmlər doktoru [[Kamil Vəli Nərimanoğlu]]nun, filologiya üzrə elmlər doktoru [[Vaqif Yusifli]]nin,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://anl.az/down/meqale/adalet/2010/dekabr/150453.htm |title=BU, MUSA ASLANXANLIDIR, ƏDƏBİ HƏYAT |access-date=2025-06-29 |archive-date=2017-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129095638/http://anl.az/down/meqale/adalet/2010/dekabr/150453.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şakir Albalıyevin, Fariz Çobanoğlunun, Qabaqçıl Təhsil İşçisi, AJİ üzvü [[Hidayət Səfərli]]nin, Allahverdi Mehdiyevin, Mina xanım Rəşidin araşdırma-məqalələri var.&lt;ref&gt;[https://vetensesi.az/page/30/news/4071 Musa Aslanxanlının mücadiləsi və Zəfər sevinci]&lt;/ref&gt; Yaradıcılığı ilə bağlı bir çox təltiflərə, diplomlara layiq görülüb.&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/6876563d-44f-8-41c-6-9c-0c-c-2e-59f-287cea Musa Aslanxanlı, Fəxri Fərman]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/cef037fa-7bdb-4bd9-afbe-89ddc1578ae6  Musa Aslanxanlı, 60 illik yubiley]&lt;/ref&gt;

== Təltifləri ==
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü (2017)
* Xəlil Rza Ulutürk mükafatı (2022)&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/39f-4d-796-22e-7-4032-b-09f-073868e-893dc Musa Aslanxanlı, Xəlil Rza Ulutürk diplomu]&lt;/ref&gt;
* Məmməd Araz mükafatı (2024)&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/cf88be41-9aa0-4959-9d8d-8f4a5f483e7f Musa Aslanxanlı, Məmməd Araz mükafatı]&lt;/ref&gt;
* Rəsul Rza mükafatı (2025)&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/191ddf-0c-f-664-4c-15-9178-03782f-6840c-6 Musa Aslanxanlı, Rəsul Rza mükafatı]&lt;/ref&gt;

== Kitabları ==
* Ad günləri qarşıdadır. Bakı 2006.
* Üz tutmalı ömürlər. Bakı 2013.
* [https://kitabxana.net/book.php?id=4930 Şuşaya gedən yol]. Bakı 2021.&lt;ref&gt;[https://mek.az/e-kitabxana/page.php?id=8456 Şuşaya gedən yol. (ikinci nəşr)]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* Qarabağa yağan yağış. Bakı 2021.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri]]
[[Kateqoriya:&quot;Rəsul Rza&quot; mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:&quot;Məmməd Araz&quot; mükafatı laureatları]]</text>
      <sha1>dzgmbruas3i3hu6a35b0hpgznpidvcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xiaomi Smart Band 9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924103</id>
    <revision>
      <id>9037363</id>
      <parentid>8308547</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Mi_band_9_photo.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No permission since 8 August 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9037363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="qgzd34l7761k321vj1suzerp7x5dyds" xml:space="preserve">'''Xiaomi Smart Band 9''' — Xiaomi tərəfindən hazırlanmış daşına bilən fəaliyyət izləyicisi cihazıdı.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-10-13|title=Xiaomi Smart Band 9 review|url=https://www.gsmarena.com/xiaomi_smart_band_9_review-news-64873.php|language=en-US|access-date=2025-07-04|archive-date=2025-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704173059/https://www.gsmarena.com/xiaomi_smart_band_9_review-news-64873.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
Cihaz üç fərqli növdə istehsal olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-20|title=Xiaomi Smart Band 9 Pro: Now Available Across Europe with Big Upgrades|url=https://www.gizmochina.com/2024/11/20/xiaomi-smart-band-9-pro-launched-in-europe/|language=en-US|access-date=2025-07-04|archive-date=2025-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704173120/https://www.gizmochina.com/2024/11/20/xiaomi-smart-band-9-pro-launched-in-europe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
standart Xiaomi Smart Band 9, Xiaomi Smart Band 9 Pro və Xiaomi Smart Band 9 Active olaraq buraxılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-11-06|title=Xiaomi Smart Band 9 Active Set for November 18 Launch in Europe with an Affordable Price Tag|url=https://www.gizmochina.com/2024/11/06/xiaomi-smart-band-9-active-specs-launch-date-price-confirmed/|language=en-US|access-date=2025-07-04|archive-date=2025-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704173136/https://www.gizmochina.com/2024/11/06/xiaomi-smart-band-9-active-specs-launch-date-price-confirmed/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Xüsusiyyətləri ==
* '''Rəngi:''' Qara, Gümüşü, Mistik Qızılgül, Mavi, Titan Boz, Qrafit,
* '''Ekranı:''' 1,62&quot; AMOLED sensor displey, 60 Hz 1200 nit-ə qədər, gücləndirilmiş şüşə örtük.
* '''Təsvir ölçüsü:''' 192 x 490 piksel
* '''Əməliyyat sistemi:''' Hyper OS
* '''Ölçüsü:''' 46,53 x 21,63×10,95 mm
* '''Çəkisi:''' 15,8 q (kəmərsiz)
* '''Kəmər ölçüsü:''' 135–210 mm
* '''Suya davamlılıq:''' 5 atmosfer (510 kPa)
* '''Bağlantısı:''' Bluetooth 5.4
* '''Batareya tutumu:''' 233 mAh

== Həmçinin bax ==
* [[Xiaomi Smart Band 7]]
* [[Xiaomi Mi Smart Band 6]]
* [[Xiaomi Mi Smart Band 5]]
* [[Xiaomi Mi Band 2]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2024-cü ildə tanıdılan məhsullar]]
[[Kateqoriya:Xiaomi]]</text>
      <sha1>qgzd34l7761k321vj1suzerp7x5dyds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moris Merlo Ponti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>925012</id>
    <revision>
      <id>9037338</id>
      <parentid>8819561</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T05:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16632" sha1="klfq93xmeh347cz8ld31w5h8utjjkyj" xml:space="preserve">{{Filosof}}

'''Moris Merlo Ponti''' ({{dil-fr|Maurice Jean Jacques Merleau-Ponty}};&lt;ref name=&quot;SEP&quot;&gt;{{Citation |last=Toadvine |first=Ted |title=Maurice Merleau-Ponty |date=2019 |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/merleau-ponty/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Spring 2019 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=2022-07-16}}.&lt;/ref&gt; {{DVTY}}) —  XX əsrin məşhur [[Fransızlar|fransız]] filosofu, [[fenomenologiya]], [[ekzistensializm]] və qavrayış fəlsəfəsi sahəsində aparıcı simalardan biri. O, [[Edmund Husserl]]in və [[Martin Haydegger]]in fenomenoloji yanaşmalarını inkişaf etdirərək insan bədəninin və şüurunun qarşılıqlı əlaqəsini fəlsəfi tədqiqatın mərkəzinə çevirmişdir.&lt;ref name=&quot;www.cambridge.org&quot;&gt;{{cite book |chapter=Maurice Merleau-Ponty: life and works |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/merleauponty/maurice-merleauponty-life-and-works/BCB3514249E1DF6D1C6E2B2D81E8192D |website=www.cambridge.org |date=2008 |doi=10.1017/UPO9781844654024.001 |access-date=2 April 2025 |last1=Reynolds |first1=Jack |title=Merleau-Ponty |pages=3–7 |isbn=978-1-84465-402-4 |archive-date=13 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413025245/https://www.cambridge.org/core/books/abs/merleauponty/maurice-merleauponty-life-and-works/BCB3514249E1DF6D1C6E2B2D81E8192D |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxfordbibliographies.com&quot;&gt;{{cite web |title=Maurice Merleau-Ponty |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195396577/obo-9780195396577-0373.xml |website=oxfordbibliographies.com |access-date=2 April 2025 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126082808/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195396577/obo-9780195396577-0373.xml |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Merlo Ponti əsasən qavrayış, bədən və dünya arasındakı münasibətləri araşdıraraq &quot;bədənli şüur&quot; ({{dil-fr|corps propre}}) anlayışını formalaşdırmışdır.&lt;ref name=&quot;iep.utm.edu/&quot;&gt;{{cite web |title=Maurice Merleau-Ponty (1908—1961) |url=https://iep.utm.edu/merleau/ |website=iep.utm.edu/ |access-date=2 April 2025}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Moris Merlo Ponti 1908-ci ildə [[Fransa]]nın [[Roşfor]] şəhərində anadan olmuşdur.&lt;ref name=&quot;plato.stanford.edu&quot;&gt;{{cite web |title=Maurice Merleau-Ponty |url=https://plato.stanford.edu/entries/merleau-ponty/ |website=plato.stanford.edu |access-date=2 April 2025}}&lt;/ref&gt; O, Parisdə yerləşən Yüksək nomal məktəbində təhsil almış və burada [[Jan Pol Sartr]] ilə dostlaşmışdır.&lt;ref name=&quot;Matthews&quot;&gt;{{Cite book |title=The Philosophy of Merleau-Ponty |last=Matthews |first=Eric |publisher=Accumen |year=2002 |location=Chesham |pages=3}}&lt;/ref&gt; 1945-ci ildə [[Sorbonna Universiteti]]ndə fəlsəfə professoru olmuş və 1952-ci ildən ömrünün sonuna qədər [[Kollec de Frans]]da professor vəzifəsində çalışmışdır. O, həm də &quot;Les Temps Modernes&quot; adlı jurnalın həmtəsisçisi və redaktoru olmuşdur.&lt;ref&gt;Emmanuel Alloa, [https://www.academia.edu/9041201/Un_roman_de_jeunesse_de_Merleau-Ponty_Nord_r%C3%A9cit_de_lArctique_1928_ &quot;''Merleau-Ponty, tout un roman''&quot;] {{Wayback|url=https://www.academia.edu/9041201/Un_roman_de_jeunesse_de_Merleau-Ponty_Nord_r%C3%A9cit_de_lArctique_1928_ |date=20200305150752 }}, ''Le Monde'', 23.10.2014.&lt;/ref&gt;

Merlo Ponti öz fəlsəfəsində qavrayışın ilkin və əsas idrak forması olduğunu vurğulayır.&lt;ref name=&quot;openpresstiu.pubpub.org&quot;&gt;{{cite journal |title=Maurice Merleau-Ponty. 'Phenomenology of Perception' |url=https://openpresstiu.pubpub.org/pub/suppl-merleau-ponty/release/2 |website=openpresstiu.pubpub.org |date=2021 |doi=10.26116/second-thoughts-openpresstiu-jote |access-date=2 April 2025 |last1=Sie |first1=Maureen |last2=Engelen |first2=Bart |url-status= }}&lt;/ref&gt; Onun fikrincə, insan dünyanı düşüncə ilə deyil, ilk növbədə bədən vasitəsilə qavrayır. Bu baxımdan, bədən sadəcə bir obyekt deyil, həm də dünyada yönəlmiş fəaliyyətin mərkəzidir.&lt;ref name=&quot;Whiteside-2014&quot;&gt;{{cite book |last=Whiteside |first=Kerry H. |date=14 July 2014 |title=Merleau-Ponty and the Foundation of Existential Politics |publisher=Princeton University Press |pages=34 |isbn=978-1-4008-5973-3 |oclc=1091433580 |url=https://books.google.com/books?id=yQYABAAAQBAJ&amp;pg=PA34 |quote=During the liberation of Paris he joined an armed street patrol.}}&lt;/ref&gt; Merlo Ponti &quot;intentionallıq&quot; anlayışını Husserldən götürərək onu bədənli təcrübə ilə birləşdirmişdir. O, subyekt və obyekt arasında sərt ayırımı rədd edərək onların qarşılıqlı təsir içində başa düşülməsini təklif edir.&lt;ref&gt;Maurice Merleau-Ponty, Child Psychology and Pedagogy: The Sorbonne Lectures 1949-1952. Translated by Talia Welsh. Evanston: Northwestern University Press, 2010.&lt;/ref&gt;

Merlo Ponti fenomenologiya, psixologiya, estetika, təhsil və memarlıq kimi bir çox sahələrdə dərin təsir buraxmışdır. Onun fikirləri müasir kognitiv elmlər və bədən fəlsəfəsində də aktual olaraq qalır. O, həm klassik, həm də çağdaş filosoflar arasında körpü rolunu oynamışdır.&lt;ref&gt;For discussions in this area of research in architectural phenomenology, refer to the following recent studies: Nader El-Bizri, 'On Dwelling: Heideggerian Allusions to Architectural Phenomenology', ''Studia UBB. Philosophia'', Vol. 60, No. 1 (2015): 5-3; Nader El-Bizri, 'Phenomenology of Place and Space in our Epoch: Thinking along Heideggerian Pathways', in ''The Phenomenology of Real and Virtual Places'', ed. E. Champion (London : Routledge, 2018), pp. 123-143.&lt;/ref&gt;

Moris Merlo Ponti 1961-ci ilin mayında 53 yaşında qəfil infarktdan vəfat etmişdir. O, ömrünün son dövrlərində dil və varlıq arasındakı əlaqələri araşdırırdı və yarımçıq qalmış əsərlərində dilin fenomenologiyası ilə məşğul olurdu.&lt;ref&gt;See the research of Nader El-Bizri in this regard in his philosophical investigation of the notion of χώρα (Khôra) as it figured in the ''Timaeus'' dialogue of Plato.  See for example: Nader El-Bizri, &quot;'''Qui-êtes vous Khôra?''': Receiving Plato's ''Timaeus'',&quot; ''Existentia Meletai-Sophias'', Vol. XI, Issue 3-4 (2001), pp.&amp;nbsp;473–490; Nader El-Bizri, &quot;''ON KAI KHORA'': Situating Heidegger between the ''Sophist'' and the ''Timaeus'',&quot; ''Studia Phaenomenologica'', Vol. IV, Issue 1-2 (2004), pp.&amp;nbsp;73–98 [http://www.zetabooks.com/studia-phaenomenologica-volume-4-issue-1-2-2004-issues-on-brentano-husserl-and-heidegger.html] {{Wayback|url=http://www.zetabooks.com/studia-phaenomenologica-volume-4-issue-1-2-2004-issues-on-brentano-husserl-and-heidegger.html |date=20181228223117 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228223117/http://www.zetabooks.com/studia-phaenomenologica-volume-4-issue-1-2-2004-issues-on-brentano-husserl-and-heidegger.html|date=2018-12-28}}; Nader El-Bizri, &quot;''Ontopoiēsis'' and the Interpretation of Plato's ''Khôra'',&quot; ''Analecta Husserliana: The Yearbook of Phenomenological Research'', Vol. LXXXIII (2004), pp.&amp;nbsp;25–45.  Refer also to the more specific analysis of related Heideggerian leitmotifs in: Nader El-Bizri, &quot;Being at Home Among Things: Heidegger's Reflections on Dwelling&quot;, ''Environment, Space, Place'' Vol. 3 (2011), pp.&amp;nbsp;47–71; Nader El-Bizri, &quot;On Dwelling: Heideggerian Allusions to Architectural Phenomenology&quot;, ''Studia UBB. Philosophia'', Vol. 60, No. 1 (2015): 5-30; Nader El-Bizri, &quot;Phenomenology of Place and Space in our Epoch: Thinking along Heideggerian Pathways&quot;, in ''The Phenomenology of Real and Virtual Places'', ed. E. Champion (London : Routledge, 2018), pp.&amp;nbsp;123–143.&lt;/ref&gt;

== Biblioqrafiyası ==
Aşağıdakı cədvəldə Merlo Pontinin fransız və ingilis dillərinə tərcümə edilmiş, seçilmiş əsərləri verilmişdir.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! İl
! Fransızca
! İngiliscə
|-
| 1942
| ''La Structure du comportement'' (Paris: Presses Universitaires de France, 1942) 
| ''The Structure of Behavior'' – trans. by Alden Fisher (Boston: Beacon Press, 1963; London: Methuen, 1965) 
|-
| 1945
| ''Phénoménologie de la perception'' (Paris: Gallimard, 1945) 
| ''Phenomenology of Perception'' – trans. by Colin Smith (New York: Humanities Press, and London: Routledge &amp; Kegan Paul, 1962); trans. revised by Forrest Williams (1981; reprinted, 2002); new trans. by Donald A. Landes (New York: Routledge, 2012)
|-
| 1947
| ''Humanisme et terreur, essai sur le problème communiste'' (Paris: Gallimard, 1947) 
| ''Humanism and Terror: An Essay on the Communist Problem'' – trans. by John O'Neill (Boston: Beacon Press, 1969)
|-
| 1948
| ''Sens et non-sens'' (Paris: Nagel, 1948, 1966) 
| ''Sense and Non-Sense'' – trans. by Hubert Dreyfus and Patricia Allen Dreyfus (Evanston: Northwestern University Press, 1964) 
|-
| 1949–50
| ''{{lang-fr|Conscience et l'acquisition du langage}}'' (Paris: ''Bulletin de psychologie'', 236, vol. XVIII, 3–6, Nov. 1964)
| ''Consciousness and the Acquisition of Language'' – trans. by Hugh J. Silverman (Evanston: Northwestern University Press, 1973)
|-
| 1949–52
| ''Merleau-Ponty à la Sorbonne: résumé de cours, 1949-1952'' (Grenoble: Cynara, 1988)
| ''Child Psychology and Pedagogy: The Sorbonne Lectures 1949-1952'' – trans. by Talia Welsh (Evanston: Northwestern University Press, 2010)
|-
| 1951
| ''Les Relations avec autrui chez l'enfant'' (Paris: Centre de Documentation Universitaire, 1951, 1975)
| ''The Child's Relations with Others'' – trans. by William Cobb in ''The Primacy of Perception'' ed. by James M. Edie (Evanston: Northwestern University Press, 1964), 96-155
|-
| 1953
| ''Éloge de la Philosophie, Lecon inaugurale faite au Collége de France, Le jeudi 15 janvier 1953'' (Paris: Gallimard, 1953)
| ''In Praise of Philosophy'' – trans. by John Wild and James M. Edie (Evanston: Northwestern University Press, 1963)
|-
| 1955
| ''Les aventures de la dialectique'' (Paris: Gallimard, 1955) 
| ''Adventures of the Dialectic'' – trans. by Joseph Bien (Evanston: Northwestern University Press, 1973; London: Heinemann, 1974)
|-
| 1958
| ''Les Sciences de l'homme et la phénoménologie'' (Paris: Centre de Documentation Universitaire, 1958, 1975) 
| ''Phenomenology and the Sciences of Man'' – trans. by John Wild in ''The Primacy of Perception'' ed. by James Edie (Evanston: Northwestern University Press, 1964), 43–95 
|-
| 1960
| ''Éloge de la Philosophie et autres essais'' (Paris: Gallimard, 1960)
| ''In Praise of Philosophy and Other Essays'' – trans. by John Wild, James M. Edie and John O'Neill (Northwestern University Press, 1988)
|-
| 1960
| ''Signes'' (Paris: Gallimard, 1960) 
| ''Signs'' – trans. by Richard McCleary (Evanston: Northwestern University Press, 1964)
|-
| 1961
| ''L'Œil et l'esprit'' (Paris: Gallimard, 1961) 
| ''Eye and Mind'' – trans. by Carleton Dallery in ''The Primacy of Perception'' ed. by James Edie (Evanston: Northwestern University Press, 1964), 159–190; revised translation by Michael Smith in ''The Merleau-Ponty Aesthetics Reader'' (1993), 121-149
|-
| 1964
| ''Le Visible et l'invisible, suivi de notes de travail'' – edited by Claude Lefort (Paris: Gallimard, 1964) 
| ''The Visible and the Invisible, Followed by Working Notes'' – trans. by Alphonso Lingis (Evanston: Northwestern University Press, 1968)
|-
| 1968
| ''Résumés de cours, Collège de France 1952-1960'' (Paris: Gallimard, 1968) 
| ''Themes from the Lectures at the Collège de France, 1952-1960'' – trans. by John O'Neill (Evanston: Northwestern University Press, 1970)
|-
| 1969
| ''La Prose du monde'' (Paris: Gallimard, 1969) 
| ''The Prose of the World'' – trans. by John O'Neill (Evanston: Northwestern University Press, 1973; London: Heinemann, 1974)
|-
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Abram, D. (1988). &quot;Merleau-Ponty and the Voice of the Earth&quot; ''Environmental Ethics'' 10, no. 2 (Summer 1988): 101–20.
* Abram, D. (1996). ''The Spell of the Sensuous: Perception and Language in a More-than-Human World'', New York: Pantheon Books.
* Alloa, E. (2017) ''Resistance of the Sensible World. An Introduction to Merleau-Ponty'', New York: Fordham University Press.
* Alloa, E., F. Chouraqui &amp; R. Kaushik, (2019) (eds.) ''Merleau-Ponty and Contemporary Philosophy'', Albany: SUNY Press.
* Barbaras, R. (2004) ''The Being of the Phenomenon. Merleau-Ponty's Ontology'' Bloomington: Indiana University Press.
* Carbone, M. (2004) ''The Thinking of the Sensible. Merleau-Ponty's A-Philosophy'', Evanston: Northwestern University Press.
* Clark, A. (1997)  ''Being There: Putting Brain, Body, and World Together Again''.  Cambridge, MA: MIT Press.
* Dillon, M. C. (1997) ''Merleau-Ponty's Ontology''. Evanston: Northwestern University Press.
* Gallagher, S. (2003) ''How the Body Shapes the Mind''. Oxford: Oxford University Press.
* Guilherme, Alexandre and Morgan, W. John, 'Maurice Merleau-Ponty (1908-1961)-dialogue as being present to the other'. Chapter 6 in ''Philosophy, Dialogue, and Education: Nine modern European philosophers'', Routledge, London and New York, pp.&amp;nbsp;89–108, {{ISBN|978-1-138-83149-0}}.
* Johnson, G., Smith, M. B. (eds.) (1993) ''The Merleau-Ponty Aesthetics Reader: Philosophy and Painting'', Chicago: Northwestern UP 1993.
* Landes, D. (2013) ''Merleau-Ponty and the Paradoxes of Expression'', New York-London: Bloomsbury.
* Lawlor, L., Evans, F. (eds.) (2000) ''Chiasms: Merleau-Ponty's Notion of Flesh'', Albany: SUNY Press.
* Petitot, J., Varela, F., Pachoud, B. and Roy, J-M. (eds.) (1999) ''Naturalizing Phenomenology: Issues in Contemporary Phenomenology and Cognitive Science''. Stanford: Stanford University Press.
* Toadvine, T. (2009) ''Merleau-Ponty's Philosophy of Nature''. Evanston: Northwestern University Press.
* Tilliette, X. (1970) ''Maurice Merleau-Ponty ou la mesure de l'homme'', Seghers, 1970.
* Varela, F. J., Thompson, E. and Rosch, E. (1991) ''The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience''.  Cambridge: MIT Press.

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/celebrations2005/images/109.jpg Maurice Merleau-Ponty at 18] from the French Government website
* [http://think.hyperjeff.net/Merleau-Ponty/english.html English Translations of Merleau-Ponty's Work]
* Internet Encyclopedia of Philosophy: [http://www.iep.utm.edu/m/merleau.htm Maurice Merleau-Ponty] by Jack Reynolds
* [[Stenford fəlsəfə ensiklopediyası|Stanford Encyclopedia of Philosophy]]: [http://plato.stanford.edu/entries/merleau-ponty/ Maurice Merleau-Ponty] by Ted Toadvine
* [http://web.uri.edu/impc/ The Merleau-Ponty Circle] — Association of scholars interested in the works of Merleau-Ponty
* [http://www.mythosandlogos.com/MerleauPonty.html Maurice Merleau-Ponty page] at ''Mythos &amp; Logos''
* [http://filosofia.dipafilo.unimi.it/~chiasmi/ Chiasmi International] — Studies Concerning the Thought of Maurice Merleau-Ponty in English, French and Italian
* O'Loughlin, Marjorie, 1995, &quot;[https://web.archive.org/web/20050802084715/http://www.ed.uiuc.edu/EPS/PES-Yearbook/95_docs/o'loughlin.html Intelligent Bodies and Ecological Subjectivities: Merleau-Ponty's Corrective to Postmodernism's &quot;Subjects&quot; of Education.]&quot;
* Popen, Shari, 1995, &quot;[https://web.archive.org/web/20060901151543/http://www.ed.uiuc.edu/EPS/PES-Yearbook/95_docs/popen.html Merleau-Ponty Confronts Postmodernism: A Reply to O'Loughlin.]&quot;
* [https://web.archive.org/web/20070315053427/http://journal.ilovephilosophy.com/Article/Merleau-Ponty--Reckoning-with-the-Possibility-of-an--Other--/283 Merleau-Ponty: Reckoning with the Possibility of an 'Other.']
* [http://web.ics.purdue.edu/~smith132/French_Philosophy/French_Philosophy.html The Journal of French Philosophy] — the online home of the Bulletin de la Société Américaine de Philosophie de Langue Française
* [http://philpapers.org/browse/maurice-merleau-ponty/ Online Merleau-Ponty Bibliography] at PhilPapers.org

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Fransa filosofları]]
[[Kateqoriya:Lyon Universitetinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Fenomenologiya]]
[[Kateqoriya:Paris Ali Normal Məktəbinin məzunları]]
[[Kateqoriya:Fransa kommunistləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr filosofları]]
[[Kateqoriya:Fransa sosialistləri]]
[[Kateqoriya:Paris Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:De Frans Kollecinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:XX əsr təhsil nəzəriyyəçiləri]]
[[Kateqoriya:Psixoloji filosoflar]]</text>
      <sha1>klfq93xmeh347cz8ld31w5h8utjjkyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mestniçestvo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>926446</id>
    <revision>
      <id>9037105</id>
      <parentid>8857744</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10982" sha1="sv8gxh66m69of1k5sd6go76nagyw1n0" xml:space="preserve">[[Fayl:300-летие_-_1.jpg|right|thumb|300x300px|Mestniçestvo. Süfrə arxasında çardan uzaqda yer almaq istəməyən inadkar boyar skamyadan yerə yıxılır. &quot; Romanovlar Evinin Hökmdarlığının 300 illiyi &quot; filmindən.]]
'''Mestniçestvo''' — Rus dövlətində mövcud vəzifələrin ailənin zadəganlığından asılı olaraq bölgüsü sistemi. [[Azərbaycan dili]]nə yerlilik və ya yerlibazlıq olaraq tərcümə edilir.

== Tarix ==
[[XV əsr]]in sonlarından dövlət aparatının formalaşması əsasən [[Böyük Litva knyazlığı]] qanunvericiliyindən qəbul edilmiş mestniçestvo prinsipinə əsasən həyata keçirilirdi. Mestniçestvo sistemi zadəganlıq meyarlarına əsaslanırdı (ərizəçinin əcdadları nə qədər yüksək mənşəyə sahib olarsa, dövlət iyerarxiyasında bir o qədər yüksək vəzifə tuta bilərdi). Şəxsin nəcibliyi (müəyyən ailəyə mənsub olması) ilə yanaşı, ərizəçinin ailə daxilindəki mövqeyi də nəzərə alınırdı. Ailənin ağsaqqallarının üstünlüyü var idi. Mestniçestvo mübahisələri tez-tez aristokratlar arasında yaranırdı. Bu mübahisələr, bir qayda olaraq, [[çar]]ın özü tərəfindən məmurların iştirakı ilə həll edilirdi.

1559-cu ildən 1584-cü il İvan Qroznının ölümünə qədər 25 il ərzində yerliçiliklə bağlı mübahisələrin və ya ərizələrin olduğu 50-dən çox hal qeydə alınmamışdır.

1682-ci ildə [[III Fyodor Alekseyeviç]] hökumətinin silahlı qüvvələrini gücləndirmək üçün Zemski Soborda toplaşan xidmətçilərin qərarı ilə mestniçestvo sistemi ləğv edildi.

== Üstünlüklər və mənfi cəhətlər ==
[[Fayl:Feodor_burn_books_of_nobility.jpg|thumb|300x300px|1682-ci ildə [[III Fyodor Alekseyeviç|Fyodor Alekseeviçin]] dövründə rütbə kitablarının yandırılması]]
Tarixçilərin mestniçestvo ilə bağlı qiymətləndirmələri əsasən mənfidir, çünki dövlətə xidmət edəcək şəxslərin şəxsi qabiliyyət və bacarıqlarına görə deyil, zadəganlığa əsaslanaraq seçilməsi idarəçilik sistemində yaramazlıqlara gətirib çıxarırdı.

Eyni zamanda, tarixçi Dmitri Volodixin hesab edir ki, bütün bu çatışmazlıqlara baxmayaraq, mestniçestvo aristokratları az-çox barışdırıb, kimin hansı rəsmi vəzifəyə iddia edə biləcəyini müəyyənləşdirirdi. Rusiya dövlətinin zadəganları [[Böyük Moskva knyazlığı|köhnə Moskva]] aristokratiyasından, [[Rus torpaqlarının birləşdirilməsi|ilhaq edilmiş rus torpaqlarından]] olan knyaz ailələrindən, qaçaq Litva-Rus knyazlarından və xidmətçi [[Tatarlar|tatar]] knyazlarından ibarət idi. Tədqiqatçının fikrincə, nizam-intizam sistemi olmasaydı, zadəganlar davamlı olaraq hakimiyyət başında yer almaq üçün dava-dalaş və çevrilişlər təşkil edərdilər. Beləliklə, mestniçestvo Rus dövlətini çətin daxili müharibələrdən qoruyurdu.

== Mestniçestvonun müasir dövrdə yeni təzahürləri ==
Rusiya dövlətində hələ 17-ci əsrdə mestniçestvo deyilən sistem rəsmi şəkildə dağılsa da, sonrakı dövrlərdə qeyri-rəsmi şəkildə müasir dövrümüzə qədər mövcud olmuşdur. Rusiyanın hazırkı prezidenti [[Vladimir Putin]] hakimiyyətinin ilk dövrlərində ətrafına mənşəyinə, maraqlarına uyğun və ya əlaqələri ilə yaxın olan insanları toplamağa başladı. Bura onun [[Sankt-Peterburq]]dan olan ətrafı, uşaqlıq dostları, xüsusi xidmət orqanlarından keçmiş həmkarları, eləcə də şəxsən yüksək dövlət vəzifələrinə irəli çəkdiyi şəxslər aid edilir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-02-02 |title=&quot;Дед&quot; и дети. Сергей Медведев – о новом поколении |language=ru |work=Радио Свобода |url=https://www.svoboda.org/a/31080873.html |access-date=2025-07-28 |archive-date=2022-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220825131903/https://www.svoboda.org/a/31080873.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu da artıq mestniçestvo deyilən zədaganlar arasında bölünən bir rəsmi sistemə bənzəyən, lakin artıq hakimiyyətin özünə yaxın bildiyi şəxslərə yüksək dövlət vəzifələrini verdiyi qeyri rəsmi yerliçilik sisteminin bərqərar olması demək idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aslund |first=Anders |date=2021-03-17 |title=Putin's Potemkin empire |url=https://www.japantimes.co.jp/opinion/2021/03/17/commentary/world-commentary/vladimir-putin-russia/ |access-date=2025-07-28 |website=The Japan Times |language=en |archive-date=2022-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828135906/https://www.japantimes.co.jp/opinion/2021/03/17/commentary/world-commentary/vladimir-putin-russia/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Yerliçilik termini tez-tez neqativ kontekstdə işlədilir ki, bu da hakimiyyətin qapalı xarakterini, rəqabətsizliyi və kadrların davamlı olaraq öz vəzifələrində olduğunu göstərir və durğunluğa, korrupsiyaya səbəb olur.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harding |first=Luke |date=2016-04-03 |title=Revealed: the $2bn offshore trail that leads to Vladimir Putin |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2016/apr/03/panama-papers-money-hidden-offshore |access-date=2025-07-28 |issn=0261-3077 |archive-date=2021-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219214807/https://www.theguardian.com/news/2016/apr/03/panama-papers-money-hidden-offshore |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu kontekstdə &quot;özümüzünkülər&quot; çox vaxt Putinlə müəyyən baxışları, dəyərləri və ya təcrübələrini bölüşən insanları nəzərdə tutur. Putin daha çox təcrübə və ya peşəkar keyfiyyətlərə malik olanlardansa, ona özünü sübut etmiş insanlarla əhatə etməyə üstünlük verir.

Yerliçilik bəzi hallarda qohumçuluq və ya qohumbazlıq formasında da özünü göstərir. Daha çox [[Mentalizm|mental]] dəyərlərlə bağlı olan bu neqativ hal bəzi cəmiyyətlərdə ifrat həddə çatıb və mürtəce siyasi sistem idarəçilərinin əsas məqsədinə çevrilib.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Azərbaycanda da qohumbazlıq və yerlibazlıq kimi yad elementlər müşahidə olunmaqdadır. Bu elementlər dövlət və yaxud özəl qurumlarda təmsil olunan idarəedənlərin qohumlarından ibarət bazanı formalaşdırır. Bu da yüksək vəzifədə təmsil olunan şəxsin korrupsiya labiritindən xəbər verir.

&quot;Vəzifəli şəxslərin fəaliyyətində maraqlar toqquşmasının qarşısının alınması haqqında&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=antikorrupsiya |url=https://antikorrupsiya.gov.az/storage/postFile/Conflict%20of%20Interst%20Law%20S_17-05-2023_18-34-46.pdf |access-date=2025.07.28 |website=antikorrupsiya.gov.az |archive-date=2025-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413181832/https://antikorrupsiya.gov.az/storage/postFile/Conflict%20of%20Interst%20Law%20S_17-05-2023_18-34-46.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Azərbaycan respublikasının qanununda belə hallar qadağan edilir. Belə ki, eyni dövlət müəssisəsi, idarə və orqanlarda yaxın və qohumluq münasibətlərində olan vətəndaşların birgə işləməsi qanunla qadağandır. Lakin sözügedən qanunun bu müddəası işlək deyil. Eyni müddəa &quot;Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında&quot; qanunda da öz əksini tapıb. Qanunda qeyd olunur ki, qohumluq münasibətlərində olan vətəndaşların eyni dövlət orqanlarında tabelilik formasında çalışması qəti qadağandır, yəni birinin digərinə nəzarəti yolverilməzdir. Hazırda Azərbaycanda aparılan struktur islahatları bu müddəanı işlək vəziyyətə gətirməyə çalışır. Belə ki, yaxın qohumların eyni dövlət orqanında işləməsi korrupsiyaya yol açır.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-03-07 |title=İnkişafa əngəl törədən amillər- qohumbazlıq və yerlibazlıq |url=https://olaylar.az/news/sosial/588714 |access-date=2025-07-28 |website=Olaylar.az |language=az |archive-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406155918/https://olaylar.az/news/sosial/588714 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Analoji hal digər [[Müstəqil Dövlətlər Birliyi|MDB]] ölkələrində də müşahidə olunmaqdadır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nur-az.com - News |url=https://sual.nur-az.com/news/view/56675 |access-date=2025-07-28 |website=sual.nur-az.com |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== Ədəbiyyat ==
* {{Kitab3|автор=Исаев И. А.|заглавие=История государства и права России|место=М.|год=2006}}
* {{Kitab3|автор=Под ред. Титова Ю. П.|заглавие=История государства и права России|место=М.|год=2006}}
* {{Kitab3|автор=Ключевский В. О.|заглавие=Курс русской истории.(Лекция XXVII)|место=М.|год=1992}}
* А. П. Богданов. [http://statehistory.ru/675/Otmena-mestnichestva-tsaryem-Fyedorom-Alekseevichem/ Главы &quot;Отмена местничества&quot; и &quot;События и факты&quot; из книги &quot;Несостоявшийся император Фёдор Алексеевич&quot;]
* ''Ю. М. Эскин.'' Очерки истории местничества в России XVI–XVII веков. М. 1996 г. ISBN 978-5-904162-06-1.
* ''П. О. Бобровский.'' Местничество и преступления против родовой чести в русском войске до Петра I. Военный сборник. 1888 г. № 12.
* ''М. Я. Волков''. Об отмене местничества в России. ИСССР. 1977 г. № 2.
* ''Е. А. Василевская.'' [https://www.academia.edu/36760546/Труды_Московского_государственного_историко_архивного_института_М_1946_Т_2 Терминология местничества и родства]. Труды МГИАИ. Т. 2. М. 1946 г.
* ''А. А. Зимин.'' Источники по истории местничества в XV — первой половине XVI века. М. 1968 г.
* В. Б. Кобрин. Из истории местничества XVI века. Исторический архив. М. 1959 г.
* Маркевич А. И. О местничестве. Киев. 1879 г. — Одесса. 1888 г.
* Мельников Ю. Н. Описание местнических дел 80-х годов XVI века. Исторический архив. М. 1977 г.
* ''Хмыров М. Д.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/11536-hmyrov-m-d-mestnichestvo-i-razryady-spb-1862 Местничество и разряды.] — СПб.: Тип. Спиридонова и К°, 1862. — 57 с.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Yerli idarəetmə formaları]]
[[Kateqoriya:Yerli siyasət]]
[[Kateqoriya:Yerli hakimiyyət]]
[[Kateqoriya:İdarəetmə formaları]]
[[Kateqoriya:Hüquq tarixi]]</text>
      <sha1>sv8gxh66m69of1k5sd6go76nagyw1n0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tiryaled döyüşü (1517)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927089</id>
    <revision>
      <id>9037292</id>
      <parentid>8999911</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T02:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44752-10</username>
        <id>352914</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ fonetik səhv düzəldildi</comment>
      <origin>9037292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="oj2k2zulww8r74i91ldaczpmcgop821" xml:space="preserve">Tiryaled döyüşü Osmanlılarla Səfəvilər arasında gedən döyüş idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Əkbər |first=N.Nəcəf |title=Şah İsmayıl |pages=Səh.256}}&lt;/ref&gt;

{{Hərbi münaqişə|Ad=Tiryaled döyüşü (1517)|partof=[[Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1514-1555)]]|date=1517|place=Tiryaled|result=Səfəvi qələbəsi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;|combatant1=[[Fayl:Flag of Ottoman.svg|22px|border]] [[Osmanlı İmperyası]] 

3000 nəfər kürd könüllüsü,

1000 nəfər Bayburt qoşunu

5000 nəfər Mənuçöhr gürcüsü|combatant2= [[Səfəvilər]] 

3000 nəfər qızılbaş,

3000 nəfər Kvarkare gürcüsü|commander1=[[Fayl:Flag of Ottoman.svg|22px|border]] Manuçöhr {{DZÖ}} &lt;br&gt; Mirzə Məhəmməd bəy {{DZÖ}}|commander2= [[lV Kvarkare]]
[[Fayl:Flag of Persia 1502-1524.svg|22px|border]] [[Div sultan Rumlu]]|casualties1=Ağır|itkilər1=yüngül}}

== döyüş ==
1517-ci ildə qızılbaşlarla [[Mirzə Məhəmməd bəy]] başçılıq etdiyi ordu arasında Tıryaleddə baş verən döyüş zamanı osmanlılar ağır məğlubiyyətə uğ radılar. Həmin döyüşdə Mirzə Məhəmməd bəylə birlikdə Manuçöhr də öldürüldü.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Cavanşir|2007|p=413}}{{sfn|Əfəndiyev |2007|p=54}} Bu döyüşdən sonra Kvarkare Təbrizə gəlib Şah İsmayılın ətəyini öpdü&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əkbər |first=N.Nəcəf |title=Şah İsmayıl |pages=257}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Mənbə ==
* {{cite book |last=Cavanşir |first=Babək |url= |title=İRAN’DAKİ TÜRK BOYLARI ve BOY MENSUBU KİŞİLER (SAFEVÎ DÖNEMİ – I. ŞAH TAHMASB HÂKİMİYETİNİN SONUNA KADAR / 1576) |publisher=T.C. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Ortaçağ Tarihi Programı |year=2007 |isbn= |location=İstanbul |language=tr |ref=sfn |authorlink=}}</text>
      <sha1>oj2k2zulww8r74i91ldaczpmcgop821</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monomorium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927563</id>
    <revision>
      <id>9037324</id>
      <parentid>8969423</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7859" sha1="banva4cxi98exexd5qwt4e57e0orsbi" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Monomorium''' — Myrmicinae [[yarımfəsilə]]sinə aid olan [[Qarışqalar|qarışqa]] cinsi. 2013-cü ilə qədər bu cins təxminən 396 növü özündə birləşdirirdi. Bu cins dünya üzrə yayılıb, xüsusilə [[Köhnə dünya]]nın [[Tropik iqlim|tropik]] bölgələrində çoxsaylı növləri mövcuddur.&lt;ref name=alda&gt;{{cite journal|pmc=3119320|year=2011 |last1=Aldawood |first1=A. S. |last2=Sharaf |first2=M. R. |title=''Monomorium dryhimi'' sp. n., a new ant species (Hymenoptera, Formicidae) of the ''M. monomorium'' group from Saudi Arabia, with a key to the Arabian ''Monomorium monomorium''-group |url=https://archive.org/details/pubmed-PMC3119320|journal=ZooKeys |issue=106 |pages=47–54 |doi=10.3897/zookeys.106.1390 |pmid=21852921 |doi-access=free |bibcode=2011ZooK..106...47A }}&lt;/ref&gt;  Bu cins &quot;qarışqaların daha əhəmiyyətli qruplarından biri&quot; hesab olunur. Çünki geniş yayılması, müxtəlifliyi, morfoloji və bioloji xüsusiyyətlərinin zənginliyi ilə fərqlənir.&lt;ref name=het03&gt;{{cite journal|doi=10.1046/j.1440-6055.2003.00352.x|title=Two new Australian ''Monomorium'' Mayr (Hymenoptera: Formicidae), including a highly distinctive species |year=2003 |last1=Heterick |first1=Brian E. |journal=Australian Journal of Entomology |volume=42 |issue=3 |pages=249–253 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113083758/http://gap.entclub.org/taxonomists/Heterick/Mon2003.pdf |archive-date=2013-11-13 |url=http://gap.entclub.org/taxonomists/Heterick/Mon2003.pdf }}&lt;/ref&gt; Bu cins həmçinin [[firon qarışqası]] (M. pharaonis) və çiçək qarışqası (M. floricola) kimi tanınmış zərərli növləri də özündə birləşdirir.
== Təsviri ==
Bu cinsin izahı çox müxtəlifdir, çünki, bir çox forma və ölçülü növlərə malikdir ki, ilk baxışdan onlar &quot;bir-birinə heç də oxşamırlar&quot;. Bəzi növlərdə işçi kastası bir-birinə bənzəyir, digərlərində isə tamamilə fərqlənir. Bəzi növlərdə işçilər çox kiçik, digərlərində isə olduqca böyük ola bilər. Böyük çoxüzlü gözlər ümumidir, lakin M. inusuale və [[Afrika]]dan olan bəzi növlərdə gözlər xeyli kiçilib. İynəsi həmişə fəal vəziyyətdədir.&lt;ref name=fernandez2007&gt;Fernández, F. (2007). Two new South American species of ''Monomorium'' Mayr with taxonomic notes on the genus. ''In:'' Snelling, R. R., et al. (eds). Advances in ant systematics (Hymenoptera: Formicidae): homage to [[E. O. Wilson]] – 50 years of contributions. ''Memoirs of the American Entomological Institute'' 80, 128-45.&lt;/ref&gt;

== Taksonomiyası ==
XX əsrin əvvəllərində Monomorium artıq 10 yarımcinslə böyük bir cins idi. 2007-ci ildə Nothidris, Epelysidris və Phacota cinsləri Monomorium ilə sinonimləşdirildi. Kiçik cinslər olan Anillomyrma, [[Megalomyrmex]] və bəlkə də Bondroita da Monomoriuma daxil edilməlidir. Cinsin dəqiq sərhədləri hələ də müəyyən edilməyib. Onun Solenopsidini qəbiləsindəki digər cinslərdən fərqləndirən aydın morfoloji xüsusiyyətləri yoxdur. Əgər kladistika ciddi şəkildə tətbiq edilsəydi, bütün Solenopsidini qəbiləsi tək bir cins olan Solenopsisdə birləşdirilərdi, lakin qəbilənin güclü sinapomorfiyası yoxdur. Camponotus və Leptothorax cinsləri kimi, Monomorium da hal-hazırda parafiletikdir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ward |first1=Philip S. |last2=Brady |first2=Seán G. |last3=Fisher |first3=Brian L. |last4=Schultz |first4=Ted R. |date=2015 |title=The evolution of myrmicine ants: phylogeny and biogeography of a hyperdiverse ant clade (Hymenoptera: Formicidae): Phylogeny and evolution of myrmicine ants |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/syen.12090 |journal=Systematic Entomology |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=61–81 |doi=10.1111/syen.12090 |url-access=subscription |access-date=2025-08-05 |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219085130/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/syen.12090 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Sparks |first1=Kathryn S. |last2=Andersen |first2=Alan N. |last3=Austin |first3=Andrew D. |date=2019 |title=A multi-gene phylogeny of Australian Monomorium Mayr (Hymenoptera : Formicidae) results in reinterpretation of the genus and resurrection of Chelaner Emery |url=http://www.publish.csiro.au/?paper=IS16080 |journal=Invertebrate Systematics |volume=33 |issue=1 |pages=225–236 |language=en |doi=10.1071/IS16080 |s2cid=92210728 |issn=1445-5226|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Bu cinsin əksər qarışqaları çürümüş oduncaqda, qayaların altında və ya torpaqda yuva qurur. Bəzi növlər leş yeyən, digərləri isə toxum yığan qarışqalardır. Bir çox növün zəhərində alkaloidlər var ki, bunlardan yırtıcılardan qorunmaq üçün istifadə edirlər. Cins həmçinin xromosom sayında da müxtəlifdir. Xromosom sayı 2n 16-dan 70-ə qədər müəyyən edilib.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1023/B:JOEC.0000008015.42254.c3|title=The Venom Alkaloids from Some African ''Monomorium'' Species |url=https://archive.org/details/journal-of-chemical-ecology_2003-12_29_12/page/2721|year=2003 |last1=Jones |first1=T. H. |last2=Zottig |first2=V. E. |last3=Robertson |first3=H. G. |last4=Snelling |first4=R. R. |journal=Journal of Chemical Ecology |volume=29 |issue=12 |pages=2721–2727 |pmid=14969358 |bibcode=2003JCEco..29.2721J |s2cid=29729484 }}&lt;/ref&gt;

== Yayılması ==
2006-cı ilə qədər [[Madaqaskar]]da 36 növ təsvir edilib, onlardan 19-u yalnız həmin ildə təsvir olunandır. [[Avstraliya]]da təxminən 43, [[Ərəbistan yarımadası]]nda isə 30 növ məlumdur.&lt;ref name=heterick2006&gt;{{cite journal|last=Heterick|first=Brian|year=2006|title=A revision of the Malagasy ants belonging to Genus ''Monomorium'' Mayr, 1855 (Hymenoptera: Formicidae)|journal=Proceedings of the California Academy of Sciences|volume=57|issue=3|pages=69–202|url=https://www.antwiki.org/wiki/images/e/e1/Heterick_2006.pdf|url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Qalereya ==
&lt;gallery&gt;
Syllophopsis fisheri casent0430841 profile 1.jpg|Monomorium fisheri
Monomorium pharaonis casent0173986 profile 1.jpg|[[Firon qarışqası]]
Monomorium trageri casent0104100 profile 1.jpg|Monomorium trageri
&lt;/gallery&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Ədəbiyyat ==
* {{статья|автор =Ettershank, G. |год =[[1966]] |заглавие =A generic revision of the world Myrmicinae related to ''Solenopsis'' and ''Pheidologeton'' (Hymenoptera: Formicidae) |язык = en|тип = Журнал |издание =[[:en:Australian Journal of Zoology]] |volume =14 |pages =73—171}}
* ''Heterick, Brian'' ([[2006]]): A Revision of the Malagasy Ants Belonging to Genus ''Monomorium'' &lt;small&gt;Mayr, 1855&lt;/small&gt; (Hymenoptera: Formicidae). ''Precoodings of the California Academy of Sciences''' '''57'''(3): 69-202. [http://www.calacademy.org/research/scipubs/pdfs/v57/proccas_v57_n03.pdf PDF]
* ''Fernández, F.'' ([[2007]]): Two new South American species of ''Monomorium'' &lt;small&gt;Mayr&lt;/small&gt; with taxonomic notes on the genus. ''In:'' Snelling, R. R., B. L. Fisher, and P. S. Ward (eds). Advances in ant systematics (Hymenoptera: Formicidae): homage to E. O. Wilson&amp;nbsp;— 50 years of contributions. ''Memoirs of the American Entomological Institute'' '''80''': 128—145. [http://antbase.org/ants/publications/21280/21280.pdf PDF] {{Wayback|url=http://antbase.org/ants/publications/21280/21280.pdf |date=20080517040626 }}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası|Monomorium}}
* [http://www.lasius.narod.ru/antGenera/Monomorium1.htm Муравьи рода ''Monomorium''] {{Wayback|url=http://www.lasius.narod.ru/antGenera/Monomorium1.htm |date=20100823101759 }}
{{taksonbar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar]]
[[Kateqoriya:Qarışqalar]]</text>
      <sha1>banva4cxi98exexd5qwt4e57e0orsbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İtsamna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933774</id>
    <revision>
      <id>9037056</id>
      <parentid>9032672</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="mbx1n90nj8ppy2t250t1ags8o7hqhep" xml:space="preserve">{{Mifoloji personaj|orijinal adı=[[Yukatek Maya dili|mayya.]] ''Itzamna''|adı=İtsamna|mifologiya=|Arvadı=|Həyat yoldaşı=[[İş-Çel]]}}

'''İtsamna''' ([[Yukatek Maya dili|mayya.]] ''Itzamna'') — [[Mayya sivilizasiyası|mayya]] mifologiyasında yaradılış tanrısı. Onun dişi təcəssümü (və ya həyat yoldaşı) [[İş-Çel]]dir. İtsamna eyni zamanda bəşəriyyətə yazını və təqvimi bəxs edən tanrıdır. O, eyni zamanda tibbin mühafizəçisi idi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lotha |first=Gloria |date=2010 |title=Itzamna |url=https://www.britannica.com/topic/Itzamna |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925132327/https://www.britannica.com/topic/Itzamna |archive-date=2025-09-25 |access-date=2025-09-24 |website=[[Britannika]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Haqqında ==
[[Mayya xalqları|Mayya]] tarixinin ən mühüm tanrılarından biri olmasına baxmayaraq, onun haqqında danışılacaq çox şey yoxdur. &quot;Samna&quot; adı ilə də tanınan İtsamna, göy tanrısı, gündüz və gecənin hakimidir. Əfsanəyə görə, bu tanrı [[Mayya sivilizasiyası|Mayya sivilizasiyasına]] dili istifadə etməyi, [[qarğıdalı]] becərməyi, təqvimdən istifadə etməyi və daha bir çox şeyi öyrətmişdir.

İtsamna ilə bağlı mühüm bir istinad 1843-cü ildə Frederik Katervud tərəfindən [[Yukatan yarımadası|Yukatandakı]] İsamalda yerləşən Mayya Kabil piramidasının divarlarından birində tapılmışdır. Daha sonra, 1860-cı ildə Dezire Şarne tərəfindən şəkili çəkilmişdir. Lakin tikili eroziya, zaman və təəssüf ki, yerli xalqın diqqətsizliyi səbəbindən itib getmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021 |title=Itzamná Mayan God |url=https://www.spanishacademyantiguena.com/blog/2021/06/19/itzamn%C3%A1-mayan-god/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010221032/https://www.spanishacademyantiguena.com/blog/2021/06/19/itzamn%C3%A1-mayan-god/ |archive-date=2025-10-10 |access-date=2025-09-24 |website=Antigueña Spanish Academy |language=en}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Səma və hava allahları ]]
[[Kateqoriya:Bilik tanrıları]]
[[Kateqoriya:Yaradıcı tanrılar]]
[[Kateqoriya:Ovçuluq tanrıları]]
[[Kateqoriya:Tibb və sağlamlıq allahları]]</text>
      <sha1>mbx1n90nj8ppy2t250t1ags8o7hqhep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maykl Porter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934395</id>
    <revision>
      <id>9037050</id>
      <parentid>8766577</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12332" sha1="80y39v3qm63q5riin9633hu9a0q7lsz" xml:space="preserve">{{Şəxs}}

'''Maykl Porter''' ({{dil-en|Michael Porter}}; {{DVTY}}) — amerikalı iqtisadçı, professor və biznes nəzəriyyəçisidir. O, əsasən [[Strateji menecment|Strateji idarəetmə]] və [[İqtisadiyyat|iqtisadiyyat]] sahəsində apardığı tədqiqatlarla tanınır. Porter [[Harvard Biznes Məktəbi]]nin professorudur və dünya miqyasında rəqabət strategiyası nəzəriyyələrinin aparıcı müəlliflərindən biridir. Onun ən məşhur əsərlərinə &quot;Competitive Strategy&quot; (1980), &quot;Competitive Advantage&quot; (1985) və &quot;The Competitive Advantage of Nations&quot; (1990) kitabları daxildir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hutt |first=Rosamund |title=Who is the most influential business thinker? |url=https://www.weforum.org/stories/2015/11/most-influential-business-thinker/ |date=2015-11-13 |access-date=2024-12-01 |website=World Economic Forum |language=en |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202012411/https://www.weforum.org/stories/2015/11/most-influential-business-thinker/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Porter biznes sahəsində &quot;beş qüvvə modeli&quot; ({{dil-en|Porter's Five Forces}}) ilə tanınır.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Porter|first1=Michael|title=The Five Competitive Forces That Shape Strategy|url=https://hbr.org/2008/01/the-five-competitive-forces-that-shape-strategy|journal=Harvard Business Review|date=January 1, 2008|url-access=subscription|archive-date=October 15, 2022|access-date=October 1, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015060320/https://hbr.org/2008/01/the-five-competitive-forces-that-shape-strategy|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu model sənaye rəqabətini formalaşdıran beş əsas amili — rəqiblər arasındakı rəqabət, yeni iştirakçıların təhdidi, əvəzləyici məhsulların təhdidi, təchizatçıların gücü və alıcıların gücü — izah edir. Bu yanaşma şirkətlərin bazarda mövqelərini qiymətləndirməsi və strategiyalarını qurması üçün mühüm nəzəri çərçivə sayılır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Michael E. Porter - Faculty &amp; Research - Harvard Business School |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6532 |access-date=2022-10-10 |website=www.hbs.edu |language=en |archive-date=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010095344/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6532 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Maykl Porter həm də [[rəqabət üstünlüyü]] ({{dil-en|competitive advantage}}) anlayışının əsas müəlliflərindəndir. O göstərirdi ki, şirkətlər yalnız xərclərin azaldılması və ya diferensiasiya yolu ilə uzunmüddətli üstünlük qazana bilərlər. Bundan əlavə, onun &quot;rəqabət strategiyaları&quot; yanaşması biznesin qlobal səviyyədə inkişafına ciddi təsir göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;revistas.unifacs.br&quot;&gt;{{cite journal |last=Aktouf |first=Omar |date=January 24, 2008 |title=The False Expectations of Michael Porter's Strategic Management Framework |url=https://revistas.unifacs.br/index.php/rgb/article/view/199 |journal=Gestão &amp; Planejamento – G&amp;P |volume=1 |issue=11 |access-date=January 27, 2019 |via=revistas.unifacs.br |archive-date=January 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127205751/https://revistas.unifacs.br/index.php/rgb/article/view/199 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Porter yalnız biznes nəzəriyyələri ilə deyil, həm də dövlət siyasəti və regional inkişaf məsələləri ilə maraqlanmışdır. &quot;The Competitive Advantage of Nations&quot; əsərində o, dövlətlərin iqtisadi rəqabətliliyini izah etmək üçün məşhur &quot;almaz modeli&quot;ni ({{dil-en|Porter Diamond Model}}) təqdim etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Porter |first=Michael E. |date=1990-03-01 |title=The Competitive Advantage of Nations |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/1990/03/the-competitive-advantage-of-nations |access-date=2022-10-10 |issn=0017-8012 |archive-date=2023-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601033012/https://hbr.org/1990/03/the-competitive-advantage-of-nations |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bu model ölkələrin sənaye və iqtisadiyyatdakı uğurlarının dörd əsas amildən asılı olduğunu göstərir: faktor şərtləri, tələb şərtləri, əlaqəli və dəstək verən sahələr, həmçinin şirkətlərin strukturu və daxili rəqabət.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Denning |first=Stephanie |title=The Collapse Of Strategy And Its Implications |url=https://www.forbes.com/sites/stephaniedenning/2018/10/28/the-collapse-of-strategy-and-its-implications/ |access-date=2022-10-10 |website=Forbes |language=en |archive-date=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010095342/https://www.forbes.com/sites/stephaniedenning/2018/10/28/the-collapse-of-strategy-and-its-implications/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Maykl Porter 1947-ci il 23 may tarixində [[Miçiqan]] ştatının [[Ann-Arbor]] şəhərində anadan olmuşdur. Atası hərbi zabit, anası isə evdar qadın idi. Uşaqlıq illərindən [[İqtisadiyyat|iqtisadi məsələlərə]] və rəqabət ideyalarına maraq göstərmişdir. Porter əvvəlcə [[Prinston Universiteti]]ndə mühəndislik ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1969-cu ildə bakalavr dərəcəsini əldə etdikdən sonra [[Harvard Biznes Məktəbi]]nə daxil olmuş və burada MBA dərəcəsi qazanmışdır.&lt;ref name=&quot;LOS2010&quot;&gt;{{cite book |last=Kiechel |first=Walter |title=The Lords of Strategy |title-link=The Lords of Strategy |publisher=Harvard Business Press |year=2010 |isbn=978-1-59139-782-3}}&lt;/ref&gt;

O, təhsilini davam etdirərək 1973-cü ildə [[Harvard Universiteti]]ndə iqtisadiyyat üzrə doktorluq (PhD) dərəcəsini müdafiə etmişdir. Akademik karyerası ərzində Porter daha çox [[strateji menecment]] və biznes strategiyası mövzularına yönəlmişdir. 1970-ci illərin sonlarından etibarən o, Harvard Biznes Məktəbində professor kimi fəaliyyətə başlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Warsia |first=Noor Fathima |title=The Essence Of Strategy Is Making Choices: Michael E Porter |url=http://businessworld.inhttps//www.businessworld.in/article/The-Essence-Of-Strategy-Is-Making-Choices-Michael-E-Porter/24-05-2017-118791 |access-date=2022-10-10 |website=BW Businessworld |language=en |url-status= }}&lt;/ref&gt;

Maykl Porter 1980-ci ildə nəşr etdirdiyi “Competitive Strategy” kitabı ilə beynəlxalq miqyasda tanınmağa başlamışdır. Onun elmi əsərləri [[rəqabət üstünlüyü]], sənaye strukturları və beynəlxalq iqtisadiyyat mövzularına həsr olunmuşdur. Porter həmçinin müxtəlif hökumətlərə və beynəlxalq təşkilatlara məsləhətçilik etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ascend |first=H. B. R. |date=2017-09-21 |title=The job of a leader is just to keep learning, says Harvard's Michael Porter |url=https://www.livemint.com/Companies/xCHOqC6eL3GfuzGbYyaXKL/The-job-of-a-leader-is-just-to-keep-learning-says-Michael-P.html |access-date=2022-10-10 |website=mint |language=en}}&lt;/ref&gt;

1990-cı ildə nəşr etdiyi “The Competitive Advantage of Nations” əsəri ilə dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti mövzusunda yeni bir nəzəriyyə təqdim etmişdir. Bu əsər &quot;Porter almaz modeli&quot; kimi tanınan yanaşmanın əsasını qoymuşdur. O, həmçinin səhiyyə sistemlərinin effektivliyi, sosial məsuliyyət və regional inkişaf sahəsində də geniş araşdırmalar aparmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Schawbel |first=Dan |title=Michael E. Porter on Why Companies Must Address Social Issues |url=https://www.forbes.com/sites/danschawbel/2012/10/09/michael-e-porter-on-why-companies-must-address-social-issues/ |access-date=2022-10-10 |website=Forbes |language=en |archive-date=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010095343/https://www.forbes.com/sites/danschawbel/2012/10/09/michael-e-porter-on-why-companies-must-address-social-issues/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Weinreb |first=James Epstein-Reeves and Ellen |date=2013-09-25 |title=Michael Porter: coining vital business strategies for sustainability |url=http://www.theguardian.com/sustainable-business/michael-porter-coined-competitive-advantage |access-date=2022-10-10 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;

Porter hazırda Harvard Universitetində professor kimi fəaliyyətini davam etdirir və dünyanın ən nüfuzlu biznes nəzəriyyəçilərindən biri hesab olunur. Onun tədqiqatları həm nəzəri, həm də praktik baxımdan böyük təsirə malik olmuş və çoxsaylı ölkələrdə iqtisadi siyasətlərin formalaşmasına yön vermişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Denning |first=Stephanie |title=The Collapse Of Strategy And Its Implications |url=https://www.forbes.com/sites/stephaniedenning/2018/10/28/the-collapse-of-strategy-and-its-implications/ |access-date=2022-10-10 |website=Forbes |language=en |archive-date=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010095342/https://www.forbes.com/sites/stephaniedenning/2018/10/28/the-collapse-of-strategy-and-its-implications/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Kitabları və şərhlər==
* ''Understanding Michael Porter: The Essential Guide to Competition and Strategy''. Magretta, Joan. Boston: Harvard Business School Publishing, 2012.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Understanding Michael Porter: The Essential Guide to Competition and Strategy|url=https://archive.org/details/understandingmic0000magr|last=Magretta|first=Joan|publisher=Harvard Business Review Press|year=2011|isbn=978-1422160596}}&lt;/ref&gt;
* ''The Lords of Strategy: The Secret Intellectual History of the New Corporate World.'' Kiechel, Walter III. Harvard Business School Publishing, Boston, 2010.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Lords of Strategy: The Secret Intellectual History of the New Corporate World|url=https://archive.org/details/lordsofstrategys0000kiec|last=Kiechel|first=Walter|publisher=Harvard Business Review Press|year=2010|isbn=978-1591397823}}&lt;/ref&gt;
* ''The Porter Hypothesis After 20 Years: How Can Environmental Regulation Enhance Innovation and Competitiveness?'' Stefan Ambec, Mark A. Cohen, Stewart Elgie, and Paul Lanoie. Resources for the Future Discussion Paper, Washington DC, 2011.
* ''Well-Designed Environmental Regulations will Strengthen Companies' Competitiveness: Reviewing the Porter Hypothesis''.  Mitsuhashi Tadahiro (ed.) Japan, 2008.
* ''From Adam Smith to Michael Porter: Evolution of Competitiveness Theory.'' Cho, Dong-Sung Cho and Hwy-Chang Moon. Asia-Pacific Business Series, Korea, 2000.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=From Adam Smith to Michael Porter: Evolution of Competitiveness Theory|last=Cho|first=Dong-Sung|publisher=World Scientific Publishing Company|year=2013|isbn=978-9814407540}}&lt;/ref&gt;
* “Retrospective: Michael Porter's Competitive Strategy.” ''Academy of Management Executive,'' May 2002, Vol. 16, No. 2
* ''Perspectives on Strategy: Contributions of Michael E. Porter'', F.A.J. van den Bosch and A.P. de Man (eds.), Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, 1997.
* ''O Projecto Porter:  A aplicação a Portugal 1993/94''.  Lisbon, Portugal:  Ministério da Indústria e Energia, May 1995.
* Sölvell, Ö. (2015), &quot;The Competitive Advantage of Nations 25 years – opening up new perspectives on competitiveness&quot;. ''Competitiveness Review'', Vol. 25 No. 5, pp.&amp;nbsp;471–481. https://doi.org/10.1108/CR-07-2015-0068.
* ''The Politics Industry: How Political Innovation Can Break Partisan Gridlock and Save Our Democrac''y,  Katherine M. Gehl, Michael E. Porter, Harvard Business Review Press, 2020,

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Wikiquote}}
* {{Cite book|title=From Adam Smith to Michael Porter: Evolution of Competitiveness Theory|last=Cho|first=Dong-Sung|publisher=World Scientific Publishing Company|year=2013|isbn=978-9814407540}}
* Michael Porter currently leads the [http://www.isc.hbs.edu Institute for Strategy and Competitiveness at Harvard Business School] – Accessed October 15, 2012
* [http://www.hbs.edu/rhc Porter proposals for reforming the delivery of health care] – Accessed October 15, 2012
* [http://pine.hbs.edu/external/facPersonalShow.do?pid=6532 Biography at Harvard Business School Faculty Pages] – Accessed October 15, 2012
* [http://www.porterprize.org/english/index.html Porter Prize]
* {{C-SPAN|24173}}

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:ABŞ iqtisadçıları]]</text>
      <sha1>80y39v3qm63q5riin9633hu9a0q7lsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maysen kafedralı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934457</id>
    <revision>
      <id>9037052</id>
      <parentid>8328583</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="owm5t1nhh77hxrube97dz9cj3dwz3t7" xml:space="preserve">{{Dini abidə}}

'''Maysen kafedralı''' və ya '''Müqəddəs İohan və Müqəddəs Donatus Kilsəsi''' ([[Alman dili|almanca]]: ''Meißner Dom'') — [[Saksoniya]]dakı [[Maysen]] şəhərində yerləşən [[Qotika (memarlıq)|qotik]] kilsə. Albrextsburq qəsrinin təpəsində yerləşir və aşağıdakı vadidə [[Elba çayı]]na baxan ikonik Maysen siluetinin mərkəzi hissəsini təşkil edir.

== Tarix ==

968-ci ildə İmperator [[I Otto]] tərəfindən qurulan Maysen Yepiskopluğunun yepiskop mərkəzi idi. Daha köhnə bir [[Roman memarlığı|Romanesk]] kilsəsini əvəz etdi. İndiki zal kilsəsi 1260-1410-cu illər arasında inşa edilmişdir, interyerdə qurucu İmperator Otto və həyat yoldaşı İtalyalı Adelaide'nin Qotik heykəlləri, eləcə də [[Böyük Lukas Kranax]]ın studiyasından rəsmlər var. Vettin Evindən olan ilk Sakson [[kürfürst]]ü, Markqraf I Fridrix, 1425-ci ildə sülaləsinin dəfn yeri olaraq Şahzadə Kapellasını tikdirdi. Əkiz minarələr yalnız 1909-cu ildə birləşdirildi. 1581-ci ildə Maysen yeparxiyası [[Reformasiya|Protestant Reformasiyası]] gedişində ləğv edildi və kilsə o vaxtdan bəri Protestant Kilsəsi tərəfindən istifadə olunur. Saksoniyanın Evangelist-Lüteran Kilsəsinin kafedral kilsəsidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dom-zu-meissen.de/gottesdienst.html |title=Gottesdienst - DOM zu MEISSEN |website=Dom-zu-meissen.de |date= |accessdate=2016-12-28 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://www.dom-zu-meissen.de/start.html Cathedral homepage] (almanca)
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:1410-cu ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Saksoniya kilsələri]]
[[Kateqoriya:Qotik kilsələr]]
[[Kateqoriya:Avropa kilsələri]]</text>
      <sha1>owm5t1nhh77hxrube97dz9cj3dwz3t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mina Polyanskaya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>935356</id>
    <revision>
      <id>9037149</id>
      <parentid>8782978</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="0qyyj8e2s88rw609zy3mpb6zc6dktx7" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}
'''Mina İosifovna Polyanskaya''' ({{dil-ru|Ми́на Ио́сифовна Поля́нская}}; {{DVTY}}) — [[Rusiya]] ədəbiyyatının esseist və ədəbiyyat tənqidçilərindən biri. Onun yaradıcılığı klassik və müasir rus ədəbiyyatının tədqiqi, eləcə də mədəniyyətlərarası dialoq sahəsində mühüm töhfələr vermişdir. Əsasən publisistik və tənqidi məqalələri, monoqrafiyaları və tarixi ədəbiyyat araşdırmaları ilə tanınır.

== Həyatı ==
Mina Polyanskaya 21 iyul 1945-ci ildə [[Moldova]]nın Rîșcani kəndində anadan olmuşdur. Valideynləri İosif Yankeleviç Polyanski və Sima İkhilevna Lerner Sovet dönəmində müxtəlif repressiyalarla üzləşmiş və sonradan Balti şəhərinə köçmüşlər. Mina Polyanskaya burada orta təhsilini tamamladıqdan sonra [[Leninqrad]]a köçmüş və Leninqrad Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Onun [[Aleksandr Puşkin]] tədqiqatlarına xüsusi marağı olmuş və Leninqradın ədəbi həyatına dərindən bələd olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://www.peremeny.ru/blog/24228 Мина Полянская: Синие карточки, из цикла «Диплом« Пушкин в Петербурге]. [[:en:Peremeny]]&lt;/ref&gt;

[[Sovet İttifaqı]]nın dağılmasından sonra Polyanskaya [[Almaniya]]ya mühacirət etmişdir. O, [[Berlin]]də həyat yoldaşı Boris Antipov və oğlu, professor İqor Y.Polyansky ilə birlikdə &quot;Зеркало Загадок&quot; adlı mədəni və siyasi jurnal təsis etmişdir.&lt;ref&gt;[https://vtoraya-literatura.com/razdel_2128_str_1.html «Вторая литература» : Электронный архив зарубежья имени Андрея Синявского]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Polyanskaya həmçinin Almaniyada Rusiya Yazıçılar İttifaqının, Almaniya Puşkin Cəmiyyətinin və [[PEN]] Beynəlxalq Yazıçılar Assosiasiyasının üzvü olmuşdur. Onun tədqiqatları əsasən rus və alman ədəbiyyatları arasındakı əlaqələri, mühacirət ədəbiyyatını və XX əsr rus tənqidini əhatə edir. Polyanskayanın yazıları rus ədəbi irsinin müasir dünyada dərk edilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.emigrantica.ru/item/zerkalo-zagadok-berlin-1995 |title=Перечень выпусков журнала за 1995—2002&amp;nbsp;гг. |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715040812/http://www.emigrantica.ru/item/zerkalo-zagadok-berlin-1995 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vtoraya-literatura.com/razdel_2128_str_1.html |title=Архив номеров журнала |access-date=2017-07-01 |archive-date=2017-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606182556/http://vtoraya-literatura.com/razdel_2128_str_1.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Mina Polyanskaya bir sıra önəmli kitabların müəllifidir. Onun yazılarında rus ədəbiyyatının təkamülü, Qərb və Şərq ədəbi ənənələrinin sintezi, həmçinin mühacir yazıçılarının rolu kimi mövzulara geniş yer verilir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://7iskusstv.com/Avtory/MPoljanskaja.php Публикации в журнале «Семь искусств»]
*[http://7iskusstv.com/2013/Nomer8/MPoljanskaja1.php?fb_action_ids=698005950212874&amp;fb_action_types=og.likes&amp;fb_source=other_multiline&amp;action_object_map={%22698005950212874%22:511980188894691}&amp;action_type_map={%22698005950212874%22:%22og.likes%22}&amp;action_ref_map=%5B%5D Мина Полянская. Вокруг берлинской мемориальной доски Марине Цветаевойж-л «Семь искусств», 2013, №&amp;nbsp;8.]
* [http://www.peremeny.ru/blog/17506 Мина Полянская. Неотвратимость коктебельской встречи. Марина Цветаева и Сергей Эфрон.&amp;nbsp;— «Блог перемен», 19 ноября]
* [https://web.archive.org/web/20150927195641/http://magazines.russ.ru/voplit/2011/1/po19.html Волошинский конкурс. Лица современной литературы.]
* [https://web.archive.org/web/20150927195641/http://magazines.russ.ru/voplit/2011/1/po19.html Мина Полянская. Штрихи к портрету Наума Яковлевича Берковского&amp;nbsp;— «Вопросы литературы», 2011, №&amp;nbsp;1.]
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:SSRİ yəhudiləri]]
[[Kateqoriya:Almaniya yazıçıları]]</text>
      <sha1>0qyyj8e2s88rw609zy3mpb6zc6dktx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monika Taubits</title>
    <ns>0</ns>
    <id>935519</id>
    <revision>
      <id>9037323</id>
      <parentid>8345989</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T04:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="crj6e8tm6w5crzdgihdpiya54k0c3oa" xml:space="preserve">{{Yazıçı}}
'''Monika Taubits''' ({{dil-de|Monika Taubitz}}; {{DVTY}}) — [[Almaniya]] [[yazıçı]]sı və [[şair]]i.
== Həyatı ==
Monika Taubits 1937-ci ildə [[Vrotslav]]da anadan olub. Onun ədəbiyyata olan marağı erkən yaşlarından başlayıb. O, əsasən tarixi hadisələr və insan hekayələrinə əsaslanan əsərlər yazıb. Taubits müharibədən sonra dəyişən [[Avropa]] mənzərəsini və insanların yaşadığı çətinlikləri öz əsərlərində əks etdirib. Onun əsərlərində nostalji, məcburi köç, vətən sevgisi və mədəni irs mövzuları üstünlük təşkil edir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Bendel |first=Rainer |title=Die zweite Hälfte der Heimat. Brücken bauen im Südwesten und in Europa; ein Gespräch mit Monika Taubitz und Erzbischof Robert Zollitsch |publisher=Aschendorff |year=2012 |isbn=978-3-402-12975-3 |location=Münster |pages=26–30 |language=de |chapter=Wie findet man die zweite Hälfte der Heimat? Gespräch mit Monika Taubitz}}&lt;/ref&gt;

Monika Taubits [[Almaniya]]nın müasir ədəbiyyatında mühüm yer tutur. O, xüsusilə müharibədən sonra məcburi köç edən insanların həyat hekayələrini və onların yaşadıqları çətinlikləri realist və emosional şəkildə oxuculara çatdırıb. Onun əsərləri tarixi hadisələrə fərdi yanaşmanı əks etdirərək, oxuculara həm keçmişi anlamaq, həm də gələcəyə ümidlə baxmaq imkanı verir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Grzybowski |first=Henryk |date=October 2015 |title=Polanickie spotkania z Moniką Taubitz. Część I. O Monice Taubitz |url=https://www.ziemia.klodzka.com/pdf/254-255.pdf#page=30 |journal=Ziemia Kłodzka |language=pl |publisher=Wydawnictwo Ziemia Kłodzka |pages=29–31 |issn=1234-9208 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

Monika Taubitzin ədəbi irsi şeirlər, romanlar və esselərdən ibarətdir. Onun bəzi məşhur əsərləri bunlardır:.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rasim |first=Johannes |title=Wangener Gespräche im Allgäu |url=http://wochenblatt.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=440:61-wangener-gespraeche-im-allgaeu&amp;catid=1:wochenblatt |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203014015/http://wochenblatt.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=440:61-wangener-gespraeche-im-allgaeu&amp;catid=1:wochenblatt |archive-date=2013-12-03 |website=[[Schlesisches Wochenblatt]] |language=de}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Flucht und Vertreibung&quot; (Qaçış və Qovulma) – [[İkinci Dünya müharibəsi|II Dünya müharibəsi]]ndən sonra məcburi köçkünlərin həyatını təsvir edən əsər.
* &quot;Wurzeln in fremder Erde&quot; (Yad Torpaqda Kök Salmaq) – Köçkünlərin yeni vətənə uyğunlaşma prosesini təsvir edən roman.
* Şeirlər toplusu – Taubitsin poetik yaradıcılığı onun hisslərini və düşüncələrini dərin və təsirli şəkildə ifadə edir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
== Xarici keçidlər ==
{{Vikianbar kateqoriyası}}
* [http://kulturportal-west-ost.eu/biographien/taubitz-monika-2 ''Taubitz, Monika.'' In: Kulturportal Ost-West] {{ref-de}}
* [https://www.suedkurier.de/region/bodenseekreis-oberschwaben/meersburg/Monika-Taubitz-Schreiben-als-Lebenselixier;art372486,9395981 Sylvia Floetemeyer: ''Monika Taubitz: Schreiben als Lebenselixier.'' In: „Südkurier“, 1. September 2017.]{{ref-de}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Almaniya yazıçıları]]</text>
      <sha1>crj6e8tm6w5crzdgihdpiya54k0c3oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matteo Riççi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>939014</id>
    <revision>
      <id>9037038</id>
      <parentid>8874874</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 4 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8415" sha1="m9f1gytafsg64kksfdzgkd7qph15e0n" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Matteo Riççi''' ({{dil-it|Matteo Ricci}}; {{DVTY}}) — [[italyan]] [[Yezuitlər ordeni|yezuit]] missioneri, [[riyaziyyatçı]], [[astronom]] və [[müəllif]]. Riççi Qərb elmi biliklərini və xristian təlimini Ming dövrü Çinə gətirən əsas fiqurlardan biri olmuş, Çin və Avropa arasında mədəni və intellektual dialoqun formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Matteo Ricci |url=https://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2025-10-26 |archive-date=2015-10-10 |archive-url=https://archive.today/20151010101630/http://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cathen&quot;&gt;{{cite web |title=Matteo Ricci |url=https://www.newadvent.org/cathen/13034a.htm |publisher=The Catholic Encyclopedia (New Advent) |access-date=2025-10-26 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927180607/https://www.newadvent.org/cathen/13034a.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Qısa xülasə ==
Riççi 1571-ci ildə [[Yezuitlər ordeni|Yezuitlər Təriqətinə]] qoşulmuş, 1582-ci ildə Makau vasitəsilə Çinə daxil olmuş və illər ərzində Pekinə qədər irəliləyərək yerli ziyalılarla əlaqə qurmuşdur. O, Çində Konfutsi təlimi ilə dialoqa girmiş, Avropa elmini – riyaziyyat, astronomiya və xəritəçiliyi – Çin alimlərinə tanıtmışdır. Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1602-ci il tarixli ''Kunyu Wanguo Quantu'' dünya xəritəsidir — Çin dilində hazırlanmış Qərb-tərzli xəritələrdən ən erkən nümunələrdən biridir.&lt;ref name=&quot;kunyu_wdl&quot;&gt;{{cite web |title=Kunyu Wanguo Quantu (Ricci's 1602 World Map) |url=https://www.wdl.org/en/item/4136/ |publisher=World Digital Library / Library of Congress |access-date=2025-10-26 |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britmap&quot;&gt;{{cite web |title=Rare 1602 World Map, the First Map in Chinese to Show the Americas, on Display at Library of Congress |url=https://www.loc.gov/item/prn-10-011/ |publisher=Library of Congress |date=2010-01-12 |access-date=2025-10-26 |archive-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224193755/https://www.loc.gov/item/prn-10-011/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Erkən həyatı və təhsili ==
Matteo Riççi 1552-ci ildə Macerata şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarından təhsilə yönəlmiş, əvvəlcə hüquq təhsili almış, daha sonra Roma Kollegiyasında (Collegio Romano) riyaziyyat, astronomiya və klassik təhsil almışdır; burada xüsusilə Christopher Clavius və digər riyaziyyatçıların təsiri altında formalaşmışdır.&lt;ref name=&quot;gallagher&quot;&gt;{{cite book |last=Gallagher |first=L. F. |title=China in the Sixteenth Century: The Journals of Matteo Ricci |url=https://archive.org/details/chinainsixteenth0000loui |publisher=Random House |year=1953 |pages=[https://archive.org/details/chinainsixteenth0000loui/page/130 131]–137}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica_edu&quot;&gt;{{cite web |title=Matteo Ricci (summary) |url=https://www.britannica.com/summary/Matteo-Ricci |publisher=Britannica |access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;

== Çinə səfəri və məskunlaşması ==
Riççi 1582-ci ildə Makaoya gəlmiş, oradan Çinin daxili bölgələrinə səfərlər etmişdir. O, Çin dilini və klassik konfutsi mədəniyyətini dərindən öyrənərək ziyalı çevrələrə daxil ola bilmiş, uzun müddətli missioner fəaliyyəti üçün şərait yaratmışdır.&lt;ref name=&quot;newadvent_kiangsi&quot;&gt;{{cite web |title=Northern Kiang-Si |url=https://www.newadvent.org/cathen/08635a.htm |publisher=The Catholic Encyclopedia |access-date=2025-10-26 |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804092544/https://www.newadvent.org/cathen/08635a.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinaheritage&quot;&gt;{{cite web |title=Matteo Ricci and the Jesuit Mission to China |url=https://chinaheritage.net/2020/05/matteo-ricci-and-the-jesuit-mission-to-china/ |publisher=China Heritage Project |access-date=2025-10-26 |url-status= }}&lt;/ref&gt; Riççi Pekinə ilk dəfə 1601-ci ildə yaxınlaşmış və Ming imperatorluğunun ziyalısı olan yerli elita ilə əlaqələr qurmuşdur; Pekində vəfat edənə qədər orada qalaraq elmi və dini fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.&lt;ref name=&quot;britannica_pekin&quot;&gt;{{cite web |title=Matteo Ricci |url=https://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci |publisher=Britannica |access-date=2025-10-26 |archive-date=2015-10-10 |archive-url=https://archive.today/20151010101630/http://www.britannica.com/biography/Matteo-Ricci |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Kunyu Wanguo Quantu (1602) ===
Riççi-nin ən məşhur elmi materiallarından biri 1602-ci ildə hazırlanmış ''Kunyu Wanguo Quantu'' dünya xəritəsidir. Bu xəritə Çin dilində hazırlanmış Qərb-tərzli xəritələrdən biridir və Amerikaların Çin kartoqrafiyasında ilk dəfə görünməsi ilə də diqqət çəkir. Onun nüsxələri Vatikanda, Yaponiyada, Avropada və Library of Congress/J. Ford Bell kitabxanasında qorunur.&lt;ref name=&quot;loc&quot;&gt;{{cite web |title=Rare 1602 World Map, the First Map in Chinese to Show the Americas |url=https://www.loc.gov/item/prn-10-011/ |publisher=Library of Congress |date=2010-01-12 |access-date=2025-10-26 |archive-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224193755/https://www.loc.gov/item/prn-10-011/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wdl&quot;&gt;{{cite web |title=Kunyu Wanguo Quantu |url=https://www.wdl.org/en/item/4136/ |publisher=World Digital Library |access-date=2025-10-26 |archive-date=2021-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031085710/https://www.wdl.org/en/item/4136/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Euklid və riyazi tərcümələr ===
Riççi və onun həmkarları Avropa riyaziyyatını çin dilinə köçürmək üçün iş görmüş, Euklidin Elementlərinin çin dilində ilk versiyalarının ortaya çıxmasında iştirak etmişlər. Bu proses daha sonra Çin riyaziyyatının inkişafına təsir göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;engelfriet2&quot;&gt;{{cite book |last=Engelfriet |first=Peter M. |title=Euclid in China |publisher=Brill |year=1998 |access-date=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ams_euclid&quot;&gt;{{cite web |title=The Journey of Euclid's Elements to China (AMS Notices) |url=https://www.ams.org/notices/202306/rnoti-p953.pdf |publisher=American Mathematical Society |access-date=2025-10-26 |archive-date=2023-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216001540/https://www.ams.org/notices/202306/rnoti-p953.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ədəbi irs və əsas əsərləri ==
Riççi-nin əsərləri həm Avropada, həm də Çində çap olunub, Əsas əsərlərindən bəziləri:
* ''De Christiana expeditione apud Sinas'' (Riççinin xatirələri və Trigault tərəfindən tərtib edilmiş toplu əsər).&lt;ref name=&quot;dechristiana&quot;&gt;{{cite web |title=De Christiana expeditione apud Sinas |url=https://en.wikipedia.org/wiki/De_Christiana_expeditione_apud_Sinas |publisher=Wikipedia |access-date=2025-10-26 |archive-date=2025-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010130532/https://en.wikipedia.org/wiki/De_Christiana_expeditione_apud_Sinas |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ''On Friendship: One Hundred Maxims for a Chinese Prince''. (Dostluq haqqında yüz aforizm).&lt;ref name=&quot;onfriendship&quot;&gt;{{cite book |last=Ricci |first=Matteo |title=On Friendship: One Hundred Maxims for a Chinese Prince |publisher=Columbia University Press |year=2009 |isbn=9780231148452}}&lt;/ref&gt;
* ''Kunyu Wanguo Quantu'' (1602) — dünya xəritəsi.&lt;ref name=&quot;kunyu_wdl&quot; /&gt;

== Ölümü və dəfni ==
Matteo Riççi 11 may 1610-cu ildə Pekində vəfat etmişdir. O, imperator icazəsi ilə Pekində dəfn edilmiş nadir Qərb missionerlərindən biridir; bu, onun Çində qazandığı yüksək hörmətin göstəricisi hesab edilir.&lt;ref name=&quot;chinaorg&quot;&gt;{{cite web |title=The Tomb of Matteo Ricci |url=https://www.china.org.cn/english/2000/Oct/18963.htm |publisher=China.org.cn |access-date=2025-10-26 |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qin&quot;&gt;{{cite news |last=Qin |first=Danfeng |title=At last, they rest in peace |work=Global Times |date=29 March 2010 |url=https://www.globaltimes.cn/content/577149.shtml |access-date=2025-10-26 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{reflist}}
[[Kateqoriya:İtalyan riyaziyyatçılar]]
[[Kateqoriya:XVI əsr alimləri]]
[[Kateqoriya:Çin tarixi]]
[[Kateqoriya:İtaliya alimləri]]</text>
      <sha1>m9f1gytafsg64kksfdzgkd7qph15e0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Rayl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>939112</id>
    <revision>
      <id>9037015</id>
      <parentid>8765686</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 2 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10222" sha1="jgflv4kquf8c7p5wshwr0avwh0e3oj9" xml:space="preserve">{{Alim}}
'''Martin Rayl''' ({{DVTY}}) — [[Alim|İngilis alim]] və [[astronom|radioastronom]], [[Kembric Universiteti|Cambridge Universiteti]] [[professor]]u, [[Fizika üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı]] laureatı. O, müasir [[astronom|radioastronomiyan]]ın əsasını qoymuş, radio interferometriya [[texnologiya]]sını inkişaf etdirmiş və radio müşahidə üsullarını təkmilləşdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle – Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1974/ryle/biographical |publisher=Nobel Prize Organization |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Martin Ryle |url=https://www.britannica.com/biography/Martin-Ryle |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2025-10-28 |archive-date=2025-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913182614/https://www.britannica.com/biography/Martin-Ryle |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Sir Martin Ryle 27 sentyabr 1918-ci ildə İngiltərənin cənubunda yerləşən Brighton şəhərində anadan olmuşdur. Atası tanınmış həkim və ictimai xadim idi və bu ailə mühiti onun erkən yaşlarından elmə və intellektual fəaliyyətə maraq göstərməsində mühüm rol oynamışdır. Ryle məktəb illərində fizika və riyaziyyat fənlərinə xüsusi maraq göstərmiş, texniki məsələlərin həllinə meyilli olması ilə seçilmişdir.

Orta təhsilini başa vurduqdan sonra [[Oksford Universiteti]]nə daxil olmuş və burada fizika ixtisası üzrə ali təhsil almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle – Biographical Memoirs |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.1986.0016 |publisher=Royal Society Publishing |access-date=2025-10-28 |archive-date=2022-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116070625/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.1986.0016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Universitet dövründə eksperimental fizika və elektromaqnit dalğaları sahəsində biliklərini dərinləşdirmiş, sonradan radioastronomiya sahəsində aparacağı tədqiqatların nəzəri əsaslarını məhz bu mərhələdə formalaşdırmışdır.

[[II Dünya müharibəsi]] illərində Ryle elmi fəaliyyətini hərbi ehtiyaclara yönəltmiş və [[Kral Hərbi Hava Qüvvələri]] üçün radar sistemlərinin hazırlanması və təkmilləşdirilməsi üzərində çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle Collection |url=https://history.aip.org/phn/11807027.html |publisher=American Institute of Physics |access-date=2025-10-28 |url-status= }}&lt;/ref&gt; Bu dövrdə əldə etdiyi texniki təcrübə onun sonrakı elmi fəaliyyətinə mühüm təsir göstərmişdir.

Müharibədən sonra Ryle [[Kembric Universiteti]]nə dəvət olunmuş və burada məşhur Cavendish Laboratoriyasında fəaliyyətə başlamışdır. O, qısa müddət ərzində radioastronomiya sahəsində aparıcı tədqiqatçıya çevrilmiş və sonradan laboratoriya nəzdində fəaliyyət göstərən radioastronomiya qrupuna rəhbərlik etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Martin Ryle: Astronomer Royal (1972–1982) |url=https://www.phy.cam.ac.uk/about-us/history/martin-ryle |publisher=University of Cambridge |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;

== Elmi fəaliyyəti ==
Martin Ryle-in elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti radioastronomiya və radio interferometriya metodlarının inkişafı olmuşdur. O, 1940–1950-ci illərdə radio siqnallarının yüksək dəqiqliklə müşahidəsi üçün interferometriya və sintez aperturası üsullarını elmi cəhətdən əsaslandırmış və praktik tətbiqə gətirmişdir. Bu metodlar bir neçə radio antenanın birlikdə işləməsi yolu ilə səma obyektlərinin yüksək ayırdetmə qabiliyyəti ilə öyrənilməsinə imkan vermişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ryle’s Contribution to Radio Interferometry |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0034-4885/38/3/001 |publisher=Institute of Physics |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;

Onun rəhbərliyi altında həyata keçirilən Cambridge Radio Survey layihələri kainatdakı radio mənbələrinin sistemli şəkildə xəritələşdirilməsinə imkan yaratmışdır. Bu tədqiqatlar nəticəsində hazırlanan və elmi ədəbiyyatda geniş istifadə olunan 3C kataloqu (Third Cambridge Catalogue) radio mənbələrinin identifikasiyasında və [[kvazarlar]]ın kəşfində mühüm rol oynamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle – Pioneer in Radio Astronomy |url=https://ethw.org/Martin_Ryle |publisher=IEEE History Wiki |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;

Ryle-in elmi yanaşmaları XX əsr astronomiyasında müşahidə metodlarının dəyişməsinə səbəb olmuş və müasir radio teleskop şəbəkələrinin, o cümlədən Very Large Array (VLA) kimi iri layihələrin texnoloji əsasını formalaşdırmışdır.

== Nobel Mükafatı ==
1974-cü ildə Martin Ryle radioastronomiyada inqilabi müşahidə metodlarının inkişafına verdiyi töhfələrə görə britaniyalı astronom Antoni Hyuş ilə birlikdə [[Fizika üzrə &quot;Nobel&quot; mükafatı|Fizika üzrə Nobel Mükafatı]]na layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle – Nobel Prize Biography |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1974/ryle/biographical |publisher=Nobel Prize Organization |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt; Bu mükafat astronomiya və astrofizika sahəsində verilən ilk Nobel Fizika Mükafatı kimi tarixə düşmüşdür.

Elmi ictimaiyyət tərəfindən bu mükafat Ryle-in metodoloji yeniliklərinin fundamental əhəmiyyətinin rəsmi tanınması kimi qiymətləndirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Martin Ryle (1918–1984) |url=https://www.nature.com/articles/312001a0 |publisher=Nature |access-date=2025-10-28 |archive-date=2025-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417113633/https://www.nature.com/articles/312001a0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Enerji və ictimai məsuliyyət ==
1970-ci illərdən başlayaraq Martin Ryle elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, cəmiyyət qarşısında alimlərin məsuliyyəti mövzusunda da fəal mövqe tutmuşdur. O, sənaye cəmiyyətinin enerji resurslarından həddindən artıq istifadəsinin uzunmüddətli risklər yaratdığını vurğulamış və [[bərpa olunan enerji]] mənbələrinin inkişafını müdafiə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A Man Ahead of His Time: How Martin Ryle Saw the Future of Energy |url=https://www.sgr.org.uk/resources/man-ahead-his-time-how-martin-ryle-saw-future-energy |publisher=Scientists for Global Responsibility |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;

Ryle enerji siyasətinin yalnız iqtisadi deyil, həm də ekoloji və etik ölçülərinin nəzərə alınmasının vacibliyini önə çəkmiş, bu mövzuda elmi məqalələr və ictimai çıxışlar etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Martin Ryle – An Energy Visionary |url=https://physicsworld.com/a/martin-ryle-an-energy-visionary |publisher=Physics World |access-date=2025-10-28 |archive-date=2025-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927163628/https://physicsworld.com/a/martin-ryle-an-energy-visionary/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Akademik və arxiv irsi ==
Martin Raylın elmi irsi bu gün də beynəlxalq elmi ictimaiyyət üçün mühüm mənbə hesab olunur. Onun elmi qeydləri, şəxsi yazışmaları və tədqiqat materialları Royal Society Archives və [[Kembric Universiteti|Cambridge Universitetinin]] kitabxana arxivlərində qorunub saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Papers of Sir Martin Ryle (FRS 1952) |url=https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqSearch=RefNo==%27AP/71%27 |publisher=Royal Society Archives |access-date=2025-10-28 |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ryle, Martin (1918–1984) – Papers and Correspondence |url=https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/2/resources/593 |publisher=Cambridge University Library |access-date=2025-10-28 |archive-date=2025-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803025103/https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/2/resources/593 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
Həmçinin, Triniti Kolleci [[Kembric Universiteti]]ndə onun xatirəsinə həsr olunmuş xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memorial Brass to Sir Martin Ryle |url=https://trinitycollegechapel.com/about/memorials/brasses/ryle |publisher=Trinity College Chapel |access-date=2025-10-28 |archive-date=2024-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531201509/http://trinitycollegechapel.com/about/memorials/brasses/ryle/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əlavə məlumat ==
* 1972–1982-ci illərdə Böyük Britaniyada Astronomer Royal vəzifəsini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Martin Ryle (Deceased Academicians) |url=https://www.pas.va/en/academicians/deceased/ryle.html |publisher=Pontifical Academy of Sciences |access-date=2025-10-28 |archive-date=2025-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112134226/https://www.pas.va/en/academicians/deceased/ryle.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 1972-ci ildə [[BBC]] tərəfindən onunla aparılmış müsahibə BBC arxivlərində saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sir Martin Ryle Interview (1972, Astronomer Royal) |url=https://www.bbc.co.uk/archive/astronomer-royal-martin-ryle/z4y6qhv |publisher=BBC Archives |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;
* Onun elmi fəaliyyəti barədə [[Cambridge University Press]] tərəfindən ayrıca elmi nəşr hazırlanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ryle and the Radio Telescope Revolution |url=https://www.cambridge.org/core/books/astronomy-in-cambridge/ryle-and-the-radio-telescope-revolution/ |publisher=Cambridge University Press |access-date=2025-10-28}}&lt;/ref&gt;
* Franklin Institute tərəfindən elmi nailiyyətlərinə görə mükafatlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laureates: Martin Ryle |url=https://fi.edu/en/awards/laureates/martin-ryle |publisher=Franklin Institute |access-date=2025-10-28 |archive-date=2024-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729200519/https://fi.edu/en/awards/laureates/martin-ryle |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İngilis alimlər]]
[[Kateqoriya:Radioastronomlar]]
[[Kateqoriya:Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları]]
[[Kateqoriya:XX əsrin fizikləri]]</text>
      <sha1>jgflv4kquf8c7p5wshwr0avwh0e3oj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa Süleymanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942281</id>
    <revision>
      <id>9037406</id>
      <parentid>8818934</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="6sr6g9r5j77f8qr2ooj8ojnkkq8hnyc" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs}}

'''Musa Səməd oğlu Süleymanov''' ({{DVTY}}) — azərbaycanlı mühəndis, sənayeçi və sahibkar, tarixi '''Nəsib Sultan''' nəslinin nümayəndəsidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının maşınqayırma sənayesi işçilərinə “Əməkdar mühəndis” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/24379 |access-date=2025-11-12 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113154000/https://president.az/az/articles/view/24379 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
1956-cı ildə Tovuz rayonunda anadan olub.

1991-ci ildə '''&quot;Simurg&quot; MMC'''-ni təsis edib, 2000-ci ildə isə onun bazasında &quot;'''ADO-G Construction Group'''&quot; şirkətini yaradıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-13 |title=History - ADO-G |url=https://ado-g.com/history/ |access-date=2025-11-12 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

'''Zirə Dəniz-Sənaye Kompleksi (Zirə Port MMC)''' — şirkət təsisçisi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Марченко |first=Николай |date=2025-05-02 |title=Azerbaijani companies propose water transfer system between Caspian and Black Seas |url=https://kz.kursiv.media/en/2025-05-02/engk-nknk-azerbaijani-companies-propose-inter-basin-transfer-system-between-caspian-and-black-seas/ |access-date=2025-11-12 |website=Kursiv Media Kazakhstan |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Dövlət təltifləri ==
Sənaye və mühəndisliyin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının maşınqayırma sənayesi işçilərinə “Əməkdar mühəndis” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/24379 |access-date=2025-11-12 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113154000/https://president.az/az/articles/view/24379 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* &quot;Tərəqqi&quot; medalı ilə təltif olunub,
* &quot;Əməkdar mühəndis&quot; fəxri adına layiq görülüb,
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azərbaycan Respublikasının maşınqayırma sənayesi işçilərinə “Əməkdar mühəndis” fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/24379 |access-date=2025-11-12 |website=president.az |language=az |archive-date=2024-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113154000/https://president.az/az/articles/view/24379 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Ailəsi ==
Evlidir, üç övladı var: Rəşad Süleymanov, Vəfa Süleymanova, Rauf Süleymanov

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>6sr6g9r5j77f8qr2ooj8ojnkkq8hnyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Başlı döyüşü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943356</id>
    <revision>
      <id>9037068</id>
      <parentid>9035539</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shahdag</username>
        <id>154927</id>
      </contributor>
      <origin>9037068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14001" sha1="mkidyg06h3vgnv6klj2epycjb593tpo" xml:space="preserve">{{Hərbi münaqişə
 |münaqişə              = Başlı döyüşü
 |şəkil                 = [[Fayl:Roubaud. Scene from Caucasian war.jpg|300px|]]
 |şəklin izahı          = ''Qafqaz müharibəsindən bir səhnə'' &lt;small&gt;([[Frans Rubo]])&lt;/small&gt;
 |aiddir                = [[Qafqaz müharibəsi]]
 |tarixi                = [[22 oktyabr|22]]-[[26 oktyabr]] [[1818]]
 |yeri                  = [[Başlıkənd (Dağıstan)|Başlıkənd]]
 |səbəbi                = [[Rusiya imperiyası]]nın [[Qaytaq usmiliyi]]ni və ətraf əraziləri ələ keçirmə istəyi
 |vəziyyəti             = 
 |nəticəsi              = Birləşmiş qüvvələrin qələbəsi &lt;br&gt;{{*}} Çar ordusunun məğlubiyyəti və geri çəkilməsi&lt;br&gt;{{*}} Başlı kəndi birləşmiş qüvvələrin nəzarətinə qayıtdı
 |tərəf1                = [[Quba xanlığı]] &lt;br&gt; {{dil keçidi|Aquşa-Dargin icması||ru|Акуша-Дарго}} &lt;br&gt; [[Avar xanlığı]] &lt;br&gt; [[Mehdioğlu xanlığı]] &lt;br&gt; [[Qazıqumuq xanlığı]] &lt;br&gt; [[Tabasaran maysumluğu]]
 |tərəf2                = [[Fayl:Flag_of_Russia.svg|22px|border]] [[Rusiya İmperiyası]]
 |komandan1             = [[Şeyxəli xan (Quba xanı)|Şeyxəli xan]] &lt;br&gt; {{dil keçidi|Məhəmməd qazi Aquşalı|Məhəmməd qazi|ru|Мухаммад-кади Акушинский}} &lt;br&gt; {{dil keçidi|Sultan Əhməd xan (Avar xanı)|Sultan Əhməd xan|ru|Султан Ахмед-хан Аварский}} &lt;br&gt; [[Həsən xan Mehdioğlu]] &lt;br&gt; {{dil keçidi|Surxay xan Kun-Butay|Surxay xan|ru|Сурхай-хан Кун-Буттай}} &lt;br&gt; [[Abdulla bəy Yersili|Abdulla bəy]] &lt;br&gt; 
 |komandan2             = [[Fayl:Flag_of_Russia.svg|22px|border]] {{dil keçidi|Andrey Pestel||ru|Пестель, Андрей Борисович}} &lt;br&gt; [[Fayl:Flag_of_Russia.svg|22px|border]] {{dil keçidi|Valerian Mədətov ||ru|Мадатов, Валериан Григорьевич}}
 |qüvvə1                = 20 min (Rusiya mənbələrinə görə)
 |qüvvə2                = 2 min&lt;br&gt;{{flagicon image|
Badge of the Russian Imperial Army.jpg|size=15px}} [[Rusiya İmperator Ordusu]] &lt;br&gt;{{*}} {{flagicon image|
Badge of the Russian Imperial Army.jpg|size=15px}} general Pestelin 6 topla təchiz edilmiş 2 piyada batalyonu (Rusiya mənbələrinə görə)
 |itkilər1              = ''naməlum''
 |itkilər2              = 12 zabit &lt;br&gt; 500 əsgər
 |ümumi itkilər         = 
 |vikianbar             = 
}}
'''Başlı döyüşü''' — [[Qafqaz müharibəsi]] zamanı, 1818-ci ilin oktyabrın 22-26-sı [[Qaytaq usmiliyi|Qaytaq usmiliyinin]] paytaxtı [[Başlıkənd (Dağıstan)|Başlı kəndində]] [[Rusiya İmperator Ordusu]]nun qoşunları ilə Dağıstan icmalarının birləşmiş qüvvələri arasında baş vermiş döyüş. Döyüş 4 gün davam etmişdir. Ölü və yaralı olaraq şəxsi heyətinin dörddə birini itirən Rusiya qoşunları, çətinliklə [[Dərbənd|Dərbəndə]] geri çəkilməyi bacarmışdı.

== Zəmin ==
XIX əsrin birinci yarısında [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyasının]] Qafqaza genişmiqyaslı ekspansiyası başladı və yerli xalqlar buna qarşı çıxmağa çalışırdılar.

1818-ci il iyulun 24-də Yermolov Dargin cəmiyyətlərindən girovlar tələb etsə də, onlar imtina etdilər. Girovları tələb etmək və ya əsas qüvvələrə yaxın olmaq məqsədilə Pestel dəstəni gözlənilmədən Başlıya köçürdü. Bu yerdəyişmə dəstənin vəziyyətini ağırlaşdırdı, çünki açıq ərazidən fərqli olaraq, şəhərin içərisində toplardan istifadə məhdudlaşır, piyadalar isə çətin vəziyyətə düşürdü.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rus dəstəsinin gəlişindən narazı qalan Başlı sakinləri Avar xanı Sultanəhməddən kömək istədilər. Sultanəhməd xan, qardaşı Həsən xan, aquşalı Məhəmməd Qazi, qazıqumuqlu II Surxay oğulları ilə birlikdə, [[Quba xanlığı|qubalı]] [[Şeyxəli xan (Quba xanı)|Şeyxəli xan]] isə qohumu [[Tabasaran maysumluğu|yersili]] [[Abdulla bəy Yersili|Abdulla bəy]] ilə birlikdə, o cümlədən digər Dargin cəmiyyətlərinin dəstələri, hər biri öz dəstəsi ilə Başlı yaxınlığında toplandılar. Rus mənbələrinə görə, cəmi 20.000-ə yaxın könüllü toplanmışdı.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Başlı sakinləri əvvəlcə rus dəstəsinə sadiq idilər, istehkamların tikintisində kömək edir, hətta bəziləri müdafiə əməliyyatlarında iştirak edirdilər, lakin tədricən dəstəyə qarşı münasibət düşmənçiliyə çevrildi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Döyüş ==
1818-ci il oktyabrın 23-ü günorta saat 2-də dağlılar rus istehkamlarına hücuma başladılar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{harvnb|Потто}}&lt;/ref&gt; Dəstə hazırlıqsız yaxalandı və Pestel komandanlıqdan kənarlaşaraq Başlı qalasında qapandı. Yerli sakinlərin evlərində yerləşdirilən əsgərlər vaxtında həyəcan siqnalı ilə qalxa bilmədilər. Dağlıların Başlıya daxil olmasından sonra bir çox əsgər təkbaşına müdafiə olunmağa məcbur oldu ki, bu da böyük itkilərə səbəb oldu. İki ştab-zabit sağ qalanları öz ətrafında toplamağa çalışdı. Əsgərlər suvarma kanalının arxasına keçirilərək qala yaxınlığında cəmləşdirildi, topları da gətirmək mümkün oldu. Kanalın və böyük şam ağaclarının arxasında gizlənərək hücumu dəf etməyə başladılar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{harvnb|Магомедов|1999|p=308}}&lt;/ref&gt;

Oktyabrın 24-ü və 25-i fasiləsiz toqquşmalar getdi, mühasirəyə düşənlər (ruslar) toplardan istifadə etməyi bacardılar, nəticədə hücum edənlər arasında böyük itkilər başladı. Başlı sakinləri qəti olaraq Şeyxəli xanın və müttəfiqlərinin tərəfinə keçdilər və evlərdən arxadan topları atəşə tutmağa başladılar, lakin bu evlər rus əsgərləri tərəfindən dərhal yandırıldı. Dağlılar nizami mühasirəyə keçdilər və səngərləri müdafiə xəttinə doğru çəkərək 30 metrə qədər yaxınlaşdılar, lakin əks-hücumla səngərlər təmizləndi. Üç gün ərzində dəstə yemək və yuxusuz hücumları dəf etdi.&lt;ref&gt;{{harvnb|Магомедов|1999|p=309}}&lt;/ref&gt;

Oktyabrın 26-sı mühasirə, hücum edənlər arasında itkilər səbəbindən zəiflədi. Onun tabeliyində olanlar &quot;qənimət&quot; toplamağa başladılar – əsgər cəsədlərini tapıb &quot;qulaqlarını və digər üzvlərini&quot; kəsir, bütün bir kisə &quot;qənimət&quot; yığırdılar. Bundan sonra [[Şeyxəli xan (Quba xanı)|Şeyxəli xan]] və [[Abdulla bəy Yersili|Abdullanın]] dəstəsi Başlıdan çıxaraq [[Quba|Qubaya]] getdi. Sonradan məlum oldu ki, bu kisə [[Qacarlar sülaləsi|Qacar şahzadəsi]] [[Abbas Mirzə|Abbas Mirzəyə]] təqdim edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Mustafazadə|2005|pp=229}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Александрович |first=Потто Василий |url=https://statehistory.ru/books/Kavkazskaya-voyna--Tom-2--Ermolovskoe-vremya/13 |title=XIV. Разгром Мехтулы // Кавказская война. Том 2. Ермоловское время |year=1887 |location=Sankt-Peterburq |access-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124181010/https://statehistory.ru/books/Kavkazskaya-voyna--Tom-2--Ermolovskoe-vremya/13 |archive-date=2022-11-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Mühasirəçilərin zəiflədiyini və hücum şövqünün azaldığını görən rus komandirləri [[Dərbənd|Dərbəndə]] doğru gecə yarmasına qərar verdilər. Lakin irəliləyiş zamanı Başlı sakinləri, rusların girov götürdüyü öz amanatlarını geri almaq tələbi ilə onların yolunu kəsməyə çalışdılar. Vəziyyətin kritik olduğunu anlayan əsgərlər kəndin evlərini alova bürüdülər. Mülklərini xilas etmək zərurəti qarşısında qalan başılılar, irəliləyən dəstəyə müqavimət göstərmək fürsətini itirdilər. Dağlı döyüşçülər bir neçə saat ərzində rusların izinə düşərək onları amansızcasına təqib etdilər. Yollar tələlərlə dolu pusqularla kəsilmiş, strateji körpülər dağıdılmış, yol boyu yerləşən kəndlər isə müdafiə məntəqələrinə çevrilmişdi. Böyük çətinliklə [[Ulluçay]] çayına qədər yol tapa bilən dəstə, daha sonra magistral yolu tərk edərək dəniz sahilinə doğru istiqamət götürdü. Yalnız dənizkənarı zolaqla hərəkət edərək sağ qalanlar nəhayət Dərbəndə çatmağı bacardılar.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{harvnb|Магомедов|1999|p=310}}&lt;/ref&gt;

== Nəticələri ==
Pestel öz hesabatında itkilərin sayını 418 nəfər (140 ölü və 278 yaralı) göstərsə də, knyaz [[Valerian Mədətov|Mədətov]] [[Aleksey Yermolov|Yermolova]] yazdığı məktubda öz təəssüratlarını bildirir: 500-dən çox adam, yəni dəstənin dörddə biri ölü və yaralı idi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Mədətov daha sonra yazır:&lt;blockquote&gt;''&quot;Yaralı əsgərlərin hamısı bir ağızdan boş yerə məhv olduqlarını qışqırır və general-mayor Pestelin zəif komandanlığından çox narazılıq edirlər... Buradakı bütün xalq general Pestelin idarəçiliyindən son dərəcə narazıdır, hər uyğun məqamda silahlanmağa hazırdır&quot;.''&lt;/blockquote&gt;Qiyam yatırıldıqdan sonra Pestel [[Başlıkənd (Dağıstan)|Başlının]] ən nüfuzlu ailələrindən – ağsaqqalların və qazilərin (qadi) uşaqları olan 29 girovu, əsasən gəncləri və yeniyetmələri Dərbənd həbsxanasına saldı. Yermolov onlardan 17 yetkin şəxsi asdı, qalan azyaşlıları isə &quot;bağışlayaraq&quot; Dərbənddəki girovlar həyətində saxladı.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'' Bundan başqa, Şeyxəli xanla əlaqədə şübhəli bilinən Dərbənd bəyləri, o cümlədən sonralar məşhur şərqşünas [[Mirzə Kazım bəy|Mirzə Kazım bəyin]] atası Molla Hacı Kazım bəy [[Həştərxan|Həştərxana]] sürgün edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Mustafazadə |first=Tofiq |url=http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=193839&amp;pno=37 |title=Azərbaycan xanlıqlarının qısa tarixi |year=2011 |location=[[Bakı]] |pages=71 |language=az |author-link=Tofiq Mustafazadə |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Vasili Potto]] bu hadisəni belə təsvir edir:''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;''&lt;blockquote&gt;''&quot;Gözlənildiyi kimi, Pestelin geri çəkilməsi dağlılar tərəfindən zəfər təntənəsi ilə qarşılandı. Dağıstan sevinirdi və onun elçiləri hətta müsəlman əyalətlərində peyda olaraq rusların qovulması barədə şad xəbəri hər tərəfə yayırdılar&quot;.''&lt;/blockquote&gt;

Döyüş [[Başlıkənd (Dağıstan)|Başlı kəndi]] üçün növbəti dağıdıcı hadisələrdən biri olmuşdur. Professor Səkinət Hacıyeva bu və buna bənzər hadisələri belə təsvir edir:&lt;ref&gt;{{harvnb|Гаджиева|2005|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;''&quot;1877-ci ildə, məlum olduğu kimi, sakinlərin anti-müstəmləkəçi çıxışına görə ən böyük cənub qumuq kəndi olan Başlı tamamilə dağıdılmış və yandırılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Başlı bundan əvvəl də dəfələrlə məhv edilmişdi. [[Yevgeni Kozubski|Y. İ. Kozubski]] onun faciəli taleyi haqqında yazırdı: &quot;Başlı — usmilərin dördüncü iqamətgahı — 26–30 sentyabr 1722-ci ildə dağıdılmış, 1742-ci ildə [[Nadir şah|Nadir]] [[Nadir şah|şah]] tərəfindən viran edilmiş, 28 iyun 1812-ci ildə Xatunsev tərəfindən tabe edilmiş, 13–16 oktyabr 1818-ci ildə Pestelin mühasirəsinə məruz qalmış, 22 oktyabr 1819-cu ildə Mədətov tərəfindən alınmış və nəhayət, 3 oktyabr 1877-ci ildə yandırılmışdır&quot;.''&lt;/blockquote&gt;

Başlı döyüşündəki qələbə Şeyxəli xanın Dağıstandakı sonuncu əhəmiyyətli hərbi uğuru olmuş, [[1819-cu il Şeyxəli xanın Quba həmləsi|1819-cu ilin avqustunda rus qoşunlarının yeni yürüşü]] nəticəsində onun və müttəfiqlərinin dağlıq ərazilərə çəkilməsi, Aquşa və Tabasaranın işğalı ilə nəticələnmişdir.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|2}}

=== Ədəbiyyat ===
* {{cite book|url=https://www.anl.az/el/m/mt_qx.pdf|ref=harv|last = Mustafazadə|first = Tofiq|year = 2005|author-link =Tofiq Mustafazadə|title = Quba xanlığı|pages = 480|language = az|location=Bakı|publisher = Elm}}
* {{cite book|ref=harv|last = Магомедов|first = Р.М|url=https://www.google.ru/books/edition/%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B_%D0%B2_%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA/dcsTAQAAMAAJ?hl=ru&amp;gbpv=1&amp;bsq=%D0%A8%D0%B5%D0%B9%D1%85-%D0%90%D0%BB%D0%B8%20%D1%81%201%20000%20%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2|title = Даргинцы в дагестанском историческом процессе, Т. II.|publisher =Дагестанское книжное издательство|year = 1999|pages = 520|ISBN=5-297-00577-9}}
* {{cite book|url=https://statehistory.ru/books/Kavkazskaya-voyna--Tom-2--Ermolovskoe-vremya/13|ref=harv|last = Потто|first = Василий |year = |author-link =Vasili Potto|title = XIV. Разгром Мехтулы. Кавказская война. Том 2. Ермоловское время.|pages = |language = ru|location=|publisher = }}
* {{cite book |url=https://instituteofhistory.ru/library/publications/kumyki-istoricheskoe-proshloe-kultura-byt-kniga-vt |ref=harv |last=Гаджиева |first=Сакинат |year=2005 |author-link= |title=Кумыки: историческое прошлое, культура, быт. Книга вторая |pages=436 |language=ru |location=Махачкала |publisher=Дагестанское книжное издательство}}

== Həmçinin bax ==

* [[Şeyxəli xanın Quba xanlığını bərpa cəhdi (1811)]]
* [[1819-cu il Şeyxəli xanın Quba həmləsi]]
* [[Levaşi döyüşü]]

[[Kateqoriya:Qafqaz tarixi]]
[[Kateqoriya:1818-ci ildəki hadisələr]]
[[Kateqoriya:Rusiyanın müharibələri]]</text>
      <sha1>mkidyg06h3vgnv6klj2epycjb593tpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aydın Hüseynov (bankir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943567</id>
    <revision>
      <id>9037362</id>
      <parentid>8424483</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Aydın_Hüseynov_iqtisad.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No permission since 8 August 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9037362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7301" sha1="4nb0baahcv8qg0hsbvg00o90rfdihlj" xml:space="preserve">{{Şəxs
|adı              = Aydın Hüseynov
|orijinal adı     = Aydın Hüseyn oğlu Hüseynov 
|şəkil            =
|digər adı        = 
|ləqəbi           = 
|vətəndaşlığı     = {{AZE}}
|milliyyəti       = azərbaycanlı
|dini             = 
|ixtisası         = bankir, riyaziyyatçı
|təhsili          = Egey Universiteti, Ankara Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti
|fəaliyyəti       = bank işi, maliyyə, risklərin idarə edilməsi
|fəaliyyət illəri = 2007–indiki dövr
|elmi dərəcəsi    = riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru
|elmi adı         = 
|partiyası        = 
|tanınır          = “Rabitəbank” ASC İdarə Heyətinin sədri
|mükafatları      = 
|imzası           = 
|imzanın ölçüsü   = 
|imzanın izahı    = 
|saytı            = 
|vikianbar        = 
}}

'''Aydın Hüseynov''' ({{DVTY}}) — [[İqtisadçı]], riyaziyyat üzrə [[fəlsəfə doktoru]], &quot;[[Rabitəbank]]&quot; ASC-nin İdarə Heyətinin sədridir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=® “Rabitəbank”da sədr dəyişikliyi – Aydın Hüseynov İdarə Heyətinin sədri təyin edilib |url=https://azertag.az/xeber/__rabitebankda_sedr_deyisikliyi___aydin_huseynov_idare_heyetinin_sedri_teyin_edilib-1771613 |website=azertag.az |language=az |access-date=2025-11-19 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512071304/https://azertag.az/xeber/__Rabitebankda_sedr_deyisikliyi___Aydin_Huseynov_Idare_Heyetinin_sedri_teyin_edilib-1771613 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==
Aydın Hüseynov 21 may 1979-cu ildə [[Ağsu rayonu]]nda anadan olmuşdur. Orta təhsilini [[Bakı şəhəri]]ndə yerləşən Fizika, Riyaziyyat və İnformatika Təmayüllü Respublika liseyində tamamlamışdır.

1996–2000-ci illərdə [[Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin [[Egey Universiteti]]ndə Tətbiqi Riyaziyyat ixtisası üzrə bakalavr, 2000–2002-ci illərdə Ankara Universitetində magistr, 2002–2005-ci illərdə isə həmin universitetdə doktorantura təhsilini başa vurmuşdur. Riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. Bu dərəcə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən nostrifikasiya olunmuşdur.

== Fəaliyyəti ==

=== Peşə fəaliyyəti ===
2007–2008-ci illərdə Yapı Kredi Bank-da Kreditlərin Təhlili Departamentində mütəxəssis, 2008–2009-cu illərdə Fondların İdarə Edilməsi Departamentində mütəxəssis kimi çalışmış, həmçinin Yapı Kredi İnvest-də broker və diler kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2009–2012-ci illərdə [[TuranBank]]-da Birja əməliyyatları şöbəsinin müdiri, 2012–2014-cü illərdə Risklərin İdarə Edilməsi Departamentinin direktoru olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peşəkar bankirə - YÜKSƏK VƏZİFƏ VERİLDİ |url=https://fed.az/az/bank/pesekar-bankire-yuksek-vezife-verildi-86186 |website=FED.az |date=14 avqust 2020 |access-date=2025-11-19 |archive-date=2025-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710112234/https://fed.az/az/bank/pesekar-bankire-yuksek-vezife-verildi-86186 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2014–2017-ci illərdə Rabitəbank ASC-də İdarə Heyəti sədrinin müavini (risklərin idarə edilməsi və satışın idarə olunması sahələri üzrə) vəzifəsində çalışmışdır. 2017–2019-cu illərdə AFB Bank-da müxtəlif sahələr üzrə (maliyyə, xəzinədarlıq, əməliyyat, insan resursları, risklərin idarə olunması, daxili nəzarət, kredit, anderraytinq, satış və marketinq) İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini və İdarə Heyəti sədrinin vəzifəsini icra edən şəxs kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2020-ci ilin iyul–oktyabr aylarında &quot;[[Azərsun Holdinq]]&quot;də Müşahidə Şurası sədrinin bank və sığorta məsələləri üzrə müşaviri olmuş, eyni zamanda Azərbaycan Sənaye Bankı Müşahidə Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bank sədrlərimizin - KEÇMİŞİ |url=https://www.kommersant.az/news/bank/41159.html |website=Kommersant.az |language=az |date=9 mart 2023 |access-date=2025-11-19 |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112134926/https://www.kommersant.az/news/bank/41159.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019-cu ildən etibarən Azərbaycan-dakı Amerika Ticarət Palatasının (AmCham) Bank, [[Maliyyə]] və Sığorta komitəsinin üzvüdür. 2018–2020-ci illərdə Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının Xəzinədarlıq və Fondların İdarə Olunması üzrə Ekspert Qrupunun sədri olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aydın Hüseynov “AFB Bank”ın rəhbərliyindəki vəzifəsindən gedib |url=https://banker.az/aydin-huseynov-afb-bankin-reheberi-9a02/ |language=en-GB |date=25 dekabr 2019 |access-date=2025-11-19 |archive-date=2022-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003125411/https://banker.az/aydin-huseynov-afb-bankin-reheberi-9a02/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Elmi fəaliyyəti ===
2012-ci ildə AAK tərəfindən dosent elmi adı verilmişdir. 2014–2019-cu illərdə [[Bakı Dövlət Universiteti]]nin Riyazi İqtisadiyyat kafedrasında elmlər doktoru proqramı üzrə təhsil almışdır.

Xarici və yerli elmi jurnallarda 19 elmi məqalənin müəllifidir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNEC-də Aydın Hüseynovun müəllifi olduğu “Maliyyə iqtisadiyyatı” kitabının - TƏQDİMATI OLUB - FOTOLAR |url=https://fed.az/az/tehsil-ve-elm/unec-de-aydin-huseynovun-muellifi-oldugu-maliyye-iqtisadiyyati-kitabinin-teqdimati-olub-152648 |website=FED.az |date=24 yanvar 2023}}&lt;/ref&gt;

Frankfurt School of Finance &amp; Management və Institut de Formation Bancaire Luxembourg təhsil proqramlarında iştirak etmiş, kiçik və orta müəssisələrin maliyyələşməsi, kapital bazarları və maliyyə alətləri üzrə beynəlxalq sertifikasiyalar əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dos. Dr. Aydın Hüseynov – Azərbaycan Bank və Maliyyə Tədris Mərkəzi |url=https://abftc.az/dos-dr-aydin-huseynov/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;'''Müəllifi olduğu kitab:'''&lt;br&gt;
* ''&quot;Maliyyə iqtisadiyyatı: bankçılıq, sığorta, kapital bazarı və birja&quot;'' — kitabında beynəlxalq standartlara uyğun müasir və rəqabətə dözümlü Azərbaycan maliyyə industriyasının müasir vəziyyəti və perspektivləri haqqında elmi cəhətdən əsaslandırılmış məlumatlar yer alır..&lt;ref&gt;{{cite book |title=Maliyyə iqtisadiyyatı: bankçılıq, sığorta, kapital bazarı və birja Müəlliflər: Prof. Dos. Aydın Hüseynov |url=https://www.researchgate.net/publication/367390743_Maliyy_iqtisadiyyati_bankciliq_sigorta_kapital_bazari_v_birja_Mulliflr_Prof_Dr_Zahid_Frrux_Mmmdov_Dos_Aydin_Huseynov_Elmi_redaktor_Azrbaycan_Dovlt_Iqtisad_Universitetinin_rektoru_professor_dalt_Murado}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Rabitəbank]]
* [[Azərsun Holdinq]]
* [[TuranBank]]
* [[Yapı Kredi Bank Azərbaycan|Yapı Kredi Bank]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}
* [https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/idare-heyeti/dr-aydin-huseynov/ Dr. Aydın Hüseynov]

[[Kateqoriya:Azərbaycan bankirləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan iqtisadçıları]]
[[Kateqoriya:1979-cu ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin məzunları]]</text>
      <sha1>4nb0baahcv8qg0hsbvg00o90rfdihlj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustafa Kamal Atatürkün hərbi həyatı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947579</id>
    <revision>
      <id>9037425</id>
      <parentid>8819758</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30043" sha1="n90p1wugi7ylz1mbr48h9jv0qdy7j2w" xml:space="preserve">{{Vəzifəli şəxs
 |adı           = 
 |orijinal adı  = '''Mustafa Kemal Atatürk'ün askerî hayatı'''
 |şəkil         = 
 |şəklin ölçüsü = 
 |şəklin izahı  = [[Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamal Paşa]]
 |vəzifə        = 
 |bayraq        = 
 |başlanğıc     = 
 |son           = 
 |əvvəlki       = 
 |sonrakı       = 
 |doğum tarixi  = 1881
 |doğum yeri    = [[Saloniki]], [[Osmanlı imperiyası]]
 |vəfat tarixi  = 10 noyabr 1938
 |vəfat yeri    = [[Dolmabağça sarayı]], [[İstanbul]], [[Türkiyə]]
 }}
'''Mustafa Kamal Atatürk''' (1881 - 10 noyabr 1938) — [[Türkiyə|Türkiyə Cümhuriyyəti]]nin qurucusu və ilk prezidenti, feldmarşal, inqilabçı dövlət xadimi. Mustafa Kamal Atatürkün hərbi karyerası 1905-ci ildə İstanbuldakı Osmanlı Hərbi Akademiyasını leytenant rütbəsində bitirməsi ilə, 8 iyul 1919-cu ildə Osmanlı Ordusundan təxsis olunduğuna, eləcə [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi|Türkiyə İstiqlaliyyat müharibəsi]] zamanı rəhbərlik etdiyi dövrü əhatə edir.

== İlk illəri ==
=== Beşinci Orduda qərargah kapitanı (1905-1907) ===
Mustafa Kamal 1905-ci ildə Osmanlı Hərbi Qərargah Kollecini qərargah kapitanı (Kurmay Yüzbaşı) rütbəsi ilə bitirmiş və Dəməşqdə yerləşən Beşinci Orduya göndərilmişdir. Orada o, tezliklə “Vətən və Hürriyet” adlı islahatçı zabitlərdən ibarət kiçik gizli inqilabi cəmiyyətə qoşuldu və [[II Əbdülhəmid|II Abdalhəmid]] rejiminin fəal müxalifinə çevrildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240328214738/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturkun-egitim-ve-ogretim-gordugu-kurumlar/ Atatürk’ün Eğitim ve Öğretim Gördüğü Kurumlar]&lt;/ref&gt;
{{Şəkillər albomu
| yer            = right
| istiqamət      = şaquli
| şəkil1         = Beyrut Fifth Army.jpg
| izah1          = Beyrutdakı Beşinci Ordunun Osmanlı zabitləri. Mustafa Kamal Atatürk ön sırada solda oturur.
| şəkil2         = Ataturk5.JPG
| izah2          = Atatürk İtalyan işğalına qarşı Liviya döyüşçülərinə komandanlıq edir, 1911
}}

=== Üçüncü Orduda baş kapitan (1907-1910) ===
1907-ci ildə [[Qolağası]] (baş kapitan) rütbəsinə yüksəldi və Monastirdə (indiki [[Bitola]], Şimali Makedoniya) [[3-cü Ordu (Osmanlı imperiyası)|Osmanlı İmperiyasının 3-cü Ordusuna]] təyin edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240327211521/https://www.mevkoleji.k12.tr/tr/kurumsal/ataturk-kosesi/ataturk-kronolojisi/ Atatürk Kronolojisi]&lt;/ref&gt; Elə bu dövrdə o, [[İttihad və Tərəqqi|İttifaq və Tərəqqi Komitəsinə]] (İTK) daxil oldu.

1908-ci ildə [[Gənc türklər inqilabı|Gənc Türk inqilabı]], hakimiyyəti o zamanlar hökmdar olan [[II Əbdülhəmid|Sultan II Əbdülhəmiddən]] ələ keçirdi və Mustafa Kamal böyük hərbi xadim oldu. İTK-nın ilk üzvlərindən biri kimi o, 1908-ci il inqilabında  rol oynadı. Sonrakı illərdə o, İTK-ın rəhbərliyinin apardığı siyasətə qarşı çıxdı. Az sonra Mustafa Kamalın [[Ənvər Paşa]] ilə münasibətləri pisləşdi və Ənvər Paşa 1913-cü ildə böyük hərbi lider kimi ortaya çıxdıqda, Mustafa Kamal hakimiyyət mərkəzindən kənarlaşdırıldı.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt;

=== Hərbi nazirlik (1910-1911) ===
Atatürk 1910-cu ildə Fransanın Pikardiya şəhərində ordu təlimlərində iştirak etmişdir. 1911-ci ildə İstanbulda Hərbi nazirlikdə işə daxil olur.

== İtaliya-Türkiyə müharibəsi (1911-1912) ==
1911-ci ildə İtaliyanın işğalına qarşı çıxmaq üçün [[Tripoli]]da [[İtaliya–Osmanlı müharibəsi|İtaliya-Türkiyə müharibəsində]] könüllü olaraq döyüşmüşdür. 22 dekabr 1911-ci ildə [[Tobruq]] şəhərinin uğurlu müdafiəsindən sonra 6 mart 1912-ci ildə [[Derna]] Silahlı qüvvələrə komandan təyin edildi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240328214739/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/hareket-ordusu-ve-kurmay-yuzbasi-mustafa-kemal/ Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal]&lt;/ref&gt;

== Balkan müharibələri (1912-1913) ==
1912-ci ilin oktyabrında [[Balkan müharibələri|Balkan müharibələrinin]] başlamasından sonra İstanbula qayıtdı. [[Birinci Balkan müharibəsi]] zamanı Mustafa Kamal [[Frakiya]] sahillərində [[Çanaqqala]] və Bulair (Bolayır) bölgəsində [[Bolqarıstan]] ordusuna qarşı vuruşdu. O, həmçinin [[İkinci Balkan müharibəsi|İkinci Balkan Müharibəsi]] zamanı [[Ədirnə]] və [[Dimetoka]] şəhərlərinin geri alınmasında mühüm rol oynamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ataturk.org.au/gelibolu/balkan-muharebeleri-sirasinda-mustafa-kemalin-canakkale-bolgesindeki-faaliyetleri/ |title=Balkan Muharebeleri Sırasında Mustafa Kemal’in Çanakkale Bölgesindeki Faaliyetleri Balkan Muharebeleri Sırasında Mustafa Kemal’in Çanakkale Bölgesindeki Faaliyetleri (Yrd. Doç. Dr. Mithat Atabay) |access-date=2025-12-19 |archive-date=2023-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605230950/https://ataturk.org.au/gelibolu/balkan-muharebeleri-sirasinda-mustafa-kemalin-canakkale-bolgesindeki-faaliyetleri/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== I Dünya Müharibəsi ==
=== Sofiyada hərbi attaşe (1913-1914) ===
1913-cü ildə Atatürk [[Sofiya]]ya hərbi attaşe təyin edildi. Sofiyada olarkən o, İmperiyanın Almaniya tərəfində müharibə etməsin narazı idi. 1914-cü il iyulun 16-da o, Sofiyadan İstanbukdakı Hərbi Nazirliyinə rəsmi göndəriş göndərdi və müharibə baş verərsə, sonradan mərkəzi güclərə qarşı mümkün müdaxilə üçün neytrallıq siyasətinə çağırdı.&lt;ref&gt;Kinross, ''Atatürk: The Rebirth of a Nation'', 60&lt;/ref&gt; Lakin Hərbi nazir [[Ənvər Paşa]] Almaniya ilə ittifaqın tərəfdarı oldu və nəticədə iki hökumət arasında gizli ittifaq müqaviləsi imzalandı. Osmanlı İmperiyası Birinci Dünya Müharibəsində Almaniya tərəfindən döyüşdü.

=== Çanaqqala döyüşü, 1915–1916 === 
{{Əsas məqalə|Çanaqqala döyüşü}}
{{Şəkillər albomu
| yer            = right
| istiqamət      = şaquli
| şəkil1         = Map of Turkish forces at Gallipoli April 1915 (Kemals-HQ).png
| izah1          = Hərbi xəritə. Bütün Müttəfiq desantları ilə qarşılaşdığı [[Çanaqqala döyüşü]]ndə 19-cu diviziya.
| şəkil2         = Mustafa Kemal during the Gallipoli Campaign.jpg
| izah2          = Atatürk əsgərləri ilə [[Çanaqqala]]da, 1915
}}
{{Şəkillər albomu
| yer            = right
| istiqamət      = şaquli
| şəkil1         = Attaturkswords5.jpg
| izah1          = Atatürkün [[Anzak]] müharibəsi zamanı dediyi sözlər abidənin üzərində
| şəkil2         = Mustafa Kemal and Abdurrahim Tuncak.png
| izah2          = Soldan sağa: Fuad Bulca, Mustafa Kamal, Alman artilleriya müşaviri fon Berk, [[Əbdülrəhim Tuncaq|Əbdürrəhim Tuncak]] (övladlığa götürürdüyü oğul)
}}
{{Şəkillər albomu
| yer            = right
| istiqamət      = şaquli
| şəkil1         = Ataturk20.JPG
| alt1           = Colored dice with white background
| izah1          = Yeddinci Ordunun komandanı Mustafa Kamal Paşa adyutant zabitləri ilə; sağdan sola: Salih (Bozok), Şükrü (Tezer) və Cevat Abbas (Gürər), 1918, Hələb.
| şəkil2         = WWI occupation of Istanbul.ogv
| izah2          = Mustafa Kamal Atatürk türk inqilabçıları ilə.
}}
Alman marşalı [[Otto Liman fon Sanders]] Çanaqqalanın müdafiəsi üçün Beşinci Ordunun komandanı təyin edildi. Mustafa Kamala 5-ci Orduya təyin edilmiş 19-cu Diviziyanı təşkil etmək və komandanlıq etmək vəzifəsi verildi. 8 yanvar 1915-ci ildə Britaniya Hərbi Şurası “İstanbulu ələ keçirmək məqsədi ilə Çanaqqalanı bombalamaq və ələ keçirmək” əməliyyatına başladı. 

İngilis donanmasının hücumları Çanaqqala boğazından keçə bilmədi və ingilislər quru hücuma keçdilər. Quru yürüşü 25 aprel 1915-ci il və 9 yanvar 1916-cı il tarixləri arasında baş tutdu. Mustafa Kamal Çanaqqalada yerləşən diviziyası ilə müttəfiqlərin yarımadaya doğru zorla keçmə cəhdlərinin mərkəzində oldu.

25 aprel 1915-ci ildə [[Anzak|Avstraliya və Yeni Zelandiya Ordu Korpusu]] ANZAK körfəzinə qoşun endirdikdən sonra içəriyə doğru hərəkət etməli idi, lakin tezliklə Mustafa Kamalın komandanlığı ilə türklərin əks hücumu ilə qarşılaşdı.  Düşmən qüvvələri ilə toqquşmadan sonra türklər yüksəkliklərini geri aldı. ANZAK qüvvələri geri çəkildi, böyük ölçüdə itki verdi və məqsədlərinə nail ola bilmədi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070609181148/http://awm.gov.au/dawn/turkish/kemal.asp Mustafa Kemal]&lt;/ref&gt; Axşama doğru ANZAK-lar 2000 çox itki vermiş və sonrakı iki həftə ərzində irəliləyə bilmədilər və qüvvələrinin üçdə birini itirdilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/203383.stm |title=Gallipoli: Heat and thirst |access-date=2025-12-16 |archive-date=2008-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408170428/http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/203383.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Çunuk Bayır döyüşündə müttəfiq qüvvələrini mühasirəyə alması sayəsində quru kampaniyasının ilkin mərhələsində Mustafa Kamal [[Polkovnik|Albay]] (polkovnik) rütbəsinə yüksəldi. Avqustun 6-da başlayan Çanaqqala döyüşlərinin ikinci mərhələsi Mustafa Kamalı atəş xəttindən cəmi üç yüz metr (təxminən 330 yard) uzaqlaşdırdı. O, eyni zamanda Çanaqqala müharibəsi boyunca Çunuk Bayır, Tekketepe döyüşləri kimi bir çox böyük döyüşlərdə komandan təyin edilmişdir.

Çanaqqala döyüşləri müttəfiqlər üçün fəlakətli məğlubiyyətə çevrildi, çünki onlar on ay davam edən döyüşlərdə türklər tərəfindən sıxışdırıldılar və Çanaqqalanın sahillərini keçə bilmədilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150704130901/http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-10/mustafa-kemalin-ilk-savasi Mustafa Kemal’in İlk Savaşı]&lt;/ref&gt;

Müttəfiqlər nəhayət hücumu dayandırmaq qərarına gəldilər və qoşunlarını təxliyə etdilər. Otto Liman fon Sanders və bir neçə başqa türk komandiri [[Türk boğazları|Türk boğazları]]nın müdafiəsində mühüm uğur qazandılar. Bundan sonra Mustafa Kamal görkəmli cəbhə komandiri oldu və keçmiş düşmənləri arasında böyük hörmət qazandı. Mustafa Kamalın Çanaqqala müharibəsi zamanı həlak olan yüz minlərlə türk və anzak əsgərinin itkisini xatırlayan nitqi Anzak körfəzindəki abidənin üzərində yazılıb.

== Qafqaz döyüşləri, 1916–1917 ==
Çanaqqala döyüşündən sonra Mustafa Kamal 14 yanvar 1916-cı ilə qədər [[Ədirnə]] şəhərində xidmət etdi. İkinci Ordunun XVI Korpusunun komandanlığına təyin edildi və [[Qafqaz cəbhəsi]]ndə iştirak etmək üçün [[Diyarbəkir ili|Diyarbəkirə]] göndərildi. Aprelin 1-də ona [[Briqada generalı|Tuğgeneral]] rütbəsi verildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jstor.org/stable/4284037 |title=&quot;Atatürk and the Kurds&quot; |access-date=2025-12-18 |archive-date=2021-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116084455/https://www.jstor.org/stable/4284037 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Mustafa Kamal yeni vəzifəyə təyin olunanda erməni generalları rəhbərlik etdiyi rus ordusu, erməni könüllü birləşmələri və erməni quldur dəstələri [[Van]]da mütərəqqi hökumət yaradırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldstatesmen.org/Georgia.html#Transcaucasian |title=Chronology Transcaucasia |access-date=2025-12-18 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110222715/https://www.worldstatesmen.org/Georgia.html#Transcaucasian |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Mustafa Kamal gələndə xaotik şəraitlə qarşılaşdı. Erməni birləşmələri ilə gərgin münasibətlərdə olan yüz minlərlə yerli əhali cəbhə xəttinə axışdı. Mustafa Kamalın ilkin vəzifəsi qorxuya düşmüş xalqı sakitləşdirmək idi.

Rusiyanın kütləvi hücumu Anadolunun əsas şəhərləri [[Ərzurum]], [[Bitlis]] və [[Muş]]a çatdı. Mustafa Kamal avqustun 7-də qoşunlarını toplayıb əks hücuma keçdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lengyel, They called him Atatürk, 68&lt;/ref&gt; O, öz ordusunun əhval-ruhiyyəsini o qədər gücləndirmişdi ki, beş gün ərzində onun iki diviziyası təkcə Bitlisi deyil, eyni dərəcədə əhəmiyyətli Muş şəhərini də ələ keçirərək rus komandanlığının hesablamalarını xeyli pozmuşdu.&lt;ref&gt;Kinross, Atatürk: The Rebirth of a Nation, 100&lt;/ref&gt; 

7 mart 1917-ci ildə Mustafa Kamal XVI Korpus komandanlığından İkinci Ordunun ümumi komandanlığına təyin edildi. Bu vaxt [[Rusiya inqilabı|rus inqilabı]] baş verdi və çar qoşunlarının Qafqaz cəbhəsi parçalandı.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mustafa Kamal artıq başqa bir döyüş cəbhəsinə təyin olunaraq bölgəni tərk etdi.

== Sinay və Fələstin cəbhəsi, 1917-1918 ==
Mustafa Kamalın İkinci Ordu komandanlığı Sinay və Fələstin Cəbhəsinə köçürüldüyü üçün qısamüddətli oldu. Burada onu Yeddinci Ordunun komandanı təyin etdilər. Yeddinci Ordunun qərargahına qısa müddət rəhbərlik etdikdən sonra oktyabrın 7-də İstanbula qayıtdı və Almaniyaya vəliəhd şahzadə Mehmed Vahdettin (sonradan Sultan [[VI Mehmed]]) ilə birlikdə səfər etdi. Bu səfər zamanı xəstələndi və müalicə üçün [[Vyana]]da qaldı. 

28 avqust 1918-ci ildə [[Hələb]]ə qayıtdı və Yeddinci Ordunun komandanlığını bərpa etdi. Onun qərargahı Fələstinin [[Nablus (şəhər)|Nablus]] şəhərində idi. Çanaqqalada olduğu kimi, qərargaha Nazaretdə yerləşən general Liman fon Sandersin komandanlığı rəhbərlik edirdi. Mustafa Kamal yenidən Suriyanı hərtərəfli araşdırdı və cəbhə bölgələrini ziyarət etdi. Onun gəldiyi nəticə bu idi ki, Suriya acınacaqlı vəziyyətdədir.&lt;ref&gt;Spangnolo, The modern Middle East in historical perspective : essays in honour of Albert Hourani, 234–254&lt;/ref&gt; Bölgədə Osmanlı valiləri və sərkərdələri yox idi. Böyük Britaniya təbliğatı var idi və ingilis agentləri hər yerdə idi. Yerli əhali Osmanlı hökumətinə nifrət edir və ingilis qoşunlarının gəlişini səbirsizliklə gözləyirdi. Düşmən texnika baxımından güclü idi. O, çıxılmaz vəziyyəti təsvir etmək üçün demişdi: “Biz onların yanında pambıq sapı kimiyik”.&lt;ref&gt;Mango, Atatürk, 179&lt;/ref&gt;

Mustafa Kamal Atatürk həmçinin Böyük Britaniya tərəfindən təşkil edilən və yerli ərəbləri türk hökmranlığına qarşı üsyana təşviq edən [[Ərəb üsyanı|ərəb üsyanı]] ilə də mübarizə aparmalı oldu. Liman fon Sanders [[Meqiddo döyüşü|Meqiddo döyüşü]]ndə uduzdu və təkcə ilk gündə 75.000 türk [[Müharibə əsiri|hərbi əsir]] götürüldü. General [[Edmund Allenbi|Allenbinin]] qüvvələri ilə Mustafa Kamalın Yeddinci Ordusu arasında indi heç nə yox idi. İngilis qüvvələrinə qarşı durmaq üçün hərbi gücü olmadığı qənaətinə gələn Mustafa Kamal daha güclü müdafiə xətti qurmaq üçün [[İordaniya]]ya doğru geri çəkildi. Bir neçə gün ərzində fərarilərin ümumi sayı 300 minə çatdı.&lt;ref&gt;Mango, Atatürk, 180&lt;/ref&gt; Mustafa Kamal müharibədə müttəfiqlərə qarşı mübarizədən əlavə öz qüvvələrinin parçalanmasına qarşı mübarizə edirdi. 

Müharibə zamanı Mustafa Kamal [[İldırım Ordular qrupu]] Komandanlığına Liman von Sandersin yerinə təyin edildi. 1918-ci ilin payızında [[Qüds|Qüdsü]] ələ keçirən müttəfiq qüvvələr [[Fələstin]] cəbhəsində general Allenbinin rəhbərliyi altında türklərə qarşı son hücuma hazırlaşırdılar.&lt;ref&gt;Kinross, Ottoman centuries, 608&lt;/ref&gt; O, Hələbin cənubunda yeni müdafiə xətti boyunca qoşunlarını yerləşdirdi, dağlarda müqavimət göstərməyi bacardı və irəliləyən İngilis qüvvələrini dayandırdı.

Mustafa Kamalın mövqeyi [[Mudros müqaviləsi|Mudros müqaviləsinin]] əsas sərhəddi oldu. Sülh müqaviləsi dövründə hələ də Osmanlının nəzarətində olan [[Yəmən]] kimi bölgələr var idi. Mustafa Kamalın Osmanlı Ordusunda əsas xidmətlərindən cəbhə xəttinin cənubunda qalan hissələrin geri qaytarılmasının təşkili idi.

== Hərbi nazirlik (1918-1919) ==
{{Əsas məqalə|Osmanlı imperiyasının bölünməsi}}

30 oktyabr 1918-ci ildə Osmanlılar Mudros müqaviləsindən sonra müttəfiqlərə təslim oldular.&lt;ref&gt;[https://dergipark.org.tr/tr/pub/ankuayd/article/22483 Mustafa Kemal’in Mondros Mütarekesi’ne Tepkisi]&lt;/ref&gt; Bundan sonra müasir ərəb dünyasının və Türkiyənin yaradılması başlanıldı. Müharibənin sonunda Mustafa Kamalın 37 yaşı var idi. O, [[Birinci Dünya müharibəsi|Birinci Dünya Müharibəsinin]] son mərhələlərində Osmanlı Ordusunun ən böyük diviziyasına, [[İldırım Ordular qrupu]] komandanlığına rəhbərlik edirdi. Ancaq atəşkəsdən sonra bu qrup dağıldı və Mustafa Kamal Hərbi nazirliyə təyin edildi. Mustafa Kamal, [[Kazım Qarabəkir]], [[İsmət İnönü]] və başqa Osmanlı Ordusunun qabaqcıl zabitləri İstanbula qayıtmazdan əvvəl İstanbulun işğalı başladı. &lt;ref&gt;Mango, Andrew. (1999) Atatürk– The Biography of the Founder of Modern Turkey, chap. 10.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Lord Kinross. The Rebirth of a Nation, chap. 20.&lt;/ref&gt; Mustafa Kamal İstanbulda qarşısını almaq üçün mübarizə apardığı şəraitlə əhatə olunmuşdu. Bu müddət ərzində o, hər axşam [[Fəthi Okyar]], [[Əli Fuad Cəbəsoy]], [[Kazım Qarabəkir]] və İsmət İnönü ilə görüşür, dövləti indiki çətin vəziyyətdən necə xilas edə biləcəklərini müzakirə edirdi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240401165705/https://dergipark.org.tr/tr/pub/ankuayd/issue/1843/22483 MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN İSTANBUL’DAKİ SİYASİ FAALİYETLERİ (13 KASIM 1918-16 MAYIS 1919)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Çetiner Yılmaz, Son Padişah Vahdettin, 2.b., İstanbul, Milliyet Yayınları, 1993.&lt;/ref&gt;
İstanbulda olduğu müddətdə Mustafa Kamal siyasətlə də məşğul olub.

== Samsuna çıxışı (19 may 1919 - 8 iyul 1919) ==
[[Mudros müqaviləsi|Mondros müqaviləsi]]dən sonra Osmanlı dövlətinin orduları tərxis olunmağa və onların sursatları toplanmağa başladı. Daha sonra ölkənin müxtəlif bölgələri bir-bir işğal olundu. [[Antanta dövlətləri]] [[Samsun]]dakı ordunun tərxis olunmadığını bildirərək bölgəni işğal etməklə hədələdilər.&lt;ref&gt;Özakman, Turgut, Vahidettin, M. Kemal ve Milli Mücadele, Yalanlar, Yanlışlar, Yutturmacalar, Bilgi Yayınevi, Ankara, s.250-252.&lt;/ref&gt; Sivas, Trabzon, Ərzurum və Van vilayətləri kimi Samsunda da mülki və hərbi hakimiyyət quruldu.

19 may 1919-cu ildə Atatürk İstanbuldan Samsuna yola düşdü. Samsunda onun vəzifəsi qalan Osmanlı hərbi hissələrinin, millətçi təşkilatların və hərbi texnikanın toplanmasını təmin etmək idi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240401005337/https://dergipark.org.tr/tr/pub/juhis/issue/70537/1121938 Erdoğan, Abdullah (25 Haziran 2022). &quot;Tevfik Ubud Efendi'nin Hint İslam Cemiyeti Adına Kurtuluş Savaşı'na Mali Yardım Adı Altında Casusluk Faaliyetleri&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240401005335/https://dergipark.org.tr/tr/pub/kdeniz/issue/72344/1160296 Ünal, Levent (15 Eylül 2022). &quot;MİLLİ MÜCADELE STRATEJİSİ, UYGULANMASI VE SONUÇLARI&quot;]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;SİREL, Münir (1967). 19 Mayıs ve Atatürk, Belgelerle Türk Tarih Dergisi (2), ss 5-8.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;SERTOĞLU, Mithat. (1968). Milli Mücadele’de Ata’nın Bilinmeyen Bir Telgrafı, Belgelerle Türk Tarih Dergisi (5), ss. 7-11.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;GENCER, Ali İhsan-Sabahattin Özel. (2016). Türk İnkılâp Tarihi. Der Yayınları.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lewis Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, Çev. Metin Kıratlı, 9.b., Ankara, TTK Yayınları, 2004, s.246.&lt;/ref&gt; 19 may [[Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi]]nin başlanğıcı kimi qəbul edilir. Ona Sivas, Trabzon, Ərzurum və Van vilayətlərinin, həmçinin Samsun mahalının mülki və hərbi səlahiyyətləri verildi.&lt;ref&gt;[https://search.worldcat.org/title/on1287595189 Özgören, Aydın (2019). La question du Pont-Euxin (1914-1923)]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Mustafa Kamal Samsuna təyinatı ilə bağlı bunları deyir:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240401005334/https://books.google.com.tr/books/about/Nutuk.html?id=aN_lQgAACAAJ&amp;redir_esc=y Atatürk, Kemal (1995). Nutuk]&lt;/ref&gt;

''Mənim bu iki korpusa birbaşa əmr etməkdən başqa da səlahiyyətim var idi: Mən müfəttişliyin bölgəsinə yaxın hərbi hissələrə də bildirişlər verə bilərdim. Eynilə, mən öz regionum daxilində və ona bitişik əyalətlərə bildirişlər göndərə bilərdim.''

''Bu səlahiyyətə görə mən Ankaradakı 20-ci Korpus və onun tabeliyindəki müfəttişliyi ilə, Diyarbəkirdəki korpusla və Anadoludakı demək olar ki, bütün mülki inzibati məmurlarla əlaqə yarada və yazışa bilərdim.''

''Məni İstanbuldan çıxarmaq niyyəti ilə Anadoluya göndərənlərin mənə bu geniş səlahiyyəti necə verməsi sizə qəribə gələ bilər. Dərhal qeyd etməliyəm ki, onlar mənə bu səlahiyyəti bilərəkdən verməyiblər. Nəyin bahasına olursa-olsun, İstanbuldan çıxarılmasım üçün tapdıqları bəhanə Samsuna gedib Samsunda və ətrafdakı təhlükəsizliksizliyi şəxsən müşahidə etmək və tədbir görmək idi. Mən iddia etdim ki, bu vəzifəni yerinə yetirmək vəzifə və səlahiyyət sahibi olmaqdan asılıdır. Bunda heç bir problem görmədilər. Həmin vaxt Baş Qərargahda olan və mənim niyyətimi müəyyən qədər başa düşənlərlə məsləhətləşdim. Mənim üçün müfəttiş vəzifəsini tapdılar; Hakimiyyətlə bağlı göstərişləri mən özüm diktə etmişəm. Hətta hərb naziri Şakir Paşa da təlimatı oxuduqdan sonra onu imzalamaqda tərəddüd etdi; o, sadəcə olaraq möhürünü çətin başa düşülən şəkildə vurdu.''

== Osmanlı Ordusundan istefa (8 iyul 1919) ==
Mustafa Kamalın fəaliyyətindən xəbər tutan ingilislər təşvişə düşdülər və dərhal Osmanlı hökuməti ilə əlaqə saxladılar. İngilislər Mustafa Kamalın millətçi ideallara sahib olduğuna inanırdılar və haqlı idilər. 6 iyun 1919-cu ildə general Milnenin imzası ilə Hərbi nazirliyinə nota göndərildi. Buna məhəl qoymayan Mustafa Kamal 22 iyun 1919-cu ildə [[Amasya]]ya getdi. Ardınca Daxili İşlər Nazirliyi 23 iyun 1919-cu ildə Diyarbakır, Ankara, Ərzurum və s. vilayətlərinə teleqramlar göndərdi. Mustafa Kamal Paşanın tutduğu vəzifədən azad edilməsini və onunla heç bir əlaqə saxlamamasını tələb etdilər.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240401005336/https://dergipark.org.tr/tr/pub/juhis/issue/46267/508754 Altuncuoğlu, Neslihan; Erdoğan, Abdullah (22 Haziran 2019). &quot;Arşiv Belgeleri Işığında Mustafa Kemal Paşa'nın Askerlikten İstifa Süreci&quot;]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;^ Dahiliye Nezareti Şifre Evrakı 100/ 174/ 1.&lt;/ref&gt;

23 iyul 1919-cu ildə Ərzurumda qurultay keçirildi. Mustafa Kamal [[Ərzurum konqresi|Ərzurum Konqresi]]nin başçısı seçildi. Bu ona [[Türk Milli Hərəkatı]] adından çıxış etmək şansı verdi. Ərzurum konqresi layihə hazırladı. Sonralar [[Misaqi-milli|Milli Paktı]] kimi tanınan bu sənəd Osmanlı &quot;sərhədlərinin&quot; toxunulmazlığını, yəni Mudros müqaviləsinin imzalanması zamanı türklərin yaşadığı bütün Osmanlı torpaqlarını bir daha təsdiq etdi. Türkiyə Böyük Millət Məclisi adlandırılan müvəqqəti hökuməti elan edildi. Sənəd “Osmanlı İmperiyasının kapitulyasiyası” adlanırdı. İdarə heyəti yaradıldı və Mustafa Kamal başçı seçildi.

Yeni hökumət quruldu. Osmanlı höküməti Mustafa Kamalın Anadoluda qalan Osmanlı qüvvələrini dağıtmaq üçün Sultanın əmrinə tabe olmamaqda ittiham edərək onun həbsi üçün order verdi və sonra onu ölümə məhkum etdi. Cavab olaraq Mustafa Kamal [[Ərzurum]]da olarkən iyulun 8-də Osmanlı Ordusundan istefa etdi. Mustafa Kamal Ankarada yeni Türkiyə Parlamentinin yaradılması üçün milli seçkiyə çağırdı. &lt;ref&gt;Ahmad, The Making of Modern Turkey, 50&lt;/ref&gt; Seçki çağırışı uğurlu oldu. 12 fevral 1920-ci ildə İstanbulda toplanan sonuncu Osmanlı Parlamenti [[Misaqi-milli|Milli Paktı]] elan etdi. Bunun ardınca parlament işğalçı Britaniya qüvvələri tərəfindən buraxıldı.

== Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ==
İngilis, İtalyan, Fransız və Yunan qüvvələri Anadolunu işğal etməyə başladılar. İstanbulun işğalı [[İzmirin işğalı]] ilə birlikdə türk milli hərəkatının və Türk İstiqlaliyyət müharibəsinin formalaşmasına səbəb oldu. &lt;ref&gt;Mustafa Kemal Pasha's speech on his arrival in Angora (Ankara) in November 1919&lt;/ref&gt; [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı İmperiyası]]nın parçalanmasına cavab olaraq türklər İstiqlaliyyat müharibəsinə başladılar və Türkiyə Cümhuriyyəti yarandı.

=== Münaqişələr, Mart 1920 – Mart 1922 ===
[[File:Battle of Sakarya 1921.jpg|thumb|left|[[Sakarya döyüşü]].  Duatepe Gözətçi təpəsində Mustafa Kamal Atatürk, [[Fevzi Çakmak]], [[Kazım Özalp]], [[İsmət İnönü]] və Hayrullah Fişek, 10 sentyabr 1921-ci il.]]

Mustafa Kamal İstanbulda Osmanlı Parlamentinin buraxılmasından sonra Ankarada yeni Milli Məclisin yaradılması üçün fürsət kimi istifadə etdi. [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi|Türkiyə Böyük Millət Məclisinin]] (TBMM) ilk iclası 23 aprel 1920-ci ildə Mustafa Kamalın sədrliyi ilə keçirilib. 1920-ci il avqustun 10-da baş vəzir [[Kürəkən Fərid Paşa|Fərid Paşa]] Osmanlı İmperatorluğunun bölünməsi planlarını yekunlaşdıran [[Sevr müqaviləsi]]ni imzaladı. Mustafa Kamal və dostları bu müqaviləni qəbuledilməz hesab etdilər, çünki bu, Türkiyənin müstəqilliyinə son qoyacaqdı. Sevr müqaviləsi ilə türklərə Anadolunun qalan hissəsində İngilis protektorluğu təklifi rədd edildi. Müqavilənin qəbulu və ondan sonrakı hadisələr İstanbuldakı Sultan hökumətinin [[Legitimlik|legitimliyini]] zəiflətdi və hakimiyyətin Ankarada Milli Razılıq Hökumətinin xeyrinə yenidən bölüşdürülməsinə səbəb oldu. Mustafa Kamal parlamenti suverenliyin millətə və onun nümayəndəsi kimi parlamentə aid olduğunu tanımağa inandırdı.&lt;ref&gt;Yapp, The making of the modern Near East, 1792–1923, 314&lt;/ref&gt; 1921-ci il yeni konstitusiyası Xalq Suverenliyi Qanununu qəbul etdi. Kamal daha sonra parlamenti Milli Ordu yaratmağa razı saldı. İcra hakimiyyəti Nazirlər Kabinetinə və onun rəhbəri Mustafa Kamala verildi. Milli Ordu müttəfiqlərin işğalçı qüvvələri ilə üz-üzə gəldi və üç cəbhədə vuruşdu: Cənub, Qərb və Şərq.

1920-ci ilin payızının əvvəlində türk inqilabçıları ilə erməni hərbçiləri arasında Türkiyə-Ermənistan müharibəsi başladı. 1920-ci ilin dekabrında Ermənistan sülhə çağırış etdi və Qumru müqaviləsi imzalandı. Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası kimi [[Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası|Zaqafqaziya SFSR]]-in tərkibinə daxil edildikdən sonra [[Qars müqaviləsi]] bağlandı. 

== Sakarya döyüşü ==
[[File:Mustafa Kemal and Turkish revolutionaries.ogg|thumb|Mustafa Kamal türk inqilabçıları ilə]]
[[Türkiyə–Yunanıstan müharibəsi (1919–1922)|Qərb Cəbhəsindəki]] bir sıra döyüşlərdən sonra Yunan ordusu Ankara Böyük Millət Məclisinin cəmi səksən kilometr qərbində, [[Sakarya çayı]]na qədər irəlilədi. 1921-ci il avqustun 5-də Mustafa Kamal türk ordusunun baş komandanı təyin edildi. London Konfransının daha bir iclası 1922-ci ilin martında baş tutdu. Müttəfiqlər Ankaranın nailiyyətlərinə məhəl qoymayaraq, dəyişdirilmiş [[Sevr müqaviləsi]]ni sülh müqaviləsi kimi Ankaraya tətbiq etməyə ümid edirdilər. Müttəfiqlər Türkiyə hökuməti üzərində maliyyə nəzarətini aradan qaldırmağı təklif etdilər, lakin [[Kapitulyasiya|kapitulyasiyaları]] və Dövlət Borc komissiyasını ləğv etmədilər. Mustafa Kamal bu təklifi rədd etdi.

=== Dumlupınar döyüşü ===
Uğursuzluqla başa çatan [[London]] konfransından sonra son döyüş olan [[Dumlupınar döyüşü]] 1922-ci ilin avqust-sentyabr ayları arasında baş verdi. Mustafa Kamal yunan müdafiəsini yarmaq, təchizat xətlərini kəsmək, İzmirə və dənizə yol açmaq üçün [[Afyonqarahisar|Afyonkarahisar]]da geniş miqyaslı hücuma keçdi. Yunanların müdafiə mövqeləri avqustun 26-da pozuldu və avqustun 30-da ordusu qəti məğlubiyyətə uğradı.&lt;ref&gt;Stanford Jay Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. 362 &lt;/ref&gt; Mustafa Kamal sentyabrın 1-də türk ordusuna məşhur əmrini verdi: “  İlk hədəfiniz Aralıq dənizidir, İrəli!”. Yunanlar sentyabrın 6-da atəşkəs tələb etdilər və sentyabrın 10-da Anadoludan ayrıldılar.

== Həmçinin bax ==
* [[Türkiyə hökumətlərinin siyahısı]]
* [[Türkiyə Prezidenti]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&amp;No=87 Mustafa Kamal Atatürkün həyatı]
* [http://www.atam.gov.tr/ Atatürk Araşdırma Mərkəzi]
* [https://openlibrary.org/subjects/person:kemal_atat%C3%BCrk_(1881-1938) Mustafa Kamal Atatürk]
{{Xarici keçidlər}}
{{Atatürk}}
{{Türkiyə prezidentləri}}
{{Türkiyə baş nazirləri}}
{{Türkiyədə dünyəvilik}}
{{TBMM sədrləri}}
{{refend}}
{{Türkiyə mövzularda}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Mustafa Kamal Atatürk]]</text>
      <sha1>n90p1wugi7ylz1mbr48h9jv0qdy7j2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropa xalqı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>948520</id>
    <revision>
      <id>9037097</id>
      <parentid>8733239</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iktsokh</username>
        <id>264580</id>
      </contributor>
      <origin>9037097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="2dhyzd1esmhxo731jewxvzm8fvfprb5" xml:space="preserve">[[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|alt=Avropa mərkəzli qlobus|thumb|[[Avropa qitəsi]]nin (yaşıl) ərazisi və onun sərhədləri: şərqdə [[Ural dağları]], cənubda [[Qafqaz dağları]]]]

'''Avropa xalqı'''və ya '''Avropa mənşəli insanlar''' termini Avropada mənşəyi olan etnik, irq və ya milli qruplara aid insanları əhatə edir. Bu gün əsasən Avropadan olan və qitədə yaşayan insanlar, həmçinin [[Avropa diasporası]] üçün istifadə olunur. Lakin bu termin bəzən Avropa xaricində, xüsusilə [[Avropalıların Amerikadakı koloniyası|Amerikada]] və [[Avropalılar Okeaniyada|Okeaniyada]] yaşayan, Avropa mənşəli olsa da qeyri-avropa millətinə aid insanlar üçün də istifadə edilə bilər. Həmçinin, [[Avropa İttifaqı vətəndaşlığı]]na malik hər bir şəxs müəyyən kontekstdə Avropalı hesab edilə bilər.

{{As of|2025}}, Avropanın ümumi əhalisi təxminən [[Avropanın demoqrafiyası|744 milyon]] nəfərdir,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Europe Population 2025 |url=https://worldpopulationreview.com/continents/europe |access-date=2025-09-20 |website=World Population Review |language=en |archive-date=2025-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925185731/https://worldpopulationreview.com/continents/europe |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2020-ci ildə isə Avropada təxminən 87 milyon beynəlxalq miqrant olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; 2015-ci ilin qiymətləndirməsinə görə, Avropa xaricində 480 milyondan çox insanın azı bir qədər Avropa mənşəli olduğu təxmin edilir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=decolonialatlas |date=2015-09-30 |title=The European Diaspora: European Ancestry Worldwide |url=https://decolonialatlas.wordpress.com/2015/09/30/the-european-diaspora-european-ancestry-worldwide/ |access-date=2025-09-20 |website=The Decolonial Atlas |language=en |archive-date=2025-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717042521/https://decolonialatlas.wordpress.com/2015/09/30/the-european-diaspora-european-ancestry-worldwide/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ənənəvi olaraq, əksər [[yerli avropalılar]] irqi olaraq [[Ağdərililər|ağ]] kateqoriyasına aid edilir. XVIII–XX əsrlərdə isə artıq elmi cəhətdən səhv olduğu sübut olunmuş [[Tarixi irq konsepti|irq konsepti]] Avropa insanlarını [[Qafqaz irqi]] çərçivəsində qruplaşdırırdı ki, bu da Avropa, [[Yaxın Şərqdə genetik tarix|Qərbi Asiya]] və [[Şimali Afrikanın genetik tarixi|Şimali Afrika]] populyasiyalarını birləşdirirdi. Müasir akademik diskursda bu termin adətən istifadə olunmasa da, ABŞ-da [[ABŞ əhalisinin siyahıya alınması|siyahıyaalma]] məlumatlarında Avropa, Yaxın Şərq və Şimali Afrika mənşəli insanlar üçün hələ də &quot;Caucasian&quot; termini istifadə olunur.

==Avropanın əhalisi==
{{Main|Avropanın demoqrafiyası|Avropaya miqrasiya}}
2025-ci il üçün Avropada yaşayanların sayı təxminən 744 milyon nəfərdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 2024-cü ilin hesabatına görə, [[Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı]] Avropada 2020-ci ildə təxminən 87 milyon beynəlxalq miqrantın olduğunu bildirir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Europe |url=https://worldmigrationreport.iom.int/what-we-do/world-migration-report-2024-chapter-3/europe |access-date=2025-10-05 |website=World Migration Report |language=en |archive-date=2025-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008064155/https://worldmigrationreport.iom.int/what-we-do/world-migration-report-2024-chapter-3/europe |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Avropadakı qeyri-avropa miqrantlarının əksəriyyəti Asiya (50%), Afrika (20%) və Latın Amerikası və Karib (15%) mənşəlidir. [[Avropa İttifaqına qeyri-qanuni miqrasiya]] baxımından Qərbi Avropaya gələn miqrantların başlıca mənşə ölkələri Misir, Suriya, Tunis, Çin, Hindistan, Rusiya, Pakistan, Venesuela, Türkiyə, Əlcəzair və Əfqanıstandır; Şərqi Avropaya gələn qeyri-qanuni miqrantların başlıca mənşə ölkələri isə Suriya, Əfqanıstan və Pakistan olmuşdur. 2022-ci il Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Avropada ən böyük qaçqın böhranı yaşanmışdır.

[[Rusiya]] Avropada ən çox əhaliyə malik ölkədir – 146 milyon nəfər, onlardan 110 milyon (75%) [[Avropa Rusiyası]]nda yaşayır. Lakin yalnız Avropa sərhədləri daxilində tam əhalisi ilə ən böyük ölkə [[Almaniya]]dır – 83 milyon nəfər. Avropa üzrə orta [[uşaq doğum səviyyəsi|doğum göstəricisi]] 1,50 uşaq/qadın təşkil edir (2020).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How many children were born in 2020? |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20220428-2 |access-date=2025-09-20 |website=ec.europa.eu |language=en-GB |archive-date=2025-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924014418/https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20220428-2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Avropa diasporası==
{{Main|Avropa köçəri əhalisi}}
2015-ci il üçün Avropa diasporasının sayı təxminən 480 milyon nəfər olmuşdur. Bu, Avropa mənşəli, lakin qitə xaricində yaşayan insanları əhatə edir. Bəzi qitələrdə bu insanlar bir neçə nəsil əvvəl Avropa mədəniyyətindən uzaq düşmüş ola bilər. Diasporanın əsas hissəsi [[Amerikalar]] və [[Okeaniya]]də yaşayır. 2015-ci ilin təhlilinə görə, Avropa mənşəli insanların ən çox olduğu qeyri-avropa ölkəsi ABŞ (223 milyon), Braziliya (91 milyon), Argentina (38 milyon), Kanada (25 milyon) və Avstraliyadır (20 milyon).&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; Avropa mənşəli populyasiyaların bu qədər genişlənməsi bir sıra [[Avropa kolonial imperiyaları|kolonial imperiyalar]]ın, xüsusilə [[Britaniya İmperiyası]], [[Fransa]], [[İspaniya]] və [[Portuqaliya]] imperiyalarının genişlənməsi ilə eyni dövrə təsadüf edir.

== Həmçinin bax ==
* [[Asiya xalqı]]
* [[Afrika xalqı]]
* [[Amerikaların yerli xalqları]]
* [[Okeaniyanın yerli xalqları]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Avropalılar]]
[[Kateqoriya:Avropada yaşayan etnik qruplar]]</text>
      <sha1>2dhyzd1esmhxo731jewxvzm8fvfprb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa ibn Uqbə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949124</id>
    <revision>
      <id>9037412</id>
      <parentid>9024299</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="snz55pnqoeplf24bdypui1fsmz5wzmu" xml:space="preserve">{{Alim}}

'''Əbu Məhəmməd Musa ibn Uqbə ibn Əbi Əyyaş əl-Qureyşi əl-Əsədi əl-Mədəni''' ({{Dil-ar|موسى بن عقبة}}; {{DVTY}}) — ilk məğazi müəlliflərindən biri. [[Tabiin]] nəslinə mənsubdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Öz |first=Şaban |date=2019 |title=Mûsâ b. Ukbe |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/musa-b-ukbe |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006010141/https://islamansiklopedisi.org.tr/musa-b-ukbe |archive-date=2025-10-06 |access-date=2025-12-18 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr }}&lt;/ref&gt; [[Zəhəbi]] onun məğazi janrında əsər yazan ilk şəxs olduğunu qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Zəhəbi]] |title=[[Siyəru Aləmin-Nubəla]] |year=1981-1985 |volume=VI |location=[[Beyrut]] |pages=114 |language=ar|first=Şəmsəddin}}&lt;/ref&gt;

== Bioqrafiyası ==
Həyatı haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. Bəzi rəvayətlərə istinadla hicri 55-ci və ya 60-cı ildə doğulduğu güman edilir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Horovitz |title=əl-Məğazil-ulə və müəllifuhə |year=1949 |location=[[Qahirə]] |pages=69 |language=ar |translator-last=Nəssar |translator-first=Hüseyn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Əzəmi |title=Dirasət fil-hədisin-nəbəvi |year=1992 |volume=I |location=[[Beyrut]] |pages=213 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[Zübeyr ibn Əvvam]]ın mövlası olan bir ailəyə mənsub olduğu üçün nisbələri &quot;Qureyşi&quot; və &quot;Əsədi&quot;dir. Onun Zübeyr ibn Əvvamın həyat yoldaşı Ümmü Xalidin mövlası olduğu da nəql edilmişdir. O, həmçinin Ümmü Xaliddən hədis də dinləmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mizzi |title=Təhzibül-Kəmal |year=1982-1992 |volume=XXIX |location=[[Beyrut]] |pages=116 |language=ar}}&lt;/ref&gt; [[Abdullah ibn Ömər]], [[Ənəs ibn Malik]] və Səhl ibn Sədlə görüşdüyü üçün tabiindən hesab olunur. Musa, Mədinə şəhərində yaşamış və orada da vəfat etmişdir.

O, &quot;Kitabül-Məğazi&quot;nin müəllifidir. [[Malik ibn Ənəs]] bu əsəri &quot;səhih&quot; hesab etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əl-Əsqəlani |first=İbn Həcər |title=[[Təhzib ət-Təhzib]] |year=1996 |volume=V |location=[[Beyrut]] |pages=556 |language=ar}}&lt;/ref&gt; Bu əsərə doktorluq dissertasiyası da yazılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Olgaç |first=Mahmud |title=Mûsâ b. Ukbe’nin (ö. 141/758) Siyer’e Dair Rivayetlerinin Değerlendirilmesi (Hz. Muhammed’in Nübüvvetine Kadar) |publisher=MU Sosial Elmlər İnstitutu |year=2015 |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Tabiinlər]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:Hədis alimləri]]
[[Kateqoriya:VII əsr ərəbləri]]
[[Kateqoriya:Ərəb tarixçilər]]</text>
      <sha1>snz55pnqoeplf24bdypui1fsmz5wzmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949230</id>
    <revision>
      <id>9037092</id>
      <parentid>8922586</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13833" sha1="bmj2itwx7yqg1brnbajlrjkysoa80v7" xml:space="preserve">{{Italic title}}
{{Platonun dialoqları}}

'''''Menon''''' ({{lang-grc|[[wikt:Μένων|Μένων]]}}, ''Ménōn'') — [[Platon]] tərəfindən təxminən e.ə. 385-ci ildə yazılmış, lakin hadisələri daha erkən — təxminən e.ə. 402-ci ilə aid edilən [[Sokrat dialoqları|Sokrat dialoqudur]].&lt;ref&gt;Rawson, G., [https://iep.utm.edu/meno-2/ Plato: Meno] in the ''Internet Encyclopedia of Philosophy'', accessed on 16 December 2024&lt;/ref&gt; [[Menon (sərkərdə)|Menon]] dialoqa [[Sokrat]]a belə bir sual verməklə başlayır: [[Fəzilət]] ({{lang-grc|ἀρετή}}, ''[[Arete|aretē]]'') öyrədilə bilərmi, təcrübə yolu ilə qazanılırmı, yoxsa [[təbiət (fəlsəfə)|təbiətdən]] gəlirmi?&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 70a&lt;/ref&gt; Fəzilətin öyrədilə bilib-bilmədiyini müəyyən etmək üçün Sokrat Meno&amp;shy;ya əvvəlcə fəzilətin nə olduğunu müəyyənləşdirməli olduqlarını bildirir.&lt;ref name=m71b /&gt; Personajlar fəzilətdən və ya ''aretē''dən danışarkən ədalət və ya təmkin kimi xüsusi fəzilətləri deyil, ümumi mənada fəziləti nəzərdə tuturlar. Əsərin birinci hissəsi [[Sokrat metodu|Sokratik dialektik üslubu]] nümayiş etdirir; fəziləti yetərincə tərif edə bilməyən Meno çaşqınlıq və ya [[aporiya]] vəziyyətinə düşür.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 80a–b&lt;/ref&gt; Sokrat təklif edir ki, fəzilət üçün uyğun bir tərifi birlikdə axtarsınlar. Buna cavab olaraq Meno bildirir ki, insan bilmədiyi bir şeyi axtara bilməz, çünki tapdığı şeyin axtardığı olub-olmadığını müəyyən edə bilməz.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 80d&lt;/ref&gt;

Sokrat Meno&amp;shy;nun bu arqumentinə — tez-tez “Meno paradoksu”, “Öyrənən paradoksu” və ya “Ərəb paradoksu” adlandırılan arqumentə — biliklərin xatırlama kimi başa düşülməsi nəzəriyyəsini (''[[anamnezis (fəlsəfə)|anamnezis]]'') irəli sürməklə etiraz edir. Dialoqda təqdim edildiyi kimi, bu nəzəriyyə ruhların ölməz olduğunu və cisimsiz halda hər şeyi bildiyini iddia edir; cismani vəziyyətdə öyrənmə isə ruhun bədənə gəlməzdən əvvəl bildiklərini xatırlaması prosesidir.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 81a–e&lt;/ref&gt; Sokrat anamnezisin necə işlədiyini Meno&amp;shy;nun qullarından birinə riyazi tapşırıq verməklə nümayiş etdirir.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 82a–86c&lt;/ref&gt; Daha sonra Sokrat və Meno yenidən fəzilətin öyrədilə bilib-bilmədiyi sualına qayıdır və bunu hipotez metodu ilə araşdırırlar. Dialoqun sonlarına yaxın Meno daha bir məşhur tapmacanı — “Meno problemi”ni və ya “Biliyin dəyəri problemi”ni irəli sürür; bu problem biliklərin nə üçün doğru inamdan daha yüksək dəyərə malik olduğunu sorğulayır.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 97b–d&lt;/ref&gt; Buna cavab olaraq Sokrat biliklə doğru inam arasında məşhur və bir qədər müəmmalı fərq irəli sürür.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 98a&lt;/ref&gt;

==Personajlar==
Platonun ''Meno'' əsəri [[Sokrat]] və [[Menon (sərkərdə)|Meno]]nun (həmçinin [[transliterasiya]] olunmuş formada “Menon”) əsas danışanlar olduğu Sokrat dialoqudur. Onlar insan fəzilətini — onun nə olduğunu və öyrədilə bilib-bilmədiyini — müzakirə edirlər. Meno [[Fessaliya]]dan Afinaya çoxlu qullarla birlikdə səfər etmişdir. Gənc, yaraşıqlı və nəcabətli olan Meno məşhur [[sofist]] [[Qorqias]]ın şagirdidir və fəzilətə dair baxışları açıq-aşkar Meno&amp;shy;nun mövqeyinə təsir göstərir. Dialoqun əvvəlində Meno bildirir ki, o, fəzilət mövzusunda dəfələrlə və geniş auditoriyalar qarşısında çıxışlar etmişdir.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 80b&lt;/ref&gt;

Meno&amp;shy;nun [[Antik dövrdə köləlik|qullarından]] biri də dialoqda danışan roluna malikdir; dialoqun əsas xüsusiyyətlərindən biri Sokratın bu qul ilə söhbət edərək ''[[anamnezis (fəlsəfə)|anamnezis]]'' ideyasını nümayiş etdirməsidir: müəyyən biliklər anadangəlmədir və düzgün sorğu yolu ilə ruh tərəfindən “xatırlanır”.

Dialoqun sonrakı hissələrində iştirak edən digər şəxs afinalı siyasətçi [[Anit]]dir;&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 89e onwards&lt;/ref&gt; o, sonralar [[Sokratın məhkəməsi|Sokratın ittihamçılarından]] biri olmuşdur.&lt;ref&gt;Plato, ''[http://faculty.sgc.edu/rkelley/The%20Apology%20of%20Socrates.pdf  Apologiya]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}'', footnote 3, accessed on 28 December 2024&lt;/ref&gt; Meno Anit ilə dost münasibətlərinə malikdir.

==Dialoq==

===Fəzilətin təqdimatı===
Dialoq Meno&amp;shy;nun Sokratdan fəzilətin öyrədilə bilib-bilmədiyini soruşması ilə başlayır. Sokrat bildirir ki, fəzilətin nə olduğunu bilmir və tanıdığı heç kim də bunu bilmir.&lt;ref name=m71b&gt;Plato, ''Meno'', 71b&lt;/ref&gt; Meno cavabında deyir ki, onun sofist müəllimi Qorqiasa görə fəzilət müxtəlif insanlar üçün müxtəlif məna daşıyır: kişi üçün fəzilət şəhərdə elə davranmaqdır ki, dostlarına kömək etsin, düşmənlərinə zərər versin və eyni zamanda özü ziyan görməsin. Qadın üçün fəzilət fərqlidir — onun sahəsi ev təsərrüfatının idarəsidir və o, ərinə itaət etməlidir. Meno əlavə edir ki, uşaqların (oğlan və qız), eləcə də yaşlı insanların — azadların və [[Antik dövrdə köləlik|qulların]] — hər birinin özünəməxsus fəziləti vardır.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 71e&lt;/ref&gt; Sokrat buna etiraz edərək bildirir ki, bütün insanlar üçün ümumi olan bir fəzilət mövcud olmalıdır.

Sokrat insan fəzilətinin cinsə və ya yaşa bağlı olması fikrini rədd edir. O, Meno&amp;shy;nu bütün insanlara xas olan fəzilətlər ideyasına yönəldir və göstərir ki, ''[[Sofrosin|sofrosunê]]'' (təvazökarlıq, yəni [[özünənəzarət]]in həyata keçirilməsi) və ''[[Dike (mifologiya)|dikê]]'' (və ya ''dikaiosunê''; “ədalət”, yəni başqalarına zərər verməmək) uşaqlarda və yaşlılarda da fəzilət hesab olunur.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 73b&lt;/ref&gt; Meno Sokrata təklif edir ki, “insanları idarə etmək qabiliyyəti” hamı üçün ümumi bir fəzilət ola bilər. Sokrat isə qul sahibinə işarə edərək bildirir ki, “yaxşı idarə etmək” qulun fəziləti ola bilməz, çünki əks halda o, qul olmazdı.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 73c–d&lt;/ref&gt;

Sokratın göstərdiyi səhvlərdən biri də Meno&amp;shy;nun bir çox xüsusi fəziləti sadalayıb, onları fəzilət edən ümumi xüsusiyyəti müəyyənləşdirməməsidir. Sokrat qeyd edir ki, Meno bir bütövü çoxluya çevirir — sanki bir boşqabı sındıran kimsə kimi.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 77a&lt;/ref&gt;

Meno fəzilətin yaxşı şeyləri arzulamaq və onları əldə etmək gücü olduğunu irəli sürür. Sokrat isə bunun ikinci bir problem yaratdığını göstərir: bir çox insan şərin nə olduğunu tanımır.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 77d–e&lt;/ref&gt; Müzakirə daha sonra insanların niyə yaxşı ilə şəri tez-tez qarışdırdıqları məsələsinə yönəlir. Sokrat Meno&amp;shy;dan xahiş edir ki, yaxşı şeylərin həqiqətən yaxşı olması üçün onların fəzilətlə əldə edilməli olub-olmadığını düşünsün.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 78b&lt;/ref&gt; Sokrat bununla fəzilətin tək bir şey, yoxsa çoxlu şeylər olduğu sualına gətirib çıxarır.

''Meno'' dialoqunda fəzilət üçün qaneedici bir tərif ortaya çıxmır. Lakin Sokratın şərhləri göstərir ki, onun fikrincə uğurlu bir tərif siyahı deyil, vahid olmalı; fəzilətin bütün və yalnız həqiqi nümunələrini əhatə etməli və [[dairəvi tərif|dairəvi]] olmamalıdır.&lt;ref name=&quot;jmd&quot;&gt;Day, Jane Mary. 1994. ''Plato's Meno in Focus''. [[Routledge]]. p. 19. {{ISBN|0-415-00297-4}}.&lt;/ref&gt;

===Meno paradoksu===
Meno Sokrata belə bir sual verir:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Plato, ''[http://classics.mit.edu/Plato/meno.html  Meno]'' (tərc. [[Benjamin Couett|B. Couett]] 1871).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Plato. [e.ə. 380] 1976. [https://kwanj.files.wordpress.com/2016/02/plato-meno.pdf  ''Meno''], tərc. [[Corc Qrube]]. Indianapolis: Hackett Publishing Company. sətir 80d, s. 9.&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt; Bəs, Sokrat, bilmədiyin bir şeyi necə araşdıracaqsan? Araşdırmanın mövzusu kimi nəyi irəli sürəcəksən? Və əgər axtardığını tapsan, onun məhz bilmədiyin şey olduğunu necə biləcəksən? &lt;/blockquote&gt;

Sokrat bu sualı yenidən formalaşdırır; sonradan bu ifadə Meno paradoksunun və ya araşdırma paradoksunun kanonik forması kimi qəbul edilmişdir:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Plato. [e.ə. 380] 1976. [https://kwanj.files.wordpress.com/2016/02/plato-meno.pdf ''Meno''] {{Wayback|url=https://kwanj.files.wordpress.com/2016/02/plato-meno.pdf |date=20220105160442 }}, tərc. [[Corc Qrube]]. Indianapolis: Hackett Publishing Company. sətir 80e:

&lt;blockquote&gt; “[B]ir insan nə bildiyi şeyi, nə də bilmədiyi şeyi axtara bilər; bildiyi şeyi axtarmaz — çünki onu artıq bilir və axtarmağa ehtiyac yoxdur; bilmədiyi şeyi də axtara bilməz, çünki nəyi axtarmalı olduğunu bilmir.” &lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

{{Quote
|[A] insan nə bildiyi, nə də bilmədiyi şey barəsində araşdıra bilər; çünki əgər bilirsə, araşdırmağa ehtiyac yoxdur; bilmirsə də, araşdıra bilməz — axı hansı mövzunu araşdırmalı olduğunu bilmir.
|müəllif=[[Benjamin Couett]] tərəfindən tərcümə olunub, 1871
|title=
|source=
}}

===Meno&amp;shy;nun qulu ilə dialoq===
[[File:NAMA Loutrophoros Polystratos.jpg|thumb|250px|e.ə. 380–370-ci illərə aid afinalı qulun təsviri, [[Afina Milli Arxeologiya Muzeyi]]]]
Sokrat bu [[sofizm|sofistik]] paradoksa ruhların ölməz olduğu və insan bədəninə [[Reenkarnasiya|köçməzdən]] əvvəl hər şeyi öyrəndiyi barədə bir ''[[mif]]os'' (yəni “hekayə” və ya “uydurma”) ilə cavab verir. Ruh doğulmazdan əvvəl gerçək şeylərlə təmasda olduğuna görə, yaşadığımız müddətdə onları sadəcə “xatırlamalıyıq”. Belə xatırlama [[Sokratik suallandırma]] tələb edir və Sokratın fikrincə bu, öyrətmə demək deyil. Sokrat öz suallandırma və xatırlama metodunu həndəsədən bixəbər olan bir qulu sorğu-sual etməklə nümayiş etdirir.

Sokrat Qərb fəlsəfəsində [[İnnatizm|anadangəlmə bilik]] arqumentinə dair ən təsirli dialoqlardan birinə başlayır. Yerdə həndəsi fiqurlar çəkərək Sokrat göstərir ki, qul əvvəlcə tərəfləri 2 fut olan kvadratın sahəsini ikiqat artırmaq üçün tərəfin hansı uzunluqda olmalı olduğunu bilmir. Qul əvvəlcə tərəfin iki dəfə artırılmalı olduğunu (4 fut) güman edir; bunun artıq həddən çox olduğu aydınlaşdıqda isə 3 fut olmalı olduğunu deyir. Bu da yenə çoxdur və qul çıxılmaz vəziyyətə düşür.

Sokrat bildirir ki, onu sorğu-suala tutmazdan əvvəl qul (Meno&amp;shy;nun dəstəsindən təsadüfi seçilmiş biri) verilmiş kvadratdan ikiqat böyük kvadrat mövzusunda “yaxşı və axıcı” danışa bildiyini düşünə bilərdi.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 84c&lt;/ref&gt; Sokrat qeyd edir ki, onun qulda yaratdığı bu “keyləşmə” ona zərər verməmiş, əksinə fayda gətirmişdir.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 84b&lt;/ref&gt;

[[File:Meno (Socrates) drawing 29.gif|thumb|Mavi kvadrat sarı kvadratın sahəsindən iki dəfə böyükdür.]]
Daha sonra Sokrat ilkin kvadrata üç kvadrat da əlavə edərək sahəsi dörd dəfə böyük olan bir kvadrat yaradır. O, hər bir kiçik kvadratı iki yerə bölən dörd diaqonal xətt çəkir. Suallar vasitəsilə Sokrat qulu bu diaqonalların əmələ gətirdiyi kvadratın sahəsinin səkkiz kvadrat fut olduğunu — yəni ilkin kvadratın sahəsindən iki dəfə böyük olduğunu — kəşf etməyə yönəldir. O deyir ki, qul ona heç nə öyrədilmədən, doğulmazdan əvvəl bildiyi biliyi “spontan şəkildə geri çağırmışdır”.&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 86a&lt;/ref&gt; Sokrat hesab edir ki, qulda “yeni inanclar” sadəcə “yenidən oyadılmışdır”.

Qul oğlanla olan nümunədən sonra Meno Sokrata bildirir ki, xatırlama nəzəriyyəsində onun haqlı olduğunu düşünür; Sokrat da bununla razılaşır:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Plato, ''Meno'', 86b&lt;/ref&gt;

{{Quote
|Dediklərimin bəzilərində tam əmin deyiləm. Lakin əgər bilmədiyimiz şeyləri axtarmalı olduğumuzu düşünsək, bilmədiyimizi bilməyin mümkünsüzlüyü və bilmədiyimizi axtarmağın mənasızlığı kimi boş bir xülyaya qapıldığımızdan daha yaxşı, daha cəsarətli və daha az aciz olacağımıza inanıram; bu mövzuda sözlə də, əməllə də gücümün çatdığı qədər mübarizə aparmağa hazıram.
|müəllif=[[Benjamin Couett]] tərəfindən tərcümə olunub, 1871
|title=Meno.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Plato|translator=Benjamin Jowett|title=Meno|publisher=Charles Scribner's Sons|place=New York|date=1871|page=37}}&lt;/ref&gt;
}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{wikisource|Meno|''Meno''}}
*[https://web.archive.org/web/20090620053455/http://campus.belmont.edu/philosophy/Book.pdf Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues]
* [https://web.archive.org/web/20110707075804/http://users.hartwick.edu/burringtond/dialogues/meno.html Guides to the Socratic Dialogues: Plato's ''Meno''.] A beginner's guide to the ''Meno''
* [http://www.charlesumlauf.com/classroom.htm Plato's ''Meno'': Contretemps in the Classroom]
* [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Meno82b-85d.svg Meno 82b–85d] A Visual Representation of the Geometry in Socrates' Interrogation of the Slave
* {{Librivox book |title=Meno |author=Plato}}
* [http://www.iep.utm.edu/meno-2/ Plato's Meno], article in the ''[[İnternet fəlsəfə ensiklopediyası|Internet Encyclopedia of Philosophy]]''

{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Platonun dialoqları]]
[[Kateqoriya:Qədim Yunanıstan fəlsəfəsi]]</text>
      <sha1>bmj2itwx7yqg1brnbajlrjkysoa80v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müasir fəlsəfə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949714</id>
    <revision>
      <id>9037462</id>
      <parentid>8447957</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26497" sha1="460fq6pwasur8lcmwsg1jupse8jugrf" xml:space="preserve">'''Müasir fəlsəfə''' [[Qərb fəlsəfəsi]] tarixində XX əsrin əvvəllərində bu sahənin artan [[peşəkarlaşma]]sı və [[Analitik fəlsəfə|analitik]] və [[kontinental fəlsəfə]]nin yüksəlişi ilə başlayan müasir dövrdür.{{efn|Husserlin ''[[Məntiqi Tədqiqatlar (Husserl)|Məntiqi Tədqiqatlar]]'' (1900–01) və Rasselin ''[[Riyaziyyat Prinsipləri]]'' (1903) əsərlərinin nəşri 20-ci əsr fəlsəfəsinin başlanğıcı hesab olunur.&lt;ref&gt;''Spindel Konfransı 2002–100 İl Metaetika. [[Corc Edvard Mur|C. E. Mur]]un İrsi'', Memfis Universiteti, 2003, səh. 165&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;M.E. Waithe (red.), ''Qadın Filosofların Tarixi: IV Cild: Müasir Qadın Filosoflar, 1900–Bu Gün'', Springer, 1995.&lt;/ref&gt; Bu ifadə tez-tez [[müasir fəlsəfə]] (Qərb fəlsəfəsində daha erkən bir dövrə aiddir), [[postmodern fəlsəfə]] (bəzi filosofların müasir fəlsəfəyə qarşı tənqidlərinə aiddir) və bu ifadənin hər hansı son fəlsəfi əsərə aid qeyri-texniki istifadəsi ilə qarışdırılır.

== Peşəkarlaşma ==
{{Rquote|right|…təcrid olunmuş düşünən filosofun — özünəməxsus mesajı olan istedadlı həvəskarın — dövrü faktiki olaraq başa çatmışdır.|[[Nikolas Reşer]]|&quot;American Philosophy Today&quot;, ''[[Review of Metaphysics]]'' '''46''' (4)}}

=== Proses ===
[[Peşəkarlaşma]] hər hansı bir sənət və ya peşənin davranış üçün qrup [[Norma (sosiologiya)|normalarını]], peşə üzvlüyü üçün qəbul edilən [[wikt:qualification|ixtisas tələblərini]], peşə üzvlərinin fəaliyyətinə nəzarət edən bir [[peşə təşkilatı]]nı və ixtisaslı şəxslərin ixtisassız [[həvəskar]]lardan müəyyən dərəcədə ayrılmasını təsbit edən sosial prosesdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sciaraffa |first=Stefan |title=Review of ''Norms in a Wired World'' |url=http://ndpr.nd.edu/review.cfm?id=4281
 |url-status=live |date=9 October 2005 |access-date=7 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724115941/http://ndpr.nd.edu/review.cfm?id=4281
 |archive-date=24 July 2011}} Steven Hetcher, ''Norms in a Wired World'', Cambridge University Press, 2004, 432 s., resenziya: Stefan Sciaraffa, Arizona Universiteti&lt;/ref&gt;

Bir sahənin peşəyə çevrilməsi çoxsaylı incə dəyişikliklərə səbəb olur, lakin peşəkarlaşmanın daha asan müşahidə edilən komponentlərindən biri “kitab”ın bu sahə üçün getdikcə əhəmiyyətini itirməsidir. Belə ki, “tədqiqat kommunikasiyaları&lt;!--sic--&gt; elə bir istiqamətdə dəyişməyə başlayır ki, onların müasir son məhsulları hamıya aydındır və bir çoxları üçün məhdudlaşdırıcıdır. Artıq [bir üzvün] tədqiqatları, adətən, mövzu ilə maraqlanan hər kəsə ünvanlanan kitablar şəklində təqdim edilmir. Bunun əvəzinə, onlar əksər hallarda yalnız peşəkar həmkarlar üçün — ortaq bir paradiqmanı bildiyi güman edilən və məhz bu mətnləri oxuya bilən şəxslər üçün — ünvanlanan qısa məqalələr formasında dərc olunur.”&lt;ref&gt;Thomas Kuhn, ''The Structure of Scientific Revolutions'', University of Chicago Press (1962), s. 19–20.&lt;/ref&gt;

Fəlsəfə bu prosesi XIX əsrin sonlarında keçmişdir və bu, Qərb fəlsəfəsində müasir fəlsəfə dövrünü xarakterizə edən əsas xüsusiyyətlərdən biridir.

Almaniya fəlsəfəni peşəkarlaşdıran ilk ölkə olmuşdur.&lt;ref&gt;Peter Simons, “Open and Closed Culture”, ''Phenomenology and Analysis: Essays on Central European Philosophy'' (red. Arkadiusz Chrudzimski və Wolfgang Huemer), s. 18.&lt;/ref&gt; 1817-ci ilin sonunda [[Hegel]] dövlət tərəfindən — konkret olaraq Prussiya Təhsil Nazirliyi tərəfindən — professor təyin edilən ilk filosof olmuşdur. Bu hadisə [[Prussiya islahat hərəkatı (1806–1815)|Prussiyada Napoleon islahatları]]nın nəticəsi idi. ABŞ-da isə peşəkarlaşma əsasən Alman modelinə əsaslanan ali təhsil sistemində aparılan islahatlardan qaynaqlanmışdır.&lt;ref&gt;Campbell, James (2005). ''A Thoughtful Profession: The Early Years of the American Philosophical Association''. Open Court Publishing.&lt;/ref&gt;

Ceyms Kempbell ABŞ-da fəlsəfənin peşəkarlaşmasını belə təsvir edir:

{{quotation|
XIX əsrin sonlarında fəlsəfənin peşəkarlaşması dövründə baş verən konkret dəyişikliklərin siyahısı kifayət qədər qısadır, lakin nəticədə yaranan dəyişiklik demək olar ki, tamdır… Artıq [fəlsəfə] professoru nə inancın müdafiəçisi, nə də Mütləq Həqiqətin izahçısı kimi fəaliyyət göstərə bilməzdi. Yeni filosof tədqiqatların rəhbəri və nəticələrin yayıcısı olmalı idi. Bu dəyişiklik, ilahiyyat məzunları və ruhanilərin yerini sertifikatlı (çox vaxt Almaniyada təhsil almış) fəlsəfə doktorlarının fəlsəfə auditoriyalarında əvəz etməsi ilə açıq şəkildə görünürdü. Demək olar ki, heç kimin doktorluq dərəcəsi olmadığı dövrdən, demək olar ki, hamının bu dərəcəyə sahib olduğu dövrə keçid çox qısa zaman ərzində baş verdi…

Doktorluq dərəcəsi təkcə dərs demək üçün icazə deyildi; o, gələcək fəlsəfə müəlliminin artıq dar ixtisaslaşmış akademik fəlsəfə sahəsində müstəqil tədqiqat aparmağa hazır olduğunu təsdiqləyən sənəd idi. Bu yeni filosoflar müstəqil fəlsəfə kafedralarında fəaliyyət göstərirdilər… Onlar real tədqiqat nailiyyətləri əldə edir və bu gün də mərkəzi əhəmiyyət daşıyan fəlsəfi işlər korpusu yaradırdılar. Həmçinin onlar uğur meyarlarını özləri müəyyən edir, yeni yaradılan rəsmi fəlsəfi jurnallarda nəşr olunurdular: ''The Monist'' (1890), ''The International Journal of Ethics'' (1890), ''The Philosophical Review'' (1892) və ''The Journal of Philosophy, Psychology, and Scientific Methods'' (1904). Eyni zamanda bu filosoflar akademik mövqelərini möhkəmləndirmək və fəlsəfi fəaliyyətlərini inkişaf etdirmək məqsədilə cəmiyyətlərdə birləşirdilər — [[Amerika Psixoloji Assosiasiyası]] (1892), Western Philosophical Association (1900) və [[Amerika Psixoloji Assosiasiyası]] (1900).&lt;ref&gt;Campbell, James (2005). ''A Thoughtful Profession: The Early Years of the American Philosophical Association''. Open Court Publishing, s. 35–37.&lt;/ref&gt;
}}

İngiltərədə də peşəkarlaşma ali təhsildəki inkişaflarla sıx bağlı olmuşdur. [[Tomas Hill Qrin]] haqqında əsərində Denis Leyton Britaniya fəlsəfəsində baş verən bu dəyişiklikləri və Qrinin Britaniyanın ilk peşəkar akademik filosofu adlandırılması iddiasını müzakirə edir:

{{quotation|
Henri Sidgvik səxavətli bir jest edərək [T. H.] Qrini Britaniyanın ilk peşəkar akademik filosofu kimi tanımışdır. Bu fikir mübahisə oluna bilər: Uilyam Hamilton, C. F. Ferrye və Sidqvik özü də bu ada namizədlər sırasındadır… Bununla belə, Millin ölümündən (1873) [[Corc Edvard Mur|C. E. Mur]]un ''[[Principia Ethica]]'' əsərinin nəşrinə (1903) qədər Britaniya fəlsəfi peşəsinin köklü şəkildə dəyişdiyi və Qrinin bu transformasiyada qismən məsuliyyət daşıdığı şübhəsizdir…

Bentam, Milllər, Karleyl, Kolric, Spenser və XIX əsrin bir çox ciddi fəlsəfi düşünürləri ədəbiyyat adamları, idarəçilər, fəal siyasətçilər və ya kilsə xadimləri idi, lakin akademik deyildilər… Qrin fəlsəfənin öyrənilməsini ədəbi və tarixi mətnlərin öyrənilməsindən ayırmağa kömək etmiş, Oksfordda fəlsəfə kurikulumu yaradaraq peşəkar fəlsəfə müəllimlərinə əsaslandırma vermişdir. O, fəlsəfi yazının peşəkarlaşmasına töhfə vermiş və ‘Academy’ və ‘Mind’ kimi ixtisaslaşmış jurnalların təşviqini etmişdir.&lt;ref&gt;Leighton, Denys (2004). ''The Greenian Moment'', s. 70–71.&lt;/ref&gt;
}}

Peşəkarlaşmanın fəlsəfə üçün nəticəsi ondan ibarət olmuşdur ki, bu sahədə aparılan işlər demək olar ki, tamamilə fəlsəfə üzrə doktorluq dərəcəsinə malik universitet müəllimləri tərəfindən, yüksək texniki səviyyəli və [[akademik jurnal|resenziyalı jurnallar]]da dərc edilməkdədir. Geniş ictimaiyyət arasında insanların öz dini, siyasi və ya fəlsəfi baxışlarını “öz fəlsəfəsi” adlandırması yayğın olaraq qalsa da, bu baxışlar adətən müasir peşəkar fəlsəfədə aparılan işlərlə əlaqəli olmur.

Həmçinin, bir çox elm sahələrindən fərqli olaraq, elmi nəticələri geniş ictimaiyyətə çatdıran [[elmin populyarlaşdırılması]]na yönəlmiş kitab, jurnal və televiziya proqramlarının inkişaf etmiş sənayesi mövcud olsa da, peşəkar filosofların peşədən kənar auditoriyaya yönəlmiş əsərləri nadir hallarda rast gəlinir. [[Maykl Sandel]]in ''Justice: What's the Right Thing to Do?'' və [[Herri Frankfurt]]un ''[[On Bullshit]]'' əsərləri bu baxımdan istisna təşkil edir. Hər iki kitab [[&quot;New York Times&quot;ın ən çox satılanlar siyahısı|''New York Times'' bestseller]] siyahısına daxil olmuşdur.

=== Müasir peşəkar fəlsəfə ===
Yaranmalarından qısa müddət sonra [[Qərb Fəlsəfə Assosiasiyası]] və [[Amerika Psixoloji Assosiasiyası]]nın bəzi bölmələri [[Amerika Fəlsəfə Assosiasiyası]] (APA) ilə birləşərək bu gün ABŞ-da filosoflar üçün əsas peşəkar təşkilat hesab olunan qurumu formalaşdırmışdır. Assosiasiya üç bölmədən ibarətdir: Sakit okean ({{dil-en|Pacific}}), Mərkəzi ({{dil-en|Central}}) və Şərq ({{dil-en|Eastern}}). Hər bir bölmə hər il genişmiqyaslı konfrans təşkil edir. Bunlar arasında ən böyüyü adətən dekabr ayında ABŞ-ın şərq sahilində yerləşən müxtəlif şəhərlərdə keçirilən Şərq Bölməsi Yığıncağıdır və bu tədbirə təxminən 2 000 filosof qatılır.

Şərq Bölməsi Yığıncağı eyni zamanda ABŞ-da fəlsəfə üzrə işə qəbul prosesinin ən böyük tədbiri hesab olunur; bir çox universitet akademik vəzifələr üçün namizədlərlə müsahibə aparmaq məqsədilə nümayəndə heyətləri göndərir. Assosiasiya digər çoxsaylı vəzifələrlə yanaşı, peşənin ən nüfuzlu mükafatlarının verilməsinə də cavabdehdir. Məsələn, Amerika Fəlsəfə Assosiasiyasının hər hansı bir bölməsinin prezidenti seçilmək peşəkar fəxri ad sayılır və Amerika Fəlsəfə Assosiasiyasının Kitab Mükafatı fəlsəfə sahəsindəki ən qədim mükafatlardan biridir. Xüsusilə kontinental fəlsəfənin inkişafına həsr olunmuş ən böyük akademik təşkilat isə [[Fenomenologiya və Ekzistensial Fəlsəfə Cəmiyyəti]]dir.

Müasir dövrdə peşəkar jurnallara gəldikdə, 2018-ci ildə aparılmış sorğuda peşəkar filosoflardan ingilis dilində nəşr olunan ən yüksək keyfiyyətli “ümumi” fəlsəfə jurnallarını sıralamaları xahiş edilmiş və aşağıdakı ilk 20 nəticə əldə olunmuşdur:

:{| cellspacing=&quot;9&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|+ style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''Müasir fəlsəfədə nüfuzlu peşəkar jurnallar cədvəli'''&lt;ref&gt;Leiter, Brian (2018). &quot;Best 'general' journals of philosophy, 2018&quot;, Leiter Reports, {{cite web |url=https://leiterreports.typepad.com/blog/2018/11/best-general-journals-of-philosophy-2018.html |title=Best 'general' journals of philosophy, 2018 |access-date=17 May 2019 |url-status= }}&lt;/ref&gt;
|-
| 1. ''[[The Philosophical Review|Philosophical Review]]''
| 6. ''[[Australasian Journal of Philosophy]]''
| 11. ''[[Synthese]]''
| 16. ''[[Proceedings of the Aristotelian Society]]''
|-
| 2. ''[[Mind (journal)|Mind]]''
| 7. ''[[Philosophers' Imprint]]''
| 12. ''[[Canadian Journal of Philosophy]]''
| 17. ''[[The Monist]]''
|-
| 3. ''[[Noûs]]''
| 8. ''[[Philosophical Studies]]''
| 13. ''[[Erkenntnis]]''
| 18. ''[[European Journal of Philosophy]]''
|-
| 4. ''[[The Journal of Philosophy|Journal of Philosophy]]''
| 9. ''[[The Philosophical Quarterly|Philosophical Quarterly]]''
| 14. ''[[American Philosophical Quarterly]]''
| 19. ''[[American Philosophical Association|Journal of the American Philosophical Association]]''
|-
| 5. ''[[Philosophy and Phenomenological Research]]''
| 10. ''[[Analysis (journal)|Analysis]]''
| 15. ''[[Pacific Philosophical Quarterly]]''
| 20. ''[[Thought: A Journal of Philosophy|Thought]]''
|
|}
Kontinental fəlsəfə sahəsinə xüsusi olaraq gəldikdə isə, 2012-ci ildə əsasən peşəkar filosoflar arasında aparılmış sorğuda ingilis dilində nəşr olunan ən yüksək keyfiyyətli “kontinental ənənə” fəlsəfə jurnalları sıralanmışdır. Sorğunun ilk 6 nəticəsi aşağıdakılardır:

:{| cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
|+ style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''Kontinental fəlsəfədə nüfuzlu peşəkar jurnallar cədvəli'''&lt;ref&gt;Leiter, Brain (2012) &quot;Best English-Language Journals for Scholarship on the Continental traditions in post-Kantian Philosophy&quot; Leiter Reports, {{cite web |url=http://leiterreports.typepad.com/blog/2012/04/best-english-language-journals-for-scholarship-on-the-continental-traditions-in-post-kantian-philoso.html |title=Best English-Language Journals for Scholarship on the Continental traditions in post-Kantian Philosophy |date=24 April 2012 |access-date=26 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428000602/http://leiterreports.typepad.com/blog/2012/04/best-english-language-journals-for-scholarship-on-the-continental-traditions-in-post-kantian-philoso.html |archive-date=28 April 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1. ''[[European Journal of Philosophy]]''
| 4. ''[[Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy|Inquiry]]''
|-
| 2. ''[[Philosophy and Phenomenological Research]]''
| 5. ''[[Archiv für Geschichte der Philosophie]]''
|-
| 3. ''[[Journal of the History of Philosophy]]''
| 6. ''[[British Journal for the History of Philosophy]]''
|}

[[Fəlsəfə Sənədləşmə Mərkəzi]] tərəfindən nəşr olunan məşhur ''[[Amerika Filosoflarının Kataloqu]]'' ABŞ və Kanadada fəlsəfi fəaliyyət haqqında məlumatlar üçün standart istinad mənbəyi hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directory of American Philosophers}}&lt;/ref&gt; Bu kataloq iki ildən bir nəşr edilir və növbəli şəkildə onun əlavə cildi olan ''[[Beynəlxalq Fəlsəfə və Filosoflar Kataloqu]]'' ilə əvəz olunur. Sonuncu Afrika, Asiya, Avstralaziya, Avropa və Latın Amerikasında fəlsəfi fəaliyyət haqqında geniş məlumat verən yeganə redaktə olunmuş mənbədir.

XXI əsrin əvvəlindən etibarən filosoflar peşəkar mübadilə vasitəsi kimi [[bloq]]lardan getdikcə daha çox istifadə etməyə başlamışlar. Bu inkişafın mühüm mərhələlərinə filosof [[Devid Çalmers]] tərəfindən başlanmış və sonradan peşə ictimaiyyəti üçün geniş istifadə olunan resursa çevrilmiş fəlsəfə bloqlarının qeyri-rəsmi siyahısı,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Philosophical Weblogs – David Chalmers}}&lt;/ref&gt; etikaya həsr olunmuş [[PEA Soup]] bloqu ilə nüfuzlu ''[[Ethics (jurnal)|Ethics]]'' jurnalının seçilmiş məqalələrin onlayn müzakirəsi üçün əməkdaşlığı,&lt;ref&gt;{{cite web |title=PEA Soup: The Next Chapter}}&lt;/ref&gt; həmçinin [[What is it Like to be a Woman in Philosophy?]] kimi bloqların qadın filosofların peşə təcrübələrinə diqqət çəkməsi daxildir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is it like to be a woman in philosophy?}}&lt;/ref&gt;

== Analitik–kontinental bölünmə ==
=== Bölünmənin başlanğıcı ===
Müasir [[kontinental fəlsəfə]] [[Frans Brentano]], [[Edmund Husserl]], [[Adolf Reynax]] və [[Martin Haydegger]]in əsərləri, eləcə də [[Fenomenologiya (fəlsəfə)|fenomenologiya]] adlanan fəlsəfi metodun inkişafı ilə başlamışdır. Bu inkişaf təxminən eyni dövrdə [[Qottlob Frege]] və [[Bertran Rassell]] tərəfindən müasir məntiq vasitəsilə dilin təhlilinə əsaslanan yeni fəlsəfi metodun yaradılması ilə paralel getmişdir (buradan da “analitik fəlsəfə” termini yaranmışdır).&lt;ref&gt;See, e.g., Michael Dummett, ''The Origins of Analytical Philosophy'' (Harvard University Press, 1994), or C. Prado, ''A House Divided: Comparing Analytic and Continental Philosophy'' (Prometheus/Humanity Books, 2003).&lt;/ref&gt;

Analitik fəlsəfə əsasən [[Birləşmiş Krallıq]], [[Kanada]], [[Avstraliya]] və ümumilikdə ingilisdilli dünyada üstünlük təşkil edir. Kontinental fəlsəfə isə [[Avropa]]da, o cümlədən [[Almaniya]], [[Fransa]], [[İtaliya]], [[İspaniya]], [[Portuqaliya]] və [[ABŞ]]-ın bəzi hissələrində daha geniş yayılmışdır.

[[Con Sörl]], Brüs Krayevski ilə müsahibəsində analitik və kontinental fəlsəfə arasında üslub və ənənə fərqlərinin mövcud olduğunu qəbul etsə də, fəlsəfənin “dərin problemlərinin bu fərqləri aşdığını” bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Krajewski |first=Bruce |date=1987 |title=Interview with John Searle |journal=Iowa Journal of Literary Studies |volume=8 |issue=1 |pages=71–83}}&lt;/ref&gt;

Analitik və kontinental fəlsəfə [[İmmanuel Kant]]a qədər ümumi Qərb fəlsəfi ənənəsini paylaşır. Bundan sonra isə hər iki ənənənin nümayəndələri sonrakı filosofların əhəmiyyəti və təsiri məsələsində fərqli mövqelər tuturlar. Məsələn, [[Alman idealizmi]] Kantın 1780–1790-cı illərdəki fəaliyyətindən doğmuş və [[Georq Vilhelm Fridrix Hegel]]in yaradıcılığı ilə zirvəyə çatmışdır; Hegel bir çox kontinental filosof tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Bunun əksinə olaraq, Hegel analitik filosofların işində nisbətən ikinci dərəcəli fiqur hesab olunur.

=== Analitik fəlsəfə ===
{{main|Analitik fəlsəfə}}
Fəlsəfədə analitik proqramın başlanğıcı adətən XX əsrin əvvəllərində ingilis filosofları [[Bertran Rassell]] və [[Corc Edvard Mur]]un fəaliyyətinə aid edilir; bu proqram alman filosofu və riyaziyyatçısı [[Qottlob Frege]]nin işlərinə əsaslanırdı. Onlar həmin dövrdə üstünlük təşkil edən [[Hegelçilik|Hegelçi]] fəlsəfə formalarından (xüsusilə onun [[idealizm]]indən və iddia edilən qeyri-müəyyənliyindən) uzaqlaşaraq,&lt;ref&gt;See, for example, Moore’s ''A Defence of Common Sense'' and Russell’s critique of the Doctrine of internal relations.&lt;/ref&gt; məntiqdəki yeni inkişaflara əsaslanan yeni növ anlayış təhlilini inkişaf etdirməyə başladılar. Bu yeni metodun ən məşhur nümunəsi Russellin 1905-ci ildə yazdığı “[[&quot;On Denoting&quot;|On Denoting]]” məqaləsidir və bu məqalə tez-tez fəlsəfədə analitik proqramın klassik nümunəsi kimi qiymətləndirilir.&lt;ref&gt;Ludlow, Peter. “Descriptions”, ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

Müasir dövrdə özünü “analitik” kimi tanıdan filosoflar maraq dairələri, ilkin fərziyyələri və metodları baxımından ciddi şəkildə fərqlənsələr və 1900–1960-cı illər arasında analitik hərəkatı müəyyən edən əsas tezisləri çox vaxt rədd etsələr də, analitik fəlsəfə bu gün adətən müəyyən bir üslubla xarakterizə olunur. Bu üslub dar mövzu üzrə dəqiqlik və hərtərəfli təhlil, eləcə də “geniş mövzuların qeyri-dəqiq və səthi müzakirəsinə” qarşı müqavimət ilə seçilir.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Brian Leiter, “Analytic philosophy today”.&lt;/ref&gt;

XX əsrin sonlarında bəzi analitik filosoflar, o cümlədən [[Riçard Rorti]], analitik fəlsəfə ənənəsinin əsaslı şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsinə çağırmışdır. Rorti xüsusilə analitik filosofların kontinental fəlsəfənin təcrübəsindən mühüm dərslər çıxarmalı olduqlarını iddia etmişdir.&lt;ref name=Rorty&gt;Rorty, Richard (1979). ''Philosophy and the Mirror of Nature''.&lt;/ref&gt; Digər müəlliflər, məsələn Pol M. Livinqston və [[Şon Qallaher]], hər iki ənənə üçün ortaq və dəyərli anlayışların mövcud olduğunu müdafiə etmişlər. Buna qarşılıq olaraq, [[Timoti Villiyamson]] kimi filosoflar analitik fəlsəfənin metodoloji ideallarına daha sərt şəkildə sadiq qalmağın vacibliyini vurğulamışdır.

Villiyamson analitik və kontinental fəlsəfə haqqında geniş yayılmış “kobud stereotiplər”ə istinad edir. Bu stereotiplərə görə, analitik filosoflar xırda fəlsəfi problemləri ciddi arqumentlərlə təhlil edir, kontinental filosoflar isə geniş fəlsəfi sistemlərdən çıxış edərək dərin, lakin zəif əsaslandırılmış nəticələr irəli sürürlər. Williamson bu stereotiplərdən uzaq durmağa çalışsa da, analitik filosofları bəzən əsaslandırması zəif arqumentlərlə “çox tez” nəticəyə gəlməkdə tənqid edir.

=== Kontinental fəlsəfə ===
[[File:FourExistentialPrecursors.jpg|thumb|Ekzistensializm kontinental fəlsəfi ənənənin mühüm məktəblərindən biridir. Şəkildə yuxarı soldan saat əqrəbi istiqamətində dörd əsas ekzistensialist təsvir olunmuşdur: [[Sorn Kyerkeqor|Kyerkeqor]], [[Fridrix Nitsşe|Nitsşe]], [[Frans Kafka|Kafka]], [[Fyodor Dostoyevski|Dostoyevski]].]]
{{Main|Kontinental fəlsəfə}}

Kontinental fəlsəfənin tarixi adətən XX əsrin əvvəllərindən başlanır, çünki onun institusional kökləri birbaşa fenomenologiyaya dayanır. Bu səbəbdən [[Edmund Husserl]] tez-tez kontinental fəlsəfənin banisi hesab olunur. Bununla yanaşı, analitik və kontinental fəlsəfə Kantdan sonrakı fəlsəfəyə köklü şəkildə fərqli yanaşdıqları üçün, kontinental fəlsəfə anlayışı bəzən daha geniş mənada — analitik fəlsəfəyə aid edilməyən Kantdan sonrakı filosof və cərəyanları da əhatə edəcək şəkildə başa düşülür.

“Kontinental fəlsəfə” termini, “analitik fəlsəfə” kimi, vahid tərifə sığmayan geniş fəlsəfi yanaşmalar spektrini ifadə edir. Hətta bəzi müəlliflər bu terminin təsviri deyil, daha çox analitik filosoflar tərəfindən qəbul edilməyən Qərb fəlsəfəsi növlərinə yönəlmiş mənfi etiket olduğunu irəli sürmüşlər. Buna baxmayaraq, kontinental fəlsəfəni xarakterizə edən bir sıra ümumi xüsusiyyətlər göstərilir:

* Kontinental filosoflar adətən [[elmiçilik|elmiçiliy]]i — yəni [[təbiət elmləri]]nin bütün hadisələri izah etməyin ən yaxşı və ya yeganə yolu olduğu fikrini — rədd edirlər.
* Kontinental fəlsəfə təcrübənin dil, mədəniyyət, tarix, zaman və məkan kimi amillərlə müəyyən olunduğunu vurğulayır və bu baxımdan tarixilik yönümlüdür.
* Kontinental filosoflar nəzəriyyə ilə praktikanın vəhdətinə xüsusi əhəmiyyət verir və fəlsəfi araşdırmaları çox vaxt şəxsi, əxlaqi və ya siyasi transformasiya ilə əlaqələndirirlər.
* Kontinental fəlsəfədə [[metafəlsəfə]]yə — fəlsəfənin mahiyyəti, məqsədi və metodlarına dair refleksiyaya — xüsusi diqqət yetirilir.

Kontinental fəlsəfəni təxminən müəyyənləşdirməyin digər yolu onun mərkəzində duran fəlsəfi cərəyanları sadalamaqdır. Bunlara [[Alman idealizmi]], [[fenomenologiya]], [[ekzistensializm]] (və onun əvvəlcədən formalaşmış ideya mənbələri — [[Sorn Kyerkeqor|Kyerkeqor]] və [[Nitsşe]]), [[hermenevtika]], [[strukturalizm]], [[post-strukturalizm]], [[dekonstruksiya]], [[Fransız feminizmi]] və [[Frankfurt məktəbi]]nin [[tənqidi nəzəriyyə]]si, eləcə də [[Qərb marksizmi]]nin bəzi qolları daxildir.

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

===Ədəbiyyat===
* {{cite book|last=Critchley|first=Simon|author-link=|title=Continental Philosophy: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/continentalphilo0000crit|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-285359-2}}
* {{cite book|last=Glendinning|first=Simon|title=The Idea of Continental Philosophy|year=2006|publisher=Edinburgh University Press}}

==Əlavə ədəbiyyat==
;Fəlsəfənin peşəkarlaşdırılması
* Campbell, James, ''A Thoughtful Profession: The Early Years of the American Philosophical Association''. Open Court Publishing (2006)

;Analitik/kontinental bölünmə
* James Chase &amp; Jack Reynolds, &quot;Analytic versus Continental: Arguments on the Methods and Value of Philosophy&quot; Durham: Acumen (2011)
* James Luchte,[http://luchte.wordpress.com/martin-heidegger-and-rudolf-carnap-radical-phenomenology-logical-positivism-and-the-roots-of-the-continentalanalytic-divide/ 'Martin Heidegger and Rudolf Carnap: Radical Phenomenology, Logical Positivism and the Roots of the Continental/Analytic Divide,'] ''Philosophy Today'', Vol. 51, No. 3, 241–260 (Fall, 2007)
* Levy, Neil &quot;Analytic and Continental Philosophy: Explaining the Differences&quot;, ''Metaphilosophy''. Vol. 34, No. 3, April (2003)
* Prado, C.G. ''A House Divided: Comparing Analytic and Continental Philosophy'' Humanity Books (2003)
* Weinberg, Justin ''An Empirical Approach to the Analytic-Continental Divide'' (2021)

;Analitik fəlsəfə
* Dummett, Michael ''Origins of Analytical Philosophy''. Harvard University Press (1996)
* Floyd, Juliet ''Future Pasts: The Analytic Tradition in Twentieth-Century Philosoph'' Oxford University Press (2001)
* Glock, Hans-Johann ''What is Analytic Philosophy?''. Cambridge University Press (2008)
* Martinich, A.P. ''Analytic Philosophy: An Anthology (Blackwell Philosophy Anthologies)''. Wiley-Blackwell (2001)
* Martinich, A.P. ''A Companion to Analytic Philosophy (Blackwell Companions to Philosophy)''. Wiley-Blackwell (2005)
* Scott Soames, ''Philosophical Analysis in the Twentieth Century, Volume 1: The Dawn of Analysis''. Princeton University Press (2005)
* Soames, Scott, ''Philosophical Analysis in the Twentieth Century, Volume 2: The Age of Meaning''. Princeton University Press (2005)
* Stroll, Avrum ''Twentieth-Century Analytic Philosophy''. Columbia University Press (2001)
* Williamson, Timothy ''The Philosophy of Philosophy (The Blackwell / Brown Lectures in Philosophy)''. Wiley-Blackwell (2008)

;Kontinental fəlsəfə
* Cutrofello, Andrew ''Continental Philosophy: A Contemporary Introduction''. Routledge (2005)

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər}}
* {{Commons category-inline|Contemporary philosophy}}
* [https://web.archive.org/web/20061115002425/http://www.philosophicalgourmet.com/analytic.asp The Philosophical Gourmet Report's description of &quot;Analytic&quot; and &quot;Continental&quot; philosophy]

{{Xarici keçidlər}}
{{Fəlsəfə bölmələri}}

[[Kateqoriya:Müasir fəlsəfə| ]]</text>
      <sha1>460fq6pwasur8lcmwsg1jupse8jugrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mehmed Rəşid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949767</id>
    <revision>
      <id>9037185</id>
      <parentid>8914475</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toghrul R</username>
        <id>147643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Diyarbəkir vilayəti]] silindi</comment>
      <origin>9037185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36301" sha1="mu3kainoef2ndshicpt9ispkjhju6mi" xml:space="preserve">{{Yaxşı məqalə}}
{{Vəzifəli şəxs
 | vəzifə              = [[Diyarbəkir əyaləti|Diyarbəkir]] valisi
 | başlanğıc           = 25 mart 1915
 | son                 = 5 noyabr 1918
 | əvvəlki             = [[Həmid Qapancı|Həmid bəy]]
 | sonrakı             = [[Hüseyn Cəlal bəy|Cəlal bəy]]
 | həyat yoldaşı       = Məzlumə Xanım
 | milliyyəti          = [[çərkəzlər|çərkəz]]
 | xidmət illəri       = 1894–1908
}}

'''Mehmed Rəşid''' ({{dil-tr|Mehmed Reşid}}) və ya '''Rəşid bəy''' ({{dil-tr|Reşid Bey}}), [[Soyad Qanunu (Türkiyə)|Soyad Qanunu]]ndan sonra '''Şahingiray''' ({{DVTY}}) — [[çərkəzlər|çərkəzəsilli]] [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] siyasətçisi və həkimi, [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin rəsmisi, [[Birinci Dünya müharibəsi]] dövründə Osmanlı imperiyasının [[Diyarbəkir vilayəti]]nin valisi. O, Osmanlı dövlət idarəçiliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, xüsusilə 1914–1915-ci illərdə [[Diyarbəkir vilayəti|Diyarbəkir]], [[Mosul vilayəti|Mosul]] və [[Bağdad vilayəti|Bağdad]] vilayətlərində fəaliyyəti ilə tanınmışdır.

Rəşidin siyasi karyerası &quot;[[gənc türklər]]&quot; hərəkatı , həmçinin İttihad və Tərəqqi Komitəsi ilə sıx bağlı olmuşdur. Tibbi təhsil almasına baxmayaraq, 1908-ci ildə [[Gənc türklər inqilabı]]ndan sonra mülki idarəetmə sahəsində yüksəlmiş, müxtəlif vilayətlərdə [[mütəsərrif]] və [[vali]] kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun inzibati fəaliyyəti xüsusilə imperiyanın [[qeyri-müsəlman]] əhalisinə, o cümlədən [[yunanlar]]a və [[ermənilər]]ə qarşı sərt və repressiv siyasətlə səciyyələndirilmişdir. Rəşidin siyasi karyerası Gənc türklər hərəkatı və İttihad və Tərəqqi Komitəsi ilə sıx bağlı olmuşdur. Tibbi təhsil almasına baxmayaraq, 1908-ci il Gənc türklər inqilabından sonra mülki idarəetmə sahəsində yüksəlmiş, müxtəlif vilayətlərdə mütəsərrif və vali kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun inzibati fəaliyyəti xüsusilə imperiyanın qeyri-müsəlman əhalisinə, o cümlədən yunanlara və ermənilərə qarşı sərt və repressiv siyasətlə səciyyələndirilmişdir.

Mehmed Rəşid ən çox 1915-ci ildə [[Diyarbəkir soyqırımı|Diyarbəkir vilayətində erməni və aysor əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qətllər və deportasiyalar]]da oynadığı rol ilə tanınır. Müasir tarixşünaslıqda onun fəaliyyəti Osmanlı imperiyasında Birinci Dünya müharibəsi dövründə [[xristian]] əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş zorakılıqların ən radikal və sistemli nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Müxtəlif mənbələrə görə, onun valiliyi dövründə vilayətin xristian əhalisinin böyük əksəriyyəti qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir. Bu hadisələr nəticəsində 144,000–157,000 arasında [[Osmanlı erməniləri|erməni]], [[aysorlar|aysor]] və digər [[xristian]]lar qətlə yetirilmişdir. Rəşid bu siyasəti dövlət təhlükəsizliyi və müharibə şəraiti ilə əsaslandırmış, sonradan isə şəxsi ifadələrində bu əməllərə görə peşmanlıq göstərməmişdir.

Müharibədən sonra, [[İstanbul]]un [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[İstanbulun işğalı|işğalı]] zamanı Rəşid barəsində həm hərbi cinayətlər, həm də mənimsəmə ittihamları irəli sürülmüş və 1918-ci ildə həbs edilmişdir. O, 1919-cu ilin əvvəlində həbsxanadan qaçmış, lakin yerli hakimiyyət orqanları tərəfindən sıxışdırıldıqdan sonra intihar etmişdir. Buna baxmayaraq, [[Türkiyə Respublikası]]nın ilk illərində onun ailəsi dövlət tərəfindən qorunmuş, adına ictimai məkanlar verilmiş və rəsmi diskursda fəaliyyəti uzun müddət tənqid olunmamışdır. Müasir dövrdə Mehmed Rəşid tarixçilər tərəfindən Osmanlı dövrünün ən ağır cinayətlərində məsuliyyət daşıyan fiqurlardan biri kimi dəyərləndirilir və &quot;Diyarbəkir qəssabı&quot; adı ilə xatırlanır.

== Erkən illəri ==
Mehmed Rəşid 8 fevral 1873-cü ildə{{Sfn|Üngör|2005|page=39}} [[bjeduğlar|bjeduğ]]{{Sfn|Mehmetefendioğlu|1992|page=16}} [[çərkəzlər|çərkəz]] ailəsində anadan olmuşdur. Onun ailəsi əsrlər əvvəl [[Çərkəzistan]]a köç etmiş [[Krım tatarları]] tərəfindən qurulmuşdur.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot;&gt;{{cite newspaper | url = http://kocatepegazetesi.com/tr-TR/kose-yazilari/86022/diyarbakir-valisi-resit-beyin-intihari | title=Diyarbakır Valisi Doktor Reşit Bey’in İntiharı| newspaper = Kocatepe Gazetesi | first = Ramazan | last = Balkan | date = 2 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611184640/http://kocatepegazetesi.com/tr-TR/kose-yazilari/86022/diyarbakir-valisi-resit-beyin-intihari | archive-date = 11 June 2016 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[Rusiya imperiyası]]nın [[çərkəz soyqırımı|təqiblərinin artması səbəbindən]] 1874-cü ildə ailəsi ilə birlikdə [[Osmanlı imperiyası]]na köçmüşdür.{{sfn|Kieser|2011|page=126}}{{sfn|Howard|2017|page=305}}

O, paytaxt [[Konstantinopol]]da [[Məktəbi-tibbiyeyi-şahanə]]yə daxil olmuş və [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin (İTK) qurucularından biri olmuşdur. 1894-cü ildə [[Gülhanə Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası|Heydarpaşa xəstəxanası]]nda [[Almaniya]] professoru Dürinq Paşanın asistenti kimi işləmişdir. 1897-ci ildə polis tərəfindən &quot;[[Gənc türklər]]&quot; ilə əlaqələri aşkarlandıqdan sonra saxlanılmışdır. O, [[Daşqışla]]da mühakimə edilmiş, [[Trablusqərb vilayəti]]nə sürgün edilmiş və orada [[Tripoli]] şəhərində 1908-ci ilədək həkim kimi xidmət etmişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Kieser|2007|page=181}}

Tripolidə həkim işləyən zaman 1908-ci il [[Gənc türklər inqilabı]]ndan sonra Konstantinopola qayıtmışdır. Konstantinopola qayıtdıqdan sonra adyutant-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş, bir neçə ay hərbi həkim işləmiş, lakin növbəti il, 20 avqust 1909-cu ildə [[Osmanlı ordusu]]ndakı vəzifəsindən istefa vermişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=192}} Bundan sonra dövlət idarəçiliyi sahəsində karyera qurmuş, 9 oktyabr 1909-cu ildə [[Kos|İstanköy]]ə [[kaymakam]] təyin edilmiş, fevral 1910-cu ildə isə [[Tripoli vilayəti]]nin [[Hüms]] şəhərinə [[mütəsərrif]] təyin olunmuş və bu vəzifədə 1911-ci ilin iyun ayına qədər çalışmışdır.{{sfn|Kieser|2007|page=193}} Tripolidən sonra karyeranı [[Kozan]], [[Lazistan sancağı|Lazistan]] və [[Karəsi bəyliyi|Karəsi]] mütəsərrifi olaraq davam etdirmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=195}}

Rəşid illər keçdikcə daha da radikallaşmış və 1914-cü ilə qədər imperiyanın [[xristian]]larının iqtisadi problemlərə səbəb olduğuna inanmışdır.{{Sfn|Üngör|2005|page=39}} Karəsi [[qəza]] valisi olduğu dövrdə{{sfn|Kieser|2011|pages=132–135}} [[Egey dənizi|Egey]] bölgəsində yaşayan [[Osmanlı yunanları]]nı imperiyaya sadiq vətəndaş hesab etmədiyi üçün [[Yunanların deportasiyası (1914)|məcburi deportasiya]] təşkil etmişdir.{{sfn|Akçam|2012|pages=94–95}}{{sfn|Bjørnlund|2008|page=51}}{{sfn|Gaunt|2006|pages=155–156}} Bu siyasət Osmanlı Daxili İşlər naziri [[Tələt Paşa]] tərəfindən dəstəklənmişdir.{{sfn|Kieser|2011|pages=132–135}}

== Diyarbəkir valiliyi ==
=== Birinci dövrü ===
Mehmed Rəşid 13 avqust 1914-cü ildə [[Diyarbəkir]] valisi təyin edilmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=200}} 1914-cü ilin avqust ayından sonra müharibə dövrünün tələbləri İTC-nin milli iqtisadiyyat siyasətini həyata keçirmək üçün bir fürsət olmuşdu. Onlar iqtisadi cəhətdən fəal [[ermənilər]]i hərbi xidmətə çağırmaq və onlardan əmlakı müsadirə edirdilər.{{sfn|Kévorkian|2011|pages=355–356}} 1914-cü il avqustun 18-dən 19-na keçən gecə Diyarbəkir şəhərindəki bazar İntibah Şirkəti və Pirinççizadə Fəyzinin əmri ilə polis rəisi Gəvranlızadə Məmduh bəy tərəfindən yandırılmışdır. Onların bu əməlləri vali Mehmed Reşidin rəhbərliyi ilə təşkil edilmişdi. Polis və jandarma alovları söndürmək üçün heç bir səy göstərməmiş, əksinə dükan sahiblərinin məhsullarını xilas etməsinin qarşısını almışdır.{{sfn|Kévorkian|2011|pages=356–357}}{{Sfn|Üngör|2005|page=50}}{{sfn|Gaunt|2006|pages=155, 295}} Ümumilikdə, 1578 mağaza və anbar məhv olmuşdur. Bunların əksəriyyəti ermənilərə və [[aysorlar]]a məxsus idi.{{sfn|Gaunt|2006|page=295}} Bu addım sülh dövrü üçün qəbuledilməz hesab olunmuşdu və Rəşid vəzifəsindən azad edilmişdir. Onun yerinə vali [[Həmid Qapancı|Həmid bəy]] Məmduhu vəzifəsindən azad etmişdir.{{sfn|Kévorkian|2011|page=357}}

Həmin dövrdə yaşamış siyasətçi [[Mustafa Akif Tüfəng]] yazmışdır ki, vali [[Hüseyn Cəlal bəy]] vəzifəsindən azad edilmiş və onun yerinə [[Adana]]dan olan Həmid bəy təyin olunmuşdu. Tüfəngə görə, Həmid bəyin dövründə ermənilər daha çox qorunma vəziyyətinə düşmüşdülər. Erməni fərariləri açıq-aşkar küçələrdə gəzməyə başlamışdılar. Hətta orduya yazılanlar fərar edirdilər. Tüfəng qeyd etmişdir ki, hökumət onları orduya qayıtmaq şərti ilə əfv etmişdi, lakin bu tədbir heç bir fayda verməmişdi. Onlar təqib olunmayan kimi damlara çıxmışdılar. Vəziyyət o həddə çatmışdı ki, xristian məhəllələri qala vəziyyəti almışdı. Küçələrdə asanlıqla hərəkət etmək üçün damlar üzərində pilləkən körpüləri qurulmuşdu. Onları təqib edən polis və jandarmalarla tez-tez toqquşmalar baş verirdi. Tüfəngə görə, 1914-cü ilin qışında qar yağmamışdı və bu havadan istifadə edən qeyri-müsəlman fərarilər damlardan enməmişdilər. Damlarda hətta qəhvəxanalar qurulmuşdu. Məhz bu səbəbdən &quot;Dam alayı&quot; təşkilatı sürətlə böyümüşdü. Ordulardan fərarilik edənlər bu qruplaşmaya qoşulurdular. Tüfəng bildirmişdir ki, 15-ci səfərbər ordu qış mövsümündə yağışlı bir havada Diyarbəkirə daxil olmuşdu. Bu səfərbər orduda müəyyən sayda yunan, erməni və digər xalqlarsan olan əsgərlər də vardı. Qoşunlar şəhərdəki bütün evləri, məscidləri və hətta bəzi şəxsi otaqları işğal etmişdilər.{{sfn|Yıldırım|1990|page=57}}{{sfn|Karaca|2001|pages=88–94}}

Üngörə görə, həm xristianlar, həm də müsəlmanlar çoxlu sayda ordudan fərarilik edirdilər, lakin Rəşid öz xatirələrində inqilabi fəaliyyətdə olduqlarını düşündüyü erməni fərarilərinin təhlükəsini vurğulamışdır.{{sfn|Üngör|2011|pages=62–63}} Rəşid dövlət əleyhinə fəaliyyətdə günahkar və ya günahsız olan ermənilər arasında fərq qoymamışdı.{{sfn|Üngör|2011|page=67}}

Rəşid Diyarbəkirdən sonra [[Bəsrə vilayəti|Bəsrə]] valisi təyin edilmiş və 22 noyabr 1914-cü ildə [[Bəsrə döyüşü (1914)|Bəsrənin süqutu]]ndan sonra 24 noyabr 1914-cü ildə [[Bağdad vilayəti|Bağdad valisi]] vəzifəsini icra edən, 10 yanvar 1915-ci ildə [[Mosul vilayəti|Mosul valisi]] və daha sonra 25 mart 1915-ci ildə yenidən Diyarbəkir valisi təyin edilmişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Bilgi|1997|pages=7–44}} Həmid bəyin yerinə əvvəlcə [[Bitlis vilayəti|Bitlis valisi]] [[Əbdülxaliq Renda|Mustafa bəy]] təyin edilməli idi. Mustafa bəy bu vəzifəyə fevralın sonlarında qəbul edilmişdi, lakin yerli İTC dairələrinin təzyiqi səbəbindən Mustafa bəyin təyinatı Rəşid bəyin xeyrinə ləğv edilmişdir.{{sfn|Gaunt|2006|page=155}}{{sfn|Üngör|2011|page=61}} Rəşid indiki [[İraq]] ərazisində tutduğu vəzifələrd dövründə bir neçə sui-qəsd təşkil etmiş, qayıtdıqdan sonra özü ilə birlikdə Diyarbəkirə gətirdiyi onlarla [[çərkəzlər|çərkəz]]dən ibarət silahlı qruplaşma yaratmışdır. Onlara [[Təşkilati Məxsusə]]də xidmət etmək üçün həbsxanadan azad edilmiş məhkumlar da da qoşulmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|page=61}}

=== İkinci dövrü ===
1914-cü ildə Osmanlı imperiyası [[Məhvər dövlətləri]] tərəfində müharibəyə daxil olmuş və [[Qafqaz cəbhəsi|Rusiya ilə sərhəddə döyüşlər başlamışdır]]. 1915-ci ilin yazında ruslar Osmanlı ərazisinə irəliləmiş və ordularının Diyarbəkirə sürətli yürüşü tarixçi [[Uğur Üngör]]ə görə Rəşidin ruslara qarşı &quot;apokaliptik qorxusunu&quot; təsdiqləmiş, bütün erməniləri Rusiya casusu kimi qəbul etməsinə səbəb olmuşdur. Müharibədən əvvəl [[müsəlman]] və xristian şəhər elitaları arasındakı iqtisadi və siyasi rəqabət də zorakılıqda mühüm rol oynamışdır.{{sfn|Üngör|2011|page=106}} Ümumiyyətlə, vilayətin ərazisi sənayeləşməmiş halda, sakinlərin əksəriyyəti isə fermerlər və ya maldarlar idi.{{sfn|Üngör|2011|pages=8–9}} Vilayət etnik və dini cəhətdən rəngarəng idi. Osmanlı müsəlmanları şəhər ərazilərində üstünlük təşkil edirdi, Diyarbəkir ermənilərinin əksəriyyəti isə fermer idi və vilayətin şimalında cəmləşmiş 249 şəhər və kənddə yaşayırdı.{{sfn|Kévorkian|2011|page=355}}{{sfn|Üngör|2011|pages=12–13}}{{sfn|Gaunt|2015|page=161}}

Rəşid onları dəstəkləmək üçün müntəzəm qüvvələrin olmamasından və [[jandarmeriya]]ya verilən ehtiyat qüvvələrinin səviyyəsindən təəssüflənirdi. Xatirələrində tez-tez müsəlman əhalisinin bir tərəfdən müharibə qorxusu, digər tərəfdən isə erməni hücumları ilə yaşadığını və kiçik bir bəhanə ilə böyük iğtişaşların qaçılmaz olduğunu qeyd edirdi. Mehmed Rəşid [[memuar]]ında Diyarbəkirdə baş tutan məsələnin aspektləri kimi təqdim etmişdir ki, ermənilər həmişə administratorların ətrafında mühüm mövqelər tutmuş və onlar vilayətin erməni əhalisini &quot;Azadlıq günü gəlib çatdı! Özünüzü hazırlayın, lazım gələrsə, mal-qaralarınızı satın və silahlanın. Uğur qazandıqdan sonra müsəlmanların sərvəti, torpaqları və əmlakı bizim olacaq&quot; fikirləri ilə təşviq etmişdi.{{sfn|Beysanoğlu|1990|pages=763–764}}

Mehmed Rəşidin imperiyanın [[Osmanlı erməniləri|ermənilərinə]] qarşı xüsusilə güclü nifrəti [[Birinci Dünya müharibəsi]]nin kulminasiya nöqtəsində, 25 mart 1915-ci ildə vali vəzifəsinə təyin olunduqdan sonra [[Diyarbəkir vilayəti]]ndə [[Diyarbəkir soyqırımı|erməni və aysorlara qarşı təşkil edilmiş kütləvi qətllərində]] özünü göstərmişdir. Rəşid yerli erməni əhalisinin Osmanlı dövlətinə qarşı sui-qəsd hazırladığına inanmış və buna uyğun olaraq &quot;[[erməni məsələsi]]nin həlli&quot; planları qurmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|pages=63–64}} O, memuarında qeyd etmişdir ki:{{sfn|Üngör|2011|page=63}}
{{Sitat|Diyarbəkirə təyinatım müharibənin çox həssas dövrünə təsadüf etmişdir. [[Van]] və [[Bitlis]]in böyük hissələri düşmən [yəni, Rusiya] tərəfindən işğal olunmuşdu, qaçqınlar hər yerdə talan və qarət edirdilər. Vilayətin hüdudları daxilində və ya sərhəddində [[yezidilər|yezidi]] və [[nestorianlıq|nestorian]] üsyanları ciddi tədbirlər tələb edirdi. Ermənilərin həddini aşan, təcavüzkar və həyasızcasına davranışı hökumətin şərəfini ciddi şəkildə təhlükə altına alırdı.}}

Sonrakı iki ay ərzində vilayətin erməni və aysor əhalisi onları məhv etmək məqsədi daşıyan kampaniyaya məruz qalmış, kütləvi qırğınlar və deportasiyalar vasitəsilə məhv edilmişdir.{{sfn|Üngör|2011|pp=55–106}} O, &quot;Erməni məsələsinin həlli&quot; məqsədilə &quot;Təhqiqat Komitəsi&quot; yaratmışdır.{{sfn|Sarınay|2001a|pages=375–377}}{{sfn|Sarınay|2001b|pages=1053–1054}}{{sfn|Binark|1994|pages=97, 402}}{{sfn|Üngör|2012|page=279}} [[Venesuela]] zabiti və muzdlu [[Rafael de Noqales Mendes]]in 1915-ci ilin iyununda bölgəyə səfəri zamanı qeyd etdiyinə görə, Rəşid qısa müddət əvvəl Tələt Paşadan &quot;Yandır, məhv et, öldür&quot; məzmunlu üç sözlük teleqram almışdır. Bu, xristian əhaliyə qarşı təqiblərə rəsmi hökumət təsdiqi kimi qiymətləndirilmişdir.{{sfn|de Nogales|2003|page=147}}{{sfn|Üngör|2011|pages=72–73}}

1 apreldə Rəşid Diyarbəkirdə fərariliyə qarşı genişmiqyaslı əməliyyata başlamış və bütün silahların təhvil verilməsini tələb etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=65}} Ermənilərin yaşadığı qəzalarda icazəsiz axtarışlar təcavüz halları kimi &quot;ifrat zorakı hadisələr&quot; ilə müşayiət olunmuşdur.{{sfn|Kévorkian|2011|page=360}} Bu, daha sonra Diyarbəkir şəhəri boyunca erməni kişilərin özbaşına həbs olunmasına səbəb olmuşdur. İki həftə sonra 600-dən çox erməni sənətkarı və ziyalısı həbs edilmişdir. Silah anbarları haqqında məlumat əldə etmək üçün onlara işgəncə verilmişdir. Bununla kifayətlənməyən Rəşid mövcud 300 polis və jandarmeriya qüvvəsini tamamlamaq üçün [[Konstantinopol]]dan əlavə qüvvələr istəmişdir. Bu tələblər rədd edilmişdir və Rəşidi getdikcə radikal hərəkətlərə sövq etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=65}} Axtarış və silahların müsadirə edilməsindən sonra təbliğat məqsədilə fotoşəkillər çəkilmişdir. Nəticədə əldə edilən şəkillər Rafael de Noqales tərəfindən &quot;sadəcə ictimaiyyəti heyran etmək&quot; məqsədi daşıyan akt kimi təsvir edilmişdir. Başqa bir halda, Qozandərədə deportasiya olunmuş ermənilər qətlə yetirilmiş, onlara [[çalma]] və müsəlman geyimləri geyindirilmildir.{{sfn|Kévorkian|2011|page=364}}

Rəşidin 800 aysor uşağını bir binaya bağlayaraq diri-diri yandırdığı bildirilmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=74}} Rəşid bəyin valiliyi dövründə Diyarbəkirdə erməni icmasının dini və ictimai liderləri hədəfə alınmış, onların bir hissəsi həbs edilmiş və ağır rəftara məruz qalmışdır. Eyni zamanda, onun təşəbbüsü ilə yerli silahlı dəstələri formalaşdırılmış, bu dəstələr bəzi mənbələrdə &quot;qəssab taboru&quot; kimi adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 November 2017 |title=Türkiye'nin &quot;Şehit-i Milli&quot;si &quot;Diyarbakır Kasabı&quot;: Vali Reşid Bey |first=Serdar |last=Korucu |url=https://bianet.org/yazi/turkiye-nin-sehit-i-milli-si-diyarbakir-kasabi-vali-resid-bey-191843 |work=Bianet |language=tr }}&lt;/ref&gt; 6 apreldə Tələt Paşanın əmrindən sonra Rəşid Diyarbəkirin mötədil meri vəzifəsini radikal Pirinççizadə Sidqi ilə əvəz etmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=64}} Bir çox yerli [[kaymakam]]lar və mütəsərriflər Rəşidin əmrlərinə tabe olmaqdan imtina etmiş, 1915-ci ilin may və iyun aylarında vəzifələrindən azad olunmuşdular.{{sfn|Kévorkian|2011|page=379}} Licə və Sabit qəzalarının valiləri Nəsimi bəy və Sabit bəy qətllərə qarşı çıxdıqları üçün Rəşidin birbaşa əmri ilə sui-qəsdə məruz qalaraq öldürülmüşdür.{{sfn|Kieser|2011|page=142}} Nəticədə, Rəşid şəhər meriyasının bütün əsas vəzifələrinə İTC-yə sadiq nümayəndələri təyin etmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=64}}

Rəşidin Diyarbəkir valisi olduğu dövrdə 144,000 ilə 157,000 arasında erməni, aysor və digər xristian,{{sfn|Üngör|2011|pages=61–83, 88, 98, 106}} yəni vilayətin xristian əhalisinin 87–95 faizi qətlə yetirilmiş və ya deportasiya olunmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|page=85}} Üngörə görə, &quot;Diyarbəkirin bütün xristian icmaları soyqırımından eyni dərəcədə zərər çəkmişdir, lakin ermənilər adətən dərhal məhv edilmək üçün xüsusilə seçilirdilər&quot;.{{sfn|Üngör|2011|page=99}}

Sonradan İttihad və Tərəqqi Komitəsinin baş katibi [[Mithat Şükrü Bleda]] tərəfindən həkim olduğu halda bu qədər insanı ölümə necə göndərə bildiyi soruşulduqda Rəşid belə cavab vermişdir:{{sfn|Gaunt|2006|page=359}}{{sfn|Güngör|1953|page=2444–2445}}&lt;ref&gt;{{cite web |first=Mely |last=Kiyak |url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2013-08/kolumne-tuerkische-tage-diyarbakir-armenien-tuerkei/seite-2 |title=Die fehlenden Armenier von Diyarbakir |work=[[Zeit Online]] |date=2013-08-09 |language=de}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Həkim olmağım milliyyətimi unutduracaq qədər təsir göstərə bilməz! Rəşid həkimdir, lakin o, türk olaraq anadan olmuşdur [...] Ya ermənilər türkləri məhv edəcəkdi, ya da türklər erməniləri. Bu dilemma qarşılaşdıqda tərəddüd etmədim. Türklüyüm peşəkarlığımdan üstün gəldi. Bizim məhv edilməyimiz əvəzinə onları məhv edəcəyimizi hesabladım [...] Həkim olaraq necə qətl törədə bildiyim sualına isə belə cavab verə bilərəm: ermənilər bu ölkənin bədənində təhlükəli mikroblara çevrilmişdilər. Bəs həkimin mikrobları öldürməsi onun vəzifəsi deyilmi?}}

Bleda tərəfindən tarixin onu necə xatırlayacağı soruşulduqda Rəşid sadəcə olaraq &quot;Digər millətlər haqqımda istədikləri tarixi yazsınlar, mənə vecimə deyil&quot; cavabını vermişdir.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|page=151}}

== Son illəri ==
Rəşidin ermənilərdən müsadirə etdiyi zinət əşyalarının və əmlakın böyük hissəsi nəzəri olaraq mərkəzi hökumətin xəzinəsinə göndərilməli idi. [[Tələt Paşa]]nın bu qiymətli əşyalara görə narahatlığı Rəşidin yeyinti ittihamı ilə araşdırılmasına səbəb olmuş və araşdırma nəticəsində onun qətllər hesabına şəxsi sərvət topladığı müəyyən edilmişdir. Həkim Hyasint Farcaliyan şahidlik etmişdir ki, &quot;Mən özüm Rəşid bəyin [[Konstantinopol]]a gedən qatarda [[Hələb]]ə gəldiyini gördüm. Onunla birlikdə 43 qutu zinət əşyası və iki sandıq qiymətli daşlar var idi&quot;.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|page=147}} O, 1916-cı ilin martından 1917-ci ilədək [[Ankara vilayəti]]nə köçürülmüş və orada [[vali]] vəzifəsini icra etmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=211}} Bu dövrdə qətlə yetirilmiş ermənilərdən oğurlanmış pullarla [[Bosfor boğazı|Boğaziçi]]də bir malikanə satın almışdır. Tələt Paşa bunu öyrəndikdən sonra Rəşidi vəzifəsindən kənarlaşdırmışdır.{{sfn|Akçam|2012|pages=211–212}} [[Süleyman Nazif]] bu barədə belə şərh vermişdir: &quot;Tələt Paşa Rəşidi oğru kimi vəzifədən kənarlaşdırdı, lakin qatil kimi ona pərəstiş edirdi&quot;.{{sfn|Akçam|2008|pages=111–145}}

Bundan sonra Rəşid Konstantinopola qayıtmış və ətir idxalı ilə məşğul olaraq biznes fəaliyyətinə başlamışdır.{{sfn|Kieser|2007|page=182}} 5 noyabr 1918-ci ildə, Osmanlı imperiyasının [[Antanta dövlətləri]] qarşısında təslim olmasından az bir həftə sonra Rəşid həbs edilmiş və Konstantinopolda yerləşən Bəkirağa həbsxanasına göndərilmişdir. Onun qətliamlardakı rolu Konstantinopol mətbuatında ifşa olunmuş, lakin o, bu əməlləri inkar etmiş və heç vaxt cinayət törətmədiyini bildirmişdir. Rəşid 1919-cu ilin yanvarında həbsxanadan qaçmağa nail olmuş, lakin hökumət orqanları tərəfindən sıxışdırıldıqdan sonra öz başından atəş açaraq intihar etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=62}} Bu hadisə hökumətin müharibə cinayətkarlarını məhkum etmə vəzifəsini ciddi qəbul etmədiyi təəssüratı yaradaraq qalmaqal doğurmuşdur. [[Azadlıq və Razılaşma Partiyası]]nın tərəfdarları tərəfindən [[Babıali]]yə doğru böyük etiraz yürüşü təşkil edilmişdir.{{sfn|Akçam|2006|page=248}}

== İrsi ==
[[Diyarbəkir]]də [[xristian]] icmalarının məhvinə dair rolu olmasına baxmayaraq, Rəşid yeni qurulmuş [[Türkiyə Respublikası]] hakimiyyəti tərəfindən qəbul olunmuşdur. [[Ankara]]da onun şərəfinə bir bulvar adına salınmışdır.{{sfn|Anderson|2011|page=459}} İqtisadiyyat Nazirliyi onun həyat yoldaşı Məzlumə Xanımın qayğısına qalınmasını təmin etmiş və 1928-ci ildə deportasiya olunmuş ermənilərə məxsus dükanları onun dolanışığına kömək məqsədilə vermişdir. Rəşidin ailəsinə həmçinin, iki ev verilmiş, 1930-cu ildə prezident [[Atatürk|Mustafa Kamal]] və nazirlər kabinetinin digər üzvləri tərəfindən imzalanmış qərara əsasən əlavə erməni əmlakları ayrılmışdır.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|pages=155–156}} Qəbul edilən qərar nəticəsində [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] Mehmed Rəşidin ailəsinə [[Krım xanlığı|Krımın sonuncu xanı]] [[Şahin Gəray]]ın şərəfinə Şahingiray soyadını vermişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Bilgi|1994|pages=42–43, 52}}

Tarixçilər və jurnalistlər Mehmed Rəşidi Diyarbəkirdə xristian əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş zorakılıqlarla əlaqəli olaraq, onu &quot;Diyarbəkir qəssabı&quot; və ya &quot;Diyarbəkir cəlladı&quot; kimi adlandırır.{{sfn|Anderson|2011|page=459}}{{sfn|Farschid|2006|page=52}}&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dağlıoğlu|first1=Emre Can|title=Diyarbekir celladı Doktor Reşid|url=http://www.agos.com.tr/tr/yazi/11242/diyarbekir-celladi-doktor-resid|agency=Agos|date=10 April 2015|language=tr|access-date=22 December 2025|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030082924/http://www.agos.com.tr/tr/yazi/11242/diyarbekir-celladi-doktor-resid|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dövrün bütün müşahidəçilər bu qətliamlara görə məsuliyyəti birbaşa Rəşidə aid edirdilər.{{sfn|Gaunt|2006|page=155}} 1915-ci ilin aprel ayından iyun ayının sonuna qədər [[Osmanlı erməniləri]]nin təqib edilməsi üçün mərkəzi hakimiyyət tərəfindən heç bir əmr verilməmişdi, lakin bu dövrdə bütün tədbirlər Rəşidin səlahiyyəti ilə həyata keçirildi.{{sfn|Gaunt|2006|page=158}} Üngör bildirmişdir ki, Diyarbəkirdə &quot;döyüşçülərin iştirak etdiyi qətliamların əksəriyyəti birbaşa Rəşid tərəfindən əmr edilmişdir&quot;.{{Sfn|Üngör|2011|page=99}} [[Mosul]]un keçmiş valisi [[Süleyman Nazif]] də müqavilədən sonra sözügedən qətliamlar barədə şahid ifadəsi vermişdir. O, öz ifadəsində bildirmişdir ki, &quot;Diyarbəkirdə baş tutmuş fəlakətli deportasiyalar və qətllər Rəşidin əsəridir. Məsuliyyət tamamilə ona aiddir. O, qətlləri həyata keçirmək üçün kənardan adamlar cəlb etmişdir. [[Müsəlman]] kişiləri və qadınları qorxutmaq məqsədilə [[kaymakam]]ları öldürtmüş və onların cəsədlərini ictimaiyyətə nümayiş etdirmişdir&quot;.{{sfn|Hovannisian|2006|page=341}}

Buna baxmayaraq, Rəşid [[Rafael de Noqales Mendes|Rafael de Noqales]] ilə söhbəti zamanı vali olduğu vilayətdə yaşamış xristianların sistemli qətliamlarına görə hüquqi və ya mənəvi məsuliyyət daşımadığını, sadəcə Daxili İşlər naziri [[Tələt Paşa]]nın [[Əmrin icrası|əmrlərinə əməl etdiyini]] bildirmişdir. De Noqalesə görə, &quot;Tələt Paşa qətliamı dairəvi teleqramla əmr etmişdir&quot;. O bilmişdir ki, sözügedən teleqramda cəmi üç söz var idi: &quot;Yandır, dağıt, öldür&quot;. Noqales qeyd etmişdir ki, &quot;bu dəhşətli ifadənin həqiqiliyi [[Mudros müqaviləsi|müqavilə]]dən sonra [[Konstantinopol]] mətbuatı tərəfindən təsdiqlənmişdir. Qətliamlar və deportasiyaları araşdıran [[Osmanlı]] komissiyası [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin sənədləri arasında müvafiq teleqramı aşkar etmişdir&quot;.{{sfn|de Nogales|2003|page=147}}

Tarixçi [[Hans-Lukas Kizer]]ə görə, ən ağır cinayətkarlardan biri olmasına baxmayaraq, Rəşid rəsmi [[Türkiyə milliyyətçiliyi|türk milliyyətçi]] diskursunda &quot;vətənpərvər və şəhid&quot; kimi qəbul olunmuşdur.{{sfn|Kieser|2019|pages=562–570}}

== Əsərləri ==
* İnkılap Niçin ve Nasıl Oldu? (1909)
* Sebat (1919)

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|3}}

=== Ədəbiyyat ===
{{Refbegin|2}}
* {{Cite book|last=Akçam|first=Taner|author-link=Taner Akçam|title=The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/youngturkscrimea0000akca|year=2012|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton|isbn=978-0-6911-5333-9|language=en}}
* {{cite journal |last1=Akçam |first1=Taner |title=Guenter Lewy's The Armenian Massacres in Ottoman Turkey |journal=Genocide Studies and Prevention |date=2008 |volume=3 |issue=1 |pages=111–145 |doi=10.1353/gsp.2011.0087 |s2cid=143686528 |url=https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1185&amp;context=gsp |url-access=subscription |language=en |archive-date=2021-01-11 |access-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111135236/https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1185&amp;context=gsp |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=A Shameful Act |year=2006 |isbn=978-0-8050-8665-2 |location=New York|publisher=Picador |language=en}}
* {{cite journal|last1=Bjørnlund|first1=Matthias|author-link=Matthias Bjørnlund|title=The 1914 cleansing of Aegean Greeks as a case of violent Turkification|journal=Journal of Genocide Research|date=2008|volume=10|issue=1|pages=41–58|doi=10.1080/14623520701850286|s2cid=72975930}}
* {{Cite book|last=Gaunt|first=David|contribution=Death's End, 1915: The General Massacres of Christians in Diarbekir|title=Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa|url=https://archive.org/details/armeniantigranak0000unse|editor=[[Riçard Hovannisyan|Richard G. Hovannisian]]|series=UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6|year=2006|publisher=Mazda Publishers|location=Costa Mesa, California|isbn=1-56859-153-5|language=en}}
* {{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |author-link=David Gaunt |title=The Complexity of the Assyrian Genocide |journal=Genocide Studies International |date=2015 |volume=9 |issue=1 |pages=83–103 |doi=10.3138/gsi.9.1.05 |s2cid=&lt;!-- none --&gt; |language=en |issn=2291-1847 |url=https://muse.jhu.edu/journal/690 |archive-date=2022-11-23 |access-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123070747/https://muse.jhu.edu/journal/690 |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Kévorkian |first1=Raymond |author1-link=Raymond Kévorkian |title=The Armenian Genocide: A Complete History|title-link=The Armenian Genocide: A Complete History |date=2011 |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |isbn=978-0-85771-930-0 |language=en}}
* {{cite book|last=Anderson|first=Perry|title=The New Old World|year=2011|publisher=Verso|location=London|isbn=9781844677214|language=en}}
* {{cite book|last1=Howard|first1=Douglas A.|title=A History of the Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/historyofottoman0000howa|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1108107471 |language=en }}
* {{Cite book|title=A Quest for Belonging|last=Kieser|first=Hans-Lukas|publisher=ISIS Press|year=2007|isbn=9789754283457|location=Istanbul |language=en}}
* {{cite book|last=Kieser|first=Hans-Lukas|authorlink=Hans-Lukas Kizer|chapter=From 'Patriotism' to Mass Murder: Dr. Mehmed Reşid (1873-1919)|title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979276-4 |language=en }}
* {{cite journal |last1=Kieser |first1=Hans-Lukas |date=2019 |title=Narrating Talaat, Unlocking Turkey's Foundation: Talaat Pasha Father of Modern Turkey, Architect of Genocide, by Hans-Lukas Kieser, Princeton, Princeton University Press, 2018, 552 pp., USD$39.95 (hardcover), ISBN 9780691157627 |journal=Journal of Genocide Research |volume=21 |issue=4 |pages=562–570 |doi=10.1080/14623528.2019.1613835 |s2cid=182444792 |language=en }}
* {{cite book |title=The First World War As Remembered in the Countries of the Eastern Mediterranean |year=2006 |publisher=Ergon-Verl. |location=Würzburg |isbn=3899135148 |url=https://books.google.com/books?id=rlVtAAAAMAAJ |editor-first=Olaf |editor-last=Farschid |language=en }}
* {{cite book|last=De Nogales|first=Rafael|title=Four Years Beneath the Crescent|year=2003|publisher=Sterndale Classics|location=London |isbn=9781903656198 |language=en }}
* {{cite book|last=Üngör|first=Uğur|author-link=Uğur Ümid Üngör|title=CUP Rule in Diyarbekir Province, 1913-1923|year=2005|url=http://www.ermenisoykirimi.net/thesis.pdf|publisher=University of Amsterdam, Master's Thesis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321064308/http://www.ermenisoykirimi.net/thesis.pdf|archive-date=2012-03-21|language=en}}
* {{cite book|last=Üngör|first=Uğur|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu0000ungo|year=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-960360-2|language=en}}
* {{Cite book |last1=Üngör|first1=Uğur|last2=Polatel|first2=Mehmet|title=Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property|year=2011|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781441135780 |location=London |language=en }}
* {{Cite book |title=Dr. Reşid Bey'in Hatıraları: Sürgünden İntihara |first=Ahmet |last=Mehmetefendioğlu |publisher=Altınordu Yayınları |location=Ankara |year=Ocak 1992 |isbn=9786257610605 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Nejdet |last=Bilgi |title=Dr. Mehmed Reşid Şahingiray’ın Hayatı ve Hatıraları – İttihad ve Terakki Dönemi ve Ermeni Meselesi |location=İzmir |year=1997 |publisher=Akademi Kitabevi  |isbn=9757395587 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Mehmed Reşid |last=Şahingiray |editor-first=Nejdet |editor-last=Bilgi |title=İnkılâb Niçin ve Nasıl Oldu |publisher=Akademi Kitabevi |location İzmir |year=1994 |language=tr |ISBN=975-7395-23-4 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Şevket |last=Beysanoğlu |title=Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi |volume=2. cilt: Akkoyunlular'dan Cumhuriyete kadar |location=Ankara |year=1990 |publisher=Diyarbakır Belediyesi yayınları |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/article/930869 }}
* {{Cite book |publisher=Kök Yayınları |first=Hüsamettin |last=Yıldırım |title=Rus — Türk — Ermeni Münasebetleri (1914 −1918) |location=Ankara |year=1990 |language=tr |isbn=9757721042 }}
* {{Cite book |first=Ali |last=Karaca |chapter=Tehcire Giden Yolda Ermeni Meselesi’ne Bir Çözüm Projesi ve Reform Müfettişliği (1878–1915) |title=Ermeni Meselesi Üzerine Araştırmalar |editor-first=Erhan |editor-last=Afyoncu |location=İstanbul |year=2001 |isbn=975-6596-00-7 |publisher=Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınları |language=tr }}

* {{Cite book |title=Ermeniler Tarafından Yapılan Katliamın Belgeleri |location=Ankara |year=2001 |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |editor-first=Yusuf |editor-last=Sarınay |isbn=975-19-2656-4 |volume=1914–1919, I |language=tr }}
* {{Cite book |title=Ermeniler Tarafından Yapılan Katliamın Belgeleri |location=Ankara |year=2001 |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |editor-first=Yusuf |editor-last=Sarınay |isbn=975-19-2657-2 |volume=1919–1921, II |language=tr }}
* {{Cite book |title=Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915–1920) |editor-first=İsmet |editor-last=Binark |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |location=Ankara |year=1994 |language=tr }}
* {{Cite book|last=Üngör|first=Uğur Ümit|title=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915|publisher=Brill|year=2012|isbn=9789004225183|editor-last=Jorngerden|editor-first=Joost|pages=279|editor-last2=Verheij|editor-first2=Jelle}}
* {{cite journal |language=tr |first=Salâhattin |last=Güngör |title=Bir Canlı Tarih Konuşuyor |journal=Resimli Tarih Mecmuası |volume=4 |issue=43 |date=July 1953 |url=https://www.nadirkitap.com/resimli-tarih-mecmuasi-sayi-43-temmuz-1953-c-4-dergi8769169.html?srsltid=AfmBOop8KZSwtyBZLYclwOv3jbAIz6C_85vINOwZw3szyaAU_2yrZ9Mk }}
{{Refend}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İttihad və Tərəqqi üzvləri]]
[[Kateqoriya:İntihar edən şəxslər]]
[[Kateqoriya:Osmanlı siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>mu3kainoef2ndshicpt9ispkjhju6mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037460</id>
      <parentid>9037185</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xəzərli</username>
        <id>81347</id>
      </contributor>
      <origin>9037460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36308" sha1="c5fbqynbu5lb1fvxk1dbdld12tk0d2w" xml:space="preserve">{{Yaxşı məqalə}}
{{Vəzifəli şəxs
 | vəzifə              = [[Diyarbəkir əyaləti|Diyarbəkir]] valisi
 | başlanğıc           = 25 mart 1915
 | son                 = 5 noyabr 1918
 | əvvəlki             = [[Həmid Qapancı|Həmid bəy]]
 | sonrakı             = [[Hüseyn Cəlal bəy|Cəlal bəy]]
 | həyat yoldaşı       = Məzlumə Xanım
 | milliyyəti          = [[çərkəzlər|çərkəz]]
 | xidmət illəri       = 1894–1908
}}

'''Mehmed Rəşid''' ({{dil-tr|Mehmed Reşid}}) və ya '''Rəşid bəy''' ({{dil-tr|Reşid Bey}}), [[Soyad Qanunu (Türkiyə)|Soyad Qanunu]]ndan sonra '''Şahingiray''' ({{DVTY}}) — [[çərkəzlər|çərkəzəsilli]] [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] siyasətçisi və həkimi, [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin rəsmisi, [[Birinci Dünya müharibəsi]] dövründə Osmanlı imperiyasının [[Diyarbəkir vilayəti]]nin valisi. O, Osmanlı dövlət idarəçiliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, xüsusilə 1914–1915-ci illərdə [[Diyarbəkir vilayəti|Diyarbəkir]], [[Mosul vilayəti|Mosul]] və [[Bağdad vilayəti|Bağdad]] vilayətlərində fəaliyyəti ilə tanınmışdır.

Mehmet Rəşidin siyasi karyerası &quot;[[gənc türklər]]&quot; hərəkatı , həmçinin İttihad və Tərəqqi Komitəsi ilə sıx bağlı olmuşdur. Tibbi təhsil almasına baxmayaraq, 1908-ci ildə [[Gənc türklər inqilabı]]ndan sonra mülki idarəetmə sahəsində yüksəlmiş, müxtəlif vilayətlərdə [[mütəsərrif]] və [[vali]] kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun inzibati fəaliyyəti xüsusilə imperiyanın [[qeyri-müsəlman]] əhalisinə, o cümlədən [[yunanlar]]a və [[ermənilər]]ə qarşı sərt və repressiv siyasətlə səciyyələndirilmişdir. Rəşidin siyasi karyerası Gənc türklər hərəkatı və İttihad və Tərəqqi Komitəsi ilə sıx bağlı olmuşdur. Tibbi təhsil almasına baxmayaraq, 1908-ci il Gənc türklər inqilabından sonra mülki idarəetmə sahəsində yüksəlmiş, müxtəlif vilayətlərdə mütəsərrif və vali kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun inzibati fəaliyyəti xüsusilə imperiyanın qeyri-müsəlman əhalisinə, o cümlədən yunanlara və ermənilərə qarşı sərt və repressiv siyasətlə səciyyələndirilmişdir.

Mehmed Rəşid ən çox 1915-ci ildə [[Diyarbəkir soyqırımı|Diyarbəkir vilayətində erməni və aysor əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qətllər və deportasiyalar]]da oynadığı rol ilə tanınır. Müasir tarixşünaslıqda onun fəaliyyəti Osmanlı imperiyasında Birinci Dünya müharibəsi dövründə [[xristian]] əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş zorakılıqların ən radikal və sistemli nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Müxtəlif mənbələrə görə, onun valiliyi dövründə vilayətin xristian əhalisinin böyük əksəriyyəti qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir. Bu hadisələr nəticəsində 144,000–157,000 arasında [[Osmanlı erməniləri|erməni]], [[aysorlar|aysor]] və digər [[xristian]]lar qətlə yetirilmişdir. Rəşid bu siyasəti dövlət təhlükəsizliyi və müharibə şəraiti ilə əsaslandırmış, sonradan isə şəxsi ifadələrində bu əməllərə görə peşmanlıq göstərməmişdir.

Müharibədən sonra, [[İstanbul]]un [[Antanta dövlətləri]] tərəfindən [[İstanbulun işğalı|işğalı]] zamanı Rəşid barəsində həm hərbi cinayətlər, həm də mənimsəmə ittihamları irəli sürülmüş və 1918-ci ildə həbs edilmişdir. O, 1919-cu ilin əvvəlində həbsxanadan qaçmış, lakin yerli hakimiyyət orqanları tərəfindən sıxışdırıldıqdan sonra intihar etmişdir. Buna baxmayaraq, [[Türkiyə Respublikası]]nın ilk illərində onun ailəsi dövlət tərəfindən qorunmuş, adına ictimai məkanlar verilmiş və rəsmi diskursda fəaliyyəti uzun müddət tənqid olunmamışdır. Müasir dövrdə Mehmed Rəşid tarixçilər tərəfindən Osmanlı dövrünün ən ağır cinayətlərində məsuliyyət daşıyan fiqurlardan biri kimi dəyərləndirilir və &quot;Diyarbəkir qəssabı&quot; adı ilə xatırlanır.

== Erkən illəri ==
Mehmed Rəşid 8 fevral 1873-cü ildə{{Sfn|Üngör|2005|page=39}} [[bjeduğlar|bjeduğ]]{{Sfn|Mehmetefendioğlu|1992|page=16}} [[çərkəzlər|çərkəz]] ailəsində anadan olmuşdur. Onun ailəsi əsrlər əvvəl [[Çərkəzistan]]a köç etmiş [[Krım tatarları]] tərəfindən qurulmuşdur.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot;&gt;{{cite newspaper | url = http://kocatepegazetesi.com/tr-TR/kose-yazilari/86022/diyarbakir-valisi-resit-beyin-intihari | title=Diyarbakır Valisi Doktor Reşit Bey’in İntiharı| newspaper = Kocatepe Gazetesi | first = Ramazan | last = Balkan | date = 2 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611184640/http://kocatepegazetesi.com/tr-TR/kose-yazilari/86022/diyarbakir-valisi-resit-beyin-intihari | archive-date = 11 June 2016 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[Rusiya imperiyası]]nın [[çərkəz soyqırımı|təqiblərinin artması səbəbindən]] 1874-cü ildə ailəsi ilə birlikdə [[Osmanlı imperiyası]]na köçmüşdür.{{sfn|Kieser|2011|page=126}}{{sfn|Howard|2017|page=305}}

O, paytaxt [[Konstantinopol]]da [[Məktəbi-tibbiyeyi-şahanə]]yə daxil olmuş və [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin (İTK) qurucularından biri olmuşdur. 1894-cü ildə [[Gülhanə Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası|Heydarpaşa xəstəxanası]]nda [[Almaniya]] professoru Dürinq Paşanın asistenti kimi işləmişdir. 1897-ci ildə polis tərəfindən &quot;[[Gənc türklər]]&quot; ilə əlaqələri aşkarlandıqdan sonra saxlanılmışdır. O, [[Daşqışla]]da mühakimə edilmiş, [[Trablusqərb vilayəti]]nə sürgün edilmiş və orada [[Tripoli]] şəhərində 1908-ci ilədək həkim kimi xidmət etmişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Kieser|2007|page=181}}

Tripolidə həkim işləyən zaman 1908-ci il [[Gənc türklər inqilabı]]ndan sonra Konstantinopola qayıtmışdır. Konstantinopola qayıtdıqdan sonra adyutant-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş, bir neçə ay hərbi həkim işləmiş, lakin növbəti il, 20 avqust 1909-cu ildə [[Osmanlı ordusu]]ndakı vəzifəsindən istefa vermişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=192}} Bundan sonra dövlət idarəçiliyi sahəsində karyera qurmuş, 9 oktyabr 1909-cu ildə [[Kos|İstanköy]]ə [[kaymakam]] təyin edilmiş, fevral 1910-cu ildə isə [[Tripoli vilayəti]]nin [[Hüms]] şəhərinə [[mütəsərrif]] təyin olunmuş və bu vəzifədə 1911-ci ilin iyun ayına qədər çalışmışdır.{{sfn|Kieser|2007|page=193}} Tripolidən sonra karyeranı [[Kozan]], [[Lazistan sancağı|Lazistan]] və [[Karəsi bəyliyi|Karəsi]] mütəsərrifi olaraq davam etdirmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=195}}

Rəşid illər keçdikcə daha da radikallaşmış və 1914-cü ilə qədər imperiyanın [[xristian]]larının iqtisadi problemlərə səbəb olduğuna inanmışdır.{{Sfn|Üngör|2005|page=39}} Karəsi [[qəza]] valisi olduğu dövrdə{{sfn|Kieser|2011|pages=132–135}} [[Egey dənizi|Egey]] bölgəsində yaşayan [[Osmanlı yunanları]]nı imperiyaya sadiq vətəndaş hesab etmədiyi üçün [[Yunanların deportasiyası (1914)|məcburi deportasiya]] təşkil etmişdir.{{sfn|Akçam|2012|pages=94–95}}{{sfn|Bjørnlund|2008|page=51}}{{sfn|Gaunt|2006|pages=155–156}} Bu siyasət Osmanlı Daxili İşlər naziri [[Tələt Paşa]] tərəfindən dəstəklənmişdir.{{sfn|Kieser|2011|pages=132–135}}

== Diyarbəkir valiliyi ==
=== Birinci dövrü ===
Mehmed Rəşid 13 avqust 1914-cü ildə [[Diyarbəkir]] valisi təyin edilmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=200}} 1914-cü ilin avqust ayından sonra müharibə dövrünün tələbləri İTC-nin milli iqtisadiyyat siyasətini həyata keçirmək üçün bir fürsət olmuşdu. Onlar iqtisadi cəhətdən fəal [[ermənilər]]i hərbi xidmətə çağırmaq və onlardan əmlakı müsadirə edirdilər.{{sfn|Kévorkian|2011|pages=355–356}} 1914-cü il avqustun 18-dən 19-na keçən gecə Diyarbəkir şəhərindəki bazar İntibah Şirkəti və Pirinççizadə Fəyzinin əmri ilə polis rəisi Gəvranlızadə Məmduh bəy tərəfindən yandırılmışdır. Onların bu əməlləri vali Mehmed Reşidin rəhbərliyi ilə təşkil edilmişdi. Polis və jandarma alovları söndürmək üçün heç bir səy göstərməmiş, əksinə dükan sahiblərinin məhsullarını xilas etməsinin qarşısını almışdır.{{sfn|Kévorkian|2011|pages=356–357}}{{Sfn|Üngör|2005|page=50}}{{sfn|Gaunt|2006|pages=155, 295}} Ümumilikdə, 1578 mağaza və anbar məhv olmuşdur. Bunların əksəriyyəti ermənilərə və [[aysorlar]]a məxsus idi.{{sfn|Gaunt|2006|page=295}} Bu addım sülh dövrü üçün qəbuledilməz hesab olunmuşdu və Rəşid vəzifəsindən azad edilmişdir. Onun yerinə vali [[Həmid Qapancı|Həmid bəy]] Məmduhu vəzifəsindən azad etmişdir.{{sfn|Kévorkian|2011|page=357}}

Həmin dövrdə yaşamış siyasətçi [[Mustafa Akif Tüfəng]] yazmışdır ki, vali [[Hüseyn Cəlal bəy]] vəzifəsindən azad edilmiş və onun yerinə [[Adana]]dan olan Həmid bəy təyin olunmuşdu. Tüfəngə görə, Həmid bəyin dövründə ermənilər daha çox qorunma vəziyyətinə düşmüşdülər. Erməni fərariləri açıq-aşkar küçələrdə gəzməyə başlamışdılar. Hətta orduya yazılanlar fərar edirdilər. Tüfəng qeyd etmişdir ki, hökumət onları orduya qayıtmaq şərti ilə əfv etmişdi, lakin bu tədbir heç bir fayda verməmişdi. Onlar təqib olunmayan kimi damlara çıxmışdılar. Vəziyyət o həddə çatmışdı ki, xristian məhəllələri qala vəziyyəti almışdı. Küçələrdə asanlıqla hərəkət etmək üçün damlar üzərində pilləkən körpüləri qurulmuşdu. Onları təqib edən polis və jandarmalarla tez-tez toqquşmalar baş verirdi. Tüfəngə görə, 1914-cü ilin qışında qar yağmamışdı və bu havadan istifadə edən qeyri-müsəlman fərarilər damlardan enməmişdilər. Damlarda hətta qəhvəxanalar qurulmuşdu. Məhz bu səbəbdən &quot;Dam alayı&quot; təşkilatı sürətlə böyümüşdü. Ordulardan fərarilik edənlər bu qruplaşmaya qoşulurdular. Tüfəng bildirmişdir ki, 15-ci səfərbər ordu qış mövsümündə yağışlı bir havada Diyarbəkirə daxil olmuşdu. Bu səfərbər orduda müəyyən sayda yunan, erməni və digər xalqlarsan olan əsgərlər də vardı. Qoşunlar şəhərdəki bütün evləri, məscidləri və hətta bəzi şəxsi otaqları işğal etmişdilər.{{sfn|Yıldırım|1990|page=57}}{{sfn|Karaca|2001|pages=88–94}}

Üngörə görə, həm xristianlar, həm də müsəlmanlar çoxlu sayda ordudan fərarilik edirdilər, lakin Rəşid öz xatirələrində inqilabi fəaliyyətdə olduqlarını düşündüyü erməni fərarilərinin təhlükəsini vurğulamışdır.{{sfn|Üngör|2011|pages=62–63}} Rəşid dövlət əleyhinə fəaliyyətdə günahkar və ya günahsız olan ermənilər arasında fərq qoymamışdı.{{sfn|Üngör|2011|page=67}}

Rəşid Diyarbəkirdən sonra [[Bəsrə vilayəti|Bəsrə]] valisi təyin edilmiş və 22 noyabr 1914-cü ildə [[Bəsrə döyüşü (1914)|Bəsrənin süqutu]]ndan sonra 24 noyabr 1914-cü ildə [[Bağdad vilayəti|Bağdad valisi]] vəzifəsini icra edən, 10 yanvar 1915-ci ildə [[Mosul vilayəti|Mosul valisi]] və daha sonra 25 mart 1915-ci ildə yenidən Diyarbəkir valisi təyin edilmişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Bilgi|1997|pages=7–44}} Həmid bəyin yerinə əvvəlcə [[Bitlis vilayəti|Bitlis valisi]] [[Əbdülxaliq Renda|Mustafa bəy]] təyin edilməli idi. Mustafa bəy bu vəzifəyə fevralın sonlarında qəbul edilmişdi, lakin yerli İTC dairələrinin təzyiqi səbəbindən Mustafa bəyin təyinatı Rəşid bəyin xeyrinə ləğv edilmişdir.{{sfn|Gaunt|2006|page=155}}{{sfn|Üngör|2011|page=61}} Rəşid indiki [[İraq]] ərazisində tutduğu vəzifələrd dövründə bir neçə sui-qəsd təşkil etmiş, qayıtdıqdan sonra özü ilə birlikdə Diyarbəkirə gətirdiyi onlarla [[çərkəzlər|çərkəz]]dən ibarət silahlı qruplaşma yaratmışdır. Onlara [[Təşkilati Məxsusə]]də xidmət etmək üçün həbsxanadan azad edilmiş məhkumlar da da qoşulmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|page=61}}

=== İkinci dövrü ===
1914-cü ildə Osmanlı imperiyası [[Məhvər dövlətləri]] tərəfində müharibəyə daxil olmuş və [[Qafqaz cəbhəsi|Rusiya ilə sərhəddə döyüşlər başlamışdır]]. 1915-ci ilin yazında ruslar Osmanlı ərazisinə irəliləmiş və ordularının Diyarbəkirə sürətli yürüşü tarixçi [[Uğur Üngör]]ə görə Rəşidin ruslara qarşı &quot;apokaliptik qorxusunu&quot; təsdiqləmiş, bütün erməniləri Rusiya casusu kimi qəbul etməsinə səbəb olmuşdur. Müharibədən əvvəl [[müsəlman]] və xristian şəhər elitaları arasındakı iqtisadi və siyasi rəqabət də zorakılıqda mühüm rol oynamışdır.{{sfn|Üngör|2011|page=106}} Ümumiyyətlə, vilayətin ərazisi sənayeləşməmiş halda, sakinlərin əksəriyyəti isə fermerlər və ya maldarlar idi.{{sfn|Üngör|2011|pages=8–9}} Vilayət etnik və dini cəhətdən rəngarəng idi. Osmanlı müsəlmanları şəhər ərazilərində üstünlük təşkil edirdi, Diyarbəkir ermənilərinin əksəriyyəti isə fermer idi və vilayətin şimalında cəmləşmiş 249 şəhər və kənddə yaşayırdı.{{sfn|Kévorkian|2011|page=355}}{{sfn|Üngör|2011|pages=12–13}}{{sfn|Gaunt|2015|page=161}}

Rəşid onları dəstəkləmək üçün müntəzəm qüvvələrin olmamasından və [[jandarmeriya]]ya verilən ehtiyat qüvvələrinin səviyyəsindən təəssüflənirdi. Xatirələrində tez-tez müsəlman əhalisinin bir tərəfdən müharibə qorxusu, digər tərəfdən isə erməni hücumları ilə yaşadığını və kiçik bir bəhanə ilə böyük iğtişaşların qaçılmaz olduğunu qeyd edirdi. Mehmed Rəşid [[memuar]]ında Diyarbəkirdə baş tutan məsələnin aspektləri kimi təqdim etmişdir ki, ermənilər həmişə administratorların ətrafında mühüm mövqelər tutmuş və onlar vilayətin erməni əhalisini &quot;Azadlıq günü gəlib çatdı! Özünüzü hazırlayın, lazım gələrsə, mal-qaralarınızı satın və silahlanın. Uğur qazandıqdan sonra müsəlmanların sərvəti, torpaqları və əmlakı bizim olacaq&quot; fikirləri ilə təşviq etmişdi.{{sfn|Beysanoğlu|1990|pages=763–764}}

Mehmed Rəşidin imperiyanın [[Osmanlı erməniləri|ermənilərinə]] qarşı xüsusilə güclü nifrəti [[Birinci Dünya müharibəsi]]nin kulminasiya nöqtəsində, 25 mart 1915-ci ildə vali vəzifəsinə təyin olunduqdan sonra [[Diyarbəkir vilayəti]]ndə [[Diyarbəkir soyqırımı|erməni və aysorlara qarşı təşkil edilmiş kütləvi qətllərində]] özünü göstərmişdir. Rəşid yerli erməni əhalisinin Osmanlı dövlətinə qarşı sui-qəsd hazırladığına inanmış və buna uyğun olaraq &quot;[[erməni məsələsi]]nin həlli&quot; planları qurmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|pages=63–64}} O, memuarında qeyd etmişdir ki:{{sfn|Üngör|2011|page=63}}
{{Sitat|Diyarbəkirə təyinatım müharibənin çox həssas dövrünə təsadüf etmişdir. [[Van]] və [[Bitlis]]in böyük hissələri düşmən [yəni, Rusiya] tərəfindən işğal olunmuşdu, qaçqınlar hər yerdə talan və qarət edirdilər. Vilayətin hüdudları daxilində və ya sərhəddində [[yezidilər|yezidi]] və [[nestorianlıq|nestorian]] üsyanları ciddi tədbirlər tələb edirdi. Ermənilərin həddini aşan, təcavüzkar və həyasızcasına davranışı hökumətin şərəfini ciddi şəkildə təhlükə altına alırdı.}}

Sonrakı iki ay ərzində vilayətin erməni və aysor əhalisi onları məhv etmək məqsədi daşıyan kampaniyaya məruz qalmış, kütləvi qırğınlar və deportasiyalar vasitəsilə məhv edilmişdir.{{sfn|Üngör|2011|pp=55–106}} O, &quot;Erməni məsələsinin həlli&quot; məqsədilə &quot;Təhqiqat Komitəsi&quot; yaratmışdır.{{sfn|Sarınay|2001a|pages=375–377}}{{sfn|Sarınay|2001b|pages=1053–1054}}{{sfn|Binark|1994|pages=97, 402}}{{sfn|Üngör|2012|page=279}} [[Venesuela]] zabiti və muzdlu [[Rafael de Noqales Mendes]]in 1915-ci ilin iyununda bölgəyə səfəri zamanı qeyd etdiyinə görə, Rəşid qısa müddət əvvəl Tələt Paşadan &quot;Yandır, məhv et, öldür&quot; məzmunlu üç sözlük teleqram almışdır. Bu, xristian əhaliyə qarşı təqiblərə rəsmi hökumət təsdiqi kimi qiymətləndirilmişdir.{{sfn|de Nogales|2003|page=147}}{{sfn|Üngör|2011|pages=72–73}}

1 apreldə Rəşid Diyarbəkirdə fərariliyə qarşı genişmiqyaslı əməliyyata başlamış və bütün silahların təhvil verilməsini tələb etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=65}} Ermənilərin yaşadığı qəzalarda icazəsiz axtarışlar təcavüz halları kimi &quot;ifrat zorakı hadisələr&quot; ilə müşayiət olunmuşdur.{{sfn|Kévorkian|2011|page=360}} Bu, daha sonra Diyarbəkir şəhəri boyunca erməni kişilərin özbaşına həbs olunmasına səbəb olmuşdur. İki həftə sonra 600-dən çox erməni sənətkarı və ziyalısı həbs edilmişdir. Silah anbarları haqqında məlumat əldə etmək üçün onlara işgəncə verilmişdir. Bununla kifayətlənməyən Rəşid mövcud 300 polis və jandarmeriya qüvvəsini tamamlamaq üçün [[Konstantinopol]]dan əlavə qüvvələr istəmişdir. Bu tələblər rədd edilmişdir və Rəşidi getdikcə radikal hərəkətlərə sövq etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=65}} Axtarış və silahların müsadirə edilməsindən sonra təbliğat məqsədilə fotoşəkillər çəkilmişdir. Nəticədə əldə edilən şəkillər Rafael de Noqales tərəfindən &quot;sadəcə ictimaiyyəti heyran etmək&quot; məqsədi daşıyan akt kimi təsvir edilmişdir. Başqa bir halda, Qozandərədə deportasiya olunmuş ermənilər qətlə yetirilmiş, onlara [[çalma]] və müsəlman geyimləri geyindirilmildir.{{sfn|Kévorkian|2011|page=364}}

Rəşidin 800 aysor uşağını bir binaya bağlayaraq diri-diri yandırdığı bildirilmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=74}} Rəşid bəyin valiliyi dövründə Diyarbəkirdə erməni icmasının dini və ictimai liderləri hədəfə alınmış, onların bir hissəsi həbs edilmiş və ağır rəftara məruz qalmışdır. Eyni zamanda, onun təşəbbüsü ilə yerli silahlı dəstələri formalaşdırılmış, bu dəstələr bəzi mənbələrdə &quot;qəssab taboru&quot; kimi adlandırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 November 2017 |title=Türkiye'nin &quot;Şehit-i Milli&quot;si &quot;Diyarbakır Kasabı&quot;: Vali Reşid Bey |first=Serdar |last=Korucu |url=https://bianet.org/yazi/turkiye-nin-sehit-i-milli-si-diyarbakir-kasabi-vali-resid-bey-191843 |work=Bianet |language=tr }}&lt;/ref&gt; 6 apreldə Tələt Paşanın əmrindən sonra Rəşid Diyarbəkirin mötədil meri vəzifəsini radikal Pirinççizadə Sidqi ilə əvəz etmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=64}} Bir çox yerli [[kaymakam]]lar və mütəsərriflər Rəşidin əmrlərinə tabe olmaqdan imtina etmiş, 1915-ci ilin may və iyun aylarında vəzifələrindən azad olunmuşdular.{{sfn|Kévorkian|2011|page=379}} Licə və Sabit qəzalarının valiləri Nəsimi bəy və Sabit bəy qətllərə qarşı çıxdıqları üçün Rəşidin birbaşa əmri ilə sui-qəsdə məruz qalaraq öldürülmüşdür.{{sfn|Kieser|2011|page=142}} Nəticədə, Rəşid şəhər meriyasının bütün əsas vəzifələrinə İTC-yə sadiq nümayəndələri təyin etmişdir.{{sfn|Üngör|2005|page=64}}

Rəşidin Diyarbəkir valisi olduğu dövrdə 144,000 ilə 157,000 arasında erməni, aysor və digər xristian,{{sfn|Üngör|2011|pages=61–83, 88, 98, 106}} yəni vilayətin xristian əhalisinin 87–95 faizi qətlə yetirilmiş və ya deportasiya olunmuşdur.{{sfn|Üngör|2011|page=85}} Üngörə görə, &quot;Diyarbəkirin bütün xristian icmaları soyqırımından eyni dərəcədə zərər çəkmişdir, lakin ermənilər adətən dərhal məhv edilmək üçün xüsusilə seçilirdilər&quot;.{{sfn|Üngör|2011|page=99}}

Sonradan İttihad və Tərəqqi Komitəsinin baş katibi [[Mithat Şükrü Bleda]] tərəfindən həkim olduğu halda bu qədər insanı ölümə necə göndərə bildiyi soruşulduqda Rəşid belə cavab vermişdir:{{sfn|Gaunt|2006|page=359}}{{sfn|Güngör|1953|page=2444–2445}}&lt;ref&gt;{{cite web |first=Mely |last=Kiyak |url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2013-08/kolumne-tuerkische-tage-diyarbakir-armenien-tuerkei/seite-2 |title=Die fehlenden Armenier von Diyarbakir |work=[[Zeit Online]] |date=2013-08-09 |language=de}}&lt;/ref&gt;
{{Sitat|Həkim olmağım milliyyətimi unutduracaq qədər təsir göstərə bilməz! Rəşid həkimdir, lakin o, türk olaraq anadan olmuşdur [...] Ya ermənilər türkləri məhv edəcəkdi, ya da türklər erməniləri. Bu dilemma qarşılaşdıqda tərəddüd etmədim. Türklüyüm peşəkarlığımdan üstün gəldi. Bizim məhv edilməyimiz əvəzinə onları məhv edəcəyimizi hesabladım [...] Həkim olaraq necə qətl törədə bildiyim sualına isə belə cavab verə bilərəm: ermənilər bu ölkənin bədənində təhlükəli mikroblara çevrilmişdilər. Bəs həkimin mikrobları öldürməsi onun vəzifəsi deyilmi?}}

Bleda tərəfindən tarixin onu necə xatırlayacağı soruşulduqda Rəşid sadəcə olaraq &quot;Digər millətlər haqqımda istədikləri tarixi yazsınlar, mənə vecimə deyil&quot; cavabını vermişdir.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|page=151}}

== Son illəri ==
Rəşidin ermənilərdən müsadirə etdiyi zinət əşyalarının və əmlakın böyük hissəsi nəzəri olaraq mərkəzi hökumətin xəzinəsinə göndərilməli idi. [[Tələt Paşa]]nın bu qiymətli əşyalara görə narahatlığı Rəşidin yeyinti ittihamı ilə araşdırılmasına səbəb olmuş və araşdırma nəticəsində onun qətllər hesabına şəxsi sərvət topladığı müəyyən edilmişdir. Həkim Hyasint Farcaliyan şahidlik etmişdir ki, &quot;Mən özüm Rəşid bəyin [[Konstantinopol]]a gedən qatarda [[Hələb]]ə gəldiyini gördüm. Onunla birlikdə 43 qutu zinət əşyası və iki sandıq qiymətli daşlar var idi&quot;.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|page=147}} O, 1916-cı ilin martından 1917-ci ilədək [[Ankara vilayəti]]nə köçürülmüş və orada [[vali]] vəzifəsini icra etmişdir.{{sfn|Kieser|2007|page=211}} Bu dövrdə qətlə yetirilmiş ermənilərdən oğurlanmış pullarla [[Bosfor boğazı|Boğaziçi]]də bir malikanə satın almışdır. Tələt Paşa bunu öyrəndikdən sonra Rəşidi vəzifəsindən kənarlaşdırmışdır.{{sfn|Akçam|2012|pages=211–212}} [[Süleyman Nazif]] bu barədə belə şərh vermişdir: &quot;Tələt Paşa Rəşidi oğru kimi vəzifədən kənarlaşdırdı, lakin qatil kimi ona pərəstiş edirdi&quot;.{{sfn|Akçam|2008|pages=111–145}}

Bundan sonra Rəşid Konstantinopola qayıtmış və ətir idxalı ilə məşğul olaraq biznes fəaliyyətinə başlamışdır.{{sfn|Kieser|2007|page=182}} 5 noyabr 1918-ci ildə, Osmanlı imperiyasının [[Antanta dövlətləri]] qarşısında təslim olmasından az bir həftə sonra Rəşid həbs edilmiş və Konstantinopolda yerləşən Bəkirağa həbsxanasına göndərilmişdir. Onun qətliamlardakı rolu Konstantinopol mətbuatında ifşa olunmuş, lakin o, bu əməlləri inkar etmiş və heç vaxt cinayət törətmədiyini bildirmişdir. Rəşid 1919-cu ilin yanvarında həbsxanadan qaçmağa nail olmuş, lakin hökumət orqanları tərəfindən sıxışdırıldıqdan sonra öz başından atəş açaraq intihar etmişdir.{{sfn|Üngör|2011|page=62}} Bu hadisə hökumətin müharibə cinayətkarlarını məhkum etmə vəzifəsini ciddi qəbul etmədiyi təəssüratı yaradaraq qalmaqal doğurmuşdur. [[Azadlıq və Razılaşma Partiyası]]nın tərəfdarları tərəfindən [[Babıali]]yə doğru böyük etiraz yürüşü təşkil edilmişdir.{{sfn|Akçam|2006|page=248}}

== İrsi ==
[[Diyarbəkir]]də [[xristian]] icmalarının məhvinə dair rolu olmasına baxmayaraq, Rəşid yeni qurulmuş [[Türkiyə Respublikası]] hakimiyyəti tərəfindən qəbul olunmuşdur. [[Ankara]]da onun şərəfinə bir bulvar adına salınmışdır.{{sfn|Anderson|2011|page=459}} İqtisadiyyat Nazirliyi onun həyat yoldaşı Məzlumə Xanımın qayğısına qalınmasını təmin etmiş və 1928-ci ildə deportasiya olunmuş ermənilərə məxsus dükanları onun dolanışığına kömək məqsədilə vermişdir. Rəşidin ailəsinə həmçinin, iki ev verilmiş, 1930-cu ildə prezident [[Atatürk|Mustafa Kamal]] və nazirlər kabinetinin digər üzvləri tərəfindən imzalanmış qərara əsasən əlavə erməni əmlakları ayrılmışdır.{{sfn|Üngör|Polatel|2011|pages=155–156}} Qəbul edilən qərar nəticəsində [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]] Mehmed Rəşidin ailəsinə [[Krım xanlığı|Krımın sonuncu xanı]] [[Şahin Gəray]]ın şərəfinə Şahingiray soyadını vermişdir.&lt;ref name=&quot;kocatepe&quot; /&gt;{{sfn|Bilgi|1994|pages=42–43, 52}}

Tarixçilər və jurnalistlər Mehmed Rəşidi Diyarbəkirdə xristian əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş zorakılıqlarla əlaqəli olaraq, onu &quot;Diyarbəkir qəssabı&quot; və ya &quot;Diyarbəkir cəlladı&quot; kimi adlandırır.{{sfn|Anderson|2011|page=459}}{{sfn|Farschid|2006|page=52}}&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dağlıoğlu|first1=Emre Can|title=Diyarbekir celladı Doktor Reşid|url=http://www.agos.com.tr/tr/yazi/11242/diyarbekir-celladi-doktor-resid|agency=Agos|date=10 April 2015|language=tr|access-date=22 December 2025|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030082924/http://www.agos.com.tr/tr/yazi/11242/diyarbekir-celladi-doktor-resid|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dövrün bütün müşahidəçilər bu qətliamlara görə məsuliyyəti birbaşa Rəşidə aid edirdilər.{{sfn|Gaunt|2006|page=155}} 1915-ci ilin aprel ayından iyun ayının sonuna qədər [[Osmanlı erməniləri]]nin təqib edilməsi üçün mərkəzi hakimiyyət tərəfindən heç bir əmr verilməmişdi, lakin bu dövrdə bütün tədbirlər Rəşidin səlahiyyəti ilə həyata keçirildi.{{sfn|Gaunt|2006|page=158}} Üngör bildirmişdir ki, Diyarbəkirdə &quot;döyüşçülərin iştirak etdiyi qətliamların əksəriyyəti birbaşa Rəşid tərəfindən əmr edilmişdir&quot;.{{Sfn|Üngör|2011|page=99}} [[Mosul]]un keçmiş valisi [[Süleyman Nazif]] də müqavilədən sonra sözügedən qətliamlar barədə şahid ifadəsi vermişdir. O, öz ifadəsində bildirmişdir ki, &quot;Diyarbəkirdə baş tutmuş fəlakətli deportasiyalar və qətllər Rəşidin əsəridir. Məsuliyyət tamamilə ona aiddir. O, qətlləri həyata keçirmək üçün kənardan adamlar cəlb etmişdir. [[Müsəlman]] kişiləri və qadınları qorxutmaq məqsədilə [[kaymakam]]ları öldürtmüş və onların cəsədlərini ictimaiyyətə nümayiş etdirmişdir&quot;.{{sfn|Hovannisian|2006|page=341}}

Buna baxmayaraq, Rəşid [[Rafael de Noqales Mendes|Rafael de Noqales]] ilə söhbəti zamanı vali olduğu vilayətdə yaşamış xristianların sistemli qətliamlarına görə hüquqi və ya mənəvi məsuliyyət daşımadığını, sadəcə Daxili İşlər naziri [[Tələt Paşa]]nın [[Əmrin icrası|əmrlərinə əməl etdiyini]] bildirmişdir. De Noqalesə görə, &quot;Tələt Paşa qətliamı dairəvi teleqramla əmr etmişdir&quot;. O bilmişdir ki, sözügedən teleqramda cəmi üç söz var idi: &quot;Yandır, dağıt, öldür&quot;. Noqales qeyd etmişdir ki, &quot;bu dəhşətli ifadənin həqiqiliyi [[Mudros müqaviləsi|müqavilə]]dən sonra [[Konstantinopol]] mətbuatı tərəfindən təsdiqlənmişdir. Qətliamlar və deportasiyaları araşdıran [[Osmanlı]] komissiyası [[İttihad və Tərəqqi]] Komitəsinin sənədləri arasında müvafiq teleqramı aşkar etmişdir&quot;.{{sfn|de Nogales|2003|page=147}}

Tarixçi [[Hans-Lukas Kizer]]ə görə, ən ağır cinayətkarlardan biri olmasına baxmayaraq, Rəşid rəsmi [[Türkiyə milliyyətçiliyi|türk milliyyətçi]] diskursunda &quot;vətənpərvər və şəhid&quot; kimi qəbul olunmuşdur.{{sfn|Kieser|2019|pages=562–570}}

== Əsərləri ==
* İnkılap Niçin ve Nasıl Oldu? (1909)
* Sebat (1919)

== Mənbə ==

=== İstinadlar ===
{{İstinad siyahısı|3}}

=== Ədəbiyyat ===
{{Refbegin|2}}
* {{Cite book|last=Akçam|first=Taner|author-link=Taner Akçam|title=The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/youngturkscrimea0000akca|year=2012|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton|isbn=978-0-6911-5333-9|language=en}}
* {{cite journal |last1=Akçam |first1=Taner |title=Guenter Lewy's The Armenian Massacres in Ottoman Turkey |journal=Genocide Studies and Prevention |date=2008 |volume=3 |issue=1 |pages=111–145 |doi=10.1353/gsp.2011.0087 |s2cid=143686528 |url=https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1185&amp;context=gsp |url-access=subscription |language=en |archive-date=2021-01-11 |access-date=2025-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111135236/https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1185&amp;context=gsp |url-status=live }}
* {{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=A Shameful Act |year=2006 |isbn=978-0-8050-8665-2 |location=New York|publisher=Picador |language=en}}
* {{cite journal|last1=Bjørnlund|first1=Matthias|author-link=Matthias Bjørnlund|title=The 1914 cleansing of Aegean Greeks as a case of violent Turkification|journal=Journal of Genocide Research|date=2008|volume=10|issue=1|pages=41–58|doi=10.1080/14623520701850286|s2cid=72975930}}
* {{Cite book|last=Gaunt|first=David|contribution=Death's End, 1915: The General Massacres of Christians in Diarbekir|title=Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa|url=https://archive.org/details/armeniantigranak0000unse|editor=[[Riçard Hovannisyan|Richard G. Hovannisian]]|series=UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6|year=2006|publisher=Mazda Publishers|location=Costa Mesa, California|isbn=1-56859-153-5|language=en}}
* {{cite journal |last1=Gaunt |first1=David |author-link=David Gaunt |title=The Complexity of the Assyrian Genocide |journal=Genocide Studies International |date=2015 |volume=9 |issue=1 |pages=83–103 |doi=10.3138/gsi.9.1.05 |s2cid=&lt;!-- none --&gt; |language=en |issn=2291-1847 |url=https://muse.jhu.edu/journal/690 |archive-date=2022-11-23 |access-date=2025-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123070747/https://muse.jhu.edu/journal/690 |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Kévorkian |first1=Raymond |author1-link=Raymond Kévorkian |title=The Armenian Genocide: A Complete History|title-link=The Armenian Genocide: A Complete History |date=2011 |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |isbn=978-0-85771-930-0 |language=en}}
* {{cite book|last=Anderson|first=Perry|title=The New Old World|year=2011|publisher=Verso|location=London|isbn=9781844677214|language=en}}
* {{cite book|last1=Howard|first1=Douglas A.|title=A History of the Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/historyofottoman0000howa|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1108107471 |language=en }}
* {{Cite book|title=A Quest for Belonging|last=Kieser|first=Hans-Lukas|publisher=ISIS Press|year=2007|isbn=9789754283457|location=Istanbul |language=en}}
* {{cite book|last=Kieser|first=Hans-Lukas|authorlink=Hans-Lukas Kizer|chapter=From 'Patriotism' to Mass Murder: Dr. Mehmed Reşid (1873-1919)|title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979276-4 |language=en }}
* {{cite journal |last1=Kieser |first1=Hans-Lukas |date=2019 |title=Narrating Talaat, Unlocking Turkey's Foundation: Talaat Pasha Father of Modern Turkey, Architect of Genocide, by Hans-Lukas Kieser, Princeton, Princeton University Press, 2018, 552 pp., USD$39.95 (hardcover), ISBN 9780691157627 |journal=Journal of Genocide Research |volume=21 |issue=4 |pages=562–570 |doi=10.1080/14623528.2019.1613835 |s2cid=182444792 |language=en }}
* {{cite book |title=The First World War As Remembered in the Countries of the Eastern Mediterranean |year=2006 |publisher=Ergon-Verl. |location=Würzburg |isbn=3899135148 |url=https://books.google.com/books?id=rlVtAAAAMAAJ |editor-first=Olaf |editor-last=Farschid |language=en }}
* {{cite book|last=De Nogales|first=Rafael|title=Four Years Beneath the Crescent|year=2003|publisher=Sterndale Classics|location=London |isbn=9781903656198 |language=en }}
* {{cite book|last=Üngör|first=Uğur|author-link=Uğur Ümid Üngör|title=CUP Rule in Diyarbekir Province, 1913-1923|year=2005|url=http://www.ermenisoykirimi.net/thesis.pdf|publisher=University of Amsterdam, Master's Thesis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321064308/http://www.ermenisoykirimi.net/thesis.pdf|archive-date=2012-03-21|language=en}}
* {{cite book|last=Üngör|first=Uğur|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu0000ungo|year=2011|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-960360-2|language=en}}
* {{Cite book |last1=Üngör|first1=Uğur|last2=Polatel|first2=Mehmet|title=Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property|year=2011|publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781441135780 |location=London |language=en }}
* {{Cite book |title=Dr. Reşid Bey'in Hatıraları: Sürgünden İntihara |first=Ahmet |last=Mehmetefendioğlu |publisher=Altınordu Yayınları |location=Ankara |year=Ocak 1992 |isbn=9786257610605 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Nejdet |last=Bilgi |title=Dr. Mehmed Reşid Şahingiray’ın Hayatı ve Hatıraları – İttihad ve Terakki Dönemi ve Ermeni Meselesi |location=İzmir |year=1997 |publisher=Akademi Kitabevi  |isbn=9757395587 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Mehmed Reşid |last=Şahingiray |editor-first=Nejdet |editor-last=Bilgi |title=İnkılâb Niçin ve Nasıl Oldu |publisher=Akademi Kitabevi |location İzmir |year=1994 |language=tr |ISBN=975-7395-23-4 |language=tr }}
* {{Cite book |first=Şevket |last=Beysanoğlu |title=Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi |volume=2. cilt: Akkoyunlular'dan Cumhuriyete kadar |location=Ankara |year=1990 |publisher=Diyarbakır Belediyesi yayınları |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/article/930869 }}
* {{Cite book |publisher=Kök Yayınları |first=Hüsamettin |last=Yıldırım |title=Rus — Türk — Ermeni Münasebetleri (1914 −1918) |location=Ankara |year=1990 |language=tr |isbn=9757721042 }}
* {{Cite book |first=Ali |last=Karaca |chapter=Tehcire Giden Yolda Ermeni Meselesi’ne Bir Çözüm Projesi ve Reform Müfettişliği (1878–1915) |title=Ermeni Meselesi Üzerine Araştırmalar |editor-first=Erhan |editor-last=Afyoncu |location=İstanbul |year=2001 |isbn=975-6596-00-7 |publisher=Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınları |language=tr }}

* {{Cite book |title=Ermeniler Tarafından Yapılan Katliamın Belgeleri |location=Ankara |year=2001 |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |editor-first=Yusuf |editor-last=Sarınay |isbn=975-19-2656-4 |volume=1914–1919, I |language=tr }}
* {{Cite book |title=Ermeniler Tarafından Yapılan Katliamın Belgeleri |location=Ankara |year=2001 |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |editor-first=Yusuf |editor-last=Sarınay |isbn=975-19-2657-2 |volume=1919–1921, II |language=tr }}
* {{Cite book |title=Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915–1920) |editor-first=İsmet |editor-last=Binark |publisher=T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü |location=Ankara |year=1994 |language=tr }}
* {{Cite book|last=Üngör|first=Uğur Ümit|title=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915|publisher=Brill|year=2012|isbn=9789004225183|editor-last=Jorngerden|editor-first=Joost|pages=279|editor-last2=Verheij|editor-first2=Jelle}}
* {{cite journal |language=tr |first=Salâhattin |last=Güngör |title=Bir Canlı Tarih Konuşuyor |journal=Resimli Tarih Mecmuası |volume=4 |issue=43 |date=July 1953 |url=https://www.nadirkitap.com/resimli-tarih-mecmuasi-sayi-43-temmuz-1953-c-4-dergi8769169.html?srsltid=AfmBOop8KZSwtyBZLYclwOv3jbAIz6C_85vINOwZw3szyaAU_2yrZ9Mk }}
{{Refend}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:İttihad və Tərəqqi üzvləri]]
[[Kateqoriya:İntihar edən şəxslər]]
[[Kateqoriya:Osmanlı siyasətçiləri]]</text>
      <sha1>c5fbqynbu5lb1fvxk1dbdld12tk0d2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mülki Müdafiə Qoşunları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>949791</id>
    <revision>
      <id>9037481</id>
      <parentid>8895684</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44878-48</username>
        <id>352940</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */ olnayan məlumat əlavə etdim</comment>
      <origin>9037481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15886" sha1="fofaesxd1ybdqy4fd7u2gwcuwitcm48" xml:space="preserve">{{Yarımçıq|tarix=yanvar 2026}}
{{Hərbi birləşmə
|əvvəlki adı      = [[Azərbaycan Mülkü Müdafiə Qoşunları]]
|adı              = Mülki Müdafiə Qoşunları (MMQ)
|emblem           = 
|emblemin izahı   = Mülki Müdafiə Qoşunların döyüş bayrağı
|şəkil            = 
|şəklin izahı     = 
|illər            = {{Start date and age|1932|03|01}}
(Hazırki 16 dekabr 2005)
|ölkə             = {{Flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|tabeçilik        = [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|Fövqəladə Hallar Nazirliyi]]
|daxildir         = [[Azərbaycan Silahlı Qüvvələri]]
|növü             = [[Mülki müdafiə|Mülki Müdafiə]]
|tərkibi          = [[zabit]],[[gizir]], [[çavuş]] və [[əsgər]] heyəti
|vəzifəsi         = dinc və ya müharibə dövründə fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması, zərurət yarandıqda Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin olunmasında iştirak etmək.
|sayı             = 3.000-5.000 nəfər
|yerləşməsi       = {{Gerbifikasiya|Bakı}}
|şüarı            = ''&quot;Xilasedicilər möhkəm&lt;br&gt; dayan!&quot;''
|müharibələr      = [[Qarabağ müharibəsi|1-ci Qarabağ müharibəsi]] &lt;br&gt; [[İkinci Qarabağ müharibəsi]] &lt;br&gt; [[Antiterror əməliyyatı]]
|indiki komandiri = gen-ley. [[İlham Abdullayev]]
|qərargah rəisi   = polkovnik. [[Ramin Qasımov (polkovnik)|Ramin Qasımov]]
|Şəkil            = [[Fayl:FHN Mulki Mudafie qoshunlarinin doyush bayragi.jpg|border|150x150px]]|Ad=Azərbaycan Mülki Müdafiə Qoşunları
}}

== Hərbi rütbələri ==
[[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|Fövqəladə Hallar Nazirliyinin]] Mülki Müdafiə Qoşunlarının cəlb olunan zabitlər üçün yeddi rütbə, vəzifəli zabitlər üçün isə on rütbəsi mövcuddur. Mülki Müdafiə Qoşunların statusu haqqında Azərbaycanın Qanunu| Mülki Müdafiə Qoşunların rütbələri &quot;Mülki müdafiə qoşunların statusu&quot; haqqında Azərbaycan Qanununun II fəslinə (Mülki müdafiə qoşunların idarə olunması) əsasən təmzimlənir. Qanuna əsasən [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|fövqəladə hallar naziri]] ali zabit heyəinə aid hərbi rütbələrin verilməsi üçün zabitləri Azərbaycanın Prezidentinə təqdim edir.&lt;ref name=&quot;:HR&quot; /&gt; &quot;Mayor&quot; hərbi rütbəsindən &quot;polkovnik&quot; hərbi rütbəsinə qədər isə rütbələr [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|fövqəladə hallar nazirinin]] əmrinə əsasən verilir.&lt;ref name=&quot;:HR&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''Mülki Müdafiə Qoşunların vəzifəli zabitlərinin rütbələrinin poqonları'''&lt;/center&gt;
|-
!Nişan
!OF-10
!OF-09
!OF-08
!OF-07
!OF-06
!OF-05
!OF-04
!OF-03
!OF-02
! colspan=&quot;3&quot; |OF-01
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:18.AzLF-CG.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:17.AzLF-LG.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:16.AzLF-MG.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:15.AzLF-COL.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:14.AzLF-LTC.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:13.AzLF-MAJ.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:12.AzLF-CPT.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:11.AzLF-SLT.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:10.AzLF-LT.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:9.AzLF-JLT.png|120x120px]]&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;'''G/Polkovnik'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''G/Leytenant'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''G/Mayor'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Polkovnik'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''P/Leytenant'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Mayor'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Kapitan'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''B/Leytenant'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Leytenant'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''K/Leytenant'''&lt;/center&gt;
|-
| colspan=&quot;13&quot; bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; |&lt;center&gt;'''Mülki Müdafiə Qoşunların cəlb olunan zabitlərinin rütbələrinin şevronları'''&lt;/center&gt;
|-
!Nişan
! colspan=&quot;3&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
!OR-09
!OR-08
!OR-07
!OR-06
!OR-05
!OR-04
!OR-03
!OR-02
!OR-01
|-
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-9 AZE ARMY.svg|62x62px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-8 AZE ARMY.svg|62x62px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-7 AZE ARMY.svg|62x62px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-6 AZE ARMY.svg|58x58px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-5 AZE ARMY.svg|52x52px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-4 AZE ARMY.svg|44x44px]]&lt;/center&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;center&gt;—&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;[[Fayl:OR-2 AZE ARMY.svg|44x44px]]&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;yoxdur&lt;/center&gt;
|-
|&lt;center&gt;'''Baş gizir'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Gizir'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Kiçik gizir'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Baş çavuş'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Çavuş'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Kiçik çavuş'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Baş əsgər'''&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;'''Əsgər'''&lt;/center&gt;
|}

== Tarixi ==
Mülki Müdafiə Qoşunları (MMQ) dinc və müharibə dövründə fövqəladə hallara qarşı operativ müdaxilə və xilasetmə funksiyalarını yerinə yetirən hərbi-statuslu birləşmələrdir. MMQ-nın formalaşdırılması zərurəti 1930-cu illərdən başlayaraq fövqəladə halların artması və strateji obyektlərin qorunması ehtiyacı ilə bağlı yarandı. Nəticədə 1932-ci ildə bir neçə xırda qəza-xilasetmə və xilasetmə təşkilatı &quot;Mülkü Müdafiə Qoşunları&quot; adı altında bitləşdi. 2005-ci il dekabrın 16-da Prezident İlham Əliyevin Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) yaradılması haqqında Sərəncamı FHN-i ölkədə fövqəladə hallar sahəsində əsas mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı kimi müəyyən etdi. Ardınca isə Mülki Müdafiə Qoşunları Müdafiə Nazirliyinin tərkibindən çıxarılaraq, FHN-in tərkibinə verildi. FHN-nin yaranması ölkədə fövqəladə hallara qarşı vahid strukturun formalaşdırılması üçün böyük zərurət idi. Növbəti mərhələdə, 29 dekabr 2006-cı il tarixli 511 saylı &quot;Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Mülki Müdafiə Qoşunları haqqında&quot; Əsasnamə ilə MMQ rəsmi qaydada təsis olundu və onların fəaliyyət istiqamətləri müəyyənləşdirildi.
Hüquqi statusu və aid olduğu dövlət qurumu
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunvericiliyinə əsasən, fövqəladə halların qarşısının alınması, nəticələrinin aradan qaldırılması və mülki müdafiə tədbirləri FHN-in səlahiyyətlərinə daxildir. MMQ hərbi qulluqçularla komplektləşdirilmiş qüvvələrdir; onların şəxsi heyəti &quot;Hərbi xidmət haqqında&quot; qanuna uyğun olaraq qulluqçu və hərbi qulluqçu statusunda xidmət edir. MMQ-nın şəxsi heyəti Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ümumqoşun nizamnamələrinə tabedirlər. Qoşunların Bakı, Gəncə, Lənkəran, Şirvan, Quba, Naxçıvan, Qəbələ,Şəki kimi bölgələrdə hərbi hissələri vardır.

== Vətən müharibəsi və Antiterror əməliyyatı ==
İkinci Qarabağ müharibəsi və Antiterror əməliyyatları zamanı Mülki Müdafiə Qoşunları təminat-təchizat məsələləri, minaların təmizlənməsi və digər humanitar işlərin görülməsində böyük rol oynamışdır.
Rəşad Şəfiyev 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Mülki Müdafiə Qoşunlarının tərkibində xilasetmə və qəza-xilasetmə əməliyyatlarına cəlb olunub, bu əməliyyatlarda fədakarlıqla iştirak edib.
Ermənistanın dinc əhalini hədəfə alaraq 28 oktyabr 2020-ci ildə Bərdə şəhərinə endirdiyi raket zərbələri nəticəsində xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən şəhidlik zirvəsinə yüksəlib. Doğulduğu Gəncə şəhərində torpağa tapşırılıb.

[[Fayl:Azerbaijan has sent humanitarian aid to Armenian residents living in Karabakh 03.png|thumb|320x320px|alt=|Azərbaycanın Qarabağda yaşayan erməni əhaliyə göndərdiyi humanitar yardıma daxil olan məhsullar]]
Sentyabrın 22-də Azərbaycan Qarabağda yaşayan erməni əhaliyə humanitar yardım göndərdi. [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|Fövqəladə Hallar Nazirliyi]]nin Qarabağ Regional İdarəsinin rəisi Mirəli Feyziyev hər birinin tutumu 20 ton olan 2 ədəd avtomobilində zəruri ərzaq məhsulları, eləcə də ayrıca [[Çörək|çörəyin]] olduğu 2 ədəd avtomobil yola salındığını bildirdi. Özünü [[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası|Artsax]] adlı dövlətin prezidenti olaraq təqdim edən [[Samvel Şahramanyan]]ın müşaviri David Babayan isə cümə günü [[Ermənistan]]dan [[Laçın dəhlizi]] ilə Qarabağa humanitar yardımın gəlməsi ilə bağlı razılığın əldə olunduğunu qeyd etdi. O, həmçinin vəziyyətin çox ağır olduğunu vurğuladı — ''camaat acdır, işıq yoxdur, yanacaq yoxdur – bizdə çoxlu qaçqın var''.&lt;ref name=&quot;:220&quot;&gt;{{cite news|title=Azərbaycan Qarabağda yaşayan erməni əlahiyə humanitar yardım göndərib|author=[[Amerikanın Səsi|The Voice of America]]|newspaper=www.amerikaninsesi.org|date=2023-09-22|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/7279411.html|accessdate=22.09.2023|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926202643/https://www.amerikaninsesi.org/a/7279411.html|archivedate=2023-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Hərbi əməliyyatların birinci saatlarından Rusiya Sülhməramlı Kontingenti [[Ağdərə rayonu]], [[Xocalı rayonu]] və [[Xocavənd rayonu]]ndan ümumi olaraq 5000-dən çox ermənini sülhməramlıların hərbi hissələrinə təxliyə etdi.&lt;ref name=&quot;:143&quot;&gt;{{cite news|title=Российские миротворцы обеспечили продовольствием и жильем 5000 человек|author=Новостной Канал Первого|newspaper=www.1lurer.am|date=2023-09-22|url=https://www.1lurer.am/ru/2023/09/21/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D1%8B-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%B8-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%BC-5000-%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA/999864|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923093713/https://www.1lurer.am/ru/2023/09/21/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%86%D1%8B-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%B8-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%BC-5000-%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA/999864|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sentyabrın 22-də təxliyə prosesini şərh edən xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir [[Edmon Marukyan]] &quot;onların öz evlərinə qayıtmaq üçün real şanslarının olmadığını, Azərbaycanın beynəlxalq ictimaiyyətə yalan danışmağa davam etdiyini&quot; bildirdi və beynəlxalq ictimaiyyət təcili tədbirlər görməyə çağırdı.&lt;ref name=&quot;:153&quot;&gt;{{cite news|title=Международное сообщество должно принять срочные меры: Марукян|author=Новостной Канал Первого|newspaper=www.1lurer.am|date=2023-09-22|url=https://www.1lurer.am/ru/2023/09/22/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D1%81%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%8F%D0%BD/1000814|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923092327/https://www.1lurer.am/ru/2023/09/22/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D1%81%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%8F%D0%BD/1000814|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sentyabrın 24-də Qarabağın erməni əhalisinin [[Ermənistan]]a təxliyəsi prosesi başladı. 25 sentyabr saat 06:00-a olan rəsmi məlumatlara əsasən Dağlıq Qarabağdan Ermənistana 2906 insan gəldi.&lt;ref name=&quot;:218&quot;&gt;{{cite news|title=Правительство РА: Из Нагорного Карабаха в Армению прибыли 2906 вынужденных переселенцев|author=Panorama Armenia|newspaper=www.panorama.am|date=2023-09-22|url=https://www.panorama.am/ru/news/2023/09/25/2906-%D0%B2%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2/2902022|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=|archivedate=2023-09-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onlardan 1000 nəfəri seçdiyi yaşayış yerinə gedib, 1100 nəfəri isə düşərgələrə aparılıb. [[Dağlıq Qarabağ]]ın insan hüquqları üzrə ombudsmanı Artaq Berqlyan baş verənləri soyqırım və nifrət siyasəti adlandırdı, Rusiya sülhməramlılarını vəzifələrinin öhdəsindən gələ bilmədiyini qeyd etdi.&lt;ref name=&quot;:217&quot;&gt;{{cite news|title=В Армению из Нагорного Карабаха уже прибыли 2906 вынужденных переселенцев|author=ArmInfo Information Company|newspaper=www.arminfo.am|date=2023-09-22|url=https://arminfo.info/full_news.php?id=79130|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926165244/https://arminfo.info/full_news.php?id=79130|archivedate=2023-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

25 sentyabr saat 18:00-a olan rəsmi məlumatlara əsasən isə Dağlıq Qarabağdan Ermənistana gələn insanların sayı 6650 oldu.&lt;ref name=&quot;:219&quot;&gt;{{cite news|title=В Армению прибыли уже более 6,5 тысяч жителей Нагорного Карабаха|author=Радио Свобода|newspaper=www.svoboda.org|date=2023-09-22|url=https://www.svoboda.org/a/v-armeniyu-pribyli-uzhe-bolee-6-5-tysyach-zhiteley-nagornogo-karabaha/32608669.html|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926174341/https://www.svoboda.org/a/v-armeniyu-pribyli-uzhe-bolee-6-5-tysyach-zhiteley-nagornogo-karabaha/32608669.html|archivedate=2023-09-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sentyabrın 26-na olan rəsmi məlumatlara əsasən isə artıq Dağlıq Qarabağdan Ermənistana 19000 insanın gəldiyini bildirildi.&lt;ref name=&quot;:214&quot;&gt;{{cite news|title=Тигран Хачатрян: КПП в Корнидзоре пересекли 19000 арцахцев, свыше 2500 из них уже находятся в местах пребывания|author=Panorama Armenia|newspaper=www.panorama.am|date=2023-09-22|url=https://www.panorama.am/ru/news/2023/09/26/%D0%A2%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D0%A5%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8F%D0%BD-%D0%9A%D0%9F%D0%9F-%D0%B2-%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B5/2903007|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=|archivedate=2023-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ermənistan Baş nazirinin müavini Tiqran Xaçatryan prosesi şərh edən zaman 19 min insanın [[Kornidzor]] istiqamətindən Ermənistana gəldiyini qeyd etdi və onların tədricən müəyyən edilmiş düşərgələrə yerləşdiriləcəyini bildirdi.&lt;ref name=&quot;:215&quot;&gt;{{cite news|title=В Армению из Нагорного Карабаха прибыли 19 тысяч вынужденных переселенцев |author=Armen Press|newspaper=www.armenpress.am|date=2023-09-22|url=https://www.armenpress.am/rus/news/1120577.html|accessdate=22.09.2023|language=ru|archiveurl=|archivedate=2023-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mülki müdafiə]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyi]]</text>
      <sha1>fofaesxd1ybdqy4fd7u2gwcuwitcm48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026-cı ildə vəfat edənlərin siyahısı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>951573</id>
    <revision>
      <id>9037416</id>
      <parentid>9007739</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <origin>9037416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7778" sha1="ihvud086gszrt0wsrcd34v74jenl2a0" xml:space="preserve">{{TOC sağ}}

'''2026-cı ildə vəfat edənlərin siyahısı''' — 2026-cı ildə vəfat edən ensiklopedik şəxslərin siyahısı.
{{Həmçinin bax|:Kateqoriya:2026-cı ildə vəfat edənlər}}

== Avqust ==

=== 16 avqust ===

* [[Abbasəli Novruzov]] — 89 yaşında vəfat edib.

== İyul ==

* [[Telman Salahov]] — 89 yaşında vəfat edib.
* [[Əjdər Məcidov]] — 89 yaşında vəfat edib.
* [[Əmrah Dadaşov]] — 86–87 yaşında vəfat edib.

=== 21 iyul ===

* [[Tofiq Mirzəyev (aktyor)]] — 94 yaşında vəfat edib.

=== 12 iyul ===
* [[Həməd ibn Xəlifə Sani]] — 74 yaşında vəfat edib.

=== 8 iyul ===

* [[Bonni Tayler]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 1 iyul ===
* [[Nurlana Əliyeva (filoloq, 1946)]] — 80 yaşında vəfat edib.

== İyun ==

=== 13 iyun ===

* [[Hidayət Orucov]] — 81 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-13 |title=Hidayət Orucov vəfat etdi |url=https://oxu.az/hadise/hidayet-orucov-vefat-etdi |access-date=2026-06-13 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== 5 iyun ===
* [[Sadıq Sadıqov]] — 60 yaşında vəfat edib

=== 3 iyun ===
* [[Jaba Dvali]] — 41 yaşında vəfat edib.

== May ==

=== 31 may ===
* [[Aqil Ağacanov]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 25 may ===
* [[Almas Hacıyeva]]

=== 23 may ===
* [[Ramil İmranov]]

=== 16 may ===
* [[Hacıbaba Əzimov]] — 87 yaşında vəfat edib.
* [[Zülfüqar Kazımov]]

=== 14 may ===

* [[Şəmsəddin Mütəllimov]] — 84 yaşında vəfat edib.

=== 13 may ===

* [[Yusif Həsənbəy]] — 93 yaşında vəfat edib.

=== 11 may ===

* [[Tapdıq Həsənov]] — 88-89 yaşında vəfat edib.

== Aprel ==

=== 28 aprel ===
* [[Yusif Şükürlü]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 26 aprel ===
* [[Elman Allahverdiyev]] — 68 yaşında vəfat edib.
* [[Əli Əliyev (aktyor)]] — 69–70 yaşında vəfat edib.

=== 23 aprel ===
* [[Musa Əhmədov]] — 70 yaşında vəfat edib.

=== 22 aprel ===
* [[Musa Alməmmədov]] — 90 yaşında vəfat edib.
* [[Yuri Pompeyev]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 16 aprel ===
* [[Kazuo İmanişi]] — 85 yaşında vəfat edib.

=== 14 aprel ===
* [[Mixael Rabin]] — 94 yaşında vəfat edib.

=== 13 aprel ===
* [[Maqsud Məmmədov (baletmeyster)]] — 96 yaşında vəfat edib.

=== 12 aprel ===
* [[Aşa Bhosle]] — 92 yaşında vəfat edib.

=== 9 aprel ===
* [[Kamal Xarazi]] — 81 yaşında vəfat edib.
* [[Afrika Bambaataa]] — 68 yaşında vəfat edib.

=== 7 aprel ===
* [[Mirça Luçesku]] — 80 yaşında vəfat edib.
* [[Mətləb Mütəllimli]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 6 aprel ===
* [[Yalçın Küçük]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 5 aprel ===
* [[Zori Balayan]] — 91 yaşında vəfat edib.

=== 2 aprel ===
* [[Həsən Xosrov Xatəmi]] — 87 yaşında vəfat edib.

== Mart ==

=== 29 mart ===
* [[Rasim Balayev]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 26 mart ===
* [[Cüzeppe Savoldi]] — 79 yaşında vəfat edib.

=== 22 mart ===
* [[Lionel Jospen]] — 88 yaşında vəfat edib.

=== 21 mart ===
* [[Lalə Əlizadə]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 20 mart ===
* [[Con Maykl Bişop]] — 90 yaşında vəfat edib.
* [[Robert Müller]] — 81 yaşında vəfat edib.
* [[Arif Arifkiya]] — 84 yaşında vəfat edib.
* [[Filaret]] — 97 yaşında vəfat edib.
* [[Raziyyə Şirinova]] — 85–86 yaşında vəfat edib.

=== 19 mart ===
* [[Çak Norris]] — 86 yaşında vəfat edib.

=== 18 mart ===
* [[Seyyid İsmayıl Xətib]] — 64 yaşında vəfat edib.

=== 17 mart ===
* [[Əli Laricani]] — 67 yaşında vəfat edib.
* [[II İliya]] — 93 yaşında vəfat edib.

=== 16 mart ===
* [[Rauf Süleyman]] — 82 yaşında vəfat edib.

=== 14 mart ===
* [[Xristofor Sims]] — 83 yaşında vəfat edib.
* [[Yürgen Habermas]] — 96 yaşında vəfat edib.

=== 13 mart ===
* [[Abbas Vəfadağlı]] — 96 yaşında vəfat edib.
* [[İlbər Ortaylı]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 11 mart ===
* [[Saleh Müslüm]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 10 mart ===
* [[Syuzen Haak]] — 80 yaşında vəfat edib.

=== 8 mart ===
* [[Fəzail Vəliyev]] — 69 yaşında vəfat edib.
* [[Entoni Legget]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 6 mart ===
* [[Lolo Matalasi Moliqa]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 5 mart ===
* [[Çarlz Entoni]] — 92 yaşında vəfat edib.

=== 2 mart ===
* [[Ömər Cəbrayılov]] — 67 yaşında vəfat edib.

== Fevral ==
* [[Ələsgər Həsənzadə]] — 29–30 yaşlarında vəfat edib.

=== 28 fevral ===
* [[ABŞ–İsrailin İrana zərbələri (2026)|ABŞ–İsrailin İrana hərbi zərbələri]] nəticəsində öldürülmüş İran dövlət və hərbi xadimləri:
** [[Əli Xamenei]] — 86 yaşında ölüb.
** [[Məhəmməd Pakpur]] — 64–65 yaşlarında ölüb.
** [[Əli Şəmxani]] — 70 yaşında ölüb.
** [[Əziz Nəsirzadə]] — 61–62 yaşlarında ölüb.
** [[Əbdülrəhim Musəvi]] — 65–66 yaşlarında ölüb.

=== 24 fevral ===
* [[Mahir Aslanov]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 21 fevral ===
* [[Den Simmons]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 16 fevral ===
* [[Eleni Qlikadzi-Arveler]] — 99 yaşında vəfat edib.

=== 15 fevral ===
* [[Robert Dyuval]] — 95 yaşında vəfat edib.

=== 14 fevral ===
* [[Dora Maurer]] — 88 yaşında vəfat edib.

=== 12 fevral ===
* [[Palmerston (pişik)]] — 11–12 yaşında vəfat edib.

=== 9 fevral ===
* [[Fəzail Ağamalı]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 4 fevral ===
* [[Orucəli Rzayev]] — 69 yaşında vəfat edib.
* [[Rasim Məmmədov]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 3 fevral ===
* [[Seyfülislam Qəddafi]] — 53 yaşında vəfat edib.

=== 2 fevral ===
* [[Məsudi Dövran]] — 88 yaşında vəfat edib.

== Yanvar ==

=== 30 yanvar ===
* [[Ketrin Ohara]] — 71 yaşında vəfat edib.
* [[Praski Vitti]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 29 yanvar ===
* [[Graham Fuller]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 27 yanvar ===
* [[Mirəli Seyidov (məşqçi)|Mirəli Seyidov]] — 69–70 yaşında vəfat edib.

=== 24 yanvar ===
* [[Məsumə Babayeva]] — 74 yaşında vəfat edib.

=== 20 yanvar ===
* [[Vladislav Kiriçenko]] — 57 yaşında vəfat edib.
* [[Qərib Mehdi]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 19 yanvar ===
* [[Valentino Qaravani]] — 93 yaşında vəfat edib.
* [[Eytan Naeh]] — 62 yaşında vəfat edib.

=== 16 yanvar ===
* [[Rokko Kommisso]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 15 yanvar ===
* [[Rafael Qvaladze]] — 78 yaşında vəfat edib.
* [[Yunan və Danimarkalı İrina]] — 83 yaşında vəfat edib.

=== 13 yanvar ===
* [[Peter Duesberg]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 9 yanvar ===
* [[Luis Bryus]] — 82 yaşında vəfat edib.

=== 6 yanvar ===
* [[Marqarita Maleyeva]] — 89 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Qayınana”nın ssenaristi vəfat etdi |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/qayinananin-ssenaristi-vefat-etdi-494466 |access-date=2026-01-06 |website=Qafqazinfo.az |language=az |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106192926/https://qafqazinfo.az/news/detail/qayinananin-ssenaristi-vefat-etdi-494466 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Bağır Süleymanov]] — 66 yaşında vəfat edib.
* [[Bela Tarr]] — 70 yaşında vəfat edib.

=== 2 yanvar ===
* [[Nailə Əkbərova]] — 62 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nailə Əkbərova vəfat etdi |url=https://oxu.az/cemiyyet/naile-ekberova-vefat-etdi |access-date=2026-01-02 |website=Oxu.az |language=az |archive-date=2026-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101210303/https://oxu.az/cemiyyet/naile-ekberova-vefat-etdi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2025-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2026-cı ildə vəfat edənlər| ]]</text>
      <sha1>ihvud086gszrt0wsrcd34v74jenl2a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037431</id>
      <parentid>9037416</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avqust */</comment>
      <origin>9037431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7851" sha1="14q5r04x5sz57tsm2vwdxs0o1tqghc6" xml:space="preserve">{{TOC sağ}}

'''2026-cı ildə vəfat edənlərin siyahısı''' — 2026-cı ildə vəfat edən ensiklopedik şəxslərin siyahısı.
{{Həmçinin bax|:Kateqoriya:2026-cı ildə vəfat edənlər}}

== Avqust ==

=== 16 avqust ===

* [[Abbasəli Novruzov]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 9 avqust ===

* [[Çingiz Əlioğlu]] — 82 yaşında vəfat edib.

== İyul ==

* [[Telman Salahov]] — 89 yaşında vəfat edib.
* [[Əjdər Məcidov]] — 89 yaşında vəfat edib.
* [[Əmrah Dadaşov]] — 86–87 yaşında vəfat edib.

=== 21 iyul ===

* [[Tofiq Mirzəyev (aktyor)]] — 94 yaşında vəfat edib.

=== 12 iyul ===
* [[Həməd ibn Xəlifə Sani]] — 74 yaşında vəfat edib.

=== 8 iyul ===

* [[Bonni Tayler]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 1 iyul ===
* [[Nurlana Əliyeva (filoloq, 1946)]] — 80 yaşında vəfat edib.

== İyun ==

=== 13 iyun ===

* [[Hidayət Orucov]] — 81 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-13 |title=Hidayət Orucov vəfat etdi |url=https://oxu.az/hadise/hidayet-orucov-vefat-etdi |access-date=2026-06-13 |website=Oxu.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

=== 5 iyun ===
* [[Sadıq Sadıqov]] — 60 yaşında vəfat edib

=== 3 iyun ===
* [[Jaba Dvali]] — 41 yaşında vəfat edib.

== May ==

=== 31 may ===
* [[Aqil Ağacanov]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 25 may ===
* [[Almas Hacıyeva]]

=== 23 may ===
* [[Ramil İmranov]]

=== 16 may ===
* [[Hacıbaba Əzimov]] — 87 yaşında vəfat edib.
* [[Zülfüqar Kazımov]]

=== 14 may ===

* [[Şəmsəddin Mütəllimov]] — 84 yaşında vəfat edib.

=== 13 may ===

* [[Yusif Həsənbəy]] — 93 yaşında vəfat edib.

=== 11 may ===

* [[Tapdıq Həsənov]] — 88-89 yaşında vəfat edib.

== Aprel ==

=== 28 aprel ===
* [[Yusif Şükürlü]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 26 aprel ===
* [[Elman Allahverdiyev]] — 68 yaşında vəfat edib.
* [[Əli Əliyev (aktyor)]] — 69–70 yaşında vəfat edib.

=== 23 aprel ===
* [[Musa Əhmədov]] — 70 yaşında vəfat edib.

=== 22 aprel ===
* [[Musa Alməmmədov]] — 90 yaşında vəfat edib.
* [[Yuri Pompeyev]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 16 aprel ===
* [[Kazuo İmanişi]] — 85 yaşında vəfat edib.

=== 14 aprel ===
* [[Mixael Rabin]] — 94 yaşında vəfat edib.

=== 13 aprel ===
* [[Maqsud Məmmədov (baletmeyster)]] — 96 yaşında vəfat edib.

=== 12 aprel ===
* [[Aşa Bhosle]] — 92 yaşında vəfat edib.

=== 9 aprel ===
* [[Kamal Xarazi]] — 81 yaşında vəfat edib.
* [[Afrika Bambaataa]] — 68 yaşında vəfat edib.

=== 7 aprel ===
* [[Mirça Luçesku]] — 80 yaşında vəfat edib.
* [[Mətləb Mütəllimli]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 6 aprel ===
* [[Yalçın Küçük]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 5 aprel ===
* [[Zori Balayan]] — 91 yaşında vəfat edib.

=== 2 aprel ===
* [[Həsən Xosrov Xatəmi]] — 87 yaşında vəfat edib.

== Mart ==

=== 29 mart ===
* [[Rasim Balayev]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 26 mart ===
* [[Cüzeppe Savoldi]] — 79 yaşında vəfat edib.

=== 22 mart ===
* [[Lionel Jospen]] — 88 yaşında vəfat edib.

=== 21 mart ===
* [[Lalə Əlizadə]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 20 mart ===
* [[Con Maykl Bişop]] — 90 yaşında vəfat edib.
* [[Robert Müller]] — 81 yaşında vəfat edib.
* [[Arif Arifkiya]] — 84 yaşında vəfat edib.
* [[Filaret]] — 97 yaşında vəfat edib.
* [[Raziyyə Şirinova]] — 85–86 yaşında vəfat edib.

=== 19 mart ===
* [[Çak Norris]] — 86 yaşında vəfat edib.

=== 18 mart ===
* [[Seyyid İsmayıl Xətib]] — 64 yaşında vəfat edib.

=== 17 mart ===
* [[Əli Laricani]] — 67 yaşında vəfat edib.
* [[II İliya]] — 93 yaşında vəfat edib.

=== 16 mart ===
* [[Rauf Süleyman]] — 82 yaşında vəfat edib.

=== 14 mart ===
* [[Xristofor Sims]] — 83 yaşında vəfat edib.
* [[Yürgen Habermas]] — 96 yaşında vəfat edib.

=== 13 mart ===
* [[Abbas Vəfadağlı]] — 96 yaşında vəfat edib.
* [[İlbər Ortaylı]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 11 mart ===
* [[Saleh Müslüm]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 10 mart ===
* [[Syuzen Haak]] — 80 yaşında vəfat edib.

=== 8 mart ===
* [[Fəzail Vəliyev]] — 69 yaşında vəfat edib.
* [[Entoni Legget]] — 87 yaşında vəfat edib.

=== 6 mart ===
* [[Lolo Matalasi Moliqa]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 5 mart ===
* [[Çarlz Entoni]] — 92 yaşında vəfat edib.

=== 2 mart ===
* [[Ömər Cəbrayılov]] — 67 yaşında vəfat edib.

== Fevral ==
* [[Ələsgər Həsənzadə]] — 29–30 yaşlarında vəfat edib.

=== 28 fevral ===
* [[ABŞ–İsrailin İrana zərbələri (2026)|ABŞ–İsrailin İrana hərbi zərbələri]] nəticəsində öldürülmüş İran dövlət və hərbi xadimləri:
** [[Əli Xamenei]] — 86 yaşında ölüb.
** [[Məhəmməd Pakpur]] — 64–65 yaşlarında ölüb.
** [[Əli Şəmxani]] — 70 yaşında ölüb.
** [[Əziz Nəsirzadə]] — 61–62 yaşlarında ölüb.
** [[Əbdülrəhim Musəvi]] — 65–66 yaşlarında ölüb.

=== 24 fevral ===
* [[Mahir Aslanov]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 21 fevral ===
* [[Den Simmons]] — 77 yaşında vəfat edib.

=== 16 fevral ===
* [[Eleni Qlikadzi-Arveler]] — 99 yaşında vəfat edib.

=== 15 fevral ===
* [[Robert Dyuval]] — 95 yaşında vəfat edib.

=== 14 fevral ===
* [[Dora Maurer]] — 88 yaşında vəfat edib.

=== 12 fevral ===
* [[Palmerston (pişik)]] — 11–12 yaşında vəfat edib.

=== 9 fevral ===
* [[Fəzail Ağamalı]] — 78 yaşında vəfat edib.

=== 4 fevral ===
* [[Orucəli Rzayev]] — 69 yaşında vəfat edib.
* [[Rasim Məmmədov]] — 75 yaşında vəfat edib.

=== 3 fevral ===
* [[Seyfülislam Qəddafi]] — 53 yaşında vəfat edib.

=== 2 fevral ===
* [[Məsudi Dövran]] — 88 yaşında vəfat edib.

== Yanvar ==

=== 30 yanvar ===
* [[Ketrin Ohara]] — 71 yaşında vəfat edib.
* [[Praski Vitti]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 29 yanvar ===
* [[Graham Fuller]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 27 yanvar ===
* [[Mirəli Seyidov (məşqçi)|Mirəli Seyidov]] — 69–70 yaşında vəfat edib.

=== 24 yanvar ===
* [[Məsumə Babayeva]] — 74 yaşında vəfat edib.

=== 20 yanvar ===
* [[Vladislav Kiriçenko]] — 57 yaşında vəfat edib.
* [[Qərib Mehdi]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 19 yanvar ===
* [[Valentino Qaravani]] — 93 yaşında vəfat edib.
* [[Eytan Naeh]] — 62 yaşında vəfat edib.

=== 16 yanvar ===
* [[Rokko Kommisso]] — 76 yaşında vəfat edib.

=== 15 yanvar ===
* [[Rafael Qvaladze]] — 78 yaşında vəfat edib.
* [[Yunan və Danimarkalı İrina]] — 83 yaşında vəfat edib.

=== 13 yanvar ===
* [[Peter Duesberg]] — 89 yaşında vəfat edib.

=== 9 yanvar ===
* [[Luis Bryus]] — 82 yaşında vəfat edib.

=== 6 yanvar ===
* [[Marqarita Maleyeva]] — 89 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Qayınana”nın ssenaristi vəfat etdi |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/qayinananin-ssenaristi-vefat-etdi-494466 |access-date=2026-01-06 |website=Qafqazinfo.az |language=az |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106192926/https://qafqazinfo.az/news/detail/qayinananin-ssenaristi-vefat-etdi-494466 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Bağır Süleymanov]] — 66 yaşında vəfat edib.
* [[Bela Tarr]] — 70 yaşında vəfat edib.

=== 2 yanvar ===
* [[Nailə Əkbərova]] — 62 yaşında vəfat edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nailə Əkbərova vəfat etdi |url=https://oxu.az/cemiyyet/naile-ekberova-vefat-etdi |access-date=2026-01-02 |website=Oxu.az |language=az |archive-date=2026-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101210303/https://oxu.az/cemiyyet/naile-ekberova-vefat-etdi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2025-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2026-cı ildə vəfat edənlər| ]]</text>
      <sha1>14q5r04x5sz57tsm2vwdxs0o1tqghc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mixael Borremans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952893</id>
    <revision>
      <id>9037264</id>
      <parentid>8774403</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="911z7v9rt5ove2s4hlf0pw1bso5ztcg" xml:space="preserve">{{Rəssam}}

'''Mixael Borremans''' ({{dil-nl|Michaël Borremans}}; {{DVTY}}) — [[Gent]]də yaşayan və işləyən belçikalı rəssam və rejissordur. Onun rəsm texnikası 18-ci əsr incəsənətindən, eləcə də [[Eduard Mane]] və [[Edqar Deqa|Deqanın]] əsərlərindən istifadə edir. Rəssam həmçinin İspaniya saray rəssamı [[Dieqo Velaskes]]i mühüm təsir kimi qeyd edir. Son illərdə o, rəsmlərinin əsasını özü çəkdiyi və ya sifarişlə hazırlanmış heykəllərdən istifadə edir.&lt;ref&gt;[http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/101025_Borremans Nieuw werk van Michaël Borremans in Antwerp] {{Wayback|url=http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/101025_Borremans |date=20101028032728 }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101028032728/http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/101025_Borremans |date=28 October 2010 }}&lt;/ref&gt;

== Erkən həyatı və təhsili ==

Borremans [[Gent]]dəki &quot;Sint-Lucas Hogeschool voor Wetenschap en Kunst&quot;-da (Müqəddəs Lukas İncəsənət və Elmlər Kolleci) təhsil almış və 1996-cı ildə magistr dərəcəsi almışdır.

== Karyerası ==

Əslində fotoqraf kimi təhsil alan o, 90-cı illərin ortalarında rəsm və rəngkarlığa diqqət yetirmişdir. O, əsərləri üçün ilham mənbəyi kimi insanların və mənzərələrin köhnə fotoşəkillərindən istifadə edir.

İnqilabına qədər o, Gentin Orta Bələdiyyə İncəsənət İnstitutunda (Stedelijk Secundair Kunstinstituut Gent) müəllim işləyib. Başqa bir rəssam Yan Van İmşot onun əsərlərinin Kalkendəki yerli pabında sərgiləndiyi zaman bir çox əsərini görüb və almışdı. O, onu Belçikanın Gent şəhərindəki S.M.A.K. (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst) (Müasir İncəsənət Şəhər Muzeyi)-nin təsisçisi [[Yan Hut]] ilə əlaqələndirib. Bu, onun ilk böyük sərgisinin keçirildiyi [[Antverpen]]dəki Zeno X Qalereyasının sahibi Frank Demaegd ilə tanışlığına səbəb olub.

2022-ci ilin noyabr ayında Borremansın &quot;As Sweet as It Gets&quot; (2014) kitabı &quot;[[Balenciaga]]&quot; moda brendinin reklam şəklinin fonunda nümayiş etdirilib. Şəkil, uşaqların cinsiləşdirilməsinə işarə edən digər şəkillərdəki materiallara görə ağır tənqidlərə səbəb olan bir kampaniyanın bir hissəsi idi. Borremansın kitabının daxil edilməsi [[Twitter]]-də bir çox insanın kampaniya ilə Borremansın əsərləri arasında əlaqə yaratmasına və onun rəsmlərini, məsələn, qan içində olan körpələrin odda oynadığını və insan əzalarına bənzəyən şeyləri göstərən &quot;Günəşdən gələn atəş&quot; (2018) seriyasını tənqid etməsinə səbəb oldu.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dafoe |first=Taylor |date=30 November 2022 |url=https://news.artnet.com/art-world/matthew-barney-michael-borremans-balenciaga-controversy-2219987 |title=How Artists Matthew Barney and Michaël Borremans Found Themselves Swept Up in Controversy Over a Balenciaga Ad Campaign |publisher=[[Artnet]] |access-date=1 December 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newsweek.com/who-michael-borremans-artist-work-resurfaces-amid-balenciaga-scandal-1762737 |title=Who Is Michaël Borremans? Artist's Work Resurfaces Amid Balenciaga Scandal |website=Newsweek |date=28 November 2022 |access-date=2 December 2022 |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202040800/https://www.newsweek.com/who-michael-borremans-artist-work-resurfaces-amid-balenciaga-scandal-1762737 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hitc&gt;{{Cite web |date=24 November 2022 |title=Balenciaga under fire again as 'disturbing' Michael Borremans book spotted in ad |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/24/balenciaga-slammed-as-disturbing-michael-borremans-book-features-in-ad/ |access-date=30 November 2022 |website=[[HITC]] |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
*[http://d-sites.net/english/borremans.htm 'Michaël Borremans: the secret charms of the enigma] essay by Stefan Beyst
*[http://www.artnet.com/artists/micha%C3%ABl-borremans/ Michaël Borremans at artnet]
*[https://vimeo.com/453567706 Michaël Borremans documentary, 'A Knife in the Eye', 2009, directed by Guido De Bruyn.]
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:1963-cü ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə şəxslər]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə rəssamlar]]</text>
      <sha1>911z7v9rt5ove2s4hlf0pw1bso5ztcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219</title>
    <ns>3</ns>
    <id>953019</id>
    <revision>
      <id>9037340</id>
      <parentid>8905492</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qalın şrift */ [[Arxiv#Qalın şrift]] səhifəsinə arxivləşdirmə ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>9037340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13907" sha1="l2ulorgmtc6cir7s5wuu4gw90i2l2xz" xml:space="preserve">
{{Xoşgəldiniz}} [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 18:20, 7 yanvar 2026 (UTC)

== ÖR və MT ilə bağlı məlumatlandırma ==
Salam. Sizin töhfə verdiyiniz məqalələrlə bağlı ödənişli redaktorluq və ya maraq toqquşması hallarınız mövcuddurmu? Əgər varsa qaydalara əsasən bunları açıqlamalısınız. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 20:39, 17 yanvar 2026 (UTC)

:Salam, Qədir bəy. Hər vaxtınız xeyirli olsun. İşiniz irəli. Xeyr səhv anlaşılma olmasın. Mənim məqsədim bu deyil və heç bir halda ödəniş almıram və qəbul etmirəm. Sadəcə könüllü olaraq onların fəaliyyətinin ensiklopedik olduğunu düşünüb bu töhvələri buraya yerləşdirirəm. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 09:27, 18 yanvar 2026 (UTC)
::Töhfə verdiyiniz mövzularla hansısa şəkildə yaxınlığınız və ya əlaqəniz varmı? Təşəkkürlər. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 09:35, 18 yanvar 2026 (UTC)
:::Xeyr. Əgər fikir versəz qarışıq mövzularda töhvələr yazıram. Məscid, Musiqiçi, Aktyor və digər inscəsənət sahələri üzrə. Bunlar mənim maraq sahəmdir. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 09:43, 18 yanvar 2026 (UTC)
::::Zəhmət olmasa [[:KAT:EƏ]], [[VP:VND]], [[VP:EM]], [[VP:Y]] qaydalarını gözləyin. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 10:02, 18 yanvar 2026 (UTC)

== Yaratdığınız məqalələr ==

Salam. Yaratdığınız məqalələrdə GPT kimi alətlərdən istifadə edir, o cümlədən mənbələrdən məzmunu birbaşa köçürərək müəlliflik hüquqlarını pozursunuz. Bu cür fəaliyyətiniz vikiyə fayda vermir, oxşar qaydada davam etdiyiniz təqdirdə fəaliyyətinizin məhdudlaşdırılması üçün addımlar atılacaq — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 09:39, 23 yanvar 2026 (UTC)

:Salam, Xeyr. Mən heç bir halda buraya mənbəyi bilinməyən yerlərdən məzmunu birbaşa köçürüb yerləşdirmirəm. Vikipediya qaydaları ilə tanış olmuşam.  Qeyd edim ki, Mən hazırda AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda baş mütəxəssis vəzifəsində işləyirəm. AMEA prezidentinin göstərişi əsasında bu işlər görülür. Buna görə də könüllü olaraq əməkdaşların təqdim etdiyi məqalələrin ensiklopedik olduğunu düşünüb bu töhvələri təmənnasız şəkildə buraya yerləşdirirəm. Qəti olaraq ödənişli redaktorluq etmirəm. Hörmətlə Eşqin Məmmədov. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 10:18, 23 yanvar 2026 (UTC)
:: Mənbəyi bilinən yerdən məlumatın olduğu kimi köçürülməsi müəllif hüquqularının pozulmasıdır — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 10:31, 23 yanvar 2026 (UTC)
:::Mən sizə bildirdim axı bunlar sırf vikipediya üçün yazılmış məqalələrdir. Və yüksək statuslu şəxslərdir yazan. Mən sadəcə köməklik edirəm bir növ. Elektron xidmətlər şöbəsi olaraq. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 10:34, 23 yanvar 2026 (UTC)
:::Müəllifin xəbəri var və bu işlərdən məmnundur. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 10:36, 23 yanvar 2026 (UTC)
:::Heç bir qayda pozuntusu görmürəm. Fikrinizi daha əsaslı və məntiqli izah etməyinizi xahiş edirəm. Göstərdiyim səbəblərin qarşısından yazdığınız cavab məntiqsizdir. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 10:39, 23 yanvar 2026 (UTC)
:::: Nümunə göstərim daha aydın olsun.
::::* [[Mədəni dəyərlər və onların əhəmiyyəti]] məqaləsində mənbəsi göstərilsə də ''Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi (Ali məktəblər üçün dərslik)'' kitabından məzmunun birbaşa kopyalandığı hissə var. Bu müəllif hüquqlarının pozulmasıdır.
::::* [[Kulturoloji fikir]] məqaləsində kopyaladığınız yerdən istinaların nömrələri mətndə qalıb. [https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Kulturoloji_fikir&amp;diff=prev&amp;oldid=8448809 diff]
::::* [[Mədəniyyətin sosio-mədəni dinamikası]] məqaləsində kopyaladığınız yerdən defislər mətnin içində qalıb. (icti-mai, isti-fadə)
:::: Məzmun müəllifinin bu işdən xəbəri olması və məmnun olması kifayət deyil. Əgər həqiqətən də öz yaratdığı məzmunun vikipediyada yerləşdirilməsinə razıdırsa buna yazılı razılıq verməlidir, [[Vikipediya:Könüllü Əlaqə Qrupu|VRT]]-yə göndərilməlidir.&lt;br&gt;Yaratdığınız məqalələrin hər birinin ayrıca ensiklopedik mövzu olduğu məndə şübhə doğurur. Məqalələrin vəziyyəti isə ürəkaçan deyil. Məsələn [[Azərbaycanda açıq səma altında muzeylər]] məqaləsində &quot;əcdadlarımız&quot; yazmısınız. Bu ensiklopediyaya uyğun üslub deyil. Həmçinin məqalələrinizdə süni intellekt strukturu hiss olunur. &lt;br&gt;[[Açıq səma altında muzey]] məqaləsini öz yaratdığınız [[Azərbaycanda açıq səma altında muzeylər]]  məqaləsi ilə əvəz etməyə çalışmanız [[Vikipediya:MİLLİ]] kontekstinə uyğun gəlir. Lütfən yaratdığınız məqalələri bir daha nəzərdən keçirin. Əgər yanıldığımı düşünürsünüzsə müzakirəyə başqa istifadəçilər dəvət edə bilərsiz — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 11:16, 23 yanvar 2026 (UTC)
:::::Siz deyəsən anladız nə demək istədiyimi sadəcə öz vəzifənizin icrası üçün bu cümlələri yazmısız. Zəhmət olmasa İnstitutun işinə köməklik edə bilirsizsə edin. Əgər yazılan məqalələrə öz töhfənizi versəz nə xoş mənə. Hər şeyi qaydalara uyğun eləsək onda gərək biz bura ayağımızı qoymayaq. Səbəbi də sizə anlatdım niyə burda varam. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 11:42, 23 yanvar 2026 (UTC)
* Siz [[#c-Leon9219-20260118094300-Qədir-20260118093500|burada]] mənə deyirsiniz ki, heç bir marağınız yoxdur. İndi isə marağınız olduğunu qəbul edirsiniz. Zəhmət olmasa belə şeylər etməyin. Bu barədə istifadəçi səhifənizə qeyd yerləşdirin lütfən. Həmçinin yazdığınız və bildirilən iradlara gəlincə: Hər mövzu ensiklopedik deyil, ayrıca məqalə lazım deyil. Digər və müvafiq məqalələrin tərkibində məlumat vermək olar. Həmçinin tərtibat üslubu və yazı stili də ensiklopedik olmalıdır və tərcümə alətləri ilə yazılmamalıdır. Zəhmət olmasa kütləvi belə fəaliyyətə davam etməyin. Maraq toqquşmanız varsa zəhmət olmasa redaktələrinizi diqqətlə edin. Yazdıqlarınızdan bəzilərini sildim, bəzilərini qaralama fəzasına köçürdüm, ki işləyə biləsiniz üzərlərində. [https://xtools.wmcloud.org/pages/az.wikipedia.org/Leon9219 Hamısı burada var]. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:12, 23 yanvar 2026 (UTC)
*:Mən İstitutun işini görürəm. Buna maraq deyirsizsə sizə sözüm yoxdur. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 13:31, 23 yanvar 2026 (UTC)
*::Bəli, bu maraqdır. Yəni əlaqəniz var. İngiliscə bilirsinizsə [[:en:Wikipedia:Conflict of interest]] səhifəsini oxuyun. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:45, 23 yanvar 2026 (UTC)
* Müəlliflik hüquqlarına gəlincə, bəli, hansısa şəxsin əsərləri müəlliflik hüquqları ilə qorunursa və sərbəst deyilsə (açıq şəkildə qeyd edilməyibsə) onun &quot;etiraz etməyəcək&quot; və ya &quot;xoşu gələcək&quot; kimi fikirlərlə həmin məzmun əlavə edilə bilməz, çünki qorunur. Ümumiyyətlə, həmin məzmun birbaşa əlavə də edilə bilməz, çünki ensiklopediyaya tam uyğun olmayacaq. İstinad verərək məzmunu ensiklopediya səviyyəsində işləmək şiddətlə tövsiyə olunur. Materiallardan istifadə üçün həmin şəxs [[Vikipediya:Könüllü Əlaqə Qrupu|Könüllü Əlaqə Qrupumuza]] müraciət etməlidir. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 13:19, 23 yanvar 2026 (UTC)
*: [[İstifadəçi:Azer_iz_baku]] - bu istifadəçi ilə əlaqəniz yoxdu? — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 11:02, 5 mart 2026 (UTC)
*::Xeyr. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 11:37, 5 mart 2026 (UTC)

== [[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti]] ==

Salam. Sizi VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyətində iştirakçı olmağa dəvət edirəm. Fəaliyyətiniz üçün təşəkkür edirəm. [[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 21:38, 6 mart 2026 (UTC)

:Salam. İştirak üçün etməli olduqlarım nələrdir? Zəhmət olmasa məlumat verərdiz. Təşəkkürlər. 🙏 [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 05:47, 7 mart 2026 (UTC)

::İştirakçılar bölməsində qol çəkin: [[Vikipediya:VikiLayihə Azərbaycan mədəniyyəti]]--[[İstifadəçi:가웨인|가웨인]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:가웨인|müzakirə]]) 05:23, 6 aprel 2026 (UTC)

== Addəyişmə ==

Salam. İstifadəçi adınızı dəyişməsi üçün [[Vikipediya:İstifadəçi adının dəyişdirilməsi]] səhifəsinə müraciət etmək lazımdı — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 19:15, 29 aprel 2026 (UTC)

== [[:Şuşa – Azərbaycanın musiqi qalasıdır (kitab)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Şuşa – Azərbaycanın musiqi qalasıdır (kitab)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Şuşa – Azərbaycanın musiqi qalasıdır (kitab)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 19:54, 17 may 2026 (UTC)

== Orijinal tədqiqat məqalələri ==

Salam. Burada yuxarıdakı müzakirələri oxudum və belə başa düşürəm ki, universitetdəki elmi işçilərin hansısa mövzuda yazdığı elmi əsərləri məqalə adıyla Vikipediyaya yükləyirsiniz (məsələn [[Mədəniyyətin simvolikası və əsas anlayışları]], [[Türkdilli Qafqaz xalqlarının musiqi mədəniyyətinə dair]]). Vikipediya belə məqalələrin, yəni kiminsə tədqiqat işinin paylaşılacağı yer deyil, sadəcə etibarlı mənbələrdə təsdiq olunmuş məqalələrin yeridir. Burada məqalə deyiləndə X barədə ensiklopedik məlumat nəzərdə tutulur, jurnal məqalələri ilə səhv salınmamalıdır. Zəhmət olmasa bu fəaliyyətinizi dayandırın. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:45, 18 may 2026 (UTC)

:Universitet deyil. Zəhmət olmasa düzgün oxuyun. Və mənə bu tərzdə fəaliyyətinizi dayandırmaq kimi göstəriş verməniz düzgün deyil. Sayğılı davranaq zəhmət olmasa hər bər istifadəçinin zəhmətinə. Etibarlı mənbə deyirsiz amma heç kim burda özündən Amerika kəşf edib yazmır. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 20:54, 18 may 2026 (UTC)
:: Olsun institut. Cümlənin başında &quot;zəhmət olmasa&quot; olanda həmin cümlə göstəriş olmur. İnzibatçı olaraq fəaliyyətinizdəki nöqsanı sizə bildirirəm və buna məhəl qoymayıb davam etdirəcəyiniz təqdirdə hesabı bloklamaq hüququnu saxlayıram. Bunu bir təhdid olaraq qəbul etməyin. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:57, 18 may 2026 (UTC)
::: &quot;Amerika kəşf edib yazmaq&quot; cümləsinə gələndə, sizin yaratdığınız bu cür məqalələr elə özündən Amerika kəşf edir. Oxu: [[Vikipediya:Orijinal tədqiqata yol vermək olmaz]]. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 20:57, 18 may 2026 (UTC)
:::Olsun təhdid. Fərqi nə oldu? Blok çıxış yoludursa və qaydalara uyğundursa heç də ədalətli  iş görmürsüz. Düşünürəm  qaydalarda bu yoxdur şəxsi dərhal blok etmək göstərişi verilsin. Bu özbaşınalıqdan başqa bir şey deyil. [[İstifadəçi:Leon9219|Leon9219]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Leon9219|müzakirə]]) 21:04, 18 may 2026 (UTC)
:::: [[VP:BLOKDANƏVVƏL]] qaydasını oxuyun. Sizə bu mövzu barədə növbəti xəbərdarlıq olmayacaq. Gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar. [[İstifadəçi:Nemoralis|Nemoralis]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Nemoralis|müzakirə]]) 21:07, 18 may 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l2ulorgmtc6cir7s5wuu4gw90i2l2xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustafa İzzət</title>
    <ns>0</ns>
    <id>961608</id>
    <revision>
      <id>9037432</id>
      <parentid>8935969</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17387" sha1="r0az75e7oxnaf71s3t6c93063n5trus" xml:space="preserve">{{Futbolçu 
|adı = Mustafa İzzət 
|orijinal adı = Mustafa Kemal Izzet 
|şəkil =
|şəklin ölçüsü =  
|şəklin izahı = 
|ləqəbi = Muzzy 
|doğum tarixi = 31 oktyabr 1974 
|doğum yeri = Mile End, [[London]], [[İngiltərə]] 
|vəfat tarixi = 
|vəfat yeri = 
|dəfn yeri = 
|vətəndaşlığı ={{bayraq|Türkiyə}} [[Türkiyə]] / {{GBR}}
|təhsili = 
|boyu = 1.78 m 
|çəkisi = 
|mövqeyi = Yarımmüdafiəçi 
|əsas ayağı = 
|indiki klubu = 
|vəzifəsi = 
|gənclər klubları = {{idman karyerası 
||{{bayraq|İngiltərə}} Senrab|
||{{bayraq|İngiltərə}} Çarlton Atletik|
||{{bayraq|İngiltərə}} Çelsi| }} 
|klublar = {{idman karyerası 
|1993–1996|{{bayraq|İngiltərə}} Çelsi |0 (0) 
|1996 (icarə)|{{bayraq|İngiltərə}} Lester Siti| 9 (1) 
|1996–2004|{{bayraq|İngiltərə}} Lester Siti| 260 (37) 
|2004–2006|{{bayraq|İngiltərə}} Birmingem| 26 (1) 
|2009|{{bayraq|İngiltərə}} Turmaston| 1 (0) }} 
|milli yığma = {{idman karyerası |2000–2004|{{bayraq|Türkiyə}} Türkiyə| 9  (0) }} 
|məşqçisi olduğu klublar = {{idman karyerası }} 
|medallar = {{medal|Bürünc|FIFA Dünya Kuboku|2002|}} |məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 
|vikianbar = }}
'''Mustafa İzzət''' ({{Dil-tr|Mustafa Kemal İzzet}}, {{DVTY}}) — türkiyəli keçmiş peşəkar futbolçu. İngiltərədə &quot;Muzzy İzzet&quot; kimi tanınıb.

İngiltərədə anadan olsa da, Türkiyə milli komandasında oynayıb. O, Türkiyə milli komandası ilə UEFA Avro 2000-də oynayıb və 2002-ci il FİFA Dünya Kubokunda bürünc medal qazanan heyətin üzvü olub.

== Həyatı ==
Atası kiçik yaşlarında [[İngiltərə]]yə gələn [[Kipr türkləri|Kipr türkü]], anası isə ingilisdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Izzet finds delight with Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/4746443/Izzet-finds-delight-with-Turkey.html|website=The Telegraph|date=2000-06-09|access-date=2026-01-30|language=en|first=Patrick|last=Barclay|archive-date=2013-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907214026/https://www.telegraph.co.uk/sport/4746443/Izzet-finds-delight-with-Turkey.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kiçik qardaşı Kamal İzzət də peşəkar futbolçu olub.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Brothers in arms - Muzzy hails Kemi|url=https://www.eadt.co.uk/sport/21760785.brothers-arms---muzzy-hails-kemi/|website=East Anglian Daily Times|date=2012-05-14|access-date=2026-01-30|language=en}}&lt;/ref&gt; Kamalın sözlərinə görə, idmana olan ehtirası sayəsində ataları onu və Mustafanı futbolçu olmağa sövq edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FEATURE: Footie star puts boot into pushy sideline parents|url=https://www.gazette-news.co.uk/news/11754524.feature-footie-star-puts-boot-into-pushy-sideline-parents/|website=Gazette|date=2015-01-28|access-date=2026-01-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==
İzzət məktəbli yaşlarında [[Çelsi FK|Çelsi]] klubu ilə müqavilə imzalayıb. Lakin London klubunda olduğu üç il ərzində heç vaxt əsas komandada meydana çıxmayıb.

O, 1996-cı ilin mart ayında icarə əsasında 3 aylıq [[Lester Siti FK|Lester]] [[Lester Siti FK|Siti]] klubuna keçdi. O, bu müddətdə doqquz oyunda meydana çıxaraq bir qol vurur. Bu göstərici ona komandada yerini möhkəmləndirməyə kömək olur. Premyer Liqaya vəsiqə qazanmaq üçün olan pley-off qarşılaşmasında &quot;Lester&quot; klubu [[Kristal Pelas FK|Kristal Palas]] klubu məğlub edir. Bundan sonra &quot;Lester&quot; İzzəti 800.000 funt sterlinq müqabilində transfer edir. O, Premyer Liqadakı ilk mövsümündə komandadakı yerini qorudu və bu mövsüm klubu üçün uğurlu oldu. Onlar Premyer Liqada 9-cu yeri tutdular və Liqa Kubokunu qazandılar. İzzət yarımmüdafiədə Neil Lennon ilə əla tandem təşkil etdi və bu tandem, &quot;Lester&quot;ə çox kömək etdi.

1998–99 mövsümündə &quot;Lester&quot; liqada 10-cu yeri tutdu və yenidən Liqa Kubokunun finalına yüksəldi, lakin burada [[Tottenhem Hotspur FK|Tottenhem Hotspur]] klubuna məğlub oldu. Növbəti mövsüm &quot;Lester&quot; 8-ci yeri tutdu və yenidən Liqa Kuboku Finalına yüksəldi. Komandanın bu dəfə ki rəqibi Birinci Diviziondan &quot;Tranmere Rovers&quot; klubu oldu. Bu il onlar 2–1 hesabı ilə qalib gəldilər və hər iki qolu Mett Elliott vurdu. İzzət bütün bu müddət ərzində komandada daimi oyunçu idi. Onun Lesterdəki oyunu &quot;Vest Hem&quot; və [[Midlsbro FK|Midlsbro]] klubları tərəfindən maraq doğursa da, o, klubu tərk etmədi.

2001–02 mövsümünün başlamazdan əvvəl &quot;Lester&quot;də qalacağına söz versə də,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet: I'm staying at Leicester|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/1433667.stm|date=2001-07-11|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; İzzət 2001-ci ilin payızında başqa kluba getmək istədiyini bildirir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet in no rush|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/1594941.stm|date=2001-11-05|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114518/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/1594941.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ancaq &quot;Midlsbro&quot; klubundan təklif gələndə, &quot;tullanan gəmi&quot; kimi görünmək istəmədiyi üçün, təklifdən imtina edir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet uncertain over future|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/2645259.stm|date=2003-01-10|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; &quot;Lester&quot;in aşağı liqaya düşməsindən və klubun maliyyə problemi yaranmasından sonra İzzətin yenidən &quot;Middlsbro&quot; klubuna keçmək istəyir. Lakin &quot;Lester&quot;in futbolçu üçün istədiyi 6 milyon funt sterlinqi &quot;Middlsbro&quot; ödəmir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Leicester's Izzet warning|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2096521.stm|date=2002-07-05|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; O, 2003-cü ilin mart ayında transfer tələbini geri götürür&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet withdraws transfer request|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/2825969.stm|date=2003-03-06|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306065537/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/2825969.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; və klub bir ay sonra, 19 apreldə Premyer Liqaya yüksəlməyi təmin edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=x.com|url=https://x.com/LCFC/status/1516445517726760964|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-01-30}}&lt;/ref&gt; 2004-cü ilin yanvar ayında &quot;Lester&quot; klubu [[Aston Villa FK|Aston Villa]] və [[Blekbörn Rovers FK|Blekbörn]] klublarının İzzət üçün etdiyi 500.000 funt sterlinqlik təklifi rədd edir.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet could leave Foxes|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/3369551.stm|date=2004-01-05|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306162605/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/3369551.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;lester&quot; 2003–04 mövsümünün sonunda aşağı liqaya düşür.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Adams accepts Izzet loss|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/3687817.stm|date=2004-05-05|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306034447/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/3687817.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; İzzətin həftəlik 30.000 funt sterlinq maaşını ödəyə bilməyən klub,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Izzet set for Birmingham|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/3649007.stm|date=2004-05-08|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; onunla ayrılmağa razı olur. İzzət mövsüm ərzində &quot;Lester&quot;in ən çox oyunçusu iolur və klubun 48 qolundan 14-ünə və ya klubun vurduğu qolların 29%-nə məhsuldar ötürmə edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Muzzy Izzet stat that proves De Bruyne is nothing special|url=https://www.football365.com/news/de-bruyne-overrated-muzzy-izzet-statistic-mailbox|website=Football365|date=2020-11-24|access-date=2026-01-30|language=en|first=Will|last=Ford}}&lt;/ref&gt;

2004-cü ilin iyun ayında azad agent kimi [[Birminhem Siti FK|Birmingem]] [[Birminhem Siti FK|Siti]] klubuna keçir və üç illik müqavilə imzalayır.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Birmingham sign Izzet|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/birmingham_city/3742427.stm|date=2004-06-03|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225040/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/birmingham_city/3742427.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2004-cü ilin sentyabrında &quot;Bolton&quot; klub ilə görüşdə &quot;Birmingemm&quot;in heyətində ilk qolunu vurur.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bolton 1-1 Birmingham|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/3661800.stm|date=2004-09-25|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 3 oktyabr 2004-cü ildə baş tutmuş növbəti matçda İzzət &quot;Nyukasl Yunayted&quot;in oyunçusu Olivye Bernardın zərbəsindən sonra dizindən zədə alır.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Birmingham 2-2 Newcastle|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/3689208.stm|date=2004-10-03|access-date=2026-01-30|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Bu zədəyə görə uzun müddət oynaya bilmir və mövsümun yerdə qalan müddəti ərzində yalnız iki dəfə meydana çıxa bilir. Diz problemləri növbəti mövsümdə də davam edir və o, klubda ehtiyat oyunçuya çevrilir. Zədəsinin sağalmamasına görə, 2006-cı ilin iyun ayında futboldan ayrıldığını elan etmək məcburiyyətində qalır.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Knee injury forces Izzet to quit|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/birmingham_city/5122086.stm|date=2006-06-27|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2010-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304191634/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/birmingham_city/5122086.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

28 noyabr 2009-cu ildə İzzət şənbə günü Lesterşir Yüksək Liqasının təmsilçisi &quot;Thurmaston Taun&quot; komandasında meydana çıxaraq futbola qayıdır. Lakin, bir neçə gün sonra o, dizinin hələ də çox ağrıdığını söyləyərək karyerasını həmişəlik bitirdiyini açıqlayır.

== Milli komanda ==
İzzət Kipr əsilli atasına görə Türkiyə milli komandasına dəvət edilir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Season 2020 {{!}} UEFA EURO 2020|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2020/|website=UEFA.com|access-date=2026-01-30|language=en|last=UEFA.com|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811014115/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d81bb2489c6-80b7cddc2057-1000--uefa-euro-2016-by-numbers/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, Avro 2000 üçün Türkiyə heyətinə daxil edilir və turnirdə ilk dəfə qrup mərhələsində, Türkiyə İsveçlə 0–0 heç-heçə etdikdə meydana çıxır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Izzet finds delight with Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/4746443/Izzet-finds-delight-with-Turkey.html|website=The Telegraph|date=2000-06-09|access-date=2026-01-30|language=en|first=Patrick|last=Barclay|archive-date=2013-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907214026/https://www.telegraph.co.uk/sport/4746443/Izzet-finds-delight-with-Turkey.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin 2002-ci il Dünya Kuboku üçün heyətdə yer almış və Braziliyaya 1–0 hesabı ilə məğlub olduqları oyunda sonradan meydana çıxmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2002 FIFA World Cup Korea/Japan ™ - Matches - Brazil - Turkey - FIFA.com|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/koreajapan2002/matches/match/43950062/|website=www.fifa.com|access-date=2026-01-30|language=en-GB|last=FIFA.com|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929151944/https://www.fifa.com/worldcup/archive/koreajapan2002/matches/match/43950062/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

İzzət milli komandada ümumilikdə doqquz oyunda iştirak edib.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=MUSTAFA KEMAL İZZET - Player Details TFF|url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageId=526&amp;kisiId=1063396|website=www.tff.org|access-date=2026-01-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Muzzy İzzet (Player)|url=https://www.national-football-teams.com/player/8281/Muzzy_Izzet.html|website=www.national-football-teams.com|access-date=2026-01-30|language=en|first=Benjamin|last=Strack-Zimmermann}}&lt;/ref&gt;

== Karyerasını bitirdikdən sonra ==
İzzət hazırda həmkarı, həm də keçmiş peşəkar futbolçu və Lester komandasının keçmiş üzvü Stiv Uolşla birlikdə futbol akademiyasına rəhbərlik edir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Steve Walsh &amp; Muzzy Izzet Soccer Academy - information - Leicester|url=http://www.futurefoxes.com/academy-info.html|website=www.futurefoxes.com|access-date=2026-01-30|language=en-gb|archive-date=2012-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120409100205/http://www.futurefoxes.com/academy-info.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015-ci ilin sentyabr ayında İzzətin &quot;Muzzy: Mənim Hekayəm&quot; adlı avtobioqrafiyası nəşr olunub. Avtobioqrafiya &quot;Leicester Mercury&quot;nin yazıçısı Li Marlou ilə birgə yazılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Muzzy Izzet's story – it certainly beats what Lee Marlow is having for his tea|url=http://www.leicestermercury.co.uk/Muzzy-s-Izzet-s-story-ndash-certainly-beats-Lee/story-27444250-detail/story.html|work=Leicester Mercury|date=2015-07-20|access-date=2026-01-30|language=en-GB|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814035914/http://www.leicestermercury.co.uk/Muzzy-s-Izzet-s-story-ndash-certainly-beats-Lee/story-27444250-detail/story.html|url-status=}}&lt;/ref&gt;

İzzət həm də, Lesterşirin Hinkli şəhərində yerləşən Xüsusi Təhsil Ehtiyacları Məktəbi olan Doroti Qudman Məktəbinin səfiridir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Muzzy Izzet Leicester City (1996-2004) {{!}} Dorothy Goodman School|url=http://www.dorothygoodman.co.uk/muzzy-izzet-leicester-city-1996-2004/|website=www.dorothygoodman.co.uk|access-date=2026-01-30|language=en|url-status=}}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==

=== Lester Siti ===
* Futbol Liqası Kuboku: 1996–97,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Claridge's five-star silver service|url=https://www.independent.co.uk/sport/claridge-s-fivestar-silver-service-1267700.html|website=The Independent|date=1997-04-16|access-date=2026-01-30|language=en|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925202456/http://www.independent.co.uk/sport/claridges-fivestar-silver-service-1267700.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1999–2000;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BBC News {{!}} FOOTBALL {{!}} Leicester triumph at Wembley|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/658945.stm|website=news.bbc.co.uk|access-date=2026-01-30|archive-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214081630/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/658945.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Türkiyə ===
* FIFA Dünya Kuboku bürünc medal: 2002

=== Fərdi ===
* Premyer Liqada Ayın Oyunçusu: Sentyabr 1999&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most Assists - Premier League Player Stats|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|website=www.premierleague.com|access-date=2026-01-30|language=en|archive-date=2017-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=}}&lt;/ref&gt;
* Premyer Liqada ən çox məhsuldar ötürmə: 2003–04&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most Assists - Premier League Player Stats|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|website=www.premierleague.com|access-date=2026-01-30|language=en|archive-date=2017-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=}}&lt;/ref&gt;
* PFA İlin Komandası: 2002–03 Birinci Divizion&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Henry lands PFA award|url=https://www.theguardian.com/football/2003/apr/28/newsstory.premierleague200203|work=The Guardian|date=2003-04-28|access-date=2026-01-30|issn=0261-3077|language=en-GB|first=David|last=McKechnie|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603022816/https://www.theguardian.com/football/2003/apr/28/newsstory.premierleague200203|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Medal ===
* Fərqlənməyə görə Türkiyə Dövlət Medalı&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Milliyet Gazete Arşivi|url=https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/|website=gazetearsivi.milliyet.com.tr|access-date=2026-01-30|archive-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117161008/https://gazetearsivi.milliyet.com.tr/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Türkiyə futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Çelsi FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Lester Siti FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:UEFA Avro 2000 oyunçuları]]
[[Kateqoriya:2002 FİFA Dünya Kuboku oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyə milli futbol komandasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə Premyer Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə Futbol Liqası oyunçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərənin kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Türkiyənin kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol yarımmüdafiəçiləri]]</text>
      <sha1>r0az75e7oxnaf71s3t6c93063n5trus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mühafəzə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>965083</id>
    <revision>
      <id>9037479</id>
      <parentid>9022845</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4909" sha1="o39ke7jjckb8h5g4j5ufd7cscr8jvzq" xml:space="preserve">'''Mühafəzə'''{{efn|{{lang-ar|مُحَافَظَة}}, {{transliteration|ar|muḥāfaẓah}}; cəmi: مُحَافَظَات, {{transliteration|ar|muḥāfaẓāt}}}} — bir çox [[Ərəb dünyası|ərəb ölkələrində]] birinci dərəcəli, [[Səudiyyə Ərəbistanı]]nda isə ikinci dərəcəli [[inzibati ərazi vahidi]]. Bu termin adətən &quot;[[qubernatorluq]]&quot;, bəzən isə &quot;[[əyalət]]&quot; kimi tərcümə olunur.&lt;ref name=&quot;Britannica2&quot;&gt;{{cite web |author=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/muhafazah |title=Muḥāfaẓah: Administrative Division |language=en |access-date=2026-02-11}}&lt;/ref&gt;

Sözün kökü ərəb dilindəki {{lang|ar|ح-ا-ف-ظ}} ({{transliteration|ar|ḥ-ā-f-ẓ}}) kökündən gəlir (fel: {{lang|ar|حافظ}}, {{transliteration|ar|ḥāfaẓa}}) və &quot;qorumaq&quot;, &quot;mühafizə etmək&quot; mənalarını verir.

Mühafəzənin rəhbəri qubernator (ərəbcə: {{lang|ar|مُحَافِظ}}, {{transliteration|ar|muḥāfiẓ}}) adlanır.

Tunis qubernatorluqları isə ərəb dilində mühafəzə deyil, ''[[vilayət]]'' ({{lang|ar|ولاية}}, {{transliteration|ar|wilāyah}}) adlandırılır.

== Etimologiyası ==

Termin ərəb dilindəki {{lang|ar|ح-ا-ف-ظ}} ({{transliteration|ar|ḥ-ā-f-ẓ}}) üçsamitli kökündən törəmişdir. Bu kökdən yaranan {{lang|ar|حافظ}} ({{transliteration|ar|ḥāfaẓa}}) feli &quot;qorumaq&quot;, &quot;mühafizə etmək&quot;, &quot;nəzarət etmək&quot; mənalarını verir. Bu baxımdan &quot;mühafizə&quot; inzibati mənada mühafizə olunan və ya nəzarət edilən ərazi (direktoriya) mənasına gəlir. Mühafizəyə rəhbərlik edən şəxs isə '''mühafiz''' ({{lang|ar|مُحَافِظ}}, {{transliteration|ar|muḥāfiẓ}} — yəni qubernator) adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Hans Wehr |title=A Dictionary of Modern Written Arabic |url=https://archive.org/details/dictionaryofmode0000wehr_t0g4 |publisher=Spoken Language Services |year=1994 |isbn=978-0879500030}}&lt;/ref&gt;

== Ölkələr üzrə tətbiqi ==

Mühafəzə sistemi tətbiq olunduğu ölkədən asılı olaraq fərqli inzibati dərəcələrə sahib ola bilər:

=== Birinci dərəcəli vahid kimi ===

Aşağıdakı ölkələrdə mühafəzə birbaşa mərkəzi hökumətə tabe olan ən yüksək inzibati bölgüdür:
* '''[[Misir]]:''' Ölkə 27 mühafəzəyə bölünür. Hər bir mühafəzə prezident tərəfindən təyin olunan qubernator tərəfindən idarə olunur.
* '''[[İraq]]:''' [[İraq mühafəzələri|İraq 19 mühafəzəyə]] (o cümlədən Kürdüstan Regionuna daxil olanlar) bölünür.
* '''[[Suriya]]:''' [[Ölkə]] [[Suriya mühafəzələri|14 mühafəzədən]] ibarətdir, onlardan biri də [[Dəməşq]] şəhəridir.
* '''[[Yəmən]]:''' İnzibati cəhətdən 22 mühafəzəyə bölünmüşdür.
* '''[[Livan]], [[İordaniya]], [[Bəhreyn]] və [[Küveyt]]''' kimi ölkələrdə də ən yüksək inzibati vahid mühafəzədir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statoids.com/uaf.html |title=Governorates of Egypt |publisher=Statoids |language=en |access-date=2026-02-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225203849/http://www.statoids.com/uaf.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== İkinci dərəcəli vahid kimi ===

* '''[[Səudiyyə Ərəbistanı]]:''' Burada birinci dərəcəli vahid &quot;mintaqa&quot; ({{lang|ar|منطقة}} — region/əyalət) adlanır. Mühafəzələr isə bu mintaqaların tərkibinə daxil olan ikinci dərəcəli inzibati vahidlərdir (məsələn, Riyad mintaqasının tərkibində müxtəlif mühafəzələr mövcuddur).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.moity.gov.sa |title=Administrative Divisions of Saudi Arabia |publisher=Ministry of Interior |language=ar |access-date=2026-02-11 |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== İstisnalar ==

Bəzi ərəb ölkələrində inzibati bölgü sistemi oxşar olsa da, terminologiya fərqlidir:
* '''[[Tunis]], [[Əlcəzair]] və [[Mərakeş]]:''' Bu ölkələrdə inzibati vahidlər üçün &quot;mühafəzə&quot; deyil, daha çox ''[[Vilayət]]'' ({{lang|ar|ولاية}}, {{transliteration|ar|wilāyah}}) termini işlədilir. Məsələn, Tunisdə qubernatorluqlar ərəb dilində rəsmi olaraq &quot;vilayət&quot; adlanır.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Law, Gwillim |title=Administrative Subdivisions of Countries: A Comprehensive World Reference, 1900 through 1998 |url=https://archive.org/details/administrativesu0000lawg |publisher=McFarland |year=1999 |isbn=0-7864-0729-8}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Liviya]]:''' Tarixən mühafəzə sistemindən istifadə etsə də, müasir dövrdə daha çox &quot;şabiyyə&quot; ({{lang|ar|شعبية}}) sisteminə üstünlük vermişdir.

== Həmçinin bax ==
* [[Qubernatorluq]]
* [[Vilayət]]
* [[Əyalət]]
* [[Vilayət (termin)]]
* [[Vali]]
* [[Federal dövlət]]

== Qeydlər ==
{{Notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:İnzibati vahid növləri]]
[[Kateqoriya:Quberniyalar]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində sözlər və ifadələr]]</text>
      <sha1>o39ke7jjckb8h5g4j5ufd7cscr8jvzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mister Olimpiya 1999</title>
    <ns>0</ns>
    <id>966018</id>
    <revision>
      <id>9037262</id>
      <parentid>8589565</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="h1reuh6n2m3z36ahmmuf3t1bt74c6gl" xml:space="preserve">{{İdman yarışı|adı=Mister Olimpiya 1999|yarış=1999 Mr. Olympia|idarəedici orqan=İFBB|il=1999|növü=[[Bodibildinq]]|şəkil=Ronnie Coleman 8 x Mr Olympia - 2009 - 2 (cropped).png|şəkil ölçüsü=|alt=|izah=Mr.Olimpiya 1999-un qalibi [[Ronni Koulmen]]|məkan=|yer=[[ABŞ]]|tarix=21-24 oktyabr|iştirakçılar=15|ölkələr=|komandalar=|win_label=|win_value=|pul mükafatı=311 000|sayt=|longnames=|qızıl=[[Ronni Koulmen]] {{bayraq|ABŞ}}|qızıl ölkə=|qızıl2=|qızıl2 ölkə=|qızıl3=|qızıl3 ölkə=|gümüş=[[Fleks Ueler]] {{bayraq|ABŞ}}|gümüş ölkə=|gümüş2=|gümüş2 ölkə=|gümüş3=|gümüş3 ölkə=|bürünc=[[Kris Korme]] {{bayraq|ABŞ}}|bürünc ölkə=|bürünc2=|bürünc2 ölkə=|bürünc3=|bürünc3 ölkə=|çempion=|kişilər=|qadınlar=|komanda=|əvvəlki=[[Mister Olimpiya 1998]]|növbəti=[[Mister Olimpiya 2000]]}}

'''Mister Olimpiya 1999''' — [[Bodibildinq]] üzrə ən populyar yarışın sayca otuzbeşincisi . {{Tərcüməsiz 5|Beynəlxalq Bodibildinq və Fitnes Federasiyasının||en|International Federation of Bodybuilding|}} (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1999-cu ilin 21-24 oktyabr tarixində, [[Las-Veqas]] şəhərindəki &quot;Mandalay Bay&quot; idman komleksində keçirilmişdir. Yarışmanın ümumi mükafat fondu 311 min dollar idi.

== Nəticələr ==
[[Ronni Koulmen]] ardıcıl olaraq ikinci dəfə yarışın qalibi oldu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Мистер Олимпия 1999, бодибилдинг, результаты соревнований, таблица, фотографии, статистика, участники, победитель, галерея |url=https://www.ambal.ru/compt.php?c=2 |access-date=2026-02-26 |website=www.ambal.ru |url-status= }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Yer
!İştirakçı
|-
|1
|{{flagicon|ABŞ}} Ronni Koulmen&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 30, 2012 |title=Mr. Olympia Contest Results |url=http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605130530/http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |archive-date=June 5, 2017 |access-date=February 20, 2025 |publisher=getbig.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|{{flagicon|ABŞ}} Fleks Ueler
|-
|3
|{{flagicon|ABŞ}} Kris Korme
|-
|4
|{{flagicon|ABŞ}} Kevin Levron
|-
|5
|{{flagicon|ABŞ}} Şon Rey
|-
|6
|{{flagicon|Serbiya və Monteneqro}}  Naser El Sonbati
|-
|7
|{{flagicon|Kanada}} Pol Dillett
|-
|8
| {{flagicon|Avstraliya}} Li Prist
|-
|9
|{{flagicon|ABŞ}}  Dekster Cekson
|-
|10
|{{flagicon|Serbiya və Monteneqro}}  Miloş Şarçev
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [http://www.mrolympia.com Mr. Olympia]{{Mister Olimpiya}}
[[Kateqoriya:Mister Olimpiya yarışları]]
[[Kateqoriya:1999-cu ildə bodibildinq]]</text>
      <sha1>h1reuh6n2m3z36ahmmuf3t1bt74c6gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>972413</id>
    <revision>
      <id>9037148</id>
      <parentid>8997555</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə −1 kateqoriya</comment>
      <origin>9037148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13676" sha1="e5lowcilhj2rl9kkd6uixyzu7jpi55l" xml:space="preserve">{{Stadion
 |adı                  = Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi 
 |loqo                 = 
 |loqo miqyası         = 250
 |şəkil                = 
 |şəkil miqyası        =270 
 |şəkil məlumat        = 
 |yeri                 = [[Goranboy rayonu]], 11-ci məhəllə, H. Əliyev prospekti 4
 |tikilib              = [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin]] sifarişi ilə (2014)
 |açılıb               = 22 iyul 2021
 |tamaşaçı tutumu      = 1141 
 |meydançanın ölçüləri = ərazisi 3,0245 hektar, &lt;br&gt;
tikintialtı sahəsi 6106 m², &lt;br&gt;
ümumi sahəsi 9137 m² 
 |Commons              = 
 |qeydlər              = 
 |memar=SETA Mimarlık Mühendislik Ltd.
 |inşaatçı=TAN İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İstanbul / Türkiye)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tangudur.com.tr/categories-faaliyetler |title=Faaliyetler |website=tangudur.com |publisher=Tangudur Group |language=tr |access-date=23 iyun 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623051220/https://www.tangudur.com.tr/categories-faaliyetler |archive-date=2026-06-23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 }}

'''Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi''' — Goranboy rayonunda yerləşən kompleksin tikintisinə [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin]] sifarişi ilə 2014-cü ildə başlanılmış və 2021-ci ilin 22 iyul tarixində istifadəyə verilmiş və [[İlham Əliyev|Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin]] iştirakı ilə kompleksin açılışı olmuşdur. Kompleksə rəhbərlik Tural Bədəlov tərəfindən həyata keçirilir.

== Tarixi ==
[[Bakı|Bakıdan]] 317 km, Qarabağdan 40–45 km məsafədə, [[Gəncə]]-[[Goranboy rayonu|Goranboy]] avtomobil yolu üzərində, rayonun 11-ci məhəlləsində, H. Əliyev prospektində, yerləşən Goranboy Olimpiya İdman Kompleksinin tikintisinə [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyinin]] sifarişi ilə 2014-cü ildə başlanılmışdır və 2021-ci ilin iyulun 22-də [[İlham Əliyev|Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin]] iştirakı ilə kompleksin açılışı olmuşdur.

Modern memarlıq üslubunda tikilmiş Goranboy Olimpiya İdman Kompleksinin ərazisi 3,0245 hektardır. Tikintialtı sahəsi 6106 m², ümumi sahəsi 9137 m² olan kompleksdə böyük idman korpusu yerləşir. Universal idman zalı 905 tamaşaçı tutumludur. Bu zal basketbol, voleybol, həndbol, mini futbol idman növləri üzrə məşqlərin və yarışların keçirilməsinə imkan verir. Eyni zamanda, [[cüdo]], [[taekvondo]], [[sambo]], [[karate]], [[kikboksinq]] və digər idman növləri üzrə məşqlərin və yarışların keçirilməsi üçün nəzərdə tutulub. Kompleksdə beynəlxalq tədbirləri yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Организован медиа-тур в Геранбойский олимпийский спортивный комплекс - ФОТО |url=https://www.idman.biz/ru/news/other/5827 |website=İdman.biz |language=ru |date=2023-10-22 |access-date=2025-11-28}}&lt;/ref&gt;

Kompleksə üzgüçülük hovuzu da daxildir. Burada 200-dən çox tamaşaçının yarışları izləməsi üçün hər cür şərait var. Həmçinin [[güləş]], [[boks]], fitnes-trenajor, [[aerobika]], [[gimnastika]] və [[rəqs]] zalları, [[şahmat]] otağı, konfrans zalı və digər otaqlar yaradılıb.

Ərazidə üçmərtəbəli, 44 yerlik mehmanxana da fəaliyyət göstərir. Burada da idmançıların və qonaqların istirahəti üçün bütün imkanlar var.

[[Futbol meydançası|Futbol]] stadionunun tribunası 1141 tamaşaçı yerlikdir. Bundan əlavə, iki mini futbol meydançası da qurulub. [[Voleybol]]-[[basketbol]] meydançası, həmçinin uşaq əyləncə meydançası yaradılıb. Kompleksdə fiziki imkanları məhdud idmançılar və tamaşaçılar üçün də müvafiq şərait yaradılıb.

== Memarlıq və infrastruktur ==
Goranboy Olimpiya Kompleksində idman və kütləvi tədbirlər üçün nəzərdə tutulmuş obyektlərə uyğun olaraq yanğın təhlükəsizliyi sistemləri müasir norma və standartlara əsasən icra edilmişdir.

Kompleksin baş planının memarlıq-planlaşdırma həlli, binanın sahəyə əlverişli oturdulması, qalan torpaq sahəsindən səmərəli istifadə olunması və zonalaşdırılması nəzərə alınmaqla işlənib hazırlanmışdır. Kompleksdə beynəlxalq tədbirləri yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradılmışdır. Kompleks bir-birinə şüşə qaleriya ilə bağlanan 2 korpusdan ibarətdir: əsas bina və hotel bölümü.

İdman Kompleksi Binasının Fəza qəfəs sistemli və onun əyimli dizaynlı dam örtüyü ilə əlaqədar olaraq damdan yağıntı sularının axıdılması üçün &quot;Sifonik sistem&quot; tətbiq edilmişdir. Damda tətbiq edilən yağış suyu sifonik sistemi, ənənəvi sistemlərdən fərqli olaraq, ağırlıq qüvvəsi əvəzinə vakuum effektindən istifadə edərək yağış sularını kənarlaşdıran müasir drenaj sistemidir. Sistem xüsusi hazırlanmış boruların tamamilə su ilə doldurulması və təzyiq (vakuum) yaratması prinsipinə əsaslanır. Beləliklə, memarlıq dizaynına uyğun olaraq elastiklik təmin edilir, borularda heç bir yamac olmadan su tez və effektiv şəkildə boşaldılır.

İdman Kompleksi Binasının universal zalının əyri-xətti konstruksiyasına uyğun olaraq dəmir-beton maili tir və sütunlar (qeyri-standart qəliblərə və həndəsi kəsiklərə malik) ağıllı betondan istifadə etməklə tökülüb. Öz-özünə sıxlaşan beton, beton texnologiyasında mühüm yenilik olub, yüksək möhkəmliyə və davamlılığa malikdir.

İdman Kompleksi Binasında avtomatlaşdırılmış mexaniki sistemdən istifadə edilmişdir. Mexanik sistemin avtomatlaşdırılması istilik, soyutma, ventilyasiya, su, çirkab su və hovuz sistemləri kimi komponentlərin səmərəli, təhlükəsiz və insan müdaxiləsini aza endirərək idarə olunmasını təmin edən sistemlərə aiddir. Bu sistemlər əvvəlcədən müəyyən edilmiş ssenarilərə uyğun işləməsini təmin etmək üçün sensorlar, idarəetmə blokları və elektron proqramlaşdırıla bilən proqram təminatından istifadə edir, beləliklə, rahatlığı qoruyur, enerjiyə qənaət edir və əməliyyat səmərəliliyini artırır.

Kompleksin əsas binasının giriş foyesində [[Heydər Əliyev|H. Əliyev]] güşəsi, serviz – mətbəxt olan, 50 nəfərin eyni vaxtda rahat istifadəsi üçün kafe nəzərdə tutulmuşdur.

Girişin sağ tərəfində basketbol, voleybol, həndbol, mini-futbol yarışlarının keçirilməsi mümkün olan tamaşaçı oturacaq yerlərinin sayı 909 (4 əlillər üçün) olan universal idman zalı yerləşir. Universal idman zalında müasir texnologiyanın ən son yeniliklərinin tətbiq olunduğu dünyanın aparıcı şirkətlərinin avadanlıqları quraşdırılmışdır. Buranın işıqlandırılmasında müasir texnologiyadan istifadə edilmişdir. Kompleksin sol tərəfində koridor vasitəsilə ayrılan qarşı – qarşıya 205 tamaşaçı üçün nəzərdə tutulan, 12,5×25 m ölçülərində üzmə hovuzu olan 639 m² hovuz bölümü və tamaşaçı oturacaq yerlərinin sayı 216 olan 574 m² güləş zalı yer alır. Sahəsi 252 m² olan ağır atletika zalında müasir trenajor alətləri yerləşdirilmişdir. Həmçinin bu mərtəbədə masaj və sauna bölümləri də mövcuddur.

Binanın 2-ci mərtəbəsinin foyesindən universal idman zalına aid olan VİP lodjaya, şahmat oyun salonuna, 225 m² konferans zalına keçilir. Koridor vasitəsilə 240 m² – lik, tamaşaçı yerlərinin sayı 33 nəfər olan 6,0×6.0 m ölçüdə boks ringi, 5–6 ədəd məşq kisələrinin (qruşa) yerləşdiyi əlavə məşq sahəsi, idmançılar üçün 2 ədəd soyunub-geyinmə, sanitar qovşağı və duş qəbulu, məşqçi otaqları yerləşir. Koridorun sonunda gimnastika zalı yerləşir. Həmçinin inzabati hissədə — müdir, mühasibə və diğər işçi otaqları, dopinq kontrol, həkim otağı, kafe bölümü yer alır.

Həmçinin inzabati hissədə — müdir, mühasibə və diğər işçi otaqları, dopinq kontrol, həkim otağı, kafe bölümü yer alır. hotel korpusunun həmçinin ayrıca giriş də mövcuddur. 295 m² sahədə yerləşən 3 mərtəbəli hotelin girişində qeydiyyat otağı olan resepsiyon, mətbəxt və anbarı olan kafe və gözləmə bölümü yerləşir. 2-ci və 3-cü mərtəbələrdə 10 ədəd 2 nəfərlik, 8 ədəd 3 nəfərlik otaqlar yerləşir.

Kompleksin əsas binasının və hotel bölümünün bədii tərtibatında Qarabağ mövzusunda Azərbaycanın tanınmış 3 fotoqrafının; prof. Hüseyn Hüseynzadənin şəxsi arxivindən əldə edilmiş &quot;Qarabağın tarixi memarlıq abidələri&quot; və ustat fotoqraf Rauf Umudin &quot;Qarabağ xalçaları&quot; və &quot;Tanınmış şəxsiyyətlər idmanın müxtəlif sahələrində&quot; mövzusunda fotoqraf Faiq Rəcəblinin işləri sərğilənmişdir.

== Layihə və tikinti işləri ==
Kompleksin [[memarlıq]] layihəsi '''SETA Mimarlık Mühendislik Ltd.''' şirkəti tərəfindən hazırlanmış, [[tikinti]] işləri isə '''TAN İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.''' ([[İstanbul]] / [[Türkiyə|Türkiye]]) tərəfindən həyata keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://525.az/news/146873-goranboyda-olimpiya-idman-kompleksi-tikilir?kecid=1&amp;name=xeberprint&amp;news_id=146873 |title=Goranboyda Olimpiya İdman Kompleksi tikilir  |date=04.08.2020 |website=525.az |language=az |access-date=22 iyun 2026 |archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Mükafatları ==
[[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyi]] tərəfindən 9 yanvar 2025-ci il tarixdə &quot;Buta Palace&quot;da keçirilən, 2024-cü ilin idman yekunlarına həsr olunmuş tədbirdə, Goranboy rayon Olimpiya İdman Kompleksi &quot;İlin ən yaxşı idman kompleksi&quot; nominasiyası üzrə 2-ci yerə layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Goranboy rayon Olimpiya İdman Kompleksi ilin ən yaxşı idman kompleksi nominasiyası üzrə 2-ci yerə layiq görülmüşdür |url=http://goranboy-ih.gov.az/az/news/goranboy-rayon-olimpiya-idman-kompleksi-ilin-en-yaxsi-idman-kompleksi-nominasiyasi-uzre-2-ci-yere-layiq-gorulmusdur202501130000.html |website=goranboy-ih.gov.az |language=az |date=13 yanvar 2025 |access-date=20.03.2026 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114032641/http://goranboy-ih.gov.az/az/news/goranboy-rayon-olimpiya-idman-kompleksi-ilin-en-yaxsi-idman-kompleksi-nominasiyasi-uzre-2-ci-yere-layiq-gorulmusdur202501130000.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Qalereya ==
[[Fayl:Şəkil 2.jpg|center|thumb|549x549px|Goranboy Olimpiya İdman Kompleksinin ümumi görünüşü]]

&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; widths=&quot;155&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Image:Şəkil 3-1.jpg|Heydər Əliyev güşəsi və kafe bölümü
Image:Şəkil 3-2.jpg|Heydər Əliyev güşəsi və kafe bölümü
Image:Şəkil 9.jpg|Konfrans zalı
Image:Şəkil 4.jpg|Universal idman zalının ümumi görünüşü
Image:Şəkil 5-2.jpg|Hovuz bölməsi
Image:Şəkil 6.jpg|Güləş zalı
Image:Şəkil 7.jpg|Ağır atletika zalı
Image:Şəkil 8.jpg|Şahmat oyun bölümü
Image:Şəkil 10.jpg|Boks zalı
Image:Şəkil 11.jpg|Gimnastika zalı
Image:Геранбойский олимпийский спортивный комплекс Стадион.jpg|Futbol stadionu
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı olimpiya idman komplekslərinin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
# {{cite web |url=http://goranboy-ih.gov.az/az/goranboy-olimpiya-idman-kompleksi.html |title=Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi |website=Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti |language=az |access-date=20 mart 2026}}
# {{cite web |url=https://azertag.az/xeber/Tikilmekde_olan_Goranboy_Olimpiya_Idman_Kompleksi_modern_memarliq_uslubunda_layihelendirilib-1292712 |title=Tikilməkdə olan Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi müasir memarlıq üslubunda layihələndirilib |website=AZƏRTAC |language=az |date=10.06.2019 |access-date=20 mart 2026}}
# {{cite web |url=https://azertag.az/xeber/Goranboy_Olimpiya_Idman_Kompleksinin_achilisi_olub_yenilenib_video-1835969 |title=Goranboy Olimpiya İdman Kompleksinin açılışı olub |website=AZƏRTAC |language=az |date=22.07.2021 |access-date=20 mart 2026}}
# {{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/52530/images/362 |title=Goranboy Olimpiya İdman Kompleksi (fotolar) |website=President.az |language=az |date=22 iyul 2021 |access-date=20 mart 2026}}
# {{cite web |url=https://modern.az/az/news/255309/goranboyda-olimpiya-idman-kompleksi-tikilir-foto |title=Goranboyda Olimpiya İdman Kompleksi tikilir |website=Modern.az |language=az |date=11 Sentyabr 2020 |access-date=20 mart 2026}}
# {{YouTube|wad9HYbKN04|logo=1|Goranboy Olimpiya İdman Kompleksinin açılışı olub}}
# {{YouTube|Q4FTze0oEqY|logo=1|İlin ən yaxşı idman kompleksi-Goranboy OİK}}

== Ədəbiyyat ==
# {{cite journal |url=https://ecia-academy.org/pdf/2021%20N2.pdf |author=Sevinc Tangudur |title=Qarabağ irsi müasir memarlığın bədii tərtibatında |journal=SÖBMA (Şərq Ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyası) |volume=21 |issue=№2 |pages=27–36 |year=2021 |language=az}}

{{Azərbaycandakı stadionlar}}
{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:İdman biznesi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı olimpiya idman kompleksləri]]
[[Kateqoriya:2021-ci ildə Azərbaycanda yarananlar]]</text>
      <sha1>e5lowcilhj2rl9kkd6uixyzu7jpi55l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustafa Aşurov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>973088</id>
    <revision>
      <id>9037421</id>
      <parentid>8992818</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14891" sha1="l1dwb9scrx68js9cibkt35c2bhj4u82" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
| fon rəngi = dirijor
| mükafatları = Prezident mükafatçısı Prezident təqaüdçüsü
| üzvlüyü = [[Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı]]nın direktoru və baş dirijoru
| vətəndaşlığı = {{AZE}}
}}

'''Aşurov Mustafa Əhməd oğlu''' ({{DVTY}}) — [[AzTV|Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radiosu]], Əməkdar kollektiv, Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin dirijoru (2017–2023), [[Beynəlxalq Muğam Mərkəzi]]nin nəzdindəki Əməkdar kollektiv, Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru (2023–2026), [[Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti]]nin baş müəllimi, [[Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyası|M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının]] tabeliyində fəaliyyət göstərən [[Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı|F. Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının]] direktoru-baş dirijoru (2026–hal-hazırda).

== Bioqrafiya ==
31 iyul 1991-ci ildə Qazax rayonunda anadan olmuşdur. 1997-ci ildə Bakı şəhəri Bağça-Məktəb-Lisey kompleksinin Gültəkin Əsgərova adına 200 saylı orta məktəbinin I sinfinə getmişdir. 2001-ci ildə L.və M. Rostropoviçlər adına 21 saylı, 11 illik musiqi məktəbinin &quot;Xalq çalğı alətləri&quot; şöbəsinin tar ixtisası üzrə l sinfinə qəbul olmuşdur. Həmin dövrdən etibarən səhnə fəaliyyətinə başlamışdır. 2008-ci ildə musiqi məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 2008–2012-ci illərdə [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]]nda tar ifaçılığı ixtisası üzrə təhsil almışdır. 2013–2015-ci illərdə isə Milli Konservatoriyada dirijorluq ixtisası üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Bakalavr və magistratura təhsilini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Mustafa Aşurov professional səhnə fəaliyyətinə 2003-cü ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının Kamera və Orqan Musiqisi Zalında W. A. Mozartın &quot;Rondo&quot; əsəri ilə başlamışdır. Eyni il Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestrinin müşayiəti ilə Xalq artisti Hacı Xanməmmədovun tar ilə orkestr üçün 4 saylı konsertini ifa etmiş, 2004-cü ildə isə tar ilə orkestr üçün 1 saylı konsertini müvəffəqiyyətlə təqdim etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mugham Center to open season with concert timed to National Music Day |url=http://www.today.az/news/entertainment/261709.html |website=www.today.az |language=en}}&lt;/ref&gt;

2005-ci ildə Mustafa Aşurov bir sıra musiqi müsabiqələrində fərqlənmişdir. O, Xalq artisti tarzən Hacı Məmmədov adına keçirilən VII Bakı musiqi müsabiqəsində I dərəcəli diplom qazanaraq müsabiqənin laureatı olmuşdur. Eyni ildə &quot;Oxu tar-2005&quot; I Bakı müsabiqəsi, Bəhram Mansurov adına Muğam müsabiqəsi və &quot;Pöhrə-2005&quot; Respublika baxış müsabiqəsində də I dərəcəli diploma layiq görülərək laureat adını qazanmışdır. 2008-ci ildə isə Xalq Çalğı Alətləri üzrə Respublika Müsabiqəsində laureat adını qazanaraq I yerə layiq görülmüşdür.

2005-ci ildə Kiyev şəhərində keçirilən Beynəlxalq Delfi oyunlarında Mustafa Aşurov &quot;Milli musiqi alətləri&quot; nominasiyası üzrə &quot;Qızıl medal&quot;a layiq görülmüş və beynəlxalq müsabiqənin qalibi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Winners and awardees - International Youth Delphic Games (Third Youth Delphic Games of the CIS Member States) - Delphic Games |url=https://delphic.games/eng/games/cis/third/pobediteli/ |access-date=2026-03-01 |website=delphic.games |language=en}}&lt;/ref&gt; O, Çaykovski adına Kiyev Dövlət Musiqi Akademiyasında keçirilən qaliblərin &quot;Qala konserti&quot;ndə Tofiq Quliyevin &quot;Qaytağı&quot; əsərini ifa etmişdir.

2006-cı ildə Şotlandiyanın Aberdin şəhərində keçirilən &quot;Dünya gənclərinin musiqi festivalı&quot;nda Azərbaycanı təmsil etmiş, finalda çıxış etmək hüququ qazanan yeganə solist ifaçı olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GƏNC MUSİQİÇİLƏRİMİZ ABERDİN FESTİVALINDA |url=https://azertag.az/xeber/genc_musiqichilerimiz_aberdin_festivalinda-353769 |website=Azertag.az}}&lt;/ref&gt; O, festivalda solo konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. 2007-ci ildə isə [[Heydər Əliyev Fondu]]nun prezidenti, UNESCO və ICESCO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü və himayədarlığı ilə Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri Parisin mərkəzində yerləşən Sent-Mari Madlen kilsəsində geniş konsert proqramı təqdim etmişdir. Konsertdə Mustafa Aşurov tarda solo ifa ilə çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PARİSDƏ AZƏRBAYCAN İNCƏSƏNƏT USTALARININ ÇIXIŞI HƏRARƏTLƏ QARŞILANMIŞDIR |url=https://azertag.az/xeber/parisde_azerbaycan_incesenet_ustalarinin_chixisi_heraretle_qarsilanmisdir-391336 |access-date=2026-03-01 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 iyun 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Mustafa Aşurovun adı Azərbaycan Respublikasının gənc istedadlarının &quot;Qızıl Kitabı&quot;na daxil edilmiş və o, Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/13467 |access-date=2026-03-01 |website=e-qanun.az |language=en}}&lt;/ref&gt;

2008-ci ildə Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərində keçirilən &quot;Beynəlxalq turizm&quot; sərgisində Azərbaycan muğamları, xalq mahnıları və rəqslərini ifa etmiş, mart ayında Almaniyada keçirilən &quot;Azərbaycan ilinin&quot; açılış tədbirlərində çıxış etmişdir. May ayında UNESCO-nun Paris şəhərində yerləşən mənzil qərargahında və Strasburq şəhərlərində, eləcə də Belçikanın Brüssel şəhərində keçirilən konsertlərdə solist və trio üzvü kimi iştirak etmişdir. Eyni ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında keçirilən &quot;Prezident təqaüdçülərinin&quot; konsertində Dövlət Simfonik Orkestrinin müşayiəti ilə çıxış etmiş, sentyabr ayında İsveçin Stokholm şəhərində Gənclər Dövlət Simfonik orkestrinin müşayiəti ilə solist kimi performans sərgiləmişdir.

2009-cu ildə Niderlandın Haaqa şəhərində, Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə keçirilən beynəlxalq tədbirdə Dövlət Gənclər Kamera Orkestrinin müşayiəti ilə solist və trio tərkibində səhnə almışdır. Həmin ildə Rusiyanın Moskva və Tatarıstanın Kazan şəhərlərində &quot;Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri&quot; çərçivəsində solo ifa ilə çıxış etmişdir. Mustafa Aşurov 2013/2014-cü tədris ilində Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində tar müəllimi kimi fəaliyyət göstərmiş, 2015-ci ildən 2024-cü ilin sentyabrına qədər [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kolleci]]ndə tar müəllimi vəzifəsində çalışmışdır. 2017-ci ildən 2023-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radiosu, Əməkdar kollektiv Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri orkestrinin dirijoru olmuşdur. Bu dövrdə [[Heydər Əliyev Sarayı|Heydər Əliyev Sarayında,]] [[Beynəlxalq Muğam Mərkəzi]]ndə və [[Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyası]]nda müxtəlif konsert proqramlarını idarə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DMİU-nun tələbələrindən ibarət Xalq çalğı alətləri orkestri (bədii rəhbəri və dirijoru: Respublika və Beynəlxalq müsabiqələr laureatı Mustafa Aşurov) və ADMİU-nun “Xəzər” tələbə Xor kollektivinin (bədii rəhbər: Əməkdar müəllim Təranə Yusifova) ifasında dahi bəstəkarın yaradıcılığına aid əsərlər ifa olunub. |url=https://admiu.edu.az/admiu-da-uzeyir-hacib%C9%99ylinin-140-illik-yubileyin%C9%99-h%C9%99sr-olunmus-silsil%C9%99-t%C9%99dbirl%C9%99r-kecirilib/ |website=Admiu.edu.az}}&lt;/ref&gt; Səid Rüstəmov, Cahangir Cahangirov, Süleyman Ələsgərova həsr olunmuş yubiley və yaradıcılıq gecələrində, Mikayil Müsfiqə həsr olunmuş &quot;Müşfiqli dünya&quot; ədəbi-bədii gecədə, eləcə də Xan Şuşinski və Şövkət Ələkbərovanın xatirə gecələrində ifa olunan əsərlərin dirijorluğunu həyata keçirmişdir.

Mustafa Aşurov 2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində orkestr dirijoru və müəllim, 2021-ci ildən isə baş müəllim vəzifəsində çalışır. O, hər il Bakıda keçirilən Mstislav Rostropoviç Festivalında, Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalında və TÜRKSOY-un Azərbaycanda keçirilən yubiley tədbirlərində iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“TÜRKSOY” II Beynəlxalq tələbə tamaşaları festivalının möhtəşəm açılış mərasimi baş tutub – Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti |url=https://admiu.edu.az/8102/ |access-date=2026-03-01 |language=az}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının dəvəti ilə qonaq dirijor kimi müxtəlif solo konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=“Üzeyir Hacıbəyli musiqisi əbədidir” |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/45831/Uzeyir-Hacibeyli-musiqisi-ebedidir.html |access-date=2026-03-01 |website=medeniyyet.info.az |language=en}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ildə Qətərin paytaxtı Doha şəhərində keçirilən &quot;Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri&quot; çərçivəsində təşkil olunmuş qala konsertində Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri və Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin birgə tərkibindən yaradılmış orkestrə dirijorluq edərək geniş konsert proqramı ilə çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lamari |first=Tawfik |date=2024-02-23 |title=Gala-concert marks Days of Azerbaijani Culture in Doha |url=https://www.gulf-times.com/article/677823/qatar/gala-concert-marks-days-of-azerbaijani-culture-in-doha |access-date=2026-03-01 |website=Gulf Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 2025-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında görkəmli bəstəkar, Azərbaycan musiqisinin parlaq simalarından biri Tofiq Quliyevin yaradıcılığına həsr olunmuş konsertdə Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinə dirijorluq etmək Mustafa Aşurova həvalə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=philharmonichall philharmonichall.az filarmoniya.az filarmoniya |url=https://philharmonichall.az/news_single/398 |access-date=2026-03-01 |website=philharmonichall.az}}&lt;/ref&gt;

Mustafa Aşurov Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış &quot;İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında&quot; Sərəncamlara əsasən 2024&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/65788 |access-date=2026-03-15 |website=[[president.az]] |language=az |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509173532/https://president.az/az/articles/view/65788 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 2025&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi |url=https://president.az/az/articles/view/68753 |access-date=2026-03-15 |website=[[president.az]] |language=az |archive-date=2025-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250509111008/https://president.az/az/articles/view/68753 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, 2026-cı&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://president.az/az/articles/view/72321 |title=İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |author=President.Az |date=07.05.2026 |work= |publisher=[http://www.president.az President.az] |accessdate=2026-05-07 |language=az |url-status=live |archive-date=2017-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723025318/https://president.az/az/articles/view/72321 }}&lt;/ref&gt; illərdə Prezident mükafatına layiq görülmüşdür.

23 noyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası mədəniyyət naziri [[Adil Kərimli]]nin əmri ilə Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin nəzdindəki Əməkdar kollektiv, Səid Rüstəmov adına Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru təyin edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filarmoniyada Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin konserti |url=https://medeniyyet.info.az/page/news/69997/.html |website=Medeniyyet.info.az}}&lt;/ref&gt; Bu vəzifədə çalışdığı dövrdə Azərbaycan və Avropa bəstəkarlarının əsərlərini orkestr üçün işləmiş, həmçinin tarda solo ifalarını orkestrin müşayiəti ilə təqdim etmişdir. O, mütəmadi olaraq dövlət tədbirlərində orkestr ilə çıxış etmişdir.

16 fevral 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikası mədəniyyət naziri [[Adil Kərimli]]nin əmri ilə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının tabeliyində fəaliyyət göstərən F. Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının direktoru-baş dirijoru təyin edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nazirin yüksək vəzifəyə təyin etdiyi Mustafa Aşurov kimdir? - DOSYE |url=https://news24.az/medeniyyet/nazir-mustafa-ashurovu-yeni-vezifeye |website=News24.az}}&lt;/ref&gt;

== Mükafatlar ==
* 2005-ci il: Xalq artisti tarzən Hacı Məmmədov adına VII Bakı musiqi müsabiqəsi — 1-ci dərəcəli diplom, laureat
* 2005-ci il: Bəhram Mansurov adına Muğam müsabiqəsi — I dərəcəli diplom, laureat
* 2005-ci il: &quot;Oxu tar-2005&quot; I Bakı müsabiqəsi -I dərəcəli diplom, laureat
* 2005-ci il: &quot;Pöhrə-2005&quot; Respublika baxış müsabiqəsi — I dərəcəli diplom, laureat
* 2005-ci il: Beynəlxalq &quot;Delfi&quot; oyunları, Kiyev — &quot;Milli musiqi alətləri&quot; nominasiyasında &quot;Qızıl medal&quot;
* 2007-ci il: Azərbaycan Respublikası Gənc İstedadların &quot;Qızıl Kitab&quot;ına daxil olunmuş və Prezident Təqaüdü&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gənc istedadların xüsusi təqaüdə layiq görülməsi haqqında |url=https://e-qanun.az/framework/13467 |website=e-qanun.az}}&lt;/ref&gt;
* 2008-ci il: Xalq Çalğı Alətləri üzrə Respublika Müsabiqəsi — I dərəcəli diplom, laureat
* 2010-cu il: Azərbaycanın Xalq artisti, bəstəkar Süleyman Ələsgərov adına mükafat, laureat
* 2015-ci il: IV Respublika muğam müsabiqəsi, laureat
* 2024–cü ildən: Prezident Mükafatçısı

== İstinadlar ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
[[Kateqoriya:Azərbaycan dirijorları]]</text>
      <sha1>l1dwb9scrx68js9cibkt35c2bhj4u82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mister Olimpiya 2003</title>
    <ns>0</ns>
    <id>973135</id>
    <revision>
      <id>9037263</id>
      <parentid>8800592</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="p02aszal9z6gbi4oer04tymipc0djg0" xml:space="preserve">{{İdman yarışı|adı=Mister Olimpiya 2003|yarış=2003 Mr. Olympia|idarəedici orqan=İFBB|il=2003|növü=[[Bodibildinq]]|şəkil=Ronnie Coleman 8 x Mr Olympia - 2009 - 2 (cropped).png|şəkil ölçüsü=|alt=|izah=Mr.Olimpiya 2003-ün qalibi [[Ronni Koulmen]]|məkan=|yer=[[ABŞ]]|tarix=22-26 oktyabr|iştirakçılar=16|ölkələr=|komandalar=|win_label=|win_value=|pul mükafatı=404 000|sayt=|longnames=|qızıl=[[Ronni Koulmen]] {{bayraq|ABŞ}}|qızıl ölkə=|qızıl2=|qızıl2 ölkə=|qızıl3=|qızıl3 ölkə=|gümüş=[[Cey Katler]] {{bayraq|ABŞ}}|gümüş ölkə=|gümüş2=|gümüş2 ölkə=|gümüş3=|gümüş3 ölkə=|bürünc=[[Dekster Cekson]] {{bayraq|ABŞ}}|bürünc ölkə=|bürünc2=|bürünc2 ölkə=|bürünc3=|bürünc3 ölkə=|çempion=|kişilər=|qadınlar=|komanda=|əvvəlki=[[Mister Olimpiya 2002]]|növbəti=[[Mister Olimpiya 2004]]}}

'''Mister Olimpiya 2003''' — [[Bodibildinq]] üzrə ən populyar yarışın sayca otuzdoqquzuncusu. {{Tərcüməsiz 5|Beynəlxalq Bodibildinq və Fitnes Federasiyasının||en|International Federation of Bodybuilding|}} (IFBB) təşkilatçılığı ilə 2003-cü ilin 22-26 oktyabr tarixində, [[Las-Veqas]] şəhərindəki &quot;Mandalay Bay&quot; idman komleksində keçirilmişdir. Yarışmanın ümumi mükafat fondu 404 min dollar idi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 26, 2003 |title=The 2003 Mr. Olympia: Coleman Wows Sold Out Crowd! |url=http://www.femalemuscle.com/wilkins/2003_olympia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207065735/http://www.femalemuscle.com/wilkins/2003_olympia.html |archive-date=February 7, 2012 |access-date=December 23, 2012 |publisher=femalemuscle.com |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

== Nəticələr ==
[[Ronni Koulmen]] ardıcıl olaraq altıncı dəfə yarışın qalibi oldu. Qalibə 110 min dollar və Bodyonics Pinnacle şirkətindən  &quot;Cadillac Escalade&quot; avtomobili hədiyyə edildi.

Yarışa [[Arnold Şvartsenegger]], [[Franko Kolombo]] və [[Li Heyni]] xüsusi qonaq qismində dəvət edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bodybuilding Universe - Mr. Olympia 2003 |url=http://www.bodybuildinguniverse.com/olympia-2003.htm |publisher=bodybuildinguniverse.com |url-status= }}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Yer
!İştirakçı
|-
|1
|{{flagicon|ABŞ}} Ronni Koulmen&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 30, 2012 |title=Mr. Olympia Contest Results |url=http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605130530/http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |archive-date=June 5, 2017 |access-date=February 20, 2025 |publisher=getbig.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 26, 2003 |title=2003 Mr. Olympia Contest Results |url=http://www.bodybuildingpro.com/2003mrolympiaresults.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508201621/http://bodybuildingpro.com/2003mrolympiaresults.html |archive-date=May 8, 2017 |access-date=December 23, 2012 |publisher=bodybuildingpro.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|{{flagicon|ABŞ}} Cey Katler
|-
|3
|{{flagicon|ABŞ}} Dekster Cekson
|-
|4
|{{flagicon|Almaniya}} Dennis Ceyms
|-
|5
|{{flagicon|Almaniya}}  Gunter Şlirkamp
|-
|6
|{{flagicon|ABŞ}}  Kevin Levron
|-
|7
|{{flagicon|Trinidad və Tobaqo}} Darrem Çarlz
|-
|8
|{{flagicon|ABŞ}} Troy Alves
|-
|9
|{{flagicon|ABŞ}}  Melvin Entoni
|-
|10
|{{flagicon|Böyük Britaniya}}  Erni Teylor
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici linklər ==

* [http://www.mrolympia.com Mr. Olympia]{{Mister Olimpiya}}
[[Kateqoriya:Mister Olimpiya yarışları]]</text>
      <sha1>p02aszal9z6gbi4oer04tymipc0djg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seks oyuncağı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>975804</id>
    <revision>
      <id>9037061</id>
      <parentid>8896068</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>9037061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="cy0ss0bjrnkb2105cnq4haw9k4mdj3m" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

Seks oyuncaqları - seksual həzii artıran alətlər. [[Prezervativ]] seks oyuncağı kimi qəbul edirmir. Seks oyuncaqlarını seks mağazalarından almaq və ya onlayn formada sifariş etmək mümkündür.

== Nümunələr ==

* '''Dildo''' -  seksual həzzi artırmaq üçün vaginaya və ya anusə salınır. Dildolar əsasən silikon kauçuklar hazırlansa da, titan, paslanmaq polad, alüminium və ya sərt şüşə kimi bədən üçün təhlükəsiz materialalrdan da hazırlana bilər. Dildolar adətən [[İnsan penisi|penis]]&lt;nowiki/&gt;ə oxşayacaq formada hazırlanır. Ancaq G və P nöqtələrini situmulyasiya etmək üçün c və s formalı dildolardan da genş istifadə edilir.
* [[Anal tıxac]] - qısa dildo kimi başa düşülə bilər. Müxtəlif ölçü, forma və materialda hazırlanan, [[Anal dəlik|anal dəliyə]] yeridilən seks oyuncağıdır. Sadəcə qadınlar deyil, eləcə də [[Homoseksuallıq|homoseksual]] kişilər tərəfindən istifadə olunduğu üçün anal tıxaclar adətən prostata çatacaq forma və uzunluqda istehsal olunurlar&lt;ref&gt;[https://www.webmd.com/sex/what-is-butt-plug Butt Plugs: What You Should Know.] {{Wayback|url=https://www.webmd.com/sex/what-is-butt-plug |date=20260414034120 }} İstifadə tarixi: 20 aprel 2026.&lt;/ref&gt;.
* '''Vibrator''' - seksual həzzi artırmq üçün istifadə olunan, müxtəlif forma və ölçüyə dizyn olunan elektronik alət.
* '''Süni vagina''' - kişi masturbasiya üçün nəzərəd tutulmuş olduqca populyar seks oyuncağıdır. 
* '''[[Anal qarmaq]]''' '''-'''
* '''[[Ereksiya halqası]]''' -
* '''[[Seks yelləncəyi]]''' -

== Təhlükəsizlik ==

* Gigiyenik təmizlik
* Fiziki təzyiqdən qaçınma
* Şəxsi istifadə ilə məhdudlaşma

== Həmçinin bax ==

* [[Seks sənayesi]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Seks oyuncaqları]]
[[Kateqoriya:BDSM]]</text>
      <sha1>cy0ss0bjrnkb2105cnq4haw9k4mdj3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>May çevrilişi (Serbiya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978651</id>
    <revision>
      <id>9037043</id>
      <parentid>9013620</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18487" sha1="44s3e5ho7sbmyj4n37cjw7s8697bpd6" xml:space="preserve">{{Hadisə}}

'''May çevrilişi''' ({{lang-sr|Мајски преврат|Majski prevrat}}) — [[Serbiya krallığı]]nda baş vermiş [[dövlət çevrilişi]] olub. Bu hadisə 1903-cü il 10–11 iyun gecəsi ([[köhnə üslub]] ilə 28–29 may) [[Belqrad]]dakı [[Stari dvor]] sarayında [[Aleksandr Obrenoviç|kral I Aleksandr]] və onun həyat yoldaşı, kraliça [[Draqa Maşin]]in qətlə yetirilməsi ilə nəticələnmişdir. Bu hadisə XIX əsrin ortalarından Serbiyada hakimiyyətdə olan [[Obrenoviçlər sülaləsi]]nin sonunu gətirdi. Çevriliş [[Serbiya Kral Ordusu]]nun zabitləri tərəfindən, kapitan [[Draqutin Dimitriyeviç]] (Apis) rəhbərliyi ilə təşkil edilmişdir. May çevrilişindən sonra taxt [[Karaçorçeviçlər sülaləsi]]ndən olan [[I Pyotr (Serbiya kralı)|I Pyotr]]a keçdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Christopher Clark, ''The Sleepwalkers'', pp. 3–12&lt;/ref&gt;

Kral cütlüyü ilə yanaşı, sui-qəsdçilər [[Serbiya baş naziri]] [[Dimitriye Cincar-Markoviç]]i, hərbi nazir Milovan Pavloviçi və [[general-adyutant]] [[Lazar Petroviç]]i də öldürdülər. Bu çevriliş Serbiyanın Avropa dövlətləri ilə münasibətlərinə ciddi təsir göstərdi: [[Obrenoviçlər sülaləsi]] əsasən [[Avstriya-Macarıstan]]la müttəfiq idi, [[Karaçorçeviçlər sülaləsi]] isə həm [[Rusiya imperiyası]], həm də [[Fransa Üçüncü Respublikası]] ilə sıx əlaqələrə malik idi. Hər iki sülalə xarici güclərdən maliyyə dəstəyi alırdı.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;C. L. Sulzberger, ''The Fall of Eagles'', p. 202&lt;/ref&gt; 

== Arxa plan ==
Serbiya 1804–1835-ci illər arasında baş vermiş [[Serb inqilabı]] nəticəsində [[Osmanlı imperiyası]]ndan müstəqillik qazandıqdan sonra, ölkə daxilində əsas siyasi rəqabət [[Obrenoviçlər sülaləsi]] və [[Karaçorçeviçlər sülaləsi]] arasında gedirdi. Bu sülalələr müvafiq olaraq [[Avstriya-Macarıstan]] və [[Rusiya imperiyası]] tərəfindən dəstəklənirdi.&lt;ref&gt;C. L. Sulzberger, ''The Fall of Eagles'', p. 201&lt;/ref&gt;

1868-ci ildə knyaz [[Mixailo Obrenoviç]]in öldürülməsindən sonra onun qohumu [[IV Milan Obrenoviç]] Serbiyanın knyazı oldu. O, moldovalı zadəgan qızı [[Natalya Keşko]] ilə evli idi və avtoritar idarəçiliyi səbəbilə xalq arasında populyar deyildi. Onun hakimiyyəti dövründə Serbiya 1878-ci il [[Berlin konqresi]] nəticəsində müstəqilliyini möhkəmləndirdi və ərazi qazandı.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Overy |first1=R. J. |title=Hammond Atlas of the 20th Century |url=https://archive.org/details/hammondatlasof200000unse |date=1999 |publisher=Times Books |isbn=9780843713589 |page=[https://archive.org/details/hammondatlasof200000unse/page/26 26]}}&lt;/ref&gt;

[[Rusiya imperiyası]]nın [[San-Stefano müqaviləsi]] ilə [[Bolqarıstan]]ı dəstəkləməsindən sonra Milan [[Avstriya-Macarıstan]]a yaxınlaşdı və 1882-ci ildə özünü kral elan etdi. Lakin [[Serb-Bolqar müharibəsi]]ndəki məğlubiyyət və [[Timok üsyanı]] onun nüfuzuna ciddi zərbə vurdu.&lt;ref&gt;Christopher Clark, ''The Sleepwalkers'', p. 6&lt;/ref&gt; 

Kral Milan və kraliça Natalya arasında münasibətlər də gərgin idi. 1886-cı ildə onlar ayrıldılar və kraliça oğlu Aleksandrı da özü ilə apararaq ölkəni tərk etdi. Sonradan Milan oğlunu geri qaytararaq onun təhsilini öz üzərinə götürdü.&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Dorman |editor1-first=Andrew |editor2-last=Kennedy |editor2-first=Greg |title=War and Diplomacy: From World War I to the War on Terrorism |date=2012 |publisher=Potomac Books |isbn=9781597976480 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=NgBcqx6262AC&amp;pg=PT12}}&lt;/ref&gt;

1889-cu il 3 yanvarda yeni, daha liberal konstitusiya qəbul edildi. İki ay sonra, 6 martda Milan gözlənilmədən taxtdan imtina edərək hakimiyyəti oğlu Aleksandra verdi.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Protić |first1=Milan |title=The Constitution of 1888 in Serbia |journal=Serbian Studies |date=1981 |volume=1 |issue=3 |page=102 |url=https://drive.google.com/open?id=1FWZeV1XnycwFNJN1oz-RCPl5WasFh_QG |publisher=North American Society for Serbian Studies}}&lt;/ref&gt; Gənc kralın adından ölkəni idarə etmək üçün regentlik yaradıldı; onun üzvləri [[Yovan Ristiç]], general Kosta Protiç və general Yovan Belimarkoviç idi.

Radikallar əfv edilərək yenidən siyasi həyata qayıtdılar. [[Sava Qruyiç]] və daha sonra [[Nikola Paşiç]] hökumətə rəhbərlik etdilər. Bu dövrdə Serbiya [[Rusiya imperiyası]] ilə yaxınlaşdı. 1891-ci ildə Aleksandr və Paşiç çar [[III Aleksandr (Rusiya)|III Aleksandr]]la görüşdülər və Rusiya Serbiyanın maraqlarını dəstəkləyəcəyinə söz verdi.&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Evans |editor1-first=R. J. W. |editor2-last=Pogge von Strandmann |editor2-first=Hartmut |title=The Coming of the First World War |date=1988 |publisher=Clarendon Press |isbn=9780191500596 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=wVrbG_s6m2oC&amp;pg=PA27}}&lt;/ref&gt; 

1893-cü ildə Aleksandr regentləri həbs etdirərək hakimiyyəti tam ələ aldı. Ardınca müxtəlif radikal siyasətçilər — [[Lazar Dokiç]], [[Sava Qruyiç]], [[Corce Simiç]] və [[Svetomir Nikolayeviç]] — qısa müddətli hökumətlərə rəhbərlik etdilər. Bu hadisələrdə polkovnik [[Lazar Petroviç]] mühüm rol oynamışdı.

Aleksandr hakimiyyətinin əvvəlində hərbi, iqtisadi və maliyyə sahələrində islahatlar aparmağa çalışdı, lakin siyasi sabitlik əldə olunmadı. 1894-cü ildə o, növbəti çevriliş edərək 1888-ci il konstitusiyasını ləğv edib 1869-cu il konstitusiyasını bərpa etdi.

Bu dövrdə Aleksandrın şəxsi həyatı da siyasi proseslərə təsir göstərdi. O, anası ilə görüşmək üçün [[Biarrits]]ə gedərkən gələcək həyat yoldaşı [[Draqa Maşin]] ilə tanış oldu və ona aşiq oldu.

Daha sonra baş nazir [[Stoyan Novakoviç]] yeni hökumət qurdu. Aleksandr [[Vyana]]ya səfər edərək Avstriya ilə münasibətləri möhkəmləndirməyə çalışdı və maliyyə naziri [[Beni Kallay]]i təltif etdi. Bu addım Serbiyada mənfi qarşılandı, çünki [[Avstriya-Macarıstan]]ın [[Bosniya böhranı]] çərçivəsində Bosniya və Herseqovinanı ilhaq etmək niyyətləri güclənirdi.&lt;ref name=&quot;Corovic1&quot;&gt;{{Cite book |last=Ćorović |first=Vladimir |author-link=Vladimir Ćorović |title=Istorija srpskog naroda |year=1997 |url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_18.html |access-date=2026-04-20 |archive-date=2025-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005080742/http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_18.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Draqa Maşin Lunyevitsa ilə evlilik ===
[[File:King Alexander I Obrenović of Serbia and Queen Draga, ca. 1900.jpg|thumb|Kral [[Aleksandr Obrenoviç|I Aleksandr]] və kraliça [[Draqa Maşin|Draqa]]]]
Kral Aleksandr atasını yenidən Serbiyaya qayıtmağa dəvət etdi. Keçmiş kral Milanın 7 oktyabr 1897-ci ildə Serbiyaya qayıdışından sonra [[Vladan Corceviçр]]in baş nazir olduğu yeni hökumət formalaşdırıldı. Milan Serbiya Krallığının fəal ordusunun baş komandanı vəzifəsinə təyin edildi.&lt;ref&gt;Christopher Clark, ''The Sleepwalkers'', p. 7&lt;/ref&gt; Yeni hökumətlə birlikdə Milan Aleksandr üçün Qərb saraylarından uyğun bir şahzadə tapmağa çalışırdı, lakin Aleksandrın artıq Draqa ilə müntəzəm görüşdüyündən xəbərsiz idi.

Keçmiş kral Milanın gündəlik siyasi həyata artan müdaxiləsi və xüsusilə onun radikallara qarşı siyasəti səbəbindən 24 iyun 1899-cu ildə işsiz bir fəhlə ona qarşı sui-qəsd etməyə cəhd göstərdi. Bundan sonra Milan radikallara qarşı sərt tədbirlər görməyə başladı. Lakin Aleksandr Draqa ilə evlənmək üçün atasından qurtulmağın yolunu tapmalı idi. O, kral Milanı və baş nazir Đorđeviçi ölkədən uzaqlaşdırmaq qərarına gəldi. Alman şahzadəsi Aleksandra Karolina [[Şaumburq-Lippe knyazlığı|zu Schaumburg-Lippe]] ilə evlilik danışıqları bəhanəsi ilə Aleksandr atasını [[Karlovı Varı|Karlsbad]]a, baş naziri isə [[Mariyenbad]]a göndərdi.&lt;ref name=&quot;Corovic&quot;&gt;{{Cite book |last=Ćorović |first=Vladimir |title=Istorija srpskog naroda |year=1997 |url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_18.html |access-date=2026-04-20 |archive-date=2025-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005080742/http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_18.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Rəqiblərini uzaqlaşdırdıqdan sonra Aleksandr Draqa Maşin ilə nişanlandığını elan etdi.

Kral Aleksandrın nüfuzu anası kraliça Nataliyanın keçmiş saray xanımı və mühəndis Svetozar Maşinin dul arvadı olan Draqa ilə evliliyindən sonra daha da azaldı. Draqa Aleksandrdan doqquz yaş böyük idi və həmin dövrdə kralın zadəgan olmayan bir qadınla evlənməsi qeyri-adi sayılırdı. Aleksandrın atası Milan bu evliliyi qəbul etmədi və Serbiyaya qayıtmaqdan imtina etdi. O, 1901-ci ildə [[Vyana]]da vəfat etdi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Christopher Clark, ''The Sleepwalkers'', p. 9&lt;/ref&gt; Digər bir müxalif isə dul kraliça Natalija idi. O, Draqa haqqında Rusiyada yayılan şayiələri Aleksandra məktubla bildirmişdi. Xarici işlər naziri [[Andra Corceviç]] Belqradın arxiyepiskopu və Serbiya metropoliti [[Yakob Pavloviç]] ilə görüşərək bu nikaha xeyir-dua verməməsini xahiş etdi. Aleksandr isə metropoliti hədələdi ki, əgər xeyir-dua verilməsə, taxtdan imtina edəcək. Etiraz olaraq Đorđeviç hökuməti istefa verdi. Ən sərt müxaliflərdən biri daxili işlər naziri [[Đorđe Gençiç]] idi və o, bu səbəbdən yeddi il həbsə məhkum edildi. Nəticədə vəziyyət [[II Nikolay|Rusiya imperatoru II Nikolay]]ın Aleksandrın toyunda şahid olmağa razılaşması ilə həll olundu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=MacKenzie |first=David |url=https://books.google.com/books?id=SHtpAAAAMAAJ&amp;q=Britain+Serbia,+1903+ |title=Serbs and Russians |date= |publisher=East European Monographs |year=1996 |isbn=978-0-88033-356-6 |pages=324–341 |language=en |chapter=The May Conspiracy and the European Powers: The Diplomatic Boycott Against Serbia, 1903-1906}}&lt;/ref&gt;

Toy 23 iyul 1900-cü ildə baş tutdu.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Toy kortejində iştirak edən zabitlərdən biri [[Draqutin Dimitriyeviç]] idi. Bu evlilik səbəbilə yaranan narazılıqlar fonunda Aleksandrın xarici siyasəti Rusiyaya yönəldi.

Atasının ölümündən sonra Aleksandr, kraliçanın guya hamilə olması münasibətilə (əslində onun sonsuz olduğu məlum idi), bütün siyasi məhbusları, o cümlədən Gençiçi əfv etdi. 20 mart 1901-ci ildə o, [[Mixailo Vujiç]]in rəhbərliyi ilə yeni hökumət qurdu və iki palatalı parlament sistemi (Senat və Milli Məclis) nəzərdə tutan yeni konstitusiya qəbul etdi.

Draqanının saxta hamiləliyi ciddi siyasi böhran yaratdı. Rusiya çarı kral cütlüyünü qəbul etməkdən imtina etdi. Aleksandr radikalları günahlandıraraq 6 noyabr 1902-ci ildə yeni çevriliş etdi və [[Dimitriye Tsintsar-Markoviç]]in rəhbərlik etdiyi hökuməti qurdu.

1903-cü ilin martında [[Dimitriye Tutsoviç]]in təşkil etdiyi etiraz aksiyası iğtişaşlara çevrildi və altı nəfərin ölümü ilə nəticələndi. Aleksandr iki dəfə ardıcıl çevriliş edərək əvvəlcə konstitusiyanı ləğv etdi, sonra isə yenidən bərpa etdi. 1903-cü il seçkilərində hökumət qalib gəldi və bu, onun son siyasi qələbəsi oldu.

== Hərbi zabitlərin sui-qəsdi ==
[[File:Dragutin Dimitrijević-Apis, ca. 1900.jpg|thumb|[[Draqutin Dimitriyeviç]], əsas təşkilatçılardan biri]]
Gənc zabitlər kraliçanın saxta hamiləliyinin Serbiyanın beynəlxalq nüfuzuna zərər vurduğunu bildirirdilər. Onlar həmçinin Draqanının qardaşı Nikola Lunyevitsanın davranışlarından narazı idilər.

1901-ci ildə bir qrup zabit kralı və kraliçanı öldürmək planı hazırladı. İlk plan onların ad günü mərasimində zəhərlənməsi idi, lakin bu baş tutmadı. Daha sonra sui-qəsd sarayda həyata keçirilmək qərarına alındı.

== Qətl ==
[[File:PalacioRealDeBelgrado--serviantragedywi00vivirich.jpg|thumb|right|[[Stari dvor]] sarayı]]
1903-cü ilin may gecəsində sui-qəsdçilər saraya daxil olaraq kral cütlüyünü axtardılar. Uzun axtarışdan sonra onları gizləndikləri yerdə tapdılar. Kral və kraliça güllələndi, cəsədləri parçalandı və sarayın pəncərəsindən atıldı.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Həmin gecə kraliçanın qardaşları da edam edildi. Baş nazir [[Dimitriye Tsintsar-Markoviç]] və digər yüksək vəzifəli şəxslər öldürüldü. Cəsədlər [[Müqəddəs Mark kilsəsi (Belqrad)|Müqəddəs Mark kilsəsi]]ndə dəfn olundu.

== Nəticə ==
Yeni müvəqqəti hökumətin üzvləri tezliklə [[Yovan Atanakoviç]] sədrliyi altında toplandılar. [[Aleksandar Mašin]] mülki tikinti naziri, [[Yovan Atanakoviç]] hərbi nazir, [[Corce Qençiç]] isə iqtisadiyyat naziri təyin olundu. Sui-qəsd iştirakçıları ilə yanaşı, yeni hökumətdə Radikal [[Stoyan Protiç]], liberal [[Voislav Velkoviç]], [[Serbiya Müstəqil Radikal Partiyası]] liderləri [[Lyubomir Stoyanoviç]] və [[Lyubomir Jivkoviç]], həmçinin progressiv [[Ljubomir Kalyeviç]] də yer alırdı. [[Nikola paşiç]], [[Stoyan Ribarak]] və [[Yovan Juyoviç]] də hökumətin üzvləri hesab olunsalar da, çevriliş zamanı Belqradda deyildilər.

Milli Assambleya 4 iyun 1903-cü ildə iclas keçirərək [[Pyotr Karacorceviç]]i Serbiya kralı seçdi və onu gətirmək üçün [[Ceneva]] şəhərinə nümayəndə heyəti göndərdi. O, taxta I Pyotr kimi çıxdı.

Çevriliş xəbəri serblər arasında qarışıq reaksiyalar doğurdu. Ölkədəki vəziyyətə görə kralı günahlandıranlar məmnun idilər, onu dəstəkləyənlər isə məyus oldular. Çevrilişdən bir neçə gün əvvəl keçirilmiş parlament seçkilərində kralın namizədi tam üstünlük qazanmışdı. 1904-cü ildə [[Niş]] şəhərində ordunun bəzi hissələri qiyam qaldıraraq [[Nişava rayonu]] üzərində nəzarəti ələ keçirdilər və devrilmiş kralı dəstəklədiklərini bildirərək sui-qəsdçilərin mühakimə olunmasını tələb etdilər. Onların məqsədi ordunun bütövlükdə bu hadisəyə görə məsuliyyət daşımadığını göstərmək idi. [[Jivoin Mişiç]] (sonradan voyvoda) sui-qəsdçilər tərəfindən Obrenoviçlərə simpatiya göstərən şəxs kimi qəbul edildiyindən 1904-cü ildə istefaya göndərildi.

== Beynəlxalq reaksiyalar və boykot ==
Çevriliş beynəlxalq aləmdə ciddi narazılıq doğurdu. [[Rusiya imperiyası]] və [[Avstriya-Macarıstan]] qətiyyətlə bu hadisəni pislədi. [[Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı]] və [[Niderland]] səfirlərini geri çağıraraq Serbiya ilə diplomatik münasibətləri dondurdu və sanksiyalar tətbiq etdi (1905-ci ilə qədər davam etdi). Böyük Britaniyanın baş naziri [[Artur Balfur]] sui-qəsdi açıq şəkildə pislədi və bildirdi ki, səfir [[Corc Frensis Bonham|Ser Corc Bonham]] yalnız kral qarşısında akkreditə olunmuşdu, buna görə də onun ölümü ilə münasibətlər kəsilmiş sayılır.&lt;ref name=&quot;Markovic&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nin.co.rs/2003-05/29/29150.html |title=Kriza u odnosima Kraljevine Srbije i Velike Britanije |author=Slobodan G. Marković |publisher= NIN |access-date=20 July 2010}}&lt;/ref&gt;

Avstriya səfiri [[Konstantin Dumba]] və xarici işlər naziri [[Aqenor Qoluxovski]] Rusiyanın naziri [[Vladimir Lamsdorf]] ilə birlikdə Serbiyaya qarşı diplomatik boykot təşkil etdilər. 1904-cü ilin əvvəlinə qədər yalnız [[Yunanıstan krallığı]] və [[Osmanlı imperiyası]] səfirləri Serbiyada qalmışdı.

Yeni kral [[I Pyotr (Serbiya kralı)|I Pyotr]] vəziyyəti yumşaltmaq üçün çevrilişdə iştirak edən zabitləri saraydan uzaqlaşdırdı, lakin eyni zamanda onları yüksək vəzifələrə təyin etdi. Bu addım Rusiyanı qane etdi və o, səfirini geri göndərdi. Digər dövlətlər də bu addımı izlədi, yalnız Böyük Britaniya və Niderland boykotu davam etdirdi.

Serbiya hökuməti xüsusilə [[İlinden–Preobrajeni üsyanı]] və [[Makedoniya (region)]] bölgəsindəki gərginlik fonunda Böyük Britaniya ilə münasibətlərin bərpasına çalışırdı. Nəhayət, [[Nikola Paşiç]] hökuməti dövründə bəzi sui-qəsdçilər mühakimə olundu, digərləri isə erkən təqaüdə göndərildi.

[[Draqutin Dimitriyeviç]] isə sonradan polkovnik rütbəsinə yüksəldi və kəşfiyyatda fəaliyyət göstərdi. Diplomatik münasibətlər 3 il sonra, [[VII Eduard]] tərəfindən imzalanmış fərmanla bərpa olundu.

== Sonrakı inkişaflar ==
Çevrilişdən sonra ölkədə həyat əvvəlki kimi davam etdi, kral [[I Pyotr (Serbiya kralı)|I Pyotr]] siyasətə az müdaxilə edirdi və getdikcə güclənən [[Qara əl (Serbiya)|Qara əl]] təşkilatı ilə qarşıdurmadan çəkinirdi. Xarici münasibətlərin pisləşməsi nəticəsində [[Donuz müharibəsi (1906–1908)]] baş verdi və Serbiya bu münaqişədən qalib çıxdı.&lt;ref name=&quot;Živojinović1988&quot;&gt;{{cite book|author=Dragoljub R. Živojinović|title=Petar I Karađorđević: U otadžbini, 1903–1914. godine|url=https://books.google.com/books?id=LekJAQAAIAAJ|year=1988|publisher=Beogradskĭ izdavačko-grafički zavod|page=25|isbn=9788613003243|lang=sr}}&lt;/ref&gt;

1914-cü ildə “Qara Əl” təşkilatı [[Frans Ferdinandın qətli|Arxiydük Frans Ferdinand]]ın Sarayevoda qətlini təşkil etdi ki, bu da [[Birinci dünya müharibəsi]]nin başlanmasına səbəb oldu.

Sonradan [[Draqutin Dimitriyeviç]] və tərəfdarları başqa bir qalmaqalda ittiham edilərək 1917-ci ildə [[Saloniki məhkəməsi]] zamanı dövlətə xəyanətdə günahkar bilinərək edam olundular. [[II Dünya müharibəsi]]ndən sonra isə onların fəaliyyəti kommunist hakimiyyət tərəfindən formal şəkildə “bəraət” aldı.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
* {{EB1911|wstitle=Milan Obrenovich IV.|volume=18||pages=441–442}}, The original source for the text of this article
* C. L. Sulzberger ''The Fall of Eagles'', Crown Publishers, Inc., New York, 1977
* Christopher Clark ''The Sleepwalkers: How Europe Went to War in 1914'', Harper Perennial, New York, 2013
{{commons category|May Overthrow}}</text>
      <sha1>44s3e5ho7sbmyj4n37cjw7s8697bpd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (Türkmənistan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>980870</id>
    <revision>
      <id>9037136</id>
      <parentid>9015203</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 2 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16234" sha1="341gnn3pjcxeei4kr1koun6ky2gad9f" xml:space="preserve">{{dövlət qurumu}}

'''Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi''' və ya '''MTN''' ({{dil-tk|Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrilgi}}) — [[Türkmənistan]] hökumətinin məxfi polis orqanı. Bu qurum əsasən [[Sovet İttifaqı]]nın dağılmasından sonra fəaliyyətini dayandırmış DTK ([[KQB]]) orqanlarının qalıqlarından təşkil olunmuşdur və funksiyaları da böyük ölçüdə eynidir. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi və milli polis qüvvələri [[Daxili İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)|Daxili İşlər Nazirliyi]]nin rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir. Qeyd olunan qurum 2002-ci ilə qədər Milli Təhlükəsizlik Komitəsi (MTK) adlandırılmışdır.

== Tarixi ==
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi 1991-ci ilin sentyabr ayında [[Türkmənistan Prezidenti]] [[Saparmurat Niyazov]] tərəfindən Milli Təhlükəsizlik Komitəsi kimi təsis edilmişdir. Qurum [[SSRİ]]-nin xüsusi xidmət orqanının respublika filialı olan [[Türkmənistan SSR]] [[KQB|Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi]]nin (DTK) varisi olmuşdur. Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin bəzi bölmələri Türkmənistan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin İctimai Asayişin Mühafizəsi İdarəsinin xüsusi təyinatlı polis bölməsi əsasında formalaşmışdır. 2000-ci ilin iyun ayında Prezident Saparmurat Niyazov Milli Təhlükəsizlik Komitəsi, Daxili İşlər Nazirliyi və [[Xarici İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)|Xarici İşlər Nazirliyi]]ni əhatə edən, Türkmənistanda müvəqqəti yaşayan xarici vətəndaşların hərəkətinə nəzarət edən bir şuranın yaradılması təklifini irəli sürmüşdür. 2001-ci ilin payızında Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin heyəti 1000 nəfər artırılaraq 2500 nəfərə çatdırılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ca-c.org/journal/2003/journal_rus/cac-04/04.burrus.shtml |title=CA&amp;CC; Press AB |access-date=2020-12-26 |archive-date=2019-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528211505/https://www.ca-c.org/journal/2003/journal_rus/cac-04/04.burrus.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

10 dekabr 2008-ci ildə Aşqabadda Türkmənistan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin yeni inzibati binasının açılışı olmuşdur. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin yeni ofisi paytaxtın tarixi mərkəzində yerləşən bu idarənin binalar kompleksini üzvi şəkildə tamamlamışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24986 |title=МНБ Туркменистана получило новый офис |access-date=2011-06-16 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183041/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/24986 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Heyətin yüksək səviyyəli hazırlığını təmin etmək məqsədilə 2012-ci ilin avqust ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İnstitutu yaradılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/catalog/1730|title=Институт комитета национальной безопасности Туркменистана {{!}} ВУЗЫ|last=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|language=ru|access-date=2019-06-19|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419215203/https://turkmenportal.com/catalog/1730|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Həmçinin, 2005-ci ilin oktyabr ayında paytaxtda nazirliyin nəzdində təhsil müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərən Antiterror Təlim Mərkəzi açılmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sof-mag.ru/spec_arms/turkmenistan_spec.html|title=Спецподразделения Туркменистана|website=sof-mag.ru|access-date=2019-06-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyno.ru/tom2/1668.html|title=Политическая роль военных/силовых структур / Туркмения / Политический Атлас Современности|website=www.hyno.ru|access-date=2019-06-19|archive-date=2019-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702224651/http://www.hyno.ru/tom2/1668.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Strukturu ==
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin təşkilati strukturu aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:

* MTN-in 1-ci İdarəsi
** 1-ci şöbə
* MTN-in 2-ci İdarəsi
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* MTN-in 4-cü İdarəsi
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* İdarəetmə Departamenti
** 1-ci şöbə
** 2-ci şöbə
** 3-ci şöbə
* MTN-in Axal vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Balkan vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Daşoğuz vilayəti üzrə idarəsi
* MTN-in Lebap vilayəti üzrə idarəsi
** 11-ci şöbə
* MTN-in Marı vilayəti üzrə idarəsi
** 1-ci şöbə
* Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İnstitutu
* Sərhəd Qoşunlarının və Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin Mərkəzi Xəstəxanası (Aşqabad şəhəri, Bekrovinskoe şosesi)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=turkmenportal|title=Центральный госпиталь пограничных войск и МНБ {{!}} Hospitals|url=https://turkmenportal.com/en/catalog/1656|access-date=2020-12-29|website=Turkmenistan, an Internet portal on cultural, business and entertainment life in Turkmenistan|language=en|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019090317/https://turkmenportal.com/en/catalog/1656|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Qalmaqallar ==
=== Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ===

2001-ci il [[11 sentyabr hadisələri]]ndən və [[Əfqanıstan]]da Taliban rejiminin məğlubiyyətindən sonra Prezident [[Saparmurat Niyazov]] narkotik ticarətinin şahidlərini kənarlaşdırmağa başlamışdır. Bu məqsədlə Milli Təhlükəsizlik Komitəsində (MTK) həyata keçirilən &quot;təmizləmə&quot; əməliyyatları nəticəsində Niyazovun adından narkotik vasitələrin daşınmasında iştirak edən onlarla zabit uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum edilmişdir. Cəzalandırılanlar arasında narkokuryerlərin Türkmənistan sərhədindən keçməsinə şərait yaradan sərhəd qoşunlarının keçmiş komandanı [[Akmurad Kabulov]] da olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Хан может миловать, а может казнить┘&quot; / Дипкурьер / Независимая газета|url=https://www.ng.ru/courier/2004-06-21/10_turkmenia.html|access-date=2020-12-22|website=www.ng.ru}}&lt;/ref&gt;

=== Vitali Usaçovun edamı ===
1996-cı ildə Dövlət Sərhəd Xidmətinin mayoru və [[Aşqabad Beynəlxalq Hava Limanı]]nda yerləşən sərhəd postunun rəisi Vitali Usaçov, adətən Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin nəzarətində olan Əfqanıstan mənşəli konteynerləri açmış və orada bir neçə yüz kiloqram heroin aşkar etmişdir. Bu hadisədən sonra MTK Usaçovu heroin saxlamaqda ittiham edərək həbs etmişdir. Məhkəmə ərəfəsində sərhəd qoşunlarının rəisi general Kabulov mayorun kamerasına gələrək ona hər şeyin yaxşı olacağına dair təminat vermişdir. Buna baxmayaraq, məhkəmə onu təqsirli bilmiş və Usaçov barəsində çıxarılan ölüm hökmü dərhal icra edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Туркменский транзит // Руководство и спецслужбы Туркмении причастны к торговле наркотиками - Компромат.Ру / Compromat.Ru|url=http://www.compromat.ru/page_12424.htm|access-date=2020-12-22|website=www.compromat.ru|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204014545/http://www.compromat.ru/page_12424.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=НАРКОТИКИ.РУ {{!}} Туркменский транзит|url=http://www.narkotiki.ru/5_5298.htm|access-date=2020-12-22|website=www.narkotiki.ru|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Туркменский наркотранзит {{!}} DW {{!}} 21.03.2002|url=https://www.dw.com/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%82/a-480770|access-date=2020-12-22|website=DW.COM|language=ru-RU|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019090317/https://www.dw.com/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%82/a-480770|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Nikolay Qavrilovun ölümü ===
2006-cı ilin noyabr ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə üzrə əməliyyat şöbəsinin keçmiş rəisi Nikolay Qavrilov Aşqabadda yerləşən mənzilində həyat yoldaşı ilə birlikdə qətlə yetirilmişdir. Nazirlikdə çalışdığı müddətdə Qavrilovun ölkənin bəzi yüksək rütbəli rəhbərlərinin narkotik qaçaqmalçılığı ilə əlaqələri barədə məlumatlı olduğu bildirilmişdir. Xüsusilə, Qavrilov 2003-cü ildə ölkənin Baş prokurorunun ifşa edilməsində iştirak etmişdir. Onun ölümündən əvvəl [[Rusiya]]ya köçmək niyyətində olduğu məlum olmuşdur. Səlahiyyətli orqanların Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin dövlət səviyyəsində narkotik ticarətinə himayədarlıq etməsinin ifşa olunacağından ehtiyat etmiş, Qavrilovun ölkədən çıxışına mane olduqları qeyd olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=редакция|first=Любимая|title=Бывший сотрудник туркменских спецслужб не успел вывезти компромат на чиновников|url=https://obzor.city/news/120226|access-date=2020-12-20|website=Томский Обзор|language=ru|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313144601/https://obzor.city/news/120226|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Туркмении убит бывший руководитель оперативного отдела по борьбе с наркотрафиком Николай Гаврилов.|url=https://echo.msk.ru/news/343772.html|access-date=2020-12-20|website=Эхо Москвы|language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Özbəkistan səfirliyinə basqın ===
{{Əsas|Özbəkistanın Aşqabaddakı səfirliyinə hücum}}

2002-ci ilin noyabr ayında sui-qəsd cəhdindən sağ çıxan Prezident Saparmurat Niyazov Özbəkistanı və bu ölkənin [[Aşqabad]]da fəaliyyət göstərən səfiri Əbdürəşid Kadırovu çevriliş cəhdinin rəhbəri olduğu iddia edilən keçmiş xarici işlər naziri [[Boris Şıxmıradov]]a yardım etməkdə ittiham etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: In Sign Of Rising Tension, Ashgabat Expels Uzbek Ambassador|url=https://www.rferl.org/a/1101757.html|access-date=2020-12-23|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=9 April 2008|language=en|last1=Eshanova|first1=Zamira|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320112105/https://www.rferl.org/a/1101757.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bir ay sonra, 2002-ci il 16 dekabr tarixində Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin (MTK) xüsusi təyinatlı qüvvələri Şıxmıradovu tapmaq məqsədilə Özbəkistanın Aşqabaddakı səfirliyinə basqın təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: Uzbekistan Protests Raid On Its Embassy|url=https://www.rferl.org/a/1101698.html|access-date=2020-12-23|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=9 April 2008|language=en|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320112137/https://www.rferl.org/a/1101698.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu hərəkət diplomatik nümayəndəliklərin və diplomatların toxunulmazlığına dair Vyana Konvensiyasının müddəalarının pozulması kimi qiymətləndirilmişdir. MTK rəhbərliyi bu addımı səfirlikdə gizlənən &quot;terrorçuların axtarışı&quot; ilə əsaslandırmağa çalışmışdır.&lt;ref name=&quot;Коммерсантъ&quot;&gt;{{cite journal|url=https://www.kommersant.ru/doc/356340|title=Туркмения вторглась на территорию Узбекистана|journal=Коммерсантъ|date=18 December 2002|publisher=«Коммерсантъ»|access-date=2019-11-06|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320110429/https://www.kommersant.ru/doc/356340|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bu hadisənin nəticəsi olaraq, [[Özbəkistan Prezidenti]] [[İslam Kərimov]] bir neçə il sonra Niyazovun dəfn mərasimində şəxsən iştirak etməkdən prinsipial şəkildə imtina etmişdir.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/2006/12/23/oa_227429.shtml|title=Кто едет на похороны Ниязова|website=«Газета.Ru»|access-date=2020-06-27|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510075944/https://www.gazeta.ru/2006/12/23/oa_227429.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2006-12-24/215900-v_turkmenistane_proshli_pohorony_prezidenta_saparmurata_niyazova|title=В Туркменистане прошли похороны президента Сапармурата Ниязова|website=Первый канал|access-date=2020-06-27|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510010226/https://www.1tv.ru/news/2006-12-24/215900-v_turkmenistane_proshli_pohorony_prezidenta_saparmurata_niyazova|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== İnsan hüquqları ilə bağlı narahatlıqlar ===
&quot;[[Amnesty International]]&quot; təşkilatı Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin (MTN) türkmənləri dini inanclarına görə təqib etdiyini, ölkədə yalnız [[Rus Pravoslav Kilsəsi]] və [[sünni]] [[müsəlman]]ların fəaliyyətinə dözümlü yanaşıldığını iddia etmişdir. &quot;[[Human Rights Watch]]&quot; təşkilatı Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin siyasi müxalifləri mütəmadi olaraq həbs etdiyini və təzyiqlərə məruz qoyduğunu bəyan etmişdir. Hər iki təşkilat öz hesabatlarında MTK agentləri tərəfindən işgəncə metodlarından istifadə edildiyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Human Rights Developments
  | publisher = [[Human Rights Watch]]
  | year = 1999
  | url =https://www.hrw.org/worldreport99/europe/turkmenistan.html
  | access-date =  2007-10-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071011123638/http://www.hrw.org/worldreport99/europe/turkmenistan.html |archive-date = 2007-10-11}}
&lt;/ref&gt;

=== Nazir Bayramovun vəzifədən kənarlaşdırılması ===
2018-ci il 13 iyul tarixində Milli təhlükəsizlik naziri [[Dövrangəldi Bayramov]] fəaliyyətində yol verdiyi &quot;ciddi qüsurlara&quot; görə qəfildən vəzifəsindən azad edilmiş və hərbi rütbəsi polkovnikdən mayora endirilmişdir. Rəsmi media tərəfindən hadisə ilə bağlı əlavə izahat verilməmişdir.&lt;ref name=azatlyk&gt;{{cite news|url=https://rus.azathabar.com/a/29289587.html|title=Глава МНБ Туркменистана лишился должности, глава МВД получил специальное звание|language=Russian|date=14 June 2018|publisher=RFE/RL|access-date=2 May 2026|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028092501/https://rus.azathabar.com/a/29289587.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hron&gt;{{cite news|url=https://www.hronikatm.com/2018/06/snyat-s-dolzhnosti-glava-mnb/|title=Снят с должности глава МНБ (обновлено)|date=13 June 2018|language=Russian|publisher=Chronicles of Turkmenistan|access-date=2 May 2026|archive-date=9 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309035302/https://www.hronikatm.com/2018/06/snyat-s-dolzhnosti-glava-mnb/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bununla belə, müxalif media orqanları Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin 4-cü idarəsinin rəisinin və bəzi tabeliyində olan şəxslərin qara bazarda valyuta ticarəti ilə məşğul olmaqda ittiham edilərək həbs olunduqlarını xəbər vermişdir. Bayramovun vəzifədən uzaqlaşdırılmasının əsas səbəbinin məhz bu hadisə olduğu ehtimal edilmişdir.&lt;ref name=hron /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Türkmənistanda siyasət]]</text>
      <sha1>341gnn3pjcxeei4kr1koun6ky2gad9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sea Breeze Şöhrət xiyabanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989144</id>
    <revision>
      <id>9037476</id>
      <parentid>9020246</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə −1 kateqoriya</comment>
      <origin>9037476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11908" sha1="jbwpglllt1zuhy2jtr3c9kr60t7k59d" xml:space="preserve">{{Muzey
 |Açılış tarixi         =21 iyul 2023 
 |Təsisçi               =[[Emin Ağalarov]] &lt;ref name=&quot;emin&quot;/&gt;
 |Ölkə                  ={{AZE}} 
 |Yerləşir              =Sea Breeze Resort, [[Bakı]], [[Azərbaycan]] &lt;ref name=&quot;emin&quot;/&gt;
 |Növü=Əyləncə Şöhrət Xiyabanı}}

'''[[Sea Breeze]] Şöhrət xiyabanı''' — Azərbaycanın Bakı şəhərinin [[Nardaran]] sahilində yerləşən, uğurlu aktyorların, müğənnilərin və incəsənət xadimlərinin nailiyyətlərini və uğurlarını qeyd edən Şöhrət Xiyabanıdır.&lt;ref name=&quot;emin&quot;&gt;{{cite web |title=О любви и не только. Как в Баку прошел концерт Эмина Агаларова. Репортаж &quot;Москва-Баку&quot; |url=https://moscow-baku.ru/news/shoubiznes/o_lyubvi_i_ne_tolko_kak_v_baku_proshel_kontsert_emina_agalarova_reportazh_moskva_baku/ |website=moscow-baku.ru |access-date=26 July 2023 |language=Russian |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726085537/https://moscow-baku.ru/news/shoubiznes/o_lyubvi_i_ne_tolko_kak_v_baku_proshel_kontsert_emina_agalarova_reportazh_moskva_baku/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Layihə [[ABŞ]]-nin [[Los-Anceles]] şəhərində yerləşən Hollywood Walk of Fame-ə bənzəyir. Şöhrət Xiyabanının açılışı 21 iyul 2023-cü ildə azərbaycanlı-rus müğənni və iş adamı [[Emin Ağalarov]] tərəfindən həyata keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;engel&quot;&gt;{{cite web |last1=Mammadova |first1=Leyla |title=Голливудская &quot;Аллея звезд&quot; теперь в Баку: обладателем первой звезды стал всемирно известный певец Энгельберт Хампердинк – ФОТО |url=https://1news.az/news/20230722123643118-Gollivudskaya-Alleya-zvezd-teper-v-Baku-obladatelem-pervoi-zvezdy-stal-vsemirno-izvestnyi-pevets-Engelbert-KHamperdink-FOTO |website=1news.az |access-date=26 July 2023 |language=Russian |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726085310/https://1news.az/news/20230722123643118-Gollivudskaya-Alleya-zvezd-teper-v-Baku-obladatelem-pervoi-zvezdy-stal-vsemirno-izvestnyi-pevets-Engelbert-KHamperdink-FOTO |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=На бакинской &quot;Аллее звезд&quot; зажглись звезды Муслима Магомаева и Тамары Синявской – ФОТО |url=https://1news.az/news/20230822125244389-Na-bakinskoi-Allee-zvezd-zazhglis-zvezdy-Muslima-Magomaeva-i-Tamary-Sinyavskoi-FOTO |website=1news.az |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902203903/https://1news.az/news/20230822125244389-Na-bakinskoi-Allee-zvezd-zazhglis-zvezdy-Muslima-Magomaeva-i-Tamary-Sinyavskoi-FOTO |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltif olunmuş məşhurların siyahısı ==
# [[Maqsud İbrahimbəyov]] (d. 1935) – 11 may 1935&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maqsud İbrahimbəyovun ulduzu Sea Breeze Şöhrət Xiyabanında parlayacaq |url=https://seabreeze.az/az/news/maksud-ibragimbekovs-star-to-light-up-at-sea-breeze-walk-of-fame |website=seabreeze.az |publisher=seabreeze.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=18 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251218111128/https://seabreeze.az/az/news/maksud-ibragimbekovs-star-to-light-up-at-sea-breeze-walk-of-fame |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Engelbert Hamperdink]] (d. 1936) – 2 may 1936&lt;ref name=&quot;engel&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Əfsanəvi Engelbert Humperdink Eminlə birlikdə Bakıda &quot;Ulduzlar Xiyabanı&quot;nın açılışını edəcək |url=https://bizim.media/az/magazin/146084/ |website=bizim.media |access-date=8 August 2023}}&lt;/ref&gt;
# [[Nani Breqvadze]] (d. 1936) – 21 iyul 1936&lt;ref&gt;{{cite web |title=Аллея славы появилась в Баку |url=https://mir24.tv/news/16559583/alleya-slavy-poyavilas-v-baku |website=mir24.tv |access-date=26 July 2023 |language=Russian |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726085310/https://mir24.tv/news/16559583/alleya-slavy-poyavilas-v-baku |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Vaxtanq Kikabidze]] (d. 1938) – 19 iyul 1938&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;
# [[Rüstəm İbrahimbəyov]] (d. 1939) – 5 fevral 1939&lt;ref name=&quot;seabreeze&quot;&gt;{{cite web |title=Sea Breeze Walk of Fame-də Rüstəm İbrahimbəyovun ulduzu açılacaq |url=https://seabreeze.az/az/news/rustam-ibragimbekov-to-be-honored-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |website=seabreeze.az |publisher=seabreeze.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=18 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251218140416/https://seabreeze.az/az/news/rustam-ibragimbekov-to-be-honored-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Vaqif Mustafazadə]] (d. 1940) – 16 mart 1940&lt;ref name=&quot;seabreeze&quot;/&gt;
# [[Müslüm Maqomayev (müğənni)|Müslüm Maqomayev]] (d. 1942) – 17 avqust 1942&lt;ref name=&quot;TASS&quot;&gt;{{cite web |title=В Баку открыли именные звезды народных артистов СССР Муслима Магомаева и Тамары Синявской |url=https://tass.ru/kultura/18554791 |website=tass.ru |access-date=21 August 2023 |language=Russian |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821221212/https://tass.ru/kultura/18554791 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maqomayevin imzası &quot;Ulduzlar xiyabanı&quot;nda həkk olunacaq |url=https://axar.az/news/musiqi/773410.html |website=axar.az |date=11 August 2023 |access-date=2 September 2023 |language=Azerbaijani |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902203521/https://axar.az/news/musiqi/773410.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Tamara Sinyavskaya]] (d. 1943) – 6 iyul 1943&lt;ref name=&quot;TASS&quot;/&gt;
# Canni Russo (d. 1943) – 12 dekabr 1943&lt;ref&gt;{{cite web |title=Мафиози из фильма &quot;Крестный отец&quot; заложил звезду в Sea Breeze Walk of Fame в Баку |url=https://www.trend.az/life/showbiz/3927932.html |website=www.trend.az |publisher=www.trend.az |access-date=8 May 2025}}&lt;/ref&gt;
# [[Fərrux Zakirov]] (d. 1946) – 16 aprel 1946&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;
# [[Devid Foster]] (d. 1949) – 1 noyabr 1949&lt;ref name=&quot;zvezda&quot;&gt;{{cite web |title=На Аллее Славы в Баку зажглась звезда Николь Шерзингер и не только - ФОТО |url=https://1news.az/news/20240729114135336-Na-Allee-Slavy-v-Baku-zazhglas-zvezda-Nikol-SHerzinger-i-ne-tolko-FOTO |website=1news.az |access-date=2 August 2024 |language=Russian |archive-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802005920/https://1news.az/news/20240729114135336-Na-Allee-Slavy-v-Baku-zazhglas-zvezda-Nikol-SHerzinger-i-ne-tolko-FOTO |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Stiven Siqal]] (d. 1952) – 10 aprel 1952&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Sea Breeze Şöhrət xiyabanı&quot;nda Stiven Siqalın ulduzu təqdim olundu |url=https://seabreeze.az/az/news/steven-seagal-unveiled-his-name-star-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |website=seabreeze.az |publisher=seabreeze.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508132322/https://seabreeze.az/az/news/steven-seagal-unveiled-his-name-star-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# Dr. Alban (d. 1957) – 26 avqust 1957&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dr. Alban on Baku and Azerbaijanis: “I fell in love with this city and its people” |url=https://azertag.az/en/xeber/dr_alban_on_baku_and_azerbaijanis_i_fell_in_love_with_this_city_and_its_people_video-3144922 |website=azertag.az |publisher=azertag.az |access-date=4 September 2024 |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905183157/https://azertag.az/en/xeber/dr_alban_on_baku_and_azerbaijanis_i_fell_in_love_with_this_city_and_its_people_video-3144922 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Alessandro Safina]] (d. 1963) – 14 oktyabr 1963&lt;ref&gt;{{cite web |title=Növbəti məşhurun &quot;Ulduzu&quot; və möhtəşəm konserti |url=https://versus.az/article/az/43470 |website=versus.az |access-date=12 September 2023 |archive-date=18 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251218111127/https://versus.az/article/az/43470 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Tomas Anders]] (d. 1963) – 1 mart 1963&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;
# [[C. C. Catch]] (d. 1964) – 26 avqust 1964&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;&gt;{{cite web |title=50000-dən çox tamaşaçı və 10 ölkədən 150 sənətçi: Sea Breeze-də DREAM Fest Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirildi |url=https://seabreeze.az/az/news/50000-spectators-and-150-artists-from-10-countries-sea-breeze-hosted-the-international-music-festival-dream-fest |website=seabreeze.az |publisher=seabreeze.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508153227/https://seabreeze.az/az/news/50000-spectators-and-150-artists-from-10-countries-sea-breeze-hosted-the-international-music-festival-dream-fest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Rafet El Roman]] (d. 1968) – 25 avqust 1968&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;
# [[Vill Smit|Uill Smit]] (d. 1968) – 25 sentyabr 1968&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dünyaşöhrətli Uill Smitin ulduzu Sea Breeze-də Şöhrət Xiyabanında yerləşdiriləcək |url=https://seabreeze.az/az/news/a-personal-star-for-will-smith-will-appear-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |website=seabreeze.az |publisher=seabreeze.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508132322/https://seabreeze.az/az/news/a-personal-star-for-will-smith-will-appear-on-the-sea-breeze-walk-of-fame |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[Riki Martin]] (d. 1971) – 24 dekabr 1971&lt;ref name=balvin/&gt;
# [[Nikol Şerzinger]] (d. 1978) – 29 iyun 1978&lt;ref name=&quot;zvezda&quot;/&gt;
# [[Kreyq Devid]] (d. 1981) – 5 may 1981&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;
# [[Cek Savoretti]] (d. 1983) – 10 oktyabr 1983&lt;ref name=&quot;zvezda&quot;/&gt;
# Ketrin Makfi (d. 1984) – 25 mart 1984&lt;ref name=&quot;zvezda&quot;/&gt;
# [[J Balvin|Cey Balvin]] (d. 1985) – 7 may 1985&lt;ref name=balvin&gt;{{cite web |title=“Sea Breeze”nin sayrışan ulduzları |url=https://xalqqazeti.az/az/medeniyyet/200055-sea-breezenin-sayrisan-ulduzlari |website=xalqqazeti.az |publisher=xalqqazeti.az |access-date=8 May 2025 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508153227/https://xalqqazeti.az/az/medeniyyet/200055-sea-breezenin-sayrisan-ulduzlari |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təltif olunmuş qrupların siyahısı ==
# [[Enigma (musiqi layihəsi)|Enigma]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Enigma, K-Maro, Craig David и The Jacksons придали новую атмосферу музыкальному фестивалю DREAM Fest на берегу Каспийского моря |url=https://bm.ge/ru/news/enigma-k-maro-craig-david-i-the-jacksons-pridali-novuiu-atmosferu-muzykalnomu-festivaliu-dream-fest-na-beregu-kaspiiskogo-moria |website=bm.ge |publisher=bm.ge |access-date=8 May 2025 |archive-date=8 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508153227/https://bm.ge/ru/news/enigma-k-maro-craig-david-i-the-jacksons-pridali-novuiu-atmosferu-muzykalnomu-festivaliu-dream-fest-na-beregu-kaspiiskogo-moria |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
# [[OneRepublic]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=OneRepublic получила именную звезду на Аллее славы в Баку |url=https://vesti.az/xeber/sou-biznes/onerepublic-polucila-imennuyu-zvezdu-na-allee-slavy-v-baku-foto-544292 |website=vesti.az |publisher=vesti.az |access-date=8 May 2025}}&lt;/ref&gt;
# [[The Jackson 5]]&lt;ref name=&quot;dreamfest&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[:en:List of halls and walks of fame|Şöhrət xiyabanları və zallarının siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:2023-cü ildə təsis edilmiş mükafatlar]]
[[Kateqoriya:Bakının görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Şöhrət xiyabanları]]</text>
      <sha1>jbwpglllt1zuhy2jtr3c9kr60t7k59d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milkshake Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>989482</id>
    <revision>
      <id>9037135</id>
      <parentid>9015157</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>0 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6835" sha1="hefy2irwgdexnml1qb700imgsn5x98z" xml:space="preserve">{{Mahnı}}

'''&quot;Milkshake Man&quot;''' – [[Avstraliya]] müğənnidi və mahnı müəllifi &quot;[[Go-Jo]]&quot;nun ifa etdiyi mahnı. Kompozisiya &quot;Go-Jo&quot; tərəfindən Emi Şepard, Corc Şepard və Ceyson Bovino ilə birgə qələmə alınmışdır. Mahnı 25 fevral 2025-ci il tarixində işıq üzü görmüş və [[2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]ndə Avstraliyanı təmsil etmişdir. Sözügedən sinql [[İsveç]], [[Litva]] və [[İslandiya]]nın musiqi qrafiklərinə daxil olmuşdur.

== Videoklipi ==
Rejissorluğu Coş Harris tərəfindən edilən&lt;ref name=&quot;26 February 2025&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/aboutus/2025/02/26/global-viral-pop-sensation-go-jo-to-represent-australia-at-this-years-eurovision-song-contest-in-basel-switzerland/|title=Global viral pop sensation Go-Jo to represent Australia at this year's Eurovision Song Contest in Basel, Switzerland|date=26 February 2025|website=SBS.com.au|publisher=SBS|access-date=30 April 2025|archive-date=29 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429201919/https://www.sbs.com.au/aboutus/2025/02/26/global-viral-pop-sensation-go-jo-to-represent-australia-at-this-years-eurovision-song-contest-in-basel-switzerland/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;Milkshake Man&quot; mahnısının videoklipi sinqlın buraxılışı ilə eyni vaxtda Qou-Counun rəsmi &quot;[[YouTube]]&quot; kanalında istifadəçilərə təqdim olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=_08I6mjHSLA |title=Go-Jo - Milkshake Man {{!}} Australia 🇦🇺 {{!}} Official Music Video {{!}} #Eurovision2025 |date=2025-02-25 |last=Eurovision Song Contest |access-date=2025-05-27 |via=YouTube |archive-date=2025-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525180642/https://www.youtube.com/watch?v=_08I6mjHSLA |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ekran işində müğənni iki qadın ilə birlikdə ənənəvi dondurma furqonunun daxilində südlü kokteyllər hazırlayır. Klipin ümumi ab-havası isə bayram enerjisi və stroboskopik işıq effektləri ilə zənginləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|language=sv-SE|first=Johan|last=Alexed|url=https://popmuzik.se/176513/go-jo-milkshake-man/|website=popmuzik.se|title=Go-Jo - Milkshake Man|date=2025-02-25|access-date=2025-02-26|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226161052/https://popmuzik.se/176513/go-jo-milkshake-man/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Avroviziya mahnı müsabiqəsi ==
=== Daxili seçim ===
25 fevral 2025-ci il tarixində Avstraliyanın &quot;SBS&quot; ictimai yayım şirkəti daxili seçim yolu ilə Bazel şəhərində keçirilən Avroviziya 2025 mahnı müsabiqəsində ölkəni &quot;Milkshake Man&quot; kompozisiyası ilə Qou-Counun təmsil edəcəyini bəyan etmişdir. Sinql elə həmin gündən etibarən rəqəmsal platformalarda dinlənilməyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sbs.com.au/whats-on/article/who-is-representing-australia-at-eurovision-2025/dyd1e30jp|title=Global viral pop sensation Go-Jo to represent Australia at this year's Eurovision Song Contest|website=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|date=26 February 2025|access-date=2025-02-26|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225180336/https://www.sbs.com.au/whats-on/article/who-is-representing-australia-at-eurovision-2025/dyd1e30jp|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Müsabiqədə ===
[[2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]] [[İsveçrə]]nin [[Bazel]] şəhərində yerləşən &quot;St. Jakobshalle&quot; kompleksində təşkil olunmuşdur. Müsabiqə 13 və 15 may 2025-ci il tarixlərində keçirilən iki yarımfinal və 17 may 2025-ci il tarixində baş tutan final mərhələsindən ibarət olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2024-08-30 |title=Basel will host Eurovision Song Contest 2025 |url=https://eurovision.tv/story/basel-will-host-eurovision-song-contest-2025 |access-date=2025-01-28 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] |archive-date=2024-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830080327/https://eurovision.tv/story/basel-will-host-eurovision-song-contest-2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  28 yanvar 2025-ci ildə reallaşan püşkatma nəticəsində Avstraliya ikinci yarımfinal mərhələsində çıxış etmək imkanı əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite press release|date=2025-01-28|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-semi-final-draw-results|title=Eurovision 2025: Semi-Final Draw Results|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=2025-01-29|archive-date=2025-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128120331/https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-semi-final-draw-results|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sonradan təşkilatçılar tərəfindən Qou-Counun ikinci yarımfinal şousunun açılışını etməsi – səhnəyə birinci nömrə altında çıxması müəyyənləşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2025-03-27|url=https://www.rte.ie/entertainment/2025/0327/1504478-eurovision-semi-finals-running-order-announced/|title=Eurovision semi-finals running order announced|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|access-date=2025-04-10|archive-date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515183303/https://www.rte.ie/entertainment/2025/0327/1504478-eurovision-semi-finals-running-order-announced/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Avstraliya təmsilçisi final mərhələsinə vəsiqə qazana bilməmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-second-semi-final-qualifiers|title=Eurovision 2025: The Second Semi-Final Qualifiers|website=Eurovision.TV|publisher=[[European Broadcasting Union]]|date=2025-05-15|access-date=2025-05-15|archive-date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515234839/https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-second-semi-final-qualifiers|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Trek siyahısı ==
'''Rəqəmsal yükləmə/striminq'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/milkshake-man-single/1798151412|title=Milkshake Man – Song by Go-Jo|website=[[Apple Music]]|access-date=2025-03-22|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225225255/https://music.apple.com/us/album/milkshake-man-single/1798151412|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# «Milkshake Man» – 3:04

'''Rəqəmsal yükləmə/striminq, &quot;[[Jolyon Petch]]&quot; remiksi'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/milkshake-man-jolyon-petch-remix-single/1811449276|title=Milkshake Man (Jolyon Petch Remix) – Single – Album by Go-Jo|website=[[Apple Music]]|access-date=2025-05-02|url-status=}}&lt;/ref&gt;
# «Milkshake Man» (Jolyon Petch Remix Edit) – 2:42
# «Milkshake Man» (Jolyon Petch Remix) – 3:32

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ilin mahnıları]]
[[Kateqoriya:2025-ci ilin sinqlları]]</text>
      <sha1>hefy2irwgdexnml1qb700imgsn5x98z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar</title>
    <ns>4</ns>
    <id>991766</id>
    <revision>
      <id>9037014</id>
      <parentid>9036958</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>268903</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı */</comment>
      <origin>9037014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21208" sha1="jklweaeqjz2bfmkujg42wmthynwvyig" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]]
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]]
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}})
| [[Mingəçevir kurqanları]]
| [[Mingəçevir tarixi]]
| [[Əlimurad Hacızadə]]
| [[:uz:Tahrirlash Ozarbayjon musiqa asboblari]]
| [[AMİF]]
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]]
| [[Yevgeni Rındin]]
| [[Cavid Vəlizadə]]
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]]
| [[:uz:Koʻra]]
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|{{*}} [[Lokomotiv Biləcəri]]{{*}} [[Baku Juniors Women]]{{*}} [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]]{{*}} [[Azərbaycanda paraplan idmanı]]{{*}} [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]]{{*}} [[Azərbaycan Qolf Turniri]]{{*}} [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]]{{*}}[[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]] {{*}} [[Cevat Gülər]] {{*}} [[Anatoli Konkov]] {{*}} [[Mano Pölkinq]] {{*}} [[Jeljko Sopiç]] {{*}} [[Sergey Yuran]] {{*}} [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]] {{*}} [[Naci Şensoy]] {{*}} [[Vasili Berezutski]] {{*}} [[Yuri Syomin]] {{*}} [[Yevgeni Saltsın]] {{*}} [[Nikolay Morozov (idmançı)]] {{*}} [[İqor Luçiç]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[Edu]] {{*}} [[Gennadi Kryuçkin]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[ABU İK Bakı]] {{*}} [[Nik Kaner-Medli]] {{*}} [[Larri Lupolover]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[:en:Pavel Setin]] {{*}} [[:en:Sudagilan]] {{*}} [[:en:Ayaz Mehdiyev]]
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>jklweaeqjz2bfmkujg42wmthynwvyig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037016</id>
      <parentid>9037014</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch</username>
        <id>284958</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vikimənbə müsabiqəsi */</comment>
      <origin>9037016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21307" sha1="q37r1cf8q1lbjzv89ww3iy39htbrcvo" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]]
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]]
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}})
| [[Mingəçevir kurqanları]]
| [[Mingəçevir tarixi]]
| [[Əlimurad Hacızadə]]
| [[:uz:Tahrirlash Ozarbayjon musiqa asboblari]]
| [[AMİF]]
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]]
| [[Yevgeni Rındin]]
| [[Cavid Vəlizadə]]
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]]
| [[:uz:Koʻra]]
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|{{*}} [[Lokomotiv Biləcəri]]{{*}} [[Baku Juniors Women]]{{*}} [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]]{{*}} [[Azərbaycanda paraplan idmanı]]{{*}} [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]]{{*}} [[Azərbaycan Qolf Turniri]]{{*}} [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]]{{*}}[[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]] {{*}} [[Cevat Gülər]] {{*}} [[Anatoli Konkov]] {{*}} [[Mano Pölkinq]] {{*}} [[Jeljko Sopiç]] {{*}} [[Sergey Yuran]] {{*}} [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]] {{*}} [[Naci Şensoy]] {{*}} [[Vasili Berezutski]] {{*}} [[Yuri Syomin]] {{*}} [[Yevgeni Saltsın]] {{*}} [[Nikolay Morozov (idmançı)]] {{*}} [[İqor Luçiç]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[Edu]] {{*}} [[Gennadi Kryuçkin]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[ABU İK Bakı]] {{*}} [[Nik Kaner-Medli]] {{*}} [[Larri Lupolover]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[:en:Pavel Setin]] {{*}} [[:en:Sudagilan]] {{*}} [[:en:Ayaz Mehdiyev]]
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>q37r1cf8q1lbjzv89ww3iy39htbrcvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037017</id>
      <parentid>9037016</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch</username>
        <id>284958</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vikimənbə müsabiqəsi */ 😅</comment>
      <origin>9037017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21307" sha1="5koowm7cw4oqm63a0r2cbwf55vmlq8i" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]]
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]]
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}})
| [[Mingəçevir kurqanları]]
| [[Mingəçevir tarixi]]
| [[Əlimurad Hacızadə]]
| [[:uz:Tahrirlash Ozarbayjon musiqa asboblari]]
| [[AMİF]]
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]]
| [[Yevgeni Rındin]]
| [[Cavid Vəlizadə]]
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]]
| [[:uz:Koʻra]]
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|{{*}} [[Lokomotiv Biləcəri]]{{*}} [[Baku Juniors Women]]{{*}} [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]]{{*}} [[Azərbaycanda paraplan idmanı]]{{*}} [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]]{{*}} [[Azərbaycan Qolf Turniri]]{{*}} [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]]{{*}}[[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]] {{*}} [[Cevat Gülər]] {{*}} [[Anatoli Konkov]] {{*}} [[Mano Pölkinq]] {{*}} [[Jeljko Sopiç]] {{*}} [[Sergey Yuran]] {{*}} [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]] {{*}} [[Naci Şensoy]] {{*}} [[Vasili Berezutski]] {{*}} [[Yuri Syomin]] {{*}} [[Yevgeni Saltsın]] {{*}} [[Nikolay Morozov (idmançı)]] {{*}} [[İqor Luçiç]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[Edu]] {{*}} [[Gennadi Kryuçkin]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[ABU İK Bakı]] {{*}} [[Nik Kaner-Medli]] {{*}} [[Larri Lupolover]] {{*}} [[Durval da Kosta Lira]] {{*}} [[:en:Pavel Setin]] {{*}} [[:en:Sudagilan]] {{*}} [[:en:Ayaz Mehdiyev]]
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>5koowm7cw4oqm63a0r2cbwf55vmlq8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037030</id>
      <parentid>9037017</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qraf</username>
        <id>242998</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı */</comment>
      <origin>9037030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21387" sha1="qjkvjzcf69gdsnykiij1ehc3cuu8w7c" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]]
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]]
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}})
| [[Mingəçevir kurqanları]]
| [[Mingəçevir tarixi]]
| [[Əlimurad Hacızadə]]
| [[:uz:Tahrirlash Ozarbayjon musiqa asboblari]]
| [[AMİF]]
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]]
| [[Yevgeni Rındin]]
| [[Cavid Vəlizadə]]
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]]
| [[:uz:Koʻra]]
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|[[Ruslan Leviqa]] [[Sara Anzanello]] [[Fatih Sonkaya]] [[Suat Usta]] [[Jaime Monroy]] [[Oleq Smolyaninov]] [[İqoris Pankratjevas]] [[Andriy Demçenko]] [[Milinko Pantiç]] [[Rob Reekers]] [[Tomas Flat]] [[İqor Nekoneçnı]] [[Anatoli Piskovets]] [[Petar Kurçubiç]] [[ABU İK Bakı]] [[:en:Pavel Setin]] [[Nik Kaner-Medli]] [[Larri Lupolover]] [[Nikolay Morozov (idmançı)]] [[:en:Sudagilan]]  [[:en:Ayaz Mehdiyev]] [[Durval da Kosta Lira]] [[Edu]] [[İqor Luçiç]] [[Gennadi Kryuçkin]] [[Luka Corceviç]] [[Yevgeni Saltsın]] [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]] [[Yuri Syomin]] [[Naci Şensoy]] [[Vasili Berezutski]] [[Sergey Yuran]] [[Jeljko Sopiç]] [[Mano Pölkinq]] [[Anatoli Konkov]] [[Cevat Gülər]] [[Visente Qomes]] [[	Azərbaycan Velosiped Federasiyası]] [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]] [[Azərbaycan Qolf Turniri]] [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]] [[Azərbaycanda paraplan idmanı]] [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]] [[Lokomotiv Biləcəri]] [[Baku Juniors Women]]
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>qjkvjzcf69gdsnykiij1ehc3cuu8w7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037032</id>
      <parentid>9037030</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qraf</username>
        <id>242998</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı */</comment>
      <origin>9037032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21431" sha1="hv7ajsgncja6fc2u7xwnr25bhue1gd5" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]]
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]]
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}})
| [[Mingəçevir kurqanları]]
| [[Mingəçevir tarixi]]
| [[Əlimurad Hacızadə]]
| [[:uz:Tahrirlash Ozarbayjon musiqa asboblari]]
| [[AMİF]]
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]]
| [[Yevgeni Rındin]]
| [[Cavid Vəlizadə]]
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]]
| [[:uz:Koʻra]]
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|[[Ruslan Leviqa]], [[Sara Anzanello]], [[Fatih Sonkaya]], [[Suat Usta]], [[Jaime Monroy]], [[Oleq Smolyaninov]], [[İqoris Pankratjevas]], [[Andriy Demçenko]], [[Milinko Pantiç]], [[Rob Reekers]], [[Tomas Flat]], [[İqor Nekoneçnı]], [[Anatoli Piskovets]], [[Petar Kurçubiç]], [[ABU İK Bakı]], [[:en:Pavel Setin]], [[Nik Kaner-Medli]], [[Larri Lupolover]], [[Nikolay Morozov (idmançı)]], [[:en:Sudagilan]],  [[:en:Ayaz Mehdiyev]], [[Durval da Kosta Lira]], [[Edu]], [[İqor Luçiç]], [[Gennadi Kryuçkin]], [[Luka Corceviç]], [[Yevgeni Saltsın]], [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]], [[Yuri Syomin]], [[Naci Şensoy]], [[Vasili Berezutski]], [[Sergey Yuran]], [[Jeljko Sopiç]], [[Mano Pölkinq]], [[Anatoli Konkov]], [[Cevat Gülər]], [[Visente Qomes]], [[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]], [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]], [[Azərbaycan Qolf Turniri]], [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]], [[Azərbaycanda paraplan idmanı]], [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]], [[Lokomotiv Biləcəri]], [[Baku Juniors Women]].
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>hv7ajsgncja6fc2u7xwnr25bhue1gd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037042</id>
      <parentid>9037032</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemoralis</username>
        <id>128937</id>
      </contributor>
      <comment>/* Məqalə tələbləri */</comment>
      <origin>9037042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21480" sha1="4upc7zwhvifmcy7r82i03ucyjl2f0yz" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]] (9.5)
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]] (4.5)
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}}) (7.5)
| [[Mingəçevir kurqanları]]
(8)
| [[Mingəçevir tarixi]] (5)
| [[Əlimurad Hacızadə]] (3)
| [[:uz:Ozarbayjon musiqa asboblari]] (4)
| [[AMİF]] (3)
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]] (4)
| [[Yevgeni Rındin]] (4)
| [[Cavid Vəlizadə]] (3)
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]] (4.5)
| [[:uz:Koʻra]] (6)
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|[[Ruslan Leviqa]], [[Sara Anzanello]], [[Fatih Sonkaya]], [[Suat Usta]], [[Jaime Monroy]], [[Oleq Smolyaninov]], [[İqoris Pankratjevas]], [[Andriy Demçenko]], [[Milinko Pantiç]], [[Rob Reekers]], [[Tomas Flat]], [[İqor Nekoneçnı]], [[Anatoli Piskovets]], [[Petar Kurçubiç]], [[ABU İK Bakı]], [[:en:Pavel Setin]], [[Nik Kaner-Medli]], [[Larri Lupolover]], [[Nikolay Morozov (idmançı)]], [[:en:Sudagilan]],  [[:en:Ayaz Mehdiyev]], [[Durval da Kosta Lira]], [[Edu]], [[İqor Luçiç]], [[Gennadi Kryuçkin]], [[Luka Corceviç]], [[Yevgeni Saltsın]], [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]], [[Yuri Syomin]], [[Naci Şensoy]], [[Vasili Berezutski]], [[Sergey Yuran]], [[Jeljko Sopiç]], [[Mano Pölkinq]], [[Anatoli Konkov]], [[Cevat Gülər]], [[Visente Qomes]], [[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]], [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]], [[Azərbaycan Qolf Turniri]], [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]], [[Azərbaycanda paraplan idmanı]], [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]], [[Lokomotiv Biləcəri]], [[Baku Juniors Women]].
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>4upc7zwhvifmcy7r82i03ucyjl2f0yz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037053</id>
      <parentid>9037042</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toghrul R</username>
        <id>147643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Komandalar]]&quot; səhifəsi mühafizə edildi: yarış qaydalarına uyğun olaraq ([Redaktə=Yalnız inzibatçılara icazə ver] (13:31, 16 avqust 2026 (UTC) tarixində vaxtı bitir) [Adını dəyiş=Yalnız inzibatçılara icazə ver] (13:31, 16 avqust 2026 (UTC) tarixində vaxtı bitir))</comment>
      <origin>9037042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21480" sha1="4upc7zwhvifmcy7r82i03ucyjl2f0yz" xml:space="preserve">{{Vikipediya:Viki Mingəçeviri sevir/Başlıq}}

== Məqalə tələbləri ==
📌 '''Məqalə üçün minimal tələblər:'''

* 🔠 '''Söz sayı:''' Minimum 250 söz (təxminən 2–3 paraqraf). Bu mövzunun kifayət qədər izah edilməsi üçün əsas səviyyəni təmin edir.
* 🧾 '''Bayt həcmi:''' Minimum 2000 bayt. Bu məqalənin yalnız cümlələrdən ibarət olmayıb, müəyyən mənbələr, kateqoriyalar və digər elementlərlə zənginləşdirildiyini göstərir.
* 📚 '''Mənbələr:''' Ən azı 2 etibarlı mənbə istifadə olunmalıdır. Mənbələr sonda &quot;İstinadlar&quot; bölməsində düzgün şəkildə göstərilməlidir.
* 🧷 '''Kateqoriyalar və intervikilər:''' Məqalə ən azı bir kateqoriyaya daxil edilməlidir. Əgər mövzu digər dillərdə varsa, intervikilər əlavə olunmalıdır (məsələn:)
* 🎯 '''Formatlaşdırma:''' Başlıq, alt başlıqlar (== Başlıq ==) və siyahılardan istifadə olunmalıdır. Cədvəllər və ya şəkillər əlavə edilərsə, əlavə xal verilə bilər.
* '''✅ Orijinallıq:''' Məqalə plagiat olmamalı, iştirakçı tərəfindən yazılmalıdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Komandalar
|'''Komanda adları'''
!1. Ekipaj 001
!2. TriNation
!3. Dostluq
!4. HASTE (Heyst)
!5. SES
!6. Cyrus Wave
!7. Turan
!8. Dəli Kür
!9. 3 Nations, 1 Vibe (3N1V)
!10. &lt;br&gt;Komanda-10
!11. Kürün Kodu
!12. [[307 (ədəd)|Üç Yüz Yeddi]]
!13. Turan
|-
|'''Komandanın məqalə adı'''
| [[Mexaniki Türk]] (9.5)
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)|Azerbaycan Kültür Merkezi (Taşkent)]] (4.5)
| [[:kaa:Ázerbayjan folklorı|Azərbaycan folkloru]] ({{lang-kaa|Ázerbayjan folklorı}}) (7.5)
| [[Mingəçevir kurqanları]]
(8)
| [[Mingəçevir tarixi]] (5)
| [[Əlimurad Hacızadə]] (3)
| [[:uz:Ozarbayjon musiqa asboblari]] (4)
| [[AMİF]] (3)
| [[:uz:Mingechaur suv ombori]] (4)
| [[Yevgeni Rındin]] (4)
| [[Cavid Vəlizadə]] (3)
| [[: uz:Mingechaur davlat universiteti]] (4.5)
| [[:uz:Koʻra]] (6)
|-
| '''Komanda kapitanı'''
|   {{u|Turkmen}}
|   {{u|Ayan Mustafayeva 05}}
|   {{u|Kvazimodo }}
|   {{u|Toghrul R}}
|   {{u|Binnat Jafarov}}
|   {{u|Əkrəm}}
|   {{u|Lleylaa}}
|   {{u|UzeyirMikayil}}
|   {{u|Emkasyy}}
|   {{u|Araz Yaquboglu}}
|   {{u|Nilufar.J}}
|   {{u|ilkos14}}
|   {{u|A.Aida88}}
|-
| '''Komanda üzvləri'''
|  {{u|Fidan Abbaszadə }}&lt;br&gt; {{u| Sultanasadli1}}&lt;br&gt; {{u| Atakhanli}}
|  {{u|Zaxrootiy }}&lt;br&gt; {{u| Umid1108 }}&lt;br&gt; {{u| Sofiemama }} &lt;br&gt;
|  {{u|Maryidaa }}&lt;br&gt; {{u|Turan Etibaroğlu }}&lt;br&gt; {{u|Zohrab Javad }} &lt;br&gt; {{u|Kamol Azzam }}
|  {{Markerli siyahı|{{u|Adem}}|{{u|Elnur Neciyev}}|{{u|Həlimə}}|{{u|PlainVector}}|{{u|Toghrul R}}}}
|  {{u| NurAy}}&lt;br&gt; {{u| Binnat Jafarov}}&lt;br&gt; {{u| Nemoralis}} &lt;br&gt;
|  {{u|Əkrəm}}&lt;br&gt; {{u|Mehdisoy88}}&lt;br&gt; {{u|Мағыпар}} &lt;br&gt;
|  {{u|Lleylaa}}&lt;br&gt; {{u|Miss Kamola}}&lt;br&gt; {{u|Etibarlı Sabir}} &lt;br&gt; {{u|Дауткулова Ақмарал}} &lt;br&gt; {{u|Brainbox 8}}
|  {{u|Rüfət Həsənli}}&lt;br&gt; {{u|Şölə Müzəffərli}}&lt;br&gt; {{u|Radiasiyaida}} &lt;br&gt;
|  {{u|Doniyor Yóldoshev}}&lt;br&gt; {{u|Moses}}&lt;br&gt; {{u|Javoxir Yorqulov}} &lt;br&gt; {{u|Farida Allahverdiyeva}}
|  {{u|Namikilisu}} &lt;br&gt; {{u|Kubra Valiyeva}} &lt;br&gt; {{u|Lucivarius}} &lt;br&gt; {{u|Wertuose}}
|  {{u|Leon9219}}&lt;br&gt; {{u|En Merker}}&lt;br&gt; {{u|Hersoq01}} &lt;br&gt;
|  {{u|Qraf }}&lt;br&gt; {{u| Nigaridrisli }}&lt;br&gt; {{u| Mulan Xon  }} &lt;br&gt; {{u| Ələddin.Məlikov }}
|  {{u|Ch}}&lt;br&gt; {{u|Shafa Movsumov}}&lt;br&gt; {{u|Bobonorova Hulkar}} &lt;br&gt;
|}

== Fərdi yaradılan və redaktə edilən məqalələrin siyahısı ==
'''Fərdi məqalə müsabiqəsi üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən məqalələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməldidir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçilər
! width=70%|Məqalələrin adı
! width=4%|Məqalə sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|A.Aida88}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|NurAy }}
|{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir tarixi]],{{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir mədəniyyəti]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir arxeologiyası]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir memarlığı]], {{Bayraq|Azərbaycan}}[[Mingəçevir idmanı]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Yevgeni Rındin]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Şahin Bayramov]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur madaniyati]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur tarixi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur arxeologiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur sporti]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Elxan Usubov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yuriy Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Rashad Mirabov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Valentin Khlystov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yuri Oleynikov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elkhan Usubov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Elmir Tagiyev]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Yevgeny Ryndin]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Shahin Bayramov]], {{Bayraq|Böyük Britaniya}}[[:en:Vagif Garaev]], 
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Ch}}
|{{bayraq|Qırğızıstan}} [[:ky:Мингечуардын маданияты|Мингечуардын маданияты]]
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Kamol Azzam}}
|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Sergey Juk]], {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Olimpiya (film, 2021)]], {{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Buyukada (Mingechaur)|Buyukada (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi|Kura daryosi ustidagi avtomobil koʻprigi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yoshlar uyi|Mingechaur yoshlar uyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Aydın Mirzəzadə|Aydın Mirzəzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxitekturasi|Mingechaur arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon arxitekturasi|Ozarbayjon arxitekturasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:„8-noyabr“ issiqlik elektr stansiyasi|&quot;8-noyabr&quot; issiqlik elektr stansiyasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili|Ozariy yoxud Ozarbayjonning qadimgi tili]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur davlat ramzlari muzeyi|Mingechaur davlat ramzlari muzeyi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)|Fotimai Zahro masjidi (Mingechaur)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur arxeologik majmuasi|Mingechaur arxeologik majmuasi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur yozuvlari|Mingechaur yozuvlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion|Yaşar Məmmədzadə nomidagi stadion]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (futbol klubi)|Mingechaur (futbol klubi)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Sudagʻilan manzilgohi|Sudagʻilan manzilgohi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi|
Ozarbayjon Milliy Antidoping Agentligi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon golf turniri|Ozarbayjon golf turniri]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Andrey Tveryankin|Andrey Tveryankin]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurdagi manzilgohlar|Mingechaurdagi manzilgohlar]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi|Mingechaur shahar bolalar va oʻsmirlar sport maktabi]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari|Mingechaurning sanoat va nemis shaharsozligi izlari]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:İslam İslamzadə|İslam İslamzadə]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur (qishloq)|Mingechaur (qishloq)]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Şəlalə Şahvələdqızı|Şəlalə Şahvələdqızı]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Rafael Haşımov|Rafael Haşımov]], {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Vaqif Qarayev|Vaqif Qarayev]], [[:uz:Fatih Sonkaya|Fatih Sonkaya]], [[:uz:İmran Qarayev|İmran Qarayev]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015|Shaxmat boʻyicha Jahon kubogi 2015]], [[:uz:Ozarbayjonda paraplan sporti|Ozarbayjonda paraplan sporti]], [[:uz:Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023|Shaxmat boʻyicha Ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogi 2023]], [[:uz:Baku Juniors Women FK|Baku Juniors Women FK]], [[:uz:„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi|„Lokomotiv Biləcəri“ voleybol jamoasi]], [[:uz:Qaraca paleolit makoni|Qaraca paleolit makoni]].
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Mehdisoy88}}
|[[Rəşad Veysəlov]], [[Hüseyn Eyvazlı]], [[İmran Yusifov]],[[Süleyman Süleymanlı]], [[Nurlan Paşayev]], [[Ümid Aslanov]], [[Rəvan Uğuzov]], [[Arzuman Həsənov]], [[Camal Məmmədov]], [[Pol Ramsden (alpinist)]], [[Andjey Bargiel]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|Hersoq01 }}
|[[Amil Fərzəliyev]],[[Musa Kəramətzadə]]
|
|
|
|-
|7.
|{{u|Həsən İmanov}}
|
|
|
|
|-
|8.
|{{u|Aslanzadə Rəhim}}
|
|
|
|
|-
|9.
|{{u|Araz Yaquboglu}}
|[[Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü (Mingəçevir)|Kür çayı üzərində avtomobil körpüsü]] (+commonsa şəkil), [[Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı (1988)|Yüngül atletika üzrə SSRİ çempionatı]], [[Mixail Vrubel]]
|
|
|
|-
|10.
|{{u|Kvazimodo}}
|{{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:Kur (oqıw hám sport orayı)|Kur]], [[:kaa:Yashar Mammedzade atındaǵı stadion|Yashar Mammedzade atındaǵı stadion]], [[:kaa:Mingachevir FK|Mingachevir FK]], [[:kaa:Doslıq parkı (Mingachevir)|Doslıq parkı (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir Jaslar úyi|Mingachevir Jaslar úyi]], [[:kaa:Mingachevir mádeniyatı|Mingachevir mádeniyatı]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik súwret galereyası|Mingachevir mámleketlik súwret galereyası]], [[:kaa:Mingachevir mámleketlik drama teatrı|Mingachevir mámleketlik drama teatrı]], [[:kaa: Mingachevir qala tariyx muzeyi|Mingachevir qala tariyx muzeyi]], [[:kaa:Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)|Mámleket nıshanları muzeyi (Mingachevir)]], [[:kaa:Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi|Mingachevir arxeologiyalıq kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir GES|Mingachevir GES]], [[:kaa:Mingachevir shirkew kompleksi|Mingachevir shirkew kompleksi]], [[:kaa:Mingachevir jazıwları|Mingachevir jazıwları]], [[:kaa:Mingachevirdegi xalıq punktleri|Mingachevirdegi xalıq punktleri]], [[:kaa:Sudaǵılan|Sudaǵılan (Mingachevir)]], [[:kaa:Anar Rızaev|Anar]], [[:kaa:Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı|Mehdi Húseyinzade atındaǵı Sumqayt qalalıq stadionı]], [[:kaa:Sintezkauchuk|Sintezkauchuk]], [[:kaa:Salavan (fabrika)|Salavan]]
|
|
|
|-
|11.
|{{u|Moses}}
|[[Beyləqan Mərkəzi Şəhər Stadionu]], [[Ruslan Əmircanov]], [[Yuri Oleynikov]], [[: tr:Şahnaz Haşımova|Şahnaz Haşımova]], [[: tr:Siyavuş Kerimi|Siyavuş Kerimi]], [[Yannik Kamanan]]
|
|
|
|-
|12.
|{{u|Miss Kamola}}
|[[:uz:Haliliy (shoir)|Haliliy (shoir)]], [[:uz:Ismayil Shixli|Ismayil Shixli]], [[:uz:Ozarbayjon adabiyoti|Ozarbayjon adabiyoti]], [[:uz:Fazliy (shoir)|Fazliy (shoir)]]
|
|
|
|-
|13.
|{{u| Shafa Movsumov }}
|[[Mingəçevir kəndi]], [[Valdas Dambrauskas]]
|
|
|
|-
|14.
|{{u| Atakhanli}}
|
|
|
|
|-
|15.
|{{u| Maryidaa}}
|
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vefa Hüseynova|Vefa Hüseynova]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Turan Mirzeyev|Turan Mirzeyev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Vilayet Ağayev|Vilayet Ağayev]]
# {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Zeyneddin Bilalov|Zeyneddin Bilalov]]
#{{Bayraq|Azərbaycan}} [[:az:Qəfəs döyüşü|Qəfəs döyüşü]]
|
|-
|16.
|{{u| Leon9219}}
|{{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası|&quot;Cumhurbaşkanlığı Kupası&quot; uluslararası regatası]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili|Azeri veya Azerbaycan'ın eski dili]], {{Bayraq|Birləşmiş Krallıq}} [[:en:Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)|Fatimeyi-Zahra Mosque (Mingachevir)]], {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Haydar Mescidi (Mingeçevir)|Haydar Mescidi (Mingeçevir)]]
|
|
|
|-
|17.
|{{u|Ekologiya03}}
|
|
|
|
|-
|18.
|{{u|UzeyirMikayil }}
|[[Sabir Babayev]] [[Motosiklet idmanı]]
|
|
|
|-
|19.
|{{u| Qraf}}
|[[Ruslan Leviqa]], [[Sara Anzanello]], [[Fatih Sonkaya]], [[Suat Usta]], [[Jaime Monroy]], [[Oleq Smolyaninov]], [[İqoris Pankratjevas]], [[Andriy Demçenko]], [[Milinko Pantiç]], [[Rob Reekers]], [[Tomas Flat]], [[İqor Nekoneçnı]], [[Anatoli Piskovets]], [[Petar Kurçubiç]], [[ABU İK Bakı]], [[:en:Pavel Setin]], [[Nik Kaner-Medli]], [[Larri Lupolover]], [[Nikolay Morozov (idmançı)]], [[:en:Sudagilan]],  [[:en:Ayaz Mehdiyev]], [[Durval da Kosta Lira]], [[Edu]], [[İqor Luçiç]], [[Gennadi Kryuçkin]], [[Luka Corceviç]], [[Yevgeni Saltsın]], [[Nikolay Kuznetsov (idmançı)]], [[Yuri Syomin]], [[Naci Şensoy]], [[Vasili Berezutski]], [[Sergey Yuran]], [[Jeljko Sopiç]], [[Mano Pölkinq]], [[Anatoli Konkov]], [[Cevat Gülər]], [[Visente Qomes]], [[Azərbaycan Velosiped Federasiyası]], [[Azərbaycan Milli Antidopinq Agentliyi]], [[Azərbaycan Qolf Turniri]], [[Şahmat üzrə Dünya Kuboku 2015]], [[Azərbaycanda paraplan idmanı]], [[Şahmat üzrə Qadınlararası Dünya Kuboku 2023]], [[Lokomotiv Biləcəri]], [[Baku Juniors Women]].
|
|
|
|-
| 20.
| {{u|Əkrəm}}
| {{hlist|[[:en:History of Mingachevir]]}}
|
|
|
|-
|21.
|{{u|Sofiemama}}
| {{hlist|[[:ru:Алиева, Наргиз]]}}
[[:ru:Халилов, Ровшан ]]
[[:ru:Зейналова, Илона]]
|
|
|
|-
|22.
|{{u|PlainVector}}
| {{hlist|[[:en:Draft:Mingachevir archaeological complex]]}} [[:en:Kur Olympic Training and Sports Center]]
[[:ru:Милана Рахимова]]
|
|
|
|-
|23.
|{{u| Kubra Valiyeva}}
|[[Radiyyuddin əl-Astarabadi]], [[Mingəçevir mətbəxi]],[[Şərhul-kafiyə ]]
|
|
|
|-
|24.
|{{u|Mulan Xon}}
|{{Bayraq|Özbəkistan}}[[:uz:Mingechaur cherkov majmuasi]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ozarbayjon temir yoʻllari]]
{{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Varvara suv ombori]]
|
|
|-
|25.
|{{u|Turan Etibaroğlu}}
|[[Andrey Tveryankin]], [[Rəhmət Seyidov]]
|
|
|
|-
|26.
|{{u|Elnur Neciyev}}
|[[Mingəçevirdəki yaşayış yerləri]], [[Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]] (məqalə üçün [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ming%C9%99%C3%A7evir_%C5%9F%C9%99hidl%C9%99r_xiyaban%C4%B1 commons-da] fotolar da əlavə edilib),
[[Rövşən Əhmədov]]

|
|
|
|-
|27.
|{{u|Gunay M.E.}}
|
|
|
|
|-
|28.
|{{u|Adem}}
|[[Abdullah Kayapınar]], [[Seha Okuş]], [[Eirenis decemlineatus]]
|
|
|
|-
|29.
|{{u| Lleylaa }}
|[[Mingəçevir (Yevlax)]], [[Könüllü fəaliyyət]]
|
|
|
|-
|30.
|{{u|Ələddin.Məlikov}}
|[[:fa:دانشگاه دولتی مینگه‌چویر]]

|
|
|
|-
|31.
|{{u|Etibarlı Sabir }}
|
* [[Mingəçevirdə turizm]]
* [[Sualtı futbol]]
|
|-
|32.
|{{u|Lucivarius}}
|
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 500 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-2 1000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr]]
* [[2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — təsnifat]]
* [[2025 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[2024 Kanoe sprinti üzrə Avropa çempionatı]]
* [[Avropa Oyunlarında kanoe sprinti]]
* [[Avropa Gənclər Forumu]]
* [[Avropa Gənclər Fondu]]
* [[Avropa Gənclər Tədbiri]]
* [[Gənclər siyasəti]]
* [[Gənclər şurası]]
* [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]
* [[Rövşən Xəlilov (idmançı)]]
* [[Pauerliftinq]]
|
|
|-
|33.
|{{u|Doniyor Yóldoshev }}
| {{Bayraq|Qaraqalpaqıstan}} [[:kaa:/Mingachevir suw saqlaǵıshı|Mingachevir suw saqlaǵıshı]]
|
|
|
|-
|34.
|{{u|Cavadxan1804 }}
|* [[Zenon Bortkeviç]],[[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]], [[Rauf İsmayılov (rəssam)]]
|
|
|
|-
|35.
|{{u|Həlimə }}
|
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
|
|
|
|-
|36.
|{{u|ilkos14 }}
|
* [[Hikmət Cəbrayılzadə]]
* [[Toni Adams]]
* [[Saşa İliç]]
* [[Oğuz Çetin]]
* [[Viktor Pasulko]]
* [[Giorgi Çixradze]]
* [[Yuriy Maksimov]]
* [[Andrey Qluşenko (Qapıçı)]]
* [[İqor Pankratyev]]
* [[Yuriy Vernidub]]
* [[Adel Amruş]]
* [[Bozidar Bandoviç]]
* [[Fuat Yaman]]
* [[Marino Puşiç]]
* [[Almir Hurtiç]]
* [[Jorje Kaskilya]]
* [[2026 Avropa Gənclər Cüdo Çempionatı]]
* [[Toni Dobləs]]
* [[Yasin Hima]]
* [[Xavier Junior]]
* [[Kristaps Qrebiş]]
* [[Marko Deviç]]
|
|
|
|-
|37.
|{{u|Bobonorova Hulkar }}
|
*[[Mircəlil Qasımlı]]
*[[Məmməd Abdullayev]]
*[[İlahə Bahadirova]]
*[[Əliqulu Həsənoğlu]]
*[[Rovshan Khalilov]]
|
|
|
|-
|38.
|{{u|Nilufar.J }}
|
[[Niyaz Məlikov]]
|
|
|
|-
|39.
|{{u|Namikilisu }}
|
* [[Varvara SES]]
* [[Böyük Ada (Mingəçevir)]]
* [[Palantökən silsiləsi]]
* [[Xocaşen-İnqar silsiləsi]]
* [[Şahid Muxtarov]]
|
|
|
|-
|40.
|{{u|En Merker}}
|
* [[Fridrix Bayern]]
|
|
|
|-
|41.
|{{u|Javoxir Yorqulov }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ruslan Muradov|Ruslan Muradov]]
* [[:uz:Yuriy Romenskyi|Yuriy Romenskyi]]
* [[:uz:Lütvəli Babayev|Lütvəli Babayev]]
* [[:uz:Elnur Soltanov|Elnur Soltanov]]
* [[:uz:Elnar Kərimov|Elnar Kərimov]]
* [[:uz:Tahir Zahidov|Tahir Zahidov]]
* [[:uz:Dostluq parkı (Mingechaur)|Dostluq parkı]]
|
|
|
|-
|42.
|{{u|Brainbox 8 }}
|
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Ummi Isa]]
* {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Qovsi Tabrizi]]
|
|
|
|-
|43.
|{{u| Rüfət Həsənli}}
|{{*}} [[İmran Qarayev]]{{*}} [[İlqar Bacarani]]{{*}} [[Zəminə Balacayeva]]{{*}} Vasif Durarbəyli (Türkiyə Türkcəsində)
|
|
|
|-
|44.
|{{u| Şölə Müzəffərli}}
|{{*}} [[Mingəçevir]]{{*}} [[Qaraca paleolit düşərgəsi]]
|
|
|
|-
|45.
|{{u| Ayan Mustafayeva 05 }}
|{{*}} [[Nigar Mirzəzadə]]{{*}} [[Fidan Qurbanlı]] ''(azərbaycan dilinə tərcümə)''
|
|
|
|-
|46.
|{{u| Radiasiyaida}}
|{{•}} [[Sabir Xammədov]], [[Pərvin Paşayev]]
|
|
|
|-
|47.
|{{u|Turkmen}}
|
|
|
|
|-
|48.
|{{u|Emkasyy}}
|[[: tr:Azerbaycan Cumhuriyeti Gençlik Örgütleri Milli Konseyi]], [[Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası]]
|
|
|
|-
|49.
|{{u|Zohrab Javad}}
|{{•}} [[Mingəçevir çimərliyi]]
|
|
|
|-
|50.
|{{u| Binnat Jafarov}}
|[[Murov Az Terminal]], [[Azərreyl KVK]], [[Kişi voleybolçular arasında Azərbaycan Yüksək Liqası]], [[Neftçi KVK]], [[Xilasedici]], [[Azərneft KVK]]
|
|
|
|-
|51.
|{{u|Nigaridrisli }}
| [[On Kanada dolları]] &lt;br&gt; [[Bendi]]
|
|
|-
|52.
|{{u|Toghrul R}}
|{{flatlist|
* [[Bəhlul Bayramov]] 
* [[İvan Fiqurovski]]
* [[Ramiz Ağayev]] 
* [[Əmrah Mustafayev]]
}}
|
|
|
|-
|53.
|{{u|Zaxrootiy}}
|{{*}} [[İnci Evinər]]{{*}} [[Fariz Abdullayev]]
|
|
|
|-
|54.
|{{u|Дауткулова Ақмарал}}
|[[:kk:Кура (өзен)|Кура (өзен)]], [[:kk:Гейдар Әлиев шәкіртақысы|Гейдар Әлиев шәкіртақысы]], [[:kk:Гейдар Әлиев қоры|Гейдар Әлиев қоры]] + foto [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Contributions/%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB 45 adad]
|
|
|
|-
|55.
|{{u|Мағыпар}}
|
* [[:kk:Әзербайжан шәйі]]
* [[:kk:Мингечевир су электр стансасы]]
* [[:kk:Мингечевир су қоймасы]]
* [[:kk:Мингәчевир тарих мұражайы]]
* [[:kk:Мингәчевир қаласының тарихы]]
|
|
|
|-
|56.
|{{u| umid1108 }}
| {{Bayraq|Özbəkistan}} [[:uz:Mingechaur qishloq masjidi]]
|
|
|
|-
|57.
|{{u|Farida Allahverdiyeva}}
| {{Bayraq|Türkiyə}} [[:tr:Mingeçevir Devlet Üniversitesi|Mingeçevir Devlet Üniversitesi]]
|
|
|
|-
|58.
|{{u|İlqar Aslanov }}
|
|
|
|
|-
|59.
|{{u|Fərid Rəfullayev }}
|
|
|
|
|-
|60.
|{{u|Aygül }}
|
|
|
|
|-
|61.
|{{u|Fidan Abbaszadə }}
|[[Milan Kraft]]
[[Hərbi robotlar]]

[[Yan Bulis]]
|
|
|
|-
|62.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|63.
|{{u|Kyrgyz IT developer}}
|[[:ky:Азербайжан адабияты]], [[:ky:Азербайжандагы белгилүү аядар]], [[:ky:Мингечуар]]
|
|
|
|-
|64.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|65.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|66.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|67.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|68.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|69.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|70.
|{{u| }}
|
|
|
|
|-
|}

== Vikimənbə müsabiqəsi ==
'''Vikimənbə üçün yaradılan və ya təkmilləşdirilən səhifələr aşağıdakı cədvələ əlavə edilməlididir.'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width= 100%
|- align=&quot;left&quot;
! width=12%|Sıra sayı
! width=12%|İstifadəçi
! width=70%|Səhifələrin adı
! width=4%|Səhifələrin sayı
! width=4%|Topladığı xal
! width=4%|Tutduğu yer
|-
|1.
|{{u|Kvazimodo}}
|
|
|
|
|-
|2.
|{{u|Lucivarius}}
|
[[s:Dörd söz (Səməd Vurğun)|Dörd söz]]&lt;br&gt;
[[s:İlk bahar və mən (Səməd Vurğun)|İlk bahar və mən]]&lt;br&gt;
[[s:Dərman verin! (Səməd Vurğun)|Dərman verin!]]&lt;br&gt;
[[s:Gəlməsəniz də... (Səməd Vurğun)|Gəlməsəniz də…]]&lt;br&gt;
[[s:Sözün şöhrəti (Səməd Vurğun)|Sözün şöhrəti]]&lt;br&gt;
[[s:Zəfər təranəsi (Səməd Vurğun)|Zəfər təranəsi]]
|
|
|
|-
|3.
|{{u|Leon9219}}
|
|
|
|
|-
|4.
|{{u|Nilufar.J}}
|
|
|
|
|-
|5.
|{{u|Ch}}
|[[s:Qoşmalar (Şah İsmayıl Xətayi)|Qoşmalar]]&lt;br&gt;[[s:Ölən şeirlərim|Ölən şeirlərim]]
|
|
|
|-
|6.
|{{u|}}
|
|
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>4upc7zwhvifmcy7r82i03ucyjl2f0yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:MBK01</title>
    <ns>2</ns>
    <id>992987</id>
    <revision>
      <id>9037372</id>
      <parentid>8986147</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi:Babak M01]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi:MBK01]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>8986147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:MBK01/Qaralama</title>
    <ns>2</ns>
    <id>992992</id>
    <revision>
      <id>9037375</id>
      <parentid>9035073</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi:Babak M01/Qaralama]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi:MBK01/Qaralama]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>9035073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12193" sha1="g4g1iq6za47jmeqgvs9f44caqc8bpff" xml:space="preserve">= Məhəmməd Məmmədov =
{{Şəxs
|adı=Məhəmməd Məmmədov
|şəkil= 
|şəklin izahı=
|doğum tarixi=09.05.1957
|doğum yeri=[[Babək rayonu|Babək rayonu]], [[Naxçıvan MSSR|Naxçıvan MSSR]], [[Azərbaycan SSR|Azərbaycan SSR]], [[SSRİ|SSRİ]]
|vətəndaşlığı=[[Azərbaycan Respublikası|Azərbaycan Respublikası]]
|milliyyəti=Azərbaycanlı
|ixtisası=Telekommunikasiya mütəxəssisi
|təhsili=[[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutu]]
|fəaliyyət illəri=1979-2015
|elmi dərəcəsi=Texnika üzrə fəlsəfə doktoru
|partiyası=[[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyası]]
|tanınır=Rabitə və informasiya təhlükəsizliyi, telekommunikasiya
|mükafatları=“Rabitə Ustası”,
“Əməkdar Mühəndis”|orijinal adı=Məhəmməd Əsgər oğlu Məmmədov|elmi adı=Dosent}}

'''Məhəmməd Əsgər oğlu Məmmədov''' — texnika mühəndisi, rabitə və informasiya təhlükəsizliyi sahəsi üzrə mütəxəssis, texnika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent — 1957-ci ildə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan MR]]-nın [[Babək rayonu|Babək rayonunun Bulqan kəndində]] anadan olmuşdur.

== Həyatı və fəaliyyəti ==
1974-cü ildə həmin Bulqan kənddə orta məktəbi bitirmişdir. Elə həmin il [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Ç.İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun]] (AzPİ, indiki [[Azərbaycan Texniki Universiteti]] — [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]) Elektrotexnika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1979-cu ildə [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]- nun “Elektrotexnika” fakultəsinin “Avtomatik elektrik rabitəsi” ixtisasını bitirmiş və təyinatla [[Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyinin]] sərəncamına göndərilmişdir.

Həmin ildən rabitə sahəsində fəaliyyətinə başlamışdır:

* 1979 – 1989-cu illərdə elektrik mexaniki vəzifəsindən başlayaraq mühəndis, böyük mühəndis, stansiya xidmətinin rəisi, telefon qovşağının baş mühəndisi;
* 1989 – 1990, 1992 – 1994, 1997 – 1999-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin baş mühəndisi;
* 1996 – 1997-ci illərdə [[“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontoru|“Azərrabitəlayihə” Layihə Axtarış Kontorunun]] rəisi;
* 1999 – 2004-cu illərdə [[Bakı Telefon Rabitəsi MMC|Baki Telefon Rabitəsi İB]]-nin rəisi;
* 2004 – 2015-cı illərdə [[Aztelekom|Aztelekom IB]]-nin Baş direktoru;
* 2008 – 2015-cı illərdə [[Yeni Azərbaycan Partiyası|Yeni Azərbaycan Partiyasının]] Mərkəzi Nəzarət – Təftiş Komissiyasının sədri&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-06-25 |title=Məhəmməd Məmmədov YAP MTK-nın sədri seçilib |url=https://sia.az/az/news/politics/353733.html |access-date=2026-07-03 |website=Sia.az - Dünya və yerli xəbərlərin tək ünvanı |language=az}}&lt;/ref&gt;.
M.Məmmədov əməк fəaliyyəti dövründə ozünü ixtisasini mükəmməl bilən mütəxəssis, bacariqli təşkilatcı, elmi və rəhbər işci kimi göstərib.

M.Məmmədov [[“Rabitə Dünyasi” qazeti|“Rabitə Dünyasi” qazetinin]] kecirdiyi sorguya əsasən 2000-ci və 2001-ci ilin yekunlarına görə iki dəfə “İlin Birlik Rəisi” nominasiyasinda qalib olub.

M.Məmmədov paralel olaraq elmi fəaliyyətini də davam etdirmişdir. 2003-cü ildən texnika elmləri namizədi və 2010-cu ildən müsabiqə yolu ilə “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrası üzrə dosent vəzifəsinə seçilmişdir. O, magistr hazırlıq pilləsində ixtisas fənləri üzrə mühazirə, laboratoriya və məşğələ dərsləri aparır, buraxılış işlərinə və istehsalat təcrübələrinə rəhbərlik edib. 2005 – 2010-cu illər bakalavr buraxılış işlərinin müdafiəsi üzrə [[Dövlət Attestasiya Komissiyası|Dövlət Attestasiya Komissiyasının]] sədri olub.  

2006 – 2016-cı illər [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]]-nun nəzdindəki D.02.031 dissertasiya şurasının 05.12.13 — “Telekommunikasiya sistemləri, şəbəkələri və qurğuları” və 05.13.05 — “Hesablama texnikasının və idarəetmə sistemlərinin element və qurğuları” ixtisasları üzrə Elmi seminarının üzvü olub.

== Elmi fəaliyyət ==
Elmlər namizədi, dosent M.Məmmədovun 10 ədəd İxtira üzrə Patentin, [[Ali Attestasiya Komissiyası (Azərbaycan)|AAK]] siyahısına daxil olan, [[Scopus]] indeksli MDB ölkələrinin elmi-tutumlu, ixtisaslaşmış jurnallarında və [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&amp;oldid=1353178245 Springer] nəşrlərin impak-faktorlu jurnallarında dərc olunmuş 60-dan artıq elmi işlərin, 5 dərs vəsaitinin, 10-dan artıq elmi-metodik vəsaitin və rabitənin müxtəlif sahələrində tətbiq edilən 150-dən artıq səmərəli təklifin müəllifidir.

M.Məmmədovun 20 ildən artıq elmi-pedaqoji iş stajı vardır:

* [[Azərbaycan Texniki Universiteti|AzTU]] nun “Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri” kafedrasında aparılan dövlət büdcəli elmi-tədqiqat işinin yerinə yetirilməsində aktiv iştirak edib.
* “Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi” ixtisası üzrə kadr hazırlığının səviyyəsini yüksəltmək məqsədi ilə tədris laboratoriyalarının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsində [[Azərbaycan Texniki Universiteti|Universitetə]] əməli köməklik göstərib.
* [http://info-iae.ru/ru/ Rusiya Federasiyasının Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının] və [https://ama.com.az/aze/ Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasının] həqiqi üzvüdür&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AMA-NIN HƏQİQİ ÜZVLƏRİ |url=https://ama.com.az/aze/ama-nin-h%C9%99qiqi-uzvl%C9%99ri/ |access-date=2026-07-02 |website=Azərbaycan Mühəndislik Akademiyasi |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Азербайджанская инженерная академия / Состав {{!}} МИА |url=http://info-iae.ru/ru/chlenstvo/chleny-mia/azerbajdzhanskaya-inzhenernaya-akademiya/ |access-date=2026-07-02 |language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;.

=== Elmi əsərlər ===

# ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri // Azərbaycan Respublikası Dövlət Elm və Texnika Komitəsi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Elmi-Texniki İnformasiya İnstitutu, İnformasiya vərəqi, № 6, 1998.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mammadov |first=Iltimas |last2=Мəmmədov |first2=М.Ә |last3=Hәsənov |first3=, М.H. |last4=Vəliyev |first4=Z.М |date=1998-01-01 |title=ISDN şəbəkəsinin terminal adapterləri |url=https://www.researchgate.net/publication/403868823_ISDN_sbksinin_terminal_adapterlri}}&lt;/ref&gt;
# Müasir telekommunikasiya texnologiyaları, 1998.&lt;ref&gt;https://anl.az/down/birillik_1998.pdf&lt;/ref&gt;
# Optik foton texnologiyasının analizi // Azərbaycan Texnologiya İnstitutu Azərbaycan Xalq Cümhüriyyətinin 81 illik yubileyinə həsr olunmuş “Yeyinti, yüngül sənaye və xidmət sahələrinin aktual problemləri” Beynəlxalq elmi-texniki konfrans, 1999.&lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/404860012_Optik_-_foton_texnologiyasinin_analizi&lt;/ref&gt;
# Применение преобразователей на основе нейтронных сетей в системах распознавания // AzTU-nun professor-müəllim heyəti və aspirantların 48-ci tədris-metodiki və ETK, II hissə, 2000.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:6801/one&lt;/ref&gt;
# Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 1-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:7572/one&lt;/ref&gt;
#Sxemotexnikanın əsasları. Ali məktəblər üçün dərslik. 2-ci hissə, 2007.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/en_US/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3267/one&lt;/ref&gt;
#Теоритические основы оптимизации узлов и сетей связи // Bakı: Elm, 2007.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Зависимость свойств множества разрешенных кодовых конструкций от параметров таймерных сигналов // A.S.Popov adına Odessa Milli Rabitə Akademiyasının elmi əsərlər məcmuəsi, № 2, 2008.&lt;ref&gt;https://suitt.edu.ua/wp-content/uploads/2024/02/zakh.pdf&lt;/ref&gt;
#Çoxkanallı telekommunikasiya sistemlərinin əsasları, 2009.&lt;ref&gt;https://libcatalog.aztu.edu.az/client/az_AZ/default/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f0$002fSD_ILS:3370/one&lt;/ref&gt;

=== Patentlər ===

# Optik liflərin pyezoelektrik kommutasiya qurğusu, 1999.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/212322194431016276041999.4.pdf&lt;/ref&gt;
# Portativ ozonator, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//250862992824651317512006.1.pdf&lt;/ref&gt;
# Kipləndirici kompaund, 2006.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//210932327027877229802006.3.pdf&lt;/ref&gt;
# Məsafədən zondlama peyk verici-qəbuledici telerabitə sistemi, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//31856211763110827539Ixtira_2007_01.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon zənginin melodiyalı siqnalizatoru, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files/30952264032135331709Ixtira_2007_02.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon abunəçi xəttində ifrat gərginlik yüklənməsini aradan qaldıran sxem, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//23481246002616326940Ixtira_2007_03.pdf&lt;/ref&gt;
# Telefon aparatının mikrofon qurğusu, 2007.&lt;ref&gt;https://patent.copat.gov.az/files//28257284842707821750Ixtira_2012_01.pdf&lt;/ref&gt;

== Digər məlumatlar ==

* 1997 – 2015-ci illər ərzində Baş Nazirin Sərəncamları ilə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] (eləcə də Nazirliyin yerində həmin dövr ərzində yaranan yeni Nazirliklərin) Kollegiyasının üzvü olub;
* 1989 – 2000-ci illərdə [[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Rabitə Nazirliyinin]] Texniki şurasının üzvü olub;
* 1998 – 2000-ci illərdə [[Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçıvan MR]]-nın rabitə şəbəkəsinin yenidən qurulması üzrə İşçi Qrupa rəhbərlik edərək aylarla Muxtar Respublikanın şəhər və rayonlarında qalaraq, yerində tikinti və yenidən qurma işlərinin aparılmasını təşkil edib;
* Əlli faizdən çoxu analoq tipli avadanlıqlar olan [[Aztelekom]] şəbəkəsinin ən ucqar yaşayış məntəqələri daxil olmaqla 2013-cü ildə elektron avadanlıqlarla tam əvəz edilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsində istifadə olunan üç rəqəmli, dörd rəqəmli, beş rəqəmli və s. nömrələnmələri, 2014-cü ildən etibarən [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] tövsüyyələrinə uyğun vahid yeddirəqəmli nömrələnməyə keçirilməsini təmin edib;
* [[Aztelekom]] şəbəkəsi ərazisində olan bütün şəhərlərə, rayon mərkəzlərinə və qəsəbələrə, eləcə də əlli faizdən artıq kəndlərə optik kabellərin çəkilməsini təmin edib.

== Aldığı mükafatlar ==
İşlədiyi dövr ərzində M.Məmmədov dəfələrlə nazirliyin qərar və əmrləri ilə fəxri fərmanlara, təşəkkürnamələrə və pul mükafatlarına layiq görülmüşdür. Bununla yanaşı:

* 2001-ci ildə “Rabitə Ustası” fəxri adına;
* Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində çalışan şəxslərə “Əməkdar Mühəndis” fəxri adının verilməsi haqqında&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crocusoft |title=E-QANUN |url=https://e-qanun.az/framework/22636 |access-date=2026-07-02 |website=e-qanun.az |language=en}}&lt;/ref&gt;;
* [[Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı|Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının]] (İTU) sertifikatlarına; 
*  Rabitənin inkisafi üzrə [[Regional Əməkdaşlıq Şurasi|Regional Əməkdaşlıq Şurasinin]] Fəxri Fərmanına; 
* [[Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi|Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının]] Diplomuna layiq görülüb.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>g4g1iq6za47jmeqgvs9f44caqc8bpff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:MBK01</title>
    <ns>3</ns>
    <id>992993</id>
    <revision>
      <id>9037373</id>
      <parentid>9034334</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi müzakirəsi:Babak M01]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi müzakirəsi:MBK01]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>9034334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="41iz1avhag1wakuwydbao0d1d69hebr" xml:space="preserve">
{{Xoşgəldiniz}} Hörmətlə, [[İstifadəçi:Qədir|Qədir]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Qədir|müzakirə]]) 18:25, 2 iyul 2026 (UTC)

== [[:Məhəmməd Məmmədov (alim)]] səhifəsinin silinməyə namizəd göstərilməsi ==
&lt;div class=&quot;afd-notice&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[Fayl:OOjs UI icon alert-warning-black.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:Məhəmməd Məmmədov (alim)]]''' səhifəsinin Vikipediyada saxlanıb-saxlanılmaması ilə bağlı müzakirə aparılır.

Konsensus əldə olunanadək səhifə [[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Məhəmməd Məmmədov (alim)]] səhifəsində müzakirə olunacaqdır. Hər kəs, o cümlədən siz müzakirəyə qatıla, fikirlərinizi bölüşə bilərsiniz.

İstifadəçilər müzakirə zamanı səhifəni redaktə edə, eləcə də müzakirə zamanı bildirilən problemləri həll etmək üçün səhifəni təkmilləşdirə bilərlər. Bununla belə, səhifənin yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş silinmə şablonunu götürməyin.
&lt;!-- Şablon:Sns bildirişi --&gt;&lt;/div&gt; [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 16:35, 13 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>41iz1avhag1wakuwydbao0d1d69hebr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heydər məscidi (Mingəçevir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994091</id>
    <revision>
      <id>9037369</id>
      <parentid>9024147</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leon9219</username>
        <id>333207</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +1 kateqoriya</comment>
      <origin>9037369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="207ok0e1343e3xw8r5uswhdl0xiqrgj" xml:space="preserve">{{Tarixi abidə
|ölkə={{AZE}}|şəhər=[[Mingəçevir]]|yerləşir=[[Mingəçevir]], Aydın Məmmədov 13a küçəsi|sahəsi=4000 m²|vəziyyəti=Stabil|günbəzləri=1|minarələri=2|status=[[Məscid]]}}

'''Mingəçevir şəhər Heydər məscidi''' — [[Azərbaycan]]ın [[Mingəçevir]] [[şəhər]]inin Aydın Məmmədov [[küçə]]sində yerləşən tarixi [[məscid]]dir.&lt;ref name=&quot;sirat&quot;&gt;{{cite web |url=https://sirat.az/2022/09/02/mingecevir-seher-heyder-mescidi/ |title=Mingəçevir şəhər Heydər məscidi |date=02.09.2022 |website=sirat.az |publisher=Sirat |language=az |access-date=13 iyul 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602230604/https://sirat.az/2022/09/02/mingecevir-seher-heyder-mescidi/ |archive-date=2023-06-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Məscid 1998-ci ildə inşa edilmişdir. Burada fəaliyyət göstərən Mingəçevir şəhəri &quot;Heydər&quot; məscidi dini icması 15 iyul 2010-cu ildə dövlət qeydiyyatına alınmış dini icmalardan biridir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://scara.gov.az/storage/postFile/2010pdf_01-02-2024_11-16-24.pdf |title=Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi – Dövlət qeydiyyatına alınmış dini icmalar |author= |date=17.06.2010 |website=scara.gov.az |publisher= |language=az |access-date= 15 iyul 2026 |archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt; Yarandığı dövrdən etibarən Mingəçevir şəhərinin əsas [[İbadət (islam)|ibadət]] məkanlarından biri kimi fəaliyyət göstərir. Burada gündəlik və [[Cümə namazı|cümə namaz]]ları, həmçinin [[din]]i mərasimlər keçirilir.

== Memarlıq üslubu ==
Məscidin həyətyanı sahəsi 4000 m²-dir və daş hasarla əhatə olunmuşdur. Həyətdə həmçinin [[hovuz]] da yerləşir. Məscidin ibadət zalında eyni vaxtda 1500 nəfərin [[namaz]] qılması mümkündür. Məscid böyük [[günbəz]]ə və qoşa [[minarə]]yə malikdir. İbadət zalı iç və fasad tərəfdən ağ [[mərmər]]lə üzlənib. Minarələr [[dəmir]] borudan olub, dəyirmi formadadır. Məscidin giriş qapısının ön tərəfində yerləşmiş eyvan 3 [[tağ]]dan ibarətdir. Günbəz ağ dəmir təbəqə ilə işlənib. Nəhəng günbəz ibadət zalında dörd sütun üzərində dayanır. Günbəzin üstündə dəmirdən [[ərəb əlifbası]] ilə &quot;[[Allah]]&quot; kəlməsi yazılıb.&lt;ref&gt;{{cite book |kitabın adı=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |dil=az |yer=Bakı |nəşriyyat=Beynəlxalq Əlhuda |tarix=2001 |səhifə=210 |isbn=964-8121-59-1 |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}&lt;/ref&gt; Çöl tərəfdən isə məscid binası [[mərmər]]lə üzlənmişdir.

== Həmçinin bax ==
* [[Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{cite book |kitabın adı=Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası |url=https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/jFOt7kga |dil=az |yer=Bakı |nəşriyyat=Beynəlxalq Əlhuda |tarix=2001 |səhifə=310 |isbn=964-8121-59-1 |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}
* {{cite book |müəllif= |kitabın adı=Azərbaycan islam mədəniyyətinin incisi |cild= |fəsil= |sitat= |url=https://multikulturalizm.gov.az/storage/Kitablar-Edit-2023/Azerbaycan_islam_medeniyyetinin_incisi_6fe212.pdf |dil= |yer= |nəşriyyat= |tarix= |səhifə=344 |isbn= |arxiv keçidi= |arxiv tarixi= }}
{{Xarici keçidlər}}
{{Mingəçevir şəhər məscidləri}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir şəhər məscidləri]]
[[Kateqoriya:1998-ci ildə yarananlar]]
[[Kateqoriya:Rayonlarına görə Azərbaycan məscidləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan]]</text>
      <sha1>207ok0e1343e3xw8r5uswhdl0xiqrgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>InterCom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994251</id>
    <revision>
      <id>9037449</id>
      <parentid>9034890</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Innovative120</username>
        <id>63803</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi və fəaliyyəti */</comment>
      <origin>9037449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8546" sha1="frgdoj9br32rbzsusspsmw3ghjwkxi0" xml:space="preserve">{{Şirkət
 |adı                 = InterCom
 |orijinal adı        = InterCom Nemzetközi Kulturális Szolgáltató Zrt.
 |loqotipi            = 
 |loqotipin ölçüsü    = 
 |loqotipin izahı     = 
 |şəkil               = 
 |şəklin ölçüsü       = 
 |şəkil izahı         = 
 |tipi                = Qapalı səhmdar cəmiyyəti (QSC)
 |sənaye              = Film distribütoru
 |məhsulu             = 
 |təsis edilib        = 1989
 |ləğv edilib         = 
 |bağlanma səbəbi     = 
 |varis               = 
 |əvvəlki adı         = 
 |yerləşməsi          = {{HUN}}, [[Budapeşt]]
 |birjada listinqi    = 
 |ümumi kapital       = 
 |ümumi aktivlər      = 
 |ümumi gəliri        = 3,9 milyard forint (2006)
 |xalis mənfəəti      = 
 |əməliyyat mənfəəti  = 
 |araşdırma xərcləri  = 
 |işçi sayı           = 
 |bölmələr            = 
 |ana şirkət          = 
 |tərəfdaşlar         = 
 |təsisçi             = Vanya Andraş
 |baş icraçı direktor = 
 |prezident           = 
 |idarə heyəti        = 
 |rəhbərin vəzifəsi   = 
 |rəhbərlik           = 
 |auditoru            = 
 |saytı               = http://www.intercom.hu/
 |vikianbar           = 
}}
'''InterCom''' — 1989-cu ildə yaradılmış Macarıstan film distribütor studiyasıdır.&lt;ref name=&quot;cím12&quot;&gt;[http://www.intercom.hu/?page=23 &quot;InterCom Nemzetközi Kulturális Szolgáltató Zrt.&quot;] {{Wayback|url=http://www.intercom.hu/?page=23 |date=20210508151926 }} Hivatalos oldal&lt;/ref&gt;

== Tarixi və fəaliyyəti ==
InterCom filmləri [[kinoteatr]]larda, [[VHS]], [[DVD]], [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] və [[Tələb üzrə video|VOD]] platformalarında yayımlayır. Studia hər il orta hesabla 65–70 filmi Macarıstan kinoteatrlarında nümayiş etdirir.&lt;ref name=&quot;cím2&quot;&gt;[http://www.intercom.hu/?page=25 &quot;Filmforgalmazás&quot;] {{Wayback|url=http://www.intercom.hu/?page=25 |date=20210508154831 }} Hivatalos oldal&lt;/ref&gt; Bunların böyük hissəsini xarici lisenziya əsasında ölkəyə gətirilmiş filmlər təşkil edir. Bunlara [[Sony Pictures|Sony]], [[Columbia Pictures]], [[20th Century Studios]], [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]], eləcə də Buena Vista-ya məxsus [[Walt Disney Pictures|Disney]] və Touchstone Pictures studiyalarının filmləri daxildir.&lt;ref name=&quot;cím2&quot; /&gt; Bundan əlavə, şirkət vaxtaşırı müstəqil filmlərin və macar istehsalı olan ekran əsərlərinin də distribütorluğunu həyata keçirir. Hollivud studiyaları ilə yanaşı, SpyGlass Entertainment, [[Kanada]]nın Alliance Atlantis və [[Fransa]]nın EuropaCorp kimi bir sıra [[ABŞ|Amerika]] və [[Avropa ölkələrinin siyahısı|Avropa]] müstəqil studiyaları ilə də əməkdaşlıq edir.

1992-ci ildən etibarən studiya yalnız VHS formatında buraxılan filmlərlə kifayətlənməyərək, kinoteatrlarda nümayiş olunan filmləri də müntəzəm olaraq videokasset formatında satışa çıxarmağa başlamışdır.&lt;ref name=&quot;cím32&quot;&gt;[http://www.intercom.hu/?page=26 &quot;Videó és DVD forgalmazás&quot;] {{Wayback|url=http://www.intercom.hu/?page=26 |date=20210508160253 }} Hivatalos oldal&lt;/ref&gt; Hər il bu formatda təxminən 100 film yayımlanırdı,&lt;ref name=&quot;cím32&quot; /&gt; istehsal olunan videokassetlərin sayı isə yarım milyona yaxın olurdu.&lt;ref name=&quot;cím32&quot; /&gt; 1994-cü ildə şirkət filmlərin pərakəndə satışına, yəni kommersiya məqsədilə bazara təqdim edilməsinə başlamışdır.&lt;ref name=&quot;cím32&quot; /&gt;

DVD dövrünün başlanması ilə [[1998]]-ci ildən etibarən şirkət bu formatın bazarında da fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Hazırda Twentieth Century Fox Home Entertainment, [[Paramount Pictures|Paramount]] (bu hüquqları fəaliyyətini dayandırmış UIP-dən almışdır), [[Universal Pictures|Universal]] (fəaliyyətini dayandırmış Universal Pictures Hungary şirkətindən təhvil alınmışdır) və Buena Vista Home Entertainment məhsullarının distribütorluğunu həyata keçirir. 2001-ci ildə Warner Home Video (hazırda Fórum Home Entertainment) bazara daxil olduqdan sonra InterCom Warner və Columbia filmlərinin yayım hüquqlarını itirmiş, həmin hüquqlar yeni şirkətə keçmişdir.

Macarıstandakı ilk multipleks kinoteatrın açılması InterCom-un adı ilə bağlıdır. [[Budapeşt]]də yerləşən Duna Plaza ticarət mərkəzində 1996-cı ilin noyabrında&lt;ref&gt;[http://www.intercom.hu/?page=PAGE_ABOUT_CINEMAS &quot;Moziüzemeltetés&quot;] {{Wayback|url=http://www.intercom.hu/?page=PAGE_ABOUT_CINEMAS |date=20210508152337 }} Hivatalos oldal&lt;/ref&gt; Hollywood Multiplex adı ilə fəaliyyətə başlamışdır. Şirkət daha sonra paytaxtda bu şəbəkəyə daxil olan daha üç kinoteatr açmışdır (Lurdy Házda 1998-ci ilin oktyabrında, Eurocenterdə 2000-ci ilin mayında, həmçinin Cineplex Odeonu əvəz edən Pólus Centerdə 2002-ci ilin iyulunda). Bundan əlavə, [[Keçkemet]] və [[Nyiredxaza]] da daxil olmaqla ölkənin müxtəlif şəhərlərində də kinoteatrlar idarə etmişdir. 3 avqust 2006-cı il tarixində şirkət bu sahədəki fəaliyyətini dayandırmış, onun kinoteatrları, eləcə də həmin dövrdə InterCom-un idarə etdiyi Budapeştdəki Kossuth mozi ilə birlikdə Palace Cinemas şəbəkəsinə verilmişdir.

Studiya bəzi macar filmlərində təkcə distribütor deyil, həm də prodüser kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bunlardan biri də ''A miniszter félrelép'' filmi olmuşdur. Bu film siyasi sistem dəyişikliyindən sonra Macarıstanda ən çox izlənilən yerli istehsal olmuşdur.&lt;ref&gt;[http://www.mmka.hu/latogatottsag.ivy?public.cat-sys-43A39821-137A-4BB4-8AA0-EDE2657D512B-filtergroup=user1 Látogatottsági statisztikák] {{Wayback|url=http://www.mmka.hu/latogatottsag.ivy?public.cat-sys-43A39821-137A-4BB4-8AA0-EDE2657D512B-filtergroup=user1#|date=20071126103933}} Magyar Mozgókép Közalapítvány&lt;/ref&gt; Şirkət filmin distribütorluğu ilə yanaşı, prodüser funksiyalarını da yerinə yetirmişdir.

Studiyanın fəaliyyət sahələrinə televiziya yayımı üçün film hüquqlarının alqı-satqısı da daxildir.&lt;ref&gt;[http://www.intercom.hu/?page=24 &quot;Tevékenységünk&quot;] {{Wayback|url=http://www.intercom.hu/?page=24 |date=20210508153434 }} Hivatalos oldal&lt;/ref&gt;

InterCom tərəfindən yayımlanan bir sıra filmlərin kitab versiyaları da 90-cı illərdə şirkətin nəşri ilə çap olunmuşdur. Bu kitablar həmin filmlərin ssenariləri əsasında hazırlanmışdır. Lakin minilliyin sonlarına doğru məzmun istehlakı vərdişlərinin dəyişməsi səbəbindən bu fəaliyyət dayandırılmışdır. Bu seriyanın ilk kitabı 1992-ci ildə nəşr olunan ''Egyedülálló nő megosztaná'', sonuncu isə, ümumilikdə 34-cü kitab isə 2000-ci ildə nəşr olunan ''Harcosok klubja'' olmuşdur.&lt;ref&gt;[https://port.hu/cikk/mozi/legendak-nyomaban-a-90-es-evekbeli-intercom-sikerkonyvek-titka/article-90870 Legendák nyomában: a '90-es évekbeli InterCom-sikerkönyvek titka] {{Wayback|url=https://port.hu/cikk/mozi/legendak-nyomaban-a-90-es-evekbeli-intercom-sikerkonyvek-titka/article-90870 |date=20260715003348 }} port.hu, 2023. február 19.&lt;/ref&gt;

== Bazardakı mövqeyi ==
InterCom kino bazarında aparıcı film yayımı şirkətidir; 2006-da 44%-lik bazar payı əldə etmişdir ki, bu da ikinci yerdə qərarlaşan UIP-Dunafilmin payından iki dəfə çoxdur. Bu isə öz növbəsidə 3,9 milyard forint bilet gəliri deməkdir.&lt;ref name=&quot;cím42&quot;&gt;[http://www.nemzetifilmiroda.hu/webitems/_2006_teljes_halmozott_52_hetes.xls 2006-os toplista] {{Wayback|url=http://www.nemzetifilmiroda.hu/webitems/_2006_teljes_halmozott_52_hetes.xls|date=20070308125406}} Nemzeti Filmiroda&lt;/ref&gt; İlin ən çox baxılan beş filmindən üçü olan birinci yerdəki ''[[Buz dövrü: Ərimə|Buz dövrü 2]][[Buz dövrü: Ərimə|: Ərimə]]'', ikinci yerdəki ''[[Da Vinçi şifrəsi (film)|Da Vinçi şifrəsi]]'' və dördüncü yerdəki ''Azadlıq, sevgi'' filmi məhz InterCom tərəfindən yayımlanmışdır.&lt;ref name=&quot;cím42&quot; /&gt;

== Xaricdəki fəaliyyəti ==
InterCom həm Film Yayımçıları Birliyində, həm də Macarıstan Video Nəşriyyatçıları Birliyində idarə heyətinin üzvüdür.
Studiyanın [[Rumıniya]]da və [[Xorvatiya]]da törəmə müəssisələri fəaliyyət göstərir. Rumıniyada Columbia, Fox və Warner studiyalarının filmlərinin, Xorvatiyada isə Warner filmlərinin nümayişini həyata keçirir.

==Xarici keçidlər==
[https://intercom.hu/ Rəsmi saytı]

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Film distribütorları]]</text>
      <sha1>frgdoj9br32rbzsusspsmw3ghjwkxi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amvrosi Avrelian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>994724</id>
    <revision>
      <id>9037234</id>
      <parentid>9025676</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T23:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Müzakirə mövzuları */</comment>
      <origin>9037234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9943" sha1="j399wk9w844l0rfq88f7m31srwtql2p" xml:space="preserve">'''Amvrosi Avrelian''' (''Ambrozi Avrelian;'' {{lang-la|Ambrosius Aurelianus}}; vall dilində Emris Vlediq ({{lang-cy|Emrys Wledig}}) və ya Ann ap Lleian ({{lang-cy|Ann ap Lleian}})&lt;ref&gt;Herbert Algernon. Britania after the Romans. London.1886.vol 2. p 2—18&lt;/ref&gt;) — [[Müdrik Gilda|Gildaya]] əsasən, V əsrdə [[anqlo-sakslar]]a qarşı mühüm bir döyüşdə qalib gələn Roma-Britaniya müharibə lideri. O, həmçinin IX əsrə aid [[Historia Brittonum]]dan başlayaraq britaniyalıların əfsanələrində müstəqil şəkildə peydə olurdu. Nəhayət, müəllif [[Qalfrid Monmutlu]] tərəfindən [[Kral Artur]]un əmisinə (Arturun atası [[Uter Pendraqon]]un qardaşı) çevrildi və hər ikisindən əvvəl vəfat edən bir hökmdar oldu. O, həmçinin tiran [[Vortigern]] ilə görüşən gənc bir peyğəmbər kimi təsvir olunur; bu obrazda o, sonradan sehrbaz [[Merlin]]ə çevrildi.

== Gildaya əsasən ==
Amvrosi Avrelian [[Müdrik Gilda|Gildanın]] &quot;[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]&quot; moizəsində şəxsi adı ilə təqdim olunan azsaylı personajlardan biridir və V əsrə aid yeganə şəxsdir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot;&gt;{{cite book |last=Fletcher |first=Richard |title=Who's Who in Roman Britain and Anglo-Saxon England |url=https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2 |publisher=Shepheard-Walwyn |year=1989 |isbn=0-85683-089-5 |pages=[https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2/page/15 15]–16}}&lt;/ref&gt; &quot;De Excidio&quot;, Roma imperiyasından sonrakı Britaniyadakı dönəmdən (həmin illər Artur dövrü adlanır) bəhs edən saxlanılmış ən qədim Britaniya sənədi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Reno&quot;&gt;Reno (1996), p. 263–282&lt;/ref&gt; Saksonların dağıdıcı hücumundan sonra sağ qalanlar Amvrosinin rəhbərliyi altında bir araya gəlirlər. Amvrosi belə təsvir olunur:{{Blockquote|...bu kişi bəlkə də o dəhşətli fırtınanın qarışıqlığından sağ çıxan yeganə romalı idi. Axı, onun bənövşəyi geyinmiş valideynləri bu fırtınada həlak olmuşdular. Onun bu günki nəvələri babalarının [avita] şücaətindən çox aşağı səviyyədədirlər. Onun hakimiyyəti dövründə xalqımız yenidən gücləndi və qalibləri döyüşə çağırdı. Allah razılıq verdi və döyüş onların xeyrinə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;&gt;Korrel (1984), pp. 5–30&lt;/ref&gt;}}Amvrosi zadəgan doğumlu və böyük ehtimalla xristian idi: Gilda onun döyüşlərdə &quot;Allahın köməyi ilə&quot; qalib gəldiyini deyir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot; /&gt; Amvrosinin valideynləri saksonlar tərəfindən öldürülmüşdür və o, onların ilkin işğalından sağ qalan azsaylı insanlardan biri idi.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot; /&gt;

Gildanın sözlərinə görə, Amvrosi sağ qalanları silahlı bir dəstə halına gətirdi və sakson işğalçıları üzərində ilk hərbi qələbəni qazandı. Lakin bu qələbə həlledici deyildi: &quot;Bəzən saksonlar, bəzən isə vətəndaşlar [yəni roma-britaniya sakinləri] qalib gəlirdilər.&quot; Gildanın verdiyi təsvir sayəsində Amvrosi [[romalıların sonuncusu]] adlanan personajlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot;&gt;Venning (2013), Ambrosius Aurelianus, unnumbered pages&lt;/ref&gt;

=== Müzakirə mövzuları ===
Gildanın təsvirindəki iki məqam bir çox elmi şərhlərə səbəb olmuşdur. Birincisi, Gilda Amvrosi ailəsi barədə &quot;bənövşəyi geyinmiş&quot; deməklə nəyi nəzərdə tuturdu. [[Roma imperatoru|Roma imperatorları]] və kişi [[patrisilər]] öz təbəqələrini göstərmək üçün bənövşəyi zolaqlı paltarlar geyinirdilər, buna görə də bənövşəyi rəngin qeyd edilməsi aristokratik mənşəyə işarə edə bilər. Roma legionlarının yüksək rütbəli zabitləri olan [[Tribun|Roma hərbi tribunları]] (tribuni militum) da oxşar bənövşəyi zolaq taxırdılar, ona görə də bənövşəyi rəngin ailənin hərbi mənşəyinin göstəricisi ola bilər. Bu ənənə uzun müddətdir davam edirdi, çünki senatorlar və tribunların [[toqa]] və [[palli]] (o uzaq dövrlərdə belə qədim hesab edilirdi) bənövşəyi zolaq ilə haşiyələnirdi. Ənənəvi olaraq, &quot;bənövşəyi&quot; kilsə tərəfindən qana işarə edən bir evfemizm kimi qəbul olunur və buna görə də &quot;bənövşəyi geyinmək&quot; şəhidliyə&lt;ref name=&quot;Gidlow_80&quot;&gt;{{cite book |last=Gidlow |first=Christopher |url=https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 |title=The Reign of Arthur: From History to Legend |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-7509-3418-2 |pages=[https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craughwell&quot;&gt;Craughwell (2008), pp. 106–112&lt;/ref&gt; və ya yepiskop libasına istinad ola bilər. Bundan əlavə, [[Roma imperiyası|Roma]] [[Roma imperiyası|imperiyasının]] sonlarında bənövşəyi haşiyəli geyimlər həm [[Roma konsulu|Roma konsulları]], həm də konsulluq rütbəsi olan canişinlər tərəfindən geyilirdi. Romanın vəzifə siyahısı olan  &quot;[[Notitia Dignitatum]]''&quot;''  sənədində Roma Britaniyasında dörd və ya beş əyalət canişindən bəhs olunur ki, onlardan ikisi (biri Maksim Sezariyensis, o biri isə Valenti) konsul rütbəsinə malik idi. Bənövşəyi geyinən valideyn, adları günümüzə qədər gəlib çatmamış canişindən biri ola bilər.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot;&gt;Ashley (2005), ''De Excidio'', unnumbered pages&lt;/ref&gt;

Tarixçi [[Aleks Vulf]], Amvrosinin V əsr Roma-Britaniya qəsbkarları [[Mark (qəsbkar)|Mark]] və ya [[Qrasian (qəsbkar)|Qrasianla]] qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini irəli sürmüşdür; lakin adların təhlilinə əsaslanan Vulf onun Markusla əlaqəli olduğuna üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;Woolf_354&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Woolf|first=Alex|editor1-last=Goetz|editor1-first=Hans-Werner|editor2-last=Jarnut|editor2-first=Jorg|editor3-last=Pohl|editor3-first=Walter|encyclopedia=Regna and Gentes: The relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World|title=The Britons: from Romans to Barbarians|year=2003|publisher=BRILL|series=The Transformation of the Roman World|volume=13|isbn=9004125248|pages=345–80}}&lt;/ref&gt; Artur əfsanələrini araşdıran akademik Frenk D. Reno isə əksinə olaraq iddia edir ki, &quot;Avrelian&quot; adı Amvrosinin [[İlliriyalılar|illiriyalı]] [[Roma imperatorlarının siyahısı|Roma imperatoru]] [[Avrelian|Avrelianın]] (270-275-ci illərdə hakimiyyətdə olub) nəslindən gəldiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=9780786430253 |pages=263}}&lt;/ref&gt; Avrelianın hərbi yürüşləri arasında [[Qalliya imperiyası|Qalliya imperiyasının]] fəthi də yer alır. N. C. Hayem Amvrosinin Roma imperiyasının son dövrlərinin imperator ailələri (məsələn, [[Feodosi sülaləsi]]) ilə uzaq qohum ola biləcəyini təklif etmişdir. Sülaləyə aid qolların [[Hispaniya]] kimi qərbi Roma əyalətlərində fəaliyyət göstərdiyi məlumdur.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;Higham (1994), p. 35–66&lt;/ref&gt;

[[Mayk Eşli]] isə əksinə olaraq &quot;Amvrosi&quot; adına və onun dördüncü əsrdə [[Milan arxiyepiskopluğu|Milan yepiskopu]] olmuş və eyni zamanda [[İtaliya (Roma əyaləti)|Roma İtaliyasının]] bəzi hissələrində konsulyar canişin vəzifəsində çalışmış [[Müqəddəs Ambrosi|Müqəddəs]] [[Müqəddəs Ambrosi|Ambrosi]] ilə mümkün əlaqəsinə diqqət yetirir. Bəzən yepiskopun atasının IV əsrdə [[Qalliyanın pretoriya prefekturası|Qalliyanın pretoriya prefekti]] olan Avreli Amvrosi (onun yurisdiksiyasına Britaniya da daxil idi) olduğu iddia edilir, baxmayaraq ki, bəzi müasir akademiklər Müqəddəs Ambrosi ilə bu şəxs arasındakı qohumluq əlaqəsinə şübhə ilə yanaşırlar (akademiklər onun atasının [[Feodosinin kodeksi|Feodosi kodeksinin]] bir hissəsində qeyd olunan Urani adlı bir məmur olduğu fikrinə daha çox üstünlük verirlər).&lt;ref&gt;Barnes, T. D., &quot;The Election of Ambrose of Milan&quot;, in: Johan Leemans (ed), ''Episcopal Elections in Late Antiquity'', de Gruyter, 2011, pp 39–60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S. &quot;Il padre di Ambrogio&quot;, ''Helikon'' 13–14, 1973–1974, 111–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S., &quot;Storia sociale del vescovo Ambrogio&quot;, ''Problemi e ricerche di storia antica'' 4, Rome 1989, 79–81.&lt;/ref&gt; Eşlinin fikrincə, Amvrosi Avrelian əslində Avreli Avrelian adlı iki şəxslə qohum idi.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot; /&gt; Tim Venninq qeyd edir ki, &quot;Avreli&quot; adı onun [[Qədim Romada övladlığa götürülmə|Romada oğulluğa götürülməsi]] nəticəsində əmələ gəldi. Oğlan uşağı qəbiləyə övladlığa götürüldükdə, o, yeni ailəsinin soyadını alırdı, lakin o, tez-tez keçmiş ailəsinin mənşəyini göstərən [[Koqnomen|koqnomenlə]] da çağırılırdı. Əlavə koqnomen çox vaxt &quot;-anus&quot; (&quot;{{Dil-lat|Aurelianus}}&quot;) sonluğu ilə bitirdi. [[Oktavii]] qəbiləsindən olan [[Oktavian Avqust|Qay Oktavi]] əmisi [[Qay Yuli Sezar]] tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürən atasından fərqləndirmək üçün ona &quot;Oktavian&quot; (&quot;{{Dil-lat|Octavianus}}&quot;) ləqəbi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt; Amvrosinin halında isə ehtimal olunur ki, o, [[Avrelii]] soyuna aid idi, lakin sonra başqa bir qəbilə və ya ailə tərəfindən övladlığa götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt;

İkinci müəmallı qalan məsələ &quot;avita&quot; sözünün mənası ilə bağlıdır: Gilda bu sözü &quot;əcdadlar&quot; mənasında işlədə bilərdi, yaxud daha dəqiq desək, &quot;baba&quot; mənasını çatdırmağa çalışırdı, bu isə Amvrosinin [[Badon dağı döyüşü|Badon dağı döyüşündən]] təxminən bir nəsil əvvəl yaşadığını göstərir. Məlumatın mövcud olmaması bu suallara dəqiq cavab verməyə mane olur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:V əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>j399wk9w844l0rfq88f7m31srwtql2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037236</id>
      <parentid>9037234</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <origin>9037236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11435" sha1="b8qpk8bet08aw9jq9mzm6yww1bmuqmv" xml:space="preserve">'''Amvrosi Avrelian''' (''Ambrozi Avrelian;'' {{lang-la|Ambrosius Aurelianus}}; vall dilində Emris Vlediq ({{lang-cy|Emrys Wledig}}) və ya Ann ap Lleian ({{lang-cy|Ann ap Lleian}})&lt;ref&gt;Herbert Algernon. Britania after the Romans. London.1886.vol 2. p 2—18&lt;/ref&gt;) — [[Müdrik Gilda|Gildaya]] əsasən, V əsrdə [[anqlo-sakslar]]a qarşı mühüm bir döyüşdə qalib gələn Roma-Britaniya müharibə lideri. O, həmçinin IX əsrə aid [[Historia Brittonum]]dan başlayaraq britaniyalıların əfsanələrində müstəqil şəkildə peydə olurdu. Nəhayət, müəllif [[Qalfrid Monmutlu]] tərəfindən [[Kral Artur]]un əmisinə (Arturun atası [[Uter Pendraqon]]un qardaşı) çevrildi və hər ikisindən əvvəl vəfat edən bir hökmdar oldu. O, həmçinin tiran [[Vortigern]] ilə görüşən gənc bir peyğəmbər kimi təsvir olunur; bu obrazda o, sonradan sehrbaz [[Merlin]]ə çevrildi.

== Gildaya əsasən ==
Amvrosi Avrelian [[Müdrik Gilda|Gildanın]] &quot;[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]&quot; moizəsində şəxsi adı ilə təqdim olunan azsaylı personajlardan biridir və V əsrə aid yeganə şəxsdir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot;&gt;{{cite book |last=Fletcher |first=Richard |title=Who's Who in Roman Britain and Anglo-Saxon England |url=https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2 |publisher=Shepheard-Walwyn |year=1989 |isbn=0-85683-089-5 |pages=[https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2/page/15 15]–16}}&lt;/ref&gt; &quot;De Excidio&quot;, Roma imperiyasından sonrakı Britaniyadakı dönəmdən (həmin illər Artur dövrü adlanır) bəhs edən saxlanılmış ən qədim Britaniya sənədi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Reno&quot;&gt;Reno (1996), p. 263–282&lt;/ref&gt; Saksonların dağıdıcı hücumundan sonra sağ qalanlar Amvrosinin rəhbərliyi altında bir araya gəlirlər. Amvrosi belə təsvir olunur:{{Blockquote|...bu kişi bəlkə də o dəhşətli fırtınanın qarışıqlığından sağ çıxan yeganə romalı idi. Axı, onun bənövşəyi geyinmiş valideynləri bu fırtınada həlak olmuşdular. Onun bu günki nəvələri babalarının [avita] şücaətindən çox aşağı səviyyədədirlər. Onun hakimiyyəti dövründə xalqımız yenidən gücləndi və qalibləri döyüşə çağırdı. Allah razılıq verdi və döyüş onların xeyrinə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;&gt;Korrel (1984), pp. 5–30&lt;/ref&gt;}}Amvrosi zadəgan doğumlu və böyük ehtimalla xristian idi: Gilda onun döyüşlərdə &quot;Allahın köməyi ilə&quot; qalib gəldiyini deyir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot; /&gt; Amvrosinin valideynləri saksonlar tərəfindən öldürülmüşdür və o, onların ilkin işğalından sağ qalan azsaylı insanlardan biri idi.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot; /&gt;

Gildanın sözlərinə görə, Amvrosi sağ qalanları silahlı bir dəstə halına gətirdi və sakson işğalçıları üzərində ilk hərbi qələbəni qazandı. Lakin bu qələbə həlledici deyildi: &quot;Bəzən saksonlar, bəzən isə vətəndaşlar [yəni roma-britaniya sakinləri] qalib gəlirdilər.&quot; Gildanın verdiyi təsvir sayəsində Amvrosi [[romalıların sonuncusu]] adlanan personajlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot;&gt;Venning (2013), Ambrosius Aurelianus, unnumbered pages&lt;/ref&gt;

=== Müzakirə mövzuları ===
Gildanın təsvirindəki iki məqam bir çox elmi şərhlərə səbəb olmuşdur. Birincisi, Gilda Amvrosi ailəsi barədə &quot;bənövşəyi geyinmiş&quot; deməklə nəyi nəzərdə tuturdu. [[Roma imperatoru|Roma imperatorları]] və kişi [[patrisilər]] öz təbəqələrini göstərmək üçün bənövşəyi zolaqlı paltarlar geyinirdilər, buna görə də bənövşəyi rəngin qeyd edilməsi aristokratik mənşəyə işarə edə bilər. Roma legionlarının yüksək rütbəli zabitləri olan [[Tribun|Roma hərbi tribunları]] (tribuni militum) da oxşar bənövşəyi zolaq taxırdılar, ona görə də bənövşəyi rəngin ailənin hərbi mənşəyinin göstəricisi ola bilər. Bu ənənə uzun müddətdir davam edirdi, çünki senatorlar və tribunların [[toqa]] və [[palli]] (o uzaq dövrlərdə belə qədim hesab edilirdi) bənövşəyi zolaq ilə haşiyələnirdi. Ənənəvi olaraq, &quot;bənövşəyi&quot; kilsə tərəfindən qana işarə edən bir evfemizm kimi qəbul olunur və buna görə də &quot;bənövşəyi geyinmək&quot; şəhidliyə&lt;ref name=&quot;Gidlow_80&quot;&gt;{{cite book |last=Gidlow |first=Christopher |url=https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 |title=The Reign of Arthur: From History to Legend |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-7509-3418-2 |pages=[https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craughwell&quot;&gt;Craughwell (2008), pp. 106–112&lt;/ref&gt; və ya yepiskop libasına istinad ola bilər. Bundan əlavə, [[Roma imperiyası|Roma]] [[Roma imperiyası|imperiyasının]] sonlarında bənövşəyi haşiyəli geyimlər həm [[Roma konsulu|Roma konsulları]], həm də konsulluq rütbəsi olan canişinlər tərəfindən geyilirdi. Romanın vəzifə siyahısı olan  &quot;[[Notitia Dignitatum]]''&quot;''  sənədində Roma Britaniyasında dörd və ya beş əyalət canişindən bəhs olunur ki, onlardan ikisi (biri Maksim Sezariyensis, o biri isə Valenti) konsul rütbəsinə malik idi. Bənövşəyi geyinən valideyn, adları günümüzə qədər gəlib çatmamış canişindən biri ola bilər.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot;&gt;Ashley (2005), ''De Excidio'', unnumbered pages&lt;/ref&gt;

Tarixçi [[Aleks Vulf]], Amvrosinin V əsr Roma-Britaniya qəsbkarları [[Mark (qəsbkar)|Mark]] və ya [[Qrasian (qəsbkar)|Qrasianla]] qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini irəli sürmüşdür; lakin adların təhlilinə əsaslanan Vulf onun Markusla əlaqəli olduğuna üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;Woolf_354&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Woolf|first=Alex|editor1-last=Goetz|editor1-first=Hans-Werner|editor2-last=Jarnut|editor2-first=Jorg|editor3-last=Pohl|editor3-first=Walter|encyclopedia=Regna and Gentes: The relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World|title=The Britons: from Romans to Barbarians|year=2003|publisher=BRILL|series=The Transformation of the Roman World|volume=13|isbn=9004125248|pages=345–80}}&lt;/ref&gt; Artur əfsanələrini araşdıran akademik Frenk D. Reno isə əksinə olaraq iddia edir ki, &quot;Avrelian&quot; adı Amvrosinin [[İlliriyalılar|illiriyalı]] [[Roma imperatorlarının siyahısı|Roma imperatoru]] [[Avrelian|Avrelianın]] (270-275-ci illərdə hakimiyyətdə olub) nəslindən gəldiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=9780786430253 |pages=263}}&lt;/ref&gt; Avrelianın hərbi yürüşləri arasında [[Qalliya imperiyası|Qalliya imperiyasının]] fəthi də yer alır. N. C. Hayem Amvrosinin Roma imperiyasının son dövrlərinin imperator ailələri (məsələn, [[Feodosi sülaləsi]]) ilə uzaq qohum ola biləcəyini təklif etmişdir. Sülaləyə aid qolların [[Hispaniya]] kimi qərbi Roma əyalətlərində fəaliyyət göstərdiyi məlumdur.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;Higham (1994), p. 35–66&lt;/ref&gt;

[[Mayk Eşli]] isə əksinə olaraq &quot;Amvrosi&quot; adına və onun dördüncü əsrdə [[Milan arxiyepiskopluğu|Milan yepiskopu]] olmuş və eyni zamanda [[İtaliya (Roma əyaləti)|Roma İtaliyasının]] bəzi hissələrində konsulyar canişin vəzifəsində çalışmış [[Müqəddəs Ambrosi|Müqəddəs]] [[Müqəddəs Ambrosi|Ambrosi]] ilə mümkün əlaqəsinə diqqət yetirir. Bəzən yepiskopun atasının IV əsrdə [[Qalliyanın pretoriya prefekturası|Qalliyanın pretoriya prefekti]] olan Avreli Amvrosi (onun yurisdiksiyasına Britaniya da daxil idi) olduğu iddia edilir, baxmayaraq ki, bəzi müasir akademiklər Müqəddəs Ambrosi ilə bu şəxs arasındakı qohumluq əlaqəsinə şübhə ilə yanaşırlar (akademiklər onun atasının [[Feodosinin kodeksi|Feodosi kodeksinin]] bir hissəsində qeyd olunan Urani adlı bir məmur olduğu fikrinə daha çox üstünlük verirlər).&lt;ref&gt;Barnes, T. D., &quot;The Election of Ambrose of Milan&quot;, in: Johan Leemans (ed), ''Episcopal Elections in Late Antiquity'', de Gruyter, 2011, pp 39–60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S. &quot;Il padre di Ambrogio&quot;, ''Helikon'' 13–14, 1973–1974, 111–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S., &quot;Storia sociale del vescovo Ambrogio&quot;, ''Problemi e ricerche di storia antica'' 4, Rome 1989, 79–81.&lt;/ref&gt; Eşlinin fikrincə, Amvrosi Avrelian əslində Avreli Avrelian adlı iki şəxslə qohum idi.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot; /&gt; Tim Venninq qeyd edir ki, &quot;Avreli&quot; adı onun [[Qədim Romada övladlığa götürülmə|Romada oğulluğa götürülməsi]] nəticəsində əmələ gəldi. Oğlan uşağı qəbiləyə övladlığa götürüldükdə, o, yeni ailəsinin soyadını alırdı, lakin o, tez-tez keçmiş ailəsinin mənşəyini göstərən [[Koqnomen|koqnomenlə]] da çağırılırdı. Əlavə koqnomen çox vaxt &quot;-anus&quot; (&quot;{{Dil-lat|Aurelianus}}&quot;) sonluğu ilə bitirdi. [[Oktavii]] qəbiləsindən olan [[Oktavian Avqust|Qay Oktavi]] əmisi [[Qay Yuli Sezar]] tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürən atasından fərqləndirmək üçün ona &quot;Oktavian&quot; (&quot;{{Dil-lat|Octavianus}}&quot;) ləqəbi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt; Amvrosinin halında isə ehtimal olunur ki, o, [[Avrelii]] soyuna aid idi, lakin sonra başqa bir qəbilə və ya ailə tərəfindən övladlığa götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt;

İkinci müəmallı qalan məsələ &quot;avita&quot; sözünün mənası ilə bağlıdır: Gilda bu sözü &quot;əcdadlar&quot; mənasında işlədə bilərdi, yaxud daha dəqiq desək, &quot;baba&quot; mənasını çatdırmağa çalışırdı, bu isə Amvrosinin [[Badon dağı döyüşü|Badon dağı döyüşündən]] təxminən bir nəsil əvvəl yaşadığını göstərir. Məlumatın mövcud olmaması bu suallara dəqiq cavab verməyə mane olur.

=== Gildanın motivləri ===
Gilda və onun istifadə etdiyi ədəbi troplar haqqında kitabın müəllifi N. C. Hayem , Gildanın Amvrosiyə diqqət çəkmək üçün əsaslı səbəblərinin ola biləcəyini irəli sürmüşdür. Hayemin sözlərinə görə, o, bu şəxsin tarixi tərcümeyi-halını yazmağa çalışmırdı, onu həməsrləri üçün nümunə kimi təqdim etməyə çalışırdı. Gildanın fəlsəfəsi üçün [[Barbarlar|barbarları]] məğlub edən Britaniya liderlərinin bunu yalnız ilahi kömək sayəsində edə bilməsi fikrini çatdırmaq çox vacib idi. Və yalnız mühüm xristian fəzilətlərinə sahib olanlar bu köməyə layiq idilər.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt; Görünür, Amvrosi Avrelian  barbarlar üzərində ən azı bir dəfə belə qələbə qazanmışdır. Bu keçmiş döyüşçünü təqdim ediyi baxış bucağına uyğunlaşdırmaq üçün Gilda onu müstəsna fəzilətlərə malik və Allaha itaəti ilə seçilən bir şəxs kimi təqdim etməyə demək olar ki məcbur qaldı. Onun şəxsiyyəti Gildanın nümunəvi lider ideyasına uyğunlaşdırıldı.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

Hayem həmçinin Amvrosinin Roma mənşəyinin təsadüfən vurğulanmadığına inanır. Aydındır ki, Gilda onu qəsdən romalıların qanuni hakimiyyəti və hərbi fəzilətləri ilə əlaqələndirirdi. O, həmçinin onu sonrakı Britaniya hökmdarları ilə müqayisə edirdi, çünki onların hakimiyyəti bu cür legitim deyildi.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:V əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>b8qpk8bet08aw9jq9mzm6yww1bmuqmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037239</id>
      <parentid>9037236</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <origin>9037239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11732" sha1="7ywhb1xl5vheyvpibzdz83oo24pfh9x" xml:space="preserve">'''Amvrosi Avrelian''' (''Ambrozi Avrelian;'' {{lang-la|Ambrosius Aurelianus}}; vall dilində Emris Vlediq ({{lang-cy|Emrys Wledig}}) və ya Ann ap Lleian ({{lang-cy|Ann ap Lleian}})&lt;ref&gt;Herbert Algernon. Britania after the Romans. London.1886.vol 2. p 2—18&lt;/ref&gt;) — [[Müdrik Gilda|Gildaya]] əsasən, V əsrdə [[anqlo-sakslar]]a qarşı mühüm bir döyüşdə qalib gələn Roma-Britaniya müharibə lideri. O, həmçinin IX əsrə aid [[Historia Brittonum]]dan başlayaraq britaniyalıların əfsanələrində müstəqil şəkildə peydə olurdu. Nəhayət, müəllif [[Qalfrid Monmutlu]] tərəfindən [[Kral Artur]]un əmisinə (Arturun atası [[Uter Pendraqon]]un qardaşı) çevrildi və hər ikisindən əvvəl vəfat edən bir hökmdar oldu. O, həmçinin tiran [[Vortigern]] ilə görüşən gənc bir peyğəmbər kimi təsvir olunur; bu obrazda o, sonradan sehrbaz [[Merlin]]ə çevrildi.

== Gildaya əsasən ==
Amvrosi Avrelian [[Müdrik Gilda|Gildanın]] &quot;[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]&quot; moizəsində şəxsi adı ilə təqdim olunan azsaylı personajlardan biridir və V əsrə aid yeganə şəxsdir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot;&gt;{{cite book |last=Fletcher |first=Richard |title=Who's Who in Roman Britain and Anglo-Saxon England |url=https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2 |publisher=Shepheard-Walwyn |year=1989 |isbn=0-85683-089-5 |pages=[https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2/page/15 15]–16}}&lt;/ref&gt; &quot;De Excidio&quot;, Roma imperiyasından sonrakı Britaniyadakı dönəmdən (həmin illər Artur dövrü adlanır) bəhs edən saxlanılmış ən qədim Britaniya sənədi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Reno&quot;&gt;Reno (1996), p. 263–282&lt;/ref&gt; Saksonların dağıdıcı hücumundan sonra sağ qalanlar Amvrosinin rəhbərliyi altında bir araya gəlirlər. Amvrosi belə təsvir olunur:{{Blockquote|...bu kişi bəlkə də o dəhşətli fırtınanın qarışıqlığından sağ çıxan yeganə romalı idi. Axı, onun bənövşəyi geyinmiş valideynləri bu fırtınada həlak olmuşdular. Onun bu günki nəvələri babalarının [avita] şücaətindən çox aşağı səviyyədədirlər. Onun hakimiyyəti dövründə xalqımız yenidən gücləndi və qalibləri döyüşə çağırdı. Allah razılıq verdi və döyüş onların xeyrinə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;&gt;Korrel (1984), pp. 5–30&lt;/ref&gt;}}Amvrosi zadəgan doğumlu və böyük ehtimalla xristian idi: Gilda onun döyüşlərdə &quot;Allahın köməyi ilə&quot; qalib gəldiyini deyir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot; /&gt; Amvrosinin valideynləri saksonlar tərəfindən öldürülmüşdür və o, onların ilkin işğalından sağ qalan azsaylı insanlardan biri idi.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot; /&gt;

Gildanın sözlərinə görə, Amvrosi sağ qalanları silahlı bir dəstə halına gətirdi və sakson işğalçıları üzərində ilk hərbi qələbəni qazandı. Lakin bu qələbə həlledici deyildi: &quot;Bəzən saksonlar, bəzən isə vətəndaşlar [yəni roma-britaniya sakinləri] qalib gəlirdilər.&quot; Gildanın verdiyi təsvir sayəsində Amvrosi [[romalıların sonuncusu]] adlanan personajlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot;&gt;Venning (2013), Ambrosius Aurelianus, unnumbered pages&lt;/ref&gt;

=== Müzakirə mövzuları ===
Gildanın təsvirindəki iki məqam bir çox elmi şərhlərə səbəb olmuşdur. Birincisi, Gilda Amvrosi ailəsi barədə &quot;bənövşəyi geyinmiş&quot; deməklə nəyi nəzərdə tuturdu. [[Roma imperatoru|Roma imperatorları]] və kişi [[patrisilər]] öz təbəqələrini göstərmək üçün bənövşəyi zolaqlı paltarlar geyinirdilər, buna görə də bənövşəyi rəngin qeyd edilməsi aristokratik mənşəyə işarə edə bilər. Roma legionlarının yüksək rütbəli zabitləri olan [[Tribun|Roma hərbi tribunları]] (tribuni militum) da oxşar bənövşəyi zolaq taxırdılar, ona görə də bənövşəyi rəngin ailənin hərbi mənşəyinin göstəricisi ola bilər. Bu ənənə uzun müddətdir davam edirdi, çünki senatorlar və tribunların [[toqa]] və [[palli]] (o uzaq dövrlərdə belə qədim hesab edilirdi) bənövşəyi zolaq ilə haşiyələnirdi. Ənənəvi olaraq, &quot;bənövşəyi&quot; kilsə tərəfindən qana işarə edən bir evfemizm kimi qəbul olunur və buna görə də &quot;bənövşəyi geyinmək&quot; şəhidliyə&lt;ref name=&quot;Gidlow_80&quot;&gt;{{cite book |last=Gidlow |first=Christopher |url=https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 |title=The Reign of Arthur: From History to Legend |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-7509-3418-2 |pages=[https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craughwell&quot;&gt;Craughwell (2008), pp. 106–112&lt;/ref&gt; və ya yepiskop libasına istinad ola bilər. Bundan əlavə, [[Roma imperiyası|Roma]] [[Roma imperiyası|imperiyasının]] sonlarında bənövşəyi haşiyəli geyimlər həm [[Roma konsulu|Roma konsulları]], həm də konsulluq rütbəsi olan canişinlər tərəfindən geyilirdi. Romanın vəzifə siyahısı olan  &quot;[[Notitia Dignitatum]]''&quot;''  sənədində Roma Britaniyasında dörd və ya beş əyalət canişindən bəhs olunur ki, onlardan ikisi (biri Maksim Sezariyensis, o biri isə Valenti) konsul rütbəsinə malik idi. Bənövşəyi geyinən valideyn, adları günümüzə qədər gəlib çatmamış canişindən biri ola bilər.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot;&gt;Ashley (2005), ''De Excidio'', unnumbered pages&lt;/ref&gt;

Tarixçi [[Aleks Vulf]], Amvrosinin V əsr Roma-Britaniya qəsbkarları [[Mark (qəsbkar)|Mark]] və ya [[Qrasian (qəsbkar)|Qrasianla]] qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini irəli sürmüşdür; lakin adların təhlilinə əsaslanan Vulf onun Markusla əlaqəli olduğuna üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;Woolf_354&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Woolf|first=Alex|editor1-last=Goetz|editor1-first=Hans-Werner|editor2-last=Jarnut|editor2-first=Jorg|editor3-last=Pohl|editor3-first=Walter|encyclopedia=Regna and Gentes: The relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World|title=The Britons: from Romans to Barbarians|year=2003|publisher=BRILL|series=The Transformation of the Roman World|volume=13|isbn=9004125248|pages=345–80}}&lt;/ref&gt; Artur əfsanələrini araşdıran akademik Frenk D. Reno isə əksinə olaraq iddia edir ki, &quot;Avrelian&quot; adı Amvrosinin [[İlliriyalılar|illiriyalı]] [[Roma imperatorlarının siyahısı|Roma imperatoru]] [[Avrelian|Avrelianın]] (270-275-ci illərdə hakimiyyətdə olub) nəslindən gəldiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=9780786430253 |pages=263}}&lt;/ref&gt; Avrelianın hərbi yürüşləri arasında [[Qalliya imperiyası|Qalliya imperiyasının]] fəthi də yer alır. N. C. Hayem Amvrosinin Roma imperiyasının son dövrlərinin imperator ailələri (məsələn, [[Feodosi sülaləsi]]) ilə uzaq qohum ola biləcəyini təklif etmişdir. Sülaləyə aid qolların [[Hispaniya]] kimi qərbi Roma əyalətlərində fəaliyyət göstərdiyi məlumdur.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;Higham (1994), p. 35–66&lt;/ref&gt;

[[Mayk Eşli]] isə əksinə olaraq &quot;Amvrosi&quot; adına və onun dördüncü əsrdə [[Milan arxiyepiskopluğu|Milan yepiskopu]] olmuş və eyni zamanda [[İtaliya (Roma əyaləti)|Roma İtaliyasının]] bəzi hissələrində konsulyar canişin vəzifəsində çalışmış [[Müqəddəs Ambrosi|Müqəddəs]] [[Müqəddəs Ambrosi|Ambrosi]] ilə mümkün əlaqəsinə diqqət yetirir. Bəzən yepiskopun atasının IV əsrdə [[Qalliyanın pretoriya prefekturası|Qalliyanın pretoriya prefekti]] olan Avreli Amvrosi (onun yurisdiksiyasına Britaniya da daxil idi) olduğu iddia edilir, baxmayaraq ki, bəzi müasir akademiklər Müqəddəs Ambrosi ilə bu şəxs arasındakı qohumluq əlaqəsinə şübhə ilə yanaşırlar (akademiklər onun atasının [[Feodosinin kodeksi|Feodosi kodeksinin]] bir hissəsində qeyd olunan Urani adlı bir məmur olduğu fikrinə daha çox üstünlük verirlər).&lt;ref&gt;Barnes, T. D., &quot;The Election of Ambrose of Milan&quot;, in: Johan Leemans (ed), ''Episcopal Elections in Late Antiquity'', de Gruyter, 2011, pp 39–60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S. &quot;Il padre di Ambrogio&quot;, ''Helikon'' 13–14, 1973–1974, 111–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S., &quot;Storia sociale del vescovo Ambrogio&quot;, ''Problemi e ricerche di storia antica'' 4, Rome 1989, 79–81.&lt;/ref&gt; Eşlinin fikrincə, Amvrosi Avrelian əslində Avreli Avrelian adlı iki şəxslə qohum idi.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot; /&gt; Tim Venninq qeyd edir ki, &quot;Avreli&quot; adı onun [[Qədim Romada övladlığa götürülmə|Romada oğulluğa götürülməsi]] nəticəsində əmələ gəldi. Oğlan uşağı qəbiləyə övladlığa götürüldükdə, o, yeni ailəsinin soyadını alırdı, lakin o, tez-tez keçmiş ailəsinin mənşəyini göstərən [[Koqnomen|koqnomenlə]] da çağırılırdı. Əlavə koqnomen çox vaxt &quot;-anus&quot; (&quot;{{Dil-lat|Aurelianus}}&quot;) sonluğu ilə bitirdi. [[Oktavii]] qəbiləsindən olan [[Oktavian Avqust|Qay Oktavi]] əmisi [[Qay Yuli Sezar]] tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürən atasından fərqləndirmək üçün ona &quot;Oktavian&quot; (&quot;{{Dil-lat|Octavianus}}&quot;) ləqəbi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt; Amvrosinin halında isə ehtimal olunur ki, o, [[Avrelii]] soyuna aid idi, lakin sonra başqa bir qəbilə və ya ailə tərəfindən övladlığa götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt;

İkinci müəmallı qalan məsələ &quot;avita&quot; sözünün mənası ilə bağlıdır: Gilda bu sözü &quot;əcdadlar&quot; mənasında işlədə bilərdi, yaxud daha dəqiq desək, &quot;baba&quot; mənasını çatdırmağa çalışırdı, bu isə Amvrosinin [[Badon dağı döyüşü|Badon dağı döyüşündən]] təxminən bir nəsil əvvəl yaşadığını göstərir. Məlumatın mövcud olmaması bu suallara dəqiq cavab verməyə mane olur.

=== Gildanın motivləri ===
Gilda və onun istifadə etdiyi ədəbi troplar haqqında kitabın müəllifi N. C. Hayem , Gildanın Amvrosiyə diqqət çəkmək üçün əsaslı səbəblərinin ola biləcəyini irəli sürmüşdür. Hayemin sözlərinə görə, o, bu şəxsin tarixi tərcümeyi-halını yazmağa çalışmırdı, onu həməsrləri üçün nümunə kimi təqdim etməyə çalışırdı. Gildanın fəlsəfəsi üçün [[Barbarlar|barbarları]] məğlub edən Britaniya liderlərinin bunu yalnız ilahi kömək sayəsində edə bilməsi fikrini çatdırmaq çox vacib idi. Və yalnız mühüm xristian fəzilətlərinə sahib olanlar bu köməyə layiq idilər.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt; Görünür, Amvrosi Avrelian  barbarlar üzərində ən azı bir dəfə belə qələbə qazanmışdır. Bu keçmiş döyüşçünü təqdim ediyi baxış bucağına uyğunlaşdırmaq üçün Gilda onu müstəsna fəzilətlərə malik və Allaha itaəti ilə seçilən bir şəxs kimi təqdim etməyə demək olar ki məcbur qaldı. Onun şəxsiyyəti Gildanın nümunəvi lider ideyasına uyğunlaşdırıldı.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

Hayem həmçinin Amvrosinin Roma mənşəyinin təsadüfən vurğulanmadığına inanır. Aydındır ki, Gilda onu qəsdən romalıların qanuni hakimiyyəti və hərbi fəzilətləri ilə əlaqələndirirdi. O, həmçinin onu sonrakı Britaniya hökmdarları ilə müqayisə edirdi, çünki onların hakimiyyəti bu cür legitim deyildi.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

=== Tarixi şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi ===
Gilda [[Badon dağı döyüşü]] haqqında əsas məlumat mənbəyi olsa da, o, heç vaxt döyüş iştirakçılarının adlarını çəkmir. Amvrosi Avrelian və ya onun varislərinin döyüşdə iştirak edib-etmədiyi məlum deyil.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:V əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>7ywhb1xl5vheyvpibzdz83oo24pfh9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037240</id>
      <parentid>9037239</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gildaya əsasən */</comment>
      <origin>9037240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11731" sha1="2nk1doi09uckqxycexhve3op7smxxq5" xml:space="preserve">'''Amvrosi Avrelian''' (''Ambrozi Avrelian;'' {{lang-la|Ambrosius Aurelianus}}; vall dilində Emris Vlediq ({{lang-cy|Emrys Wledig}}) və ya Ann ap Lleian ({{lang-cy|Ann ap Lleian}})&lt;ref&gt;Herbert Algernon. Britania after the Romans. London.1886.vol 2. p 2—18&lt;/ref&gt;) — [[Müdrik Gilda|Gildaya]] əsasən, V əsrdə [[anqlo-sakslar]]a qarşı mühüm bir döyüşdə qalib gələn Roma-Britaniya müharibə lideri. O, həmçinin IX əsrə aid [[Historia Brittonum]]dan başlayaraq britaniyalıların əfsanələrində müstəqil şəkildə peydə olurdu. Nəhayət, müəllif [[Qalfrid Monmutlu]] tərəfindən [[Kral Artur]]un əmisinə (Arturun atası [[Uter Pendraqon]]un qardaşı) çevrildi və hər ikisindən əvvəl vəfat edən bir hökmdar oldu. O, həmçinin tiran [[Vortigern]] ilə görüşən gənc bir peyğəmbər kimi təsvir olunur; bu obrazda o, sonradan sehrbaz [[Merlin]]ə çevrildi.

== Gildaya əsasən ==
Amvrosi Avrelian [[Müdrik Gilda|Gildanın]] &quot;[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]&quot; moizəsində şəxsi adı ilə təqdim olunan azsaylı personajlardan biridir və V əsrə aid yeganə şəxsdir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot;&gt;{{cite book |last=Fletcher |first=Richard |title=Who's Who in Roman Britain and Anglo-Saxon England |url=https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2 |publisher=Shepheard-Walwyn |year=1989 |isbn=0-85683-089-5 |pages=[https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2/page/15 15]–16}}&lt;/ref&gt; &quot;De Excidio&quot;, Roma imperiyasından sonrakı Britaniyadakı dönəmdən (həmin illər Artur dövrü adlanır) bəhs edən saxlanılmış ən qədim Britaniya sənədi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Reno&quot;&gt;Reno (1996), p. 263–282&lt;/ref&gt; Saksonların dağıdıcı hücumundan sonra sağ qalanlar Amvrosinin rəhbərliyi altında bir araya gəlirlər. Amvrosi belə təsvir olunur:{{Blockquote|...bu kişi bəlkə də o dəhşətli fırtınanın qarışıqlığından sağ çıxan yeganə romalı idi. Axı, onun bənövşəyi geyinmiş valideynləri bu fırtınada həlak olmuşdular. Onun bu günki nəvələri babalarının [avita] şücaətindən çox aşağı səviyyədədirlər. Onun hakimiyyəti dövründə xalqımız yenidən gücləndi və qalibləri döyüşə çağırdı. Allah razılıq verdi və döyüş onların xeyrinə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;&gt;Korrel (1984), pp. 5–30&lt;/ref&gt;}}Amvrosi zadəgan doğumlu və böyük ehtimalla xristian idi: Gilda onun döyüşlərdə &quot;Allahın köməyi ilə&quot; qalib gəldiyini deyir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot; /&gt; Amvrosinin valideynləri saksonlar tərəfindən öldürülmüşdür və o, onların ilkin işğalından sağ qalan azsaylı insanlardan biri idi.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;/&gt;

Gildanın sözlərinə görə, Amvrosi sağ qalanları silahlı bir dəstə halına gətirdi və sakson işğalçıları üzərində ilk hərbi qələbəni qazandı. Lakin bu qələbə həlledici deyildi: &quot;Bəzən saksonlar, bəzən isə vətəndaşlar [yəni roma-britaniya sakinləri] qalib gəlirdilər.&quot; Gildanın verdiyi təsvir sayəsində Amvrosi [[romalıların sonuncusu]] adlanan personajlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot;&gt;Venning (2013), Ambrosius Aurelianus, unnumbered pages&lt;/ref&gt;

=== Müzakirə mövzuları ===
Gildanın təsvirindəki iki məqam bir çox elmi şərhlərə səbəb olmuşdur. Birincisi, Gilda Amvrosi ailəsi barədə &quot;bənövşəyi geyinmiş&quot; deməklə nəyi nəzərdə tuturdu. [[Roma imperatoru|Roma imperatorları]] və kişi [[patrisilər]] öz təbəqələrini göstərmək üçün bənövşəyi zolaqlı paltarlar geyinirdilər, buna görə də bənövşəyi rəngin qeyd edilməsi aristokratik mənşəyə işarə edə bilər. Roma legionlarının yüksək rütbəli zabitləri olan [[Tribun|Roma hərbi tribunları]] (tribuni militum) da oxşar bənövşəyi zolaq taxırdılar, ona görə də bənövşəyi rəngin ailənin hərbi mənşəyinin göstəricisi ola bilər. Bu ənənə uzun müddətdir davam edirdi, çünki senatorlar və tribunların [[toqa]] və [[palli]] (o uzaq dövrlərdə belə qədim hesab edilirdi) bənövşəyi zolaq ilə haşiyələnirdi. Ənənəvi olaraq, &quot;bənövşəyi&quot; kilsə tərəfindən qana işarə edən bir evfemizm kimi qəbul olunur və buna görə də &quot;bənövşəyi geyinmək&quot; şəhidliyə&lt;ref name=&quot;Gidlow_80&quot;&gt;{{cite book |last=Gidlow |first=Christopher |url=https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 |title=The Reign of Arthur: From History to Legend |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-7509-3418-2 |pages=[https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craughwell&quot;&gt;Craughwell (2008), pp. 106–112&lt;/ref&gt; və ya yepiskop libasına istinad ola bilər. Bundan əlavə, [[Roma imperiyası|Roma]] [[Roma imperiyası|imperiyasının]] sonlarında bənövşəyi haşiyəli geyimlər həm [[Roma konsulu|Roma konsulları]], həm də konsulluq rütbəsi olan canişinlər tərəfindən geyilirdi. Romanın vəzifə siyahısı olan  &quot;[[Notitia Dignitatum]]''&quot;''  sənədində Roma Britaniyasında dörd və ya beş əyalət canişindən bəhs olunur ki, onlardan ikisi (biri Maksim Sezariyensis, o biri isə Valenti) konsul rütbəsinə malik idi. Bənövşəyi geyinən valideyn, adları günümüzə qədər gəlib çatmamış canişindən biri ola bilər.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot;&gt;Ashley (2005), ''De Excidio'', unnumbered pages&lt;/ref&gt;

Tarixçi [[Aleks Vulf]], Amvrosinin V əsr Roma-Britaniya qəsbkarları [[Mark (qəsbkar)|Mark]] və ya [[Qrasian (qəsbkar)|Qrasianla]] qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini irəli sürmüşdür; lakin adların təhlilinə əsaslanan Vulf onun Markusla əlaqəli olduğuna üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;Woolf_354&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Woolf|first=Alex|editor1-last=Goetz|editor1-first=Hans-Werner|editor2-last=Jarnut|editor2-first=Jorg|editor3-last=Pohl|editor3-first=Walter|encyclopedia=Regna and Gentes: The relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World|title=The Britons: from Romans to Barbarians|year=2003|publisher=BRILL|series=The Transformation of the Roman World|volume=13|isbn=9004125248|pages=345–80}}&lt;/ref&gt; Artur əfsanələrini araşdıran akademik Frenk D. Reno isə əksinə olaraq iddia edir ki, &quot;Avrelian&quot; adı Amvrosinin [[İlliriyalılar|illiriyalı]] [[Roma imperatorlarının siyahısı|Roma imperatoru]] [[Avrelian|Avrelianın]] (270-275-ci illərdə hakimiyyətdə olub) nəslindən gəldiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=9780786430253 |pages=263}}&lt;/ref&gt; Avrelianın hərbi yürüşləri arasında [[Qalliya imperiyası|Qalliya imperiyasının]] fəthi də yer alır. N. C. Hayem Amvrosinin Roma imperiyasının son dövrlərinin imperator ailələri (məsələn, [[Feodosi sülaləsi]]) ilə uzaq qohum ola biləcəyini təklif etmişdir. Sülaləyə aid qolların [[Hispaniya]] kimi qərbi Roma əyalətlərində fəaliyyət göstərdiyi məlumdur.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;Higham (1994), p. 35–66&lt;/ref&gt;

[[Mayk Eşli]] isə əksinə olaraq &quot;Amvrosi&quot; adına və onun dördüncü əsrdə [[Milan arxiyepiskopluğu|Milan yepiskopu]] olmuş və eyni zamanda [[İtaliya (Roma əyaləti)|Roma İtaliyasının]] bəzi hissələrində konsulyar canişin vəzifəsində çalışmış [[Müqəddəs Ambrosi|Müqəddəs]] [[Müqəddəs Ambrosi|Ambrosi]] ilə mümkün əlaqəsinə diqqət yetirir. Bəzən yepiskopun atasının IV əsrdə [[Qalliyanın pretoriya prefekturası|Qalliyanın pretoriya prefekti]] olan Avreli Amvrosi (onun yurisdiksiyasına Britaniya da daxil idi) olduğu iddia edilir, baxmayaraq ki, bəzi müasir akademiklər Müqəddəs Ambrosi ilə bu şəxs arasındakı qohumluq əlaqəsinə şübhə ilə yanaşırlar (akademiklər onun atasının [[Feodosinin kodeksi|Feodosi kodeksinin]] bir hissəsində qeyd olunan Urani adlı bir məmur olduğu fikrinə daha çox üstünlük verirlər).&lt;ref&gt;Barnes, T. D., &quot;The Election of Ambrose of Milan&quot;, in: Johan Leemans (ed), ''Episcopal Elections in Late Antiquity'', de Gruyter, 2011, pp 39–60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S. &quot;Il padre di Ambrogio&quot;, ''Helikon'' 13–14, 1973–1974, 111–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S., &quot;Storia sociale del vescovo Ambrogio&quot;, ''Problemi e ricerche di storia antica'' 4, Rome 1989, 79–81.&lt;/ref&gt; Eşlinin fikrincə, Amvrosi Avrelian əslində Avreli Avrelian adlı iki şəxslə qohum idi.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot; /&gt; Tim Venninq qeyd edir ki, &quot;Avreli&quot; adı onun [[Qədim Romada övladlığa götürülmə|Romada oğulluğa götürülməsi]] nəticəsində əmələ gəldi. Oğlan uşağı qəbiləyə övladlığa götürüldükdə, o, yeni ailəsinin soyadını alırdı, lakin o, tez-tez keçmiş ailəsinin mənşəyini göstərən [[Koqnomen|koqnomenlə]] da çağırılırdı. Əlavə koqnomen çox vaxt &quot;-anus&quot; (&quot;{{Dil-lat|Aurelianus}}&quot;) sonluğu ilə bitirdi. [[Oktavii]] qəbiləsindən olan [[Oktavian Avqust|Qay Oktavi]] əmisi [[Qay Yuli Sezar]] tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürən atasından fərqləndirmək üçün ona &quot;Oktavian&quot; (&quot;{{Dil-lat|Octavianus}}&quot;) ləqəbi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt; Amvrosinin halında isə ehtimal olunur ki, o, [[Avrelii]] soyuna aid idi, lakin sonra başqa bir qəbilə və ya ailə tərəfindən övladlığa götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt;

İkinci müəmallı qalan məsələ &quot;avita&quot; sözünün mənası ilə bağlıdır: Gilda bu sözü &quot;əcdadlar&quot; mənasında işlədə bilərdi, yaxud daha dəqiq desək, &quot;baba&quot; mənasını çatdırmağa çalışırdı, bu isə Amvrosinin [[Badon dağı döyüşü|Badon dağı döyüşündən]] təxminən bir nəsil əvvəl yaşadığını göstərir. Məlumatın mövcud olmaması bu suallara dəqiq cavab verməyə mane olur.

=== Gildanın motivləri ===
Gilda və onun istifadə etdiyi ədəbi troplar haqqında kitabın müəllifi N. C. Hayem , Gildanın Amvrosiyə diqqət çəkmək üçün əsaslı səbəblərinin ola biləcəyini irəli sürmüşdür. Hayemin sözlərinə görə, o, bu şəxsin tarixi tərcümeyi-halını yazmağa çalışmırdı, onu həməsrləri üçün nümunə kimi təqdim etməyə çalışırdı. Gildanın fəlsəfəsi üçün [[Barbarlar|barbarları]] məğlub edən Britaniya liderlərinin bunu yalnız ilahi kömək sayəsində edə bilməsi fikrini çatdırmaq çox vacib idi. Və yalnız mühüm xristian fəzilətlərinə sahib olanlar bu köməyə layiq idilər.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt; Görünür, Amvrosi Avrelian  barbarlar üzərində ən azı bir dəfə belə qələbə qazanmışdır. Bu keçmiş döyüşçünü təqdim ediyi baxış bucağına uyğunlaşdırmaq üçün Gilda onu müstəsna fəzilətlərə malik və Allaha itaəti ilə seçilən bir şəxs kimi təqdim etməyə demək olar ki məcbur qaldı. Onun şəxsiyyəti Gildanın nümunəvi lider ideyasına uyğunlaşdırıldı.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

Hayem həmçinin Amvrosinin Roma mənşəyinin təsadüfən vurğulanmadığına inanır. Aydındır ki, Gilda onu qəsdən romalıların qanuni hakimiyyəti və hərbi fəzilətləri ilə əlaqələndirirdi. O, həmçinin onu sonrakı Britaniya hökmdarları ilə müqayisə edirdi, çünki onların hakimiyyəti bu cür legitim deyildi.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

=== Tarixi şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi ===
Gilda [[Badon dağı döyüşü]] haqqında əsas məlumat mənbəyi olsa da, o, heç vaxt döyüş iştirakçılarının adlarını çəkmir. Amvrosi Avrelian və ya onun varislərinin döyüşdə iştirak edib-etmədiyi məlum deyil.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:V əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>2nk1doi09uckqxycexhve3op7smxxq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037242</id>
      <parentid>9037240</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilal knight</username>
        <id>72471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi */</comment>
      <origin>9037242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11815" sha1="ngc04cc7ytqp90bgwliyvezkd45jdfn" xml:space="preserve">'''Amvrosi Avrelian''' (''Ambrozi Avrelian;'' {{lang-la|Ambrosius Aurelianus}}; vall dilində Emris Vlediq ({{lang-cy|Emrys Wledig}}) və ya Ann ap Lleian ({{lang-cy|Ann ap Lleian}})&lt;ref&gt;Herbert Algernon. Britania after the Romans. London.1886.vol 2. p 2—18&lt;/ref&gt;) — [[Müdrik Gilda|Gildaya]] əsasən, V əsrdə [[anqlo-sakslar]]a qarşı mühüm bir döyüşdə qalib gələn Roma-Britaniya müharibə lideri. O, həmçinin IX əsrə aid [[Historia Brittonum]]dan başlayaraq britaniyalıların əfsanələrində müstəqil şəkildə peydə olurdu. Nəhayət, müəllif [[Qalfrid Monmutlu]] tərəfindən [[Kral Artur]]un əmisinə (Arturun atası [[Uter Pendraqon]]un qardaşı) çevrildi və hər ikisindən əvvəl vəfat edən bir hökmdar oldu. O, həmçinin tiran [[Vortigern]] ilə görüşən gənc bir peyğəmbər kimi təsvir olunur; bu obrazda o, sonradan sehrbaz [[Merlin]]ə çevrildi.

== Gildaya əsasən ==
Amvrosi Avrelian [[Müdrik Gilda|Gildanın]] &quot;[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]&quot; moizəsində şəxsi adı ilə təqdim olunan azsaylı personajlardan biridir və V əsrə aid yeganə şəxsdir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot;&gt;{{cite book |last=Fletcher |first=Richard |title=Who's Who in Roman Britain and Anglo-Saxon England |url=https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2 |publisher=Shepheard-Walwyn |year=1989 |isbn=0-85683-089-5 |pages=[https://archive.org/details/whoswhoinromanbr0000flet_m0l2/page/15 15]–16}}&lt;/ref&gt; &quot;De Excidio&quot;, Roma imperiyasından sonrakı Britaniyadakı dönəmdən (həmin illər Artur dövrü adlanır) bəhs edən saxlanılmış ən qədim Britaniya sənədi hesab olunur.&lt;ref name=&quot;Reno&quot;&gt;Reno (1996), p. 263–282&lt;/ref&gt; Saksonların dağıdıcı hücumundan sonra sağ qalanlar Amvrosinin rəhbərliyi altında bir araya gəlirlər. Amvrosi belə təsvir olunur:{{Blockquote|...bu kişi bəlkə də o dəhşətli fırtınanın qarışıqlığından sağ çıxan yeganə romalı idi. Axı, onun bənövşəyi geyinmiş valideynləri bu fırtınada həlak olmuşdular. Onun bu günki nəvələri babalarının [avita] şücaətindən çox aşağı səviyyədədirlər. Onun hakimiyyəti dövründə xalqımız yenidən gücləndi və qalibləri döyüşə çağırdı. Allah razılıq verdi və döyüş onların xeyrinə başa çatdı.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;&gt;Korrel (1984), pp. 5–30&lt;/ref&gt;}}Amvrosi zadəgan doğumlu və böyük ehtimalla xristian idi: Gilda onun döyüşlərdə &quot;Allahın köməyi ilə&quot; qalib gəldiyini deyir.&lt;ref name=&quot;Fletcher_15&quot; /&gt; Amvrosinin valideynləri saksonlar tərəfindən öldürülmüşdür və o, onların ilkin işğalından sağ qalan azsaylı insanlardan biri idi.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot;/&gt;

Gildanın sözlərinə görə, Amvrosi sağ qalanları silahlı bir dəstə halına gətirdi və sakson işğalçıları üzərində ilk hərbi qələbəni qazandı. Lakin bu qələbə həlledici deyildi: &quot;Bəzən saksonlar, bəzən isə vətəndaşlar [yəni roma-britaniya sakinləri] qalib gəlirdilər.&quot; Gildanın verdiyi təsvir sayəsində Amvrosi [[romalıların sonuncusu]] adlanan personajlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot;&gt;Venning (2013), Ambrosius Aurelianus, unnumbered pages&lt;/ref&gt;

=== Müzakirə mövzuları ===
Gildanın təsvirindəki iki məqam bir çox elmi şərhlərə səbəb olmuşdur. Birincisi, Gilda Amvrosi ailəsi barədə &quot;bənövşəyi geyinmiş&quot; deməklə nəyi nəzərdə tuturdu. [[Roma imperatoru|Roma imperatorları]] və kişi [[patrisilər]] öz təbəqələrini göstərmək üçün bənövşəyi zolaqlı paltarlar geyinirdilər, buna görə də bənövşəyi rəngin qeyd edilməsi aristokratik mənşəyə işarə edə bilər. Roma legionlarının yüksək rütbəli zabitləri olan [[Tribun|Roma hərbi tribunları]] (tribuni militum) da oxşar bənövşəyi zolaq taxırdılar, ona görə də bənövşəyi rəngin ailənin hərbi mənşəyinin göstəricisi ola bilər. Bu ənənə uzun müddətdir davam edirdi, çünki senatorlar və tribunların [[toqa]] və [[palli]] (o uzaq dövrlərdə belə qədim hesab edilirdi) bənövşəyi zolaq ilə haşiyələnirdi. Ənənəvi olaraq, &quot;bənövşəyi&quot; kilsə tərəfindən qana işarə edən bir evfemizm kimi qəbul olunur və buna görə də &quot;bənövşəyi geyinmək&quot; şəhidliyə&lt;ref name=&quot;Gidlow_80&quot;&gt;{{cite book |last=Gidlow |first=Christopher |url=https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 |title=The Reign of Arthur: From History to Legend |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-7509-3418-2 |pages=[https://archive.org/details/reignofarthurfro0000gidl/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craughwell&quot;&gt;Craughwell (2008), pp. 106–112&lt;/ref&gt; və ya yepiskop libasına istinad ola bilər. Bundan əlavə, [[Roma imperiyası|Roma]] [[Roma imperiyası|imperiyasının]] sonlarında bənövşəyi haşiyəli geyimlər həm [[Roma konsulu|Roma konsulları]], həm də konsulluq rütbəsi olan canişinlər tərəfindən geyilirdi. Romanın vəzifə siyahısı olan  &quot;[[Notitia Dignitatum]]''&quot;''  sənədində Roma Britaniyasında dörd və ya beş əyalət canişindən bəhs olunur ki, onlardan ikisi (biri Maksim Sezariyensis, o biri isə Valenti) konsul rütbəsinə malik idi. Bənövşəyi geyinən valideyn, adları günümüzə qədər gəlib çatmamış canişindən biri ola bilər.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot;&gt;Ashley (2005), ''De Excidio'', unnumbered pages&lt;/ref&gt;

Tarixçi [[Aleks Vulf]], Amvrosinin V əsr Roma-Britaniya qəsbkarları [[Mark (qəsbkar)|Mark]] və ya [[Qrasian (qəsbkar)|Qrasianla]] qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini irəli sürmüşdür; lakin adların təhlilinə əsaslanan Vulf onun Markusla əlaqəli olduğuna üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;Woolf_354&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Woolf|first=Alex|editor1-last=Goetz|editor1-first=Hans-Werner|editor2-last=Jarnut|editor2-first=Jorg|editor3-last=Pohl|editor3-first=Walter|encyclopedia=Regna and Gentes: The relationship between Late Antique and Early Medieval Peoples and Kingdoms in the Transformation of the Roman World|title=The Britons: from Romans to Barbarians|year=2003|publisher=BRILL|series=The Transformation of the Roman World|volume=13|isbn=9004125248|pages=345–80}}&lt;/ref&gt; Artur əfsanələrini araşdıran akademik Frenk D. Reno isə əksinə olaraq iddia edir ki, &quot;Avrelian&quot; adı Amvrosinin [[İlliriyalılar|illiriyalı]] [[Roma imperatorlarının siyahısı|Roma imperatoru]] [[Avrelian|Avrelianın]] (270-275-ci illərdə hakimiyyətdə olub) nəslindən gəldiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=9780786430253 |pages=263}}&lt;/ref&gt; Avrelianın hərbi yürüşləri arasında [[Qalliya imperiyası|Qalliya imperiyasının]] fəthi də yer alır. N. C. Hayem Amvrosinin Roma imperiyasının son dövrlərinin imperator ailələri (məsələn, [[Feodosi sülaləsi]]) ilə uzaq qohum ola biləcəyini təklif etmişdir. Sülaləyə aid qolların [[Hispaniya]] kimi qərbi Roma əyalətlərində fəaliyyət göstərdiyi məlumdur.&lt;ref name=&quot;Higham&quot;&gt;Higham (1994), p. 35–66&lt;/ref&gt;

[[Mayk Eşli]] isə əksinə olaraq &quot;Amvrosi&quot; adına və onun dördüncü əsrdə [[Milan arxiyepiskopluğu|Milan yepiskopu]] olmuş və eyni zamanda [[İtaliya (Roma əyaləti)|Roma İtaliyasının]] bəzi hissələrində konsulyar canişin vəzifəsində çalışmış [[Müqəddəs Ambrosi|Müqəddəs]] [[Müqəddəs Ambrosi|Ambrosi]] ilə mümkün əlaqəsinə diqqət yetirir. Bəzən yepiskopun atasının IV əsrdə [[Qalliyanın pretoriya prefekturası|Qalliyanın pretoriya prefekti]] olan Avreli Amvrosi (onun yurisdiksiyasına Britaniya da daxil idi) olduğu iddia edilir, baxmayaraq ki, bəzi müasir akademiklər Müqəddəs Ambrosi ilə bu şəxs arasındakı qohumluq əlaqəsinə şübhə ilə yanaşırlar (akademiklər onun atasının [[Feodosinin kodeksi|Feodosi kodeksinin]] bir hissəsində qeyd olunan Urani adlı bir məmur olduğu fikrinə daha çox üstünlük verirlər).&lt;ref&gt;Barnes, T. D., &quot;The Election of Ambrose of Milan&quot;, in: Johan Leemans (ed), ''Episcopal Elections in Late Antiquity'', de Gruyter, 2011, pp 39–60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S. &quot;Il padre di Ambrogio&quot;, ''Helikon'' 13–14, 1973–1974, 111–117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzarino, S., &quot;Storia sociale del vescovo Ambrogio&quot;, ''Problemi e ricerche di storia antica'' 4, Rome 1989, 79–81.&lt;/ref&gt; Eşlinin fikrincə, Amvrosi Avrelian əslində Avreli Avrelian adlı iki şəxslə qohum idi.&lt;ref name=&quot;Ashley&quot; /&gt; Tim Venninq qeyd edir ki, &quot;Avreli&quot; adı onun [[Qədim Romada övladlığa götürülmə|Romada oğulluğa götürülməsi]] nəticəsində əmələ gəldi. Oğlan uşağı qəbiləyə övladlığa götürüldükdə, o, yeni ailəsinin soyadını alırdı, lakin o, tez-tez keçmiş ailəsinin mənşəyini göstərən [[Koqnomen|koqnomenlə]] da çağırılırdı. Əlavə koqnomen çox vaxt &quot;-anus&quot; (&quot;{{Dil-lat|Aurelianus}}&quot;) sonluğu ilə bitirdi. [[Oktavii]] qəbiləsindən olan [[Oktavian Avqust|Qay Oktavi]] əmisi [[Qay Yuli Sezar]] tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürən atasından fərqləndirmək üçün ona &quot;Oktavian&quot; (&quot;{{Dil-lat|Octavianus}}&quot;) ləqəbi verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt; Amvrosinin halında isə ehtimal olunur ki, o, [[Avrelii]] soyuna aid idi, lakin sonra başqa bir qəbilə və ya ailə tərəfindən övladlığa götürülmüşdür.&lt;ref name=&quot;Venning&quot; /&gt;

İkinci müəmallı qalan məsələ &quot;avita&quot; sözünün mənası ilə bağlıdır: Gilda bu sözü &quot;əcdadlar&quot; mənasında işlədə bilərdi, yaxud daha dəqiq desək, &quot;baba&quot; mənasını çatdırmağa çalışırdı, bu isə Amvrosinin [[Badon dağı döyüşü|Badon dağı döyüşündən]] təxminən bir nəsil əvvəl yaşadığını göstərir. Məlumatın mövcud olmaması bu suallara dəqiq cavab verməyə mane olur.

=== Gildanın motivləri ===
Gilda və onun istifadə etdiyi ədəbi troplar haqqında kitabın müəllifi N. C. Hayem , Gildanın Amvrosiyə diqqət çəkmək üçün əsaslı səbəblərinin ola biləcəyini irəli sürmüşdür. Hayemin sözlərinə görə, o, bu şəxsin tarixi tərcümeyi-halını yazmağa çalışmırdı, onu həməsrləri üçün nümunə kimi təqdim etməyə çalışırdı. Gildanın fəlsəfəsi üçün [[Barbarlar|barbarları]] məğlub edən Britaniya liderlərinin bunu yalnız ilahi kömək sayəsində edə bilməsi fikrini çatdırmaq çox vacib idi. Və yalnız mühüm xristian fəzilətlərinə sahib olanlar bu köməyə layiq idilər.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt; Görünür, Amvrosi Avrelian  barbarlar üzərində ən azı bir dəfə belə qələbə qazanmışdır. Bu keçmiş döyüşçünü təqdim ediyi baxış bucağına uyğunlaşdırmaq üçün Gilda onu müstəsna fəzilətlərə malik və Allaha itaəti ilə seçilən bir şəxs kimi təqdim etməyə demək olar ki məcbur qaldı. Onun şəxsiyyəti Gildanın nümunəvi lider ideyasına uyğunlaşdırıldı.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

Hayem həmçinin Amvrosinin Roma mənşəyinin təsadüfən vurğulanmadığına inanır. Aydındır ki, Gilda onu qəsdən romalıların qanuni hakimiyyəti və hərbi fəzilətləri ilə əlaqələndirirdi. O, həmçinin onu sonrakı Britaniya hökmdarları ilə müqayisə edirdi, çünki onların hakimiyyəti bu cür legitim deyildi.&lt;ref name=&quot;Higham&quot; /&gt;

=== Tarixi şəxsiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi ===
Gilda [[Badon dağı döyüşü]] haqqında əsas məlumat mənbəyi olsa da, o, heç vaxt döyüş iştirakçılarının adlarını çəkmir. Amvrosi Avrelian və ya onun varislərinin döyüşdə iştirak edib-etmədiyi məlum deyil.&lt;ref name=&quot;Korrel&quot; /&gt; Döyüşdəki Sakson liderlərinin adları qeydə alınmayıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:V əsrdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>ngc04cc7ytqp90bgwliyvezkd45jdfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaponiyanın Milli xəzinələrinin siyahısı (qədim sənədlər)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995335</id>
    <revision>
      <id>9037186</id>
      <parentid>9031980</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xayala Mammadli</username>
        <id>178819</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xəzinələr */</comment>
      <origin>9037186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82468" sha1="dzgsjpzdvpwh8q2ur3982xhr8t6vwej" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
[[File:Enchin ordination document.jpg|thumb|upright=1.4|right|Ençinin 833-cü ilə aid təyinat (rahib olması haqqında) şəhadətnaməsinin bir hissəsi]]
'''&quot;Milli xəzinə&quot;''' və ya '''&quot;Milli sərvət&quot;''' termini [[Yaponiya]]da 1897-ci ildən bəri mədəniyyət nümunələrini adlandırmaq üçün istifadə olunur.&lt;ref&gt;{{cite book
|last= Coaldrake
|first= William Howard
|title= Architecture and authority in Japan
|url= https://books.google.com/books?id=bCLNX8_a4WQC&amp;q=Law+for+the+Preservation+of+Ancient+Shrines+and+Temples&amp;pg=PA248
|orig-year= 1996
|year= 2002
|publisher= Routledge
|location= London, New York
|isbn= 0-415-05754-X
|page= 248
|access-date= 2020-10-15
|archive-date= 2023-02-19
|archive-url= https://web.archive.org/web/20230219122505/https://books.google.com/books?id=bCLNX8_a4WQC&amp;q=Law+for+the+Preservation+of+Ancient+Shrines+and+Temples&amp;pg=PA248
|url-status= live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;enders-gutschow-p12&quot;&gt;{{Harvnb|Enders|Gutschow|1998|p=12}}&lt;/ref&gt;Terminin tərifi və meyarları müəyyən zaman dilimində dəyişmişdir.
Cari tərifə cavab verən bu qədim sənədlər &quot;Mədəni Sərvətlərin Qorunması haqqında&quot; Qanunun 1951-ci il iyunun 9-da qüvvəyə minməsindən bəri &quot;Milli xəzinələr&quot; elan edilib. Əşyalar &quot;yüksək tarixi və ya bədii dəyərinə&quot; əsasən Təhsil, Mədəniyyət, İdman, Elm və Texnologiya Nazirliyinin xüsusi qurumu olan Mədəniyyət İşləri Agentliyi tərəfindən seçilir.&lt;ref name=&quot;bunkapamphlet&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Cultural Properties for Future Generations
 |url         = http://www.bunka.go.jp/tokei_hakusho_shuppan/shuppanbutsu/bunkazai_pamphlet/pdf/pamphlet_en_03_ver05.pdf
 |publisher   = [[Agency for Cultural Affairs]], Cultural Properties Department
 |location    = Tokyo, Japan
 |date        = March 2017
 |access-date  = 2017-12-17
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20171216231044/http://www.bunka.go.jp/tokei_hakusho_shuppan/shuppanbutsu/bunkazai_pamphlet/pdf/pamphlet_en_03_ver05.pdf
 |archive-date = 2017-12-16
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bunkacho&quot;/&gt; &quot;Qədim sənədlər&quot; agentlik tərəfindən tanınan on üç Milli xəzinə kateqoriyasından biridir. Siyahı klassik dövrdən erkən müasir Yaponiyaya qədər — Asuka dövründən [[Meydzi dövrü]]nə qədər olan 63 sənəd və ya sənədlər toplusundan ibarətdir. Əşyaların faktiki sayı 63-dən çoxdur. Siyahıda; məktublar, gündəliklər, qeydlər və ya kataloqlar, sertifikatlar, imperator fərmanları, vəsiyyətnamələr və xəritələr kimi  müxtəlif növ əşyalar yer alır. Sənədlər erkən Yaponiya hökuməti və buddizmi, o cümlədən Yaponiyanın Çinlə ilk əlaqələrini, dövlətin təşkili və Yaponiya imperator sarayındakı həyatını əks etdirir. Bu sənədlər Yaponiyanın 14 şəhərində — məbədlərdə (35), muzeylərdə (13), kitabxana və ya arxivlərdə (6), ziyarətgahlarda (4), universitetlərdə (2) və şəxsi kolleksiyalarda (2) saxlanılır. Siyahıdakı qeydlərin böyük əksəriyyəti (28) [[Kioto]] şəhərindədir. Siyahıdakı sənədlər kağız üzərində əsasən yazı fırçası ilə yazılıb və xəttatlığın vacib nümunələrini əks etdirir.&lt;ref name=&quot;bunkacho&quot;&gt;{{cite web
| publisher = [[Agency for Cultural Affairs]]
| script-title = ja:国指定文化財 データベース
| trans-title = Database of National Cultural Properties
| access-date = 2009-04-16
| date = 2008-11-01
| url = http://www.bunka.go.jp/bsys/index.asp
| language = ja
| archive-date = 2009-03-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090330140022/http://www.bunka.go.jp/bsys/index.asp
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

Yazı Yaponiyaya Çindən eramızın əvvəllərində yazılı arxeoloji tapıntılar şəklində gətirilib. Bəziləri arxeoloji &quot;Milli xəzinə&quot; elan edilmiş nümunələrə [[Van Man]]ın hakimiyyəti dövrünə (b.e. 8–25-ci illər) aid sikkələr, Şikanoşimadan tapılmış I əsrə aid qızıl möhür, Todaişiyama kurqanından tapılmış II əsrin sonlarına aid dəmir qılınc, 369-cu ilə aid üzərində yazısı olan Yeddişaxəli qılınc və III əsrə aid edilən çoxsaylı bürünc güzgülər daxildir.&lt;ref name=&quot;seeley-p9&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p10&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p11&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=11}}&lt;/ref&gt; Bu əşyaların hamısı, çox guman ki, Çində yaranıb. Lakin onların üzərinə həkk olunmuş yazılar yaponlar tərəfindən yazı kimi deyil, bəzək kimi qəbul edilib.&lt;ref name=&quot;seeley-p9&quot;/&gt; Sonralar yaponlar Çinin orijinal güzgülərinin yerli nüsxələrini istehsal edərkən, yazılı həkk olunmaların sadə bəzək olduğu qənaətini davam etdiriblər.&lt;ref name=&quot;seeley-p12&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p13&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=13}}&lt;/ref&gt;

Yazı anlayışı Yaponiyaya Koreyanın [[Pekçe krallığı]]ndan, ehtimal ki, kağız üzərində və əlyazma rulonları (kansubon) formasında klassik Çin kitabları şəklində gəlib. Bu, çox guman ki, V əsrin əvvəllərində (təxminən 400-cü ildə), tam olaraq isə VI əsrdə baş verib. Əfsanəyə görə, alim Vani, Çin yazı sistemini, eləcə də [[Konfusiçilik|konfusiçiliyi]] Yaponiyaya tanıdıb. Mənşəyi Yaponiyaya aid olan və yazının aydın şəkildə anlaşıldığını göstərən qədim mətnlər V əsrə təsadüf edir və 700-cü ildən əvvəlki mətnlərin çoхu — daş və ya metal üzərində yazılmış yazılardır. Arxeoloji Milli xəzinələrdən üçü: Çin orijinalından uğursuz surət sayılan təxminən V əsrə aid Suda Haçiman məbədi güzgüsü, 471 və ya 531-ci illərə aid İnariyama qılıncı və təxminən V əsrə aid Eta Funayama kurqanından tapılmış qılınc buna nümunədir.&lt;ref name=&quot;seeley-p17&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p24&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=24}}&lt;/ref&gt; İnariyama qılıncı həm də yapon dilini ifadə etmək üçün [[Çin yazısı|Çin heroqlifləri]]ndən istifadə edən yazı sistemi — [[manyoqana]]nın tətbiq olunduğu ən qədim nümunədir.&lt;ref name=&quot;seeley-p23&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=23}}&lt;/ref&gt; Yazı yaranandan qısa müddət sonra, hadisələri qeydə almaq üçün əyalətlərə mirzələr təyin olundu.&lt;ref name=&quot;seeley-p8&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sakamoto-p3&quot;&gt;{{Harvnb|Sakamoto|1991|p=3}}&lt;/ref&gt;

Yaponiyada V və VI əsrlərdə yazı məhdud səviyyədə olsa da, VII əsrdə yerli dildə yazılmış sənədlərin sayı artsa da, onların böyük əksəriyyəti itirilib.&lt;ref name=&quot;keally-historic&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p40&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=40}}&lt;/ref&gt; VII əsrin sonlarına yaxın [[Çin]]dən artan mədəni asılılıq oxuma və yazmanın, xüsusilə, dövlət idarəçiliyi və dində, Yaponiya həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilməsinə səbəb oldu.&lt;ref name=&quot;seeley-p40&quot;/&gt; Bu inkişaf üçün iki əsas: [[Tayka islahatları]] (645–649) ilə başlayan və Asuka Kiyomihara Məcəlləsi (689), 670 və 690-cı illərdəki siyahıyaalınmalarla davam edən Çin üslublu mərkəzləşdirilmiş dövlətin formalaşması amilləri var idi. Bu da İmperator Tençinin dövründə əsası qoyulmuş ''Dayqakuryo''da (&quot;Universitet&quot;) başqa sahələrlə yanaşı [[Konfusiçilik]] mətnləri üzrə təhsil almış savadlı və çoxlu sayda məmurun yetişdirilməsi tələbini yaradırdı.&lt;ref name=&quot;seeley-p40&quot;/&gt; İkinci amil VI əsrin ortalarında Yaponiyaya daxil olan və [[Şahzadə Syotoku]] (574–622) tərəfindən təbliğ edilən [[Buddizm|buddizmin]] artan nüfuzu idi.&lt;ref name=&quot;seeley-p40&quot;/&gt; Ənənəvi olaraq Şahzadə Syotokuya aid edilən &quot;Sanqyo Gişo&quot; (&quot;Üç Sutraya dair Şərhlər&quot;) istənilən həcmdə saxlanılan ən qədim yapon mətnidir.&lt;ref name=&quot;seeley-p41&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=41}}&lt;/ref&gt; Buddizm [[çin dili]]ndə yazılmış sutraların öyrənilməsini tələb edirdi və dövlət 727-ci ildən əvvəl Sutra Köçürmə Bürosunu (şakyoço) təsis etmişdi. Probably much before this date.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seeley-p40&quot;/&gt;  Ən qədim yapon kitabələri VIII əsrin əvvəllərinə aid iki salnamədir: [[Kociki|&quot;Kociki&quot;]] və [[Nihon şoki|&quot;Nihon Şoki&quot;]] salnamələri. Fonoqram ortoqrafiyası VIII əsrdə populyarlıq qazansa da, daha uzun mətnlər üçün istifadə olunmurdu. Müasir [[kana]], xüsusən də [[hiraqana]] və [[katakana]] [[Heyan dövrü]]ndə inkişaf etdirilib.&lt;ref name=&quot;seeley-p55&quot;&gt;{{Harvnb|Seeley|1991|p=55}}&lt;/ref&gt;
== Statistika ==
Siyahıdakı bütün sərvətlərin demək olar ki, yarısı [[Kioto]]da yerləşir.
[[File:National Treasures of Japan (ancient documents).png|right|thumb|300px|Milli xəzinə sayılan qədim əlyazmaların [[Yaponiya]]dakı yerini göstərən xəritə]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:35%; text-align:center; background:#fff; float:left;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot;| Prefektura
! style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot;| Şəhər
! style=&quot;text-align:center; background:#ffdead;&quot;| Milli xəzinələr
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Çiba prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Sakura
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 2
|-
| [[Fukuoka prefekturası]]
| [[Fukuoka]]
| 1
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Gifu prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Motosu
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Kioto prefekturası]]
| [[Kioto]]
| 28
|-
| Miyadzu
| 1
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Miyaqi prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Taqadzyo
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|-
| [[Nara prefekturası]]
| [[Nara (şəhər)|Nara]]
| 4
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Osaka prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Kavatinaqano
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Şimamoto
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Şiqa prefekturası]]
| Naqahama
| 1
|-
| [[Otsu]]
| 8
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Şizuoka prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Makinohara
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|-
| [[Toçiqi prefekturası]]
| Otavara
| 1
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Tokio prefekturası
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Tokio]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 10
|-
| [[Vakayama prefekturası]]
| Koya
| 1
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Yamaqata prefekturası]]
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | Yonedzava
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | 1
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; background:#fff; float:left;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot;| Dövr{{ref+|Milli sərvət bir neçə müxtəlif dövrün əşyalarından ibarət olduqda, yalnız ən qədim dövr hesablanır.|group=&quot;qeyd&quot;}}
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot;| Milli xəzinələr
|-
| Asuka dövrü
| 1
|-
| Nara dövrü
| 9
|-
| [[Heyan dövrü]]
| 32
|-
| [[Tan sülaləsi]]
| 1
|-
| Kamakura dövrü
| 17
|-
| [[Yuan imperiyası]]
| 1
|-
| Nanbokute dövrü
| 1
|-
| Adzuti-Momoyama dövrü
| 1
|}
{{Clear}}

== İstifadə qaydası ==
Cədvəlin sütunları (&quot;Məzmun&quot; və &quot;Şəkillər&quot; sütunlarından başqa) ox işarələrinə sıxmaqla sıralanıb. Cədvələ nələrin daxil edildiyi və sıralama haqqında aşağıda ümumi məlumatlar verilib:
* ''Ad'': Milli Mədəni Əmlaklar Məlumat Bazasında qeydiyyatdan keçmiş ad&lt;ref name=bunkacho/&gt;
* ''Müəllif'': müəllifin (müəlliflərin) adı
* ''Məzmun'': sənədin növü və məzmunu haqqında məlumat
* ''Tarix'': dövr və il; Sütundakı yazılar ilinə görə çeşidlənir. Əgər yalnızca dövrü məlumdursa, həmin dövrün başlanğıc ilinə görə sıralanıb.
* ''Format'': əsas növ, texnika və ölçülər; Sütundakı yazılar əsas növə : diyircəkli əlyazma (əlyazma rulonları və məktublar daxildir), kolleksiya (əşyalar dəsti) və digərlərinə (toxuculuq məmulatları, asma rulonlar, daş üzərində yazılar və qatlanan kitablar 帖 daxildir) görə sıralanıb.
* ''Hazırkı yeri'': &quot;bina-adı məbəd/muzey/ziyarətgah-adı şəhər-adı prefektura-adı&quot;; Sütun girişləri &quot;prefektura-adı şəhər-adı&quot; kimi sıralanır.
* ''Şəkil'': sənədin şəkli

== Xəzinələr ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; background:#fff;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; scope=&quot;col&quot;| Ad
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; scope=&quot;col&quot;| Müəlliflər
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;| Mövzu
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; scope=&quot;col&quot;| Tarix
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; scope=&quot;col&quot;|Format 
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; scope=&quot;col&quot;| Hazırkı yeri
! style=&quot;text-align:left; background:#ffdead;&quot; class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;| Şəkil
|-
| {{Nihonqo|Şimazu ailəsinin sənədləri|島津家文書|Shimazu-ke Monjo}}&lt;ref&gt;{{cite journal
 |title       = The University of Tokyo Library System Bulletin Vol 42, No 4
 |publisher   = [[Tokyo University]] library
 |access-date  = 2010-01-03
 |date        = September 2003
 |url         = http://www.lib.u-tokyo.ac.jp/koho/kanpo/vol42/vol42-4.pdf
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.lib.u-tokyo.ac.jp/koho/kanpo/vol42/vol42-4.pdf
 |archive-date = 2011-06-05
}}&lt;/ref&gt;{{ref+|Nominasiyaya 33 sənəd qutusu əlavə olunub|group=&quot;qeyd&quot;}}
| {{center|—}}
| Şimazu klanına aid, digər məsələlərlə yanaşı, siyasət, diplomatiya, sosial iqtisadiyyat və varislik mövzularını əhatə edən irimiqyaslı sənədlər toplusu.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heyan dövrü]]ndən [[Meydzi dövrü]]nə qədər
| {{sort|various|dəstə/partiya. Sənədlərin ümumi sayı 15 133-dür (848 bükülmüş perqament, 752 cildlənmiş kitab, 2629 cildlənmiş {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} kitablar, 2 asılmış kitabə, 4908 tək vərəqli məktub, yapışdırılmış vərəqlərdən ibarət 160 xəritə, 207 tək vərəqli xəritə)}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Tokyo Historiographical Institute of the University of Tokyo&lt;/span&gt;[[Tokio Universiteti]]nin Tarixşünaslıq İnstitutu, [[Tokio]]
| [[File:Shimazuke monjo.jpg|150px|alt=Text in Chinese script which is partially faded.]]
|-
| {{Nihonqo|Amabe Klanının şəcərəsi|海部氏系図|amabeshi keizu}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Special Exhibition – The Sacred World of Shinto Art in Kyoto, Images from the Exhibit, Section II Shinto History and Section III Festivals in Kyoto
 |publisher   = [[Kyoto National Museum]]
 |access-date  = 2009-04-30
 |url         = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/shoukai/kaifu.htm
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/shoukai/kaifu.htm
 |archive-date = 2008-06-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:海部氏系図
| language = ja
| trans-title = Genealogy of the Amabe Clan
| publisher = Kono Shrine
| access-date = 2010-01-03
| url = http://www.motoise.jp/main/houmotu/keizu1.html
| archive-date = 2009-04-08
| archive-url = http://www.motoise.jp/main/houmotu/keizu1.html
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;{{ref+|Nominasiyaya bir bükülmüş rulet formalı sorğu sənədi (海部氏勘注系図) əlavə olunub.|group=&quot;qeyd&quot;}}
| {{center|—}}
| Ən qədim Yapon ailə ağacı
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heyan dövrü]]
| {{sort|rolled scroll|bir bükülmüş rulon, {{convert|25.7|x|228.5|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Miyazu Kono Shrine&lt;/span&gt;xüsusi, Kono məbədi, Miyadzu, [[Kioto prefekturası]] 
| [[File:Amabe Clan genealogy.jpg|150px|alt=Very few vertical lines in Chinese characters on yellow aged paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Portuqaliya Hindistanının vitse-kralından məktub|ポルトガル国印度副王信書|porutogaru kokuindo fukuō shinsho}}&lt;ref&gt;{{cite book
| title = A Carta do Vice-Rei D. Duarte de Menezes a Toyotomi Hideyoshi, 1588.
|trans-title=Letter from the viceroy D. Duarte de Menezes to Toyotomi Hideyoshi, 1588.
| series = Colecção Fundação Cidade de Lisboa
|year=1995
| publisher = [[Open Library]]
|ol=16789820M
| access-date = 2009-04-28
| language = pt
| url = https://openlibrary.org/b/OL16789820M/Carta-do-Vice-Rei-D.-Duarte-de-Menezes-a-Toyotomi-Hideyoshi%2C-1588.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Commission for the protection of cultural properties |last2=Mainichi Shimbun |author-link2=Mainichi Shimbun |last3=National Treasure Commission|script-title=ja:原色版国宝: 桃山・江戶・明治 |trans-title=National Treasures in tricolor prints: Momoyama, Edo and Meiji periods |url=https://books.google.com/books?id=8nMYAAAAYAAJ|access-date=2010-09-05|series=National Treasures in tricolor prints, Commission for the protection of cultural properties |volume=12 |year= 1968|page=136 |publisher=[[Mainichi Shimbun]] |language=ja|title=原色版国宝: 上古・飛鳥・奈良 }}&lt;/ref&gt;
| Duarte de Menezij
| Portuqaliya Hindistanının vitse-kralı Duarte de Menezijin Yaponiyada xristianların təqib edilməsi barədə daimyo Toyotomi Xideyosiyə məktubu.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1588-04&lt;/span&gt;Adzuti-Mamoyama, aprel 1588
| {{sort|letter|kağız üzərində mürəkkəblə yazılmış bir vərəqli məktub {{convert|60.8|x|76.4|sm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Myohoin&lt;/span&gt;{{Nihonqo|Myohö-in|妙法院}}, [[Kioto]]
| [[File:Letter from Viceroy of Portuguese India Duarte de Menezes to Toyotomi Hideyoshi 1588.png|150px|alt=Handwritten document with a wide ornamental border on the left/right and top side. A seal is attached to the bottom of the document via a cord.]]
|-
| {{Nihonqo||越中国官倉納穀交替記残巻|etchū kuni kansō nōkoku kōtaiki zankan}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:越中国官倉納穀交替記残巻
 |title        = etchū kuni kansō nōkoku kōtaiki zankan
 |publisher    = Ōtsu City Museum of History
 |language=ja
 |access-date   = 2009-04-28
 |url          = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_359.html
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_359.html
 |archive-date  = 2011-07-22
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last = Akihiro
 | first = Watanabe
 | title = Fudokoku in the Heian Period
 | journal = Shigaku Zasshi
 | volume = 98
 | issue = 12
 | pages = 1891–1937
 | publisher = The Historical Society of Japan
 | date = 1989-12-20
 | url = http://ci.nii.ac.jp/naid/110002369240/
 | issn = 0018-2478
 | access-date = 2010-01-03
 | archive-date = 2012-04-01
 | archive-url = http://ci.nii.ac.jp/naid/110002369240/
 | url-status = live
 }}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Ettyu əyalətinin {{Nihonqo|Tonami qəzasındakı|礪波郡}} kəndlərin kənd təsərrüfatı qeydləri. Bu, VIII–X əsrlərdə [[Ritsuryo]] qanunvericiliyi altında olan ərazinin öyrənilməsi üçün dəyərli mənbədir.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0751&lt;/span&gt;Nara və [[Heyan dövrü]], 751–901
| {{sort|rolled scroll|bir bükülü vərəq}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Ishiyamadera&lt;/span&gt;İşiyama-dera, [[Otsu]], [[Şiqa prefekturası]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Sugaura documents|菅浦文書|sugaura monjo}} and {{Nihonqo|Illustrated map of Sugaura and Ōura Shimo manors|菅浦与大浦下庄堺絵図|sugaura to ōura shimo no shō sakai ezu}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/__icsFiles/afieldfile/2018/03/09/a1402236_01_1.pdf|script-title=ja:国宝・重要文化財（美術工芸品）の指定について～|language=ja|trans-title=Designation of National Treasures and Important Cultural Properties in the arts and crafts category|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=2018-03-09|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=2018-03-10|archive-url=http://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/__icsFiles/afieldfile/2018/03/09/a1402236_01_1.pdf|archive-date=2018-03-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=http://publications.nichibun.ac.jp/region/d/NSH/series/symp/2009-12-15/s001/s037/pdf/article.pdf |title=Space in Shinto Shrines and Its Visual Representation from the Thirteenth through the Fifteenth Centuries |last1=Simonova-Gudzenko |first1=Ekaterina |date=2015-11-13 |publisher=International Research Center for Japanese Studies |book-title=Interpretations of Japanese Culture : Views from Russia and Japan |conference=International Symposium in Russia 2007 |access-date=2018-03-10 |archive-url=http://publications.nichibun.ac.jp/region/d/NSH/series/symp/2009-12-15/s001/s037/pdf/article.pdf |archive-date=2018-03-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Documents of the history of Sugaura that are relevant for the study of the history of {{Nihonqo3||惣|sō}}, autonomous peasant communities in medieval Japan. The ''[[shōen]]'' map contains the boundaries of Sugaura and Ōura-shimo manors whose boundaries were contested at the time, but more prominently [[Chikubu Island]] in [[Lake Biwa]] with a [[Buddhist temples in Japan|temple]]-[[Shinto shrine|shrine]] complex ([[Jingū-ji]]).
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1302&lt;/span&gt;[[Kamakura period]] 1302 (map); Kamakura period – [[Edo period]] (documents)
| {{sort|various|65 bound {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} books, 1 hanging scroll}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Nagahama Nishiazai Suga Shrine&lt;/span&gt;[[Suga Shrine (Nagahama)|Suga Shrine]], [[Nishiazai, Shiga|Nishiazai]], Naqahama, [[Şiqa prefekturası]]
| [[File:Sugaura monjo.jpg|150px|alt=Japanese calligraphic writing.]]

[[File:Sugaura to ōura shimo no shō sakai ezu.jpg|150px|alt=Illustrated three-dimensional map showing an island and part of a shore line.]]
|-
| {{Nihonqo|Keşiş Ençin ilə bağlı sənədlər|円珍関係文書|enchin kankei monjo}}&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Tokyo National Museum
| title = Letter (Documents related to the priest Enchin).
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2009-04-28
| url = http://www.tnm.go.jp/en/servlet/Con?colid=B2405.2&amp;pageId=E15&amp;processId=00&amp;ref=&amp;Q1=&amp;Q2=&amp;Q3=&amp;Q4=&amp;Q5=&amp;F1=&amp;F2=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |last         = The Agency for Cultural Affairs
 |script-title = ja:円珍関係文書 文化遺産オンライン
 |trans-title  = Documents related to the priest Enchin, cultural heritage online
 |publisher    = [[Tokyo National Museum]]
 |access-date   = 2009-04-28
 |language=ja
 |url          = http://bunka.nii.ac.jp/SearchDetail.do?heritageId=77126&amp;imageNum=5
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://bunka.nii.ac.jp/SearchDetail.do?heritageId=77126&amp;imageNum=5
 |archive-date  = 2011-07-23
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Documents Related to Enchin
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2009-04-30
| year = 2004
| url = http://www.emuseum.jp/detail/100166?x=&amp;y=&amp;s=&amp;d_lang=en&amp;s_lang=ja&amp;word=%E5%86%86%E7%8F%8D%E9%96%A2%E4%BF%82%E6%96%87%E6%9B%B8&amp;class=&amp;title=&amp;c_e=&amp;region=&amp;era=&amp;cptype=&amp;owner=&amp;pos=1&amp;num=1&amp;mode=simple&amp;century=
| language = ja, zh, ko, en, fr
| archive-date = 2011-09-27
| archive-url = 
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
| Ençinin Çinə səfərini (953–958) əhatə edən sənədlərdə {{ref+|Səkkiz burulu [[tumar]]lar aşağıdakılardır:
#{{Nihonqo|Ençin tərəfindən yazılmış məktub|円珍自筆書状|enchin jihitsu shojō}}, {{convert|31.2|–|56.1|sm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Ençinin rahiblik sənədi|円珍戒牒|enchin kaichō}}, {{convert|29.3|–|192.0|cm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Document Issued by the Ministry of Civil Administration Notifying the Appointment of Enchin as Attendant Monk|円珍充内供奉治部省牒|enchin jūnai gubu jibu shōchō}}, {{convert|29.4|–|139.1|cm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Certificate Issued by Government Headquarters in Dazaifu for Enchin|円珍大宰府公験|enchin dazaifu kugen}}, {{convert|31.2|–|56.1|cm|abbr=on}}, {{convert|27.8|–|39.3|sm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Certificates Issued by Fuzhou for Enchin|円珍福州公験|enchin fukushū kugen}}, {{convert|31.2|–|56.1|cm|abbr=on}}, {{convert|30.5|–|134.0|cm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Official Documents Issued by Taizhou and Wenzhou|円珍台州温州公験|enchin taishū unshū kugen}}, {{convert|30.0|–|338|cm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Sanuki vilayətinin rəsmi müraciəti|讃岐国司解|sanuki no kokushinoge}}, {{convert|30.3|–|266|sm|abbr=on}}
#{{Nihonqo|Request from the Ōtomo Clan|大友氏屈請|ōtomoshi kusshō}}, {{convert|29.6|–|48.4|sm|abbr=on}}
|group=&quot;qeyd&quot;}} onun fəaliyyəti, eləcə də IX əsrin ortalarında Çin-Yapon əlaqələri haqqında məlumatlar yer alıb. Bu sənədlər həmçinin [[xəttatlıq]] sənətinin öyrənilməsi baxımından da böyük maraq kəsb edir.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0800&lt;/span&gt;[[Heyan dövrü]] və [[Tan sülaləsi]], IX-X əsrlər
| {{sort|rolled scroll|kağız üzərində mürəkkəblə yazılı səkkiz bükülü bağlama}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokio Milli Muzeyi&lt;/span&gt;[[Tokio Milli Muzeyi]], [[Tokio]]
| [[File:Enchin letter.jpg|150px|alt=Text in rough Chinese script which is partially faded.]]
|-
| {{Nihonqo|Ençinə &quot;Hoin Daykaşo&quot; ruhani rütbəsinin və ölümündən sonra &quot;Çişo Dayşi&quot; adının verilməsi haqqında İmperator fərmanı|円珍贈法印大和尚位並智証大師諡号勅書|enchin zō hōin daikashō inarabini chishō daishi shigō chokusho}}&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Imperial Decree Granting Ecclesiastical Rank of Hōin Daikashō and Posthumous Name Chishō Daishi to Enchin
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2009-04-30
| year = 2004
| url = http://www.emuseum.jp/detail/100165?x=&amp;y=&amp;s=&amp;d_lang=en&amp;s_lang=ja&amp;word=%E5%86%86%E7%8F%8D%E8%B4%88%E6%B3%95%E5%8D%B0%E5%A4%A7%E5%92%8C%E5%B0%9A%E4%BD%8D%E4%B8%A6%E6%99%BA%E8%A8%BC%E5%A4%A7%E5%B8%AB%E8%AB%A1%E5%8F%B7%E5%8B%85%E6%9B%B8&amp;class=&amp;title=&amp;c_e=&amp;region=&amp;era=&amp;cptype=&amp;owner=&amp;pos=1&amp;num=1&amp;mode=simple&amp;century=
| language = ja, zh, ko, en, fr
| archive-date = 2011-09-27
| archive-url = 
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;
| Ono no Miçikaze (transkripsiya), Fujivara Hirofumi (bəstəkar) 
| Enryaku-ji məbədinin baş rahibi Zömyönun müəllimi Ençinin ölümündən 36 il sonra ən yüksək dini rütbəyə — Qanun Möhürünün Böyük Ustadı (''Hoin Daykaşo'') rütbəsinə yüksəldilməsi və ona ölümündən sonra ''&quot;Çişö Daişi&quot;'' fəxri adın verilməsi haqqında məktub.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0927-12-27&lt;/span&gt;[[Heyan dövrü]], 27 dekabr, 927
| {{sort|rolled scroll|rolled scroll, ink on decorative paper, {{convert|28.7|x|156.9|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokio Milli Muzeyi&lt;/span&gt;[[Tokio Milli Muzeyi]], [[Tokio]]
| [[File:Enchin decree.jpg|150px|alt=Text in bold Chinese script with red stamp marks under part of the text.]]
|-
| {{Nihonqo|Nukatadera məbəd kompleksi və ətraf ərazilərinin xəritəsi|額田寺伽藍並条里図|Nukata-dera garan narabini jōri-zu}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:額田寺伽藍並条里図
 |trans-title=Map of Nukata-dera ''garan'' and its vicinity
 |language=ja
 |publisher    = [[National Museum of Japanese History]]
 |access-date   = 2009-05-11
 |url          = http://www.rekihaku.ac.jp/gallery/nukata/index.html
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.rekihaku.ac.jp/gallery/nukata/index.html
 |archive-date  = 2009-02-12
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| A map showing a [[Shōen]] or manor in the Nara period. The depicted area is about 1,100m (NS) by 700m (EW).
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0750&lt;/span&gt;Nara dövrü, VIII əsrin II yarısı
| {{sort|other|Birlikdə 2x2 ölçüsündə xəritə əmələ gətirən dörd kətan parça {{convert|113.7|x|72.5|sm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Çiba Sakura Milli Yapon Tarixi Muzeyi&lt;/span&gt;Milli Yapon Tarixi Muzeyi, Sakura, [[Çiba prefekturası]]
| [[File:Nukata-dera map.jpg|150px|alt=Cloth divided into squares with labels. Part of the cloth is missing leaving holes in the fabric.]]
|-
| {{Nihonqo|Name list of [[Abhiseka]] initiates|灌頂歴名|kanjō rekimyō|}} or ''List of individuals admitted into the mysteries of Shingon Buddhism''&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;A one rolled scroll imperial letter by [[Emperor Go-Uda]] on the endowment of temple properties is attached to the nomination.&lt;/ref&gt;
| [[Kūkai]]
| List of people and deities who underwent the [[Abhiseka]] ritual at {{nihongo|[[Takaosan-ji]]|高雄山寺}} (now [[Jingo-ji]]) in 812, presided by Kūkai
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0812&lt;/span&gt;[[Heian period]], 812
| {{sort|rolled scroll|rolled scroll, ink on paper, {{convert|29.0|x|268.4|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Jingoji&lt;/span&gt;[[Jingo-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Name List of Abhiseka.jpg|150px|alt=Text in Chinese characters written in very rough style like notes.]]
|-
| {{Nihonqo|Official Register and Inventory for Kanshin-ji|観心寺縁起資財帳|Kanshin-ji engi shizaichō}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:観心寺縁起資財帳
| trans-title = Official Register and Inventory for Kanshinji
| publisher = [[Kawachinagano, Osaka|Kawachinagano city]]
| access-date = 2009-04-30
| language = ja
| url = http://www.city.kawachinagano.lg.jp/static/kakuka/kyousha/history-hp/bunkazai/date-base/isan-date/nation/kokuhou/kokuho06.html
| archive-url = http://www.city.kawachinagano.lg.jp/static/kakuka/kyousha/history-hp/bunkazai/date-base/isan-date/nation/kokuhou/kokuho06.html
| archive-date = 2011-07-21
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Document containing the reason and circumstances of the establishment of Kanshin-ji temple and a list of the temple's assets from that time
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0883-09-15&lt;/span&gt;[[Heian period]], September 15, 883
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaka Kawachinagano Kanshinji&lt;/span&gt;[[Kanshin-ji]], [[Kawachinagano, Osaka|Kawachinagano]], [[Osaka Prefecture|Osaka]]
| [[File:Inventory for Kanshinji.jpg|150px|alt=Carefully written text in Chinese script on dark brown paper with red stamp marks and lines.]]
|-
| {{Nihonqo|Inventory of Kanzeon-ji|観世音寺資財帳|kanzeonji shizaichō}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:観世音寺資財帳
| trans-title = Inventory of Kanzeon-ji
| publisher = [[Tokyo University of the Arts]]
| access-date = 2009-04-30
| url = http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1284
| language = ja
| archive-date = 2007-12-24
| archive-url = http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1284
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Inventory of [[Kanzeon-ji]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0905-10-01&lt;/span&gt;[[Heian period]], October 1, 905
| {{sort|rolled scroll|three rolled scrolls, ink on paper: {{convert|29.0|x|581.5|cm|abbr=on}}, {{convert|29.0|x|936.0|cm|abbr=on}}, {{convert|29.0|x|682.5|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Tokyo University of the Arts&lt;/span&gt;[[Tokyo University of the Arts]], [[Tokyo]]
| [[File:Inventory of Kanzeon-ji.jpg|150px|alt=Text in Chinese characters on lined paper with red stamp marks.]]
|-
| {{Nihonqo|Draft of the petition of foundation of Zenrin-ji by [[Emperor Kameyama]]|亀山天皇宸翰禅林寺御起願文案|Kameyama-tennō shinkan zenrinji gokigan mon'an}}&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;One bound registration book {{nihongo||南禅寺領諸国所々紛失御判物帖|}} is attached to the nomination.&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Kameyama]]
| Document on the foundation of [[Nanzen-ji]], formerly {{nihongo|Zenrin-ji|禅林寺}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1299-03-05&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], March 5, 1299
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Nanzenji&lt;/span&gt;[[Nanzen-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{nihongo|Visit of the [[Cloistered rule|cloistered]] Emperor to Kumano|熊野御幸記|kumano gokōki}}&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Collection
| publisher = [[Mitsui Memorial Museum]]
| access-date = 2010-09-11
| url = http://www.mitsui-museum.jp/collection/collection.html
| language = ja
| archive-date = 2010-05-10
| archive-url = http://www.mitsui-museum.jp/collection/collection.html
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Teika]]
| [[Meigetsuki (diary)|Diary]] in [[classical Chinese]] of a visit with [[Emperor Go-Toba]] and [[Minamoto no Michichika]] to {{nihongo|Kumano|熊野}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1201-10&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], October, 1201
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll, ink on paper, {{convert|30.1|x|678.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Tokyo Mitsui Memorial Museum&lt;/span&gt;[[Mitsui Memorial Museum]], [[Tokyo]]
| [[File:Visit of the cloistered Emperor to Kumano.jpg|150px|alt=Text in Chinese script in rough handwriting like notes.]]
|-
| {{Nihonqo|Diary of ex-[[Emperor Go-Uda]]|後宇多院宸記|Go-Uda-in shinki}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = The Function of Medieval Temples and Monasteries
 |work        = REKIHAKU Special Exhibition 2002
 |publisher   = [[National Museum of Japanese History]]
 |access-date  = 2011-06-06
 |url         = http://www.rekihaku.ac.jp/english/exhibitions/project/o021001.html
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.rekihaku.ac.jp/english/exhibitions/project/o021001.html
 |archive-date = 2011-07-21
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Go-Uda]]
| Chronicle in the {{Nihonqo||具注暦|guchūreki}} almanac in the emperor's own handwriting
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1319&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], 1319
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiba Sakura National Museum of Japanese History&lt;/span&gt;[[National Museum of Japanese History]], [[Sakura, Chiba|Sakura]], [[Chiba Prefecture|Chiba]]
| [[File:Go-Uda in shinki.jpg|150px|alt=Text in Chinese script on lined paper. Part of the text or annotations are in red ink, while most is black.]]
|-
| {{Nihonqo|Will with Handprints by Emperor Go-Uda|後宇多天皇宸翰御手印遺告|Go-Uda-tennō shinkan gotein yuigō}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Treasures of Daikaku-ji Temple
 |publisher   = [[Kyoto National Museum]]
 |access-date  = 2009-05-08
 |year        = 2009
 |url         = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tenji/chinretsu/daimei/daimei.html
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tenji/chinretsu/daimei/daimei.html
 |archive-date = 2011-06-12
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Will with Handprints by Emperor Go-Uda
 |publisher   = [[Daikaku-ji]]
 |access-date  = 2009-05-08
 |year        = 2008
 |url         = http://www.daikakuji.or.jp/kedai/meiho_e_04.html
 |language=ja
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.daikakuji.or.jp/kedai/meiho_e_04.html
 |archive-date = 2010-04-12
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Go-Uda]]
| Testament of [[Emperor Go-Uda]] with handprints
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1308&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], 1308
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll, ink on paper, {{convert|54.5|x|788.8|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daikakuji&lt;/span&gt;[[Daikaku-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Go-Uda will.jpg|150px|alt=Text in Chinese script on paper with two red handprints.]]
|-
| {{Nihonqo|Letter accompanying a prayer for the prosperity of Tō-ji temple, by Emperor Go-Uda|後宇多天皇宸翰東寺興隆条々事書御添状|Go-Uda-tennō shinkan Tō-ji kōryūjōjō kotogaki onsōjō}}&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Thematic Exhibition – Imperial Calligraphy: Stylistic Developments in Emperors' Writings
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2009-05-08
| year = 2009
| url = http://www.tnm.go.jp/en/servlet/Con?pageId=D01&amp;processId=02&amp;event_id=4409&amp;event_idx=1&amp;initdate=2007/05/01&amp;dispdate=2007/07/20
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Go-Uda]]
| Imperial letter praying for the growth of [[Tō-ji]] temple, written in the emperor's own handwriting one year after entering the priesthood
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1308-02-12&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], February 12, 1308
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Toji&lt;/span&gt;[[Tō-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Go-Uda Toji Letter.jpg|150px|alt=Text in Chinese script on paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Letter of the Emperor Go-Uda, Promotion of the precepts of the Daigo school|後宇多天皇宸翰当流紹隆教誡|Go-Uda-tennō shinkan tōryū shōryū kyōkai}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author=Kyoto National Museum
|title=弘法大師と密教美術
|publisher=Asahi Shimbun
|script-title=ja:弘法大師と密教美術: 入定1150年
|trans-title=Kobō Daishi and the Art of Esoteric Buddhism: 1150th anniversary of entering nirvana
|url=https://books.google.com/books?id=Lv7TAAAAMAAJ
|access-date=2010-09-05
| language=ja
|year=1983
|page=259
|author-link=Kyoto National Museum
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Go-Uda]]
| Three letters in the emperor's own handwriting addressed to a monk of {{nihongo|Hōon-in|報恩院}}, [[Daigo-ji]], with the intention of unifying the Ono (小野) and Hirosawa (広沢) branches of the [[Shingon Buddhism|Shingon]] sect
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1309&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], 1309
| {{sort|rolled scroll|three letters mounted on a rolled scroll, {{convert|32.8|x|347.2|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daigoji&lt;/span&gt;[[Daigo-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Go-Uda Daigoji Letter.jpg|150px|alt=Text in Chinese script on paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Model letter by Emperor Go-Saga|後嵯峨天皇宸翰御消息|Go-Saga-tennō shinkan go-shōsoku}}&lt;ref name=&quot;callbyemp&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Calligraphy by Emperors: The Sentiment that Went into Imperial Letters
 |publisher   = [[Kyoto National Museum]]
 |access-date  = 2009-05-08
 |year        = 2009
 |url         = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tenji/chinretsu/sinkan/sinkan.html
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tenji/chinretsu/sinkan/sinkan.html
 |archive-date = 2011-06-12
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Go-Saga]]
| Only extant letter of Emperor Go-Saga, addressed to the cloistered Prince Doshin of Ninna-ji
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1246-04-15&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], April 15, 1246
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Ninnaji&lt;/span&gt;[[Ninna-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Go-Saga letter.jpg|150px|alt=Chinese script covering half of a paper scroll with ornamental border and red stamp marks on the paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Testament by Emperor Go-Daigo|後醍醐天皇宸翰御置文|Go-Daigo-tennō shinkan go-okibumi}}
| [[Emperor Go-Daigo]]
| Will in the emperor's own handwriting
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1333-08-24&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], August 24, 1333
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daitokuji&lt;/span&gt;[[Daitoku-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Tenchō injin|後醍醐天皇宸翰天長印信|Go-Daigo-tennō shinkan tenchō injin}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author=Kyoto National Museum
|author2=Yomiuri Shimbun
|title= Koku hō, Kyōtō Kokuritsu Hakubutsukan
|year=1969
|url=https://books.google.com/books?id=SwDlAAAAMAAJ
|access-date=2009-12-31
| language=ja
|oclc=83735789
|author-link2=Yomiuri Shimbun
|author-link=Kyoto National Museum
}}&lt;/ref&gt;
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Emperor Go-Daigo&lt;/span&gt;transcription by [[Emperor Go-Daigo]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Monkan-bō Kōshin&lt;/span&gt;design and postscript by {{ill|Monkan|ja|文観}}
| Certificate of highest confirmation in [[Esoteric Buddhism]] given by the priest [[Kūkai]] to his disciple Shinga
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1339-07-23&lt;/span&gt;[[Nanboku-chō period]], July 23, 1339 (June 16, Engen 4)
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on decorated paper, {{convert|32.0|x|122.2|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daigoji&lt;/span&gt;[[Daigo-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Go-Daigo Tennō Shinkan Tenchō Injin (Rōsen).jpg|150px|alt=Handwritten Japanese text]]
|-
| {{Nihonqo|Will and testament of Emperor Go-Toba with handprint|後鳥羽天皇宸翰御手印置文|Go-Toba-tennō shinkan gotein okibumi}}
| [[Emperor Go-Toba]]
| Will and testament in the emperor's own handwriting with handprints
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1239-02-09&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], February 9, 1239
| {{sort|scroll|one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaka Shimamoto Minase Shrine&lt;/span&gt;[[Minase Shrine]], [[Shimamoto, Osaka|Shimamoto]], [[Osaka Prefecture|Osaka]]
| [[File:Go-Toba testament.jpg|150px|alt=Handwritten Japanese text and two red handprints.]]
|-
| {{Nihonqo|[[Gonijō Moromichi-ki|Moromichi Diary]]|後二条殿記|Go-Nijō donoki}}
| [[Fujiwara no Moromichi]] (also known as Go-Nijō Dono) and [[Fujiwara no Yorinaga]] (transcription)
| Diary of Fujiwara no Moromichi consisting of one volume in his own handwriting covering parts of the year 1093 and 29 volumes transcribed by Fujiwara no Yorinaga
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1083&lt;/span&gt;late [[Heian period]], 1083–1099
| {{sort|rolled scroll|30 rolled [[scroll]]s}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Yomei Bunko&lt;/span&gt;[[Yōmei Bunko]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Diary of Fujiwara no Michinaga|御堂関白記|Midō Kanpakuki}}&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination are an excerpt of the history of an enshrinement hall (御堂御記抄) consisting of five rolled scrolls and one hanging scroll; and an inventory of an enshrinement hall (御堂御暦記目録) consisting of one single-sheet letter.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Special Exhibition – The Legacy of Fujiwara no Michinaga: Courtly Splendor and Pure Land Faith
 |publisher   = [[Kyoto National Museum]]
 |access-date  = 2009-05-08
 |url         = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/070424/tokubetsu.html
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/070424/tokubetsu.html
 |archive-date = 2007-12-30
}}&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Michinaga]]
| Diary of Fujiwara no Michinaga consisting of 14 volumes in his own handwriting and 12 other volumes. It covers the years from 998 to 1021 with interruptions.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0998&lt;/span&gt;[[Heian period]], 998–1021
| {{sort|rolled scroll|26 rolled [[scroll]]s, ink on paper}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Yomei Bunko&lt;/span&gt;[[Yōmei Bunko]], [[Kyoto]]
| [[File:Michinaga diary.jpg|150px|alt=Japanese text on lined paper looking like notes.]]
|-
| {{Nihonqo|History and Legends of the Kōryū-ji temple|広隆寺縁起資財帳|kōryū-ji engi shizai chō}}&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sakamoto|1991|p=30}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Catalogue of treasures and historical record of [[Kōryū-ji]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heian period]]
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Koryuji&lt;/span&gt;[[Kōryū-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo||広隆寺資財交替実録帳|Kōryū-ji shizai kōtai jitsuroku chō}}
| {{center|—}}
| Authentic register of property changes of [[Kōryū-ji]] temple
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heian period]]
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Koryuji&lt;/span&gt;[[Kōryū-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Catalogue of imported items|弘法大師請来目録|Kōbō Daishi shōrai mokuroku}}&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
| publisher = BRILL
| isbn = 90-04-10195-0
| page = 285
| last = Peter Francis Kornicki
| author-link = Peter Kornicki
| title = The book in Japan: a cultural history from the beginnings to the nineteenth century
| access-date = 2009-05-08
| year = 1998
| url = https://books.google.com/books?id=tomscJO8ny8C&amp;q=kukai+catalogue+shorai+mokuroku+saicho&amp;pg=PA285
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination is a donation letter from June 21, 1341.&lt;/ref&gt;
| [[Saichō]]
| Catalogue of articles brought back to Japan by [[Kūkai]] from his trip to [[Tang dynasty]] China
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0800&lt;/span&gt;[[Heian period]], 9th century
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|27.0|x|885.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Toji&lt;/span&gt;[[Tō-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Catalogue_of_Imported_Items.png|150px|alt=Text in Chinese script on lined paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Three letters by Kūkai|弘法大師筆尺牘三通|Kōbō Daishi hitsu sekitoku santsū}} ({{Nihonqo||風信帖|Fūshinjō}})&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:弘法大師筆尺牘三通
 |trans-title=Three letters by Kūkai
 |publisher    = Kochi Shimbun
 |access-date   = 2009-11-04
 |url          = http://www.kochinews.co.jp/rensai99/kukain02.htm
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.kochinews.co.jp/rensai99/kukain02.htm
 |archive-date  = 2008-06-16
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination are a donation and an escort letter.&lt;/ref&gt;
| [[Kūkai]]
| Three letters from [[Kūkai]] to [[Saichō]] mounted as a scroll
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0800&lt;/span&gt;[[Heian period]], 9th century
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|28.8|x|157.9|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Toji&lt;/span&gt;[[Tō-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Huushincho 1.jpg|150px|alt=Fourteen lines of text in rough Chinese script.]]

[[File:Huushincho 2.jpg|150px|alt=Thirteen lines of text in rough Chinese script.]]
|-
| {{Nihonqo|Model letter by [[Emperor Takakura]]|高倉天皇宸翰御消息|Takakura tennō shinkan goshōsoku}}&lt;ref name=&quot;callbyemp&quot;/&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination is one hanging scroll of a letter by {{Nihonqo|[[Shukaku Hosshinnō]]|守覚法親王}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Takakura]]
| Only extant letter of Emperor Takakura
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1178-11-13&lt;/span&gt;[[Heian period]], November 13, 1178
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Ninnaji&lt;/span&gt;[[Ninna-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Letter by Emperor Takakura.jpg|150px|alt=Calligraphic text in black ink and a red stamp mark saying Ninna-ji temple in Japanese.]]
|-
| {{Nihonqo|Ordination certificate of monk Kōjō|嵯峨天皇宸翰光定戒牒|Saga tennō shinkan kōjō kaichō}}&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:嵯峨天皇宸翰光定戒牒
 |trans-title=Ordination certificate of monk Kōjō
 |publisher    = Otsu City Museum of History
 |access-date   = 2010-09-05
 |url          = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_335.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_335.html
 |archive-date  = 2011-07-22
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Saga]]
| Document in the emperor's own handwriting to the priest {{Nihonqo|Kōjō|光定}}, after his vow to follow the precepts, certifying that Kōjō had undergone the rite known as Bosatsu-kai
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0823-04-14&lt;/span&gt;[[Heian period]], April 14, 823
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|37.0|x|148.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Enryakuji&lt;/span&gt;[[Enryaku-ji]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Kōjōkaichō.jpg|150px|alt=Text in Chinese script of various size on paper with red stamp marks.]]
|-
| {{Nihonqo|Imperial letters of three rulers|三朝宸翰|sanchō shinkan}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:前田家の名宝
 |trans-title=Treasures of the Maeda family
 |publisher    = [[Ishikawa Prefectural Museum of Art]]
 |access-date   = 2010-09-05
 |url          = http://www.ishibi.pref.ishikawa.jp/tayori/2007/tayori_08/tayori_syosai08_1.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20110722110936/http://www.ishibi.pref.ishikawa.jp/tayori/2007/tayori_08/tayori_syosai08_1.html
 |archive-date  = 2011-07-22
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Hanazono]], [[Emperor Fushimi]], [[Emperor Go-Daigo]]
| {{center|—}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1265&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], 13th and 14th century
| {{sort|rolled scroll|two rolled [[scroll]]s; 1st scroll: twelve letters by Emperor Hanazono, 2nd scroll: ten letters by Emperor Go-Daigo and two letters by Emperor Fushimi}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Maeda Ikutokukai&lt;/span&gt;[[Maeda Ikutokukai]], [[Tokyo]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Testament of the priest Jie|慈恵大師自筆遺告|jie daishi jihitsu yuigō}}
| [[Ryōgen]] (Jie Daishi)
| Written by the 61-year-old priest [[Ryōgen]], entrusting everything to his pupil {{Nihonqo|Jinzen|尋禅}}. Contains detailed instructions on the funeral service
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0972-05&lt;/span&gt;[[Heian period]], May, 972
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Rozanji&lt;/span&gt;[[Rozan-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Testament of Monk Jie.jpg|Testament of Monk Jie]]
|-
| {{Nihonqo|Fragment of a census from 908 in [[Kuga, Yamaguchi|Kuga]], [[Kuga District, Yamaguchi|Kuga District]], [[Suō Province]]|周防国玖珂郡玖珂郷延喜八年戸籍残巻|suō-no-kuni kugagun kugagō engi hachinen kosekizankan}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:周防国玖珂郡玖珂郷延喜八年戸籍残巻
 |trans-title=Fragment of a census from 908 in Kuga, Kuga District, Suō Province
 |publisher    = Otsu City Museum of History
 |access-date   = 2009-05-08
 |url          = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_361.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_361.html
 |archive-date  = 2011-07-22
}}
&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Family register of [[Kuga, Yamaguchi|Kuga]], [[Yamaguchi Prefecture|Yamaguchi]] from 908
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0908&lt;/span&gt;[[Heian period]], 908
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Ishiyamadera&lt;/span&gt;[[Ishiyama-dera]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Kuga census.jpg|150px|alt=Text on brown aged paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Uesugi Family documents|上杉家文書|uesugi-ke monjo}}&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination are 325 bound {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} books or fourteen copies of a chronological record of successive generations and three covered containers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:上杉家文書
 |trans-title=Uesugi Family documents
 |publisher    = [[Yamagata Prefecture|Yamagata]]
 |access-date   = 2010-01-07
 |url          = http://www.pref.yamagata.jp/ou/kyoiku/700015/bunkazai/bunkazainews/publicfolder200605297731499986/kokuhou/uesugikemonjo.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = 
 |archive-date  = 2011-09-27
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Collection of documents handed down in the [[Uesugi clan]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1185&lt;/span&gt;[[Kamakura period]] – [[Edo period]]
| {{sort|various|bundle/batch of 2018 letters, 4 bound books and 26 bound {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} books}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamagata Yonezawa Yonezawa City Uesugi Museum&lt;/span&gt;[[Yonezawa City Uesugi Museum]], [[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]], [[Yamagata Prefecture|Yamagata]]
| [[File:Ashikaga Yoshimitsu message.jpg|150px|alt=Handwritten Japanese text on paper.]]
|-
| {{Nihonqo|True record of articles in the possession of [[Ninna-ji]]|仁和寺御室御物実録|Ninna-ji omuro gyobutsu jitsuroku}}&lt;ref&gt;{{cite book
| title = Japanese Buddhist prints
| last = Ishida
| first = Mosaku
| editor-last = Terry
| editor-first = Charles S.
| year = 1964
| publisher = H. N. Abrams
| access-date = 2010-01-07
| url = https://books.google.com/books?id=gkxQAAAAMAAJ
| page = 13
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Catalogue of items offered to the temple treasures by [[Emperor Uda]] about ten days before his death
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0950-01-10&lt;/span&gt;[[Heian period]], January 10, 950
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Ninnaji&lt;/span&gt;[[Ninna-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo||水左記|Suisaki}}
| [[Minamoto no Toshifusa]]
| Diary of [[Sadaijin]] [[Minamoto no Toshifusa]] in his own handwriting
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1077&lt;/span&gt;[[Heian period]], 1077 and 1081
| {{sort|rolled scroll|two rolled [[scroll]]s: one for 1077, one for 1081}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Maeda Ikutokukai&lt;/span&gt;[[Maeda Ikutokukai]], [[Tokyo]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Imperial rescript of Emperor Shōmu|聖武天皇勅書|Shōmu Tennō chokusho}}&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;&gt;{{cite news
| newspaper = [[Yomiuri Shimbun]]
| title = National Treasures of Japan – Exhibition catalogure, April 10 – May 27, 1990, Tokyo National Museum
| year = 1990
| language=ja
}}&lt;/ref&gt;
| [[Emperor Shōmu]]
| {{center|—}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0749-05-20&lt;/span&gt;[[Nara period]], May 20, 749
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|29.2|x|95.8|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shizuoka Makinohara Heiden&lt;/span&gt;{{Nihonqo|[[Heiden-ji]]|平田寺}}, [[Makinohara, Shizuoka|Makinohara]], [[Shizuoka Prefecture|Shizuoka]]
| [[File:Emperor Shomu rescript.jpg|150px|alt=Neatly written Japanese text on yellow paper with red stamp marks.]]
|-
| {{Nihonqo|Origin and history of [[Ghost Festival]] at [[Seigan-ji]]|誓願寺盂蘭盆縁起|Seigan-ji urabon engi}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:博物館情報: 誓願寺盂蘭盆縁起
| trans-title = Museum Information: Origin and history of Bon Festival at Seigan-ji
| publisher = [[Kyushu National Museum]]
| access-date = 2009-05-11
| url = http://www.kyuhaku.jp/news/news_051202.html
| language = ja
| archive-date = 2011-07-19
| archive-url = http://www.kyuhaku.jp/news/news_051202.html
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;One rolled scroll, {{Nihonqo|Origin and history of the construction of Seigan-ji|誓願寺建立縁起|seigan-ji kenritsu engi}} is attached to the nomination.&lt;/ref&gt;
| [[Eisai]]
| Document on the origin and meaning of the [[Ghost Festival]] as transmitted from [[Song dynasty]] China
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1178-07-15&lt;/span&gt;[[Heian period]], July 15, 1178
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}, ink on colored paper, {{convert|35.3|x|154|cm|abbr=on}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fukuoka Fukuoka Seiganji&lt;/span&gt;{{nihongo|[[Seigan-ji]]|誓願寺}}, [[Fukuoka]], [[Fukuoka Prefecture|Fukuoka]]
| [[File:Seigan-ji urabon engi.jpg|150px|alt=Japanese text on red-brownish paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Letter soliciting donations for the restoration of Sennyū-ji temple|泉涌寺勧縁疏|Sennyū-ji kanenso}}&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;
| [[Shunjō]]
| Document on the origins of Sennyū-ji temple
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1221-10&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], October 1221
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|40.6|x|296.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Sennyuji&lt;/span&gt;[[Sennyū-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Sennyu-ji restoration.jpg|150px|alt=Japanese text in large characters on paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Surviving passages of memorial presented to [[Emperor Saga]]|狸毛筆奉献表|Rimōhitsu hōkenhyō}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:狸毛筆奉献表
| trans-title = Surviving passages of memorial presented to Emperor Saga
| work = lincs
| access-date = 2009-05-11
| url = http://lincs.co.jp/modules/xwords/entry.php?entryID=234&amp;categoryID=2
| language = ja
| archive-date = 2011-07-16
| archive-url = http://lincs.co.jp/modules/xwords/entry.php?entryID=234&amp;categoryID=2
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Yamasaki
|first=Shigehisa
|title= Chronological table of Japanese art
|url=https://books.google.com/books?id=OHDrAAAAMAAJ
|access-date=2010-01-07
|publisher = Geishinsha
|year=1981
|page=454
}}&lt;/ref&gt;
| [[Kūkai]]
| Document accompanying the present of four [[Japanese raccoon dog|tanuki]] hair writing brushes to [[Emperor Saga]]. According to this document, the brushes were meant to be used for [[regular script|regular]], [[semi-cursive script|semi-cursive]], [[Cursive script (East Asia)|cursive script]] and for the hand-copying of sutras respectively.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heian period]]
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], {{convert|27.6|x|65.8|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daigoji&lt;/span&gt;[[Daigo-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Rimohitsu hokenhyo2.JPG|150px|alt=Black text on white background.]]
|-
| {{Nihonqo|Writings related to the priest Enchin|智証大師関係文書典籍|chishō daishi kankei monjo tenseki}}&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Documents and books
| publisher = [[Mii-dera]]
| access-date = 2010-01-08
| url = http://www.shiga-miidera.or.jp/treasure/document/index.htm
| language = ja
| archive-date = 2010-01-24
| archive-url = http://www.shiga-miidera.or.jp/treasure/document/index.htm
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:智証大師関係文書典籍
 |trans-title=Writings related to the priest Enchin
 |publisher    = Otsu City Museum of History
 |access-date   = 2010-01-08
 |url          = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_351.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/bunka/data/bz_351.html
 |archive-date  = 2011-07-22
}}
&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Various documents&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;
#Six documents related to his secular surname (family tree) and priestly rank
#Five documents related to his trip to China (peaceful prayer and correspondence)
#Five catalogues of sacred books and sutras obteined in China
#Ten documents related to teaching Buddhism
#Eight sacred books collected in China
#Three documents in his own handwriting
#Nine dated and signed messages&lt;/ref&gt;
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Tang dynasty]], [[Heian period]]
| {{sort|various|various}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Miidera&lt;/span&gt;[[Mii-dera]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Enchin catalogue.jpg|150px|alt=Carefully written Chinese script on brownish paper.]]
|-
| {{Nihonqo|Essential Teachings for Tendai Lotus Sect Priests|天台法華宗年分縁起|tendai hokkeshū nenbun engi}}&lt;ref name=&quot;ntbook&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title=ja:特別展 最澄と天台の国宝
|trans-title=Special exhibition: Saichō and Treasures of Tendai
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2010-09-03
| url = http://www.tnm.go.jp/jp/servlet/Con?pageId=B01&amp;processId=01&amp;event_id=2773
| language=ja
}}&lt;/ref&gt;
| {{sort|Saichō|attributed to [[Saichō]]}}
| Letter addressed to the Imperial Court wishing for an increase of the number of people allowed to enter the priesthood from 10 to 12 per year due to the establishment of [[Tendai]] Buddhism
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0800&lt;/span&gt;[[Heian period]], 9th century
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], ink on paper, {{convert|28.9|x|340.3|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Enryakuji&lt;/span&gt;[[Enryaku-ji]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Tendai hokkeshū nenbun engi.jpg|150px|alt=Carefully written Chinese or Japanese script.]]
|-
| {{Nihonqo|Catalogue of Imported Items|伝教大師将来目録|Dengyō-daishi shōrai mokuroku}}
| [[Saichō]]
| Catalogue of sacred books brought back by [[Saichō]] from [[Tang dynasty]] China
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0805-05-13&lt;/span&gt;[[Heian period]], May 13, 805
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Enryakuji&lt;/span&gt;[[Enryaku-ji]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Catalogue of imported items.jpg|150px|alt=Text in Chinese script with red stamp marks.]]
|-
| {{Nihonqo|Certificate of priesthood for [[Saichō]] and related papers to and from the controller of priesthood|伝教大師度縁案並僧綱牒|Dengyō-daishi Doen-an narabini Sōgō Chō}}&lt;ref&gt;{{cite book
|author=Asahi Shimbun
|title= Hieizan to Tendai no bijutsu: Hieizan kaisō 1200-nen kinen
|url=https://books.google.com/books?id=6YjrAAAAMAAJ&amp;q=official+papers
|access-date=2010-01-08
| publisher = [[Asahi Shimbun]]
|year=1986
| language=ja
|page=413
|author-link= Asahi Shimbun
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Three letters on [[Saichō]] entering priesthood and his vow to follow the precepts
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0780&lt;/span&gt;[[Nara period]], 780–783
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Raigoin&lt;/span&gt;{{Nihonqo|[[Raigō-in]]|来迎院}}, [[Kyoto]] ([[Sakyō-ku, Kyoto|Sakyō-ku]])
| [[File:Saicho priesthood certificate.jpg|150px]]
|-
| {{Nihonqo|Passing permits for Dengyō-daishi|伝教大師入唐牒|Dengyō-daishi nittōchō}}
| {{center|—}}
| [[Tang dynasty]] passing permits for [[Saichō]]: from [[Ningbo]] in 804 and from [[Taizhou, Zhejiang|Taizhou]] in 805
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0804-09-12&lt;/span&gt;[[Tang dynasty]], September 12, 804 and February 805
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]], {{convert|39.7|x|134.2|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Enryakuji&lt;/span&gt;[[Enryaku-ji]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:Dengyō-daishi nittōchō.jpg|150px|alt=Carefully written Chinese text on grey paper with red stamp marks.]]
|-
| {{Nihonqo|Letter penned by the [[Saichō]] monk|伝教大師筆尺牘|Dengyō daishi hitsu sekitoku}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:伝教大師筆尺牘 （久隔帖）
 |trans-title=Letter penned by Saichō (Kykaku-jō)
 |publisher    = [[Nara National Museum]]
 |access-date   = 2009-05-11
 |url          = http://sips03.narahaku.go.jp/meihin/syoseki/098.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://sips03.narahaku.go.jp/meihin/syoseki/098.html
 |archive-date  = 2011-07-19
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Letter penned by the Saicho monk
| work = emuseum
| publisher = Tokyo National Museum
| access-date = 2010-09-11
| year = 2004
| url = http://www.emuseum.jp/detail/100243?x=&amp;y=&amp;s=&amp;d_lang=en&amp;s_lang=ja&amp;word=&amp;class=2&amp;title=&amp;c_e=&amp;region=&amp;era=&amp;cptype=&amp;owner=&amp;pos=9&amp;num=2&amp;mode=detail&amp;century=
| language = ja, zh, ko, en, fr
| archive-date = 2011-09-27
| archive-url = http://www.emuseum.jp/detail/100243?x=&amp;y=&amp;s=&amp;d_lang=en&amp;s_lang=ja&amp;word=&amp;class=2&amp;title=&amp;c_e=&amp;region=&amp;era=&amp;cptype=&amp;owner=&amp;pos=9&amp;num=2&amp;mode=detail&amp;century=
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| [[Saichō]]
| Letter known as {{Nihonqo|Kykaku-jō|久隔帖}} from [[Saichō]] to {{Nihonqo|[[Taihan]]|泰範}}, his favourite student at {{Nihonqo|[[Takaosan-ji]]|高雄山寺}} (now [[Jingo-ji]])
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0813-11-25&lt;/span&gt;[[Heian period]], November 25, 813
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]], {{convert|29.2|x|55.2|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nara Nara Nara National Museum&lt;/span&gt;[[Nara National Museum]], [[Nara, Nara|Nara]]
| [[File:Dengyo-daishi sekitoku.jpg|150px|alt=Text in Chinese script]]
|-
| {{Nihonqo|Letter written in [[kana]] syllabary|伝藤原行成筆仮名消息|denfujiwara no Yukinari hitsu kana shōsoku}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fujiwara no Yukinari&lt;/span&gt;attributed to [[Fujiwara no Yukinari]]
| Letter valued for its continuous unbroken [[calligraphy]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1000&lt;/span&gt;[[Heian period]], 10th–11th century
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]], {{convert|28.2|x|420.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Kyukyodo&lt;/span&gt;{{Nihonqo|[[Kyūkyodō]]|鳩居堂}}, [[Kyoto]]
| [[File:Fujiwara Yukinari Kana letter.jpg|150px]]
|-
| {{Nihonqo|Documents and treasures of [[Tō-ji]]|東寺百合文書|Tō-ji hyakugō monjo}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:東寺百合文書
| trans-title = Documents and treasures of Tō-ji
| publisher = [[Yokohama National University]]
| access-date = 2010-01-08
| url = http://www.lib.ynu.ac.jp/KANPOU/19-1/touji.html
| language = ja
| archive-date = 2011-07-22
| archive-url = http://www.lib.ynu.ac.jp/KANPOU/19-1/touji.html
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination are 94 document boxes donated by [[Maeda Tsunanori]] in 1685.&lt;/ref&gt;
| {{center|—}}
| Huge collection of documents covering a lot of ground starting from [[Shōen]] or manor related documents and including documents on the economic history and the history of Buddhism
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0700&lt;/span&gt;8th century [[Nara period]] – late [[Edo period]]
| {{sort|various|bundle/batch of 24,067 items including 3,863 rolled [[scroll]]s, 1172 bound {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} books, six bound books, 67 [[kakemono|hanging scrolls]], 13,695 single-sheet letters}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Kyoto Prefectural Library and Archives&lt;/span&gt;[[Kyoto Prefectural Library and Archives]], [[Kyoto]]
| [[File:Kinzei.jpg|150px|alt=Japanese or Chinese script and a red oval stamp mark.]]
|-
| {{Nihonqo|Documents of [[Tōdai-ji]]|東大寺文書|Tōdai-ji monjo}}
| {{center|—}}
| Collection of documents on the history of Tōdai-ji temple
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heian period]] – [[Muromachi period]]
| {{sort|various|100 rolled [[scroll]]s (with 979 mounted letters), 8,516 single-sheet letters}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nara Nara Todaiji&lt;/span&gt;[[Tōdai-ji]], [[Nara, Nara|Nara]]
| [[File:Todaiji monjo.jpg|150px|alt=Japanese or Chinese text and red stamp marks on brown damaged paper.]]

[[File:Todaiji Seikan Monjo - scroll 15 (1250 land donation) (Todaiji).jpg|150px]]
|-
| {{Nihonqo|Letter by Fujiwara no Sari|藤原佐理筆書状|Fujiwara no Sari hitsu shojō}} or {{Nihonqo||離洛帖|Riraku-jō}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Letter by Fujiwara no Sari
 |publisher   = [[Hatakeyama Memorial Museum of Fine Art]]
 |work        = Collection
 |access-date  = 2009-05-07
 |language=ja
 |url         = http://www.ebara.co.jp/csr/hatakeyama/collection/co01.html
 |url-status     = dead
 |archive-url  = http://www.ebara.co.jp/csr/hatakeyama/collection/co01.html
 |archive-date = 2009-02-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination is one hanging scroll by [[Konoe Iehiro]].&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Sukemasa]]/Sari
| Written from [[Shimonoseki]] on the way to [[Kyushu]] where Sasaki had been appointed {{Nihonqo|Dazai no Daini|太宰大弐}} (Assistant secretary of Dazaifu Province). Addressed to {{Nihonqo|Fujiwara no Sanenobu|藤原誠信}}.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0991&lt;/span&gt;[[Heian period]], 991
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]], ink on paper, {{convert|64.6|x|31.7|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Hatakeyama Memorial Museum of Fine Art&lt;/span&gt;[[Hatakeyama Memorial Museum of Fine Art]], [[Tokyo]]
| [[File:Fujiwara no Sukemasa - Rirakujō.jpg|150px|alt=Characters in rough handwriting.]]
|-
| {{Nihonqo|Draft Letters by Fujiwara no Tadamichi|藤原忠通筆書状案|Fujiwara no Tadamichi hitsushojōan}}&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.emuseum.jp/cgi/pkihon.cgi?SyoID=5&amp;ID=w030&amp;SubID=s000
| title = Draft Letters
| work = emuseum
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| year = 2004
| archive-url = http://www.emuseum.jp/cgi/pkihon.cgi?SyoID=5&amp;ID=w030&amp;SubID=s000
| archive-date = 2007-08-16
| language=ja, zh, ko, en, fr
}}&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Tadamichi]]
| Collection of 25 letters composed as a style manual for letter writing
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1100&lt;/span&gt;[[Heian period]], 12th century
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]], ink on paper, {{convert|31.2|x|980.3|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Kyoto National Museum&lt;/span&gt;[[Kyoto National Museum]], [[Kyoto]]
| [[File:Draft Letters by Fujiwara no Tadamichi 1.jpg|150px|alt=Text in Chinese characters of varying strength on a hand scroll.]]

[[File:Draft Letters by Fujiwara no Tadamichi 2.jpg|150px|alt=Text in Chinese characters of varying strength on a hand scroll.]]
|-
| {{Nihonqo|Stone in Nasu County|那須国造碑|nasu kokuzō hi}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:那須国造碑
 |trans-title=Stone in Nasu County
 |access-date   = 2010-01-08
 |language=ja
 |publisher    = Otawara city
 |url          = http://www.ohtawara.info/spot/ksaishi.html
 |url-status      = dead
 |archive-url   = http://www.ohtawara.info/spot/ksaishi.html
 |archive-date  = 2011-06-13
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:那須国造碑
| trans-title = Stone in Nasu County
| access-date = 2010-01-08
| language = ja
| publisher = [[Tochigi Prefecture]]
| url = http://www.tochigi-edu.ed.jp/center/bunkazai/bunkazai/list/12.htm
| archive-date = 2011-07-22
| archive-url = 
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}} 
| Granite stone monument in remembrance of Atai Ide, governor of Nasu, consisting of a standing main stone with a hat stone. The main stone bears a [[Japanese calligraphy|calligraphic]] inscription (8 lines of 19 characters) which is influenced by the [[Northern Wei]] robust style.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0699&lt;/span&gt;[[Asuka period]], end of the 7th century
| {{sort|other|inscription on stone, height without hat stone: {{convert|120|cm|abbr=on}}, width: {{convert|43.5|–|48|cm|abbr=on}}, hat stone 51&amp;nbsp;cm x 51&amp;nbsp;cm x 30&amp;nbsp;cm (20.1&amp;nbsp;in x 20.1&amp;nbsp;in x 11.8&amp;nbsp;in)}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tochigi Otawara Kasaishi Shrine&lt;/span&gt;{{Nihonqo|[[Kasaishi Shrine]]|笠石神社|kasaishi jinja}}, [[Ōtawara, Tochigi|Ōtawara]], [[Tochigi Prefecture|Tochigi]]
| [[File:Stone in Nasu county inscription.JPG|150px|alt=Eight long lines of text in Chinese script.]]
|-
| {{Nihonqo|[[Ennin's Diary: The Record of a Pilgrimage to China in Search of the Law]]|入唐求法巡礼行記|nittō guhō junreikōki}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:代表作品のご紹介
 |trans-title=Introduction to Masterpieces
 |access-date   = 2010-01-08
 |language=ja
 |publisher    = [[Tochigi Prefectural Museum]]
 |url          = http://www.muse.pref.tochigi.jp/ennin/tenji.html
 |url-status      = dead
 |archive-url   = 
 |archive-date  = 2011-07-22
}}&lt;/ref&gt;
| {{Nihonqo|Kanetane|兼胤}} (transcription of the original by [[Ennin]])
| Transcription of the 9th century original (lost) by Kanetane, a monk at {{Nihonqo|Chōraku-ji|長楽寺}}, [[Kyoto]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1291-10-26&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], October 26, 1291 (post scriptum)
| {{sort|bound book|four bound books}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gifu Motosu Ando Sekisan Goshi&lt;/span&gt;private ({{Nihonqo|Andō Sekisan Gōshi Company|安藤積産合資会社|andō sekisan gōshi gaisha}}), [[Motosu, Gifu|Motosu]], [[Gifu Prefecture|Gifu]]
| [[File:Ennin diary.jpg|150px|alt=Title page of an old paper book with a central vertical title and a stamp mark in the top left corner.]]
|-
| {{Nihonqo|Certificate of advanced learning in Buddhism|附法状|Fuhōjō}}&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Yamasaki
|first=Shigehisa
|title= Chronological table of Japanese art
|url=https://books.google.com/books?id=OHDrAAAAMAAJ
|access-date=2010-01-07
|publisher = Geishinsha
|year=1981
|page=343
}}&lt;/ref&gt;
| [[Shunjō]]
| Written by the priest Shunjō in the last month before his death for his student {{Nihonqo||心海|Shinkai}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1227-03-22&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], March 22, 1227
| {{sort|hanging scroll|one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Sennyuji&lt;/span&gt;[[Sennyū-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|Priest Mongaku's forty-five article rules and regulations|文覚四十五箇条起請文|mongaku yonjūgokajō kishōmon〉}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Special Exhibition – Bridging Tradition: The 110th Anniversary Exhibition of the Kyoto National Museum
 |publisher   = [[Kyoto National Museum]]
 |access-date  = 2009-05-12
 |year        = 2009
 |url         = http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/060715/shoukai/index.htm
 |url-status     = dead
 |archive-url  = 
 |archive-date = 2011-06-12
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| volume = 23
| issue = 3–4
| last = [[Toshio Kuroda (Shinto professor)|Kuroda, Toshio]]
 |translator=Jacqueline I. Stone
| title = The Imperial Law and the Buddhist Law
| journal = Japanese Journal of Religious Studies
| year = 1996
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title=ja:藤原忠親
|title = Fujiwara no Tadachika
| publisher = kotobank
| access-date = 2009-12-09
| url = http://kotobank.jp/word/藤原忠親
| language=ja
}}&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Tadachika]]
| Document requesting the restoration of [[Jingo-ji]] temple from [[Emperor Go-Shirakawa]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1185&lt;/span&gt;early [[Kamakura period]], before 1192
| {{sort|rolled scroll|one rolled [[scroll]] with handprints}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Jingoji&lt;/span&gt;[[Jingo-ji]], [[Kyoto]]
| [[File:Mongaku rules.jpg|150px|alt=Texts in Chinese letters on brownish aged paper. A red handprint is placed over the text.]]
|-
| {{Nihonqo||宝簡集|hōkanshū}}, {{Nihonqo||続宝簡集|zoku hōkanshū}}, {{Nihonqo||又続宝簡集|yūzoku hōkanshū}}
| {{center|—}}
| Documents on the history, territory, function, etc. of [[Mount Kōya]] including letters by [[Minamoto no Yoritomo]], [[Minamoto no Yoshitsune]] and [[Saigyō Hōshi]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0794&lt;/span&gt;[[Heian period]] – [[Azuchi-Momoyama period]]
| {{sort|various|bundle/batch of 54/77/167 rolled [[scroll]]s and 0/6/9 bound {{Nihonqo|double-leaved|袋とじ|fukuro-toji}} books}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wakayama Koya Reihokan&lt;/span&gt;[[Reihōkan]] (owned by [[Kongōbu-ji]]), [[Kōya, Wakayama|Kōya]], [[Wakayama Prefecture|Wakayama]]
| [[File:Hokanshu.jpg|150px|alt=Japanese text, carefully written. The end of some columns end in squiggles.]]
|-
| {{Nihonqo|Record of Imperial Bequest to the Hōryū-ji temple|法隆寺献物帳|hōryūji kenmotsu chō}}&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Record of Imperial Bequest to the Hōryū-ji
| work = emuseum
| publisher = [[Tokyo National Museum]]
| access-date = 2010-09-11
| year = 2004
| url = http://www.emuseum.jp/detail/100206?x=&amp;y=&amp;s=&amp;d_lang=en&amp;s_lang=ja&amp;word=%E6%B3%95%E9%9A%86%E5%AF%BA%E7%8C%AE%E7%89%A9%E5%B8%B3&amp;class=&amp;title=&amp;c_e=&amp;region=&amp;era=&amp;cptype=&amp;owner=&amp;pos=1&amp;num=1&amp;mode=simple&amp;century=
| language = ja, zh, ko, en, fr
| archive-date = 2011-09-27
| archive-url = 
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Nakamaro]], [[Fujiwara no Nagate]], Koma Fukushin, Kamo Tsunotari and Kazuragi Henushi
| Record of the objects bequeathed to the [[Hōryū-ji]] temple by [[Empress Kōken]] on occasion of the death of [[Emperor Shōmu]]
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0756-07-08&lt;/span&gt;[[Nara period]], July 8, 756
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll, ink on paper {{convert|27.8|x|70.6|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Tokyo National Museum&lt;/span&gt;Gallery of Hōryū-ji Treasures, [[Tokyo National Museum]], [[Tokyo]]
| [[File:Horyuji bequest.jpg|150px|alt=Text in carefully written Chinese script on a light paper with some yellow-brownish aging marks. Behind the text there are large stamps in red.]]
|-
| {{Nihonqo|The Record of the Clear Moon|明月記|meigetsuki}}&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Shimosaka
| first = Mamoru
| author2 = Melissa M. Rinne
| title = Meigetsuki (The Record of the Clear Moon)
| publisher = [[Kyoto National Museum]]
| access-date = 2009-04-28
| url = http://www.kyohaku.go.jp/eng/dictio/data/shoseki/sadaie.htm#02
| archive-date = 2014-05-15
| archive-url = http://www.kyohaku.go.jp/eng/dictio/data/shoseki/sadaie.htm#02
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nb&quot;&gt;Attached to the nomination are one scroll of a supplementary manuscript, and 10 pages of the former binding mounted on one rolled scroll.&lt;/ref&gt;
| [[Fujiwara no Teika]]
| [[Meigetsuki (diary)|Comprehensive diary]] in [[classical Chinese]], covering the life of the author from age 18 to his death. 
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1180&lt;/span&gt;[[Kamakura period]], ca. 1180–1241
| {{sort|various|58 rolled [[scroll]]s and one [[kakemono|hanging scroll]]}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Reizeike Shiguretei Bunko&lt;/span&gt;{{Nihonqo|[[Reizei-ke Shiguretei Bunko]]|冷泉家時雨亭文庫}}, [[Kyoto]] and private collection
| [[File:Record of the clear moon.jpg|150px|alt=Japanese text on pink paper and red annotations to the text.]]
|-
| {{Nihonqo|Letter of dismissal by Rigen Daishi|理源大師筆処分状|rigen daishi hitsu shobunshō}}&lt;ref&gt;{{cite book
|script-title=ja:日本の仏敎を築いた人びと: その肖像と書
|trans-title=People who built Japanese Buddhism: portraits and writings
|url=https://books.google.com/books?id=Ni0EAAAAMAAJ
|access-date=2010-09-04
|language=ja
|publisher = [[Nara National Museum]]
|year=1981
|page=72
|title = 日本の仏敎を築いた人びと
}}&lt;/ref&gt;
| {{Nihonqo|[[Rigen Daishi]]|理源大師}}
| Written by the priest and founder of [[Daigo-ji]] Rigen Daishi ({{Nihonqo|Shōbō|聖宝}})
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0907-06-02&lt;/span&gt;[[Heian period]], June 2, 907
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll, {{convert|31.8|x|45.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyoto Kyoto Daigoji&lt;/span&gt;[[Daigo-ji]], [[Kyoto]]
| {{center|—}}
|-
| {{Nihonqo|List of Ritual Implements of Esoteric Buddhism and other objects brought back by the Priest Saichō|羯磨金剛目録|katsuma kongō mokuroku}}
| [[Saichō]]
| An inventory of 66 items that Saichō brought back from China and stored at [[Enryaku-ji|Hiezan]] in 805
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0811-07-17&lt;/span&gt;[[Heian period]], July 17, 811
| {{sort|rolled scroll|one rolled scroll, {{convert|27.9|x|37.0|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiga Otsu Enryakuji&lt;/span&gt;[[Enryaku-ji]], [[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]], [[Shiga Prefecture|Shiga]]
| [[File:List of Implements Saicho.jpg|150px|alt=About ten lines of text in Chinese script of different strength. There are about 30 red stamps underlying the text.]]
|-
| {{Nihonqo|[[Epistle]] to [[Zhongfeng Mingben]]|与中峰明本尺牘|yochūhō myōhon sekitoku}}&lt;ref&gt;{{cite web
 |script-title = ja:趙子昂書 (与中峰明本尺牘)
 |trans-title=Zhao Mengfu (Epistle to Zhongfeng Mingben)
 |publisher    = [[Seikadō Bunko Art Museum]]
 |access-date   = 2011-05-08
 |url          = http://www.seikado.or.jp/040104.html
 |language=ja
 |url-status      = dead
 |archive-url   = 
 |archive-date  = 2011-07-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| title = Epistle to Zhongfeng Mingben
| work = Image Database
| publisher = [[University of California]]
| access-date = 2009-05-01
| url = http://images.ucdavis.edu/display/work.php?id=4163
| archive-url = 
| archive-date = 2011-08-18
| url-status = dead
}}
&lt;/ref&gt;
| [[Zhao Mengfu]]
| Letters to the priest Zhongfeng Mingben (Chung Feng Ming Pen) in the style of [[Wang Xizhi]] expressing Zhao Mengfu's deep love and respect to Zhongfeng
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;1300&lt;/span&gt;[[Yuan dynasty]], 14th century
| {{sort|bound book|one bound book with six letters, ink on paper, {{convert|35.1|x|22.1|cm|abbr=on}},...}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Tokyo Seikado Bunko Art Museum&lt;/span&gt;[[Seikadō Bunko Art Museum]], [[Tokyo]]
| [[File:Epistle to Zhongfeng Mingben.jpg|150px|alt=Text in Chinese characters and two red stamps.]]
|-
| {{Nihonqo|Map of rice fields in Naruto, [[Imizu District, Toyama|Imizu District]], [[Etchū Province]]|越中国射水郡鳴戸村墾田図|Etchū no kuni imizu-gun naruto-mura konden-zu}}&lt;ref&gt;{{cite web
| script-title = ja:越 中国射水郡鳴戸村墾田図
| trans-title = Map of rice fields in Naruto village, Imizu District, Etchū Province
| publisher = [[Nara National Museum]]
| access-date = 2010-07-02
| url = http://www.narahaku.go.jp/collection/?action=detail&amp;c=1420&amp;s=0&amp;meihin=1
| language = ja
| archive-date = 2011-07-19
| archive-url = http://www.narahaku.go.jp/collection/?action=detail&amp;c=1420&amp;s=0&amp;meihin=1
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}} 
| Map of rice fields in Naruto (today central [[Takaoka, Toyama|Takaoka]]), a former manor of [[Tōdai-ji]]. The map had been in the possession of Tōdai-ji.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0759&lt;/span&gt;[[Nara period]], 759
| {{sort|other|unbound, ink and light color on linen cloth, {{convert|79.8|x|140.5|cm|abbr=on}}}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nara Nara Nara National Museum&lt;/span&gt;[[Nara National Museum]], [[Nara, Nara|Nara]], [[Nara Prefecture|Nara]]
| [[File:Naruto map.jpg|150px|alt=Sheet with a line-drawing of a checkerboard. About half of all fields are labeled by Japanese or Chinese text.]]
|-
| {{Nihonqo|[[Mokkan]] excavated at the [[Heijō Palace]] ruins|平城宮跡出土木簡|Heijōkyū seki shutsudo mokkan}}&lt;ref&gt;{{Cite web
 |script-title = ja:文化審議会答申 国宝・重要文化財（美術工芸品）の指定について
 |trans-title  = Council of Cultural Affairs: Designation of National Treasures and Important Cultural Properties in the Arts and Crafts category
 |publisher    = [[Agency for Cultural Affairs]]
 |date         = 2017-03-10
 |access-date  = 2017-11-13
 |url          = http://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/__icsFiles/afieldfile/2017/08/18/2017031002.pdf
 |language     = ja
 |archive-date = 2017-11-14
 |archive-url  = 
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}} 
| Collection of 3184 wooden tablets (''mokkan'') discovered at the Heijō Palace site and used in government and economic affairs during the ''[[ritsuryō]]'' system.
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0710&lt;/span&gt;[[Nara period]]
| {{sort|other|inscribed tablets, ink on wood}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nara Nara Nara National Research Institute for Cultural Properties&lt;/span&gt;[[Nara National Research Institute for Cultural Properties]], [[Nara, Nara|Nara]], [[Nara Prefecture|Nara]]
| {{center|—}} 
|-
|{{Nihonqo|Tagajō Stele|多賀城碑|tagajō-hi}}&lt;ref name=&quot;2024designation&quot;&gt;{{Cite web
 |script-title = ja:文化審議会答申
 |trans-title  = Report from the culture commission
 |publisher    = [[Agency for Cultural Affairs]]
 |date         = 2024-03-15
 |access-date  = 2024-03-16
 |url          = https://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/pdf/94018601_01.pdf
 |language     = ja
 |archive-url  = 
 |archive-date = 2024-03-16
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| {{center|—}} 
| Stone stele with an inscription commemorating repairs of [[Taga Castle]] in 762. It is one of four ancient stele and mentioned in [[Oku no hosomichi]] by [[Matsuo Bashō]].
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;0762&lt;/span&gt;[[Nara period]], 762
| inscription on stone, total height of stone: {{convert|248|cm|abbr=on}} (above ground {{convert|196|cm|abbr=on}}), maximum width: {{convert|103|cm|abbr=on}}, maximum depth: {{convert|72|cm|abbr=on}}
| &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyagi Tagajo&lt;/span&gt;[[Tagajō, Miyagi|Tagajō]], [[Miyagi Prefecture|Miyagi]]
| [[File:Tagajo-hi.JPG|150px]]
|}

== Həmçinin bax ==
== Qeydlər ==
{{İstinad siyahısı|group=&quot;qeyd&quot;}}
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
=== Ədəbiyyat ===
{{Portal sətir|Yaponiya|Mədəniyyət}}
[[Kateqoriya:Yaponiya mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:Yaponiyanın milli xəzinələri]]
[[Kateqoriya:Yaponiya siyahıları]]
[[Kateqoriya:Sənədlər]]</text>
      <sha1>dzgsjpzdvpwh8q2ur3982xhr8t6vwej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metafizika Philosophy (jurnal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995452</id>
    <revision>
      <id>9037031</id>
      <parentid>9036739</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jurnalın redaksiya heyəti */</comment>
      <origin>9037031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9494" sha1="4vxlk5c0jt8v6zlm3j4xr2ivbowf32q" xml:space="preserve">{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = www.metafizikaphilosophy.org
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==
* Metafizika Philosophy jurnalı ildə 4 dəfə nəşr olunur. Jurnalda [[Azərbaycan]], [[Türk dili|türk]], [[rus]], [[ingilis]], [[fars]] və [[ərəb]] dillərində bütün məqalələr ekspertlər tərəfindən müsbət rəy alarsa, qəbul və çap olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy (Description) |url=https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |access-date=2026-05-05 |archive-date=2026-05-05 |archive-url=https://academygate.org/journal/detail/15 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Jurnalın qarşıya qoyduğu məqsədləri ==
* jurnalın profilinə uyğun olaraq, Azərbaycanın və xarici ölkə alimlərinin elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrini dərc etmək;
* beynəlxalq aləm, o cümlədən Azərbaycanda elmin inkişaf tarixi, fəlsəfəsini, müasir ilahiyyat və elmi nailiyyətləri, etika, estetika, sosologiya və məntiqin aktual problemləri ilə bağlı məqalələr dərc etmək;
* elmşünaslıq və metodologiyaya dair tədqiqatların nəşri;
* fəlsəfənin müxtəlif sahələrində daha effektiv tədqiqinin inkişafı üçün informasiya, metodiki və digər intellektual ehtiyatların mübadiləsini fəallaşdırmaq;
* fəlsəfə, ilahiyyat və sosiologiyaya dair əsərləri peşəkar səviyyədə rəyləşdirmək, resenziyalaşdırmaq və eyni zamanda istifadəçi münasibətini araşdırmaq;
* Metafizika  Philosophy öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının konstitusiyası, öz əsasnaməsi və beynəlxalq standartların tələblərinə əsasən təşkil edib. Jurnalın əsas məqsədi elmin inkişaf etməsi üçün layiqli töhfələr verməkdir. Fəlsəfə, ilahiyyat, sosiologiya, psixologiya, tarix, filologiya, pedaqogika, hüquq, siyasi və iqtisadiyyat elmləri üzrə aparılan tədqiqatları öz səhifələrində işıqlandıraraq elmi ictimaiyyəti onlarla tanış etməkdir. Jurnalın məqsədi geniş elmi müzakirələrə səbəb ola biləcək problemlərin fənlərarası yanaşma müstəvisində araşdırılmasının nəticələrinin, alim və tədqiqatçılar arasında elmi diskussiya yaradacaq elmin paradiqmaları və yenilikləri barədə araşdırmaların geniş yayılmasına töhfə verməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=METAFİZİKA |url=https://metafizikaphilosophy.org/ |url-status=live |website= |quote=“Metafizika Philosophy” journal. The Journal is Quarterly. Works in philosophy, language and interdisciplinary fields. Editor-in-chief is Ibrahim Baghirov. (https://orcid.org/0000-0001-5830-6764) The Metafizika journal is protected by the Metaphysics İnternational Center. The Journal operates in six languages (Azerbaijani, Russian, English, Turkish, Persian and Arabic). |access-date=2026-06-07 |archive-date=2026-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208085854/https://journals.indexcopernicus.com/search/details?id=50554&amp;lang=en&amp;fbclid=IwAR3M2u__YfNrtwqfPqpv9HH4Wgu0ymoou68rqttc2ggf3b9Ib8Do5eMk8_o }}&lt;/ref&gt;


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov ([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}
=== Jurnalın redaksiya heyəti ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || [[Aqil Şirinov]] ([[Azərbaycan]]) || [[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]]||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 2 || Erol İbrahim ([[Türkiyə]]) ||[[Trabzon Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 3 || Aslan Həbibov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] || 10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 4 || Məmmədəli Babaşlı ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 5 || [[İlham Məmmədzadə]] ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 6 || [[Rəbiyyət Aslanova]] ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 7 || Kəmalə Pənahova ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 8 || [[Tahirə Allahyarova]]  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Roida Rzayeva ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 5 || Radif Mustafayev ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 7 || Füzuli Qurbanov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Zaur Rəşidov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Müşfiq Şükürov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Slavyan Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 11 || Asəf Qənbərov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 12 || Zəfər Nəcəfov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Milli Müdafiə Universiteti (Azərbaycan)|Milli Müdafiə Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 13 || Elnur Mustafayev  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 14 || Sedat Baran  ([[Türkiyə]]) ||[[Batman Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]
* [[Geostrategiya (jurnal)]]
* [[Dövlət və Din (jurnal)]]
* [[Elm Tarixi və Elmşünaslıq (jurnal)]]
* [[Gənc alimlərin əsərləri (jurnal)]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = Metafizika Philosophy
| s           = 
| q           = 
| n           = 
| m           = 
|d            = 
|voy          = 
|mw           = 
}}
* {{rəsmi sayt|www.metafizikaphilosophy.org|Metafizika Philosophy jurnalının}}
{{Xarici keçidlər}}


{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə jurnallar]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Fars dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Türk dilində jurnallar]]</text>
      <sha1>4vxlk5c0jt8v6zlm3j4xr2ivbowf32q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037051</id>
      <parentid>9037031</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jurnalın redaksiya heyəti */</comment>
      <origin>9037051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9620" sha1="h0qogwfhyv2sm77clttp9lqwldik6j4" xml:space="preserve">{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = www.metafizikaphilosophy.org
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==
* Metafizika Philosophy jurnalı ildə 4 dəfə nəşr olunur. Jurnalda [[Azərbaycan]], [[Türk dili|türk]], [[rus]], [[ingilis]], [[fars]] və [[ərəb]] dillərində bütün məqalələr ekspertlər tərəfindən müsbət rəy alarsa, qəbul və çap olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy (Description) |url=https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |access-date=2026-05-05 |archive-date=2026-05-05 |archive-url=https://academygate.org/journal/detail/15 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Jurnalın qarşıya qoyduğu məqsədləri ==
* jurnalın profilinə uyğun olaraq, Azərbaycanın və xarici ölkə alimlərinin elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrini dərc etmək;
* beynəlxalq aləm, o cümlədən Azərbaycanda elmin inkişaf tarixi, fəlsəfəsini, müasir ilahiyyat və elmi nailiyyətləri, etika, estetika, sosologiya və məntiqin aktual problemləri ilə bağlı məqalələr dərc etmək;
* elmşünaslıq və metodologiyaya dair tədqiqatların nəşri;
* fəlsəfənin müxtəlif sahələrində daha effektiv tədqiqinin inkişafı üçün informasiya, metodiki və digər intellektual ehtiyatların mübadiləsini fəallaşdırmaq;
* fəlsəfə, ilahiyyat və sosiologiyaya dair əsərləri peşəkar səviyyədə rəyləşdirmək, resenziyalaşdırmaq və eyni zamanda istifadəçi münasibətini araşdırmaq;
* Metafizika  Philosophy öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının konstitusiyası, öz əsasnaməsi və beynəlxalq standartların tələblərinə əsasən təşkil edib. Jurnalın əsas məqsədi elmin inkişaf etməsi üçün layiqli töhfələr verməkdir. Fəlsəfə, ilahiyyat, sosiologiya, psixologiya, tarix, filologiya, pedaqogika, hüquq, siyasi və iqtisadiyyat elmləri üzrə aparılan tədqiqatları öz səhifələrində işıqlandıraraq elmi ictimaiyyəti onlarla tanış etməkdir. Jurnalın məqsədi geniş elmi müzakirələrə səbəb ola biləcək problemlərin fənlərarası yanaşma müstəvisində araşdırılmasının nəticələrinin, alim və tədqiqatçılar arasında elmi diskussiya yaradacaq elmin paradiqmaları və yenilikləri barədə araşdırmaların geniş yayılmasına töhfə verməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=METAFİZİKA |url=https://metafizikaphilosophy.org/ |url-status=live |website= |quote=“Metafizika Philosophy” journal. The Journal is Quarterly. Works in philosophy, language and interdisciplinary fields. Editor-in-chief is Ibrahim Baghirov. (https://orcid.org/0000-0001-5830-6764) The Metafizika journal is protected by the Metaphysics İnternational Center. The Journal operates in six languages (Azerbaijani, Russian, English, Turkish, Persian and Arabic). |access-date=2026-06-07 |archive-date=2026-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208085854/https://journals.indexcopernicus.com/search/details?id=50554&amp;lang=en&amp;fbclid=IwAR3M2u__YfNrtwqfPqpv9HH4Wgu0ymoou68rqttc2ggf3b9Ib8Do5eMk8_o }}&lt;/ref&gt;


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov ([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}
=== Jurnalın redaksiya heyəti ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || [[Aqil Şirinov]] ([[Azərbaycan]]) || [[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]]||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 2 || Erol İbrahim ([[Türkiyə]]) ||[[Trabzon Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 3 || Aslan Həbibov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] || 10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 4 || Məmmədəli Babaşlı ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 5 || [[İlham Məmmədzadə]] ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 6 || [[Rəbiyyət Aslanova]] ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 7 || Kəmalə Pənahova ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 8 || [[Tahirə Allahyarova]]  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Roida Rzayeva ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Füzuli Qurbanov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 11 || Radif Mustafayev ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 7 || Füzuli Qurbanov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Zaur Rəşidov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Müşfiq Şükürov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Slavyan Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 11 || Asəf Qənbərov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 12 || Zəfər Nəcəfov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Milli Müdafiə Universiteti (Azərbaycan)|Milli Müdafiə Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 13 || Elnur Mustafayev  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 14 || Sedat Baran  ([[Türkiyə]]) ||[[Batman Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]
* [[Geostrategiya (jurnal)]]
* [[Dövlət və Din (jurnal)]]
* [[Elm Tarixi və Elmşünaslıq (jurnal)]]
* [[Gənc alimlərin əsərləri (jurnal)]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = Metafizika Philosophy
| s           = 
| q           = 
| n           = 
| m           = 
|d            = 
|voy          = 
|mw           = 
}}
* {{rəsmi sayt|www.metafizikaphilosophy.org|Metafizika Philosophy jurnalının}}
{{Xarici keçidlər}}


{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə jurnallar]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Fars dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Türk dilində jurnallar]]</text>
      <sha1>h0qogwfhyv2sm77clttp9lqwldik6j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037106</id>
      <parentid>9037051</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9720" sha1="l78e477ih89xap9qjy1y540njkm8qhq" xml:space="preserve">{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = www.metafizikaphilosophy.org
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==
* Metafizika Philosophy jurnalı ildə 4 dəfə nəşr olunur. Jurnalda [[Azərbaycan]], [[Türk dili|türk]], [[rus]], [[ingilis]], [[fars]] və [[ərəb]] dillərində bütün məqalələr ekspertlər tərəfindən müsbət rəy alarsa, qəbul və çap olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy (Description) |url=https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |access-date=2026-05-05 |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210204600/https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;

== Jurnalın qarşıya qoyduğu məqsədləri ==
* jurnalın profilinə uyğun olaraq, Azərbaycanın və xarici ölkə alimlərinin elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrini dərc etmək;
* beynəlxalq aləm, o cümlədən Azərbaycanda elmin inkişaf tarixi, fəlsəfəsini, müasir ilahiyyat və elmi nailiyyətləri, etika, estetika, sosologiya və məntiqin aktual problemləri ilə bağlı məqalələr dərc etmək;
* elmşünaslıq və metodologiyaya dair tədqiqatların nəşri;
* fəlsəfənin müxtəlif sahələrində daha effektiv tədqiqinin inkişafı üçün informasiya, metodiki və digər intellektual ehtiyatların mübadiləsini fəallaşdırmaq;
* fəlsəfə, ilahiyyat və sosiologiyaya dair əsərləri peşəkar səviyyədə rəyləşdirmək, resenziyalaşdırmaq və eyni zamanda istifadəçi münasibətini araşdırmaq;
* Metafizika  Philosophy öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının konstitusiyası, öz əsasnaməsi və beynəlxalq standartların tələblərinə əsasən təşkil edib. Jurnalın əsas məqsədi elmin inkişaf etməsi üçün layiqli töhfələr verməkdir. Fəlsəfə, ilahiyyat, sosiologiya, psixologiya, tarix, filologiya, pedaqogika, hüquq, siyasi və iqtisadiyyat elmləri üzrə aparılan tədqiqatları öz səhifələrində işıqlandıraraq elmi ictimaiyyəti onlarla tanış etməkdir. Jurnalın məqsədi geniş elmi müzakirələrə səbəb ola biləcək problemlərin fənlərarası yanaşma müstəvisində araşdırılmasının nəticələrinin, alim və tədqiqatçılar arasında elmi diskussiya yaradacaq elmin paradiqmaları və yenilikləri barədə araşdırmaların geniş yayılmasına töhfə verməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=METAFİZİKA |url=https://metafizikaphilosophy.org/ |url-status=live |website= |quote=“Metafizika Philosophy” journal. The Journal is Quarterly. Works in philosophy, language and interdisciplinary fields. Editor-in-chief is Ibrahim Baghirov. (https://orcid.org/0000-0001-5830-6764) The Metafizika journal is protected by the Metaphysics İnternational Center. The Journal operates in six languages (Azerbaijani, Russian, English, Turkish, Persian and Arabic). |access-date=2026-06-07 |archive-date=2026-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208085854/https://journals.indexcopernicus.com/search/details?id=50554&amp;lang=en&amp;fbclid=IwAR3M2u__YfNrtwqfPqpv9HH4Wgu0ymoou68rqttc2ggf3b9Ib8Do5eMk8_o }}&lt;/ref&gt;


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov ([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}
=== Jurnalın redaksiya heyəti ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || [[Aqil Şirinov]] ([[Azərbaycan]]) || [[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]]||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 2 || Erol İbrahim ([[Türkiyə]]) ||[[Trabzon Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 3 || Aslan Həbibov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] || 10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 4 || Məmmədəli Babaşlı ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 5 || [[İlham Məmmədzadə]] ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 6 || [[Rəbiyyət Aslanova]] ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 7 || Kəmalə Pənahova ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 8 || [[Tahirə Allahyarova]]  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Roida Rzayeva ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Füzuli Qurbanov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 11 || Radif Mustafayev ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 7 || Füzuli Qurbanov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Zaur Rəşidov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Müşfiq Şükürov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Slavyan Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 11 || Asəf Qənbərov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 12 || Zəfər Nəcəfov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Milli Müdafiə Universiteti (Azərbaycan)|Milli Müdafiə Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 13 || Elnur Mustafayev  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 14 || Sedat Baran  ([[Türkiyə]]) ||[[Batman Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]
* [[Geostrategiya (jurnal)]]
* [[Dövlət və Din (jurnal)]]
* [[Elm Tarixi və Elmşünaslıq (jurnal)]]
* [[Gənc alimlərin əsərləri (jurnal)]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = Metafizika Philosophy
| s           = 
| q           = 
| n           = 
| m           = 
|d            = 
|voy          = 
|mw           = 
}}
* {{rəsmi sayt|www.metafizikaphilosophy.org|Metafizika Philosophy jurnalının}}
{{Xarici keçidlər}}


{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə jurnallar]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Fars dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Türk dilində jurnallar]]</text>
      <sha1>l78e477ih89xap9qjy1y540njkm8qhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037318</id>
      <parentid>9037106</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ələddin.Məlikov</username>
        <id>87736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jurnalın redaksiya heyəti */</comment>
      <origin>9037318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9827" sha1="2yzexg38kci4zwpw8bwbqpv5xfrkmw3" xml:space="preserve">{{Jurnal
|adı                     = Metafizika Philosophy
|loqo                    = 
|loqo_ölçüsü             = &lt;!-- avtomatik 180px --&gt;
|şəkil                   =
|şəkil_ölçüsü            = &lt;!-- avtomatik 200px --&gt;
|şəkil_alt               = 
|izah                    =
|baş redaktor            = &lt;!-- ən çox |redaktor3= --&gt; İbrahim Bağırov
|redaktor_başlığı        = &lt;!-- ən çox |redaktor_başlığı3= --&gt;
|əvvəlki_redaktor        = 
|məsul_redaktor          = 
|əməkdaşlar              = 
|yazıçı                  = 
|fotoqraf                = 
|növ                     = 
|dövrilik                = Rüblük jurnal (mart, iyun, sentyabr, dekabr)
|format                  = 
|tiraj                   = 
|nəşriyyat               = AcademyGate Publishing ([https://isni.org/isni/0000000514175052 ISNI: 0000000514175052])
|ödənilmiş_tiraj         = 
|ödənilməmiş_tiraj       = 
|tiraj_ili               = 
|ümumi_tiraj             = 
|təsisçi                 = 
|təsis tarixi            = 2026
|ilk_buraxılışı          = 
|nəşriyyatını dayandırıb = 
|şirkət                  = 
|ölkə                    = 
|qərargah                = 
|dil                     = [[Azərbaycan]], [[Rus]], [[İngilis]], [[Türk]], [[Fars]], [[Ərəb]]
|qiymət                  = 
|siyasi mənsubiyyət      = 
|səhifə                  = 
|sayt                    = www.metafizikaphilosophy.org
| ISSN                   = 
| eISSN                  = 
|oclc                    = 
}}

'''Metafizika Philosophy''' ({{Dil-en|Metafizika philosophy}}) — beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. Jurnal fəlsəfə, ədəbiyyat,  ilahiyyat, etika, məntiq, sosiologiya, tarix, incəsənət, mədəniyyət və sair elm sahələrində orjinal akademik araşdırmalar və elmi məqalələr oxuculara təqdim edir. &quot;Metafizika&quot; Philosophy ''&quot;AcademyGate Publishing&quot;'' (ISNI: 0000000514175052)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AcademyGate Publishing (ISNI:0000000514175052) |url=https://isni.org/isni/0000000514175052 |url-status=live |website=ISNI |language=en}}&lt;/ref&gt; nəşriyyatının nəşri kimi nəşr olunmağa başlamışdır.


== Jurnal barədə məlumat ==
* Metafizika Philosophy jurnalı ildə 4 dəfə nəşr olunur. Jurnalda [[Azərbaycan]], [[Türk dili|türk]], [[rus]], [[ingilis]], [[fars]] və [[ərəb]] dillərində bütün məqalələr ekspertlər tərəfindən müsbət rəy alarsa, qəbul və çap olunur.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy (Description) |url=https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |access-date=2026-05-05 |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210204600/https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;

== Jurnalın qarşıya qoyduğu məqsədləri ==
* jurnalın profilinə uyğun olaraq, Azərbaycanın və xarici ölkə alimlərinin elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrini dərc etmək;
* beynəlxalq aləm, o cümlədən Azərbaycanda elmin inkişaf tarixi, fəlsəfəsini, müasir ilahiyyat və elmi nailiyyətləri, etika, estetika, sosologiya və məntiqin aktual problemləri ilə bağlı məqalələr dərc etmək;
* elmşünaslıq və metodologiyaya dair tədqiqatların nəşri;
* fəlsəfənin müxtəlif sahələrində daha effektiv tədqiqinin inkişafı üçün informasiya, metodiki və digər intellektual ehtiyatların mübadiləsini fəallaşdırmaq;
* fəlsəfə, ilahiyyat və sosiologiyaya dair əsərləri peşəkar səviyyədə rəyləşdirmək, resenziyalaşdırmaq və eyni zamanda istifadəçi münasibətini araşdırmaq;
* Metafizika  Philosophy öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının konstitusiyası, öz əsasnaməsi və beynəlxalq standartların tələblərinə əsasən təşkil edib. Jurnalın əsas məqsədi elmin inkişaf etməsi üçün layiqli töhfələr verməkdir. Fəlsəfə, ilahiyyat, sosiologiya, psixologiya, tarix, filologiya, pedaqogika, hüquq, siyasi və iqtisadiyyat elmləri üzrə aparılan tədqiqatları öz səhifələrində işıqlandıraraq elmi ictimaiyyəti onlarla tanış etməkdir. Jurnalın məqsədi geniş elmi müzakirələrə səbəb ola biləcək problemlərin fənlərarası yanaşma müstəvisində araşdırılmasının nəticələrinin, alim və tədqiqatçılar arasında elmi diskussiya yaradacaq elmin paradiqmaları və yenilikləri barədə araşdırmaların geniş yayılmasına töhfə verməkdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=METAFİZİKA |url=https://metafizikaphilosophy.org/ |url-status=live |website= |quote=“Metafizika Philosophy” journal. The Journal is Quarterly. Works in philosophy, language and interdisciplinary fields. Editor-in-chief is Ibrahim Baghirov. (https://orcid.org/0000-0001-5830-6764) The Metafizika journal is protected by the Metaphysics İnternational Center. The Journal operates in six languages (Azerbaijani, Russian, English, Turkish, Persian and Arabic). |access-date=2026-06-07 |archive-date=2026-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208085854/https://journals.indexcopernicus.com/search/details?id=50554&amp;lang=en&amp;fbclid=IwAR3M2u__YfNrtwqfPqpv9HH4Wgu0ymoou68rqttc2ggf3b9Ib8Do5eMk8_o }}&lt;/ref&gt;


=== Jurnalın məsul katibləri ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || Məhəmmədəli Məlikov ([[Azərbaycan]]) || [[Bakı Dövlət Universiteti]] ||2026 ||  || 1-2-3-
|-
| 2 || T || [[A]] ||2 || 2 ||
|}

=== Jurnalın baş redaktorları ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || İbrahim Bağırov ([[Azərbaycan]]) [baş redaktor] || [[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu|AMEA, Akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metafizika Philosophy jurnalının baş redaktoru |url=https://academygate.org/journal/detail/15#tab2 |access-date=2026-07-23 |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907032333/http://metafizikajurnali.az/i3_az.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;||2026 || [[-]] || 1- 2- 3- 4 — 
|-
| 2 || İ || T || 0 || [[-]] || 0 —

|}
=== Jurnalın redaksiya heyəti ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Adı və Soyadı !! Elmi təşkilat !! İlk tarix !! Son tarix !! Jurnalın sayları
|-
| 1 || [[Aqil Şirinov]] ([[Azərbaycan]]) || [[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]]||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 2 || Erol İbrahim ([[Türkiyə]]) ||[[Trabzon Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 3 || Aslan Həbibov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] || 10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 4 || Məmmədəli Babaşlı ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 5 || [[İlham Məmmədzadə]] ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 6 || [[Rəbiyyət Aslanova]] ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 7 || Kəmalə Pənahova ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 8 || [[Tahirə Allahyarova]]  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Dövlət Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Roida Rzayeva ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Füzuli Qurbanov ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 || - || 1—
|-
| 11 || Radif Mustafayev ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 12 || Füzuli Qurbanov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 13 || Xəyyam Cəlilzadə  ([[Azərbaycan]]) ||[[Anadolu Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 9 || Zaur Rəşidov  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 10 || Müşfiq Şükürov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Bakı Slavyan Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 11 || Asəf Qənbərov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 12 || Zəfər Nəcəfov  ([[Azərbaycan]]) ||[[Milli Müdafiə Universiteti (Azərbaycan)|Milli Müdafiə Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 13 || Elnur Mustafayev  ([[Azərbaycan]]) ||[[AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|-
| 14 || Sedat Baran  ([[Türkiyə]]) ||[[Batman Universiteti]] ||10 yanvar 2026 ||- || 1—
|}

== Çap və yayım ==
&quot;Metafizika Philosophy&quot; junalı abunə və pərakəndə satış vasitəsilə yayılır.

== Partnyor jurnallar ==
* [[Elm Tarixi (jurnal)]]
* [[Metafizika (jurnal)]]

== Həmçinin bax ==
* [[Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər (jurnal)]]
* [[Geostrategiya (jurnal)]]
* [[Dövlət və Din (jurnal)]]
* [[Elm Tarixi və Elmşünaslıq (jurnal)]]
* [[Gənc alimlərin əsərləri (jurnal)]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Vikilər
| commons     = 
| wikispecies = 
| wikt        = 
| b           = Metafizika Philosophy
| s           = 
| q           = 
| n           = 
| m           = 
|d            = 
|voy          = 
|mw           = 
}}
* {{rəsmi sayt|www.metafizikaphilosophy.org|Metafizika Philosophy jurnalının}}
{{Xarici keçidlər}}


{{Azərbaycan mətbuatı}}

[[Kateqoriya:Fəlsəfə]]
[[Kateqoriya:Elmi jurnallar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mətbuatı| ]]
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə jurnallar]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Ərəb dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Fars dilində jurnallar]]
[[Kateqoriya:Türk dilində jurnallar]]</text>
      <sha1>2yzexg38kci4zwpw8bwbqpv5xfrkmw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Samir Əsədli</title>
    <ns>4</ns>
    <id>995608</id>
    <revision>
      <id>9037357</id>
      <parentid>9035653</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samir Əsədli */ Cavab</comment>
      <origin>9037357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="c3afdhtecb2cbo3nki22x3e6ptnglzs" xml:space="preserve">== [[:Samir Əsədli]] ==
{{Mənbə axtar|Samir Əsədli}}
* Mənbəsiz. [[VP:EƏ]] və [[VP:SİYASƏTÇİ]] açıq şəkildə ödəmir, heç bir ensiklopedik fəaliyyəti yoxdur.  [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 09:57, 30 iyul 2026 (UTC)

:{{Silinsin}} Etibarlı mənbə azlığı və ensiklopedikliyi olmayan məqalə. [[İstifadəçi:Mehdisoy88|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:#036442; 0.1em 0.1em 0.1em;&quot;&gt;'''⚜ Mehdisoy ⚜'''&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]]  &amp;nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Mehdisoy88|Müzakirə]]) 04:56, 4 avqust 2026 (UTC)
::{{sürətli qalsın}} internetdə n qədər mənbə var --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 17:53, 14 avqust 2026 (UTC)
:::Namizədin görüşü, şərh və pravda.az, qaynarinfo.az xəbərləri. Bunlar şəxsi ensiklopedik etdiyini düşünürsünüzsə buyurun məqaləyə əlavə edin. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 07:29, 16 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c3afdhtecb2cbo3nki22x3e6ptnglzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksford qətlləri (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995633</id>
    <revision>
      <id>9037041</id>
      <parentid>9032972</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>/* Süjet */</comment>
      <origin>9037041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11403" sha1="sb65ocgqyqlpkernvw30mqi4pd50jks" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Film
 |adı                = Oksford qətlləri
 |orijinal adı       = The Oxford Murders
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Gilyermo Martinesin eyniadlı romanı
 |rejissor           = Aleks de la İqlesia
 |ssenarist          = Xorxe Gerrikaeçevarriaa&lt;br&gt;Aleks de la İqlesia
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Xerardo Errero, Alvaro Auqustin, Mariela Besuyevski
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = İngilis dili
 |ölkə               = İspaniya, Birləşmiş Krallıq, Fransa
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 108 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2008
 |büdcə              = 14,1 milyon
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
Oksford qətlləri ([[İngilis dili|ing]]. ''The Oxford Murders'') — Aleks de la İqlesia tərəfindən yazılıb çəkilmiş, baş rollarda Elijah Vud, Con Hurt, Leonor Vatlinq və Culia Sokun oynadığı 2008-ci il isthesalı triller drama filmi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210420013634/https://www.tcm.com/tcmdb/title/662691/the-oxford-murders#credits The Oxford Murders.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026&lt;/ref&gt; Film argentinalı riyaziyyatşı Guillermo Martinezin 2003-cü ildə çap etdirdiyi eyniadlı romanın motivlərinə əsaslanır.&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/oxfordmurders00guil  The Oxford murders.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== Süjet ==
1993-cü ildə Oksford Universitetində təhsil alan amerikalı tələb Martın Artur Seldomun dissertasiay rəhbəri olmasını istəyir. O, Seldoma pərəştiş edi rvə onun haqqında hər şeyi öyrənir. Martin Oksforda Seldomun köhnə dostu xanım İqltonun evində qalır. Evdə həm də Bet də yaşayır. Bet anasına qulluq edən və bundna açıq-aydın narazı olan peşəkar musiqiçidir.

Seldom açıq mühazirə zamanı Lüdviq Vitgenşteynin &quot;Traktat&quot; əsərindən sitat gətirərək mütləq həqiqətin mümlünlüyünü inkar edir. Öz kumirini heyran etmək istəyən Martin bununıa razılaşmır və riyaziyyatda mütləq həqiqətin mpvcudluğunan inandığını bildirir: &quot;Mən pi-ə inanıram&quot;. Seldon isə onu özünəməxsus üslubu ilə alçaldır, arqumentlərini məsxərəyə qoyur və auditoriya qarşısında onu gülünc vəziyyətə salır. Məyus olan Martın təhsilini yarımçıq qoymağa qərar ver və əyalarını götürmə üçün ofisinə gedir. Orad Seldomun tələbəsi olmağa müvəffəq olmayan və Martinlə eyn ofisdə işləyən, qəribə xasiyyətli və kinli riyaziyyatçı Podorovla qarşılaşır.

Martin daha sonra yaşadığı yerə qayıdır və orada Seldomun xanım İqttonun yanna gəldiyini görür. İkisi birlikdə evə daxil olur və Martin ev sahubəsinin öldürüldüyünü aşkar edir. Seldom polisə bildiir ki, dsotunun ünvanının qeyd olunduöu və üzərində &quot;bir silsilənin ilki&quot; yazılmış bir qeyd alıb. Seldom məntiqi sislislə üzrə mütəxəssiz olduğundan seriyalıq atilin cinayətləri onun zəkasını sınağa çəkmək məqsəsilə törətdiyini irəli sürür. Seldomun fikrincə, &quot;mövcud olan yeganə mükəmməl cinayət həll olunmamış qalan deyil, səhv təqsirkar tərəfindən həll edilən cinayətdir.&quot; 

Martin və Seldom  yaşlı qadının qətlinin, xüsusilə də onu artıq ölümcül xərçəng xəstəliyindən ziyyət çəkdiyi nəzərə alınaraq necə asanlıqla gözdən qaça biləcəyini müzakirə edirlər. Martin qatilin &quot;gözəgörünməz qətllər&quot; törətdiyini irəli sürür. Yəni qatil artıq ölüm ayağında olan qurbanları seçir və bu səbəbdən polisin cinayətin qəsdən törədildiyindən şübhələnməsi ehtmalı azalır. 

Martin sevgilisi Lornanın işlədiyi xəstəxanaya gedir. Orada ağciyət transplantasiyasına ehtoyacı olan bir qızı olan dini fanatiklə qarşılaşır. Martın, həmçinn sümük toxumasına yayılmış ağır xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən və dəli olmuş keçmiş tələbəsi Kalmanı ziyarət edən Seldomla qarşılaşır. Bundan qısa müddət sonra Seldomun dostu ilə eyni palatada qalan xsətə ölümcül iynə vurulması nəticəsində ölür və səlahoyəətli şəxslər ikinci simvolu — bir-birinə keçən iki qövsü alırlar. 

Martin və Lornanın münasibətləri Martinin Seldoma və qətllərə getdikcə daha çox aludə olması, həmçinin Lornanın vaxtilə Seldomun sevgilisi olduğunu öyrənməsi səbəbindən gərginləşir. Qay Foks gecəsi keçirilən konsertdə Martin Podorovun şübhəli hərəkətlər etdiyini görür və polus onuna rxasında düşür. Lakin məlum olur ki, Podorov sadəcə məkətbin damlndan təhrqiramuz yazısı olan banner asmaq istəyirmiş. Polis və digərləri bununlıa məşğul olarkən orkestr üzvrlərindən biri qəfildən yıxılır və təməffüs çarışmazlıından ölür. Onun musiqi masasının üzərində üçbucaq şəkli aşkar edilir. Dahas onra Seldom Martinlə XIX əsrdə yaşamış və gündəliyində həyat yoldaşını öldürməyin müxtəlif yollarını yazmış bir kişi haqqında əhvalat danışır. Qadın gündəliyi aşkar etdikdə ərini öldürür , lakin münsiflər heyəti onun özünümüdafiə məqsədilə hərəkət etdiyini əsas gətirıərər qadına bəraət qazandırır. Onilliklər sonra isə gündəliyin qadının sevgilisi tərəfindən saxtalaşdırıldığı üzə çıxır. Seldom bu əhvalatdan istifadə edərək izah edir ki, mükəmməl cinayət heç vaxt açılmayan cinayət deyil, yanlış şəkildə açılan cinayətdir. 

Oksforddakı riyaziyyat icması yerli tədqiqatçının Fermatın son teoremini hıll etdiyini iddia etməsi xəbərindən həyəcan içindədir. Seldom və Martin də daxil olmaqla riyaziyyatçılar konfransa getmək üçün avtobusa minirlər. Lakin Martin küçədə Lornanı yanındna keçdiyini görüb avtobusdan düşür. Onlar barışır və Oksfordaan, riyaziyyatdan və Seldomdan uzaqda uzunmüddətli tətilə çxmaöa razılaşırlar. Lorna ilə sevişdikdən sonra Martin qatilin onlara göndərdiyi silsilədəki bütün işarələrin Pifaqor simvollarından ibarət olduğunu və dördüncü işarətin on nöqtədən ibarət tetraktis olacağını anlayır. 

Polis qatilin Seldoma aludə olduğunu düşünərək onun Seldomu hədəf almaq istədiyini düşünür. Onlar hesab edirlər ki, qatil Seldomun və figər riyaziyyatçıların mindiyi avtobusu hədəfə alacaq. Lakin Martin qatilin əslində xəstəxanada qarşılaşdığı adam olduğunu anlayır. Həmin adama inkişaf pozuntuları olan uşaqlar üçün fəaliyyət göstərən məktəbdə avtobys sürücüsüdür. Uşaqları yaşamağa layiq olmayan şəxslər hesab edən və öz qızının həyatınl xilas etmək ümün orqan donorları təmin etmək istəyən həmin şəxs avtobusu partladaraq uşaqları və özünü öldürür. Hadisədən sonra polis belə bir nəzəryyyə irəli sürür ki, o, partlayışdan saö çıxacaq qaçmağı planlaşdırıb və məktəblilərin ölüününü seriyalı qatilin tprıtdiyi cinayət kimi gpöstərmək üçün digər qətlləri törədib. Bununla da bütün günahı öz üzərindən görürmək istəyib.  

Daha sonra Lorna və Martin Okfsordan ayrılmaöa hazırlaşır. Lakin Martin Seldomun bütün bu müddət ərzində ona yalan danışdığını anlayır. Lorna bundan iyrənərək oradan ayrıldqdan sonra Martin Seldomdla görüşmək üçün yola düşür. O, gəlib əldə etdiyi nəticələri Seldoma izah edir. 

== Rollarda ==

* Elayca Vud — Martin, amerikalı tələbə
* Con Hert — Artur Seldom, məntiqi silsilələr üzrə britaniyalı mütəxəssis
* Anna Masi — xanım Culiya İqleton, Martının ev sahibi və Seldomun dostu
* Culi Koks — Bet İqleton, musiqiçi və xanım İqletonun qızı
* Leonor Uotlinq — Lorna, ispaniyalı tubb bacısı
* Dominik Pinyon — Frenk, orqan transplantasiyası gözləyən xəstə qızın atası
* Brorn Qorman — Yuli İvanoviç Podorov, qəribə davranışları olan riyaziyyatçı
* Cin Karter — müfəttiş Petersen
* Denni Sapani — Skott
* Aleks Koks — Kalman, sən mərhələdə xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən psixi pozöunluğu olan riyaziyyatçı

== Riyazi və fəlsəfi referanslar ==
Personajlar məntiqi silsilələr, Vitgenşteynin qaydalara əməl etmə paradoksu, Heyzenberqin qeyri-müəyyənlik prinsipi, Gödel toeremi, dairələr, Vesica Piscis, mükəmməl cinayətin mümkünlüyü, Fermatın son teoremi və onun professor Uayls tərəfindən isbatı Taniyama fərziyyəsi, tetraktis və pifaqorçular kimi bir sıra riyazı, fiziki və fəlsəfi anlayışlar mükazirə edirlər. Həmçinin kəpənək effeltinə istinad edilir.

== Təndiqlər ==
&quot;Oksford qətllıri&quot; əsasən mənfi rəylər aldı. &quot;San Fransisko Xronikl&quot; (San Francisco Chronicle) qəzertinin tənqidçisi Devid Luis yazırdı ki, filmin ərsəyə gəıməsində &quot;istedadlı insnaların çoxu iştiral etdə də, ssenari &quot;ağır və yöndəmsiz&quot; idi və film &quot;əvvəldən axıra qədər sadəcə darıxdırıcı&quot; idi. &quot;Variety&quot; jurnalından Conatan Holland isə filmə daha mülayim yanşara qonu &quot;cilalanmış, lakin sözçülüyə meyilli detektiv tapmacası&quot; adlandırmışdı. Bununla belə, o, dialoqları və romantik süjet xəttini tənqid etmişdi. Rəyləri toplayan Rotten Tomatoes saytı filmə 17% reytinq verib. Dilçilik professoru Ceffri Pullum isə film haqqında olduqca sərt eəy yazıb.

== İstehsal ==

== Buraxılış ==

== Həmçinin bax ==

* [[Fermatın otağı]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Müəmmalı qətl filmləri]]
[[Kateqoriya:Riyaziyyat haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]</text>
      <sha1>sb65ocgqyqlpkernvw30mqi4pd50jks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037046</id>
      <parentid>9037041</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <origin>9037046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12598" sha1="st4z13de1ja9jr75w7aur7zh1tuz4yz" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Film
 |adı                = Oksford qətlləri
 |orijinal adı       = The Oxford Murders
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Gilyermo Martinesin eyniadlı romanı
 |rejissor           = Aleks de la İqlesia
 |ssenarist          = Xorxe Gerrikaeçevarriaa&lt;br&gt;Aleks de la İqlesia
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Xerardo Errero, Alvaro Auqustin, Mariela Besuyevski
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = İngilis dili
 |ölkə               = İspaniya, Birləşmiş Krallıq, Fransa
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 108 dəq.
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2008
 |büdcə              = 14,1 milyon
 |gəlir              = 
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}
Oksford qətlləri ([[İngilis dili|ing]]. ''The Oxford Murders'') — Aleks de la İqlesia tərəfindən yazılıb çəkilmiş, baş rollarda Elijah Vud, Con Hurt, Leonor Vatlinq və Culia Sokun oynadığı 2008-ci il isthesalı triller drama filmi.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210420013634/https://www.tcm.com/tcmdb/title/662691/the-oxford-murders#credits The Oxford Murders.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026&lt;/ref&gt; Film argentinalı riyaziyyatşı Guillermo Martinezin 2003-cü ildə çap etdirdiyi eyniadlı romanın motivlərinə əsaslanır.&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/oxfordmurders00guil  The Oxford murders.] İstifadə tarixi: 30 iyul 2026.&lt;/ref&gt;

== Süjet ==
1993-cü ildə Oksford Universitetində təhsil alan amerikalı tələb Martın Artur Seldomun dissertasiay rəhbəri olmasını istəyir. O, Seldoma pərəştiş edi rvə onun haqqında hər şeyi öyrənir. Martin Oksforda Seldomun köhnə dostu xanım İqltonun evində qalır. Evdə həm də Bet də yaşayır. Bet anasına qulluq edən və bundna açıq-aydın narazı olan peşəkar musiqiçidir.

Seldom açıq mühazirə zamanı Lüdviq Vitgenşteynin &quot;Traktat&quot; əsərindən sitat gətirərək mütləq həqiqətin mümlünlüyünü inkar edir. Öz kumirini heyran etmək istəyən Martin bununıa razılaşmır və riyaziyyatda mütləq həqiqətin mpvcudluğunan inandığını bildirir: &quot;Mən pi-ə inanıram&quot;. Seldon isə onu özünəməxsus üslubu ilə alçaldır, arqumentlərini məsxərəyə qoyur və auditoriya qarşısında onu gülünc vəziyyətə salır. Məyus olan Martın təhsilini yarımçıq qoymağa qərar ver və əyalarını götürmə üçün ofisinə gedir. Orad Seldomun tələbəsi olmağa müvəffəq olmayan və Martinlə eyn ofisdə işləyən, qəribə xasiyyətli və kinli riyaziyyatçı Podorovla qarşılaşır.

Martin daha sonra yaşadığı yerə qayıdır və orada Seldomun xanım İqttonun yanna gəldiyini görür. İkisi birlikdə evə daxil olur və Martin ev sahubəsinin öldürüldüyünü aşkar edir. Seldom polisə bildiir ki, dsotunun ünvanının qeyd olunduöu və üzərində &quot;bir silsilənin ilki&quot; yazılmış bir qeyd alıb. Seldom məntiqi sislislə üzrə mütəxəssiz olduğundan seriyalıq atilin cinayətləri onun zəkasını sınağa çəkmək məqsəsilə törətdiyini irəli sürür. Seldomun fikrincə, &quot;mövcud olan yeganə mükəmməl cinayət həll olunmamış qalan deyil, səhv təqsirkar tərəfindən həll edilən cinayətdir.&quot; 

Martin və Seldom  yaşlı qadının qətlinin, xüsusilə də onu artıq ölümcül xərçəng xəstəliyindən ziyyət çəkdiyi nəzərə alınaraq necə asanlıqla gözdən qaça biləcəyini müzakirə edirlər. Martin qatilin &quot;gözəgörünməz qətllər&quot; törətdiyini irəli sürür. Yəni qatil artıq ölüm ayağında olan qurbanları seçir və bu səbəbdən polisin cinayətin qəsdən törədildiyindən şübhələnməsi ehtmalı azalır. 

Martin sevgilisi Lornanın işlədiyi xəstəxanaya gedir. Orada ağciyət transplantasiyasına ehtoyacı olan bir qızı olan dini fanatiklə qarşılaşır. Martın, həmçinn sümük toxumasına yayılmış ağır xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən və dəli olmuş keçmiş tələbəsi Kalmanı ziyarət edən Seldomla qarşılaşır. Bundan qısa müddət sonra Seldomun dostu ilə eyni palatada qalan xsətə ölümcül iynə vurulması nəticəsində ölür və səlahoyəətli şəxslər ikinci simvolu — bir-birinə keçən iki qövsü alırlar. 

Martin və Lornanın münasibətləri Martinin Seldoma və qətllərə getdikcə daha çox aludə olması, həmçinin Lornanın vaxtilə Seldomun sevgilisi olduğunu öyrənməsi səbəbindən gərginləşir. Qay Foks gecəsi keçirilən konsertdə Martin Podorovun şübhəli hərəkətlər etdiyini görür və polus onuna rxasında düşür. Lakin məlum olur ki, Podorov sadəcə məkətbin damlndan təhrqiramuz yazısı olan banner asmaq istəyirmiş. Polis və digərləri bununlıa məşğul olarkən orkestr üzvrlərindən biri qəfildən yıxılır və təməffüs çarışmazlıından ölür. Onun musiqi masasının üzərində üçbucaq şəkli aşkar edilir. Dahas onra Seldom Martinlə XIX əsrdə yaşamış və gündəliyində həyat yoldaşını öldürməyin müxtəlif yollarını yazmış bir kişi haqqında əhvalat danışır. Qadın gündəliyi aşkar etdikdə ərini öldürür , lakin münsiflər heyəti onun özünümüdafiə məqsədilə hərəkət etdiyini əsas gətirıərər qadına bəraət qazandırır. Onilliklər sonra isə gündəliyin qadının sevgilisi tərəfindən saxtalaşdırıldığı üzə çıxır. Seldom bu əhvalatdan istifadə edərək izah edir ki, mükəmməl cinayət heç vaxt açılmayan cinayət deyil, yanlış şəkildə açılan cinayətdir. 

Oksforddakı riyaziyyat icması yerli tədqiqatçının Fermatın son teoremini hıll etdiyini iddia etməsi xəbərindən həyəcan içindədir. Seldom və Martin də daxil olmaqla riyaziyyatçılar konfransa getmək üçün avtobusa minirlər. Lakin Martin küçədə Lornanı yanındna keçdiyini görüb avtobusdan düşür. Onlar barışır və Oksfordaan, riyaziyyatdan və Seldomdan uzaqda uzunmüddətli tətilə çxmaöa razılaşırlar. Lorna ilə sevişdikdən sonra Martin qatilin onlara göndərdiyi silsilədəki bütün işarələrin Pifaqor simvollarından ibarət olduğunu və dördüncü işarətin on nöqtədən ibarət tetraktis olacağını anlayır. 

Polis qatilin Seldoma aludə olduğunu düşünərək onun Seldomu hədəf almaq istədiyini düşünür. Onlar hesab edirlər ki, qatil Seldomun və figər riyaziyyatçıların mindiyi avtobusu hədəfə alacaq. Lakin Martin qatilin əslində xəstəxanada qarşılaşdığı adam olduğunu anlayır. Həmin adama inkişaf pozuntuları olan uşaqlar üçün fəaliyyət göstərən məktəbdə avtobys sürücüsüdür. Uşaqları yaşamağa layiq olmayan şəxslər hesab edən və öz qızının həyatınl xilas etmək ümün orqan donorları təmin etmək istəyən həmin şəxs avtobusu partladaraq uşaqları və özünü öldürür. Hadisədən sonra polis belə bir nəzəryyyə irəli sürür ki, o, partlayışdan saö çıxacaq qaçmağı planlaşdırıb və məktəblilərin ölüününü seriyalı qatilin tprıtdiyi cinayət kimi gpöstərmək üçün digər qətlləri törədib. Bununla da bütün günahı öz üzərindən görürmək istəyib.  

Daha sonra Lorna və Martin Okfsordan ayrılmaöa hazırlaşır. Lakin Martin Seldomun bütün bu müddət ərzində ona yalan danışdığını anlayır. Lorna bundan iyrənərək oradan ayrıldqdan sonra Martin Seldomla görüşmək üçün yola düşür. O, gəlib əldə etdiyi nəticələri Seldoma izah edir. 

Bet anasına qulluq etmık məsuliyyıtdın azad olmaq istəyərək polisin əvvəlcə şübhələndiyi kimi yaşlı qadını öldürmüşü. O, Panikaya düşərək Seldoma zəng etmiş,  Seldom da cinayətin üstünü ört-basdır etməyə kömək etmək üçün gəlmişdi. Lakin Seldom Martinlə eyni vaxtda gəldiyindən cinayət yerini təmizləyə bilməmişdi. Bunun əvəİnə şübhələri Betdən yayındırmaq üçün qatilin ondan bir qeyd aldığını uydurmuşdu. Xəstəxandakı kişi isə əslində təbii səbəblərdən ölmüşdü. Seldom sadəcə saxta iynə izi yaradaraq geridə bir simvol qoymuşdu. Konsert zamanı musiqiçinin öümü isə Seldomun yararlandığı təsadüfi bir qəza idi. 

Seldom etiraf edir ki, həqiqətən də yalan danışıb. lakin onun hərəkətləri heç kimim ölümünə səbəb olmayıb. Lakin Martinq vurğulayır ki, avtobusda bomba partladan şəxs törətdiyi cinayətlər üçünilhamı Seldomun qətllər silsiləsindən götürüb. Seldom isə bildiriir ki, bütün hərəkətlərin, bəziləri qəsdən olmasa da, nəticələri var və Martinin Betə etdiyi təsadsfi bir söz onun anasını öldürməsinə gətirib çıxarıb. 

== Rollarda ==

* Elayca Vud — Martin, amerikalı tələbə
* Con Hert — Artur Seldom, məntiqi silsilələr üzrə britaniyalı mütəxəssis
* Anna Masi — xanım Culiya İqleton, Martının ev sahibi və Seldomun dostu
* Culi Koks — Bet İqleton, musiqiçi və xanım İqletonun qızı
* Leonor Uotlinq — Lorna, ispaniyalı tubb bacısı
* Dominik Pinyon — Frenk, orqan transplantasiyası gözləyən xəstə qızın atası
* Brorn Qorman — Yuli İvanoviç Podorov, qəribə davranışları olan riyaziyyatçı
* Cin Karter — müfəttiş Petersen
* Denni Sapani — Skott
* Aleks Koks — Kalman, sən mərhələdə xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkən psixi pozöunluğu olan riyaziyyatçı

== Riyazi və fəlsəfi referanslar ==
Personajlar məntiqi silsilələr, Vitgenşteynin qaydalara əməl etmə paradoksu, Heyzenberqin qeyri-müəyyənlik prinsipi, Gödel toeremi, dairələr, Vesica Piscis, mükəmməl cinayətin mümkünlüyü, Fermatın son teoremi və onun professor Uayls tərəfindən isbatı Taniyama fərziyyəsi, tetraktis və pifaqorçular kimi bir sıra riyazı, fiziki və fəlsəfi anlayışlar mükazirə edirlər. Həmçinin kəpənək effeltinə istinad edilir.

== Təndiqlər ==
&quot;Oksford qətllıri&quot; əsasən mənfi rəylər aldı. &quot;San Fransisko Xronikl&quot; (San Francisco Chronicle) qəzertinin tənqidçisi Devid Luis yazırdı ki, filmin ərsəyə gəıməsində &quot;istedadlı insnaların çoxu iştiral etdə də, ssenari &quot;ağır və yöndəmsiz&quot; idi və film &quot;əvvəldən axıra qədər sadəcə darıxdırıcı&quot; idi. &quot;Variety&quot; jurnalından Conatan Holland isə filmə daha mülayim yanşara qonu &quot;cilalanmış, lakin sözçülüyə meyilli detektiv tapmacası&quot; adlandırmışdı. Bununla belə, o, dialoqları və romantik süjet xəttini tənqid etmişdi. Rəyləri toplayan Rotten Tomatoes saytı filmə 17% reytinq verib. Dilçilik professoru Ceffri Pullum isə film haqqında olduqca sərt eəy yazıb.

== İstehsal ==

== Buraxılış ==

== Həmçinin bax ==

* [[Fermatın otağı]]

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Əlifba sırasına görə filmlər]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:2008-ci ilin triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:Böyük Britaniyanın cinayət dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Fransanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə Fransa filmləri]]
[[Kateqoriya:İngiliscə triller filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın detektiv filmləri]]
[[Kateqoriya:İspaniyanın triller filmləri]]
[[Kateqoriya:London haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Londonda çəkilən filmlər]]
[[Kateqoriya:Müəmmalı qətl filmləri]]
[[Kateqoriya:Riyaziyyat haqqında filmlər]]
[[Kateqoriya:Warner Bros. filmləri]]</text>
      <sha1>st4z13de1ja9jr75w7aur7zh1tuz4yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elnur Salahov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995774</id>
    <revision>
      <id>9037316</id>
      <parentid>9032941</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Elnur_Salahov.jpg&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No permission since 8 August 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9037316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="jjebwocxkzmlsl5fhkq9eihh8hamcuq" xml:space="preserve">{{Musiqiçi
 |adı              = Elnur Salahov
 |orijinal adı     = Elnur Elçin oğlu Salahov
 |şəkil            =
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = Elnur Salahov
 |fon rəngi        = instrumentalist
 |digər adı        = 
 |doğum adı        = Elnur Elçin oğlu Salahov
 |ləqəbi           = 
 |doğum tarixi     = 26.12.1990
 |doğum yeri       = [[Maştağa]], [[Bakı]], Azərbaycan SSR, SSRİ
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |vəfat səbəbi     = 
 |dəfn yeri        = 
 |vətəndaşlığı     = {{AZE}}
 |milliyyəti       = azərbaycanlı
 |fəaliyyəti       = [[Kamança]] ifaçısı, pedaqoq
 |fəaliyyət illəri = 2011–hazıradək
 |janr             = [[Muğam]], xalq musiqisi
 |musiqi aləti     = [[Kamança]]
 |səs tembri       = 
 |albom şirkəti    = 
 |əlaqələri        = [[Heydər Əliyev Fondu]], Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi
 |təhsili          = Asəf Zeynallı adına Musiqi Kolleci; [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]]
 |üzvlüyü          = 
 |mükafatları      = [[Hacı Xanməmmədov]] adına müsabiqənin laureatı
 |imzası           = 
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
}}

'''Elnur Elçin oğlu Salahov''' ({{DVTY}}) — Azərbaycan kamança ifaçısı və pedaqoqu.

== Həyatı və təhsili ==
Elnur Salahov 26 dekabr 1990-cı ildə Bakının Maştağa qəsəbəsində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Babası rəssam olmaqla yanaşı, həvəskar tar ifaçısı olmuş, atası isə rəssamdır. Qardaşı Saleh Salahov isə tar ifaçısıdır.

1997-ci ildə orta məktəbin birinci sinfinə daxil olmuş, 2006-cı ildə doqquzuncu sinfi bitirmişdir.

2000-ci ildə Maştağada yerləşən 10 nömrəli Uşaq Musiqi Məktəbində kamança ixtisası üzrə təhsil almağa başlamışdır. Musiqi məktəbində təhsil aldığı dövrdə [[Hacı Xanməmmədov]] adına müsabiqənin laureatı olmuş, həmçinin [[Heydər Əliyev Sarayı]]nda keçirilən yekun konsertdə çıxış etmişdir.

2006-cı ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Kollecinə daxil olmuş, 2010-cu ildə həmin təhsil müəssisəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

2020-ci ildə [[Azərbaycan Milli Konservatoriyası]]na qəbul olunmuş, 2024-cü ildə ali təhsilini başa vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tar danışır, kamança cavab verir: Azərbaycan muğamı Avropanı fəth edir |url=https://caspianinfo.az/news/1608/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |website=caspianinfo.az |language=az |date=1 may 2026 |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801124149/https://caspianinfo.az/news/1608/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Əmək fəaliyyəti ==
Elnur Salahov 2011-ci ildən pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur.

2011–2025-ci illərdə 10 nömrəli Uşaq Musiqi Məktəbində kamança müəllimi vəzifəsində çalışmışdır. 2025-ci ildən etibarən [[Müslüm Maqomayev]] adına 26 nömrəli 11 illik Musiqi Məktəbində kamança müəllimi kimi fəaliyyət göstərir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=“Kamança qəliz alətdir” - MÜSAHİBƏ |url=https://www.adalet.az/az/posts/detail/ldquokamanca-qeliz-aletdirrdquo-musahibe-2021-03-12-003541 |website=worldinfo.az |language=az |date=1 yanvar 1970 |access-date=2026-08-01 |archive-date=2026-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801123023/https://www.adalet.az/az/posts/detail/ldquokamanca-qeliz-aletdirrdquo-musahibe-2021-03-12-003541 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Yaradıcılığı ==
2019-cu ildən etibarən [[Heydər Əliyev Fondu]]nun və Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə keçirilən Muğam Televiziya Müsabiqəsində kamança ifaçısı kimi iştirak edir.

* 2019 — VII Muğam Televiziya Müsabiqəsi
* 2022 — VIII Muğam Televiziya Müsabiqəsi
* 2025 — IX Muğam Televiziya Müsabiqəsi

2024-cü ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının təşkilatçılığı ilə keçirilən II Kamança Festivalında çıxış etmişdir.

== Festivallar və tədbirlər ==
* 2021 — [[Vaqif Poeziya Günləri]] (Şuşa)
* 2023 — [[Xarıbülbül Musiqi Festivalı]]
* 10 may 2025 — [[Ağdam Muğam Mərkəzi]]nin açılış mərasimində musiqiçi kimi iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Azərbaycan muğam sənətinin müasir dövrdə ən parlaq instrumental simalarından sayılan tarzən Rüstəm Müslümov və kamança ifaçısı Elnur Salahov milli musiqi irsinin həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq miqyasda layiqincə təmsil olunmasında mühüm rol oynayan sənətkarlar kimi diqqət çəkirlər. |url=https://baku.news/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |website=BAKU NEWS |language=az |date=1 may 2026 |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801123101/https://baku.news/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Beynəlxalq çıxışları ==
Elnur Salahov müxtəlif illərdə beynəlxalq konsert və mədəni tədbirlərdə iştirak etmişdir.

* 2009 — Türkiyə
* 2010 — Gürcüstan
* 2014 — İordaniya
* 2018 — Tacikistan
* 2019 — İran
* 2022 — İtaliya
* 2023 — Özbəkistan
* 2023 — Çin
* 2023 — Moldova
* 2026 — Almaniya
* 2026 — Niderland
* 2026 — Belçika&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tar danışır, kamança cavab verir: Azərbaycan muğamı Avropanı fəth edir |url=https://ekspres.az/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |website=Ekspres.az |language=az |date=1 may 2026 |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801124924/https://ekspres.az/tar-danisir-kamanca-cavab-verir-azerbaycan-mugami-avropani-feth-edir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan kamança ifaçıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan musiqiçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan pedaqoqları]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]</text>
      <sha1>jjebwocxkzmlsl5fhkq9eihh8hamcuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Humbat.Rustamov/Qaralama</title>
    <ns>2</ns>
    <id>995874</id>
    <revision>
      <id>9037317</id>
      <parentid>9018668</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T03:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>366</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Humbetrustamov.png&quot; faylı silinir, çünki bu fayl [[commons:User:Krd|Krd]] tərəfindən &quot;No permission since 8 August 2026&quot; səbəbi ilə silinmişdir</comment>
      <origin>9037317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="gnx7iqahh8j3ubpii29o4bmuu3n3lse" xml:space="preserve">{{Şəxs|adı=Hünbət Rustamov|orijinal adı=Hünbət Tağı oğlu Rustamov|şəkil=|şəklin ölçüsü=|şəklin izahı=|doğum tarixi=25.06.1980|doğum yeri=Qoşabulaq kəndi, [[Cəbrayıl rayonu]], Azərbaycan SSR|vəfət tarixi=|vəfət yeri=|vətəndaşlığı={{AZE}}|milliyyəti=azərbaycanlı|təhsili=Dağıstan Dövlət Universiteti (Hüquq fakültəsi)|ixtisası=Hüquqşünas|fəaliyyəti=Hüquqşünas, İnsan hüquqları müdafiəçisi|fəaliyyət illəri=2011–hal-hazırda|dini=İslam|nəsli=Seyyid (Mir Həmzə Nigari nəsli)|atası=Tağı Əfəndi|anası=|həyat yoldaşı=|ushaqları=2}}'''Hünbət Tağı oğlu Rustamov''' (25 iyun 1980, Qoşabulaq, Cəbrayıl rayonu) — Azərbaycan hüquqşünası, insan hüquqları müdafiəçisi.

== Həyatı və təhsili ==
Hünbət Rustamov 25 iyun 1980-ci ildə [[Cəbrayıl rayonu|Cəbrayıl rayonunun]] Qoşabulaq kəndində anadan olmuşdur. Dağıstan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində ali hüquq təhsili almışdır. Ailəlidir, 2 övladı var.

== Fəaliyyəti ==
Hünbət Rustamov 2011-ci ildən etibarən insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərir. 4 oktyabr 2025-ci il tarixində [[CBC TV]] telekanalına müsahibə verərək seyyidlər və onların tarihi-mənəvi irsi haqqında geniş çıxış etmişdir.

== Mənşəyi və Seyyidlik Şəcərəsi ==
Hünbət Rustamovun nəsəb xətti İslam peyğəmbəri Məhəmmədə (s.ə.s.) və məşhur təsəvvüf alimi Qütbül-Əqtab Şeyx Seyyid [[Mir Həmzə Nigari|Mir Həmzə Nigarinin]] (k.s.) nəslinə dayanır.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Əroğlu |first=Əlisahib |title=Seyid Nigari |isbn=978-9952-25-108-1 |language=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Seyid Nigari |title=Xaki-payin tacı-sərim |publisher=Azərbaycan nəşriyyatı |year=2004}}&lt;/ref&gt; Bu nəsəb silsiləsi Dünya Seyyidlər və Şəriflər Mədəniyyət və Araşdırma Dərnəyi tərəfindən araşdırılaraq rəsmi şəkildə təsdiq olunmuşdur.&lt;ref&gt;Zerraki, Hüseyin; Yılmazçelik, İbrahim. ''Hz. Peygamber'in Sevgili Torunları Seyyidler - Şerifler ve Osmanlı'da Nakîbü'l-Eşrâflık Müessesesi''. Dünya Seyyidler ve Şerifler Kültür Araştırma Derneği Yayınları.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Natiq Laçınlı |title=Yurd nişanəsi |year=2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Şıx Hacı Qasım |title=Çələbi-Qaramanlı kəramət və möcüzələri |isbn=9952-428-02-15}}&lt;/ref&gt;

=== Şəcərə silsiləsi ===

# '''Məhəmməd Mustafa''' (Sallallahu Əleyhi və Səlləm)
# '''Əli Əlmürtəza''' (Kərrəmallahu Vəchəh)
# '''Həsən Əlmüctəba''' (Əleyhissalam)
# '''Zayd''' (Raziya-llāhu 'anhu)
# '''Şeyx Seyyid Həsən''' (r.a. / k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Qasım''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Məhəmməd''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Musa''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Süleyman''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Davud''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid İsa''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Əhməd''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Əbubəkr''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Həsən''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Heydər''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Nurəddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Rüknəddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Əhməd''' (k.s.)
# '''Qütbül-Əqtab Şeyx Seyyid Məhəmməd Şəmsəddin Ağabalı''' (k.s.) — ''(Mədinədən Qarabağa hicrət etmişdir)''
# '''Şeyx Seyyid Nizaməddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Nurəddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Bəhaəddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Muhyiddin''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Rüknəddin''' (k.s.)
# '''Arif-i Rəbbani Mir Heydər''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Məhəmməd Rza''' (k.s.)
# '''Şeyx Seyyid Rüknəddin Paşa''' (k.s.)
# '''Qütbül-Əqtab Şeyx Seyyid Mir Həmzə Nigari''' (k.s.)
# '''Leyla Mir Həmzə qızı'''
# '''Qəhrəman Əfəndi Leyla oğlu'''
# '''Tavat Qəhrəman Əfəndi qızı'''
# '''Tağı Əfəndi Tavat oğlu'''
# '''Şeyx Hünbət Əfəndi Tağı oğlu (Hünbət Rustamov)'''

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>gnx7iqahh8j3ubpii29o4bmuu3n3lse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milanə Xəlilova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995877</id>
    <revision>
      <id>9037133</id>
      <parentid>9018991</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="hhkcprc8u1m6n68id8hv7sizedd0t3u" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Üzgüçü
|Məlumat qutusu=
|orijinal Məlumat qutusu=
|şəkil=
|şəklin ölçüsü=
|şəkil ölçüsü=
|şəklin izahı=
|şəkil məlumat=
|tam Məlumat qutusu=
|doğum Məlumat qutusu=
|ləqəbi=
|ləqəbləri=
|milliyyəti= Azərbaycanlı
|doğum tarixi= 26 yanvar 2005
|ölüm tarixi=
|vəfat tarixi=
|doğum yeri= Bakı, Azərbaycan
|ölüm yeri=
|vəfat yeri=
|boyu= 170
|çəkisi= 52
|texnikası=
|klassifikasiya=
|milli komanda= 
|klubu=
|kollec komandası=
|məşqçisi= Balaheydər Kərimov &lt;br&gt; Aleksandr Mordasov
|medallar=
|show-medals=
|vikianbar=
}}
'''Milanə Xəlilova — (26 yanvar 2005, Bakı, Azərbaycan''' — azərbaycanlı peşəkar üzgüçü, triatlonçu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.day.az/azerinews/1750119.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-02 |archive-date=2026-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802093335/https://news.day.az/azerinews/1750119.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Həyatı və karyerası ==
2025-ci ildə &quot;Kürü keçək?!&quot;adlı yarışda 18–23 yaş qrupunda 2-cilik əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qafqazinfo.az/news/detail/kuru-kecek-aciq-suda-uzme-yarisi-kecirilib-481075 |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-02 |archive-date=2026-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802093333/https://qafqazinfo.az/news/detail/kuru-kecek-aciq-suda-uzme-yarisi-kecirilib-481075 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Uğurları ==
* [[Fayl:Gold medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''İronWind (Yaş kateqoriyası):''' ''(2025)''
* [[Fayl:Gold medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Triatlon üzrə Ölkə Çempionatı (Elit kateqoriya):''' ''(2024)''
* [[Fayl:Gold medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Triatlon üzrə Bakı Çempionatı (2 mərhələ):''' ''(2024)''
* [[Fayl:Gold medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Trikids Triatlon Liqası,3-cü mərhələ-Triatlon:''' ''(2023)''
* [[Fayl:Silver medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Özbəkistan çempionatı (yaş kateqoriyası):''' ''(2024)''
* [[Fayl:Silver medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''Azərbaycan Çempionatı (Triatlon üzrə):''' ''(2023)''
* [[Fayl:Bronze medal icon.svg|frameless|16x16px]] '''&quot;Tristar Super Sprint Aquatic&quot;:''' ''(2022)''

''mənbə'':&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://triathlon.az/az/athletes/milane-xelilova |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-02 |archive-date=2026-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802093324/https://triathlon.az/az/athletes/milane-xelilova |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar siyahısı ==
{{istinadlar siyahısı}}</text>
      <sha1>hhkcprc8u1m6n68id8hv7sizedd0t3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>996806</id>
    <revision>
      <id>9037482</id>
      <parentid>9026325</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="0kq95qhjuy3nhrbezt9nqh5xw971dh7" xml:space="preserve">{{təşkilat}}
'''Müharibənin Tədqiqi İnstitutu''' ({{dil-en|Institute for the Study of War}}, ISW) — [[ABŞ]]-də yerləşən analitik mərkəz. 2007-ci ildə hərb tarixçisi Kimberli Kaqan tərəfindən yaradılmışdır. Baş qərargahı [[Vaşinqton (şəhər)|Vaşinqton]] şəhərində yerləşir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kim Kagan |url=https://militarist-monitor.org/profile/institute_for_the_study_of_war/ |access-date=2026-08-07 |website=Militarist Monitor |language=English |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319232213/http://militarist-monitor.org/profile/institute_for_the_study_of_war/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Urrutia |first=Olivier |date=2013 |title=EL PAPEL DE LOS THINK TANKS EN LA DEFINICIÓN DE LAS POLÍTICAS Y ESTRATEGIAS DE DEFENSA |url=https://revista.ieee.es/article/view/340 |journal=Revista del Instituto Español de Estudios Estratégicos |language=es |issue=2 |issn=2255-3479 |archive-date=2024-11-25 |access-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125075327/https://revista.ieee.es/article/view/340 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

İnstitut müasir silahlı münaqişələr və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri üzrə araşdırma və təhlillər hazırlayır. [[Əfqanıstan müharibəsi (2001–2021)|Əfqanıstan]], [[İraq müharibəsi|İraq]] və [[Suriyada vətəndaş müharibəsi|Suriya]], [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi]] və Yaxın Şərqdəki digər münaqişələr barədə hesabatlar dərc etmişdir.
== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Hərb elmi]]
[[Kateqoriya:Müharibə]]</text>
      <sha1>0kq95qhjuy3nhrbezt9nqh5xw971dh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meleaqr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>996823</id>
    <revision>
      <id>9037088</id>
      <parentid>9031237</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>14 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10501" sha1="kyapcvjxsbb0rw3uujrfl0cig1p6lgc" xml:space="preserve">[[Fayl:Meleager Skopas BM GR1906.1-17.1.jpg|thumb|Təxminən e.ə. 340–330-cu illərə aid yunan orijinalı əsasında hazırlanmış Roma dövrünə aid Meleaqr büstü. Britaniya Muzeyi.]]
'''Meleaqr''' (qədim yunan: Μελέαγρος, ''Meléagros'') — yunan mifologiyasında Aitoliyadakı [[Kalidon]] şəhərinin ''temenos''unda ehtiram göstərilən qəhrəmandır.&lt;ref&gt;[[Homer]], ''[[Iliad]]'' 9.529–99&lt;/ref&gt; O, [[Homer]]in yenidən işlədiyi epik ənənədə Kalidon qabanının ov rəhbəri kimi şöhrət qazanmış, həmçinin [[Arqonavtlar]]dan biri kimi xatırlanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Wells | first1 = John C. | authorlink1 = John C. Wells | title = Longman Pronunciation Dictionary | chapter = Meleager | publisher = Pearson Longman | year = 2009 | location = London | isbn = 978-1-4058-8118-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.9.16&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=0:chapter=0&amp;highlight=Meleager 1.9.16] {{Wayback|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.9.16&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=0:chapter=0&amp;highlight=Meleager |date=20250125040955 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Meleager-Greek-mythology |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807145628/https://www.britannica.com/topic/Meleager-Greek-mythology |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Mifologiyası ==

Meleaqr [[Alteya]] ilə şərabçı kral [[Oiney]]in, bəzi rəvayətlərə görə isə müharibə tanrısı [[Ares]]in oğlu olan Kalidon şahzadəsi idi. O, [[Deyanira]], [[Toksey]], [[Klimen]], [[Perifas]], [[Agelay]], [[Tirey]] (və ya Ferey), [[Qorqa]], [[Evrimeda]] və [[Melanippa]]nın qardaşı idi.&lt;ref&gt;Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.9.16&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=0:chapter=0&amp;highlight=Meleager 1.9.16] {{Wayback|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.9.16&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022:book=0:chapter=0&amp;highlight=Meleager |date=20250125040955 }}; [[Antoninus Liberalis]], [https://topostext.org/work/216#2 2] {{Wayback|url=https://topostext.org/work/216#2 |date=20181002180842 }} as cited in [[Nicander|Nicander's]] ''Metamorphoses''&lt;/ref&gt;

Meleaqr [[Atalanta]]dan [[Partenopey]]in atası olmuş, lakin [[İdas]] və [[Marpessa]]nın qızı [[Kleopatra]] ilə evlənmişdi. Onların [[Polidora]] adlı bir qızları var idi. Polidora sonradan [[Protesilaos]]un həyat yoldaşı olmuşdur. Protesilaos isə toy gecəsi arvadını qoyaraq [[Troya müharibəsi]]nə yollanmışdı.&lt;ref&gt;Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 1.8.2] {{Wayback|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+1.8.2&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 |date=20211029173550 }}; [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''[[Fabulae]]'' [https://topostext.org/work/206#14.3 14] {{Wayback|url=https://topostext.org/work/206#14.3 |date=20190329161255 }} &amp; [https://topostext.org/work/206#171 171] {{Wayback|url=https://topostext.org/work/206#171 |date=20190329161255 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Meleager-Greek-mythology |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807145628/https://www.britannica.com/topic/Meleager-Greek-mythology |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Kalidon qabanının ovu ==

[[Fayl:Calydonian hunt Musei Capitolini MC917.jpg|thumb|Kalidon qabanının ovunu təsvir edən Roma sarkofaqı. Kapitolin Muzeyləri.]]

Meleaqr doğulduqda [[Moyralar]] (Tale ilahələri) onun yalnız ailə ocağında yanan bir odun parçası tamamilə yanıb kül olana qədər yaşayacağını söyləmişdilər. Bunu eşidən anası Alteya dərhal odunu ocaqdan çıxarıb söndürmüş və gizlətmişdi.&lt;ref&gt;Hyginus, ''[[Fabulae]]'' [https://topostext.org/work/206#171 171] {{Wayback|url=https://topostext.org/work/206#171 |date=20190329161255 }}; Apollodorus, 1.8.2&lt;/ref&gt;

Oiney Yunanıstanın hər yerindən qəhrəmanları Kalidon bölgəsini viran qoyan və üzümlükləri məhv edən nəhəng qabanı ovlamaq üçün toplamaq vəzifəsini Meleaqra həvalə etdi.&lt;ref&gt;Apollodorus, 1.8.2&lt;/ref&gt; Qabanın göndərilməsinə səbəb Oineyin digər tanrıları şərəfləndirdiyi bayramda [[Artemida]]ya qurban təqdim etməyi unutması idi. Meleaqr çağırdığı qəhrəmanlarla yanaşı, aşiq olduğu cəsur ovçu Atalantanı da ova dəvət etdi.&lt;ref&gt;[[Euripides]], Frg. 520, noted by [[Karl Kerenyi]], ''The Heroes of the Greeks'', 1959:119 note 673.&lt;/ref&gt;

Ov haqqında rəvayətlərdən birinə görə, iki kentavr — [[Hilay]] və [[Rok]] Atalantaya təcavüz etməyə cəhd göstərdikdə, Meleaqr onları öldürdü. Daha sonra Atalanta qabanı ilk yaralayan şəxs oldu, Meleaqr isə onu öldürdü. İlk qanı Atalanta axıtdığı üçün Meleaqr ov qəniməti olan qaban dərisini ona bağışladı.

Meleaqrın dayıları Toksey və Pleksipp bu mükafatın bir qadına verilməsinə qəzəbləndilər. Baş verən mübahisə zamanı Meleaqr onları öldürdü. O, həmçinin Atalantanı təhqir etdikləri üçün İfikl və Evripili də qətlə yetirdi.

Alteya oğlunun öz qardaşlarını öldürdüyünü öyrəndikdən sonra Moiraların ona verdiyi odun parçasını yenidən oda atdı. Beləliklə, əvvəlcədən deyilmiş peyğəmbərlik gerçəkləşdi və Meleaqr həlak oldu. Onun ölümünə həddindən artıq yas tutan bacıları isə sonda meleaqrid adlanan quşlara çevrildilər.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.greekmythology.com/Myths/Heroes/Meleager/meleager.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807224524/https://www.greekmythology.com/Myths/Heroes/Meleager/meleager.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Axirət həyatı ==

Yeraltı aləmdə [[Herakl]] [[Kerber (mifologiya)|Kerber]]i aparmaq üçün gəldikdə, Meleaqr onun qarşısından qaçmayan yeganə kölgə idi. [[Bakxilid]]in ''V odası''nda Meleaqr hələ də parlaq zirehini geyinmiş, o qədər qüdrətli təsvir olunur ki, Herakl özünü müdafiə etmək üçün yayına əl atır. Meleaqrın danışdığı tale Heraklı göz yaşlarına boğur. O bildirir ki, bacısı Deyanira atasının evində hələ də ərə getməmişdir və Herakldan onunla evlənməsini xahiş edir. Bakxilid burada rəvayəti yarımçıq kəsir və Heraklın yeraltı aləmdə sonradan ona bədbəxtlik gətirəcək həyat yoldaşını seçdiyini qeyd etmir.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.culture-lovers.eu/blog/2025/11/17/the-death-of-meleager-a-roman-theme-recast-in-medieval-stone |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808014144/https://www.culture-lovers.eu/blog/2025/11/17/the-death-of-meleager-a-roman-theme-recast-in-medieval-stone |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldhistory.org/Meleager/ |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807134735/https://www.worldhistory.org/Meleager/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Böyük Plininin ''Təbiət tarixi'' əsərinə (37-ci kitab, 11-ci fəsil) görə, Sofokl kəhrəbanın Hindistanın o tayındakı ölkələrdə Meleaqr üçün göz yaşı tökən və ''meleaqridlər'' adlandırılan quşların göz yaşlarından əmələ gəldiyinə inanırdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.greeklegendsandmyths.com/meleager.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807171543/https://www.greeklegendsandmyths.com/meleager.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


== Təsiri ==

Romalılar arasında Meleaqrın Kalidon qabanının ovu üçün topladığı qəhrəmanlar sarkofaqların frizləri üzərində çoxsaylı çılpaq qəhrəman fiqurlarının təsviri üçün məşhur mövzulardan birinə çevrilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.museivaticani.va/content/museivaticani/en/collezioni/musei/museo-pio-clementino/sala-degli-animali/meleagro.html |title=Arxivlənmiş surət |access-date=2026-08-07 |archive-date=2026-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807182734/https://www.museivaticani.va/content/museivaticani/en/collezioni/musei/museo-pio-clementino/sala-degli-animali/meleagro.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


Meleaqrın hekayəsi Skandinaviya ədəbiyyatındakı ''Norna-Gests þáttr'' rəvayəti ilə müəyyən oxşarlıqlar göstərir.
== Qalereya ==
&lt;gallery widths=&quot;154&quot; heights=&quot;155&quot; perrow=&quot;7&quot; mode=&quot;packed-hover&quot; caption=&quot;İncəsənətdə Meleaqr&quot;&gt;
File:Giulio Romano - Meleager et Atalanta.jpg|[[Culio Romano]]nun əsəri əsasında çəkilmiş ''Meleaqr və Atalanta''
File:Meleagros Antikensammlung Berlin Sk215.jpg|[[Skopas]] üslubunda hazırlanmış Meleaqr heykəli
File:Calydonian hunt Musei Capitolini MC917.jpg|Meleaqr təsvir olunmuş [[sarkofaq]]
File:Jacob Jordaens - Meleager and Atalanta, 1620-1650.jpg|[[Yakob Yordans]]ın ''Meleaqr və Atalanta'' əsəri (XVII əsr)
File:S03 06 01 021 image 2609.jpg|İtaliyanın Volterra şəhərindən etrusk küllük urnası üzərində Meleaqrın ov səhnəsi. Bruklin Muzeyi Arxivi, Goodyear Arxiv Kolleksiyası
File:S03 06 01 020 image 2583.jpg|Meleaqr. [[Skopas]]ın üslubunun təsiri. Bruklin Muzeyi Arxivi, Goodyear Arxiv Kolleksiyası
File:Flemish - Meleager and Atalanta Setting Out to Hunt the Calydonian Boar - Walters 829 - View C.jpg|''Meleaqr və Atalanta Kalidon qabanını ovlamağa yola düşərkən'', [[qobelen]], [[Walters İncəsənət Muzeyi]]
File:Meleagrosz-tál.jpg|Meleaqr təsvirli boşqab
File:Meleagrosz-tál (2).jpg|Meleaqr təsvirli boşqabın detalı
File:BLW Meleager.jpg|Müasirləri tərəfindən L'Antico kimi tanınan [[Pyer Yakopo Alari Bonakolsi]]nin İntibah dövrünə aid Meleaqr heykəli. V&amp;A Muzeyi
&lt;/gallery&gt;
== Həmçinin bax ==

* [[Yunan mifologiyası]]
* [[Kalidon]]
* [[Arqonavtlar]]
* [[Herakl]]
* [[Deyanira]]
* [[Ares]]
== İstinadlar ==

{{İstinadlar}}
[[Kateqoriya:Yunan mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Arqonavtlar]]
[[Kateqoriya:Metamorfoza]]
[[Kateqoriya:Etoliya mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Herakl mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Kalidon ovunun iştirakçıları]]</text>
      <sha1>kyapcvjxsbb0rw3uujrfl0cig1p6lgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müharibə başlayan sabah (film, 2010)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997200</id>
    <revision>
      <id>9037480</id>
      <parentid>9030393</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25040" sha1="6o8mumvlf548t1ovrj1172kusgf044t" xml:space="preserve">{{Film
 |adı                = 
 |orijinal adı       = 
 |digər adı          = 
 |şəkil              = 
 |şəklin ölçüsü      = 
 |şəklin izahı       = 
 |şəkil2             = 
 |şəklin ölçüsü2     = 
 |şəklin izahı2      = 
 |əsaslanır          = Con Marsdenin dördcildlik eyniadlı [[roman]]ı
 |rejissor           = Stüart Bitti 
 |ssenarist          = Stüart Bitti
 |əsərin müəllifi    = 
 |prodüser           = Endryu Meyson&lt;br&gt;Maykl Bouen
 |icraçı prodüser    = 
 |səs rejissoru      = 
 |bəstəkar           = 
 |rollarda           = 
 |operator           =  
 |səs operatoru      = 
 |musiqi tərtibatı   = 
 |rəssam             = 
 |quruluşçu rəssam   = 
 |geyim rəssamı      = 
 |səsləndirənlər     = 
 |ifaçı              = 
 |mətni oxuyan       = 
 |montaj rejissoru   = 
 |montajçı           = 
 |redaktoru          = 
 |çəkiliş yeri       = 
 |şüar               = 
 |janr               =
 |əsas mövzu         = 
 |ilk baxış          =
 |yayımlanma yeri    = 
 |dil                = 
 |ölkə               = 
 |istehsalçı         = 
 |studiya            = 
 |distribütor        = 
 |kanal              = 
 |növü               = 
 |rəng               = 
 |vaxt               = 104 dəqiqə&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://guides.news.com.au/couriermail/movies/movie/?title_id=40567&amp;review=91662|title=Tomorrow, When the War Began|work=[[The Courier-Mail]]|access-date=2010-08-31|archive-url=https://www.webcitation.org/69L028hv1?url=http://guides.news.com.au/couriermail/movies/movie/?title_id=40567|archive-date=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
 |yaş həddi          = 
 |mövsüm sayı        = 
 |bölüm sayı         = 
 |il                 = 2010&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.facebook.com/TWTWBMovie|title=Official TWTWB Facebook Page|date=2010-03-31|access-date=2010-05-06|archive-date=2016-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129150331/https://www.facebook.com/TWTWBMovie|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=digitalspy&gt;{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/at-the-movies/a300289/in-pictures-tomorrow-when-the-war-began.html|title=In Pictures: 'Tomorrow When The War Began'|work=Digital Spy|date=2011-01-26|access-date=2011-01-26|archive-url=https://www.webcitation.org/69L04bJfP?url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/at-the-movies/a300289/in-pictures-tomorrow-when-the-war-began.html|archive-date=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
 |büdcə              = 27 milyon [[ABŞ dolları]]&lt;ref name=insidefilm&gt;{{cite web|url=http://if.com.au/2010/09/16/article/Tomorrow-When-The-War-Began-biggest-Aussie-movie-of-2010/OTPOMNSJEX.html|title=Tomorrow, When The War Began: biggest Aussie movie of 2010|date=2010-09-16|access-date=2010-09-16|archive-url=https://www.webcitation.org/69L02aaZy?url=http://if.com.au/2010/09/16/article/Tomorrow-When-The-War-Began-biggest-Aussie-movie-of-2010/OTPOMNSJEX.html|archive-date=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
 |gəlir              = 14 178 029 [[ABŞ dolları]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/intl/?id=_fTOMORROWWHENTHE01&amp;country=AU&amp;wk=2010W41&amp;id=_fTOMORROWWHENTHE01&amp;p=.htm|title=Box Office Mojo - Tomorrow, When the War Began 2010|date=2010-10-31|access-date=2011-06-19|archive-url=https://www.webcitation.org/69L042nBM?url=http://boxofficemojo.com/intl/|archive-date=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
 |əvvəlki            = 
 |sonrakı            = 
 |saytı              = 
 |texniki məlumatlar = 
 |mükafatları        = 
 |allmovie           = 
 |imdb_id            = 
 |vikianbar          = 
}}

'''Müharibə başlayan sabah''' ({{lang-en|Tomorrow, When the War Began}}) — [[Avstraliya]] [[rejissor]]u Stüart Bittinin [[Con Marsden (yazıçı)|Con Marsdenin]] dördcildlik eyniadlı [[roman]]ı əsasında çəkdiyi [[2010-cu ilin filmləri|2010-cu il]] [[macəra filmi]]. Hadisələr 17 yaşlı Elli Linton adlı [[Gənclik|gənc]] qızın dilindən nəql olunur. O, [[Avstraliya]]dakı [[Fiksiya|uydurma]] Uirroui [[şəhər]]inə soxulan xarici dövlətin qoşunlarına qarşı [[partizan müharibəsi]] aparan yeddi [[Yeniyetməlik|yeniyetmədən]] biridir.

Filmin çəkiliş işləri 2009-cu ilin sentyabrında başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=840471 | title = John Marsden book to be made into film | work = news.ninemsn.com.au | date = 22.07.2009 | access-date = 28.10.2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20100912012709/http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=840471 | archive-date = 12.09.2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = Stuart Beattie looks to 'Tomorrow' | url = http://www.hollywoodreporter.com/news/stuart-beattie-tomorrow-85420 | work = The Hollywood Reporter | access-date = 07.07.2017 | language = en | archive-date = 24.10.2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121024061547/http://www.hollywoodreporter.com/news/stuart-beattie-tomorrow-85420 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=screenaustralia&gt;{{cite news | url = http://www.screenaustralia.gov.au/news_and_events/2009/mr_090616_approvals.asp | title = Screen Australia announces funding for five features including ''Wog Boy 2: Kings of Mykonos'' and ''Tomorrow When the War Began'' | publisher = [[Screen Australia]] | date = 16.06.2009 | access-date = 28.10.2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20091028193357/http://screenaustralia.gov.au/news_and_events/2009/mr_090616_approvals.asp | archive-date = 28.10.2009 }}&lt;/ref&gt; Əsas çəkilişlər 2009-cu il sentyabrın 28-də başlamış və noyabrın 6-da başa çatmışdır. Çəkilişlər [[Yeni Cənubi Uels]]dəki Hanter regionunda və Mavi dağlarda aparılmışdır.

31 mart 2010-cu ildə [[film]]in treyleri təqdim edilmişdir. Film Avstraliya və [[Yeni Zelandiya]]da 2 sentyabr 2010-cu ildə, [[Böyük Britaniya]]da isə 8 aprel 2010-cu ildə nümayiş olunmuşdur.&lt;ref name=digitalspy/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.yourmovies.com.au/news/?action=news&amp;i=183173 | title = Exclusive trailer: Tomorrow: When The War Began | work = MovieFix | date = 31.03.2010 | access-date = 31.03.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L06Hq8A?url=http://yourmovies.com.au/movie-news | archive-date = 22.07.2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.imdb.com/title/tt1456941/releaseinfo | title = Tomorrow, When the War Began (2010) - Release dates | access-date = 03.08.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L08zMuh?url=http://www.imdb.com/title/tt1456941/releaseinfo | archive-date = 22.07.2012 }}&lt;/ref&gt;

== Süjet ==
Film Ellinin videoqeydi ilə başlayır. O, başlarına gələn əhvalatı danışmaq üçün özünü kameraya çəkir və hər şeyi ən başından danışmağı təklif edir.

Yuxarı sinif şagirdi Elli (Keytlin Steysi) altı dostu ilə bərabər təbiət qoynuna gəzintiyə çıxır: uşaqlıq rəfiqəsi Korri (Reyçel Herd-Vud), onun sevgilisi Kevin, Ellinin qonşusu Homer, orta məktəbdən köhnə tanışı Li, rəfiqələri Robin və Fi. Ellinin valideynlərinin &quot;Land Rover&quot; [[avtomobil]]i ilə [[dağ]]lara qalxdıqdan sonra, onlar piyada &quot;Cəhənnəm&quot; kimi tanınan uzaq bir dağ dərəsinə yollanırlar.

Meşədəki ilk gecələmələrində Elli oyanır və səmada çoxlu hərbi təyyarə görür. [[Şəhər]]ə qayıtdıqdan sonra dəstə evlərinin tərk edildiyini, Ellinin [[it]]inin isə öldürüldüyünü görür. [[İnternet]] və [[televiziya]] söndürülüb, [[radio]] və [[telefon]]lar işləmir. Robinin evinin yaxınlığındakı təpədən şəhərdəki yeganə elektrik işıqlarının [[xəstəxana]]da və meydanda yandığını görürlər. Elli, Korri və Kevin kəşfiyyata gedirlər və şəhərin bütün sakinlərinin tikanlı məftillər və projektorlu gözətçi qüllələri ilə əhatə olunmuş meydana yığıldığını aşkar edirlər. Onlar bir mülki şəxsin düşmən əsgəri tərəfindən güllələndiyini görür və dəhşət içində qaçırlar, lakin projektor işığına düşürlər. Kevin qızları taleyin ümidinə buraxaraq birinci qaçır. Düşmən əsgərləri onları həyətdə təqib edir. Elli benzinlə işləyən otbiçənin yanacaq çənini yandıraraq partladır və onları izləyən əsgərləri məhv edir. Bu əsgərlərdən biri Elli ilə təxminən yaşıd olan bir asiyalı qız idi. Elli onun [[avtomat]]ını götürür və Kevinlə Korrinin yanına qayıdır.

Korrinin evinə qayıtdıqda Linin və Robinin itkin düşdüyünü öyrənirlər. Elli və Korri düşmən təyyarələri tərəfindən vurulan Avstraliyanın &quot;[[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18]]&quot; qırıcı təyyarəsini görürlər. Dəstə &quot;Cəhənnəm&quot;ə qayıtmağı planlaşdırmaq üçün evdə yığışarkən düşmən [[helikopter]]i evi diqqətlə yoxlayır. Kevinin iti az qala öldürüləcəkdi, helikopterdəki [[əsgər]] Homeri görür. Homer avtomatdan atəş açaraq helikopterin projektorunu qırır. Helikopter evi işıq siqnalı ilə işarələyib uzaqlaşır. Aviasiya bombası evi yerlə-yeksan etməzdən bir neçə saniyə əvvəl gənclər çətinliklə xilas olurlar.

Elə həmin gecə Elli və Homer gizlicə şəhərə qayıdır və Robini evində tapırlar. Li ayağından yaralanıb; yerli diş həkimi doktor Klemenc (Kolin Frilz) onu müayinə edir. Həkim onlara bildirir ki, işğalçı qüvvələr Koblers körfəzində lövbər salmış gəmilərdən avadanlıqları Uirroui körpüsü vasitəsilə daşıyırlar. Patrulla qısa atışmadan və zibil maşınında düşmənin baqqilərindən qaçdıqdan sonra Robin, Homer, Li və Elli bundan sonra necə hərəkət edəcəklərini müzakirə edirlər. Onlar &quot;Cəhənnəm&quot;ə qayıtmaq qərarına gəlirlər.

Yolda təsadüfi bir evdə dayanırlar və məktəb yoldaşları Kris ilə rastlaşırlar. Kris güclü narkotik maddə təsiri altındadır və [[müharibə]]nin başlandığından xəbərsizdir. Kris dəstəyə qoşulur. Onlar [[dərə]]ni sığınacaq kimi istifadə etmək məqsədilə &quot;Cəhənnəm&quot;ə qayıdırlar. Orada radiodan eşidirlər ki, Avstraliyanın zəngin təbii ehtiyatlarına haqqı olduğunu iddia edən müəyyən bir Koalisiya qoşunları ölkəyə soxulub. Yayımda həmçinin ölkəyə yeni əsgərlər gətirmək üçün istifadə olunan üç əsas limandan birinin qonşuluqdakı Koblers körfəzi olduğu bildirilir.

Dəstə Uirrouiyə qayıdır və [[körpü]]nü partlatmaq üçün plan qurur. Elli və Fiona bələdiyyə anbarından benzin daşıyan çən [[maşın]]ını qaçırırlar. Onlar maşını körpünün altına qoyub digər komanda üzvlərinin mövqe tutmasını gözləməyi planlaşdırırlar. Mühafizəçilər tərəfindən aşkar edildikdən sonra çən maşınını körpüyə tərəf sürürlər. Plan dəqiq işlənib: Homer və Li mal-qara sürüsünü körpüyə tərəf qovurlar, bu da mühafizəçiləri postlarını tərk etməyə məcbur edir və Elli ilə Fionaya maşını körpünün altına sürməyə şərait yaradır. Birlikdə çən maşınını partlatmağı bacarırlar və körpü tamamilə dağılır. Lakin [[mototsikl]]lə qaçarkən Korri vurulur. Bütün dəstə evə qayıdır.

Aydın riskə baxmayaraq, Kevin Korrini sevdiyi üçün onu xəstəxanaya aparmaq və yanında qalmaq qərarına gəlir. Qalanları isə &quot;Cəhənnəm&quot;ə qayıdır. Elli davam edən partizan müharibəsini, mübarizə əzmini və bu döyüşdə qalib gəlmək istəyini ifadə edərək videoqeydini bitirir.

Filmin sonu açıq qalır.

== Rollarda ==
{{div col}}
* Keytlin Steysi — ''Elli Linton''
* Reyçel Herd-Vud — ''Korri Makkenzi''
* Linkoln Lyuis — ''Kevin Holms''
* Deniz Akdeniz — ''Homer Yannos''
* Fibi Tonkin — ''Fiona Maksvell''
* Kris Penq — ''Li Tekken''
* Eşli Kamminqs — ''Robin Maters''
* Endryu Rayan  — ''Kris Lanq''
* Kolin Frilz — ''doktor Klement''
* Don Halbert — ''cənab Linton''
* Oliviya Pidcot — ''xanım Linton''
* Stiven Burk — ''polis''
* Kelli Batler — ''xanım Maksvell''
* Metyu Deyl — ''cənab Kouls''
* Qari Kuey — ''baş əsgər''
* Culiya Yon — ''xanım Tekken''
* Deyn Karson — ''cənab Maters''
* Maykl Kamilleri — ''çən maşınının sürücüsü''
{{div col end}}

== İstehsal ==
Çəkilişlər 28 sentyabr 2009-cu ildə [[Avstraliya]]nın [[Yeni Cənubi Uels]] ştatındakı Hanter regionunda — Con Marsdenin [[kitab]]ının ekranlaşdırılması üçün mükəmməl olan bir məkanda başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.theherald.com.au/news/local/news/general/hunter-the-perfect-spot-to-film-john-marsden-favourite/1660890.aspx | title = Hunter the perfect spot to film John Marsden favourite | author = Julieanne Strachan | publisher = [[The Newcastle Herald]] | date = 28.10.2009 | access-date = 20.10.2009 | archive-date = 10.02.2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100210192153/http://www.theherald.com.au/news/local/news/general/hunter-the-perfect-spot-to-film-john-marsden-favourite/1660890.aspx | language = en }}&lt;/ref&gt; Reymond-Terras &quot;böyük əyalət şəhəri&quot; olduğu üçün filmin əsas çəkiliş yeri seçilmişdir. Şəhərin əsas küçəsi olan tarixi Kinq-strit adətən sakit olan ab-havasından çıxarılaraq Uirrouideki Meyn-stritə çevrilmişdir. Film yaradıcıları 2009-cu ilin sentyabrında küçənin görkəmini dəyişməyə başlamışdılar; bura &quot;Uirroui Sinema&quot; [[kinoteatr]]ı və Linin ailəsinə məxsus [[Tayland]] [[restoran]]ı da daxil idi. Kinq-stritdə çəkilişlər 2009-cu il oktyabrın əvvəlində başlamış və oktyabrın 27-dək davam etmişdir. Şəhərin digər yerlərindəki çəkilişlər isə 6 noyabr 2009-cu ildə başa çatmışdır.

Dağlıq ərazilərdə, o cümlədən Meytlend, Mavi dağlar və Laskintayr körpüsündə çəkilişlər 2010-cu ilin aprelində başa çatdırılmışdır. Evin və körpünün partladılması səhnələri Şimali Sidneyin Terri-Hills ərazisində çəkilmişdir.

== Musiqi ==

Məhz bu film üçün &quot;Tomorrow&quot; [[mahnı]]sı bəstələnmiş və [[31 avqust]] [[2010-cu il]]də [[iTunes]] [[platforma]]sında satışa çıxarılmışdır. Mahnı Jet qrupunun üzvü Nik Cester ({{lang-en|Nic Cester}}) və You Am I qrupunun üzvü Tim Rocers ({{lang-en|Tim Rogers}}) tərəfindən filmin bəstəkarları Conni Klimek və Raynhold Hayl ilə bərabər yazılmışdır. Mahnını Nik Cester, You Am I qrupundan Deyvi Leyn ({{lang-en|Davey Lane}}) və Spiderbait qrupundan Krem ({{lang-en|Kram}}) ifa etmişdirlər.&lt;ref name=&quot;single&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.filmink.com.au/filmbiz/notice/2867/ | title = 'Tomorrow' When The Single Released! | date = 01.09.2010 | work = FilmInk | access-date = 01.09.2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120325054646/http://www.filmink.com.au/filmbiz/notice/2867/ | archive-date = 25.03.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;

Prodüser Endryu Meyson bildirmişdir: &quot;Biz filmin nümayiş etdirdiyimiz hər şeyə həsr olunmuş möhtəşəm bir [[himn]]lə başa çatmasını istəyirdik!&quot;. İlk müzakirələr 2010-cu ilin yanvarında baş tutsa da, yalnız həmin ilin martında filmin bir hissəsini izlədikdən sonra Nik Cester mahnının necə olacağını anlamışdır.&lt;ref name=&quot;single&quot;/&gt;

Filmində həmçinin bu mahnılar səsləndirilmişdir:

# Bob Evans — &quot;Don’t You Think It’s Time&quot;
# Jet — &quot;Black Hearts (On Fire)&quot;
# Missy Higgins — &quot;Steer&quot;
# Powderfinger — &quot;Poison In Your Mind&quot;
# The Cruel Sea — &quot;Honeymoon Is Over&quot;
# The Temper Trap — &quot;Fader&quot;
# Wolfmother — &quot;Cosmic Egg&quot;
# Sarah Blasko — &quot;Flame Trees&quot;

== Buraxılışı ==

=== Kassada əldə edilən vəsait ===

27 milyon dollar büdcəsi ilə kassada əldə edilən vəsait arasında fərq olmasına baxmayaraq, film Avstraliya və Yeni Zelandiyada kassa göstəricilərinə görə çox populyar idi, baxmayaraq ki, beynəlxalq səviyyədə daha az nailiyyət qazanmışdır. Avstraliyada film gəlirinə görə 1-ci yerdə debüt etmişdir. Birinci həftəsonu ərzində gəlir 3,86 milyon dollar təşkil etmişdir. İki həftə ərzində film Avstraliyada 7,7 milyon dollardan çox vəsait əldə edərək 2010-cu ildə yerli [[kinoteatr]]larda ən çox gəlir gətirən film olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://watchoutfor.com.au/tomorrow-when-the-war-began-biggest-film-of-2010-movie-news | title = Tomorrow When The War Began Biggest Film Of 2010 | first = Sean | last = Lynch | work = watchoutfor.com.au | date = 17.09.2010 | access-date = 31.10.2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120723234954/http://watchoutfor.com.au/tomorrow-when-the-war-began-biggest-film-of-2010-movie-news/ | archive-date = 2012-07-23 | language = en | url-status =  }}&lt;/ref&gt;

[[Paramount Pictures|Paramount]] şirkəti filmin Böyük Britaniya, [[Cənubi Afrika]], [[Portuqaliya]], [[Skandinaviya]] və [[Rusiya]]da nümayiş hüquqlarını əldə etmişdir. Filmin premyerasından əvvəl onlar həmçinin &quot;beynəlxalq auditoriyanın bu filmi necə qarşılayacağını səbirsizliklə gözlədiklərini&quot; bildirmişdilər.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://if.com.au////article/Tomorrow-When-The-War-Began-goes-international/QGVMMSMXHY.html | title = Tomorrow When The War Began Goes International | archive-url = https://www.webcitation.org/69L0FV7Lm?url=http://if.com.au////article/Tomorrow-When-The-War-Began-goes-international/QGVMMSMXHY.html | archive-date = 22.07.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;

Avstraliya kassalarında 13,5 milyon dollardan çox gəlir əldə etməsinə baxmayaraq, film &quot;beynəlxalq auditoriyanın rəğbətini qazana bilməmişdir&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://if.com.au/2011/08/04/article/Killer-Elite-producer-Michael-Boughen-sentenced-on-tax-charges/YJYAHZVENB.html | title = UPDATED: Killer Elite producer Michael Boughen sentenced on tax charges | date = 04.08.2011 | access-date = 26.03.2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120326085951/http://if.com.au/2011/08/04/article/Killer-Elite-producer-Michael-Boughen-sentenced-on-tax-charges/YJYAHZVENB.html | archive-date = 26.03.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt; və digər [[ölkə]]lərdə ümumilikdə təxminən 3 [[milyon]] [[dollar]] qazanmışdır. Yəni Böyük Britaniyada 341.995 dollar, Yeni Zelandiyada 1.026.705 dollar və [[Rusiya]]da 1.002.119 dollar əldə edə bilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&amp;wk=2010W41&amp;id=_fTOMORROWWHENTHE01 | title = Tomorrow, When the War Began (2010) | access-date = 27.12.2011 | archive-date = 07.07.2012 | archive-url = http://boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&amp;wk=2010W41&amp;id=_fTOMORROWWHENTHE01 | url-status = live | language = en }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Avstraliya !! Yeni Zelandiya !! Ümumi gəlir
|-
| [[Avstraliya dolları|A$]]13.468.863 || NZ$ 1.279.688&lt;br&gt;[[Avstraliya dolları|A$]]972.255,30 || [[Avstraliya dolları|A$]]14.441.118,30
|-
|}

=== Tənqid ===
Film tənqidçilər tərəfindən orta qiymətləndirilmişdir. [[Kinopoisk]] [[veb-sayt]]ında 44 tənqidçinin rəyi əsasında 100 üzərindən 64 bal almışdır. Tamaşaçılar isə 4.000 istifadəçinin səsverməsinə əsasən filmi 10 üzərindən 5 bal ilə qiymətləndirmişdirlər.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.kinopoisk.ru/film/474714/ | title = Вторжение: Битва за рай | work = kinopoisk.ru | date = 27.12.2011 | access-date = 27.12.2011 | archive-date = 26.10.2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121026050806/http://error.kinopoisk.ru/?ht=403 | url-status = live | language = ru }}&lt;/ref&gt;

=== Mükafatlar ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! Mükafat
! Kateqoriya
! Namizəd
! Nəticə
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2010 Inside Film Awards&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.yourmovies.com.au/news/?i=197325&amp;action=news | title = Caitlin Stasey causes upset at IF Awards | publisher = Yourmovies.com.au | access-date = 19.12.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L0GjxNH?url=http://yourmovies.com.au/movie-news | archive-date = 22.07.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.if.com.au/2010/11/15/article/Tomorrow-and-Animal-Kingdom-win-at-the-Kodak-Inside-Film-Awards/GMAOREHNCW.html | title = Tomorrow and Animal Kingdom win at the Kodak Inside Film Awards - Inside Film: Film and Television Industry News and Issues for Australian Content Creators | publisher = If.com.au | date = 15.11.2010 | access-date = 19.12.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L0J234a?url=http://if.com.au/2010/11/15/article/Tomorrow-and-Animal-Kingdom-win-at-the-Kodak-Inside-Film-Awards/GMAOREHNCW.html | archive-date = 22.07.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;
| Ən yaxşı bədii film
| 
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı ssenari
| Stüart Bitti
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı bəstə
| 
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı aktrisa
| Keytlin Steysi
| {{qazandı}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010 Australian Screen Sound Guild Sound Awards&lt;ref&gt;{{cite web | author = REEL TIME: Michael Bodey | url = http://www.theaustralian.com.au/news/arts/geoofrey-rush-earns-nod-for-british-period-drama-the-kings-speech/story-e6frg8pf-1225946897442 | title = Geoffrey Rush earns nod for British period drama The King's Speech | publisher = The Australian | date = 03.11.2010 | access-date = 19.12.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/6A2YH1SPe?url=http://www.theaustralian.com.au/arts/film/geoofrey-rush-earns-nod-for-british-period-drama-the-kings-speech/story-e6frg8pf-1225946897442 | archive-date = 19.08.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;
| İlin saundtreki
| 
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı səs yazısı
| Devid Li, Cerri Nusifora, Emma Berqem
| {{qazandı}}
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | 52-ci Australian Film Institute Awards (2010)&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.afi.org.au/AM/ContentManagerNet/HTMLDisplay.aspx?ContentID=11828&amp;Section=AFI_Award_Winners_and_Nominees | title = The Australian Film Institute &amp;#124; AFI Award Winners and Nominees Ceremony | publisher = Afi.org.au | access-date = 19.12.2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L0KHLhT?url=http://www.afi.org.au/AM/ContentManagerNet/HTMLDisplay.aspx?ContentID=11828 | archive-date = 22.07.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;
| Ən yaxşı adaptasiya edilmiş ssenari
| Stüart Bitti
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı səs
| Endryu Pleyn, Devid Li, Getin Qreh, Robert Sullivan
| {{qazandı}}
|-
| Ən yaxşı film
| Endryu Meyson, Maykl Bouen
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı gənc aktyor namizədliyi
| Eşli Kamminqs
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı yazıçı
| Endryu Meyson, Maykl Bouen
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı orijinal ssenari
| Endryu Meyson, Maykl Bouen
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı montaj
| Markus Di Arsi
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı quruluşçu rəssam işi
| Robert Vebb, Mixael Maggey, Damin Dryu, Bev Dann
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı xüsusi effektlər
| Kris Qodfri, Sidji Eymutis, Deyv Moreli, Toni Kol
| {{namizəd}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 19-cu Film Critics Circle of Australia Awards (2011)&lt;ref name=&quot;winners&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.atthecinema.net/film-critics-circle-of-australia-2011-awards-results | title = Film Critics Circle of Australia 2011 Awards Results | publisher = AtTheCinema | access-date = 10.04.2011 | archive-url = https://www.webcitation.org/69L0LefPX?url=http://www.atthecinema.net/film-critics-circle-of-australia-2011-awards-results | archive-date = 22.07.2012 | language = en }}&lt;/ref&gt;
| Ən yaxşı film
| Lits Uots
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı rejissor
| Stüart Bitti
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı ssenari
| Stüart Bitti
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı operator işi
| Ben Nott
| {{namizəd}}
|-
| Ən yaxşı montaj
| Markus Di Arsi
| {{namizəd}}
|-
|}

== Davamı ==

2016-cı ildə eyni süjetə əsaslanan, lakin fərqli aktyor heyətinin yer aldığı Müharibə başlayan səhər teleserialı işıq üzü görmüşdür. Serialın rejissoru Brendan Maher olmuşdur. Aktyor heyətinə Narek Armaqayan (Homer), Elison Bell (Liz), Sabila Badd (Reyçel) və başqaları daxil idilər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

&lt;!-- EDITORS: PLEASE DO ''not'' put links to fan sites here. [[WP:RS]] and [[WP:EL]] apply. --&gt;
{{Commons category}}
* {{Official website|http://www.twtwb.com}}
* {{IMDb title|1456941|Tomorrow, When the War Began}}
*[https://www.ozmovies.com.au/movie/tomorrow-when-the-war-began Tomorrow When the War Began] at Oz Movies
&lt;!-- * {{amg title|1:391262|Tomorrow, When the War Began}} --&gt;
* [https://web.archive.org/web/20101222025215/http://ripitup.co.nz/contentitem/interview-stuart-beattie-director-of-tomorrow-when-the-war-began/767 Interview with Stuart Beattie about Tomorrow, When The War Began]
* {{Mojo title|warbegan|Tomorrow, When the War Began}}

{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:2010-cu ilin ABŞ filmləri]]
[[Kateqoriya:2010-cu ilin filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin döyüş filmləri]]
[[Kateqoriya:ABŞ-nin macəra filmləri]]
[[Kateqoriya:Avstraliyanın dram filmləri]]
[[Kateqoriya:İngilis dilində döyüş dram filmləri]]
[[Kateqoriya:Paramount Pictures filmləri]]
[[Kateqoriya:Uydurmada istilalar]]</text>
      <sha1>6o8mumvlf548t1ovrj1172kusgf044t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir reqatası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997253</id>
    <revision>
      <id>9037171</id>
      <parentid>9030656</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>7 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12427" sha1="6tey6qcrp0idy8kfb9n7vhia4fslr6q" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{İdman yarışı
 | adı = Mingəçevir reqatası
 | yarış = 
 | idarəedici orqan = Azərbaycan Respublikasının [[Gənclər və İdman Nazirliyi (Azərbaycan)|Gənclər və İdman Nazirliyi]]&lt;br&gt;[[Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyası]]
 | il = 
 | növü = [[Akademik avarçəkmə]], [[kayak]] və [[kanoe]]
 | şəkil = 
 | şəkil ölçüsü = 
 | alt = 
 | izah = 
 | məkan = {{AZE}}
 | yer = [[Mingəçevir]]&lt;br&gt;[[Suqovuşan su anbarı]]&lt;br&gt;[[Aşağı Köndələnçay su anbarı]]
 | iştirakçılar = 
 | ölkələr = 
 | komandalar = 
 | win_label = 
 | win_value = 
 | pul mükafatı = 
 | sayt = 
 | longnames = 
 | əvvəlki = 
 | növbəti = 
}}

'''Mingəçevir reqatası''' — [[Azərbaycan]]da [[akademik avarçəkmə]], [[kayak]] və [[kanoe]] üzrə keçirilən beynəlxalq idman turniri. Yarışın əsas keçirilmə məkanlarından biri [[Mingəçevir]] şəhərində yerləşən [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]dir. Ayrı-ayrı buraxılışlarda reqatanın yarışları [[Suqovuşan su anbarı]]nda və [[Füzuli rayonu]]ndakı [[Aşağı Köndələnçay su anbarı]]nda da təşkil olunub.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;&gt;{{cite news
 |title=“Mingəçevir Reqatası-2022”yə Suqovuşanda start verilib
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/society/3660534.html
 |work=Trend
 |date=22 oktyabr 2022
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810134735/https://az.trend.az/azerbaijan/society/3660534.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;&gt;{{cite web
 |title=&quot;Mingəçevir Reqatası-2024&quot; Qarabağda, ilk dəfə Füzulidə keçiriləcək
 |url=https://akaf.az/news/134
 |website=akaf.az
 |publisher=Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyası
 |date=12 oktyabr 2024
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810093012/https://akaf.az/news/134
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Reqatanın tarixi sovet dövrünə gedib çıxır. Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyasının baş katibi Fərhad Əliyevin 2022-ci ildə verdiyi məlumata görə, yarış 1970-ci ildə ümumittifaq statusu alıb və Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasından sonra da təşkil olunub.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt; 2009-cu ildə keçirilən yarış AZƏRTAC tərəfindən üçüncü beynəlxalq Mingəçevir reqatası kimi təqdim edilib.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2009&quot;&gt;{{cite news
 |title=Azerbaijan rowing team wins Mingachevir regatta
 |url=https://azertag.az/en/xeber/azerbaijan_rowing_team_wins_mingachevir_regatta-586698
 |work=AZƏRTAC
 |date=16 noyabr 2009
 |language=en
 |access-date=10 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Pandemiya ilə əlaqədar yaranmış fasilədən sonra reqata 2022-ci ildə yenidən keçirilib və həmin il [[Avropa Kanoe Assosiasiyası]]nın rəsmi yarış təqviminə daxil edilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

== Tarixi ==

=== Erkən dövr ===
Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyasının baş katibi Fərhad Əliyevin 2022-ci ildə reqatanın açılışı zamanı verdiyi məlumata əsasən, Mingəçevir reqatası 1970-ci ildə ümumittifaq statusu alıb. Yarış Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra da keçirilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

16 noyabr 2009-cu ildə başa çatan yarış mənbələrdə üçüncü beynəlxalq Mingəçevir reqatası kimi göstərilib. Turnir Azərbaycanın Gənclər və İdman Nazirliyi ilə Azərbaycan Milli Avarçəkmə Federasiyasının təşkilatçılığı ilə keçirilib. Azərbaycan komandası ümumi sıralamada birinci, Gürcüstan ikinci, Ukrayna isə üçüncü olub.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2009&quot;/&gt;

=== 2022-ci ildə bərpası ===
Pandemiya dövründə reqatanın keçirilməsinə fasilə verilib. Yarış 2022-ci ildə yenidən təşkil olunub və Avropa Kanoe Assosiasiyasının rəsmi təqvim planına daxil edilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

21–23 oktyabrda keçirilən reqatanın açılış mərasimi və ilk yarışları [[Suqovuşan su anbarı]]nda təşkil olunub. İlk mərhələdə kayak və kanoe üzrə 200 metr məsafəyə yarışlar keçirilib. Sonrakı yarışlar Mingəçevirdəki &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində davam edib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

Turnirdə Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, Bolqarıstan, İtaliya, Gürcüstan, Macarıstan, Moldova, Polşa, Qazaxıstan, Rumıniya, Serbiya, Özbəkistan və Ukraynadan ümumilikdə 150-dək idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2022&quot;&gt;{{cite news
 |title=Azərbaycan komandası avarçəkmə üzrə &quot;Mingəçevir reqatası-2022&quot;ni 26 medalla başa vurub
 |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_komandasi_avarchekme_uzre__quotmingechevir_reqatasi_2022_quotni_26_medalla_basa_vurub-2346410
 |work=AZƏRTAC
 |date=23 oktyabr 2022
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan komandası yarışı 5 qızıl, 10 gümüş və 11 bürünc olmaqla 26 medalla başa vurub.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2022&quot;/&gt; &quot;Report&quot;un məlumatına görə, bu nəticə ilə Azərbaycan ümumi sıralamada ikinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;Report2022&quot;&gt;{{cite news
 |title=&quot;Mingəçevir Reqatası&quot; başa çatıb, qaliblər mükafatlandırılıb
 |url=https://report.az/ferdi/mingecevir-reqatasi-basa-catib-qalibler-mukafatlandirilib
 |work=Report İnformasiya Agentliyi
 |date=23 oktyabr 2022
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810192529/https://report.az/ferdi/mingecevir-reqatasi-basa-catib-qalibler-mukafatlandirilib
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== 2023-cü il reqatası ==
&quot;Mingəçevir Reqatası-2023&quot; 25–27 oktyabr tarixlərində &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində keçirilib. Yarış Gənclər və İdman Nazirliyi ilə Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyasının birgə təşkilatçılığı ilə baş tutub.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;&gt;{{cite news
 |title=Mingəçevir Reqatasında 8 ölkədən 14 komanda iştirak edəcək
 |url=https://apa.az/others-type/mingecevir-reqatasinda-8-olkeden-14-komanda-istirak-edecek-792165
 |work=APA
 |date=25 oktyabr 2023
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810171120/https://apa.az/others-type/mingecevir-reqatasinda-8-olkeden-14-komanda-istirak-edecek-792165
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Turnirdə Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Litva, Polşa, Türkiyə, Ukrayna və Özbəkistandan 14 komanda iştirak edib. Yarışa 2005–2010-cu il təvəllüdlü 100-dən artıq idmançı qatılıb.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;

Reqata 2023-cü ildə ardıcıl ikinci dəfə Avropa Kanoe Assosiasiyasının təqvim planında yer alıb.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;

Azərbaycan komandası turniri 8 qızıl, 4 gümüş və 8 bürünc olmaqla ümumilikdə 20 medalla başa vurub.&lt;ref name=&quot;MYS2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=“Mingəçevir Reqatası-2023” beynəlxalq turniri başa çatıb
 |url=https://mys.gov.az/az/xeberler/mingecevir-reqatasi-2023-beynelxalq-turniri-basa-catib
 |website=mys.gov.az
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810171747/https://mys.gov.az/az/xeberler/mingecevir-reqatasi-2023-beynelxalq-turniri-basa-catib
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== 2024-cü il reqatası ==
&quot;Mingəçevir Reqatası-2024&quot;ün yarış proqramı 16–18 oktyabr tarixlərində keçirilib. Turnirdə Azərbaycan, Estoniya, Gürcüstan, İtaliya, Macarıstan, Qazaxıstan, Litva, Moldova, Polşa, Türkiyə, Ukrayna və Özbəkistandan 100-dək idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;/&gt;

Yarışlara oktyabrın 16-da Mingəçevirdəki &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində start verilib. Oktyabrın 17-də Füzuli rayonundakı Aşağı Köndələnçay su anbarında yarışlar və reqatanın rəsmi açılış mərasimi təşkil olunub. Final yarışları və bağlanış mərasimi oktyabrın 18-də yenidən Mingəçevirdə keçirilib.&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;/&gt;

Avropa Kanoe Assosiasiyasının — hazırkı adı ilə Paddle Europe-un rəsmi təqvimində tədbir &quot;2024 International Mingachevir Regatta&quot; adı ilə 14–19 oktyabr tarixləri üçün qeyd olunub.&lt;ref name=&quot;ECA2024&quot;&gt;{{cite web
 |title=2024 International Mingachevir Regatta
 |url=https://paddle-europe.eu/calendar/2024-international-mingachevir-regatta-569
 |website=Paddle Europe
 |language=en
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2026-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810092400/https://paddle-europe.eu/calendar/2024-international-mingachevir-regatta-569
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Azərbaycan avarçəkənləri turniri 6 qızıl, 9 gümüş və 9 bürünc olmaqla 24 medalla başa vurublar.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2024&quot;&gt;{{cite news
 |title=Azərbaycan avarçəkənləri &quot;Mingəçevir Reqatası&quot;nı 24 medalla başa vurublar
 |url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_avarchekenleri__quotmingechevir_reqatasi_quotni_24_medalla_basa_vurublar-3234934
 |work=AZƏRTAC
 |date=18 oktyabr 2024
 |language=az
 |access-date=10 avqust 2026
 |archive-date=2024-12-21
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221084354/https://azertag.az/xeber/azerbaycan_avarchekenleri__quotmingechevir_reqatasi_quotni_24_medalla_basa_vurublar-3234934
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Yarış proqramı ==
Mingəçevir reqatasının proqramına müxtəlif buraxılışlarda akademik avarçəkmə, kayak və kanoe yarışları daxil edilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;/&gt;

2022-ci ildə Suqovuşanda kayak və kanoe üzrə 200 metr məsafəyə yarışlar keçirilib. Mingəçevir mərhələsində isə kayak və kanoe üzrə 500 metr, akademik avarçəkmə üzrə 500, 1000 və 1500 metr məsafələr proqramda yer alıb.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

Yarışlarda əsasən yeniyetmə və gənc yaş qruplarından olan idmançılar iştirak edirlər. 2023-cü il buraxılışına, məsələn, 2005–2010-cu il təvəllüdlü idmançılar qatılıblar.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;

== Keçirilmə məkanları ==
Reqatanın əsas məkanlarından biri Mingəçevirdə, [[Kür]] çayının sahilində yerləşən &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzidir.

2022-ci ildə açılış mərasimi və ilk yarış mərhələsi Suqovuşan su anbarında, növbəti mərhələlər isə Mingəçevirdə keçirilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;

2023-cü il reqatası Mingəçevirdəki &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində təşkil olunub.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;

2024-cü ildə yarışın coğrafiyası Füzuli rayonuna qədər genişlənib və proqramın bir hissəsi Aşağı Köndələnçay su anbarında keçirilib.&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;/&gt;

== Buraxılışlar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! İl
! Əsas məkanlar
! İştirak
! Azərbaycanın nəticəsi
! Qeyd
|-
| 2009
| [[Mingəçevir]]
| —
| Ümumi sıralamada 1-ci yer
| Mənbədə üçüncü beynəlxalq Mingəçevir reqatası kimi göstərilib.&lt;ref name=&quot;AZERTAC2009&quot;/&gt;
|-
| 2022
| [[Suqovuşan su anbarı|Suqovuşan]], [[Mingəçevir]]
| 13 ölkə, 150-dək idmançı
| 26 medal&lt;br&gt;&lt;small&gt;5 qızıl, 10 gümüş, 11 bürünc&lt;/small&gt;
| Avropa Kanoe Assosiasiyasının rəsmi təqvim planına daxil edilib.&lt;ref name=&quot;Trend2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AZERTAC2022&quot;/&gt;
|-
| 2023
| [[Mingəçevir]]
| 8 ölkə, 14 komanda, 100-dən artıq idmançı
| 20 medal&lt;br&gt;&lt;small&gt;8 qızıl, 4 gümüş, 8 bürünc&lt;/small&gt;
| Ardıcıl ikinci dəfə Avropa Kanoe Assosiasiyasının təqvim planında yer alıb.&lt;ref name=&quot;APA2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MYS2023&quot;/&gt;
|-
| 2024
| [[Mingəçevir]], [[Füzuli rayonu]]
| 12 ölkə, 100-dək idmançı
| 24 medal&lt;br&gt;&lt;small&gt;6 qızıl, 9 gümüş, 9 bürünc&lt;/small&gt;
| Paddle Europe-un beynəlxalq yarış təqvimində yer alıb.&lt;ref name=&quot;AKAF2024&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ECA2024&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AZERTAC2024&quot;/&gt;
|}

== Həmçinin bax ==
* [[&quot;Prezident Kuboku&quot; beynəlxalq reqatası]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Azərbaycan Kanoe və Avarçəkmə Federasiyası]]
* [[Akademik avarçəkmə]]
* [[Kayak]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://paddle-europe.eu/calendar/2024-international-mingachevir-regatta-569 &quot;2024 International Mingachevir Regatta&quot;] — Paddle Europe

[[Kateqoriya:Avarçəkmə yarışları]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda keçirilmiş beynəlxalq idman yarışları]]</text>
      <sha1>6tey6qcrp0idy8kfb9n7vhia4fslr6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Printer üsküyü</title>
    <ns>4</ns>
    <id>997266</id>
    <revision>
      <id>9037457</id>
      <parentid>9034873</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehdisoy88</username>
        <id>313852</id>
      </contributor>
      <comment>/* Printer üsküyü */ Cavab</comment>
      <origin>9037457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="o3vadjwia3z4z0ahmzikjfdn3cfmkcb" xml:space="preserve">== [[:Printer üsküyü]] ==
{{Mənbə axtar|Printer üsküyü}}
* [[Ləçəkli printer]] məqaləsi ilə birləşdirilməsini təklif edirəm. — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 12:40, 10 avqust 2026 (UTC)
*:{{birləşdirilsin}}. [[İstifadəçi:Maryidaa|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color: #FFA500;  0.1em 0.1em 0.1em;&quot;&gt;''Mary''&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]]  &amp;nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Maryidaa|''' Müraciət ''']]) 03:58, 14 avqust 2026 (UTC)
*::￼{{Birləşdirilsin}} [[İstifadəçi:Mehdisoy88|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:#036442; 0.1em 0.1em 0.1em;&quot;&gt;'''⚜ Mehdisoy ⚜'''&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;]]  &amp;nbsp; ([[İstifadəçi müzakirəsi:Mehdisoy88|Müzakirə]]) 10:22, 16 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o3vadjwia3z4z0ahmzikjfdn3cfmkcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müdafiə sazişi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997297</id>
    <revision>
      <id>9037477</id>
      <parentid>9032253</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T11:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8159" sha1="03tr3bsu02uj1wofi90n77lc2t4qsqc" xml:space="preserve">'''Müdafiə sazişi''' və ya '''müdafiə paktı''' — imzalayan tərəflərin bir-birini hərbi cəhətdən dəstəkləməyi və müdafiə etməyi vəd etdiyi bir müqavilə və ya hərbi ittifaq növüdür.&lt;ref name=&quot;KrauseSinger2001&quot;&gt;Volker Krause, J. David Singer &quot;Minor Powers, Alliances, And Armed Conflict: Some Preliminary Patterns&quot;, in &quot;Small States and Alliances and addons conductory&quot;, 2001, pp 15–23, {{ISBN|978-3-7908-2492-6}} (Print) {{ISBN|978-3-662-13000-1}} (Online) [http://www.bundesheer.at/pdf_pool/publikationen/05_small_states_03.pdf] {{Wayback|url=http://www.bundesheer.at/pdf_pool/publikationen/05_small_states_03.pdf |date=20160615000442 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Hazırda qüvvədə olan qarşılıqlı müdafiə müqavilələri və ittifaqları
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | İl
! colspan=&quot;2&quot; | Ad
! colspan=&quot;2&quot; | Üzv dövlətlər
|-
! Müqavilənin adı
! Digər adı
! Hazırkı üzvlər
! Keçmiş / üzvlüyü dayandırılmış üzvlər
|-
| 1947
| Qarşılıqlı Yardım üzrə Amerikalararası Müqavilə
| Rio müqaviləsi&lt;br&gt;TIAR
|
* {{bayraq|Argentina}} [[Argentina]]
* {{bayraq|Bahamas}} [[Baham Adaları Birliyi|Baham adaları]] (1982–indiyədək)
* {{bayraq|Brazil}} [[Braziliya]]
* {{bayraq|Chile}} [[Çili]]
* {{bayraq|Colombia}} [[Kolumbiya]]
* {{bayraq|Costa Rica}} [[Kosta-Rika]]
* {{bayraq|Dominican Republic}} [[Dominikan Respublikası]]
* {{bayraq|El Salvador}} [[El-Salvador]]
* {{bayraq|Guatemala}} [[Qvatemala]]
* {{bayraq|Haiti}} [[Haiti]]
* {{bayraq|Honduras}} [[Honduras]]
* {{bayraq|Panama}} [[Panama]]
* {{bayraq|Paraguay}} [[Paraqvay]]
* {{bayraq|Peru}} [[Peru]]
* {{bayraq|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad və Tobaqo]] (1967–indiyədək)
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
* {{bayraq|Uruguay}} [[Uruqvay]] (1948–2019, 2020–indiyədək)
* {{bayraq|Venezuela}} [[Venesuela]] (1948–2015, 2019–indiyədək)
|
* {{bayraq|Cuba}} [[Kuba]] (1948–1962; üzvlüyü dayandırılıb)
* {{bayraq|Bolivia}} [[Boliviya]] (1948–2014)
* {{bayraq|Ecuador}} [[Ekvador]] (1948–2016)
* {{bayraq|Mexico}} [[Meksika]] (1948–2004)
* {{bayraq|Nicaragua}} [[Nikaraqua]] (1948–2014)
|-
| 1949
| [[Şimali Atlantika müqaviləsi]]
| Vaşinqton müqaviləsi&lt;br&gt;[[NATO]]
|
* {{bayraq|Albania}} [[Albaniya]] (2009)
* {{bayraq|Belgium}} [[Belçika]]
* {{bayraq|Bulgaria}} [[Bolqarıstan]] (2004)
* {{bayraq|Canada}} [[Kanada]]
* {{bayraq|Croatia}} [[Xorvatiya]] (2009)
* {{bayraq|Czech Republic}} [[Çexiya]] (1999)
* {{bayraq|Denmark}} [[Danimarka]]
* {{bayraq|Estonia}} [[Estoniya]] (2004)
* {{bayraq|Finland}} [[Finlandiya]] (2023)
* {{bayraq|France}} [[Fransa]]
* {{bayraq|Germany}} [[Almaniya]] (1955; Qərbi Almaniya kimi; 1990-cı ildən birləşmiş Almaniyanın ərazisinə şamil olunur)
* {{bayraq|Greece}} [[Yunanıstan]] (1952)
* {{bayraq|Hungary}} [[Macarıstan]] (1999)
* {{bayraq|Iceland}} [[İslandiya]]
* {{bayraq|Italy}} [[İtaliya]]
* {{bayraq|Latvia}} [[Latviya]] (2004)
* {{bayraq|Lithuania}} [[Litva]] (2004)
* {{bayraq|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
* {{bayraq|Montenegro}} [[Monteneqro]] (2017)
* {{bayraq|Netherlands}} [[Niderland]]
* {{bayraq|Şimali Makedoniya}} [[Şimali Makedoniya]] (2020)
* {{bayraq|Norway}} [[Norveç]]
* {{bayraq|Poland}} [[Polşa]] (1999)
* {{bayraq|Portugal}} [[Portuqaliya]]
* {{bayraq|Romania}} [[Rumıniya]] (2004)
* {{bayraq|Slovakia}} [[Slovakiya]] (2004)
* {{bayraq|Slovenia}} [[Sloveniya]] (2004)
* {{bayraq|Spain}} [[İspaniya]] (1982)
* {{bayraq|Sweden}} [[İsveç]] (2024)
* {{bayraq|Turkey}} [[Türkiyə]] (1952)
* {{bayraq|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1951
| ABŞ–Filippin qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi
|
|
* {{bayraq|Philippines}} [[Filippin]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1951
| [[ANZYUS|ANZUS]]
| Avstraliya, Yeni Zelandiya və ABŞ Təhlükəsizlik Müqaviləsi
|
* {{bayraq|Australia}} [[Avstraliya]]
* {{bayraq|New Zealand}} [[Yeni Zelandiya]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1953
| ABŞ–Cənubi Koreya qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi
|
|
* {{bayraq|South Korea}} [[Cənubi Koreya]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1960
| ABŞ və Yaponiya arasında Qarşılıqlı Əməkdaşlıq və Təhlükəsizlik Müqaviləsi
|
|
* {{bayraq|Japan}} [[Yaponiya]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1961
| Çin–Şimali Koreya Qarşılıqlı Yardım və Əməkdaşlıq Dostluq Müqaviləsi
| Çin–Şimali Koreya Dostluq, Əməkdaşlıq və Qarşılıqlı Yardım Müqaviləsi
|
* {{bayraq|China}} [[Çin]]
* {{bayraq|North Korea}} [[Şimali Koreya]]
|
|-
| 1962
| Thanat–Rusk kommünikesi
|
|
* {{bayraq|Thailand}} [[Tailand]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 1992
| [[Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı]]
| KTMT&lt;br&gt;Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi
|
* {{bayraq|Armenia}} [[Ermənistan]]
* {{bayraq|Belarus}} [[Belarus]]
* {{bayraq|Kazakhstan}} [[Qazaxıstan]]
* {{bayraq|Kyrgyzstan}} [[Qırğızıstan]]
* {{bayraq|Russia}} [[Rusiya]]
* {{bayraq|Tajikistan}} [[Tacikistan]]
|
* {{bayraq|Azerbaijan}} [[Azərbaycan]] (1994–1999)
* {{bayraq|Georgia}} [[Gürcüstan]] (1994–1999)
* {{bayraq|Uzbekistan}} [[Özbəkistan]] (1994–1999, 2006–2012)
|-
| 2009
| [[Lissabon müqaviləsi]] (Ümumi Təhlükəsizlik və Müdafiə Siyasətinə dair müddəalar)
| ÜTMS&lt;br&gt;Avropa İttifaqının qarşılıqlı müdafiə maddəsi (Avropa İttifaqı haqqında Müqavilənin 42.7-ci maddəsi)
|
* {{bayraq|Austria}} [[Avstriya]]
* {{bayraq|Belgium}} [[Belçika]]
* {{bayraq|Bulgaria}} [[Bolqarıstan]]
* {{bayraq|Croatia}} [[Xorvatiya]]
* {{bayraq|Cyprus}} [[Kipr]]
* {{bayraq|Czech Republic}} [[Çexiya]]
* {{bayraq|Denmark}} [[Danimarka]]
* {{bayraq|Estonia}} [[Estoniya]]
* {{bayraq|Finland}} [[Finlandiya]]
* {{bayraq|France}} [[Fransa]]
* {{bayraq|Germany}} [[Almaniya]]
* {{bayraq|Greece}} [[Yunanıstan]]
* {{bayraq|Hungary}} [[Macarıstan]]
* {{bayraq|Ireland}} [[İrlandiya]]
* {{bayraq|Italy}} [[İtaliya]]
* {{bayraq|Latvia}} [[Latviya]]
* {{bayraq|Lithuania}} [[Litva]]
* {{bayraq|Luxembourg}} [[Lüksemburq]]
* {{bayraq|Malta}} [[Malta]]
* {{bayraq|Netherlands}} [[Niderland]]
* {{bayraq|Poland}} [[Polşa]]
* {{bayraq|Portugal}} [[Portuqaliya]]
* {{bayraq|Romania}} [[Rumıniya]]
* {{bayraq|Slovakia}} [[Slovakiya]]
* {{bayraq|Slovenia}} [[Sloveniya]]
* {{bayraq|Spain}} [[İspaniya]]
* {{bayraq|Sweden}} [[İsveç]]
|
* {{bayraq|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]] (2020-ci ildə Aİ-ni tərk edib)
|-
| 2010
| [[Türkiyə–Azərbaycan Strateji Əməkdaşlıq Sazişi|Strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında müqavilə]]
|
|
* {{bayraq|Azerbaijan}} [[Azərbaycan]]
* {{bayraq|Turkey}} [[Türkiyə]]
|
|-
| 2021
| Fransa–Yunanıstan müdafiə sazişi
|
|
* {{bayraq|France}} [[Fransa]]
* {{bayraq|Greece}} [[Yunanıstan]]
|
|-
| 2021
| [[AUKUS]]
|
|
* {{bayraq|Australia}} [[Avstraliya]]
* {{bayraq|United Kingdom}} [[Birləşmiş Krallıq]]
* {{bayraq|United States}} [[ABŞ]]
|
|-
| 2023
| Sahel Dövlətləri İttifaqı
| AES
|
* {{bayraq|Burkina Faso}} [[Burkina-Faso]]
* {{bayraq|Mali}} [[Mali]]
* {{bayraq|Niger}} [[Niger]]
|
|-
| 2024
| Şimali Koreya–Rusiya Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq Müqaviləsi
|
|
* {{bayraq|North Korea}} [[Şimali Koreya]]
* {{bayraq|Russia}} [[Rusiya]]
|
|-
| 2025
| Strateji Qarşılıqlı Müdafiə Sazişi
| SMDA
|
* {{bayraq|Pakistan}} [[Pakistan]]
* {{bayraq|Saudi Arabia}} [[Səudiyyə Ərəbistanı]]
|
|-
| 2025
| Pukpuk Müqaviləsi
| Papua-Yeni Qvineya–Avstraliya Qarşılıqlı Müdafiə Müqaviləsi
|
* {{bayraq|Australia}} [[Avstraliya]]
* {{bayraq|Papua New Guinea}} [[Papua-Yeni Qvineya]]
|
|-
| 2026
| Sülh Okeanı İttifaqı
| Veitacini Müqaviləsi
|
* {{bayraq|Australia}} [[Avstraliya]]
* {{bayraq|Fiji}} [[Fici]]
|
|-
| 2026
| [[Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi]]
| Məkkə Sazişi
|
* {{bayraq|Pakistan}} [[Pakistan]]
* {{bayraq|Saudi Arabia}} [[Səudiyyə Ərəbistanı]]
* {{bayraq|Turkey}} [[Türkiyə]]
|
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Hərbi siyasət]]
[[Kateqoriya:Hərbi-siyasi bloklar]]
[[Kateqoriya:Növlərinə görə beynəlxalq müqavilələr]]</text>
      <sha1>03tr3bsu02uj1wofi90n77lc2t4qsqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Məsih (Hendel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997420</id>
    <revision>
      <id>9037073</id>
      <parentid>9036226</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55495" sha1="hfscz6b8e76j2vu8tgvc5prl7y23yex" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>hfscz6b8e76j2vu8tgvc5prl7y23yex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037080</id>
      <parentid>9037073</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58111" sha1="6kvqduuhqgn9wwn3v6j152agvu39gek" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>6kvqduuhqgn9wwn3v6j152agvu39gek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037093</id>
      <parentid>9037080</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61012" sha1="319bhvisclhsotu6n3oo7frocob7jns" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Almaniya]]da ''&quot;Məsih&quot;'' Britaniyadakı qədər tez-tez ifa olunmurdu;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brug|first= Manuel|url= https://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|title= Der 'Messias' ist hier immer noch unterschätzt|journal= Die Welt|date= 14 April 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 24 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160624135725/http://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|url-status= live}} &lt;/ref&gt; əsər səsləndirildikdə isə adətən orta ölçülü ifaçı heyətlərinə üstünlük verilirdi. 1922-ci ildə Hendelin doğma şəhəri [[Halle]]də keçirilən Hendel Festivalı zamanı onun xor əsərləri 163 nəfərlik xor və 64 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= van der Straeten|first= E.|title= The Handel Festival at Halle|journal= The Musical Times|volume= 63|issue= 953|date= July 1922|pages= 487–489|jstor= 908856|doi= 10.2307/908856|url= https://zenodo.org/record/1450002|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 December 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202003123/https://zenodo.org/record/1450002|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Britaniyada radio yayımının və səsyazma texnologiyasının inkişafı Hendelin əsərlərinin ifa ənənəsinə yenidən nəzər salınmasına töhfə vermişdir. Məsələn, 1928-ci ildə Biçem, Məsihin nisbətən kiçik ifaçı heyəti ilə səsyazmasına dirijorluq etmişdir. Bu səsyazmada mübahisələrə səbəb olan sürətli [[Alleqretto (musiqi)|templərdən]] istifadə edilsə də, orkestr quruluşu hələ də autentik variantdan xeyli uzaq idi.&lt;ref name=klein&gt;{{cite magazine|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah (Handel)|magazine= The Gramophone|date= January 1928|page= 21|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1934 və 1935-ci illərdə [[BBC]] [[Adrian Boult]]un dirijorluğu ilə &quot;Məsih&quot;in ''&quot;Hendelin aydın partiturasına sədaqətlə riayət edilən&quot;'' ifalarını yayımlamışdır.&lt;ref name=dickinson&gt;{{cite journal|last= Dickinson|first= A. E. F.|title= The Revival of Handel's 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 76|issue= 1105|date= March 1935|pages=217–218|jstor= 919222|doi= 10.2307/919222}}&lt;/ref&gt; 1935-ci ildə Üç Xor Festivalı ({{dil-en|Three Choirs Festival}}) çərçivəsində [[Vuster kafedralı]]nda əsər autentik orkestr tərkibi ilə ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Three Choirs Festival|newspaper= The Manchester Guardian|date= 7 September 1935|page= 7}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>319bhvisclhsotu6n3oo7frocob7jns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037096</id>
      <parentid>9037093</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62494" sha1="cp6uff5mvsg2twtgiirtq4f7nbm3sua" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Almaniya]]da ''&quot;Məsih&quot;'' Britaniyadakı qədər tez-tez ifa olunmurdu;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brug|first= Manuel|url= https://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|title= Der 'Messias' ist hier immer noch unterschätzt|journal= Die Welt|date= 14 April 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 24 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160624135725/http://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|url-status= live}} &lt;/ref&gt; əsər səsləndirildikdə isə adətən orta ölçülü ifaçı heyətlərinə üstünlük verilirdi. 1922-ci ildə Hendelin doğma şəhəri [[Halle]]də keçirilən Hendel Festivalı zamanı onun xor əsərləri 163 nəfərlik xor və 64 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= van der Straeten|first= E.|title= The Handel Festival at Halle|journal= The Musical Times|volume= 63|issue= 953|date= July 1922|pages= 487–489|jstor= 908856|doi= 10.2307/908856|url= https://zenodo.org/record/1450002|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 December 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202003123/https://zenodo.org/record/1450002|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Britaniyada radio yayımının və səsyazma texnologiyasının inkişafı Hendelin əsərlərinin ifa ənənəsinə yenidən nəzər salınmasına töhfə vermişdir. Məsələn, 1928-ci ildə Biçem, Məsihin nisbətən kiçik ifaçı heyəti ilə səsyazmasına dirijorluq etmişdir. Bu səsyazmada mübahisələrə səbəb olan sürətli [[Alleqretto (musiqi)|templərdən]] istifadə edilsə də, orkestr quruluşu hələ də autentik variantdan xeyli uzaq idi.&lt;ref name=klein&gt;{{cite magazine|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah (Handel)|magazine= The Gramophone|date= January 1928|page= 21|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1934 və 1935-ci illərdə [[BBC]] [[Adrian Boult]]un dirijorluğu ilə &quot;Məsih&quot;in ''&quot;Hendelin aydın partiturasına sədaqətlə riayət edilən&quot;'' ifalarını yayımlamışdır.&lt;ref name=dickinson&gt;{{cite journal|last= Dickinson|first= A. E. F.|title= The Revival of Handel's 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 76|issue= 1105|date= March 1935|pages=217–218|jstor= 919222|doi= 10.2307/919222}}&lt;/ref&gt; 1935-ci ildə Üç Xor Festivalı ({{dil-en|Three Choirs Festival}}) çərçivəsində [[Vuster kafedralı]]nda əsər autentik orkestr tərkibi ilə ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Three Choirs Festival|newspaper= The Manchester Guardian|date= 7 September 1935|page= 7}}&lt;/ref&gt;

1950-ci ildə Con Tobin [[Müqəddəs Pavel kafedralı|Müqəddəs Pavel kafedralında]] &quot;Məsih&quot;in ifasına dirijorluq etmişdir. İfada bəstəkarın müəyyən etdiyi orkestr heyətindən, 60 nəfərlik xordan və alto partiyasını ifa edən kontrtenor solistdən istifadə olunmuş, həmçinin Hendelin dövrünün ifa ənənəsinə uyğun olaraq çap olunmuş notların vokal ornamentlərlə zənginləşdirilməsinə müəyyən cəhdlər göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= 'Messiah' in First Version – Performance at St. Paul's|newspaper= [[The Times]]|date= 25 February 1950|page=9}} və  {{cite news|title= 'The Messiah' in its Entirety – A Rare Performance|newspaper= The Times|date= 20 March 1950|page=8}}&lt;/ref&gt; Çoxsaylı müğənnilərin iştirakı ilə ifa olunan Praut versiyası Britaniya xor cəmiyyətləri arasında populyarlığını qoruyub saxlayırdı. Bununla yanaşı, münasib ölçülü məkanlarda kiçik peşəkar ansambllar tərəfindən autentik partituradan istifadə edilməklə həyata keçirilən ifaların sayı getdikcə artırdı. LP valları və kompakt disklərdə yayımlanan səsyazmaların böyük əksəriyyəti də məhz bu yanaşmaya əsaslanırdı. Nəticədə &quot;Məsih&quot;in böyük ifaçı heyətləri üçün nəzərdə tutulmuş monumental versiyaları tədricən köhnəlmiş ənənə kimi qəbul edilməyə başlanmışdır.&lt;ref name=which&gt;Larner, Gerald. &quot;Which Messiah?&quot;, ''The Guardian'', 18 December 1967, p. 5&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>cp6uff5mvsg2twtgiirtq4f7nbm3sua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037110</id>
      <parentid>9037096</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67367" sha1="ihyfgsmupa0kgkfmihvcg3d1nfvtebo" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Almaniya]]da ''&quot;Məsih&quot;'' Britaniyadakı qədər tez-tez ifa olunmurdu;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brug|first= Manuel|url= https://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|title= Der 'Messias' ist hier immer noch unterschätzt|journal= Die Welt|date= 14 April 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 24 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160624135725/http://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|url-status= live}} &lt;/ref&gt; əsər səsləndirildikdə isə adətən orta ölçülü ifaçı heyətlərinə üstünlük verilirdi. 1922-ci ildə Hendelin doğma şəhəri [[Halle]]də keçirilən Hendel Festivalı zamanı onun xor əsərləri 163 nəfərlik xor və 64 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= van der Straeten|first= E.|title= The Handel Festival at Halle|journal= The Musical Times|volume= 63|issue= 953|date= July 1922|pages= 487–489|jstor= 908856|doi= 10.2307/908856|url= https://zenodo.org/record/1450002|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 December 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202003123/https://zenodo.org/record/1450002|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Britaniyada radio yayımının və səsyazma texnologiyasının inkişafı Hendelin əsərlərinin ifa ənənəsinə yenidən nəzər salınmasına töhfə vermişdir. Məsələn, 1928-ci ildə Biçem, Məsihin nisbətən kiçik ifaçı heyəti ilə səsyazmasına dirijorluq etmişdir. Bu səsyazmada mübahisələrə səbəb olan sürətli [[Alleqretto (musiqi)|templərdən]] istifadə edilsə də, orkestr quruluşu hələ də autentik variantdan xeyli uzaq idi.&lt;ref name=klein&gt;{{cite magazine|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah (Handel)|magazine= The Gramophone|date= January 1928|page= 21|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1934 və 1935-ci illərdə [[BBC]] [[Adrian Boult]]un dirijorluğu ilə &quot;Məsih&quot;in ''&quot;Hendelin aydın partiturasına sədaqətlə riayət edilən&quot;'' ifalarını yayımlamışdır.&lt;ref name=dickinson&gt;{{cite journal|last= Dickinson|first= A. E. F.|title= The Revival of Handel's 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 76|issue= 1105|date= March 1935|pages=217–218|jstor= 919222|doi= 10.2307/919222}}&lt;/ref&gt; 1935-ci ildə Üç Xor Festivalı ({{dil-en|Three Choirs Festival}}) çərçivəsində [[Vuster kafedralı]]nda əsər autentik orkestr tərkibi ilə ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Three Choirs Festival|newspaper= The Manchester Guardian|date= 7 September 1935|page= 7}}&lt;/ref&gt;

1950-ci ildə Con Tobin [[Müqəddəs Pavel kafedralı|Müqəddəs Pavel kafedralında]] &quot;Məsih&quot;in ifasına dirijorluq etmişdir. İfada bəstəkarın müəyyən etdiyi orkestr heyətindən, 60 nəfərlik xordan və alto partiyasını ifa edən kontrtenor solistdən istifadə olunmuş, həmçinin Hendelin dövrünün ifa ənənəsinə uyğun olaraq çap olunmuş notların vokal ornamentlərlə zənginləşdirilməsinə müəyyən cəhdlər göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= 'Messiah' in First Version – Performance at St. Paul's|newspaper= [[The Times]]|date= 25 February 1950|page=9}} və  {{cite news|title= 'The Messiah' in its Entirety – A Rare Performance|newspaper= The Times|date= 20 March 1950|page=8}}&lt;/ref&gt; Çoxsaylı müğənnilərin iştirakı ilə ifa olunan Praut versiyası Britaniya xor cəmiyyətləri arasında populyarlığını qoruyub saxlayırdı. Bununla yanaşı, münasib ölçülü məkanlarda kiçik peşəkar ansambllar tərəfindən autentik partituradan istifadə edilməklə həyata keçirilən ifaların sayı getdikcə artırdı. LP valları və kompakt disklərdə yayımlanan səsyazmaların böyük əksəriyyəti də məhz bu yanaşmaya əsaslanırdı. Nəticədə &quot;Məsih&quot;in böyük ifaçı heyətləri üçün nəzərdə tutulmuş monumental versiyaları tədricən köhnəlmiş ənənə kimi qəbul edilməyə başlanmışdır.&lt;ref name=which&gt;Larner, Gerald. &quot;Which Messiah?&quot;, ''The Guardian'', 18 December 1967, p. 5&lt;/ref&gt;

Autentik ifa ənənəsinin inkişafında mühüm addım 1965-ci ildə Uotkins Şounun redaktəsi ilə partituranın yeni nəşrinin çap olunması olmuşdur. ''&quot;Grove Dictionary of Music and Musicians&quot;'' ensiklopediyasında Devid Skott yazırdı ki, ''&quot;nəşr əvvəlcə Britaniya adalarında əsərin ətrafında formalaşmış ənənə qabığını müxtəlif istiqamətlərdə sındırmaq cəhdlərinə görə şübhə ilə qarşılanmışdı&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite web|last= Scott|first= David|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/25608|title= Shaw, Watkins|work= Grove Music Online|publisher= Oxford Music Online|access-date= 15 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055404/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000025608|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Şounun 1996-cı ildə vəfat etdiyi dövrdə isə ''&quot;[[The Times]]&quot;'' onun hazırladığı nəşri ''&quot;hazırda hər yerdə istifadə olunan&quot;'' versiya kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Harold Watkins Shaw – Obituary|newspaper= The Times|date= 21 October 1996|page=23}}&lt;/ref&gt;{{refn|1966-cı ildə Con Tobinin redaktəsi ilə əsərin yeni nəşri çap olunmuşdur.&lt;ref name=dean&gt;{{cite journal|author-link= |last1= Dean|first1= Winton.|title= Two New 'Messiah' Editions|journal= The Musical Times|volume= 108|issue= 1488|date= February 1967|pages=157–158|jstor= 953965|doi= 10.2307/953965|last2= Handel|last3= Shaw|first3= Watkins|last4= Tobin|first4= John|last5= Shaw|first5= Watkins|last6= Tobin|first6= John}} &lt;/ref&gt; Daha yeni nəşrlər arasında Donald Berrouzun redaktəsi ilə hazırlanmış versiya (Edition Peters, 1987) və Klifford Bartlettin redaktəsi ilə nəşr olunmuş versiya (Oxford University Press, 1999) yer alır.|group= n}}

&quot;Məsih&quot;, Hendelin ən məşhur əsəri olaraq qalır və onun ifaları xüsusilə [[Advent]] dövründə geniş yayılmışdır.&lt;ref name=Kandell /&gt; Musiqi tənqidçisi Aleks Ross 1993-cü ilin dekabrında yazdığı məqalədə yalnız həmin ay ərzində [[Nyu-York]]da əsərin 21 dəfə ifa olunmasını ''&quot;hissiyyatı kütləşdirən təkrarçılıq&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ross|first= Alex|author-link=|title= The Heavy Use (Good and Bad) of Handel's Enduring ''Messiah''|newspaper= [[The New York Times]]|date= 21 December 1993|page=C10}}&lt;/ref&gt;

Autentikliyə doğru ümumi meylə baxmayaraq, əsər həm Londonda (2009), həm də Parisdə (2011) opera teatrlarında səhnələşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Maddocks|first=Fiona|author-link=Fiona Maddocks|url= https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|title= Messiah; Falstaff From Glyndebourne|newspaper=[[The Observer]]|date= 6 December 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055334/https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|url-status= live}} və {{cite news|last= Bohlen|first= Celestine|url= https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|title= Broadway in Paris? A Theater's Big Experiment|newspaper= The New York Times|date= 20 April 2011|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 19 May 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210519035709/https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Motsartın hazırladığı partitura da zaman-zaman yenidən ifa olunur,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ashley|first= Tim|url= https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|title= Messiah|newspaper= The Guardian|date= 11 December 2003|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 15 February 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170215024705/https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|url-status= live}}&lt;/ref&gt; [[Anqlofonlar|ingilisdilli ölkələrdə]] isə yüzlərlə iştirakçının birlikdə oxuduğu kütləvi birgə ifalar ({{dil-en|singalong}}) populyarlıq qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|title= History|publisher= The Really Big Chorus|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100726005125/http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|url-status= live}} və {{cite web|url= http://www.imfchicago.org/diy/main|title= Do-It-Yourself Messiah 2011|publisher= International Music Foundation|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110726173939/http://www.imfchicago.org/diy/main|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>ihyfgsmupa0kgkfmihvcg3d1nfvtebo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037113</id>
      <parentid>9037110</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68922" sha1="p89flnimtiqqb2gnq3ruw3ittqdv5eu" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Almaniya]]da ''&quot;Məsih&quot;'' Britaniyadakı qədər tez-tez ifa olunmurdu;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brug|first= Manuel|url= https://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|title= Der 'Messias' ist hier immer noch unterschätzt|journal= Die Welt|date= 14 April 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 24 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160624135725/http://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|url-status= live}} &lt;/ref&gt; əsər səsləndirildikdə isə adətən orta ölçülü ifaçı heyətlərinə üstünlük verilirdi. 1922-ci ildə Hendelin doğma şəhəri [[Halle]]də keçirilən Hendel Festivalı zamanı onun xor əsərləri 163 nəfərlik xor və 64 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= van der Straeten|first= E.|title= The Handel Festival at Halle|journal= The Musical Times|volume= 63|issue= 953|date= July 1922|pages= 487–489|jstor= 908856|doi= 10.2307/908856|url= https://zenodo.org/record/1450002|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 December 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202003123/https://zenodo.org/record/1450002|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Britaniyada radio yayımının və səsyazma texnologiyasının inkişafı Hendelin əsərlərinin ifa ənənəsinə yenidən nəzər salınmasına töhfə vermişdir. Məsələn, 1928-ci ildə Biçem, Məsihin nisbətən kiçik ifaçı heyəti ilə səsyazmasına dirijorluq etmişdir. Bu səsyazmada mübahisələrə səbəb olan sürətli [[Alleqretto (musiqi)|templərdən]] istifadə edilsə də, orkestr quruluşu hələ də autentik variantdan xeyli uzaq idi.&lt;ref name=klein&gt;{{cite magazine|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah (Handel)|magazine= The Gramophone|date= January 1928|page= 21|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1934 və 1935-ci illərdə [[BBC]] [[Adrian Boult]]un dirijorluğu ilə &quot;Məsih&quot;in ''&quot;Hendelin aydın partiturasına sədaqətlə riayət edilən&quot;'' ifalarını yayımlamışdır.&lt;ref name=dickinson&gt;{{cite journal|last= Dickinson|first= A. E. F.|title= The Revival of Handel's 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 76|issue= 1105|date= March 1935|pages=217–218|jstor= 919222|doi= 10.2307/919222}}&lt;/ref&gt; 1935-ci ildə Üç Xor Festivalı ({{dil-en|Three Choirs Festival}}) çərçivəsində [[Vuster kafedralı]]nda əsər autentik orkestr tərkibi ilə ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Three Choirs Festival|newspaper= The Manchester Guardian|date= 7 September 1935|page= 7}}&lt;/ref&gt;

1950-ci ildə Con Tobin [[Müqəddəs Pavel kafedralı|Müqəddəs Pavel kafedralında]] &quot;Məsih&quot;in ifasına dirijorluq etmişdir. İfada bəstəkarın müəyyən etdiyi orkestr heyətindən, 60 nəfərlik xordan və alto partiyasını ifa edən kontrtenor solistdən istifadə olunmuş, həmçinin Hendelin dövrünün ifa ənənəsinə uyğun olaraq çap olunmuş notların vokal ornamentlərlə zənginləşdirilməsinə müəyyən cəhdlər göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= 'Messiah' in First Version – Performance at St. Paul's|newspaper= [[The Times]]|date= 25 February 1950|page=9}} və  {{cite news|title= 'The Messiah' in its Entirety – A Rare Performance|newspaper= The Times|date= 20 March 1950|page=8}}&lt;/ref&gt; Çoxsaylı müğənnilərin iştirakı ilə ifa olunan Praut versiyası Britaniya xor cəmiyyətləri arasında populyarlığını qoruyub saxlayırdı. Bununla yanaşı, münasib ölçülü məkanlarda kiçik peşəkar ansambllar tərəfindən autentik partituradan istifadə edilməklə həyata keçirilən ifaların sayı getdikcə artırdı. LP valları və kompakt disklərdə yayımlanan səsyazmaların böyük əksəriyyəti də məhz bu yanaşmaya əsaslanırdı. Nəticədə &quot;Məsih&quot;in böyük ifaçı heyətləri üçün nəzərdə tutulmuş monumental versiyaları tədricən köhnəlmiş ənənə kimi qəbul edilməyə başlanmışdır.&lt;ref name=which&gt;Larner, Gerald. &quot;Which Messiah?&quot;, ''The Guardian'', 18 December 1967, p. 5&lt;/ref&gt;

Autentik ifa ənənəsinin inkişafında mühüm addım 1965-ci ildə Uotkins Şounun redaktəsi ilə partituranın yeni nəşrinin çap olunması olmuşdur. ''&quot;Grove Dictionary of Music and Musicians&quot;'' ensiklopediyasında Devid Skott yazırdı ki, ''&quot;nəşr əvvəlcə Britaniya adalarında əsərin ətrafında formalaşmış ənənə qabığını müxtəlif istiqamətlərdə sındırmaq cəhdlərinə görə şübhə ilə qarşılanmışdı&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite web|last= Scott|first= David|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/25608|title= Shaw, Watkins|work= Grove Music Online|publisher= Oxford Music Online|access-date= 15 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055404/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000025608|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Şounun 1996-cı ildə vəfat etdiyi dövrdə isə ''&quot;[[The Times]]&quot;'' onun hazırladığı nəşri ''&quot;hazırda hər yerdə istifadə olunan&quot;'' versiya kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Harold Watkins Shaw – Obituary|newspaper= The Times|date= 21 October 1996|page=23}}&lt;/ref&gt;{{refn|1966-cı ildə Con Tobinin redaktəsi ilə əsərin yeni nəşri çap olunmuşdur.&lt;ref name=dean&gt;{{cite journal|author-link= |last1= Dean|first1= Winton.|title= Two New 'Messiah' Editions|journal= The Musical Times|volume= 108|issue= 1488|date= February 1967|pages=157–158|jstor= 953965|doi= 10.2307/953965|last2= Handel|last3= Shaw|first3= Watkins|last4= Tobin|first4= John|last5= Shaw|first5= Watkins|last6= Tobin|first6= John}} &lt;/ref&gt; Daha yeni nəşrlər arasında Donald Berrouzun redaktəsi ilə hazırlanmış versiya (Edition Peters, 1987) və Klifford Bartlettin redaktəsi ilə nəşr olunmuş versiya (Oxford University Press, 1999) yer alır.|group= n}}

&quot;Məsih&quot;, Hendelin ən məşhur əsəri olaraq qalır və onun ifaları xüsusilə [[Advent]] dövründə geniş yayılmışdır.&lt;ref name=Kandell /&gt; Musiqi tənqidçisi Aleks Ross 1993-cü ilin dekabrında yazdığı məqalədə yalnız həmin ay ərzində [[Nyu-York]]da əsərin 21 dəfə ifa olunmasını ''&quot;hissiyyatı kütləşdirən təkrarçılıq&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ross|first= Alex|author-link=|title= The Heavy Use (Good and Bad) of Handel's Enduring ''Messiah''|newspaper= [[The New York Times]]|date= 21 December 1993|page=C10}}&lt;/ref&gt;

Autentikliyə doğru ümumi meylə baxmayaraq, əsər həm Londonda (2009), həm də Parisdə (2011) opera teatrlarında səhnələşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Maddocks|first=Fiona|author-link=Fiona Maddocks|url= https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|title= Messiah; Falstaff From Glyndebourne|newspaper=[[The Observer]]|date= 6 December 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055334/https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|url-status= live}} və {{cite news|last= Bohlen|first= Celestine|url= https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|title= Broadway in Paris? A Theater's Big Experiment|newspaper= The New York Times|date= 20 April 2011|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 19 May 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210519035709/https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Motsartın hazırladığı partitura da zaman-zaman yenidən ifa olunur,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ashley|first= Tim|url= https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|title= Messiah|newspaper= The Guardian|date= 11 December 2003|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 15 February 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170215024705/https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|url-status= live}}&lt;/ref&gt; [[Anqlofonlar|ingilisdilli ölkələrdə]] isə yüzlərlə iştirakçının birlikdə oxuduğu kütləvi birgə ifalar ({{dil-en|singalong}}) populyarlıq qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|title= History|publisher= The Really Big Chorus|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100726005125/http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|url-status= live}} və {{cite web|url= http://www.imfchicago.org/diy/main|title= Do-It-Yourself Messiah 2011|publisher= International Music Foundation|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110726173939/http://www.imfchicago.org/diy/main|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Hazırda tarixi autentikliyə mümkün qədər uyğun ifalar adi hala çevrilsə də, Məsihin vahid və qəti versiyasının heç vaxt müəyyən edilə bilməyəcəyi ümumən qəbul olunur. Dövrümüzə gəlib çatmış əlyazmalarda əsərin bir çox nömrələrinin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən variantları mövcuddur. Bundan əlavə, yazılı notların vokal və instrumental ornamentlərlə zənginləşdirilməsi, hətta tarixi ifa təcrübəsi haqqında ən geniş biliyə malik musiqiçilər üçün belə, şəxsi interpretasiya məsələsi olaraq qalır..&lt;ref&gt;{{cite journal|last1= Mackerras|first1= Charles|last2= Lam|first2= Basil|title= Messiah: Editions and Performances|journal= The Musical Times|volume= 107|issue= 1486|date= December 1966|pages=1056–1057|jstor= 952863|doi= 10.2307/952863}}&lt;/ref&gt;

Hendel tədqiqatçısı Uinton Din bu barədə yazmışdır:

{{cquote|''Alimlərin mübahisə etməsi üçün hələ də kifayət qədər məsələ var, dirijorların isə müstəqil qərar verməli olduqları məsələlər əvvəlkindən də çoxdur. Əslində, əgər onlar partituranın ortaya qoyduğu problemlərlə məşğul olmağa hazır deyillərsə, ona dirijorluq etməməlidirlər. Bu, yalnız versiyaların seçilməsinə deyil, barokko ifa təcrübəsinin bütün aspektlərinə aiddir və əlbəttə ki, çox vaxt qəti cavablar mövcud deyil.''&lt;ref name=dean/&gt;}}

== Musiqi xüsusiyyətləri ==
=== Hissələrin təşkili və nömrələnməsi ===
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>p89flnimtiqqb2gnq3ruw3ittqdv5eu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037116</id>
      <parentid>9037113</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sefer azeri</username>
        <id>4000</id>
      </contributor>
      <comment>/* XX əsr və sonrakı dövr */</comment>
      <origin>9037116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68908" sha1="jel6cjad5bwfxrtsq0c48t632no6bgt" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Musiqi əsəri
 |Adı                   = Məsih 
 |Orijinal adı          = {{dil-en|Messiah}}
 |Şəkil                 = Messiah-titlepage.jpg
 |Şəklin ölçüsü         = 220px
 |Şəklin izahı          = ''Hendelin avtoqraf partiturasının titul səhifəsi''
 |Bəstəkar              = [[Georq Fridrix Hendel|Hendel]]
 |Forma                 = [[oratoriya]]
 |Yazılma tarixi        = 22 avqust 1741 - 14 sentyabr 1741, [[London]]
 |Opus                  = &lt;!-- Opus nömrəsi --&gt;
 |Premyera              = 13 aprel 1742
  |İlk səhnə            = Nil Musiqi Zalı, [[Dublin]]
 |Müddət                = 
 |İthaf olunub          = [[Məsih]]
 |Hissələr              = [[Məsih (I hissə)|I Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (II hissə)|II Hissə]]&lt;br&gt;[[Məsih (III hissə)|III Hissə]]
 |Musiqi alətləri       = &lt;!-- Əsəri ifasında istifadə olunan musiqi alətləri --&gt;
 |Vikianbar             = Messiah
}}
'''Məsih''' ({{dil-en|Messiah }}) və ya '''Messiya''' ([[HWV]] 56)&lt;ref&gt;Həmçinin [[Händel-Gesellschaft|HG]] xlv və [[Hallische Händel-Ausgabe|HHA]] i/17 kimi kataloqlaşdırılmışdır. {{cite book |last1=Hicks |first1=Anthony |title=Kuzel, Zachary Frideric |date=2001 |publisher=Macmillan |location=London |page=785 |edition=The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Vol. x (2nd ed.) |access-date=11 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;{{refn|Əsər ilk ifalarından etibarən çox vaxt yanlış olaraq The Messiah adlandırılmışdır. Əsərin düzgün adında müəyyənlik artiklı olan The önlüyü yoxdur.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Myers|first= Paul (Transcription of broadcast)|title= Handel's Messiah|url= http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|publisher= Minnesota Public Radio|date= December 1999|access-date= 11 avqust 2026|archive-date= 27 September 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110927153948/http://music.minnesota.publicradio.org/features/9912_messiah/|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} — [[Georq Fridrix Hendel]] tərəfindən 1741-ci ildə bəstələnmiş ingilisdilli [[Oratoriya|oratoriya]]. Əsərin mətni [[Çarlz Cennens]] tərəfindən [[Kral Ceymsin Bibliyası]] və [[Koverdeyl Bibliyası|Koverdeyl Psalteriyasından]]{{refn|Koverdeylin [[Məzamir|Zəbur]] tərcüməsi [[Ümumi Dua Kitabı]]nın tərkibinə daxil edilmiş versiya idi.|group= n}} götürülmüş parçalar əsasında tərtib edilmişdir. Əsər ilk dəfə 13 aprel 1742-ci ildə [[Dublin]]də ifa olunmuş, bir il sonra isə [[London]]da premyerası keçirilmişdir. İlkin dövrdə ictimaiyyət tərəfindən nisbətən təmkinlə qarşılanan oratoriya sonradan getdikcə daha böyük populyarlıq qazanmış və nəticədə [[Qərb mədəniyyəti|Qərb musiqisinin]] ən məşhur və ən çox ifa olunan xor əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

Hendel 1712-ci ildən etibarən yaşadığı [[İngiltərə]]də şöhrətini [[İtalyan operası|İtalyan operaları]] bəstələməklə qazanmışdı. 1730-cu illərdə ictimai zövqdə baş verən dəyişikliklərə cavab olaraq o, ingilisdilli oratoriya janrına müraciət etmişdir; Məsih onun bu janrda bəstələdiyi altıncı əsər idi. [[Məsih oratoriyasının strukturu|Əsərin quruluşu]] [[Opera|operaya]] bənzəsə də, dramatik formada deyil: burada personajların səhnəvi təcəssümü və birbaşa nitq yoxdur. Bunun əvəzinə Cennensin tərtib etdiyi mətn [[Məsih]] adlandırılan [[İsa]] haqqında geniş dini düşüncədən ibarətdir. [[Məsih (I hissə)|I hissə]] [[Yesaya|Yesaya]] və digər peyğəmbərlərin peyğəmbərlikləri ilə başlayır və daha sonra [[İncil|İncillərdən]] götürülmüş yeganə ''&quot;səhnə&quot;'' olan [[Çobanlara müjdə verilməsi|Çobanlara müjdənin verilməsi]] epizoduna keçir. [[Məsih (II hissə)|II hissədə]] Hendel əsas diqqəti [[İsanın iztirablarına|İsanın iztirabları]] yönəldir və hissə ''&quot;[[Məsih (II hissə)#Səhnə_7|Halleluya]]&quot;'' xoru ilə başa çatır. [[Məsih (III hissə)|III hissədə]] isə həvari [[Həvari Pavel|Pavelin]] ölülərin dirilməsi haqqında təlimindən və [[Vəhy Kitabı|Məsihin göylərdə izzətləndirilməsindən]] bəhs olunur.

Hendel Məsih əsərini nisbətən kiçik vokal və instrumental heyət üçün bəstələmiş, ayrı-ayrı nömrələrin bir çoxu üçün alternativ ifa variantları da nəzərdə tutmuşdur. Bəstəkarın ölümündən sonrakı illərdə əsər daha geniş miqyaslı ifalar üçün uyğunlaşdırılmış, nəhəng orkestrlər və ümumi sayı 800 nəfərə çatan xor heyətləri ilə səsləndirilmişdir. Əsərin orkestr quruluşunun müasirləşdirilməsi istiqamətində ilk cəhdlər [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsartın]] ''&quot;[[Der Messias]]&quot;'' versiyası ilə başlanmışdır. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində isə Hendelin ilkin bədii niyyətlərinə mümkün qədər sadiq ifa ənənəsinin bərpasına meyl güclənmişdir. Bununla belə, Məsih əsərinin böyük ifaçı heyətləri ilə hazırlanmış monumental tamaşaları da təşkil olunmağa davam edir. Əsərin demək olar ki, tam versiyası 1928-ci ildə 78 dövr/dəqiqə sürətli qrammofon vallarında buraxılmış, bundan sonra isə dəfələrlə səsyazmaya alınmışdır.

Oratoriyanın avtoqraf əlyazması [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasında]] qorunub saxlanılır.

=== Tarixi-mədəni mühit ===
[[Fayl:HandelVA.jpg|200px|thumb|left|[[London]]dakı Voksholl bağlarında [[Georq Fridrix Hendel (Rubiyak)|Hendelin şərəfinə ucaldılmış heykəl]]; hazırda [[Viktoriya və Albert Muzeyi]]ndə saxlanılır.]]
Bəstəkar [[Georq Fridrix Hendel]] 1685-ci ildə [[Brandenburq-Prussiya]]nın (indiki [[Almaniya]] ərazisi) [[Halle]] şəhərində anadan olmuş, 1712-ci ildə [[London]]da daimi məskunlaşmış və [[1727-ci il Hendelin milliləşdirilməsi aktı|1727-ci ildə Britaniya təbəəliyinə qəbul edilmişdir]].&lt;ref name= OMO/&gt; 1741-ci ilə gəldikdə Hendelin Britaniya musiqi həyatındakı aparıcı mövqeyi onun layiq görüldüyü çoxsaylı fəxri mükafat və vəzifələrdə aydın şəkildə özünü göstərirdi. Bunların arasında Böyük Britaniya kralı [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georqun]] sarayı tərəfindən təyin edilmiş pensiya, [[Kral kapellası (London)|Kral kapellasında]] musiqi bəstəkarı vəzifəsi, həmçinin sağlığında bir şəxs üçün olduqca qeyri-adi hal olaraq [[Voksholl bağı|Voksholl]] bağlarında onun şərəfinə heykəlin ucaldılması var idi.{{sfn|Luckett|1992|p=17}} Geniş və rəngarəng yaradıcılıq irsinə malik olan Hendel italyan operasının fəal tərəfdarlarından biri idi. O, bu janrı 1711-ci ildə ''&quot;[[Rinaldo (opera)|Rinaldo]]&quot;'' operası ilə London səhnəsinə gətirmişdi. Sonrakı illərdə Hendel London teatrları üçün bu janrda 40-dan çox opera bəstələmiş və səhnəyə qoymuşdur.&lt;ref name= OMO&gt;{{cite book|last= Lynam|first= Peter|title= Handel, George Frideric|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/opr/t114/e3115?q=Handel&amp;hbutton_search.x=19&amp;hbutton_search.y=9&amp;hbutton_search=search&amp;source=omo_epm&amp;source=omo_t237&amp;source=omo_gmo&amp;source=omo_t114&amp;search=quick&amp;pos=27&amp;_start=26|series= Grove Music Online|year=2011|publisher= Oxford University Press|isbn= 978-0-19-957903-7|access-date= 11 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055352/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-3115|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

1730-cu illərin əvvəllərində ictimaiyyətin İtaliya operasına marağı azalmağa başlamışdı. [[Con Qey]] və [[İohann Kristof Pepuş]]un ilk dəfə 1728-ci ildə səhnələşdirilmiş ''&quot;[[Dilənçi operası]]&quot;'' ({{dil-en|The Beggar's Opera}}) əsərinin böyük uğur qazanması İtalyan operasının iddialı və təmtəraqlı xüsusiyyətlərini məsxərəyə qoyan ingilisdilli ballada-operaların geniş yayılmasının başlanğıcını qoymuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=55}} Bilet satışlarından əldə olunan gəlirin azalması ilə Hendelin tamaşaları getdikcə daha çox zadəganların şəxsi maliyyə dəstəyindən asılı vəziyyətə düşürdü. 1730-cu ildə onun truppasına rəqib olan ''&quot;[[Opera of the Nobility]]&quot;'' opera şirkətinin yaradılmasından sonra belə maliyyə dəstəyini əldə etmək daha da çətinləşdi. Hendel bu çətinliyin öhdəsindən gəlsə də, bunun üçün şəxsi vəsaitindən böyük məbləğlər xərcləməli olmuşdu.{{sfn|Steen|2009|p=57-58}} İtalyan operasının gələcək perspektivləri zəifləsə də, Hendel bu janra sadiq qalırdı. Bununla belə, səhnə əsərlərinə alternativ olaraq ingilisdilli oratoriyalar təqdim etməyə başladı.{{sfn|Burrows|1991|p=4}} O, 1707–1708-ci illərdə Romada, şəhərdə [[XI Kliment|Papanın]] fərmanı ilə opera tamaşalarının müvəqqəti qadağan edildiyi dövrdə iki italyandilli oratoriya bəstələmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=3}} Hendelin ingilisdilli oratoriya janrındakı ilk təcrübəsi təxminən 1718-ci ildə xüsusi himayədar üçün yazılmış və ifa edilmiş ''&quot;[[Ester (Hendel)|Ester]]&quot;'' əsəri olmuşdur.{{sfn|Burrows|1991|p=4}}

1732-ci ildə Hendel ''&quot;Ester&quot;''in yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş versiyasını [[Zati-Ailələrinin Teatrı (London)|Heymarketdəki Kral Teatrında]] səhnəyə qoymuşdur. Mayın 6-da keçirilən təntənəli premyerada kral ailəsinin üzvləri də iştirak etmişlər. Əsərin uğuru Hendeli daha iki oratoriya — ''&quot;[[Debora (Hendel)|Debora]]&quot;'' və ''&quot;[[Ataliya (Hendel)|Ataliya]]&quot;'' — bəstələməyə həvəsləndirmişdir. 1733-cü ilin ortalarında hər üç oratoriya [[Oksford]]dakı [[Şeldon Teatrı]]nda böyük və rəğbətli tamaşaçı auditoriyası qarşısında ifa edilmişdir. Məlumatlara görə, universitet tələbələri beş [[Britaniya şillinqi|şillinq]] qiymətində olan biletləri almaq üçün hətta öz mebellərini satırdılar.{{sfn|Luckett|1992|p=30}}

1735-ci ildə Hendel musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən varlı torpaq sahibi və [[Libretto|librettist]] [[Çarlz Cennens]]dən ''&quot;[[Saul (Hendel)|Saul]]&quot;'' adlı yeni oratoriyanın mətnini almışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=33}} Hendelin yaradıcılığında əsas diqqət hələ də operaya yönəldiyindən o, ''&quot;Saul&quot;'' üçün musiqini yalnız 1738-ci ildə, 1738–1739-cu illər teatr mövsümünə hazırlıq zamanı bəstələmişdir. Əsər 1739-cu ilin yanvarında Kral Teatrında səhnəyə qoyulmuş və rəğbətlə qarşılanmışdır. Bunun ardınca qısa müddət sonra, ehtimal ki, mətni yenə Cennens tərəfindən hazırlanmış, lakin daha az uğur qazanmış ''&quot;[[Misirdə İsrail]]&quot;'' oratoriyası təqdim edilmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=38-41}} Hendel opera bəstələməyə davam etsə də, onilliyin sonuna doğru ingilisdilli əsərlərə artan meyl qarşısıalınmaz xarakter almışdı. 1741-ci ilin yanvar və fevral aylarında sonuncu İtalyan operası [[Deidamiya (opera)|Deidamiya]]nın üç tamaşasından sonra Hendel bu janrdan imtina etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=6-7}}

1741-ci ilin iyulunda Cennens Hendelə yeni oratoriya üçün libretto göndərmişdir. O, 10 iyul tarixində dostu [[Edvard Holdsvort]]a ünvanladığı məktubda yazırdı: ''&quot;Ümid edirəm ki, [Hendel] bütün dühasını və məharətini bu əsərə sərf edəcək və nəticədə bəstə onun əvvəlki bütün əsərlərini üstələyəcək, necə ki, onun mövzusu bütün digər mövzulardan üstündür. Mövzu Məsihdir.&quot;''{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

== Sinopsis ==
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}
[[Xristian teologiyası|Xristian teologiyasında]] [[Məsih]] bəşəriyyətin [[Xristianl;qda xilasolma|xilaskarıdır]]. Məsih (''Māšîaḥ'') [[Əhdi-Ətiq]]də işlədilən və ''&quot;məsh edilmiş şəxs&quot;'' mənasını verən [[Qədim ivrit dili|ivrit]] sözüdür; [[Əhdi-Cədid]]in [[Koyne|yunan dilində]] onun qarşılığı ''[[Xristos]]'' sözüdür. Bu titul [[İSa|Nazaretli İsaya]] verilmiş və onun ardıcılları onu ''&quot;İsa Məsih&quot;'' adlandırmışlar. Qədim musiqi üzrə tədqiqatçı Riçard Lakett Handelin Məsih əsərini ''&quot;[İsa Məsihin] doğulması, iztirabları, dirilməsi və göyə yüksəlməsinin şərhi&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir; əsər peyğəmbərlər vasitəsilə bildirilən Tanrı vədləri ilə başlayır və Məsihin göylərdə izzətləndirilməsi ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}} Handelin əksər oratoriyalarından fərqli olaraq, Məsihdə müğənnilər dramatik rolları ifa etmirlər; əsərdə vahid və dominant təhkiyəçi səsi yoxdur və birbaşa nitqdən çox az istifadə edilir. [[Libretto]]nun hazırlanması zamanı Çarlz Cennensin məqsədi İsanın həyatını və təlimlərini dramatik şəkildə təsvir etmək deyil, [[Kral Ceymsin Bibliyası|Müqəddəs Kitabın Kral Ceyms versiyasından]], eləcə də 1662-ci il [[Ümumi dua kitabı]]na daxil edilmiş [[Məzamir|Zəbur]] mətnlərindən seçilmiş parçaları{{sfn|Luckett|1992|p=73}}  bir araya gətirməklə ''&quot;möminliyin [[Müqəddəs misteriyalar|sirri]]&quot;''ni ({{dil-en|Mystery of Godliness}}) tərənnüm etmək idi.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} 

Əsərin üç hissəli quruluşu Handelin üçpərdəli operalarının strukturuna təxminən uyğun gəlir; Cennens bu ''&quot;[[Hissə (musiqi)|hissələri]]&quot;'' öz növbəsində ''&quot;[[Məsih oratoriyasının strukturu#Səhnələr|səhnələrə]]&quot;'' bölmüşdür. Hər səhnə [[Reçitativ|reçitativ]], ariya və xor şəklində yazılmış ayrı-ayrı nömrələrdən və ya &quot;hissələrdən&quot; ibarətdir.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}} Əsərdə iki instrumental nömrə mövcuddur: [[Fransız uvertürası|fransız uvertürası]] üslubunda yazılmış başlanğıc Sinfoniya{{refn|“Sinfony” təsviri Hendelin avtoqraf partiturasından götürülmüşdür.{{sfn|Burrows|1991|p=84}}|group= n}} və I hissənin ortasında səslənən, çox vaxt ''&quot;pastoral simfoniya&quot;'' adlandırılan pastoral xarakterli ''Pifa''.{{sfn|Burrows|1991|p=73-74}}

I hissədə Məsihin gəlişi və [[Bakirə Məryəmin viladəti|İsanın bakirədən doğulması]] [[Əhdi-Ətiq]] peyğəmbərləri tərəfindən əvvəlcədən xəbər verilir. [[İsanın doğulması|Məsihin doğulmasının]] [[Çobanların müjdələnməsi|çobanlara müjdələnməsi]] [[Lukanın İncili|Lukanın İncilindən]] götürülmüş sözlərlə təqdim olunur. II hissə [[İsanın iztirabları|Məsihin iztirabları]] və ölümü, onun dirilməsi və [[İsanın göyə yüksəlişi|göyə yüksəlməsi]], [[İncil|İncilin]] dünyada ilk dəfə yayılması, eləcə də ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunda ümumiləşdirilən Tanrının əzəmətinin qəti şəkildə bəyan edilməsini əhatə edir. III hissə xilas vədi ilə başlayır, daha sonra [[Qiyamət|Böyük məhkəmə]] günü və ümumi dirilmə haqqında öncəgörmə təqdim edilir; əsər günah və ölüm üzərində son qələbə və Məsihin tərənnümü ilə başa çatır.{{sfn|Luckett|1992|p=79-80}} Musiqişünas Donald Berrouzun fikrincə, mətnin böyük hissəsi eyham və istinadlarla o qədər zəngindir ki, Bibliya hekayələri ilə tanış olmayan şəxslər üçün onun mənasının əhəmiyyətli hissəsi anlaşılmaz qala bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=55-57}}  Buna görə də Cennens dinləyicilər üçün Müqəddəs Yazılardan seçdiyi parçaların səbəblərini izah edən xüsusi broşür hazırlamış və nəşr etdirmişdi.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite web|author=Vickers, David |url=http://www.gfhandel.org/messiah.html |title=''Messiah'', A Sacred Oratorio |publisher=GFHandel.org |access-date=12 avqust 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908030611/http://gfhandel.org/messiah.html |archive-date=8 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== Yazılma tarixi ==
=== Librettosu ===
[[Fayl:Mason Chamberlin - Portrait of Charles Jennens.jpg|200px|thumb|left|[[Meyson Çemberlin]] tərəfindən çəkilmiş ''Çarlz Cennensin portreti'', 1750-ci il]]
[[Çarlz Cennens]] təxminən 1700-cü ildə varlı torpaq sahibi ailəsində anadan olmuşdur. O, sonradan ailəsinin [[Vorvikşir|Vorvikşir]] və [[Lesterşir]] qraflıqlarındakı torpaq və mülklərini miras almışdır.&lt;ref name= MT-Jennens/&gt; Onun dini və siyasi baxışları — Britaniya taxtına [[Hannover sülaləsi|Hannover sülaləsinin]] keçməsini təmin edən [[1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akt|1701-ci il Taxt-tacın varisliyi haqqında Akta]] ({{dil-en|Act of Settlement 1701}}) qarşı çıxması — [[Oksford Universiteti]]nin [[Balliol Kolleci]]ndə təhsilini elmi dərəcə ilə başa vurmasına və hər hansı dövlət karyerası qurmasına mane olmuşdur. Ailəsinin sərvəti Cennensə maddi qayğılardan azad həyat sürməyə və vaxtını ədəbiyyat və musiqiyə olan maraqlarına həsr etməyə imkan verirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=9-10}}

Musiqişünas Uotkins Şou Cennensi ''&quot;heç bir xüsusi qabiliyyəti olmayan özündənrazı şəxs&quot;'' kimi səciyyələndirsə də,{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Berrouz onun haqqında yazırdı: ''&quot;Cennensin musiqi savadına heç bir şübhə ola bilməz&quot;.'' Cennens, şübhəsiz ki, Hendelin musiqisinə böyük rəğbət bəsləyirdi və 1725-ci ildə ''&quot;[[Rodelinda (opera)|Rodelinda]]&quot;'' operasından başlayaraq Hendelin bütün partituralarının nəşrinin maliyyələşdirilməsinə kömək etmişdi.&lt;ref name= OMO2&gt;{{cite web |last= Smith |first= Ruth|title= Jennens, Charles|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/14259?q=Charles+Jennens&amp;search=quick&amp;pos=1&amp;_start=1|work= Grove Music Online|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055430/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014259?_start=1&amp;pos=1&amp;q=Charles%20Jennens&amp;search=quick|url-status= live}}(subscription)&lt;/ref&gt; 1741-ci ilədək, onların ''&quot;Saul&quot;'' üzərində əməkdaşlığından sonra, aralarında yaxın dostluq münasibətləri yaranmışdı və Hendel, Cennens ailəsinin Qopsolldakı malikanəsinə tez-tez qonaq gedirdi.&lt;ref name= MT-Jennens&gt;{{cite journal|title= Mr Charles Jennens: the Compiler of Handel's Messiah |url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1902-11-01_43_717/page/n21 |journal= The Musical Times and Singing Class Circular |volume= 43|issue= 717|date= 1 November 1902|pages= 726–727 |doi= 10.2307/3369540|jstor=3369540}}&lt;/ref&gt;

Cennensin 10 iyul 1741-ci ildə Holdsvorta yazdığı və Məsih əsərindən ilk dəfə bəhs etdiyi məktub mətnin həmin dövrdə yeni hazırlandığını, ehtimal ki, elə həmin ilin yayının əvvəlində tərtib edildiyini göstərir. Dindar [[Anqlikan kilsəsi|anqlikan]] və Müqəddəs Yazıların mütləq nüfuzuna inanan Cennens bu mətn vasitəsilə Tanrının insanların işlərinə müdaxiləsi haqqında təlimi rədd edən [[Deizm|deizm]] tərəfdarlarının baxışlarına qarşı çıxmağı nəzərdə tuturdu.{{sfn|Luckett|1992|p=76-77}}

Şou mətni ''&quot;xristian düşüncəsi və etiqadında Rəbbimizin Məsih kimi təbiəti haqqında düşüncə&quot;'' kimi səciyyələndirir. Cennensin şəxsiyyətinə tənqidi yanaşmasına baxmayaraq, o, tamamlanmış librettonun ''&quot;dahiyanə əsər adlandırılmağa çox yaxın&quot;'' olduğunu da qəbul edir.{{sfn|Shaw|1963|p=11}} Hendelin ''&quot;Saul&quot;'' əsərində olduğu kimi, mətnin seçilməsi və ya hazırlanmasında fəal iştirak etdiyini göstərən heç bir sübut yoxdur. Əksinə, görünür, Hendel Cennensin hazırladığı mətnə hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik etməyə ehtiyac görməmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=10-11}}

=== Bəstələnməsi ===
[[Fayl:Händel Hallelujah Theme (Autograph).jpg|230px|thumb|right|Hendelin avtoqraf partiturasında ''&quot;Halleluya&quot;'' mövzusu]]
Məsih əsərinin musiqisi cəmi 24 gün ərzində sürətlə bəstələnərək tamamlanmışdır. Cennensin mətnini 10 iyul 1741-ci ildən bir müddət sonra alan Hendel əsər üzərində işləməyə avqustun 22-də başlamışdır. Onun qeydlərinə əsasən, I hissənin ilkin variantı avqustun 28-də, II hissə sentyabrın 6-da, III hissə isə sentyabrın 12-də tamamlanmışdır. Bundan sonra Hendel iki gün ərzində əsər üzərində son tamamlama işləri aparmış və sentyabrın 14-də partituranı bitirmişdir. Cennens bu sürətli yaradıcılıq tempini coşqun yaradıcılıq enerjisinin göstəricisi deyil, ''&quot;etinasız səhlənkarlıq&quot;'' kimi qiymətləndirmişdir. Bundan sonra da onların münasibətləri gərgin olaraq qalmışdır: Cennens ''&quot;Hendeli əsərdə təkmilləşdirmələr aparmağa sövq etsə&quot;'' də, bəstəkar inadla bundan imtina etmişdir.{{sfn|Glover|2018|p=317}}

[[Avtoqraf (əlyazma)|Avtoqraf]] partituranın 259 səhifəsində mürəkkəb ləkələri, pozulmuş hissələr, doldurulmamış [[Xanə|xanələr]] və düzəldilməmiş digər səhvlər kimi tələskənlik əlamətləri görünür. Bununla belə, musiqi tədqiqatçısı Riçard Lakettin fikrincə, bu həcmdə sənəd üçün səhvlərin sayı təəccüblü dərəcədə azdır.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Məsih əsərinin orijinal əlyazması hazırda [[Britaniya Milli Kitabxanası|Britaniya Kitabxanasının]] musiqi kolleksiyasında saxlanılır.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Messiah by George Frideric Handel|url= http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/handel/|publisher= British Library|access-date= 12 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055343/https://www.bl.uk/collection-items/Messiah-by-George-Frideric-Handel|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Əsərin partiturası iki [[Truba (musiqi aləti)|truba]], [[Litavra|litavra]], iki [[Qoboy|qoboy]], iki [[Skripka|skripka]], [[Alt|alt]] və [[basso kontinuo]] üçün yazılmışdır.

Əlyazmasının sonunda Hendel &quot;SDG&quot; — ''[[Soli Deo gloria|Soli Deo Gloria]]'', yəni ''&quot;Şöhrət yalnız Tanrıya məxsusdur&quot;'' sözlərinin baş hərflərini yazmışdır. Bu qeyd və əsərin qeyri-adi sürətlə bəstələnməsi Hendelin musiqini [[İlahi ilham|ilahi ilhamın]] yaratdığı güclü mənəvi coşqu içərisində yazması haqqında apokrif rəvayətin yayılmasına səbəb olmuşdur. Həmin rəvayətə görə, Hendel ''&quot;Halleluya&quot;'' xorunu yazarkən ''&quot;bütün səmanı qarşısında görmüşdü&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=86}} Berrouz isə qeyd edir ki, Hendelin Məsih ilə müqayisə edilə biləcək həcm və quruluşa malik operalarının bir çoxu teatr mövsümləri arasındakı oxşar dərəcədə qısa müddətlər ərzində bəstələnmişdir. Beləliklə, qısa müddət ərzində bu qədər böyük həcmdə musiqi yazmaq Hendel və onun müasirləri üçün qeyri-adi hal deyildi. Hendel Məsihi tamamladıqdan cəmi bir həftə sonra növbəti oratoriyası ''&quot;Samson&quot;'' üzərində işləməyə başlamış və yeni əsərin ilkin variantını bir ay ərzində tamamlamışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=8,12}}{{sfn|Shaw|1963|p=18}}

Yeni əsərlər bəstələyərkən tətbiq etdiyi adi yaradıcılıq üsuluna uyğun olaraq Hendel Məsihdə də əvvəlki bəstələrindən istifadə etmişdir. Bu halda o, yenicə tamamladığı iki italyan duetindən və iyirmi il əvvəl yazdığı başqa bir duetdən yararlanmışdır. Beləliklə, 1722-ci ilə aid ''&quot;Se tu non lasci amore&quot;'' (HWV 193) ''&quot;O Death, where is thy sting?&quot;'' nömrəsinin əsasını təşkil etmişdir. ''&quot;His yoke is easy&quot;'' və ''&quot;And he shall purify&quot;'' nömrələri ''&quot;Quel fior che all'alba ride&quot;'' (HWV 192; iyul 1741), ''&quot;For unto us a child is born&quot;'' və ''&quot;All we like sheep&quot;'' nömrələri isə ''&quot;Nò, di voi non vo' fidarmi&quot;'' (HWV 189; iyul 1741) əsasında yaradılmışdır.{{sfn|Shaw|1963|p=18}}{{sfn|Burrows|1991|p=61–62}}

Hendelin partiturasında alətlərin göstərilməsi çox vaxt dəqiq deyil. Bu da dövrün musiqi ənənələrinə uyğun idi: müəyyən alətlərin və onların kombinasiyalarının istifadəsi öz-özlüyündə nəzərdə tutulduğundan bəstəkarın onları ayrıca qeyd etməsinə ehtiyac duyulmurdu. Sonrakı dövrlərdə partituranın surətini çıxaran şəxslər bu təfərrüatları tamamlamışlar.{{sfn|Shaw|1963|p=22-23}}

İlk ifadan əvvəl Hendel əlyazma partiturasında çoxsaylı dəyişikliklər etmişdir. Bu dəyişikliklərin bir qismi 1742-ci ildə [[Dublin]]də keçiriləcək premyera üçün mövcud olan ifaçı heyətinin imkanlarına uyğunlaşdırılma məqsədi daşıyırdı. Buna görə də əsərin Hendelin sağlığında ilkin olaraq nəzərdə tutduğu formada heç vaxt ifa edilmədiyi ehtimal olunur.{{sfn|Burrows|1991|p=22}} Bəstəkar 1742–1754-cü illər arasında ayrı-ayrı hissələri yenidən işləməyə və bəstələməyə davam etmiş, bəzi hallarda onları konkret müğənnilərin imkan və tələblərinə uyğunlaşdırmışdır.{{sfn|Burrows|1991|p=41}}

Məsihin ilk nəşr olunmuş partiturası Hendelin ölümündən səkkiz il sonra, 1767-ci ildə çapdan çıxmışdır. Lakin bu nəşr nisbətən erkən əlyazmalara əsaslandığından Hendelin sonrakı düzəlişlərinin heç birini ehtiva etmirdi.{{sfn|Burrows|1991|p=48}}

== Premyeralar ==
=== Dublin, 1742 ===
[[Fayl:Musick-hall-dublin.jpg|220px|thumb|right|[[Dublin]]in Fişambl-strit küçəsində yerləşən və ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ilk dəfə ifa edildiyi Böyük Musiqi Zalı.]]
Hendelin 1741–1742-ci illərin qışında [[Dublin]]də konsertlər mövsümü keçirmək qərarı həmin dövrdə [[İrlandiya lord-leytenantı]] vəzifəsində çalışan [[Uilyam Kavendiş, III Devonşir hersoqu|Devonşir hersoqunun]] dəvəti ilə bağlı idi. Hendelin dostu, skripkaçı [[Metyu Dyuburq]] Dublində lord-leytenantın orkestrinin kapelmeysteri kimi fəaliyyət göstərirdi və qastrol zamanı orkestrin təşkili ilə bağlı məsələləri üzərinə götürəcəkdi.&lt;ref name= Cole&gt;{{cite journal|last= Cole|first= Hugo |title= Handel in Dublin |journal=Irish Arts Review (1984–87)|volume=1| issue= 2 |date= Summer 1984|pages= 28–30}}&lt;/ref&gt; Hendelin əvvəlcədən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasını Dublində ifa etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı məlum deyil. O, Cennensə belə bir plan haqqında məlumat verməmişdi; Cennens 1741-ci il dekabrın 2-də Holdsvorta yazırdı: ''&quot;...Məsih əsərini burada ifa etmək əvəzinə, onunla İrlandiyaya getdiyini eşitmək mənim üçün müəyyən qədər məyusedici oldu&quot;.''{{sfn|Burrows|1991|p=14}}

1741-ci il noyabrın 18-də Dublinə gələn Hendel 1741-ci ilin dekabrından 1742-ci ilin fevralınadək [[Fişambl-strit]]də yerləşən Böyük Musiqi Zalında keçirilmək üçün abunə əsasında altı konsertdən ibarət silsilə təşkil etdi. Bu məkan 1741-ci ildə xüsusi olaraq Həbsdə olan borcluların azad edilməsi üzrə Xeyriyyə və Musiqi Cəmiyyətinin xeyrinə təşkil olunan konsertlərin keçirilməsi məqsədilə inşa edilmişdi. Hendel də həmin xeyriyyə təşkilatının xeyrinə bir konsert verməyə razılıq vermişdi.{{sfn|Bardon|2015|page=18}} Konsertlər o qədər böyük maraq doğurdu ki, qısa müddət sonra ikinci konsert silsiləsi təşkil edildi. Lakin &quot;Məsih&quot; bu iki silsilənin heç birinin proqramına daxil edilməmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=24}}

Martın əvvəllərində Hendel apreldə keçirilməsi nəzərdə tutulan və &quot;Məsih&quot; oratoriyasını təqdim etmək istədiyi xeyriyyə konsertinin təşkili ilə əlaqədar müvafiq komitələrlə danışıqlara başladı. O, bu konsert üçün [[Müqəddəs Patrik kafedralı (Dublin)|Müqəddəs Patrik]] və [[Krist-Çörç kilsəsi (Dublin)|Krist-Çörç]] kafedrallarının xorlarından istifadə etmək məqsədilə icazə istədi və bu icazəni aldı.{{sfn|Burrows|1991|p=17-19}}{{sfn|Luckett|1992|p=117-119}} Birləşdirilmiş xorun tərkibinə 16 kişi müğənni və 16 oğlan xorçu daxil idi; kişi ifaçılardan bir neçəsinə solo partiyalar həvalə edilmişdi. Qadın solistlər əvvəlki iki abunə konsertləri silsiləsində əsas [[Soprano|soprano]] partiyalarını ifa etmiş Kristina Mariya Avolyo və ikinci silsilədə çıxış etmiş tanınmış teatr aktrisası və [[Kontralto|kontralto]] [[Süzanna Mariya Sibber|Süzanna Sibber]] idi.{{sfn|Luckett|1992|p=124-125}}{{sfn|Burrows|1991|p=17}}  Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırmaq üçün ''&quot;Then shall the eyes of the blind&quot;'' reçitativi və ''&quot;He shall feed his flock&quot;'' ariyası [[Fa major|fa majora]] transpozisiya edilmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=22}}{{sfn|Hogwood|1991|p=17–21}}

Fişambl-stritdəki həmin zalda keçirilməsi nəzərdə tutulan tamaşa əvvəlcə aprelin 12-nə elan edilmişdi, lakin ''&quot;nüfuzlu şəxslərin xahişi ilə&quot;'' bir gün sonraya təxirə salındı.{{sfn|Shaw|1963|page=24}} Dublindəki orkestr simli alətlərdən, iki trubadan və timpanidən ibarət idi; ifaçıların dəqiq sayı məlum deyil. Hendel tamaşalar üçün öz orqanını İrlandiyaya göndərmişdi; ehtimal ki, [[Klavesin|klavesindən]] də istifadə olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Butt|first=John|title= Programme notes|series=Three Choirs Festival, Gloucester| date =  2013}}&lt;/ref&gt;

Konsertdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulan üç xeyriyyə istiqaməti borca görə həbs edilmiş məhbuslara yardım, Merser Hospitalı və Xeyriyyə Xəstəxanası idi.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} ''&quot;Dublin News-Letter&quot;'' qəzeti açıq məşq haqqında hesabatında oratoriyanı ''&quot;...bu və ya hər hansı digər krallıqda indiyədək ifa edilmiş bu qəbildən olan bütün əsərləri xeyli üstələyən&quot;'' əsər kimi qiymətləndirmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}}

1742-ci il aprelin 13-də keçirilən premyerada 700 nəfər iştirak etmişdi.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Konsertə mümkün qədər çox tamaşaçının buraxılması üçün kişilərdən qılınclarını çıxarmaları, qadınlardan isə libaslarının altında [[Halqalı ətək|halqalı ətəklər]] geyinməmələri xahiş olunmuşdu.{{sfn|Burrows|1991|p=17}} Tamaşa mətbuat tərəfindən yekdilliklə yüksək qiymətləndirilmişdi: ''&quot;Heyran olmuş və zalı doldurmuş tamaşaçılara bəxş etdiyi misilsiz zövqü ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir&quot;''.{{sfn|Luckett|1992|p=127}} Dublinli din xadimi Möhtərəm Delaninin Süzanna Sibberin ''&quot;He was despised&quot;'' ariyasını ifasından o qədər təsirləndiyi bildirilir ki, o, ayağa qalxaraq belə səslənmişdi: ''&quot;Ey qadın, qoy buna görə bütün günahların bağışlansın!&quot;''{{sfn|Hogwood|1991|p=22–25}}{{refn|Ehtimal olunur ki, Delani bununla Sibberin həmin dövrdə qalmaqallı boşanma məhkəməsi prosesində iştirak etməsinə eyham vururdu.&lt;ref name=Kandell /&gt;|group= n}} 

Konsertdən təxminən 400 funt-sterlinq gəlir əldə edilmişdi. Bunun nəticəsində nəzərdə tutulan üç xeyriyyə təşkilatının hər birinə təxminən 127 funt-sterlinq ayrılmış və borca görə həbs edilmiş 142 məhbusun azad edilməsi təmin olunmuşdu.&lt;ref name= Cole/&gt;{{sfn|Luckett|1992|p=127-128}}

Hendel premyeradan sonra daha dörd ay Dublində qaldı. O, iyunun 3-də ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının ikinci ifasını təşkil etdi. Bu konsert ''&quot;cənab Hendelin [İrlandiya] krallığında olduğu müddətdə son çıxışı&quot;'' kimi elan edilmişdi. Hendelin şəxsi maliyyə gəliri üçün təşkil edilən ''&quot;Məsih&quot;''in bu ikinci ifasında Sibber ilk tamaşadakı partiyasını yenidən ifa etmiş, Avolyonu isə, ehtimal ki, xanım Makleyn əvəz etmişdi.{{sfn|Shaw|1963|page=30}} Digər ifaçılar haqqında məlumat qeydə alınmamışdır.{{sfn|Luckett|1992|p=131}}

=== London, 1743–1759 ===
[[Fayl:Microcosm of London Plate 037 - Foundling Hospital.jpg|300px|thumb|left|Londonun Foundlinq Hospitalının kapellası — 1750-ci ildən etibarən ''&quot;Məsih&quot;'' oratoriyasının müntəzəm xeyriyyə tamaşalarının keçirildiyi məkan.]]
&quot;Məsih&quot; oratoriyasının Dublində qazandığı böyük rəğbət Londonda təkrarlanmadı. Hətta tamaşanın ''&quot;yeni dini oratoriya&quot;'' kimi elan edilməsi belə anonim bir şərhçinin ''&quot;teatrın bu əsərin ifası üçün münasib məbəd olub-olmadığını&quot;'' soruşmasına səbəb olmuşdu.{{sfn|Glover|2018|p=318}} Hendel əsəri Londonda ilk dəfə 23 mart 1743-cü ildə [[Kral Opera Teatrı|Kovent-Qarden teatrında]] təqdim etdi. Avolyo və Sibber yenidən əsas solistlər kimi çıxış etdilər. Onlara Hendelin operalarının təcrübəli ifaçılarından olan tenor [[Con Bird (tenor)|Con Bird]], [[Bas (səs tipi)|bas]] Tomas Reynold, həmçinin daha iki soprano — [[Kitti Klayv]] və miss Edvards qoşuldular.{{sfn|Shaw|1963|page=31-34}}

İlk tamaşa mətbuatda əsərin mövzusunun teatr səhnəsində, xüsusilə Sibber və Klayv kimi dünyəvi teatr müğənni-aktrisaları tərəfindən ifa olunmaq üçün həddindən artıq ülvi olduğu barədə səsləndirilən fikirlərin kölgəsində qaldı. Bu cür etirazlardan yayınmaq məqsədilə Hendel Londonda &quot;Məsih&quot; adından istifadə etməmiş və əsəri ''&quot;Yeni dini oratoriya&quot;'' ({{dil-en|New Sacred Oratorio}}) adı ilə təqdim etmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24-27}} Hendel adətinə uyğun olaraq, musiqini ifaçıların vokal imkanlarına uyğunlaşdırmaq üçün yenidən işləmişdi. O, Klayv üçün ''&quot;And lo, the angel of the Lord&quot;'' hissəsinin yeni versiyasını yazmış, lakin bu variant sonrakı ifalarda bir daha istifadə edilməmişdi. Hendel həmçinin Bird üçün ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' adlı tenor ariyası əlavə etmişdi. Bu hissə Cennensin ilkin librettosunda yer alsa da, əsərin Dublin tamaşalarında ifa edilməmişdi.{{sfn|Burrows|1991|p=30-31}}

''&quot;Halleluya&quot;'' xorunun ifası zamanı ayağa qalxmaq ənənəsi geniş yayılmış belə bir inancdan qaynaqlanır ki, guya əsərin London premyerasında Kral [[II Georq (Böyük Britaniya kralı)|II Georq]] ayağa qalxmış və bu da zalda olan hər kəsi ayağa qalxmağa məcbur etmişdi. Lakin kralın həmin tamaşada iştirak etdiyini və ya ''&quot;Məsih&quot;''in sonrakı tamaşalarından hər hansı birinə qatıldığını təsdiqləyən inandırıcı sübut yoxdur. ''&quot;Halleluya&quot;'' zamanı ayağa qalxmaq adətinə dair ilk məlum qeyd Hendelin ölümündən üç il əvvəl — 1756-cı ilə aid məktubda rast gəlinir.{{sfn|Burrows|1991|p=28-29}}{{sfn|Luckett|1992|p=175}}

&quot;Məsih&quot;in Londonda əvvəlcə soyuq qarşılanması Hendeli mövsüm üçün nəzərdə tutulmuş altı tamaşanın sayını üçə endirməyə vadar etdi. 1744-cü ildə isə əsər ümumiyyətlə ifa olunmadı. Bu vəziyyət Cennensin ciddi narazılığına səbəb oldu və onun bəstəkarla münasibətləri müvəqqəti olaraq pisləşdi.{{sfn|Burrows|1991|p=24}} Cennensin xahişi ilə Hendel 1745-ci ildə əsərin yenidən səhnəyə qaytarılması üçün musiqidə bir sıra dəyişikliklər etdi: ''&quot;Their sound is gone out&quot;'' xor nömrəsinə çevrildi, soprano üçün ''&quot;Rejoice greatly&quot;'' ariyası daha qısa formada yenidən bəstələndi, Sibberin səs diapazonuna uyğunlaşdırılmış transpozisiyalar isə əvvəlki soprano diapazonuna qaytarıldı.{{sfn|Burrows|1991|p=41-44}}
[[Fayl:Arms of the Foundling Hospital with an admission ticket (BM 1858,0417.578).jpg|250px|thumb|right|1750-ci ilin mayında keçirilən tamaşa üçün doldurulmamış giriş bileti; biletin üzərində tamaşanın keçirildiyi Foundlinq Hospitalının gerbi təsvir edilmişdir.]]
Cennens 1745-ci il avqustun 30-da Holdsvorta yazırdı: ''&quot;[Hendel] ondan gözəl bir əsər ərsəyə gətirib, lakin bunu edə biləcəyi və etməli olduğu qədər yaxşı etməyib. Böyük çətinliklə onu kompozisiyadakı daha ciddi qüsurlardan bəzilərini düzəltməyə razı sala bildim...&quot;'' Hendel 1745-ci ildə 9 və 11 aprel tarixlərində Kovent-Qardendə ''&quot;Məsih&quot;''in iki tamaşasına dirijorluq etdi,{{sfn|Luckett|1992|p=153}} bundan sonra isə əsəri dörd il ərzində bir daha ifa etmədi.{{sfn|Burrows|1991|p=34-35}}

1749-cu ildə Kovent-Qardendə artıq &quot;Məsih&quot; adı altında keçirilən növbəti tamaşada sonralar Hendelin musiqisi ilə sıx əlaqələndirilən iki qadın solist — [[Culiya Frazi]] və [[Katerina Qalli]] çıxış etdilər. Növbəti il onlara [[Kontratenor|kişi alt]] [[Qaetano Quadanyi]] qoşuldu. Hendel onun üçün ''&quot;But who may abide&quot;'' və ''&quot;Thou art gone up on high&quot;'' nömrələrinin yeni versiyalarını bəstələdi. 1750-ci ildə həmçinin Londonun [[Foundlinq Hospitalı]]nda ''&quot;Məsih&quot;''in hər il keçirilən xeyriyyə tamaşaları ənənəsinin əsası qoyuldu. Bu ənənə Hendelin ölümünədək və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirildi.{{sfn|Shaw|1963|page=42–47}} 

Hospitalda 1754-cü ildə keçirilmiş tamaşa orkestr və vokal heyətinin tərkibi haqqında tam məlumatların qorunub saxlandığı ilk &quot;Məsih&quot; ifasıdır. Orkestrin tərkibinə 15 skripka, 5 alt, 3 [[Violonçel|violonçel]], 2 [[Kontrabas (musiqi aləti)|kontrabas]], 4 [[Faqot|faqot]], 4 qoboy, 2 truba, 2 valtorna və zərb alətləri daxil idi. On doqquz nəfərlik xorun altı üzvü Kral kapellasının diskant ifaçıları idi; qalanlarının hamısı kişilərdən ibarət olmaqla alt, tenor və bas partiyalarını ifa edirdilər. Frazi, Qalli və Bird beş solistdən ibarət heyətin aparıcı ifaçıları idilər; solistlərdən eyni zamanda xorun ifasına da qoşulmaq tələb olunurdu.{{sfn|Shaw|1963|page=49-50}}{{refn|Entoni Hiks orkestrin tərkibi ilə bağlı bir qədər fərqli məlumat verir: 14 skripka və 6 alt{{sfn|Hicks|1991|page=14}}|group= n}} Bu tamaşa üçün Quadanyiyə uyğunlaşdırılaraq transpozisiya edilmiş ariyalar yenidən soprano səs diapazonuna qaytarılmışdı.{{sfn|Hogwood|1991|page=18}}

1754-cü ilə gəldikdə Hendelin görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə zəifləmişdi və korluq getdikcə ağırlaşırdı. 1755-ci ildə o, Foundlinq Hospitalında &quot;Məsih&quot;in ifasına rəhbərliyi şagirdi C. K. Smitə həvalə etdi.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}} Görünür, Hendel 1757-ci ildə yenidən öz vəzifələrini icra etməyə başlamış və ehtimal ki, sonrakı dövrdə də bunu davam etdirmişdir.{{sfn|Luckett|1992|p=176}} Hendelin iştirak etdiyi &quot;Məsih&quot;in sonuncu tamaşası 6 aprel 1759-cu ildə Kovent-Qardendə, bəstəkarın ölümündən səkkiz gün əvvəl keçirilmişdir.{{sfn|Shaw|1963|page=51-52}}

== Sonrakı ifa tarixi ==
=== XVIII əsr ===

1750-ci illərdə ''&quot;Məsih&quot;'' bütün ölkə üzrə festival və kafedrallarda getdikcə daha tez-tez ifa olunmağa başlamışdır.{{sfn|Shaw|1963|page=55-61}} Ayrı-ayrı xor və ariyalar bəzən əsərdən götürülərək kilsə ibadətlərində himn və ya [[Motet|motet]], yaxud konsert nömrələri kimi istifadə edilirdi. XIX əsrdə daha da geniş yayılan bu təcrübə sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.{{sfn|Burrows|1991|p=49}} Hendelin ölümündən sonra əsər [[Florensiya]]da (1768), [[Nyu-York]]da (fraqmentlər şəklində, 1770), [[Hamburq]]da (1772) və [[Manhaym]]da (1777) ifa edilmişdir. [[Volfqanq Amadey Motsart|Motsart]] əsəri ilk dəfə Manhaymdakı ifa zamanı dinləmişdir.&lt;ref name=chron&gt;{{cite web|last1=Leissa|first1=Brad|last2=Vickers|first2=David|url= http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|title= Chronology of George Frideric Handel's Life, Compositions, and his Times: 1760 and Beyond|website=GFHandel.org|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 July 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150702033736/http://www.gfhandel.org/handel/chron.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Berrouzun fikrincə, Hendelin sağlığında və ölümündən sonrakı ilk onilliklərdə ''&quot;Məsih&quot;''in ifalarında istifadə olunan vokal və instrumental heyətin miqyası üçün 1754-cü ildə Foundlinq Hospitalda keçirilmiş ifanın heyəti səciyyəvi hesab edilə bilər.{{sfn|Burrows|1991|p=304}} Əsərin böyük ifaçı heyətləri ilə təqdim edilməsi ənənəsi isə 1784-cü ildə [[III Georq|III Georqun]] himayəsi altında [[Vestminster abbatlığı|Vestminster abbatlığında]] Hendelin musiqisinə həsr olunmuş silsilə xatirə konsertləri ilə başlamışdır. Abbatlığın divarındakı xatirə lövhəsində qeyd olunur ki, ''&quot;DXXV [525] vokal və instrumental ifaçıdan ibarət heyətə cənab Coa Beyts dirijorluq etmişdir&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|title= History: George Frederic Handel|publisher= Westminster Abbey|access-date= 15 avqust 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20170213044031/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel|archive-date= 13 February 2017|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Böyük heyətlərlə ifa ənənəsinin tərəfdarı olan ser [[Malkolm Sarcent]] 1955-ci ildə yazdığı məqalədə qeyd edirdi: ''&quot;Cənab Beyts ... Hendeli yaxşı tanıyır və onun istəklərinə hörmət edirdi. İstifadə olunan orkestr iki yüz əlli nəfərdən ibarət idi və onun tərkibinə on iki valtorna, on iki truba, altı [[Trombon|trombon]] və üç cüt litavra daxil idi (onlardan bəziləri xüsusi olaraq böyük ölçüdə hazırlanmışdı).&quot;''&lt;ref name=sargent&gt;{{cite magazine|authorlink= |last= Sargent|first= Malcolm|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah|magazine= [[Gramophone (jurnal)|Gramophone]]|date= April 1955|page= 19|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1787-ci ildə abbatlıqda növbəti ifalar keçirilmiş və elanlarda ''&quot;ifaçı heyətinin səkkiz yüz nəfərdən ibarət olacağı&quot;'' bildirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Advertisement|newspaper=[[The Times|The Daily Universal Register]]|date= 30 May 1787|page=1}}&lt;/ref&gt;

Kontinental Avropada ''&quot;Məsih&quot;''in ifaları Hendelin təcrübəsindən başqa istiqamətdə uzaqlaşmağa başlamışdı: əsərin partiturası dövrün musiqi zövqünə uyğunlaşdırılmaq məqsədilə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən orkestrə işlənirdi. 1786-cı ildə [[İohann Adam Hiller]] ''&quot;Məsih&quot;''i yenilənmiş orkestr partiturası ilə [[Berlin kafedralı]]nda təqdim etmişdir.&lt;ref name=hiller&gt;{{cite journal|last= Shedlock|first= J. S.|title= Mozart, Handel, and Johann Adam Hiller|journal= The Musical Times|date= August 1918|volume= 59|issue= 906|pages= 370–371|jstor= 908906|doi= 10.2307/908906|url= https://zenodo.org/record/1450004|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 27 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201027145340/https://zenodo.org/record/1450004|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1788-ci ildə Hiller öz redaksiyasının 259 nəfərlik xor və 87 simli alət ifaçısı, 10 faqot, 11 qoboy, 8 fleyta, 8 valtorna, 4 [[Klarnet|klarnet]], 4 trombon, 7 truba, litavra, klavesin və [[Orqan (musiqi aləti)|orqandan]] ibarət orkestr ilə ifasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=hiller/&gt;

1789-cu ildə baron [[Qotfrid van Sviten]] və ''&quot;Gesellschaft der Associierten&quot;'' Motsarta Hendelin bir neçə əsərini, o cümlədən ''&quot;Məsih&quot;''i (''[[Der Messias]]'') yenidən orkestrə işləməyi sifariş etmişlər.{{sfn|Steinberg|2005|p=152}}{{refn|Sviten Motsarta Hendelin orijinal orkestr quruluşunun Randal &amp; Abell tərəfindən Londonda nəşr edilmiş partiturası, eləcə də Fridrix Qotlib Klopştok və Kristof Daniel Ebelinq tərəfindən hazırlanmış ingilisdilli librettonun alman dilinə tərcüməsi ilə təmin etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Holschneider|first=Andreas|author-link= |title=Händel – Bearbeitungen: Der Messias, Kritische Berichte|journal=Neue Mozart Ausgabe, Series X, Werkgruppe 28, Band 2|publisher=Bärenreiter|location=Kassel|year=1962|pages=40–42}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Nisbətən kiçik ifaçı heyəti üçün hazırladığı bu versiyada Motsart orqan continuosunu çıxarmış, fleyta, klarnet, trombon və valtorna üçün partiyalar əlavə etmiş, bəzi hissələri yenidən bəstələmiş, digərlərinin isə quruluşunu dəyişdirmişdir. Bu versiya ilk dəfə 6 mart 1789-cu ildə qraf İohann Esterhazinin iqamətgahında dörd solist və 12 nəfərlik xorun iştirakı ilə ifa edilmişdir.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}{{refn|Əsər 7 aprel 1789-cu ildə [[Esterhaza|Esterhaza sarayında]] yenidən ifa edilmişdir.{{sfn|Steinberg|2005|p=150}} Motsartın vəfat etdiyi 1791-ci ildən 1800-cü ilədək onun yenidən orkestrə işlədiyi &quot;Məsih&quot; əsərinin Vyanada dörd məlum ifası keçirilmişdir: 5 aprel 1795, 23 mart 1799, 23 dekabr 1799 və 24 dekabr 1799-cu il.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Link|first=Dorthea|title=Vienna's Private Theatrical and Musical Life, 1783–92, as reported by Count Karl Zinzendork|journal=Journal of the Royal Musical Association|year=1997|volume=12|issue=2|page=209}}&lt;/ref&gt;|group= n}}

Hillerin bəzi kiçik dəyişikliklərini də ehtiva edən Motsart redaksiyası bəstəkarın ölümündən sonra, 1803-cü ildə nəşr edilmişdir.{{refn|Uzun müddət Hillerin partituranın nəşrindən əvvəl Motsartın orkestr işləməsinə əhəmiyyətli dəyişikliklər etdiyi güman edilirdi. Ebenezer Praut diqqətə çatdırmışdır ki, nəşr ''&quot;F. G. [[[Sic|sic]]] Händels Oratorium Der Messias, nach W. A. Mozarts Bearbeitung&quot;'' adı ilə çap olunmuşdu; burada [[alman dili]]ndəki ''nach'' sözü Motsartın işləməsinin &quot;əsasında&quot; mənasını verir, &quot;Motsartın işləməsində&quot; mənasını deyil. Praut qeyd edirdi ki, Hendelin Motsart tərəfindən işlənmiş digər əsəri — ''&quot;[[İsgəndərin ziyafəti (Hendel)|İsgəndərin ziyafəti]]&quot;'' odası — Motsartın əlyazmasına uyğun şəkildə nəşr edilərkən ''&quot;mit neuer Bearbeitung von W. A. Mozart&quot;'' (&quot;V. A. Motsartın yeni işləməsi ilə&quot;) ifadəsi ilə təqdim olunmuşdur.&lt;ref name=prout1/&gt; Sonradan Motsartın Məsih üçün hazırladığı orijinal əlyazma aşkar edildikdə isə Hillerin etdiyi dəyişikliklərin əslində genişmiqyaslı olmadığı müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|last= Towe|first= Teri Noel|url= http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|title= George Frideric Handel – Messiah – Arranged by Mozart|publisher= Classical Net|year= 1996|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 June 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110603234719/http://www.classical.net/music/comp.lst/works/handel/messiah/mozart.php|url-status= live}}&lt;/ref&gt;|group= n}} Musiqişünas Morits Hauptmann Motsartın əlavələrini ''&quot;mərmər məbədin üzərindəki stükko bəzəkləri&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The Mutilation of a Masterpiece|journal= Proceedings of the Musical Association, 30th Session (1903–1904)|volume= 30|date= 10 May 1904|pages= 113–127|jstor= 765308|doi= 10.1093/jrma/30.1.113|url= https://zenodo.org/record/1853629|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200926001122/https://zenodo.org/record/1853629|url-status= live}}&lt;/ref&gt;  Məlumatlara görə, Motsart özü etdiyi dəyişikliklərə ehtiyatla yanaşır və Hendelin partiturasına edilən hər hansı müdaxilənin musiqini təkmilləşdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu vurğulayırdı.&lt;ref name=Kandell&gt;{{cite magazine|last= Kandell|first= Jonathan|title= The Glorious History of Handel's Messiah|url= http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540|magazine=[[Smithsonian Magazine]]|date= December 2009|publisher= The Smithsonian Institution|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 13 May 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160513135123/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-glorious-history-of-handels-messiah-148168540/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Sonralar bu versiyanın bəzi elementləri, o cümlədən [[Ebenezer Praut]] kimi redaktorların hazırladığı partituranın nəşrlərinə daxil edilərək Britaniya auditoriyasına da yaxşı tanış olmuşdur.{{sfn|Robbins Landon|1990|p=338}}

=== XIX əsr ===

XIX əsrdə almandilli və ingilisdilli ölkələrdə Hendelin yaradıcılığına yanaşmalar arasındakı fərq daha da artmışdır. 1856-cı ildə Leypsiqdə musiqişünas [[Fridrix Krizander]] və ədəbiyyat tarixçisi [[Georq Qotfrid Gervinus]] Hendelin bütün əsərlərinin mötəbər nəşrlərini hazırlamaq məqsədilə Almaniya Hendel Cəmiyyətini ({{lang-de|Deutsche Händel-Gesellschaft}}) təsis etmişlər.&lt;ref name=chron/&gt; Eyni dövrdə Britaniya və ABŞ-də keçirilən ifalar getdikcə daha möhtəşəm miqyas alaraq Hendelin öz dövründəki ifa ənənəsindən uzaqlaşırdı. Məsih 1853-cü ildə Nyu-Yorkda 300 nəfərlik xorla, 1865-ci ildə [[Boston]]da isə 600-dən çox ifaçının iştirakı ilə təqdim edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Musical|url= https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|newspaper= [[The New York Times]]|date= 27 December 1853|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 12 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200212172511/https://www.nytimes.com/1853/12/27/archives/musical.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= The Great Musical Festival in Boston |url= https://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |work= The New York Times |date= 4 June 1865 |url-access= subscription |access-date= 15 avqust 2026 |archive-date= 27 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170427203733/http://www.nytimes.com/1865/06/04/news/the-great-musical-festival-in-boston-boston-enjoying-itself.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;  Britaniyada 1857-ci ildə [[Büllur saray|Büllur sarayda]] keçirilən ''&quot;Böyük Hendel Festivalı&quot;'' zamanı &quot;Məsih&quot; və Hendelin digər oratoriyaları 2.000 müğənnidən ibarət xor və 500 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Handel Festival, Crystal Palace|newspaper=[[The Times]]|date= 15 June 1857|page=6}}&lt;/ref&gt;

1860–1870-ci illərdə ifalar üçün daha da böyük heyətlər toplanmağa başlanmışdır. Musiqi tənqidçisi kimi fəaliyyət göstərən [[Corc Bernard Şou|Bernard Şou]] bu ənənə haqqında yazırdı: ''&quot;Nəhəng xorun hər dəfə doğurduğu köhnəlmiş heyrət hissi artıq öz təsirini tamamilə itirib&quot;.''{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=151}} Sonralar o yazırdı: ''&quot;Nə üçün kimsə Hendel Festivalının saysız-hesabsız ifaçılardan ibarət yeknəsəqliyinə böyük məbləğlər sərf etmək əvəzinə, [[Sent-Ceyms Holl]]da iyirmi bacarıqlı sənətçidən ibarət xorla Məsihin hərtərəfli məşq edilmiş və dərindən öyrənilmiş ifasını təşkil etmir? Çoxumuz ölməzdən əvvəl heç olmasa bir dəfə bu əsərin ciddi şəkildə ifa edildiyini eşitməkdən məmnun olardıq.&quot;''{{sfn|Laurence (Vol. 2)|1981|p=245-246}}

Nəhəng ifaçı heyətlərindən istifadə orkestr partiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsini zəruri edirdi. Hendelin bir çox pərəstişkarı hesab edirdi ki, əgər bəstəkarın dövründə müvafiq musiqi alətləri mövcud olsaydı, o özü də bu cür əlavələr edərdi.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Smither|first= Howard E.|title= 'Messiah' and Progress in Victorian England|journal= Early Music|volume=  13|issue=  3|date= August 1985|pages=339–348|jstor= 3127559|doi= 10.1093/earlyj/13.3.339}}&lt;/ref&gt; Şou isə, əsasən diqqətdən kənarda qalan mövqeyində bildirirdi ki, ''&quot;bəstəkar dostlarından qoruna bilər və ‘əlavə orkestr müşayiətinin’ yazılması və ya seçilməsi işi lazımi ehtiyatla həyata keçirilə bilər&quot;''.{{sfn|Laurence (Vol. 1)|1981|p=91}}

Belə nəhəng miqyaslı ifaların populyarlığının səbəblərindən biri həvəskar xor cəmiyyətlərinin geniş yayılması idi. Dirijor ser [[Tomas Biçem|Tomas Biçem]] yazırdı ki, xor iki yüz il ərzində Britaniyada ''&quot;musiqi ifadəsinin milli vasitəsi&quot;'' olmuşdur. Bununla belə, [[Viktoriya dövrü|Viktoriya dövrü]] xor cəmiyyətlərinin çiçəklənmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra, onun sözlərinə görə, monumental ifalara qarşı ''&quot;sürətli və kəskin reaksiya ... müxtəlif dairələrdən Hendelin 1700–1750-ci illərdə olduğu kimi ifa edilməsi və dinlənilməsi çağırışları&quot;'' meydana çıxmışdır.{{sfn|Beecham|1959|p=6-7}}

Əsrin sonunda ser [[Frederik Bric]] və T. V. Born &quot;Məsih&quot;in Hendelin orijinal orkestr quruluşuna uyğun ifalarının bərpasına öncüllük etmişlər. Bornun işi isə XX əsrin əvvəllərində hazırlanmış sonrakı elmi-tənqidi versiyalar üçün əsas olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Armstrong|first= Thomas|title= Handel's 'Messiah'|newspaper=The Times|date= 2 April 1943|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== XX əsr və sonrakı dövr ===

XX əsrdə [[Kral Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Royal Choral Society}}), [[Tabernakl xoru]] ({{dil-en|Tabernacle Choir}}) və [[Haddersfild Xor Cəmiyyəti]] ({{dil-en|Huddersfield Choral Society}}) kimi böyük kollektivlər nəhəng miqyaslı oratoriya ifaları ənənəsini davam etdirsələr də,&lt;ref name=blyth/&gt; Hendelin ilkin bədii niyyətinə daha çox uyğun gələn ifalara çağırışlar getdikcə artmağa başlamışdır. Əsrin əvvəllərində ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalı Motsart və digər bəstəkarların əsərə əlavə etdikləri ''&quot;əlavə müşayiətlər&quot;'' haqqında yazırdı: &quot;Hendelin partiturasına qoşulmuş bu ‘əlavələrin’ bəzilərini artıq kənarlaşdırmağın vaxtı çatmayıbmı?&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Sheffield Musical Festival|url= https://archive.org/details/sim_musical-times_1899-11-01_40_681/page/738|journal= The Musical Times|volume= 40|issue= 681|date= November 1899|page=738|doi= 10.2307/3367781|jstor= 3367781}}&lt;/ref&gt; 

1902-ci ildə Praut partituranın yeni nəşrini hazırlamışdır. O, nəşrdən-nəşrə keçdikcə səhvlərin toplandığı təhrif olunmuş çap versiyalarına deyil, Hendelin orijinal əlyazmalarına əsaslanmışdır.{{refn| 1902-ci ildən əvvəlki nəşrlərin bir çoxu, o cümlədən Motsartın versiyası, partituranın 1767-ci ildə nəşr edilmiş və Uolş nəşri (Walsh Edition) kimi tanınan ilk çap versiyasına əsaslanırdı..&lt;ref name=prout1/&gt;|group= n}} Bununla belə, Praut, Hendelin orijinal partiturasının tam dəqiqliklə bərpa edilməsinin praktik baxımdan mümkün olmadığı qənaətindən çıxış edirdi:

{{cquote|''Musiqi cəmiyyətlərimizin zaman-zaman Hendelin musiqisini onun nəzərdə tutduğu şəkildə ifa etmək üçün göstərdikləri cəhdlər, niyyət nə qədər səmimi, hazırlıq isə nə qədər diqqətli olsa da, məsələnin mahiyyətindən irəli gələrək əvvəlcədən uğursuzluğa məhkumdur. Bizim böyük xor cəmiyyətlərimizlə təsirli ifa üçün bu və ya digər formada əlavə müşayiət zəruridir; məsələ onların yazılıb-yazılmamasında deyil, necə yazılmasındadır.''&lt;ref name=prout1/&gt;}}

Praut Hendelin orkestr tərkibinə fleyta, klarnet və trombonların əlavə edilməsi ənənəsini davam etdirmiş, lakin Motsartın çıxardığı Hendelin yüksək registrli truba partiyalarını bərpa etmişdir. Görünür, Motsartın 1789-cu ildə həmin partiyaları çıxarmasının səbəbi o dövrədək onların ifa texnikasının artıq unudulması idi.&lt;ref name=prout1&gt;{{cite journal|last= Prout|first= Ebenezer|title= Handel's 'Messiah': Preface to the New Edition, I|journal= The Musical Times|volume= 43|issue= 711|date= May 1902|pages= 311–313|doi= 10.2307/3369304|jstor= 3369304|url= https://zenodo.org/record/1601271|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 22 September 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200922184610/https://zenodo.org/record/1601271|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Prautun yanaşması ciddi etirazla qarşılaşmamışdır. Krizanderin elmi-tənqidi nəşri həmin il çap edildikdə isə ona ifa üçün nəzərdə tutulmuş partitura kimi deyil, hörmətlə ''&quot;öyrənilmək üçün hazırlanmış cild&quot;'' kimi yanaşılmışdır; bu nəşr Hendelin müxtəlif əlyazma versiyalarının redaktə edilmiş reproduksiyasından ibarət idi.&lt;ref name=cummings&gt;{{cite journal|last= Cummings|first= William H.|title= The 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 44|issue= 719|date= January 1903|pages= 16–18|jstor= 904855|doi= 10.2307/904855|url= https://zenodo.org/record/1449978|url-access= subscription|access-date=15 avqust 2026|archive-date= 1 October 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201001020623/https://zenodo.org/record/1449978|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 

Həmin dövrdə əsərin tarixi baxımdan tam autentik ifasının mümkün olmadığı düşünülürdü. ''&quot;The Musical Times&quot;'' jurnalının müxbirlərindən biri yazırdı: ''&quot;Hendelin orkestr alətlərinin hamısı (truba istisna olmaqla) hazırda istifadə edilən alətlərlə müqayisədə daha kobud keyfiyyətə malik idi; onun klavesinləri isə həmişəlik yox olub ... ‘Məsih’i ifa etdiyi məkanlar [[Royal Albert-holl|Albert-holl]], [[v|Kuinz-holl]] və Büllur sarayla müqayisədə, demək olar ki, adi qonaq otaqları idi.&quot;''&lt;ref name=cummings/&gt;

[[Avstraliya]]da ''&quot;The Register&quot;'' qəzeti isə Məsihin ''&quot;iyirmiyə yaxın səsdən ibarət cılız kiçik kilsə xorları&quot;'' tərəfindən ifa edilməsi perspektivinə etiraz etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|url = http://nla.gov.au/nla.news-article56999470?|title= Handel's Messiah|journal=  [[South Australian Register|The Register (Adelaide, S.A.)]]|date= 17 December 1908|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Almaniya]]da ''&quot;Məsih&quot;'' Britaniyadakı qədər tez-tez ifa olunmurdu;&lt;ref&gt;{{cite news|last= Brug|first= Manuel|url= https://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|title= Der 'Messias' ist hier immer noch unterschätzt|journal= Die Welt|date= 14 April 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 24 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160624135725/http://www.welt.de/kultur/article3552234/Der-Messias-ist-hier-immer-noch-unterschaetzt.html|url-status= live}} &lt;/ref&gt; əsər səsləndirildikdə isə adətən orta ölçülü ifaçı heyətlərinə üstünlük verilirdi. 1922-ci ildə Hendelin doğma şəhəri [[Halle]]də keçirilən Hendel Festivalı zamanı onun xor əsərləri 163 nəfərlik xor və 64 nəfərlik orkestr tərəfindən ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite journal|last= van der Straeten|first= E.|title= The Handel Festival at Halle|journal= The Musical Times|volume= 63|issue= 953|date= July 1922|pages= 487–489|jstor= 908856|doi= 10.2307/908856|url= https://zenodo.org/record/1450002|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 2 December 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202003123/https://zenodo.org/record/1450002|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Britaniyada radio yayımının və səsyazma texnologiyasının inkişafı Hendelin əsərlərinin ifa ənənəsinə yenidən nəzər salınmasına töhfə vermişdir. Məsələn, 1928-ci ildə Biçem, Məsihin nisbətən kiçik ifaçı heyəti ilə səsyazmasına dirijorluq etmişdir. Bu səsyazmada mübahisələrə səbəb olan sürətli [[Alleqretto (musiqi)|templərdən]] istifadə edilsə də, orkestr quruluşu hələ də autentik variantdan xeyli uzaq idi.&lt;ref name=klein&gt;{{cite magazine|url= http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|title= Messiah (Handel)|magazine= The Gramophone|date= January 1928|page= 21|url-access= subscription|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 29 January 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130129082659/http://www.gramophone.co.uk/classical-music-news/gramophone-launches-new-digital-archive-app|url-status= live}}&lt;/ref&gt; 1934 və 1935-ci illərdə [[BBC]] [[Adrian Boult]]un dirijorluğu ilə &quot;Məsih&quot;in ''&quot;Hendelin aydın partiturasına sədaqətlə riayət edilən&quot;'' ifalarını yayımlamışdır.&lt;ref name=dickinson&gt;{{cite journal|last= Dickinson|first= A. E. F.|title= The Revival of Handel's 'Messiah'|journal= The Musical Times|volume= 76|issue= 1105|date= March 1935|pages=217–218|jstor= 919222|doi= 10.2307/919222}}&lt;/ref&gt; 1935-ci ildə Üç Xor Festivalı ({{dil-en|Three Choirs Festival}}) çərçivəsində [[Vuster kafedralı]]nda əsər autentik orkestr tərkibi ilə ifa edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= The Three Choirs Festival|newspaper= The Manchester Guardian|date= 7 September 1935|page= 7}}&lt;/ref&gt;

1950-ci ildə Con Tobin [[Müqəddəs Pavel kafedralı|Müqəddəs Pavel kafedralında]] &quot;Məsih&quot;in ifasına dirijorluq etmişdir. İfada bəstəkarın müəyyən etdiyi orkestr heyətindən, 60 nəfərlik xordan və alto partiyasını ifa edən kontrtenor solistdən istifadə olunmuş, həmçinin Hendelin dövrünün ifa ənənəsinə uyğun olaraq çap olunmuş notların vokal ornamentlərlə zənginləşdirilməsinə müəyyən cəhdlər göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= 'Messiah' in First Version – Performance at St. Paul's|newspaper= [[The Times]]|date= 25 February 1950|page=9}} və  {{cite news|title= 'The Messiah' in its Entirety – A Rare Performance|newspaper= The Times|date= 20 March 1950|page=8}}&lt;/ref&gt; Çoxsaylı müğənnilərin iştirakı ilə ifa olunan Praut versiyası Britaniya xor cəmiyyətləri arasında populyarlığını qoruyub saxlayırdı. Bununla yanaşı, münasib ölçülü məkanlarda kiçik peşəkar ansambllar tərəfindən autentik partituradan istifadə edilməklə həyata keçirilən ifaların sayı getdikcə artırdı. LP valları və kompakt disklərdə yayımlanan səsyazmaların böyük əksəriyyəti də məhz bu yanaşmaya əsaslanırdı. Nəticədə &quot;Məsih&quot;in böyük ifaçı heyətləri üçün nəzərdə tutulmuş monumental versiyaları tədricən köhnəlmiş ənənə kimi qəbul edilməyə başlanmışdır.&lt;ref name=which&gt;Larner, Gerald. &quot;Which Messiah?&quot;, ''The Guardian'', 18 December 1967, p. 5&lt;/ref&gt;

Autentik ifa ənənəsinin inkişafında mühüm addım 1965-ci ildə Uotkins Şounun redaktəsi ilə partituranın yeni nəşrinin çap olunması olmuşdur. ''&quot;Grove Dictionary of Music and Musicians&quot;'' ensiklopediyasında Devid Skott yazırdı ki, ''&quot;nəşr əvvəlcə Britaniya adalarında əsərin ətrafında formalaşmış ənənə qabığını müxtəlif istiqamətlərdə sındırmaq cəhdlərinə görə şübhə ilə qarşılanmışdı&quot;.''&lt;ref&gt;{{cite web|last= Scott|first= David|url= http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/25608|title= Shaw, Watkins|work= Grove Music Online|publisher= Oxford Music Online|access-date= 15 avqust 2026|url-access= subscription|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055404/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000025608|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Şounun 1996-cı ildə vəfat etdiyi dövrdə isə ''&quot;[[The Times]]&quot;'' onun hazırladığı nəşri ''&quot;hazırda hər yerdə istifadə olunan&quot;'' versiya kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Harold Watkins Shaw – Obituary|newspaper= The Times|date= 21 October 1996|page=23}}&lt;/ref&gt;{{refn|1966-cı ildə Con Tobinin redaktəsi ilə əsərin yeni nəşri çap olunmuşdur.&lt;ref name=dean&gt;{{cite journal|author-link= |last1= Dean|first1= Winton.|title= Two New 'Messiah' Editions|journal= The Musical Times|volume= 108|issue= 1488|date= February 1967|pages=157–158|jstor= 953965|doi= 10.2307/953965|last2= Handel|last3= Shaw|first3= Watkins|last4= Tobin|first4= John|last5= Shaw|first5= Watkins|last6= Tobin|first6= John}} &lt;/ref&gt; Daha yeni nəşrlər arasında Donald Berrouzun redaktəsi ilə hazırlanmış versiya (Edition Peters, 1987) və Klifford Bartlettin redaktəsi ilə nəşr olunmuş versiya (Oxford University Press, 1999) yer alır.|group= n}}

&quot;Məsih&quot;, Hendelin ən məşhur əsəri olaraq qalır və onun ifaları xüsusilə [[Advent]] dövründə geniş yayılmışdır.&lt;ref name=Kandell /&gt; Musiqi tənqidçisi Aleks Ross 1993-cü ilin dekabrında yazdığı məqalədə yalnız həmin ay ərzində [[Nyu-York]]da əsərin 21 dəfə ifa olunmasını ''&quot;hissiyyatı kütləşdirən təkrarçılıq&quot;'' kimi səciyyələndirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ross|first= Alex|author-link=|title= The Heavy Use (Good and Bad) of Handel's Enduring ''Messiah''|newspaper= [[The New York Times]]|date= 21 December 1993|page=C10}}&lt;/ref&gt;

Autentikliyə doğru ümumi meylə baxmayaraq, əsər həm Londonda (2009), həm də Parisdə (2011) opera teatrlarında səhnələşdirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news|last= Maddocks|first=Fiona|author-link=|url= https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|title= Messiah; Falstaff From Glyndebourne|newspaper=[[The Observer]]|date= 6 December 2009|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 3 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200703055334/https://www.theguardian.com/music/2009/dec/06/messiah-warner-falstaff-glyndebourne-maddocks?INTCMP=SRCH|url-status= live}} və {{cite news|last= Bohlen|first= Celestine|url= https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|title= Broadway in Paris? A Theater's Big Experiment|newspaper= The New York Times|date= 20 April 2011|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 19 May 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210519035709/https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9407EFDC123EF933A15757C0A9679D8B63.html|url-status= live}}&lt;/ref&gt; Motsartın hazırladığı partitura da zaman-zaman yenidən ifa olunur,&lt;ref&gt;{{cite news|last= Ashley|first= Tim|url= https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|title= Messiah|newspaper= The Guardian|date= 11 December 2003|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 15 February 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170215024705/https://www.theguardian.com/music/2003/dec/11/classicalmusicandopera?INTCMP=SRCH|url-status= live}}&lt;/ref&gt; [[Anqlofonlar|ingilisdilli ölkələrdə]] isə yüzlərlə iştirakçının birlikdə oxuduğu kütləvi birgə ifalar ({{dil-en|singalong}}) populyarlıq qazanmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|title= History|publisher= The Really Big Chorus|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100726005125/http://www.trbc.co.uk/about-us/how-it-all-began.htm|url-status= live}} və {{cite web|url= http://www.imfchicago.org/diy/main|title= Do-It-Yourself Messiah 2011|publisher= International Music Foundation|access-date= 15 avqust 2026|archive-date= 26 July 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110726173939/http://www.imfchicago.org/diy/main|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

Hazırda tarixi autentikliyə mümkün qədər uyğun ifalar adi hala çevrilsə də, Məsihin vahid və qəti versiyasının heç vaxt müəyyən edilə bilməyəcəyi ümumən qəbul olunur. Dövrümüzə gəlib çatmış əlyazmalarda əsərin bir çox nömrələrinin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən variantları mövcuddur. Bundan əlavə, yazılı notların vokal və instrumental ornamentlərlə zənginləşdirilməsi, hətta tarixi ifa təcrübəsi haqqında ən geniş biliyə malik musiqiçilər üçün belə, şəxsi interpretasiya məsələsi olaraq qalır..&lt;ref&gt;{{cite journal|last1= Mackerras|first1= Charles|last2= Lam|first2= Basil|title= Messiah: Editions and Performances|journal= The Musical Times|volume= 107|issue= 1486|date= December 1966|pages=1056–1057|jstor= 952863|doi= 10.2307/952863}}&lt;/ref&gt;

Hendel tədqiqatçısı Uinton Din bu barədə yazmışdır:

{{cquote|''Alimlərin mübahisə etməsi üçün hələ də kifayət qədər məsələ var, dirijorların isə müstəqil qərar verməli olduqları məsələlər əvvəlkindən də çoxdur. Əslində, əgər onlar partituranın ortaya qoyduğu problemlərlə məşğul olmağa hazır deyillərsə, ona dirijorluq etməməlidirlər. Bu, yalnız versiyaların seçilməsinə deyil, barokko ifa təcrübəsinin bütün aspektlərinə aiddir və əlbəttə ki, çox vaxt qəti cavablar mövcud deyil.''&lt;ref name=dean/&gt;}}

== Musiqi xüsusiyyətləri ==
=== Hissələrin təşkili və nömrələnməsi ===
{{main|Məsih oratoriyasının strukturu}}

== Qeydlər ==
{{reflist|group=n}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|3}}</text>
      <sha1>jel6cjad5bwfxrtsq0c48t632no6bgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Men (tanrı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997522</id>
    <revision>
      <id>9037091</id>
      <parentid>9033486</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6758" sha1="1fbwriozenmxebwhm13aftibuc64jwe" xml:space="preserve">[[Fayl:Bust of Mên, the Moon God, a god worshipped in the western interior parts of Anatolia, he is shown with a crescent like open horns on his shoulders, Roman period, Museum of Anatolian Civilizations, Ankara (26438852956).jpg|thumb|sağ|300px|Menin büstü. Roma dövrü, Anadolu Sivilizasiyaları Muzeyi, Ankara]]
'''Men''' ([[Qədim yunan dili|yun.]] Μήν — &quot;ay; Ay&quot;, ehtimal ki, [[Avesta dili]]ndəki &quot;måŋha&quot; sözündən təsirlənmişdir) [[Anadolu]]nun daxili bölgələrində sitayiş edilən [[ay tanrısı]] idi. O, müxtəlif yerli variantlarda təsdiqlənir — məsələn, [[Pisidiya Antioxiyası]]nda &quot;Men Askaenos&quot; və ya [[Pont Krallığı|Pontdakı]] Ameriyada &quot;Men Farnaku&quot; kimi.

Men, ehtimal ki, [[Frigiya]] mənşəli tanrı olub. O &quot;Hetto-Luvi&quot; ay tanrısı [[Arma (ilah)|Arma]]-nın yerli davamçısı ilə əlaqələndirilirdi və tez-tez fars mənşəli ünsürlərlə, xüsusilə [[Anahita]] ilahəsi ilə birgə rast gəlinir.&lt;ref&gt;Peter Talloen, ''Cult in Pisidia: Studies in Eastern Mediterranean Archaeology'', səh. 101&lt;/ref&gt;

Onun ikonoqrafiyasında Ay simvolikası üstünlük təşkil edir. Tanrı adətən çiyinlərinin arxasından çıxan [[hilal]] buynuzları ilə təsvir olunur və aya rəhbərlik edən tanrı kimi xarakterizə edilir.&lt;ref&gt;[[Strabon]], xii. səh. 557, 577; [[Proklos]], ''In Platonis Timaeum commentaria'' iv.251&lt;/ref&gt; [[Strabon]] Meni frigiyalıların yerli tanrısı kimi təsvir edir.

Men, həmçinin [[Zərdüştilik|zərdüşti]] ay ilahiyi [[Mah (ilah)|Mahdan]] təsirlənmiş ola bilər.&lt;ref&gt;Shenkar, Michael (2014). ''Intangible Spirits and Graven Images: The Iconography of Deities in the Pre-Islamic Iranian World''. Leiden | Boston: Brill. səh. 98. [[ISBN (identifikator)|ISBN]] [[Xüsusi:KitabMənbələri/978-90-04-28149-3|978-90-04-28149-3]].&lt;/ref&gt;

== Pont Krallığında sitayiş ==
[[Pont Krallığı]]nda, [[Kabira]] yaxınlığındakı Ameriyada Men Farnaku və [[Selena]]ya həsr olunmuş məbəd mülkiyyəti var idi (Strabon 12.3.31). Məbəd, ehtimal ki, eramızdan əvvəl II əsrdə [[I Farnak]] tərəfindən, [[Komana (Kappadokiya)|Komananın]] Ay ilahəsi [[Ma (ilahə)|Ma]]nın təsirini tarazlamaq məqsədilə qurulmuşdu.

Pontda Men Farnaku kultunun həmin dövrdə Pont sikkələrində &quot;[[ulduz və hilal]]&quot; motivinin meydana çıxması ilə bağlı olduğu müəyyən edilmişdir.&lt;ref&gt;Brian McGing, [http://www.iranicaonline.org/articles/pontus &quot;Pontus&quot;] {{Wayback|url=http://www.iranicaonline.org/articles/pontus |date=20150724160218 }}, ''[[Encyclopaedia Iranica]]'' (2004).&lt;/ref&gt;

== Pisidiyada sitayiş ==
[[Pisidiya]]da əvvəlcə Anaburanın ətrafında, sonra isə [[Selevkilər]] tərəfindən eramızdan əvvəl təxminən 280-ci ildə əsası qoyulan yaxınlıqdakı [[Pisidiya Antioxiyası]] şəhərinə keçmiş, Men Askaenosa həsr olunmuş bənzər bir məbəd mülkiyyəti mövcud idi. Məbəd mülkiyyəti/müqəddəs sanktuari (ἱερόs) irsi titul olan &quot;Kahinlərin Kahini&quot; tərəfindən idarə olunan teokratik monarxiya idi. [[Strabon]]a görə, Men Askaenos kultunun [[Pisidiya Antioxiyası]] yaxınlığında nəzarət etdiyi bu &quot;məbəd dövləti&quot; şəhər eramızdan əvvəl 25-ci ildə romalılar tərəfindən yenidən qurulub &quot;Colonia Caesarea Augusta&quot; halına gələnədək davam etmişdi.&lt;ref&gt;[[Strabon]], ''Geographica'' XII, 8.14&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peter Talloen, ''Cult in Pisidia: Studies in Eastern Mediterranean Archaeology'', səh. 124.&lt;/ref&gt; Koloniya əsasən [[V Alauda legionu]] və [[VII Gemina legionu]] veteranları tərəfindən məskunlaşdırılmışdı.&lt;ref&gt;Michel Christol &amp; Thomas Drew-Bear (1999), səh. 43–55&lt;/ref&gt;

Taşlıalan (1988) [[Pisidiya Antioxiyası]] üzərində araşdırmasında qeyd edir ki, yunan koloniya dövründə akropolda məskunlaşan insanlar Men Askaenos kultunu Patrios Theos adı ilə düzənliyə daşımışlar və [[Avgusteum]]un tikildiyi yerdə bu keçmiş kultun bəzi izləri qaya-oyma divarlarda [[bukraniya]] (öküz kəlləsi təsviri) şəklində qalmışdır.&lt;ref&gt;Mehmet Taşlıalan, ''Pisidia Antiocheia'si Mimarlık ve Heykeltraşlık eserleri'' (Konya, 1988); ''Pisidia Antiocheia'' (Ankara, 1990). {{səhifə lazımdır}}&lt;/ref&gt;

== Roma dövründə qəbulu ==
[[Anadolu]]da təsdiqlənən avtoxton Men, imperiya dövründə [[Roma]]da &quot;friqiya tanrısı&quot; kimi qəbul edilməsindən fərqləndirilməlidir. Burada Mēn [[Frigiya papağı|friqiya papağı]] və kəmərli tunika ilə təsvir olunur. O, dini rəsm əsərlərində [[öküz]]lər və [[şir]]lərlə müşayiət oluna bilər. Mēnin Roma ikonoqrafiyası qismən [[Mithra]]nın ikonoqrafiyasını xatırladır, o da friqiya papağı taxır və adətən öküzlə, həmçinin Günəş və Ay simvollarıyla təsvir olunur.

&quot;[[Avqust Tarixi]]&quot; Roma imperatoru [[Karakalla]]nın (hakimiyyəti 198–217) [[Xarran]]da Lunusa sitayiş etdiyini bildirir; bu, yəni [[Luna (mifologiya)|Luna]]-nın (&quot;Ay&quot;) kişi variantı, Men üçün latınlaşdırılmış ad kimi qəbul edilmişdir. Eyni mənbə yerli fikri qeyd edir ki, Ayın ilahiliyinin qadın olduğuna inanan hər kəs həmişə qadınlara tabe olacaq, kişi olduğuna inanan kişi isə arvadına hakim olacaq. [[David Magie]] iddia edir ki, Karakalla əslində [[Mesopotamiya]] Ay tanrısı [[Sin (mifologiya)|Sinin]] məbədini ziyarət etmişdi.&lt;ref&gt;''[[Avqust Tarixi]]'', &quot;Caracalla&quot; vii və qeyd 44.&lt;/ref&gt;

Sonrakı dövrlərdə Men, həmçinin həm [[Frigiya]]nın [[Attis]]i, həm də [[Frakiya]]nın [[Sabazius]]u ilə eyniləşdirilmiş ola bilər.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Əlavə ədəbiyyat ==
* Guy Labarre, &quot;Les origines et la diffusion du culte de Men&quot;. In: Bru, Hadrien, François Kirbihler and Stéphane Lebreton (edd.). ''L'Asie mineure dans l'Antiquité: Échanges, populations et territoires''. Rennes: Presses Universitaires des Rennes, 2009. səh. 389–414.
* [[Nicholas Sekunda]] (2014). &quot;The cult of Men Tiamou, preliminary remarks&quot; (PDF). ''Miscellanea Anthropologica et Sociologica''. 15 (3): 149–156.
* Tacheva-Hitova, Margarita (2015) [1983]. &quot;MÊN&quot;. ''Eastern Cults in Moesia Inferior and Thracia (5th Century B. C.-4th Century A. D.)''. Leiden, The Netherlands: Brill. səh. 277–279. [[Doi (identifikator)|doi]]:[https://doi.org/10.1163%2F9789004295735_013 10.1163/9789004295735_013]. [[ISBN (identifikator)|ISBN]] [[Xüsusi:KitabMənbələri/978-90-04-29573-5|978-90-04-29573-5]].
* Vitas, Nadežda Gavrilović (2021). &quot;Mēn&quot;. ''Ex Asia et Syria: Oriental Religions in the Roman Central Balkans''. Archaeopress. səh. 123–29. [[Doi (identifikator)|doi]]:[https://doi.org/10.2307%2Fj.ctv1gt94hj.15 10.2307/j.ctv1gt94hj.15].
[[Kateqoriya:Anadolu mifologiyası]]
[[Kateqoriya:Yunan mifologiyası]]</text>
      <sha1>1fbwriozenmxebwhm13aftibuc64jwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevirdə turizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997634</id>
    <redirect title="Mingəçevir" />
    <revision>
      <id>9037177</id>
      <parentid>9036573</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="9mhhp04xq146qtkw9p3bebul8kmwih8" xml:space="preserve">{{Birləşdir|Mingəçevir}}
'''Mingəçevirdə turizm''' — Mingəçevir ərazisində turizm bazaları, istirahət mərkəzləri və müxtəlif məzmunlu səyahətlər toplusu. Mingəçevirdə turizmin faktiki vəziyyəti və gələcək perspektivi üçün [[Kür|Kür çayı]]&lt;nowiki/&gt;nın olduqca böyük əhəmiyyəti var. Sulaq ərazilərinin çoxluğu, yaşıl ərazilərin sıxlığı, müxtəlif su idmanı növləri ilə məşğul olmaq imkanları, yerli və köçəri fauna növlərinin müxtəlifliyi fərqli [[Turizmin növləri|turizm növləri]]&lt;nowiki/&gt;nin təşkilini mümkün edir. Yerli kadrların hazırlanmasında [[Mingəçevir Turizm Kolleci]]&lt;nowiki/&gt;nin mühüm əhəmiyyəti var.

== Rekreasiya ehtiyacları ==
Mingəçevirin rekreasiya ehtiyatlarına [[park]]&lt;nowiki/&gt;lar, çimərliklər və başqa turizm resurslar daxildir. Mingəçevirdə bir neçə park var. Ən böyük parklara [[Dostluq parkı (Mingəçevir)|Dostluq parkı]], &quot;Sahil yanı&quot; və başqa parklar daxildir. &quot;Sahil yanı&quot; parkı balıq tutma, Kürü seyr etmək və qayıqda, eləcə də gəmi ilə gəzinti kimi imkanları ilə fərqlənir. 2019-cu ildə &quot;Dostluq&quot; parkının ərazisində salınan [[Dövlət Rəmzləri Muzeyi (Mingəçevir)|Dövlət Rəmzləri Muzeyi]] müasir memarlıq üslubunda tikilmiş muzey olub, müxtəlif tematik şöbələri və 300 nəfərlik yay səhnəsi ilə ziyarətçilərə xidmət göstərir.

Mingəçevirdə 8 çimərlik (buxta) var və burada günəşlənmə, üzgüçülük, balıq tutma, piknik kmi fəaliyyətlər həyata kemirmək olar.

== Dini abidələr ==
Mingəçevirin dini turizm obyektlərinə məscidlər və pirlər daxildir. Mingəçevirdə [[Heydər məscidi (Mingəçevir)|Mingəçevir şəhər Heydər məscidi]], [[Mingəçevir şəhər Fatimeyi-Zəhra məscidi]], [[Mingəçevir kənd məscidi]] və başqa məscidlər yerləşir. 

== Tarixi-mədəni turizm ==
[[Mingəçevir kilsə kompleksi]]&lt;nowiki/&gt;ndən 1946-cı ildə tapılmış [[Mingəçevir yazıları]] adı ilə tanınan kitabələr ərazidə Qafqaz alban dilinin tarixi və işləkliyinin öyrənilməsi üçün mühüm tapıntı hesab olunur. Tarix-mədəni məlumatlığın artırılması ilə bağlı çoxsaylı müxtəlif yönümlü ixtisaslaşmış muzeylər fəaliyyət göstərir. [[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]] Qədim Mingəçevir, Müasir Mingəçevir və Şəhidlərin xatirə muzeyi şöbələrindən ibarətdir və eksponat sayına görə Mərkəzi Aran İqtisadi Rayonunda fərqlənir.

[[Mingəçevir arxeoloji kompleksi]], [[Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanı]], [[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]] və başqa obyekt və məkanlar tarix-mədəniyyət yönümlü fəaliyyətinin təşkilinə kömək edir və bu mövzulu maddi turizm bazasının əsas elementləri arasında qeyd olunurlar. 

== Ekoturizm ==
Su idman növləri, geniş meşə və yaşıllıq əraziləri geniş ekoturizm potensialına sahibdir. Sulaq ərazilərinin çoxluğu səbəbindən ərazidə su quşları çoxdur və bu səbəbdən Mingəçeviri [[ornitoloji turizm]] baxımından olduqca əlverişli məkan sayılır. Yerli növlər arasında qışda adi bəzgək, imperator qartalı, ütəlgi qızılquş, çöl sarı, qımrımlələk qutan, yayda isə çöl sarı, mərməri cürə, adi pərttəgöz, ağgöz qara ördək kimi növləri mühaşidə etmək mümkündür.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://azerbaijan.travel/mingecevirde-qus-musahidesi|title= Mingəçevirdə
quş müşahidəsi|author= |date= |website= azerbaijan.travel|publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20251102132707/https://azerbaijan.travel/mingecevirde-qus-musahidesi|archive-date= 2025-11-02|url-status= live}}&lt;/ref&gt;Su hövzələrində qışlayan quşlar (anqut, ağalın, ağqaş qazlar, güləyən qağayı və s.) da ornotoloji turizm çərçivəsində qiymətləndirilə bilər.

== İdman turizmi ==
Mingəçevirdə su idman turizmi inkişaf etmişdir. Kür çayı buradan keçdiyindən burada [[avarçəkmə]], qayıqsürmə, [[kanoe]] fəaliyyətləri və yarışları keçirilir.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://azerbaijan-news.az/az/posts/detail/mingecevirde-avarcekme-uzre-azerbaycan-cempionati-kecirilecek-1724744809|title= Mingəçevirdə avarçəkmə üzrə Azərbaycan çempionatı keçiriləcək|author= |date= |website= azerbaijan-news.az|publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20240831222628/https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/mingecevirde-avarcekme-uzre-azerbaycan-cempionati-kecirilecek-1724744809|archive-date= 2024-08-31|url-status= live}}&lt;/ref&gt; İdman turizminin inkişafında  [[Mingəçevir reqatası]] böyük əhəmiyyəti var. 2007-ci ildə I Mingəçevir reqatasına start verilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://azertag.az/xeber/avarchekme_uzre_i_beynelxalq_mingechevir_reqatasi_kechirilir-392179 |title=AVARÇƏKMƏ ÜZRƏ I BEYNƏLXALQ MİNGƏÇEVİR REQATASI KEÇİRİLİR |author= |date= |website=azertag.az |publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevirdə su idman turizmi fəaliyyətləri ilə yanaşı həndbol idman növünə maraq yüksəkdir və həndbolun inkişafında [[Kür HK (kişilər)|&quot;Kür&quot; Həndbol Klubu]]&lt;nowiki/&gt;nun böyük əhəməiyyəti var.

[[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.mys.gov.az/az/idman/idman-infrastrukturu/obyektler/idman-qurgulari/kur-olimpiya-tedris-idman-merkezi_1|title=KÜR OLİMPİYA TƏDRİS İDMAN MƏRKƏZİ |author= |date= |website=mys.gov.az |publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://agf.az/az/clubs/kur_olimpiya_tedris_idman_merkezi|title= Mingəçevir (Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi)|author= |date= |website= agf.az|publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260208050936/https://agf.az/az/clubs/kur_olimpiya_tedris_idman_merkezi|archive-date= 2026-02-08|url-status= live}}&lt;/ref&gt; və [[Yaşar Məmmədzadə adına stadion]] kimi bir çox idman infrastruktur obyektləri var.

== Statistika ==
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı Mehmanxana (hotel) və mehmanxana tipli obyektlərin fəaliyyəti haqqında hesabatında göstərilmişdir ki, Mingəçevir şəhərində 2025-ci ilin ilk yarısında  6782, 2026-ci ilin ilk yarısında isə  5550 şəxs yerləşib. Ötən il ilə müqayisədə azalma müşahidə olunsa da, Mingəçevir şəhəirinin Mərkəzi Araq iqtisadi rayonu üzrə ən çox yerli və xarici turist şəhər olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.stat.gov.az/source/tourism/ |title=Mehmanxana (hotel) və mehmanxana  tipli obyektlərin fəaliyyəti haqqında (2026-cı ilin yanvar-mart ayları) |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260623201040/https://www.stat.gov.az/source/tourism/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:Azərbaycanda turizm]]
[[Kateqoriya:Turizm coğrafiyası]]</text>
      <sha1>9mhhp04xq146qtkw9p3bebul8kmwih8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir tarixi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997668</id>
    <revision>
      <id>9037172</id>
      <parentid>9035133</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>9 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12537" sha1="cklgvqr0lakmp8he3xaz2o4ohsclqqj" xml:space="preserve">'''Mingəçevirin tarixi''' — [[Mingəçevir]] şəhərinin yerləşdiyi ərazinin qədim dövrlərdən bu günədək tarixini əhatə edir. Şəhər [[Kür çayı]]nın sahilində yerləşir. Ərazidə aparılan arxeoloji qazıntılar burada [[Eneolit]] və [[Tunc dövrü]]ndən başlayaraq müxtəlif dövrlərdə yaşayış olduğunu göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |title=Azərbaycan arxeologiya elmi 80 ildə: qısa nəzər
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813092832/https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Qədim dövr ==
Mingəçevir ərazisinin genişmiqyaslı arxeoloji tədqiqinə 1946–1953-cü illərdə başlanmışdır. [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]nın tikintisi ilə əlaqədar su altında qalacaq ərazilərdə qazıntılar aparılmışdır. Səkkiz il davam edən işlər zamanı e.ə. III minillikdən başlayaraq müxtəlif dövrlərə aid yaşayış yerləri, qəbir abidələri, dini tikililər və körpü qalıqları üzə çıxarılmışdır. Qazıntılardan 20 mindən çox maddi-mədəniyyət nümunəsi əldə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;/&gt;

Mingəçevir arxeoloji kompleksində müxtəlif dəfn üsullarına aid qəbirlər aşkar edilmişdir. Bunların arasında torpaq qəbirlər, kurqanlar və [[katakomba qəbir|katakomba qəbirləri]] vardır. Tapıntılar arasında keramika məmulatları, əmək alətləri, silahlar, bəzək əşyaları və sikkələr də yer alır.&lt;ref name=&quot;PrezidentKitabxana&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl2.pdf
 |title=İnzibati-ərazi vahidləri
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2021-05-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512173320/https://files.preslib.az/projects/azerbaijan/gl2.pdf
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevirdə aşkar edilmiş arxeoloji materiallar müxtəlif dövrlərdə burada yaşayan əhalinin təsərrüfat fəaliyyəti və mədəniyyəti haqqında məlumat verir.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;/&gt;

== Qafqaz Albaniyası dövrü ==
Mingəçevir ərazisində [[Qafqaz Albaniyası]] dövrünə aid yaşayış və qəbir abidələri, dini tikililərin qalıqları, keramika və metal əşyalar aşkar edilmişdir. Bu tapıntılar şəhərin yerləşdiyi ərazidə antik və erkən orta əsrlərdə yaşayışın davam etdiyini göstərir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/34564
 |title=Azərbaycan xalqının etnogenez tarixi: arxeoloji və antropoloji aspekt
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Mingəçevir qazıntıları zamanı IV–V əsrlərə aid daş və gil əşyalar üzərində [[Qafqaz alban əlifbası|Alban əlifbası]] ilə yazılmış nümunələr də tapılmışdır. Bu materiallar Qafqaz Albaniyasında yazı mədəniyyətinin araşdırılmasında istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;/&gt;

Mingəçevirdə aşkar edilmiş katakomba qəbirlərinin bir qismi eramızın I–III əsrlərinə aid edilir. Qəbirlərdən tapılmış bəzək əşyaları və digər arxeoloji materiallar bölgənin qədim dövrlərdə müxtəlif ərazilərlə əlaqələrinin olduğunu göstərir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/33435
 |title=Azərbaycanın cənub-şərqində unikal arxeoloji tapıntılar üzə çıxıb
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814162759/https://science.gov.az/az/news/open/33435
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Orta əsrlər ==
Mingəçevir ərazisində yaşayış orta əsrlərdə də davam etmişdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı müxtəlif dövrlərə aid yaşayış və qəbir abidələri, həmçinin məişət əşyaları aşkar edilmişdir. Prezident Kitabxanasının məlumatına görə, Mingəçevir ərazisində aparılmış qazıntılar zamanı e.ə. III minillikdən XVII əsrə qədər olan dövrləri əks etdirən arxeoloji materiallar tapılmışdır.&lt;ref name=&quot;PrezidentKitabxana&quot;/&gt;

XVII əsrdə [[Övliya Çələbi]] ''[[Səyahətnamə (Övliya Çələbi)|Səyahətnamə]]'' əsərində Mingəçevir haqqında məlumat vermişdir. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatında onun əsərində Mingəçevirin Kür çayının sağ sahilində yerləşən yaşayış məntəqəsi kimi təsvir edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;Mədəniyyət-Mingəçevir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://regex.mct.gov.az/az/city/67/Mingechevir_city
 |title=Mingəçevir şəhəri
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== XIX əsr və XX əsrin əvvəlləri ==
XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində Mingəçevir Kür hövzəsində yerləşən yaşayış məntəqələrindən biri idi. Müasir sənaye şəhərinin yaranmasından əvvəl burada əsasən kənd tipli yaşayış məskəni mövcud olmuşdur.

Mingəçevir adının mənşəyi ilə bağlı müxtəlif fikirlər vardır. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatında adın IX əsrdə yaşamış Mingiçöhr adlı sərkərdənin adı ilə əlaqələndirildiyi, başqa bir fərziyyədə isə adın digər ifadə ilə bağlandığı qeyd edilir. Adın etimologiyası ilə bağlı vahid fikir yoxdur.&lt;ref name=&quot;Mədəniyyət-Mingəçevir&quot;/&gt;

== Müasir şəhərin yaranması ==
Mingəçevirin müasir şəhər kimi formalaşması XX əsrin ortalarında [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]nın tikintisi ilə əlaqədar olmuşdur. Hidroqovşağın yaradılması ilə yanaşı yeni yaşayış məntəqəsinin infrastrukturu da qurulmuşdur.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-SES&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/27162
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilməsi mərasimində iştirak edib
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813150941/https://president.az/az/articles/view/27162
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

'''11 noyabr 1948-ci ildə Mingəçevirə şəhər statusu verilmişdir'''.&lt;ref name=&quot;Şəhər-statusu&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.nmdk.gov.az/page/region_info/283
 |title=Şəhər haqqında
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Məcburi Köçkünlərin və Qaçqınların İşləri üzrə Dövlət Komitəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-04-20
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420194013/https://nmdk.gov.az/page/region_info/283
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Şəhərin salınması ilə yaşayış binaları, məktəblər, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri tikilmişdir. Yeni şəhərin inkişafı Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının fəaliyyəti ilə sıx bağlı olmuşdur.

== Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası ==
Mingəçevir hidroqovşağının yaradılması ilə bağlı qərar 1941-ci ildə qəbul edilmiş, lakin [[İkinci Dünya müharibəsi]] səbəbindən tikinti işləri dayandırılmışdır. İşlər 1945-ci ildən yenidən başlanmışdır. Su elektrik stansiyasının ilk aqreqatı 1951-ci ildə işə salınmış, hidroqovşağın tikintisi 1955-ci ildə başa çatdırılmışdır.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-SES&quot;/&gt;

Stansiyanın yaradılması nəticəsində [[Mingəçevir su anbarı]] formalaşmışdır. Su anbarından [[Yuxarı Qarabağ kanalı]] və [[Yuxarı Şirvan kanalı]] vasitəsilə suvarmada da istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-SES&quot;/&gt;

== Sovet dövrü ==
Şəhər statusu aldıqdan sonra Mingəçevirdə sənaye müəssisələrinin yaradılmasına başlanmışdır. Elektroenergetika ilə yanaşı maşınqayırma, elektrotexnika, kimya, yüngül və yeyinti sənayesi sahələrində müəssisələr fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-inkişaf&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/7854
 |title=Mingəçevir şəhərinin sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813150413/https://president.az/az/articles/view/7854
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

1970-ci və 1980-ci illərdə şəhərin energetika və sənaye bazası genişləndirilmişdir. [[Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası]]nın tikintisinə 1970-ci illərdə başlanmış, ilk enerji bloku 1981-ci ildə istismara verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/58945/print
 |title=İlham Əliyev müstəqillik dövrünün ən böyük İstilik Elektrik Stansiyasının təməlqoyma mərasimində iştirak edib
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814052333/https://president.az/az/articles/view/58945/print
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Sənaye müəssisələrinin yaradılması ilə şəhərin əhalisi artmış, yeni yaşayış məhəllələri və sosial obyektlər salınmışdır.

== Müstəqillik dövrü ==
[[Azərbaycanın müstəqilliyi|Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən]] sonra Mingəçevir sənaye və energetika mərkəzi kimi inkişafını davam etdirmişdir. Şəhərdə energetika, elektrotexnika, maşınqayırma, yüngül və yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-inkişaf&quot;/&gt;

2018-ci ildə [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]] əsaslı yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-SES&quot;/&gt;

24 iyun 2025-ci ildə Mingəçevirdə 1880 MVt gücündə '''“8 Noyabr” Elektrik Stansiyası''' istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/69246/print
 |title=Mingəçevirdə “8 Noyabr” Elektrik Stansiyasının açılış mərasimi keçirilib
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813124600/https://president.az/az/articles/view/69246/print
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Arxeoloji irs ==
Mingəçevir arxeoloji kompleksi şəhərin qədim tarixinin öyrənilməsi üçün əsas mənbələrdən biridir. Burada müxtəlif dövrlərə aid yaşayış yerləri, qəbir abidələri, dini tikililər, körpü qalıqları və digər arxeoloji materiallar aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;/&gt;

Mingəçevir qazıntılarından əldə edilən materiallar Azərbaycan ərazisində qədim yaşayış, sənətkarlıq, ticarət və dini inancların öyrənilməsində istifadə olunur.

Arxeoloji tədqiqatların nəticələri müxtəlif elmi nəşrlərdə dərc edilmişdir. R. M. Vahidovun 1961-ci ildə nəşr olunan ''Mingəçevir III–VIII əsrlərdə'' əsəri şəhərin arxeoloji tarixinin öyrənilməsinə həsr olunmuş əsas tədqiqatlardan biridir.&lt;ref name=&quot;Vahidov&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.preslib.az/az/book/qYhNrFvFnACDe18
 |title=Mingəçevir III-VIII əsrlərdə
 |publisher=Prezident Kitabxanası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814210335/https://www.preslib.az/az/book/qYhNrFvFnACDe18
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevirin tarixini əks etdirən arxeoloji və etnoqrafik materialların bir hissəsi [[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]]ndə nümayiş etdirilir. Muzeydə şəhərin qədim dövründən başlayaraq müasir mərhələsinə qədər olan tarixini əks etdirən eksponatlar saxlanılır.

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]
* [[Mingəçevir mədəniyyəti]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Mingəçevir yazıları]]
* [[Sudağılan]]
* [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]
* [[Mingəçevir su anbarı]]
* [[Qafqaz Albaniyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir tarixi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şəhərlərinin tarixi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan tarixi]]</text>
      <sha1>cklgvqr0lakmp8he3xaz2o4ohsclqqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Murov Az Terminal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997671</id>
    <revision>
      <id>9037371</id>
      <parentid>9035371</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7648" sha1="08j9mf6vuo450wyn494b25c1u07i4p9" xml:space="preserve">{{İdman klubu
| ad                 = Murov Az Terminal
| loqo               = 
| loqo ölçüsü        = 
| alt                = 
| izah               = 
| tam ad             = 
| ləqəblər           = 
| qısa ad            =
| idman başlığı      = 
| idman              = 
| oyun               = 
| yaranma            = 2019
| bağlanma           = 
| hazırda            = 
| hazırda ikonu      = 
| liqa               = Azərbaycan çempionatı
| confederasiya      = 
| diviziya           = 
| region             = 
| tarix              = 
| arena              = 
| meydan             = 
| stadion            = 
| şəhər              = Bakı
| yer                = 
| rənglər            = 
| sahib              = 
| sədr               = 
| direktor           =
| ceo                =
| məşqçi             = Aleksandr Poznyakov
| menecer            = Şalbuz Aydəmirov
| baş menecer        = 
| üzvlüklər          = 
| bölmələr           = 
| çempionluqlar      = 
| liqa titulları     = gümüş
| diviziya titulları =  
| səhnə titulları    =  
| pleyoff yerləri    = 
| himn               = 
| çirliderlər        = 
| rəqqaslar          = 
| talisman           = 
| fanklub            = 
| yayım hüquqları    = 
| media              = 
| formalar           = 
| idman sahələri     = 
| üzvlər             = 
| partnerlər         =
| baş sponsor        =
| əsas qrup          = 
| boş başlıq         = 
| boş məlumat        = 
| boş başlıq1        = 
| boş məlumat1       = 
| boş başlıq2        = 
| boş məlumat2       = 
| boş başlıq3        = 
| boş məlumat3       = 
| sayt               = 
}}
'''Murov Az Terminal''' — Azərbaycan kişi voleybol klubu. 2023/24,2024/25 Voleybol çempionatı gümüş medalçısı.

==Haqqında==
Kişilər arasında Azərbaycan yüksək voleybol liqasında mübarizə aparır.
===2023/24 sezonu===
Kişilər arasında Azərbaycan yüksək voleybol liqasının 2023/24 sezonu gümüş mükafatı qalibi.
===2024/25 sezonu===
2024/25 mövsümündə çempionatın əsas mərhələsinin qalibi olub lakin Pley-off mərhələsinin yekunlarına əsasən isə finalda “[[Azərreyl KVK|Azərreyl]]”ə hər iki oyunda məğlub olaraq yenidən gümüş medal qazanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azerisport.com/volleyball/20250413110111970.html|title=Муров выиграл регулярный сезон Высшей лиги|lang=ru|website=www.azerisport.com|access-date=2025-07-20|archive-date=2025-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517223324/https://azerisport.com/volleyball/20250413110111970.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. По итогам плей-офф вновь завоевал серебряные медали, уступив в двух финальных матчах «[[Азеррейл (волейбольный клуб)|Азеррейл]]»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azerisport.com/volleyball/20250425102930927.html|title=Азеррейл снова делает золотой дубль|lang=ru|website=www.azerisport.com|access-date=2025-07-07|archive-date=2025-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614232552/https://azerisport.com/volleyball/20250425102930927.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
Komandanın üç oyunçusu — Seppe Batens, Aleksey Samoylenko və Nikita Alekseyev — “Dream Team”ə (mövsümün rəmzi yığmasına) daxil olublar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://avf.az/az/news/849/kisi-voleybolcularin-yuks-k-liqasinin-n-yaxsi-oyunculari-v-r-mzi-komandasi-dream-team-b-lli-olub|title=Kişi voleybolçuların Yüksək Liqasının ən yaxşı oyunçuları və Rəmzi komandası (“Dream team”) bəlli olub|lang=az|first=|last=|website=Azərbaycan Voleybol Federasiyası|date=04.2025|access-date=2025-07-07|url-status=live|archive-date=2025-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250609180510/https://avf.az/az/news/849/kisi-voleybolcularin-yuks-k-liqasinin-n-yaxsi-oyunculari-v-r-mzi-komandasi-dream-team-b-lli-olub}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azerisport.com/volleyball/20241102225225970.html|title=Азеррейл и Хиласедиджи вышли в финал|lang=ru|website=www.azerisport.com|access-date=2025-07-07|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702044158/https://azerisport.com/volleyball/20241102225225970.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
2024-cü il Azərbaycan Kubokunda isə komanda yarımfinal mərhələsinə qədər irəliləyib.

===2025/26 sezonu===
2025/26 sezonu nəticələrinə əsasən komanda 4-cü yeri qazanmışdır , 3-cü yer uğrunda görüşdə [[Neftçi KVK|Neftçi]] voleybol klubuna məğlub olmuşdur.

== Cari heyət ==
{|cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 100%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|- bgcolor=&quot;darkblue&quot; style=&quot;color:white;&quot;
|№
|Adı
|- bgcolor=&quot;darkgreen&quot; style=&quot;color:white;&quot;
!colspan=2|Mərkəz blokçuları
|- align=&quot;center&quot;
|6|| align=&quot;left&quot; |Elmin Alışanov
|- align=&quot;center&quot;
|10|| align=&quot;left&quot; |Mohsen Vazehi
|- align=&quot;center&quot;
|13|| align=&quot;left&quot; |Aleksey Samoylenko
|- bgcolor=&quot;darkgreen&quot; style=&quot;color:white;&quot;
!colspan=2|Toppaylayıcı
|- align=&quot;center&quot;
|3|| align=&quot;left&quot; |Ablou Amir Mehdi
|- align=&quot;center&quot;
|5|| align=&quot;left&quot; |Dmitri Yemelyanov
|- align=&quot;center&quot;
|8|| align=&quot;left&quot; |Vladislav Jloba
|- bgcolor=&quot;darkgreen&quot; style=&quot;color:white;&quot;
!colspan=2|Diaqonal hücumçular
|- align=&quot;center&quot;
|5|| align=&quot;left&quot; |Ruslan Əliyev
|- align=&quot;center&quot;
|12|| align=&quot;left&quot; |Nikita Alekseyev
|- bgcolor=&quot;darkgreen&quot; style=&quot;color:white;&quot;
!colspan=2|Libero
|- align=&quot;center&quot;
|19|| align=&quot;left&quot; |Kənan Allahverdiyev
|- bgcolor=&quot;darkgreen&quot; style=&quot;color:white;&quot;
!colspan=2|Kənar hücumçular
|- align=&quot;center&quot;
|1|| align=&quot;left&quot; |Vüqar Bayramov
|- align=&quot;center&quot;
|4|| align=&quot;left&quot; |Sina Əsgərpur
|- align=&quot;center&quot;
|7|| align=&quot;left&quot; |Müzəffər Fərzəliyev
|- align=&quot;center&quot;
||| align=&quot;left&quot; |Maqomed Həsənli
|- align=&quot;center&quot;
|17|| align=&quot;left&quot; |Seppe Baetens
|- align=&quot;center&quot;
|21|| align=&quot;left&quot; |Pavel Kuklinski
|}
== Baş məşqci ==
* Aleksandr Poznyakov (3 sentyabr 2024-cü ildən)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://azertag.az/xeber/azerbaycan_klubuna_belaruslu_bas_mesqchi_teyin_olunub-3162970|title=Azərbaycan klubuna belaruslu baş məşqçi təyin olunub|lang=az|website=AzərTAc|date=2024-09-03|url-status=live|archive-date=2024-10-09|access-date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009212209/https://azertag.az/xeber/azerbaycan_klubuna_belaruslu_bas_mesqchi_teyin_olunub-3162970}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idman.biz/ru/news/basketball/60626|title=Baş məşqçi &quot;Murov Az Terminal&quot;: &quot;Bu, yalnız başlanğıcdır&quot;|lang=ru|website=İdman və Biz|date=2025-01-18|access-date=2025-07-07|archive-date=2026-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20260109223004/https://www.idman.biz/ru/news/basketball/60626|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
== Nəticələr ==
{{Table alignment}}
{|
|width=&quot;200&quot;|
{| class=&quot;wikitable defaultcenter col2left col4left&quot;
|+[[Kişilər arasında Azərbaycan Voleybol Çempionatı|Azərbaycan Çempionatı]]
!Mövsüm
!Nəticə
|-
|[[Kişilər arasında Azərbaycan Voleybol Çempionatı 2023/2024|2023/24]]
|{{2}}
|-
|[[Kişilər arasında Azərbaycan Voleybol Çempionatı 2024/2025|2024/25]]
|{{2}}
|-
|[[Kişilər arasında Azərbaycan Voleybol Çempionatı 2025/2026|2025/26]]
|4
|}
| width=&quot;200&quot; valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable col2left col4left&quot;
|+Azərbaycan Kuboku
!Mövsüm
!Nəticə
|-
|[[2024 Azərbaycan Voleybol Kuboku|2024]]
|1/2 final
|}
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Voleybol klubları]]</text>
      <sha1>08j9mf6vuo450wyn494b25c1u07i4p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir mədəniyyəti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997673</id>
    <redirect title="Mingəçevir" />
    <revision>
      <id>9037169</id>
      <parentid>9035442</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8211" sha1="dnuytgs1forvibr824jm13kt8l9skh4" xml:space="preserve">{{Birləşdir|Mingəçevir}}
'''Mingəçevir mədəniyyəti''' — [[Mingəçevir]] şəhərinin tarixi-mədəni irsini və şəhərdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələrini əhatə edir. Şəhərin mədəni həyatında muzey, teatr, kitabxana, musiqi və təsviri sənət müəssisələri, həmçinin müxtəlif yaradıcılıq kollektivləri fəaliyyət göstərir.

== Tarixi-mədəni irs ==
Mingəçevir ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar burada müxtəlif dövrlərdə yaşayış olduğunu göstərir. Qazıntılar zamanı yaşayış yerləri, qəbir abidələri, əmək alətləri, keramika məmulatları və digər arxeoloji materiallar aşkar edilmişdir. Ərazidən Qafqaz Albaniyası dövrünə aid yazılı nümunələr də tapılmışdır.&lt;ref name=&quot;Mingechevir-tarix&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |title=Tarixi
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2022-03-30
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330060039/http://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Şəhərin qədim tarixini əks etdirən arxeoloji materialların bir hissəsi Mingəçevir şəhərində fəaliyyət göstərən muzeylərdə nümayiş etdirilir.

== Muzeylər ==
[[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]] şəhərin əsas muzeylərindən biridir. Muzey 11 yanvar 1968-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. İlk illərdə onun fondunda 50 eksponat olmuşdur. Sonrakı dövrdə fond genişləndirilmiş və 2015-ci ildə muzeyin yeni binası istifadəyə verilərkən burada 15 mindən çox eksponat toplanmışdır.&lt;ref name=&quot;Muzey&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/149.html
 |title=Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyinin açılışı olub
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |date=2015-07-15
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2018-11-21
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121195040/http://mingechevir-ih.gov.az/news/149.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Muzeyin ekspozisiyasında qədim Mingəçevirə aid arxeoloji materiallarla yanaşı, şəhərin XX əsrdə formalaşmasını və sonrakı inkişafını əks etdirən eksponatlar da təqdim olunur. Muzeyin yeni binası 15 iyul 2015-ci ildə [[Heydər Əliyev parkı]] ərazisində açılmışdır.&lt;ref name=&quot;Muzey&quot;/&gt;

== Teatr ==
Mingəçevirin teatr həyatının əsas müəssisələrindən biri [[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]]dır. Teatrın səhnəsində Azərbaycan dramaturgiyasının əsərləri ilə yanaşı xarici dramaturqların əsərləri də tamaşaya qoyulmuşdur.

Teatr tamaşalardan əlavə yaradıcılıq görüşləri və müxtəlif mədəni tədbirlər üçün də istifadə olunur.

== Musiqi və incəsənət ==
Mingəçevirdə uşaqların və yeniyetmələrin musiqi və incəsənət təhsili alması üçün müvafiq məktəblər fəaliyyət göstərir. Burada müxtəlif musiqi alətləri üzrə tədris aparılır, şagirdlərin konsertlərdə və müsabiqələrdə iştirakı təşkil olunur.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/63.html
 |title=Hesabat yığıncağı
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Şəhərdə musiqi ilə yanaşı rəqs və təsviri sənət üzrə də müxtəlif tədbirlər keçirilir. Mədəniyyət müəssisələrinin təşkil etdiyi tədbirlərdə məktəblilər və gənclər də iştirak edirlər.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;/&gt;

== Rəssamlıq ==
[[Mingəçevir Dövlət Rəsm Qalereyası]] şəhərin təsviri sənət müəssisələrindən biridir. Qalereyada rəsm əsərlərinin sərgiləri, yaradıcılıq görüşləri və digər tədbirlər keçirilir.

Qalereyanın fəaliyyəti çərçivəsində yerli rəssamların yaradıcılığı ilə yanaşı, Azərbaycan təsviri sənətinin müxtəlif nümunələri də təqdim olunur.

== Kitabxanalar ==
Mingəçevir şəhərində kitabxanalar əhaliyə kitab və informasiya xidməti göstərir. Kitabxanalarda kitab təqdimatları, oxucu görüşləri, ədəbi-bədii tədbirlər və müxtəlif maarifləndirici proqramlar keçirilir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;/&gt;

Kitabxana fondlarının komplektləşdirilməsi şəhərin mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyət istiqamətlərindən biri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;/&gt;

== Mədəniyyət mərkəzləri və xalq yaradıcılığı ==
Mingəçevirdə mədəniyyət evləri, klublar və digər mədəniyyət müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bu müəssisələrdə konsertlər, sərgilər, ədəbi-bədii gecələr və müxtəlif tədbirlər təşkil olunur.

Şəhərdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət müəssisələrindən biri A. Niftəliyev adına Mədəniyyət Mərkəzidir. Mərkəzin nəzdində xalq yaradıcılığı klubu da fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;Mədəniyyət-mərkəzi&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/az/advert/mingecevir-seher-icra-hakimiyyeti-bascisinin-aprel-2026-ci-ilde-kecireceyi-seyyar-goruslerinin-qrafiki.html
 |title=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının aprel 2026-cı ildə keçirəcəyi səyyar görüşlərinin qrafiki
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |date=2026-03-31
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-05-19
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519121659/http://mingechevir-ih.gov.az/az/advert/mingecevir-seher-icra-hakimiyyeti-bascisinin-aprel-2026-ci-ilde-kecireceyi-seyyar-goruslerinin-qrafiki.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Xalq yaradıcılığı ilə bağlı tədbirlərdə musiqi, rəqs və folklor nümunələri təqdim olunur.

== Mədəni tədbirlər ==
Mingəçevirdə il ərzində müxtəlif bayramlar, tarixi hadisələr və əlamətdar günlərlə bağlı tədbirlər keçirilir. Bu tədbirlərdə şəhərin mədəniyyət müəssisələri, məktəblər, yaradıcı kollektivlər və şəhər sakinləri iştirak edirlər.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;/&gt;

Mədəni proqramların bir hissəsi şəhərin parklarında və digər ictimai məkanlarda təşkil olunur. Burada konsertlər, bayram proqramları və uşaqlar üçün tədbirlər keçirilir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-hesabat&quot;/&gt;

== Dil və ədəbi-mədəni həyat ==
Mingəçevirdə Azərbaycan dili ilə bağlı tədbirlər də keçirilir. 1 avqust — [[Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü]] münasibətilə şəhərdə ziyalıların, ictimaiyyət nümayəndələrinin, məktəblilərin və digər kollektivlərin iştirakı ilə tədbirlər təşkil edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Dil-günü&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/512.html
 |title=1 avqust - Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günüdür
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |date=2019-08-01
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2019-10-16
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016151653/http://mingechevir-ih.gov.az/news/512.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Tədbirlərdə Azərbaycan dilinin qorunması, əlifba və dil tarixi ilə bağlı mövzular müzakirə olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Dil-günü&quot;/&gt;

== Mədəni irsin qorunması ==

Mingəçevirin qədim tarixi ilə bağlı arxeoloji materialların toplanması və nümayiş etdirilməsində şəhər muzeyinin fəaliyyəti xüsusi yer tutur. Muzeyin ekspozisiyasında həm qədim Mingəçevirə, həm də müasir şəhərin tarixinə aid materiallar təqdim edilir.&lt;ref name=&quot;Muzey&quot;/&gt;

Şəhərin mədəni həyatında muzey, teatr, kitabxana, rəsm qalereyası və mədəniyyət mərkəzlərinin fəaliyyəti müxtəlif istiqamətlər üzrə davam etdirilir.

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevirin tarixi]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]
* [[Mingəçevir yazıları]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]]
* [[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]]
* [[Mingəçevir Dövlət Rəsm Qalereyası]]
* [[Azərbaycan mədəniyyəti]]
* [[Azərbaycan teatrı]]
* [[Azərbaycan musiqisi]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir mədəniyyəti]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan mədəniyyəti]]</text>
      <sha1>dnuytgs1forvibr824jm13kt8l9skh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir (kənd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997676</id>
    <revision>
      <id>9037021</id>
      <parentid>9034801</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ChanisCaucasi [[Mingəçevir kəndi]] səhifəsinin adını [[Mingəçevir (kənd)]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9034801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="8hlsg0rwjmlh10ekniravizcslkf5ml" xml:space="preserve">{{YM}}
'''Mingəçevir kəndi''' — Müasir [[Mingəçevir]] şəhərinin ərazisinin salındığı və şəhərin tikintisindən əvvəl mövcud olmuş qədim yaşayış məntəqəsinin tarixi adı, həmçinin bu gün şəhər daxilində qorunub saxlanan xüsusi yaşayış massivinin (məhəllənin) adıdır.

== Tarixi ==
1937-ci ilə qədər Kür çayının ayırdığı iki [[Mingəçevir]] kəndi vardı. Gəncə-Qarabağ Mingəçeviri və Ərəş- Nuxa Mingəçeviri. Övliya Çələbi öz əsərində hamamı və bazarı olan Ərəş Mingəçevirdən yazıb. Mikayıl Müşfiq &quot;Mingəçevir həsrəti&quot; şeirində isə salınması planlaşdırılan Mingəçevir şəhərindən. 1946-cı ildə hər iki kəndin ortasındakı ilan mələyən çöllükdə əsir alman zabitləri tərəfindən qəsəbə salınır və qaçaq hərəkatının alınmaz yuvasına çevrilən (Köhnə) Samux rayonunun 7 kəndi ilə birgə suyun altında qoyulur və daha sonra Kür çayı üzərindəki torpaq bənd (Dünyada iki belə bənd var. Digəri Sudanın Xartum şəhərindədir) salınır. Su-elektrik stansiyasının şərəfinə su altında qalan və Gürcüstan sərhəddinə (Qanıx və Qabırrı çaylarının mənsəbinə- Burunqovaq qəsəbəsinə) qədər uzanan (85 km uzunluğundakı) Samux &quot;dəniz&quot;i Mingəçevir Su anbarı adlanır. Övliya Çələbinin &quot;Səyahətnamə&quot; adlı XVII əsrə aid əsərində Kür çayı sahilində yerləşən Mingəçevir yaşayış məntəqəsi, sənətkarlıq və ipəkçilik emalatxanaları qeyd olunur&lt;ref&gt;[https://az.frisaga.com/destination/history/mingecevir-azerbaycan Mingəçevirin tarixi]&lt;/ref&gt;{{Mənbədə yoxdur}}

== Etimologiyası ==
Ehtimal olunur ki, &quot;Mingəçevir&quot; sözü Məniçöhrün adı ilə bağlıdır.&lt;ref&gt;[http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin saytı]&lt;/ref&gt;

== Təbiəti ==
Hər iki Boz dağın arasında yerləşən, Qarabağ və Şirvan kanallarına güc verən, bu su anbarının suyu ilin 10 ayı isti qalsa da, ondan bir neçə kilometr aşağıda qədim Varvara qəbirstanlığına qədər uzanan və Tuqay meşəsi üzərində salınan Varvara su anbarının suyu isə yayın istisində belə soyuq, təbiəti isə yaşıldır. Mingəçevir su anbarı &quot;Ayı&quot;, &quot;Nəbi&quot;, &quot;Daşlıburun&quot;, &quot;İstisu&quot; kimi buxtaları, çimərlikləri, dağlarındakı ceyranı, kəkliyi, ayısı, dovşanı, oxatan kirpisi, yenotu, gürzəsi, torpaqaltında yaşayan tərəkəmələrin otardıqları qoyun sürüləri, fillər qəbirstanlığı və s. ilə məşhurdursa, Varvara su anbarı dedikdə isə, adalar arxipelaqı, xərçəng, krevetka, qunduz, soltan toyuğu, qutan, qaşqaldaq, ördək, su fərəsi və Tuqay çöllərindəki Turac yada düşür.&lt;ref&gt;[https://www.aybilet.az/ming%C9%99cevir/ Mingəçevirin etimologiyası]&lt;/ref&gt;{{Mənbədə yoxdur}}

== Müasir dövr ==
Bu gün yerli əhali tərəfindən şəhərin müəyyən bir hissəsi hələ də &quot;Mingəçevir kəndi&quot; adlandırılır. Arxeoloji əhəmiyyət: Ümumilikdə Mingəçevir ərazisi qədim Qafqaz Albaniyası dövrünə aid zəngin maddi-mədəniyyət abidələri və yaşayış yerləri ilə məşhurdur.{{Mənbə göstər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]

== Xarici keçidlər ==
* [[[Kateqoriya:]]]</text>
      <sha1>8hlsg0rwjmlh10ekniravizcslkf5ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037162</id>
      <parentid>9037021</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="3zz9jl3rta0oblj0hespjbuysw5ja7g" xml:space="preserve">{{YM}}
'''Mingəçevir kəndi''' — Müasir [[Mingəçevir]] şəhərinin ərazisinin salındığı və şəhərin tikintisindən əvvəl mövcud olmuş qədim yaşayış məntəqəsinin tarixi adı, həmçinin bu gün şəhər daxilində qorunub saxlanan xüsusi yaşayış massivinin (məhəllənin) adıdır.

== Tarixi ==
1937-ci ilə qədər Kür çayının ayırdığı iki [[Mingəçevir]] kəndi vardı. Gəncə-Qarabağ Mingəçeviri və Ərəş- Nuxa Mingəçeviri. Övliya Çələbi öz əsərində hamamı və bazarı olan Ərəş Mingəçevirdən yazıb. Mikayıl Müşfiq &quot;Mingəçevir həsrəti&quot; şeirində isə salınması planlaşdırılan Mingəçevir şəhərindən. 1946-cı ildə hər iki kəndin ortasındakı ilan mələyən çöllükdə əsir alman zabitləri tərəfindən qəsəbə salınır və qaçaq hərəkatının alınmaz yuvasına çevrilən (Köhnə) Samux rayonunun 7 kəndi ilə birgə suyun altında qoyulur və daha sonra Kür çayı üzərindəki torpaq bənd (Dünyada iki belə bənd var. Digəri Sudanın Xartum şəhərindədir) salınır. Su-elektrik stansiyasının şərəfinə su altında qalan və Gürcüstan sərhəddinə (Qanıx və Qabırrı çaylarının mənsəbinə- Burunqovaq qəsəbəsinə) qədər uzanan (85 km uzunluğundakı) Samux &quot;dəniz&quot;i Mingəçevir Su anbarı adlanır. Övliya Çələbinin &quot;Səyahətnamə&quot; adlı XVII əsrə aid əsərində Kür çayı sahilində yerləşən Mingəçevir yaşayış məntəqəsi, sənətkarlıq və ipəkçilik emalatxanaları qeyd olunur&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://az.frisaga.com/destination/history/mingecevir-azerbaycan |title=Mingəçevirin tarixi |access-date=2026-08-13 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422063520/https://az.frisaga.com/destination/history/mingecevir-azerbaycan |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{Mənbədə yoxdur}}

== Etimologiyası ==
Ehtimal olunur ki, &quot;Mingəçevir&quot; sözü Məniçöhrün adı ilə bağlıdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |title=Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyətinin saytı |access-date=2026-08-13 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813205019/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Təbiəti ==
Hər iki Boz dağın arasında yerləşən, Qarabağ və Şirvan kanallarına güc verən, bu su anbarının suyu ilin 10 ayı isti qalsa da, ondan bir neçə kilometr aşağıda qədim Varvara qəbirstanlığına qədər uzanan və Tuqay meşəsi üzərində salınan Varvara su anbarının suyu isə yayın istisində belə soyuq, təbiəti isə yaşıldır. Mingəçevir su anbarı &quot;Ayı&quot;, &quot;Nəbi&quot;, &quot;Daşlıburun&quot;, &quot;İstisu&quot; kimi buxtaları, çimərlikləri, dağlarındakı ceyranı, kəkliyi, ayısı, dovşanı, oxatan kirpisi, yenotu, gürzəsi, torpaqaltında yaşayan tərəkəmələrin otardıqları qoyun sürüləri, fillər qəbirstanlığı və s. ilə məşhurdursa, Varvara su anbarı dedikdə isə, adalar arxipelaqı, xərçəng, krevetka, qunduz, soltan toyuğu, qutan, qaşqaldaq, ördək, su fərəsi və Tuqay çöllərindəki Turac yada düşür.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aybilet.az/ming%C9%99cevir/ |title=Mingəçevirin etimologiyası |access-date=2026-08-13 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813150630/https://www.aybilet.az/ming%C9%99cevir/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{Mənbədə yoxdur}}

== Müasir dövr ==
Bu gün yerli əhali tərəfindən şəhərin müəyyən bir hissəsi hələ də &quot;Mingəçevir kəndi&quot; adlandırılır. Arxeoloji əhəmiyyət: Ümumilikdə Mingəçevir ərazisi qədim Qafqaz Albaniyası dövrünə aid zəngin maddi-mədəniyyət abidələri və yaşayış yerləri ilə məşhurdur.{{Mənbə göstər}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]

== Xarici keçidlər ==
* [[[Kateqoriya:]]]</text>
      <sha1>3zz9jl3rta0oblj0hespjbuysw5ja7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir arxeologiyası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997677</id>
    <revision>
      <id>9037167</id>
      <parentid>9035140</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>4 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8700" sha1="4fa6jp4g6d75pjmz0lonlprxi7lu3gu" xml:space="preserve">'''Mingəçevir arxeologiyası''' — [[Mingəçevir]] şəhəri və ətrafında müxtəlif tarixi dövrlərə aid arxeoloji abidələrin tədqiqini əhatə edir. Mingəçevir ərazisində [[Eneolit]], [[Tunc dövrü]], [[Dəmir dövrü]], [[Antik dövr]], [[Qafqaz Albaniyası|Qafqaz Albaniyası dövrü]] və [[Orta əsrlər]]ə aid materiallar aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |title=Azərbaycan arxeologiya elmi 80 ildə: qısa nəzər
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813092832/https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Tədqiqatların başlanması ==
Mingəçevir ərazisində ilk arxeoloji tədqiqatlardan biri 1871-ci ildə [[Fridrix Bayer]] tərəfindən aparılmışdır. Bayer ərazidə səthi araşdırmalar apararaq qədim yaşayış izləri haqqında məlumat toplamışdır.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-tarix&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |title=Tarixi
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2022-03-30
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330060039/http://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-arxeoloji-qazıntılar&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://anl.az/down/meqale/az_arxeologiya/2020/01/775149%28meqale%29.pdf
 |title=Mingəçevir - əsrin arxeoloji qazıntıları
 |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813192035/https://anl.az/down/meqale/az_arxeologiya/2020/01/775149(meqale).pdf
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

1935-ci ildə professor [[Yevgeni Paxomov]]un rəhbərliyi ilə Mingəçevirdə qazıntılar aparılmışdır. Tədqiqatlar zamanı iki qədim yaşayış məskəni və müxtəlif tipli qəbir abidələri aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-tarix&quot;/&gt;

== Mingəçevir arxeoloji ekspedisiyası ==
1946–1953-cü illərdə Mingəçevirdə genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Ekspedisiya [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]nın tikintisi ilə əlaqədar su altında qalacaq ərazilərin əvvəlcədən tədqiq edilməsi məqsədilə təşkil olunmuşdu.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Ekspedisiyaya arxeoloq [[Saleh Qazıyev]] rəhbərlik etmişdir. Qazıntılar [[Kür çayı]]nın hər iki sahilində, [[Bozdağ]] silsiləsinin cənub hissəsində və ətraf ərazilərdə aparılmışdır. Tədqiqatlar zamanı yaşayış məskənləri və qəbiristanlıqlar aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-tarix&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vahidov&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.preslib.az/az/book/qYhNrFvFnACDe18
 |title=Mingəçevir III-VIII əsrlərdə
 |publisher=Prezident Kitabxanası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814210335/https://www.preslib.az/az/book/qYhNrFvFnACDe18
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Səkkiz il davam edən qazıntılarda e.ə. III minillikdən XVIII əsrə qədər olan dövrlərə aid yaşayış yerləri, qəbir abidələri, dini tikililər və körpü qalıqları tədqiq edilmişdir. Qazıntılardan 20 mindən çox maddi-mədəniyyət nümunəsi əldə edilmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Mingəçevir qazıntılarında müxtəlif dəfn üsullarına aid qəbirlər aşkar edilmişdir. Tədqiqatçılar burada onadək qəbir tipi və dəfn adəti müəyyən etmişlər.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

== Yaşayış məskənləri ==
Mingəçevir ərazisində müxtəlif dövrlərə aid yaşayış məskənlərinin qalıqları aşkar edilmişdir. Arxeoloji materiallar əhalinin əkinçilik, maldarlıq və sənətkarlıqla məşğul olduğunu göstərir. Dulusçuluq, metal emalı və toxuculuqla bağlı materiallar da qazıntılar zamanı üzə çıxarılmışdır.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Tapıntılar arasında gündəlik məişətdə istifadə olunan keramika qabları, əmək alətləri və digər əşyalar vardır.

== Qəbir abidələri ==
Mingəçevir qazıntılarında müxtəlif tipli qəbir abidələri tədqiq edilmişdir. Burada torpaq qəbirləri, küp qəbirləri, [[katakomba qəbir|katakomba qəbirləri]], daş qutular və digər dəfn qurğuları aşkar olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Qəbirlərdən keramika məmulatları, silahlar, əmək alətləri, bəzək əşyaları, sikkələr və başqa əşyalar tapılmışdır. Bu materiallar həmin dövrlərin dəfn adətləri və maddi mədəniyyəti haqqında məlumat verir.

Küp qəbirləri Mingəçevir arxeoloji materialları arasında xüsusi qrup təşkil edir. Bu tip qəbirlərdən əldə edilmiş əşyalar dəfn mərasimlərinin və qədim əhalinin məişətinin araşdırılmasında istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

== Sudağılan yaşayış məskəni ==
[[Sudağılan]] Mingəçevir ərazisində yerləşən arxeoloji abidələrdən biridir. Abidədə erkən orta əsrlərə aid yaşayış və dini tikili qalıqları, qəbir abidələri və müxtəlif maddi-mədəniyyət nümunələri tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Erkən-orta-əsrlər&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://arxeologiya.az/en/scientific-departments/37/
 |title=Department of Early Medieval Archaeology
 |publisher=Institute of Archaeology and Anthropology
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Sudağılan qazıntıları erkən orta əsrlər dövründə Mingəçevir ərazisində xristianlığın və dini memarlığın izlərinin araşdırılmasına imkan verir.&lt;ref name=&quot;Erkən-orta-əsrlər&quot;/&gt;

== Alban yazıları ==
Mingəçevir qazıntıları zamanı daş və gil əşyalar üzərində [[Qafqaz alban əlifbası|Alban əlifbası]] ilə yazılmış nümunələr aşkar edilmişdir. Bu yazıların bir hissəsi IV–V əsrlərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Mingəçevir yazıları Qafqaz Albaniyasında yazının istifadəsi və erkən orta əsrlər dövrünün epiqrafik materiallarının öyrənilməsi üçün istifadə olunan mənbələrdəndir.

== Maddi-mədəniyyət nümunələri ==
Qazıntılar zamanı keramika qabları, metal əmək alətləri, silahlar, zərgərlik məmulatları, şüşə qablar, sikkələr və daş alətlər daxil olmaqla müxtəlif əşyalar tapılmışdır.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Arxeoloji materialların bir qismi Mingəçevir əhalisinin təsərrüfat fəaliyyəti və gündəlik həyatı haqqında məlumat verir. Tapıntılar arasında müxtəlif sənətkarlıq sahələrinin inkişafını göstərən nümunələr də vardır.

== Tədqiqatçılar ==
Mingəçevir arxeoloji ekspedisiyasının fəaliyyətində bir sıra arxeoloqlar iştirak etmişdir. 1946–1953-cü illərdə aparılan əsas qazıntılara [[Saleh Qazıyev]] rəhbərlik etmişdir. Tədqiqatlarda [[Rəhim Vahidov]] və digər arxeoloqlar da çalışmışlar.&lt;ref name=&quot;Erkən-orta-əsrlər&quot;/&gt;

Rəhim Vahidov Mingəçevirin erkən orta əsrlər dövrünün arxeoloji tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. O, Mingəçevir qazıntılarının nəticələrini ümumiləşdirən ''Mingəçevir III–VIII əsrlərdə'' əsərinin müəllifidir.&lt;ref name=&quot;Vahidov&quot;/&gt;

Vahidov 1960-cı ildə Mingəçevir III–VIII əsrlər mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş, 1961-ci ildə isə həmin mövzuda monoqrafiya nəşr etdirmişdir.&lt;ref name=&quot;Vahidov&quot;/&gt;

== Tədqiqatların nəticələri ==
1946–1953-cü illərdə aparılan qazıntılar Mingəçevir ərazisinin uzun müddət ərzində məskunlaşdığını göstərən çoxsaylı arxeoloji materialların aşkar edilməsinə imkan vermişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;

Qazıntılardan əldə edilən materiallar Mingəçevir ərazisinin qədim və orta əsrlər tarixinin, yaşayış məskənlərinin, dəfn adətlərinin, sənətkarlığının və dini həyatının araşdırılmasında istifadə olunur.

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevir tarixi]]
* [[Mingəçevir mədəniyyəti]]
* [[Mingəçevir yazıları]]
* [[Sudağılan]]
* [[Qafqaz Albaniyası]]
* [[Qafqaz alban əlifbası]]
* [[Azərbaycan arxeologiyası]]
* [[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]]
* [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat ==
* Qazıyev, S. M. ''Qədim Mingəçevir''. Bakı, 1952.
* Qazıyev, S. M. ''Mingəçevir arxeoloji həfriyyatı''. Bakı, 1960.
* Vahidov, R. M. ''Mingəçevir III–VIII əsrlərdə: arxeoloji qazıntı materialları əsasında''. Bakı: Azərbaycan SSR EA, 1961.
* Aslanov, Q. M.; Vahidov, R. M.; İone, G. İ. ''Drevniy Mingeçaur''. Bakı, 1959.

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir arxeologiyası]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan arxeologiyası]]</text>
      <sha1>4fa6jp4g6d75pjmz0lonlprxi7lu3gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mexaniki Türk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997680</id>
    <revision>
      <id>9037114</id>
      <parentid>9035923</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 1 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92352" sha1="pjxotcow5bnyysrbusax7eb7c8ihxap" xml:space="preserve">[[Fayl:Racknitz - The Turk 3.jpg|link=[[:en:File:Racknitz – The Turk 3]].jpg|thumb|Yozef Raknitsin təsəvvürünə görə, operator rəqibi ilə oynayarkən içəridə bu şəkildə otururdu. Raknits həm operatorun mövqeyi, həm də avtomatın ölçüləri barədə yanılırdı.'''{{Sfn|Standage|2002|p=88}}''']]
'''Mexaniki Türk''' ({{Dil-de|Schachtürke}}) həmçinin '''Avtomat Şahmat Oyunçusu''' və ya sadəcə '''&quot;Türk&quot;''' ({{Dil-hu|A Török}}) — 1770-ci ildə nümayiş etdirilən [[şahmat]] oynayan qurğu. Bu maşın sanki sərbəst şəkildə yüksək səviyyədə şahmat oynaya bilirmiş təsiri bağışlasa da, əslində fiqurlar onun alt hissəsindəki gizli bölmədə gizlənmiş şahmat ustası tərəfindən linglər və maqnitlər vasitəsilə hərəkət etdirilirdi. Maşın 84 il ərzində bir [[Avtomat (mexanizm)|avtomat]] kimi müxtəlif ölkələrə aparılaraq nümayiş etdirilmiş və 1854-cü ildə yanğında məhv olana qədər vaxtaşırı nümayişlərini davam etdirmişdir. 1857-ci ildə sahibinin oğlu tərəfindən dərc olunan məqalədə bu mexanizmin ilk tam izahı verilmişdir. Maşın hələ mövcud olduğu dövrdə çoxları bunun bir [[Mistifikasiya|hiylə]] olduğunu güman etsə də, onun iş prinsipi heç vaxt bu qədər dəqiq təsvir edilməmişdi.

İmperatriça [[Mariya Tereza]]nı heyrətləndirmək məqsədilə Volfqanq fon Kempelen tərəfindən hazırlanmış “Türk” əksər oyunlarda, o cümlədən [[Napoleon Bonapart]] və [[Bencamin Franklin]] kimi dövlət xadimlərinə qarşı keçirilən oyunlarda qalib gəlirdi. 1804-cü ildə onu İohan Nepomuk Melsel qurğunu satın aldı və nümayiş etdirməyə davam etdi. Sonrakı dövrdə onu idarə edən şahmat ustaları arasında İohan Allqayer, Bonkur, Aaron Aleksandr, Uilyam Lyuis, Jak Mure və Uilyam Şlumberger də var idi, lakin Kempelenin ilk səfəri zamanı aparatı kimin idarə etdiyi məlum deyil. Qurğu həmçinin “Atın gedişi” adlı tapmacanı da yerinə yetirə bilirdi. Bu tapmacada oyunçu şahmat [[At (şahmat)|atını]] elə hərəkət etdirməli idi ki, şahmat taxtasının hər xanasına dəqiq bir dəfə getsin.

== Ərsəyə gəlməsi ==
[[Fayl:kempelen-charcoal.jpg|right|upright|thumb|&quot;Türk&quot;ü yaradan Kempelenin [[Ağac kömürü|kömürlə]] çəkilmiş, imzalı avtoportreti.]] 1769-cu ildə fransa illyuziyaçısı Fransua Peletyenin [[Şönbrunn sarayı]]nda, imperatriçə [[Mariya Tereza]]nın hüzurundakı çıxışı Volfqanq fon Kempeleni bir il ərzində saraya Peletyenin illyuziyalarını geridə qoyacaq bir ixtira ilə qayıdacağına söz verməyə sövq etdi.{{Sfn|Ewart|1980|p=13}} [[Fayl:Tuerkischer schachspieler windisch4.jpg|right|thumb|&quot;Türk&quot;ün açıq kabinetini və mexaniki hissələrini əks etdirən mis qravürası. Sağ aşağı küncdə miqyas üçün istifadə olunan xətkeş görünür. Karl Qottlieb von Vindiş bu qravüraların &quot;bilavasitə Kempelenin özü tərəfindən çəkilmiş rəsmlərə əsaslandığını və buna görə də dəqiq və etibarlı olduğunu&quot; qeyd edir.{{Sfn|Windisch|1784|p=18}}]] [[Fayl:Turk-engraving4.jpg|right|thumb| &quot;Türk&quot;ün Vindişin 1784-cü ildə nəşr olunmuş &quot;Cansız Şüur&quot; ({{Dil-en|Inanimate Reason}}) kitabından götürülmüş qravürü]] Nəticədə, sonralar &quot;Türk&quot; kimi tanınacaq{{Efn|text=Mənbələrdə tarixlərlə bağlı fikir ayrılıqları mövcuddur. Əsas qəbul olunmuş fikrə görə, vəd 1769-cu ildə verilmiş, qurğunun Mariya Terezaya təqdimatı isə 1770-ci ildə baş tutmuşdur. Lakin bəzi fərqli yanaşmalara da rast gəlinir: '[Kempelen] 1760-cı illərin sonlarında {{Sfn|Voskuhl|2007|p=123}} şahmat oynayan bir avtomat hazırlamışdır və ya Kempelen Şahmat Oyunçusunu ilk dəfə Vyanada, ardından isə 1769-cu ildə {{Sfn|Metzner|1998}} Pressburqdakı (indiki Bratislava) öz evində nümayiş etdirməyə başlamışdır.}}&quot;Avtomat Şahmatçı&quot; ortaya çıxdı.{{Sfn|Poe|1836}}{{Sfn|Windisch|1784}} Kempelen bu cihazı 1769-cu ildə işlək vəziyyətə gətirdi və 1770-ci ilin əvvəllərində tamamilə yekunlaşdırdı.{{Sfn|Ewart|1980|pp=15, 18}} Qurğu qara saqqallı, boz gözlü,{{Sfn|Rice|2004|p=12}} insan ölçüsündə baş və bədəndən ibarət idi. Texnologiya yazarı Tom Stendicin sözlərinə görə, o, &quot;şərq cadugərinin [[Turquerie|ənənəvi geyimi]]&quot; sayılan [[Osmanlı imperiyası|Osmanlı]] xalatı və [[çalma|əllamə]] geyinmişdi. Sakit vəziyyətdə olduqda sol əlində uzun Osmanlı qəlyanını tutur, sağ əli isə təxminən 3,5 [[fut]] uzunluğunda, 2 fut dərinliyində və 2,5 fut hündürlüyündə olan bir korpusun üzərində qalırdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=22–23}}{{Efn|text=Bu ölçülər yalnız yarım fut dəqiqliyi ilə göstərdiyi üçün metrik verisyalar da yalnız 15 [[santimetr]] dəqiqliyində ola bilər. Odur ki, ölçülər belə təxmin edilir: 105 sm × 60 sm × 75 sm.}} Korpusun üst hissəsinə şahmat lövhəsi yerləşdirilmişdi.{{Sfn|Mitchell|1857|p=41}} Korpusun ön tərəfi üç qapıdan, bir dəlikdən və içərisində qırmızı və ağ fil sümüyündən hazırlanmış şahmat dəsti olan bir siyirmədən ibarət idi və bunların hamısı açıla bilərdi.{{Sfn|Standage|2002|p=24}} [[Fayl:Turk-engraving-figure.jpg|right|thumb|Modelin işləyişini göstərən illüstrasiya. Müxtəlif hissələr insan tərəfindən daxili dəstəklər və mexanizmlər vasitəsilə idarə olunurdu. Bu, Fridrix fon Raknitsin hesablamalarına əsaslanan yaradılmış təhrif olunmuş bir təsvirdir və maşının real ölçüləri ilə uyğun gəlməyən bir dizaynı göstərir.{{Sfn|Standage|2002|p=88}}]] Korpusun daxili hissəsi müşahidəçiləri yanıltmaq üçün xüsusi mürəkkəbliklə hazırlanmışdı.{{Sfn|Jay|2000}} Korpusun ön qapıları soldan açıldıqda, saat mexanizmini xatırladan çarxlar və dişlilər görünürdü. Bu bölmə elə layihələndirilmişdi ki, korpusun arxa qapıları eyni vaxtda açıldıqda maşının içindən qarşı tərəfi aydın görmək olurdu. Korpusun digər tərəfində isə mexanizm yox idi; bunun əvəzinə orada qırmızı yastıq, bəzi çıxarıla bilən hissələr və [[bürünc]] konstruksiyalar yerləşdirilmişdi. Bu hissə də maşının içindən qarşı tərəfin tam görünməsini təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Osmanlı modelinin geyiminin altında daha iki gizli qapı var idi. Bu qapılar da saat mexanizmini nümayiş etdirir və eyni şəkildə maşının içindən qarşı tərəfə maneəsiz baxış imkanı yaradırdı. Bu quruluş maşını təqdim edən şəxsə bütün qapıları tamaşaçıların üzünə açaraq cihazın sırf saat mexanizmi ilə işlədiyi illyuziyasını qoruyub saxlamağa imkan verirdi.{{Sfn|Standage|2002|pp=24–27}} Nə maşının sol tərəfində görünən saat mexanizmi, nə də şahmat dəstinin saxlanıldığı siyirmə korpusun arxasına qədər tam uzanmırdı. Onlar dərinliyin yalnız üçdə birini əhatə edirdi. İçəridəki operatorun yerini dəyişməsi üçün ixtiraçı qapıları açarkən görünməkdən yayınmasına imkan verən hərəkətli bir oturacaq da quraşdırmışdı. Oturacağın yerini dəyişməsi isə daxildəki şəxsi daha da yaxşı gizlətmək üçün saxta mexanizm hissələrinin onun yerinə sürüşərək keçməsini təmin edirdi.{{Sfn|Standage|2002|pp=195–199}} Korpusun üstündəki şahmat lövhəsi maqnit cazibəsini keçirəcək dərəcədə nazik idi. Hər bir şahmat fiqurunun alt hissəsinə kiçik, lakin güclü bir maqnit bərkidilmişdi. Fiqur lövhənin üzərinə qoyulduqda, həmin xananın altında iplə asılmış başqa bir maqniti özünə çəkirdi. Bu da maşının içindəki operatora şahmat lövhəsində hansı fiqurların hara hərəkət etdiyini görməyə imkan verirdi.{{Sfn|Standage|2002|p=202}} Şahmat lövhəsinin alt hissəsi 1-dən 64-ə qədər nömrələnmiş xanalara bölünmüşdü ki, bu da operatora gedişin lövhənin hansı hissəsinə təsir etdiyini müəyyənləşdirməyə kömək edirdi.{{Sfn|Walker|1839|p=729}} İçəridəki maqnitlər elə yerləşdirilmişdi ki, kənar maqnit sahələri təsir göstərə bilməsin. Kempelen hətta maşının maqnitdən asılı olmadığını nümayiş etdirmək üçün tez-tez lövhənin kənarına böyük bir maqnit qoyulmasına şərait yaradırdı.{{Sfn|Hankins|Silverman|1995|p=191}} Diqqəti yayındırmağın başqa bir üsulu kimi, &quot;Türk&quot;ün yanında təqdimatçının korpus üstünə qoyduğu kiçik, tabuta bənzər taxta qutu da var idi.{{Sfn|Jay|2000}} Maşının sonrakı sahibi Yohan Nepomuk Melzel bu qutudan istifadə etmirdi,{{Sfn|Levitt|2000|p=40}} lakin Kempelen oyun zamanı tez-tez onun içinə baxaraq maşının müəyyən funksiyalarını məhz onun idarə etdiyi təəssüratını yaradırdı. Bəziləri bu qutunun fövqəltəbii gücə malik olduğuna inanırdı. Karl Qotlib fon Vindiş 1784-cü ildə qələmə aldığı &quot;Cansız şüur&quot; kitabında yazırdı: ''&quot;Xüsusilə uşaqlıqda eşitdiyi nağılları unutmayan qoca bir qadın otağın o biri başında, pencərə altlığında gizləndi'' ''çünki o, maşının daxilində şər ruhun olduğuna səmimi qəlbdən inanırıdı.&quot;''{{Sfn|Windisch|1784|p=15}} İçəridə, fiqurları bərkitmək üçün deşikli xüsusi şahmat lövhəsi var idi ki, bu lövhə pantoqrafa bənzər bir mexanizmlə modelin sol qoluna birləşdirilmişdi. [[Pantoqraf]]ın üzərindəki metal göstərici daxildəki şahmat lövhəsi boyunca hərəkət etdikdə, eyni vaxtda &quot;Türk&quot;ün qolunu da şkafın üstündəki şahmat lövhəsi üzərində hərəkətə gətirirdi. Bu hərəkət imkanı operatora &quot;Türk&quot;ün qolunu aşağı-yuxarı qaldırıb-endirməyə, dəstəyi fırlatmaq isə əlini açıb-bağlayaraq lövhədəki fiqurları tutmağa şərait yaradırdı. İçəridəki lövhə və mexanizm şam işığında operator üçün aydın görünürdü.{{Sfn|Levitt|2000|pp=147–150}} &quot;Türk&quot; gediş edərkən mexanizmin digər hissələrindən saat qurğusuna bənzər səslər çıxırdı ki, bu da cihazın sırf mexaniki işlədiyi illyuziyasını daha da gücləndirirdi. {{Sfn|Standage|2002|pp=27–29}} Həmçinin &quot;Türk&quot; müxtəlif üz ifadələri də ala bilirdi. Maşın Melzel tərəfindən əldə edildikdən sonra ona səs aparatı elə də əlavə olundu ki, bu da maşına oyun zamanı oyundakı &quot;[[Şah (şahmat termini)|Şah!]]&quot; ifadəsinin fransızca qarşılığı olan &quot;''Échec!''&quot; demək imkanı verirdi.{{Sfn|Poe|1836|p=321}} Korpus daxilindəki operatorun təqdimatçı ilə əlaqə saxlamasına kömək edən xüsusi vasitələr var idi. Korpusun daxilində və xaricində, bir-birinin əksində yerləşdirilmiş, üzərində rəqəmlər olan iki bürünc disk mövcud idi. Xüsusi bir mil bu diskləri istənilən rəqəmə tərəf fırladırdı ki, bu da iki şəxs arasında gizli kod rolunu oynayırdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=203–204}}

== Nümayiş ==
&quot;Türk&quot; ilk dəfə 1770-ci ildə Pelletierin çıxışından təxminən altı ay sonra [[Şönbrunn sarayı]]nda nümayiş etdirildi. Kempelen saray əhlinə müraciət edərək yaratdığı qurğunu təqdim etdi və maşının, eləcə də onun detallarının nümayişinə başladı. Kempelen &quot;Türk&quot;ün hər nümayişinə korpusun qapı və siyirmələrini açmaqla başlayır, beləliklə tamaşaçıların qurğunu yaxından gözdən keçirməsinə imkan verirdi. Daha sonra o, maşının rəqibini qəbul etməyə hazır olduğunu elan edərdi.{{Sfn|Standage|2002|p=24}}

Kempelen &quot;Türk&quot;ün ağ fiqurlarla oynamasında və ilk gedişi etməsində təkid edirdi (ağların birinci gediş etməsi qaydası o dövrdə hələ tam formalaşmadığı üçün bu, heç bir ziddiyyət yaratmırdı). Gedişlər arasında &quot;Türk&quot; sol qolunu yastığın üzərində saxlayırdı. O, rəqibin [[Vəzir (şahmat)|vəzirini]] təhdid etdikdə iki dəfə, [[Şah (şahmat termini)|şah]] elan etdikdə (şah verdikdə) isə üç dəfə başını tərəfə yelləyə bilirdi. Rəqib qaydalara zidd gediş etdikdə, &quot;Türk&quot; başını bulayır, fiquru əvvəlki xanasına qaytarır və öz gedişini edərək rəqibi gediş hüququndan məhrum edirdi.{{Sfn|Levitt|2000|p=17}} &quot;Türk&quot;ün nümayişini izləyən səyyah Luqo Dutan təəssüratlarını belə bölüşürdü: ''&quot;Vəzirə at gedişi etdirərək kiçik bir hiylə işlətməyə çalışdım, lakin mexanik rəqibim aldanmadı; o, vəzirimi götürüb götürüldüyü xanaya geri qoydu&quot;''.{{Sfn|Dutens|1771}} Kempelen oyun zamanı otaqda gəzişir, tamaşaçıları maşının maqnitlə idarə olunub-olunmadığını yoxlamaq üçün korpusa maqnit və ya dəmir çubuqlar yaxınlaşdırmağa dəvət edirdi.{{sfn|Standage|2002|p=37}}

[[Fayl:Turk-knights-tour.svg|left|thumb|&quot;Türk&quot;ün yerinə yetirdiyi &quot;atın gedişi məsələsi&quot;: qapalı dövrə gedişin istənilən başlanğıc nöqtəsindən tamamlanmasına imkan verir. {{Sfn|Standage|2002|pp=30–31}}]]

&quot;Türk&quot;ə qarşı oynayan ilk şəxs saray əyanı, avstriyalı qraf Lüdviq fon Kobensl oldu. O gün maşına rəqib olan digər şəxslər kimi, Kobenzl də tezliklə məğlub edildi. Oyunu izləyənlər maşının aqressiv üslubda oynadığını və rəqiblərini adətən otuz dəqiqə ərzində mat etdiyini bildirirdilər.{{Sfn|Standage|2002|p=30}}

Qurğunun nümayişinin başqa bir hissəsi &quot;Atın gedişi məsələsi&quot;ni yerinə yetirmək idi. Bu, şahmatçının atı lövhə üzərində hər bir xanaya yalnız bir dəfə dəyməklə bütün xanalardan keçirməsini tələb edən məşhur tapmaca idi. O dövrün ən təcrübəli şahmatçıları belə bu tapmacanı həll etməkdə çətinlik çəkdiyi halda, &quot;Türk&quot; qapalı dövrəli həll yolu qeyd olunmuş xüsusi lövhə sayəsində istənilən başlanğıc xanasından bu gedişlər zəncirini asanlıqla tamamlayırdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=30–31}} Üstəlik, &quot;Türk&quot; üzərində hərflər olan lövhə vasitəsilə tamaşaçılarla ünsiyyət də qura bilirdi. Kempelenin maşını Şönbrunn sarayında təqdim etdiyi dövrdə şəxsiyyəti naməlum qalan operator{{Sfn|Standage|2002|pp=204–205}} bu ünsiyyəti ingilis, fransız və alman dillərində aparmağı bacarırdı. Riyaziyyatçı Karl Fridrix Hindenburq &quot;Türk&quot;ün Leypsiqdə olduğu müddətdə aparılan söhbətlərin qeydiyyatını aparmış və 1784-cü ildə bunu nəşr etdirmişdi.{{Sfn|Hindenburg|1784}} &quot;Türk&quot;ə ünvanlanan və onun cavablandırdığı suallar arasında maşının yaşı, ailə vəziyyəti və məxfi iş prinsipi kimi mövzular var idi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=33–34}}

== Avropa turu ==

Nümayişindən sonra maşına olan maraq bütün Avropada sürətlə artdı. Lakin Kempelen &quot;Türk&quot;ü sərgiləməkdən yayınır, rəqib olmaq istəyənlərə tez-tez maşının təmirdə olduğunu bəhanə gətirirdi. Fon Vindiş yazırdı ki, Kempelen &quot;bu təriflənən maşını görmək istəyən dostlarını və müxtəlif ölkələrdən gələn maraqlı insanları maşının bir yerdən başqa yerə daşınarkən zədələndiyini bəhanə edərək geri çevirirdi&quot;.{{Sfn|Windisch|1784|p=43}} Şönbrunn sarayındakı nümayişindən sonrakı onillik ərzində &quot;Türk&quot; yalnız bir rəqiblə — şotland diplomat Robert Mürrey Kit ilə oynadı. Hətta bu iki oyundan sonra Kempelen &quot;Türk&quot;ü tamamilə hissələrə ayırdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=36–38}} İxtirasının qazandığı böyük şöhrət onu məmnun etmədiyi və diqqətini insan nitqini təqlid edən qurğular üzərində cəmləməyə üstünlük verdiyi üçün, o, bu ixtiranı sadəcə əhəmiyyətsiz bir məşğuliyyət{{efn|text={{dil-fr|C'est une bagatelle qui n'est pas sans merite du coté du mécanisme, mais les effets n'en paroissent si merveilleux que par la hardiesse de l'idée, &amp; par l'heureux choix des moyens employés pour faire illusion.}} (&quot;Bu cihaz mexaniki baxımdan dəyərsiz olmasa da, effektlərin bu qədər heyrətamiz görünməsinin yeganə səbəbi ideyanın cəsarəti və bu illüziyanı yaratmaq üçün seçilmiş vasitələrin uğurlu olmasıdır.&quot;) {{Sfn|Twiss|1787|p=14}}}} adlandıraraq önəmsəmirdi. 1781-ci ildə İmperator [[II İosif]] Kempelenə &quot;Türk&quot;ü yenidən yığmağı və [[I Pavel|Rusiyanın Böyük Knyazı Pavel]] ilə həyat yoldaşının dövlət səfəri şərəfinə maşını Vyanaya gətirməyi əmr etdi. Nümayiş o qədər uğurlu alındı ki, Böyük Knyaz &quot;Türk&quot;ün Avropa turuna çıxarılmasını təklif etdi. Kempelen istəmədən də olsa, bu təkliflə razılaşmalı oldu.{{Sfn|Standage|2002|pp=40–42}} [[Fayl:André Philidor.jpg|right|frame|1783-cü ildə Parisdə &quot;Türk&quot;ə qarşı oyunda qalib olmuş [[Fransua-Andre Danikan Filidor]] ]] &quot;Türk&quot; 1783-cü ilin aprelində Fransadan başlayaraq Avropa turuna çıxdı. Aprelin 17-də başlayan [[Versal sarayı|Versal]] nümayişi Parisdəki sərgidən əvvəl baş tutdu və maşın burada Büyon hersoquna məğlub oldu.{{Sfn|Standage|2002|pp=44–45}} May ayında Parisə çatdıqdan sonra ictimaiyyətə nümayiş etdirildi və müxtəlif rəqiblərlə, o cümlədən ikinci dərəcəli hesab edilən beş fransız şahmatçıdan biri — cənab Bernar adlı vəkillə oynadı.{{Sfn|Standage|2002|pp=43, 44–45}} Leqal de Kermer ilə birlikdə dövrünün ən yaxşı şahmatçısı sayılan [[Fransua-Andre Danikan Filidor]] ilə oyun keçirilməsinə tələblər artdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=43, 49}} &quot;[[Rejans|Kafe de la Rejans]]&quot;a köçürüldükdən sonra maşın [[Fransa Elmlər Akademiyası]]nda Filidorla matç təşkil olunana qədər bir çox mahir oyunçu ilə qarşılaşdı və tez-tez məğlub oldu.{{Sfn|Hooper|Whyld|1996|pp=431–433}} Filidor &quot;Türk&quot;lə qarşılaşmada qalib gəlsə də, oğlu atasının bu oyunu &quot;həyatında keçirdiyi ən yorucu şahmat oyunu&quot; adlandırdığını qeyd etmişdi.{{Sfn|Levitt|2000|p=26}} &quot;Türk&quot;ün Parisdəki son oyunu həmin dövrdə ABŞ-nin Fransadakı səfiri olan [[Bencamin Franklin]]ə qarşı oldu. Məlumata görə, Franklin &quot;Türk&quot;lə oyundan böyük zövq almışdı və ömrünün sonuna qədər bu maşına maraq göstərmişdi; o, hətta Filip Tiknesin ''&quot;Danışan fiqur və avtomat şahmatçı: İfşa olunmuş və aşkar edilmiş&quot;''  kitabının bir nüsxəsini şəxsi kitabxanasında saxlayırdı.{{Sfn|Levitt|2000|pp=27–29}} Paris turundan sonra Kemplen &quot;Türk&quot;ü Londona apardı və burada maşın hər gün beş şillinqə nümayiş etdirilməyə başlandı. [[Skeptisizm|Şübhəçi mövqeyi]] ilə seçilən Tiknes &quot;Türk&quot;ün daxili mexanizmini ifşa etməyə çalışırdı.{{Sfn|Levitt|2000|pp=30–31}} O, Kemplenə &quot;çox bacarıqlı bir insan&quot; kimi hörmət etsə də,{{sfn|Thicknesse|1794|p=12}} &quot;Türk&quot;ün daxilində kiçik uşaq gizlədilmiş mürəkkəb bir fırıldaq olduğunu iddia edirdi.{{sfn|Thicknesse|1794|pp=10–11}} Tiknes maşını &quot;müşahidəçiləri azdırmaq və aldatmaq üçün hazırlanmış çoxsaylı digər dahiyanə qurğulardan fərqlənməyən... mürəkkəb bir saat mexanizmi&quot; kimi təsvir edirdi.{{sfn|Thicknesse|1794|p=9}} Birinci dəfə 1784-cü ildə nəşr olunan və əsasən Jozef Pinettinin hiylələrinə həsr edilmiş məşhur kitabda Anri Dekramps &quot;Van Estin&quot; obrazı vasitəsilə &quot;Parisdə və Vyanada alman mexanik tərəfindən nümayiş etdirilən avtomat şahmatçıya bənzər qurğunun&quot; fəaliyyətini &quot;korpusun daxilində gizlədilmiş məşhur şahmatçı — cücə&quot; ilə əlaqələndirirdi.{{Sfn|Decremps|1790|pp=93–94, 95}}{{Sfn|Standage|2002|pp=66–67}} Londondakı bir illik fəaliyyətdən sonra Kemplen və &quot;Türk&quot; yolüstü müxtəlif Avropa şəhərlərində dayanaraq [[Leypsiq]]ə səfər etdilər. Leypsiqdən [[Drezden]]ə keçdilər; burada Yozef Fridrix Frayherr fon Raknits maşını nəzərdən keçirdi və onun necə işlədiyinə dair öz fərziyyələrini əks etdirən illüstrasiyalarla birlikdə müşahidələrini nəşr etdirdi.{{Sfn|Racknitz|1789}} Daha sonra [[Amsterdam]]ı ziyarət etdilər; bundan sonra Kemplenin [[Potsdam]]dakı Sansusi sarayına dəvəti qəbul etdiyi bildirilir. Deyilənə görə, [[II Fridrix (Prussiya kralı)|Böyük Fridrix]] &quot;Türk&quot;ün oyunundan o qədər zövq almışdı ki, maşının sirrini öyrənmək müqabilində Kemplenə böyük məbləğdə pul ödəmişdi. Fridrix bu sirri heç vaxt ifşa etməsə də, maşının necə işlədiyini öyrəndikdə məyus olduğu bildirilir.{{Sfn|Levitt|2000|pp=33–38}} Lakin bu rəvayət uydurmadır: &quot;Türk&quot;ün Fridrixlə qarşılaşmasına dair heç bir sübut yoxdur və bu barədə ilk xatırlama XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir — həmin dövrdə &quot;Türk&quot;ün səhvən Böyük Britaniya kralı [[III Georq]]a qarşı da oynadığı iddia edilirdi.{{Sfn|Standage|2002|pp=90–91}} Kemplenin 26 mart 1804-cü ildə 70 yaşında vəfat etməzdən əvvəlki son illərində maşını satmaq cəhdləri uğursuzluqla nəticələnsə də, &quot;Türk&quot;ün iyirmi ildən çox Şönbrunn sarayında fəaliyyətsiz qaldığı ehtimal olunur.{{Sfn|Levitt|2000|pp=37–38}}

== Melsel ==
Kempelenin vəfatından sonra &quot;Türk&quot; 1805-ci ilə qədər nümayiş etdirilmədi. Həmin il Kempelenin oğlu maşını mexanizmlər və qurğulara marağı olan [[Bavariya kürfürstlüyü|bavariyalı]] musiqiçi İohan Nepomuk Melselə satmaq qərarına gəldi. Metronomun bir növünü patentləşdirmək kimi uğurlara imza atmış Melsel, hələ Kempelenin sağlığında &quot;Türk&quot;ü almağa cəhd göstərmişdi. Lakin Kempelenin 20,000 frank tələb etməsi səbəbindən bu cəhd baş tutmamışdı lakin oğlu isə maşını Melselə bu məbləğin yarısına satdı.{{Sfn|Levitt|2000|pp=38–39}} &quot;Türk&quot;ü əldə etdikdən sonra Melsel onun necə işlədiyini öyrəndi və yenidən işlək vəziyyətə gətirdi. Məqsədi &quot;Türk&quot;ün sirrini açmağı daha da çətinləşdirmək idi. Bu tapşırığı tamamlamaq on il çəkdi; bu müddət ərzində &quot;Türk&quot; yenə də ictimaiyyət qarşısına çıxarıldı ki, bunların arasında ən diqqətçəkəni [[Napoleon Bonapart]] ilə olan qarşılaşma idi.{{Sfn|Levitt|2000|p=30}} 1809-cu ildə Fransanın I Napoleonu &quot;Türk&quot;lə oynamaq üçün [[Şönbrunn sarayı]]na gəldi. İllər ərzində bu görüşün təfərrüatları haqqında çoxlu məlumatlar dərc olunub. Hətta Saylas Mitçell və Corc Allenin qələmə aldığı hesabatlar belə bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edir (Allenin versiyası daha inandırıcı hesab olunur).{{Sfn|Standage|2002|pp=105–109}} Bredli Yutun (Bradley Ewart) sözlərinə görə, &quot;Türk&quot;ün öz korpusunun arxasında, Napoleonun isə ayrı bir şahmat masasında əyləşdiyi ehtimal edilir. Napoleonun masası kəndirlə ayrılmış zonada yerləşirdi və onun &quot;Türk&quot;ün tərəfinə keçməsinə icazə verilmirdi. Melsel hər iki oyunçunun gedişini etmək üçün tərəflər arasında gedib-gəlir və eyni zamanda tamaşaçılara oyunu aydın izləmək imkanı yaradırdı. Qısa bir şahid məlumatına əsasən,{{Sfn|Wairy|1895|loc=vol. 7, ch. 21}} matç başlamazdan əvvəl &quot;Türk&quot; əli ilə Napoleona tərəf bir işarə etmişdi.Napoleon, adətən &quot;Türk&quot;ün ilk gedişi etməsinə imkan verilməsi qaydasının əksinə olaraq, gözlənilməz addım atıb ilk gedişi özü etdi,lakin Melsel oyunun davam etməsinə şərait yaratdı. Az sonra Napoleon qaydalara zidd gediş etməyə cəhd göstərdi. &quot;Türk&quot; fiquru əvvəlki yerinə qaytardı və oyunu davam etdirdi. Napoleon qaydasız gedişi ikinci dəfə təkrar etdikdə, &quot;Türk&quot; fiquru lövhədən tamamilə çıxardaraq növbəti gedişini etdi. Napoleon eyni gedişi üçüncü dəfə sınayanda isə, &quot;Türk&quot; qolunun bir hərəkəti ilə lövhədəki bütün fiqurları yerə dağıtdı. Deyilənə görə, bu hal Napoleonu əyləndirdi və o, maşınla dürüst bir oyun oynayaraq 19-cu gedişdə şahını aşırdı və təslim oldu.{{Sfn|Ewart|1980|pp=49–53}} Hadisənin alternetiv versiyalarına maşınla daha sonra bir də oynaması, lövhənin üzərinə maqnit qoyaraq oynaması və ya &quot;Türk&quot;ün görmə imkanını məhdudlaşdırmaq üçün başı və bədəninə [[şal]] bükərək oynaması kimi rəvayətlər daxildir.{{Sfn|Levitt|2000|pp=39–42}} Güclü rəqiblərinin onun məğlubiyyəti sevmədiyini bilib uduzmasına göz yumduqları barədə faktlardan fərqli olaraq, bu hekayələrin hamısı böyük ehtimalla uydurmadır.{{Sfn|Standage|2002|pp=108–110}} 1811-ci ildə Melsel &quot;Türk&quot;ü Venesiya şahzadəsi və İtaliya vitse-kralı [[Ejen de Boharne]]nin yanına, [[Milan]]a gətirdi. Boqarne bu cihazı o qədər bəyəndi ki, onu Melsel dən almağı təklif etdi. Uzun müddətli danışıqlardan sonra Boqarne &quot;Türk&quot;ü 30 000 [[fransa frankı|franka]], yəni Melselin ödədiyindən üç dəfə baha qiymətə satın aldı və dörd il özündə saxladı. 1815-ci ildə Melsel [[Münxen]]də Boqarnenin yanına qayıdaraq &quot;Türk&quot;ü geri almağı xahiş etdi. Bu satışın şərtləri ilə bağlı müxtəlif məlumatlar mövcuddur.{{efn|{{Dil-en|&quot;[T]he sagacious Mr. Maelzel, who had already experienced some regret at parting with his ''protégé'', requested the favour to be again reinstated in the charge, promising to pay Eugene the interest of the thirty thousand francs Mr. M. had pocketed. This proposition was graciously conceded by the gallant Beauharnois, and Maelzel thus had the satisfaction of finding he had made a tolerably good bargain, getting literally the money for nothing at all!&quot;}} (Artıq öz ''himayəsindəkindən'' ayrıldığına görə müəyyən qədər təəssüf hissi keçirən uzaqgörən cənab Melsel cihazın idarəsinə yenidən qaytarılmasını xahiş etdi və əvəzində Ejenə otuz min frankın faizini ödəməyi vəd etdi. Bu təklif nəcib Boharne tərəfindən lütfkarlıqla qəbul edildi və beləliklə Melsel demək olar heç bir şey üçün pul əldə edərək kifayət qədər sərfəli bir sövdələşmə etdiyini görərək məmnunluq duydu!){{Sfn|Walker|1839|p=726}}}}{{Efn|text={{Dil-en|&quot;The writer in the Palamède makes the result a kind of partnership in an exhibition-tour – the title of the Automaton was to remain in the princely owner, and Maelzel was to pay the interest of the original cost as his partner's fair proportion of the profits. But another account – current, I believe, at Munich – makes the transaction to have been a ''sale:'' Maelzel bought back the Automaton for the same thirty thousand francs, and was to pay for it out of the profits of his exhibitions – 'Provided, nevertheless', that Maelzel was not to leave the Continent to give such exhibitions. The latter account I believe to be the more correct one.}} (&quot; &quot;''Le Palamède''&quot;-dəki müəllif nəticəni bir növ tərəfdaşlıq kimi təqdim edir – modelin mülkiyyət hüququ knyaz mənşəli sahibdə qalmalı idi, Melsel isə ilkin xərcin faizini tərəfdaşının mənfəətdən düşən ədalətli payı kimi ödəməli idi. Amma zənnimcə Münhendə yayılmış başqa bir rəvayət isə əməliyyatı ''satış'' kimi təqdim edir: Melsel modeli eyni otuz min frank müqabilində geri satın almışdı və bunu öz nümayişlərinin gəlirindən ödəməli idi: bununla belə, o şərtlə ki, Melsel nümayişlər vermək üçün qitəni (Avropanı) tərk etməyəcəkdi. Mən ikinci rəvayətin daha doğru olduğuna inanıram.&quot;)}} [[Fayl:Henkin12.jpg|right|thumb|Melselin Londonda &quot;Türk&quot; ilə çıxışının elanı {{Sfn|Levitt|2000|p=45}}]] Melsel &quot;Türk&quot;lə birlikdə Bavariyanı tərk edərkən növbəti dəfə onun rolu &quot;taxta dahinin səyyar nümayişçisi&quot; idi. Ailəyə başqa avtomatlar da əlavə olunmuşdu və onların bacarıqlı sahibi bunun sayəsində böyük gəlir əldə edirdi.{{Sfn|Walker|1839|p=726}} O, &quot;Türk&quot;ü Parisə geri gətirdi. Burada Bonkurun maşının əsas operatoru olduğu güman edilirdi{{Sfn|Walker|1839|p=726}} və Melsel &quot;[[Rejans|Café de la Régence]]&quot;də dönəmin aparıcı şahmatçılarından bir çoxu ilə tanış oldu. O, &quot;Türk&quot;lə birlikdə 1818-ci ilə qədər Fransada qaldı, daha sonra Londona köçərək orada bu cihaz və digər maşınları ilə bir sıra çıxışlar etdi. Londonda Melsel və onun təqdimatları mətbuatın böyük diqqətini çəkdi. O, maşını təkmilləşdirməyə davam etdi{{Sfn|Levitt|2000|pp=45–48}} və nəhayət, ona səs aparatı əlavə etdi ki, bu da maşına rəqibini şah vəziyyətində qoyarkən &quot;Échec!&quot; (&quot;Şah!&quot;) demək imkanı verirdi.{{Sfn|Standage|2002|p=125}} 1819-cu ildə Melsel &quot;Türk&quot;lə Böyük Britaniya turuna çıxdı. Təqdimata bir neçə yeni qayda əlavə olunmuşdu: rəqibə ilk gedişi etmək hüququ verilir və &quot;Türk&quot;ün fiqurları arasından şah tərəfdəki [[Fil (şahmat)|fil]] piyadası çıxarılırdı. Piyada güzəşti &quot;Türk&quot;ə olan marağı daha da artırdı və U. Hannemanın bu matçları xronoloji ardıcıllıqla əks etdirən bir kitab yazmasına səbəb oldu.{{Sfn|Levitt|2000|p=47}}{{Sfn|Hunneman|1820}} Bu güzəştə baxmayaraq, &quot;Türk&quot; (həmin dövrdə Mure tərəfindən idarə olunurdu){{Sfn|Hooper|Whyld|1996|p=265}} turu 45 qələbə, 3 məğlubiyyət və 2 [[pat]]la ilə başa vurdu.{{Sfn|Levitt|2000|p=49}}

== Şimali Amerika turu ==
&quot;Türk&quot;ün nümayişləri Melselə böyük gəlir gətirirdi və o, bu cihazı digər maşınları ilə birlikdə [[Amerika Birləşmiş Ştatları]]na apararaq fəaliyyətini davam etdirdi. 1826-cı ildə [[Nyu-York]]da ([[Brodvey (Manhetten)|Brodvey]] 112 ünvanında yerləşən National Hotel-də) açdığı sərgiyə maraq çox böyük idi. Hətta aprel ayında hər nümayişə ortalama yüz nəfər gəlirdisə, may ayında zal ağzınadək dolur, bəzən isə yer olmadığı üçün iki yüzə yaxın adam geri qayıtmalı olurdu.{{Sfn|Arrington|1960|pp=63–65}} Bu uğur çoxlu qəzet məqalələrinin dərcinə və bu kələyin üstünü açmaqla hədələyən imzasız məktublara səbəb oldu. Melselin əsas problemi maşın üçün istedadlı bir operator tapmaq idi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=68–69}} Belə ki, ABŞ turundan əvvəl Fransada kimliyi məlum olmayan bir qadını bu iş üçün təlimatlandırmışdı. [[Elzas]]dan olan keçmiş operator Uilyam Şlumbergerin Parisdəki dolanışığı olduqca zəif idi.{{Sfn|Allen|1859|p=438}} Melsel onu [[Boston]]a gəlməyə razı saldı. Yeni dünyada &quot;Türk&quot;ün əsas operatoru kimi Şlumberger Melselin ona ədalətli və mehriban münasibət bəslədiyini düşünür, ömrünün sonunadək ona və maraqlarına sədaqətlə bağlı qalırdı.{{Sfn|Allen|1859|p=439}}

Şlumberger öıkəyə gəldikdən sonra &quot;Türk&quot; Bostonun &quot;Julyen Holl&quot; zalında debüt etdi.{{Sfn|Arrington|1960|p=65}} Melsel &quot;Boston şahmatçılarının Nyu-Yorkdakılardan azılı olmadığını&quot; iddia edir və söz verirdi ki, Bostonda &quot;Türk&quot; yalnız [[Endşpil|oyun sonluqlarını]] deyil, tam oyunları da təklif edəcək.{{Sfn|Cook|1995|p=249}} &quot;Türk&quot; bir neçə həftə Bostonda nümayiş olundu{{Sfn|Standage|2002|pp=155, 158}} və ardından tur təxminən üç aylığına [[Filadelfiya]]ya keçdi.{{Sfn|Ewart|1980|p=99}} Bu müddətdə keçirilən iki nümayiş çərçivəsində &quot;Türk&quot; &quot;Baltimor Qazeti&quot; qəzetinin manşetində şəhərin &quot;soylu qadını&quot; kimi təqdim edilən &quot;xanım Fişer&quot;ə tam bir oyunda uduzdu.{{Sfn|Cook|1995|p=250}} Filadelfiyadan sonra &quot;Türk&quot; [[Baltimor]]a aparıldı və burada bir neçə ay nümayiş etdirildi hətta [[ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi|İstiqlaliyyət Bəyannaməsini]] imzalayanlardan biri olan 89 yaşlı Çarlz Kerrolla qarşı bir oyunda məğlub oldu.{{Sfn|Levitt|2000|pp=71–78}}{{sfn|Standage|2002|pp=164–165}}

Melsel &quot;Türk&quot;ün nümayişlərini 1828-ci ilə qədər Amerika Birləşmiş Ştatları boyunca davam etdirdi. Həmin il o, bir müddət fasilə verərək Avropaya səfər etdi və 1829-cu ildə geri qayıtdı. 1830-cu illər ərzində o, ABŞ üzrə turlarını davam etdirdi. [[Virciniya]] ştatının [[Riçmond (Virciniya)|Riçmond]] şəhərində &quot;Türk&quot;ü &quot;Southern Literary Messenger&quot; jurnalı üçün məqalə yazan [[Edqar Allan Po]] müşahidə etmişdi. Ponun 1836-cı ilin aprelində nəşr olunan (və [[David Brüster|Devid Brüsterin]] 1832-ci ildə dərc olunmuş kitabından böyük bəhrələnən){{Sfn|Brewster|1842}}{{Sfn|Ewart|1980|pp=112–113}} &quot;Melselin şahmatçısı&quot; essesi  bir çox fərziyyələrinin yanlış olmasına baxmayaraq &quot;Türk&quot; haqqında yazılmış ən məşhur essedir. {{Efn|text= Arqumentlərdən biri o idi ki, şahmat oynayan bir maşın həmişə qalib gəlməlidir:&quot;Avtomat oyunda həmişə qalib gəlmir. Əgər maşın xalis maşın olsaydı, bu belə olmazdı: o həmişə qalib gələrdi. Maşının şahmat oynaya bilməsini təmin edən &quot;prinsip&quot; kəşf olunduqda, həmin prinsipin genişləndirilməsi onun oyunu &quot;qazanmasına&quot;, daha da genişləndirmə isə ona &quot;bütün oyunları qazanmağa&quot;, yəni istənilən rəqibin istənilən oyununu məğlub etməyə imkan verərdi. Bir az düşünəndə hər kəs əmin olar ki, maşının bütün oyunlarda qalib gəlməsini təmin etmək, əməliyyatların prinsipi baxımından onun tək bir oyunda qalib gəlməsini təmin etməkdən heç də daha çətin deyil.&quot;{{Sfn|Poe|1836|p=323}}}}{{Sfn|Levitt|2000|pp=83–86}} Bu mövzuda qələmə alınmış başqa heç bir yazı onun ədəbi parlaqlığına yaxınlaşa bilməz.{{Sfn|Ewart|1980|p=113}} Lakin bu dövrə qədər &quot;Türk&quot;ün tez-tez nümayiş etdirilməsi və onun mexanizmi, eləcə də daxilindəki insan amili barədə nə qədər yanlış olsa da, çoxlu təsvirlərin dərc olunması maşına olan marağı azaltmışdı.{{Sfn|Arrington|1960|p=84}} Artıq Melselin sərgiləri arasında əsas diqqət mərkəzində olan tamaşa son dərəcə dramatik səhnələşdirilmiş &quot;Moskvanın yanğını&quot; idi.{{Sfn|Arrington|1960|pp=72, 78, 84}} 1836–1837-ci illərdə Melsel daha uzaq məsafələrə səyahət etdi: ABŞ-da [[Pittsburq]], [[Sinsinnati]], [[Luisvill (Kentukki)|Luisvil]] və [[Nyu-Orlean]], həmçinin [[Havana]]ya yollandı, ardınca isə Moskvanın dioramasını hazırlamağa daha çox vaxt ayırdığı [[Filadelfiya]]ya qayıtdı.{{Sfn|Standage|2002|pp=184–185}}

1837-ci ilin noyabrında Melsel &quot;Türk&quot;ü Havanamaya ikinci turuna apardı. Kubada olarkən, 1838-ci ilin fevralında Şlumberger [[sarı qızdırma]]dan vəfat etdi. Bu itki Melselı operatorsuz qoydu, truppasının digər üzvləri də onu tərk etdiyi üçün o, həm də bütün köməkçilərindən məhrum oldu. Ruhən sınmış, ağır borc içində batan və şiddətli spirtli içki aludəçisinə çevrilən Melsel, 1838-ci ilin iyulunda geri dönüş reysi zamanı gəmidə, 65 yaşında vəfat etdi və avtomatlarını gəminin kapitanına qoyub getdi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=87–91}}{{Sfn|Allen|1859|pp=470–475}}{{Sfn|Standage|2002|pp=185–187}}

== Sonrakı illər ==
Melselin vəfat etdiyi gəmi geri qayıtdıqda, onun müxtəlif maşınları, o cümlədən &quot;Türk&quot; dostu, biznesmen Con Olun əlinə keçdi. Ol &quot;Türk&quot;ü hərraca çıxarmağa cəhd göstərdi, lakin təklif olunan məbləğin azlığı səbəbindən investisiya məqsədilə{{sfn|Standage|2002|p=188}}{{Efn|text=Melsel iki panorama nümayiş etdirirdi (birincini satdıqdan sonra ikincisini quraraq{{Sfn|Standage|2002|p=184}}). Daha əvvəlki adətən &quot;Moskvanın yandırılması&quot; adlandırılsa da{{Sfn|Arrington|1960|p=67}}, rəsmi olaraq adı &quot;Moskvanın yandırılmasının mexaniki panoraması&quot; idi.{{Sfn|Arrington|1960|loc=p. 69, n. 25; p. 73}} Sonrakı isə əsasən &quot;Moskva Panoraması&quot; adlanırdı.{{Sfn|Arrington|1960|p=84}}}} maşını 400 dollara (2025-ci ilin ekvivalenti ilə 12 000 dollar){{Sfn|Levitt|2000|pp=92–93}} &quot;Moskvanın panoraması&quot; üçün verilən ən yüksək təklifin yarısından da az bir qiymətə nəhayət ki, özü satın aldı.{{Sfn|Arrington|1960|p=87}} Yalnız Edqar Allan Ponun şəxsi həkimi olan və uzun müddətdir &quot;Türk&quot;ə böyük maraq göstərən filadelfiyalı Con Kirsli Mitçell, Ola müraciət etdikdən sonra &quot;Türk&quot; yenidən əl dəyişdirdi.{{sfn|Standage|2002|pp=188–189}} Lakin Mitçellin təhvil aldığı maşın natamam çıxdı:

&lt;blockquote&gt;Tapılan beş taxta qutuda Melselin digər avtomatlarının hissələri &quot;Türk&quot;ün detalları ilə qarışmışdı, eyni zamanda &quot;Türk&quot;ün bir neçə hissəsi əskik idi və onları Olun Lombard-strit sahilindəki anbarında olan digər qutulardan tapmaq lazım gəldi. &quot;Türk&quot; paltarlarını, ayaqlarını, çubuğunu və başının bir hissəsini itirmişdi. Mitçellin &quot;tapılmalı və axtarılmalı əşyalar&quot; siyahısına korpusun qapıları, çarxlar və şahmat fiqurları da daxil idi.{{sfn|Standage|2002|p=189}}&lt;/blockquote&gt;

Mitçell &quot;Türk&quot;ü ictimaiyyətə yenidən nümayiş etdirmək və bərpa etmək üçün bir klub təsis etdi və bərpa işlərini 1840-cı ildə başa vurdu.{{Sfn|Levitt|2000|pp=94–95}}

&quot;Türk&quot;ə maraq davam etdiyindən, Mitçell və klubu onu Filadelfiya Muzeyinə{{Sfn|Mitchell|1857|p=41}}{{Sfn|Allen|1859|p=482}} (Çarlz Uillson Pil tərəfindən təsis edilmiş) təhvil verdilər.{{Efn|text=Daha yeni mənbələr bağışlanma haqqında yazsa da, bunun üçün mənbə göstərmir. Bununla belə, Filadelfiya Muzeyinin 1840-cı il avqust ayına aid qeydiyyat kitabında qeyd olunur: &quot;Mister Melselin sabiq mülkiyyətçisi olduğu məşhur Avtomat Şahmatçı onun satın alınmasında birləşmiş bir neçə centlmen tərəfindən əmanət qoyulmuşdur&quot;{{Sfn|Sellers|1980|loc=p. 353, n. 15}}; &quot;maşın qutulanaraq Çin Muzeyi adlanan binanın arxa pilləkəninə qoyuldu&quot;{{Sfn|Mitchell|1857|p=41}} ; &quot;sahibkarlar avtomatı bu binada əmanət qoymağı qərara aldılar.&quot;{{Sfn|Allen|1859|p=482}}}} Muzeyin yerləşdiyi binanın &quot;9-cu və Corc (indiki Sensom) küçələrinin kəsişməsində&quot;{{Sfn|Sellers|1980|p=274}} birinci mərtəbəsini 1838-ci ilin dekabrında açıldığı vaxtdan bəri Natan Dannın Çin Muzeyi tuturdu.{{Sfn|Scharf|Westcott|1884|p=948}}{{Sfn|Sellers|1980|p=280}}

&quot;Türk&quot; həmin dövrdə də vaxtaşırı nümayiş etdirildi.1840-cı il dekabrın 4-dəki nümayiş üçün o, ''&quot;yer üzündə sərgilənmiş hər hansı digər obyektdən daha çox gözün gördüyü maşın&quot;'' kimi təbliğ olunurdu.{{Sfn|Arrington|1960|p=87}} Bu çıxışlar peşəkar şoumenlikdən uzaq idi və az maraq cəlb edirdi.{{Sfn|Standage|2002|p=191}} Nəticədə o, muzeyin arxa küncünə atıldı və unuduldu.{{Sfn|Allen|1859|p=483}}

Danna məxsus bütün Çin kolleksiyası 1841-ci ilin dekabrında Filadelfiyanı həmişəlik tərk etdi,{{Sfn|Haddad|2008}} lakin &quot;Çin Muzeyi&quot; adı bütün bina üçün &quot;dəqiq olmasa da, məşhur xalq adı&quot; kimi qaldı.{{Sfn|Scharf|Westcott|1884|p=949}} Filadelfiya Muzeyinə gəldikdə isə, təsisçinin nəvəsi Edmund Pil 1845-ci ildə kolleksiyanı satın aldı, {{Sfn|Sellers|1980|pp=255–256, 306–307}} ancaq daha sonra onu tez bir zamanda Çestnut-stritdə, 7-ci küçədən yuxarıda yerləşən keçmiş Mason Zalına köçürdü. Hər şey 1846-cı ilin yanvarına kimi hazır idi.{{Sfn|Sellers|1980|p=308}} Corc-stritdəki Çin Muzeyi binası isə zamanla bütün Filadelfiya cəmiyyətinin böyük ictimai yığıncaqlarının keçirildiyi təbii bir məkana çevrildi.{{Sfn|Scharf|Westcott|1884|p=950}}

1854-cü il iyulun 5-də Milli Teatrda başlayan yanğın muzeyə keçdi və &quot;Türk&quot;ü məhv etdi.{{Sfn|Levitt|2000|p=97}}{{sfn|Standage|2002|p=191}} Mitçellin oğlu Saylas Mitçell hadisə yerinə çatsa da, artıq gec idi: o, ''&quot;şölələnən alovların arasından'' ''rəhmətlik dostumuzun pıçıltı ilə sərt şəkildə dəfələrlə təkrar etdiyi son sözlərini duyduğuna inanırdı: échec! échec!! (&quot;şah! şah!!&quot;)''&quot;.{{Sfn|Mitchell|1857|p=4}}

== Mexanizmin açıqlanması ==
Ceyms Kuka görə 1820-ci illərin ortalarına qədər &quot;Mexaniki Türk&quot;ün sirrini üzə çıxarmaq üçün yüzlərlə, bəlkə də minlərlə cəhd edilmişdi və bunların bir çoxu həqiqətən də cavaba çox yaxın idi.{{Sfn|Cook|1995|p=252}} Gənc Robert Uillis (sonralar mexanika mühəndisi və memarlıq tarixçisi olacaq) Melselin &quot;Türk&quot;ü nümayiş etdirdiyi tədbirləri diqqətlə izləmiş və 1821-ci il tarixli bir kitabçada bəzi əvvəlki nəzəriyyələri qısaca rədd etmişdi: &quot;İrəli sürülüb ki, Melsel müəyyən yaylara toxuna bilər, ya da &quot;saçdan bir qədər qalın olmayan bir məftili&quot; çəkə bilər, ya da güclü bir maqnitlə təchiz olunub. Lakin belə fərziyyələr ciddiyə almağa dəyməz&quot;.{{Sfn|Willis|1821|p=14}}{{Efn|text=Bu, iki il əvvəl nəşr edilmiş, geniş sitat gətirilən və yenidən çap edilən bir kitabçada deyilənlərə eyham vura bilər: &quot;Qolu və əli istənilən istiqamətdə yönləndirmək üçün saçdan bir qədər qalın olmayan bir məftil və ya bağırsaq telinin hərəkəti kifayət edərdi&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Observations on the Automaton Chess Player, Now Exhibited in London, at 4, Spring Gardens. By an Oxford Graduate |location=London |publisher=J. Hatchard |year=1819 |page=31 |url=https://archive.org/details/observationsona00gradgoog/page/n4/mode/2up |via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; Standec də bu cür &quot;zəif fərziyyələri&quot; lağa qoyaraq müəllifi &quot;öz universitetinə çətin ki, şərəf gətirən&quot; bir şəxs kimi xarakterizə edir.{{Sfn|Standage|2002|p=124}}}}}} Uillis, məsələn, saatvari mexanizmin nə qədər qurulduğu ilə &quot;Türk&quot;ün sonradan icra etdiyi hərəkətlərin sayı arasında əlaqənin olmaması kimi anomaliyaları qeyd etmişdi.{{Sfn|Willis|1821|pp=21–22}} O, &quot;oyunu yaxşı bilən və ortalama ölçüdən çox da böyük olmayan istənilən şəxsin Avtomatı gizli şəkildə idarə edə biləcəyini&quot; göstərmişdi.{{Sfn|Willis|1821|p=22, 30}}

1826-cı ildə Massaçusetsli həkim Qamaliel Bredford, &quot;Kempelenin güman edilən avtomat şahmatçısının tarixi və təhlili&quot; adlı bir kitabça nəşr etdirdi. Bu əsərdə o, &quot;Türk&quot;ün Melsel və ya kənardan başqa bir şəxs tərəfindən, yaxud da onun içindəki bir operator vasitəsilə necə idarə oluna biləcəyinə dair bir sıra ehtimalları nəzərdən keçirirdi. Bredford avtomat olmasa belə, bunun ictimaiyyətə təqdim edilmiş ən dahiyanə və tam mənada uğurlu qurğulardan biri olduğunun etiraf edilməli olduğu qənaətinə gəlmişdi.{{Sfn|Bradford|1826|p=22}}{{Sfn|Standage|2002|pp=159–162}}

Qurğunun hiyləsi 1827-ci ildə Baltimorda keçirilən bir oyun zamanı üzə çıxdı: qeyri-adi yüksək istilik səbəbindən operator Uilyam Şlumberger huşunu itirmək üzrə idi. O, Melselə oyunu dayandırmaq üçün işarə versə də, hələ Melsel buna əməl etməmiş Şlumberger çarəsizlikdən &quot;Türk&quot;ün kabinetindən çıxıb qaçdı. Nə baş verdiyi tamaşaçılara tam aydın olmasa da, yaxınlıqdakı bir damdan tamaşanı pulsuz izləyən iki yeniyetmə nə baş verdiyini görüb anladı. Onlardan biri atasına danışdı, atası isə bunu &quot;''Baltimore Gazette''&quot; qəzetinə çatdırdı. Qəzet baş səhifəsində belə bir məqalə dərc etdi: &quot;Nəhayət bu dahiyanə qurğunun daxilində insan gizlədilmiş bir qutu olduğu təsadüfən, sadəcə tamaşaçılara nümayiş etdirilərkən üzə çıxdı.{{Sfn|Allen|1859|pp=451–452}}{{Sfn|Cook|1995|loc=p. 253, n. 56}} Melsel &quot;Türk&quot;ü səyahət proqramından çıxarsa da (proqram &quot;Moskvanın Yandırılması&quot; və &quot;Trubaçı&quot; ilə davam etdi), bu məqalənin təsiri az oldu. Corc Allen bu barədə yazır:

&lt;blockquote&gt;Heç kim iddia olunan bu &quot;kəşfə&quot; inanmadı. Dünya mexaniklərin, riyaziyyatçıların və monarxların yarım əsrdən çoxdur başını qatmış olan bu sirrin bir cüt oğlan uşağı tərəfindən açılacaq qədər dayaz bir şey olmadığına inanmaq istəyirdi. Vaşinqtonun &quot;''National Intelligencer''&quot; qəzeti &quot;''Gazette''&quot;nin məqaləsinin bilavasitə Melselin özündən qaynaqlandığını irəli sürdü. Qeyd olunurdu ki, kəşf haqqındakı hekayə sadəcə sahibkarın ictimaiyyətin sərgisinə olan marağını canlı saxlamaq üçün tapdığı ağıllı bir hiylədir.{{Sfn|Allen|1859|p=452}}&lt;/blockquote&gt;

Allenin fikrincə, daha az nüfuzlu qəzetlər nüfuzlu &quot;''Intelligencer''&quot;ə etiraz etməyə çəkinirdilər və odur ki, Melselin biznesinə demək olar ki, heç bir ziyan dəymədi.{{Sfn|Allen|1859|pp=452–453}}

&quot;Türk&quot;ün mexanizmi haqqında yazılmış çoxsaylı müasir kitab və məqalələrin əksəriyyəti qeyri-dəqiq idi və yanlış nəticələrə əsaslanırdı. Bir istisna 1834-cü ildə&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Automate joueur d'échecs |trans-title=Chess-playing automaton |magazine=Le Magasin pittoresque |volume=2 |date=1834 |at=fasc. 20, p. 155 |via=Bibliothèque nationale de France |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31417n/f159.item |language=fr |access-date=31 August 2025 |archive-date=15 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815010818/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31417n/f159.item |url-status=live }}&lt;/ref&gt; populyar &quot;''Le Magasin pittoresque''&quot; jurnalında dərc edilmiş &quot;''Automate joueur d'échecs''&quot; adlı məqalə idi: geniş yayılmış fikrə görə, bu məqalə &quot;Türk&quot;ün operatorlarından biri olan Jak Muretin verdiyi məlumatlara əsaslanmış, bəlkə də hətta bilavasitə onun tərəfindən yazılmışdı.{{Sfn|Evans|1939|p=15}}{{Sfn|Ewart|1980|p=116}}{{Sfn|Metzner|1998}} Bu məqaləyə əsaslnaraq 1836-cı ildə Matye de Turne &quot;''Le Palamède''&quot; şahmat jurnalı üçün &quot;Türk&quot; haqqında daha ətraflı bir təsvir hazırladı.{{Sfn|Tournay|1836}}{{Sfn|Ewart|1980|p=116}}

Sirr yalnız Saylas Mitçellin 1857-ci ildə &quot;''The Chess Monthly''&quot; jurnalı üçün yazdığı məqalə ilə tam açıldı. &quot;Türk&quot;ün son sahibinin oğlu olan Mitçell yazırdı ki, &quot;bəlkə də heç bir sirr &quot;Türk&quot;ün sirri qədər gizli saxlanılmayıb. Bir çox dəfə qismən təxmin edilsə də, əlimizdəki bir neçə izahatdan heç biri bu əyləncəli tapmacanı praktik olaraq həll etməyib&quot;. &quot;Türk&quot; yanğında məhv olduğuna görə Mitçell bu qədim tapmacanın həllini artıq şahmat həvəskarlarından gizlətməyə heç bir səbəbin qalmadığını düşünürdü.{{Sfn|Mitchell|1857|p=5}} Uillard Faysqın &quot;''The Book of the First American Chess Congress''&quot; (1859) əsərində Melsel və qurğu haqqında bioqrafik yazı təqdim olunmuşdu. &quot;''The Automaton Chess-Player in America''&quot; adlı bu hesabat akademik Corc Allen{{Sfn|Fiske|1859|p=viii}} tərəfindən &quot;Türk&quot;ün keçmiş operatorlarından biri olan Uilyam Lüisə məktub formasında yazılmışdı.{{Sfn|Allen|1859}}

1859-cu ildə &quot;''Philadelphia Sunday Dispatch''&quot;{{Sfn|Kummer|1859}} qəzetində Con Mitçellin yanında operator kimi işləmiş Uilyam Kammerin bir məktubu dərc olundu. Məktubda kabinet daxilində operatora işıq verən bir şamın necə istifadə olunduğu açıqlanırdı. Lampadan &quot;Türk&quot;ün sarığına doğru uzanan bir sıra borular ventilyasiya təmin edirdi. Sarıqdan qalxan tüstü isə oyunun oynanıldığı yerdəki digər şamdanlardan çıxan tüstü ilə gizlədilirdi.{{Sfn|Levitt|2000|p=150}} &quot;''American Chess Magazine''&quot; 1889-cu ildə &quot;Türk&quot;ün Napoleonla keçirdiyi oyun haqqında bir hesabat dərc etdi.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Napoleon and the automaton |magazine=American Chess Magazine |year=1899 |volume=3 |page=164}}&lt;/ref&gt; Lakin bu hekayə əsasən əvvəlki hesabatların icmalı idi. İlk əsaslı hesabat isə yalnız 1947-ci ildə, &quot;''Chess Review''&quot; jurnalının Kennet Harknes və Cek Streyli Battellin iki hissəli məqaləsini dərc etməsi ilə ortaya çıxdı. Bu məqalə əvvəlki nəşrlərdən əldə olunan məlumatları birləşdirən yeni sxemlərlə birlikdə &quot;Türk&quot;ün tam tarixini və təsvirini təqdim edirdi. 1960-cı ildə Ernest Vittenberqin{{sfn|Wittenberg|1960}} &quot;''American Heritage''&quot; üçün yazdığı məqalə isə operatorun kabinet daxilində necə oturduğunu göstərən yeni sxemlər təqdim etdi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=151–152}}

20-ci əsrin heç də bütün hesabatları irəliləyiş sayıla bilməzdi. Məsələn, Aleks C. Bell &quot;''The Machine Plays Chess''?&quot; (1978) əsərində &quot;zehinoxuma nümayişi&quot; versiyasını üstün tuturdu.{{Efn|text=Mənə elə gəlir ki, şahmat ustasının bilavasitə maşının içində olmasının zəruri və ya arzuolunan olması olduqca ehtimaldan uzaqdır. Daha çox ehtimal olunan odur ki, operator səhnənin və ya teatrın başqa bir yerində gizlənmiş şahmatçının göstərişlərini izləyən təlim keçmiş bir oğlan (və ya çox kiçik boylu bir yetkin) olub: yəni &quot;Türk&quot; bir növ &quot;zehinoxuma&quot; nümayişi idi.{{Sfn|Bell|1978|p=7}}}} Çarlz Maykl Kerrolun &quot;''The Great Chess Automaton''&quot; (1975) əsəri isə daha çox &quot;Türk&quot; üzərində aparılan tədqiqatlara diqqət yetirirdi. Bredli Yuartın &quot;''Chess: Man vs. Machine''&quot; (1980){{Sfn|Ewart|1980}} əsəri &quot;Türk&quot;lə yanaşı, digər iddia edilən şahmat oynayan avtomatlardan da bəhs edirdi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=154–155}} Yalnız 1997-ci ildə IBM-in dünya çempionunu məğlub edən &quot;''Deep Blue''&quot; kompüterinin yaranmasından sonra{{Efn|text=&quot;&quot;Dünya çempioni [[IBM]]-in &quot;[[Deep Blue]]&quot; kompüteri qarşısında məğlub oldu: 1,4 tonluq silikon yığınının bu qələbəsi süni intellektin inkişafında mühüm bir mərhələni qeyd edir. Bu, ümumilikdə bəşəriyyət üçün kədərli bir gündür.&quot;{{Sfn|Harding|Barden|1997}}}} marağın yenidən artması ilə &quot;Türk&quot;ə həsr olunmuş daha iki kitab nəşr olundu: Cerald Levittin &quot;''The Turk, Chess Automaton''&quot;{{Sfn|Levitt|2000}} və Tom Standecin &quot;The Turk&quot; əsərləri.{{Sfn|Standage|2002}}

== Mirası ==
[[Fayl:Ajeeb.jpg|right|thumb|&quot;Türk&quot;ün təqlidi olan &quot;Ajeeb&quot;-in sərgisi üçün elan]]
Türkün populyarlığı və sirli quruluşu bir sıra ixtiraların və onun təqlidlərinin meydana çıxmasına səbəb oldu.{{Sfn|Jay|2000}} İlk belə təqlid Mälzel [[Baltimor]]da olarkən yaradıldı. Walker qardaşları tərəfindən hazırlanmış &quot;Amerikalı şahmatçı&quot; 1827-ci ilin mayında Nyu-Yorkda ilk dəfə nümayiş etdirildi.{{Sfn|Allen|1859|p=456}} Mälzel bu maşını gördü və onu almağa cəhd etdi. Lakin onun iki maşın arasında 3000 dollar mərc qarşılığında 15 partiyadan ibarət şahmat görüşü keçirmək təklifi, eləcə də maşını satın almaq təklifi rədd edildi.{{Sfn|Arrington|1960|p=67}} &quot;Amerikalı şahmatçı&quot; bir neçə il ərzində müxtəlif yerlərdə nümayiş etdirilsə də, Mälzelin maşını qədər şöhrət qazana bilmədi və nəticədə unuduldu.{{Sfn|Levitt|2000|pp=71–78}} Digər təqlidlərə Ajeeb, yaxud &quot;Misirli&quot; daxil idi. Bu, Charles Hopper tərəfindən hazırlanmış Amerika istehsalı bir təqlid idi və ABŞ Prezidenti [[Qrover Klivlend]] 1885-ci ildə onunla şahmat oynamışdı.{{Sfn|Jiménez|2004}} Digər nümunə isə Mephisto idi. Reklamlarda o, &quot;ən məşhur&quot; maşın kimi təqdim edilirdi, lakin onun haqqında çox az məlumat məlumdur.{{Sfn|Levitt|2000|p=154}}

1784-cü ildə Londonda zadəgan Edmund Kartrayt türkü keçmiş ziyarət etdi. Kartrayt o qədər maraqlandı ki, şahmat oynayan cihazdan daha çox elektrikli dəzgah düzəltməyin daha çətin olub-olmadığını soruşdu.{{Efn|text={{Dil-en|&quot;I controverted, however, the impracticability of [a weaving mill], by remarking that there had been lately exhibited in London an automaton figure which played at chess. 'Now you will not assert, gentlemen', said I, 'that it is more difficult to construct a machine that shall weave, than one which shall make all the variety of moves which are required in that complicated game&quot; (&quot;Mən amma toxuma dəzgahının hazırlanmasının qeyri-mümkünlüyünə etiraz edərək qeyd etdim ki, bu yaxınlarda Londonda şahmat oynayan bir avtomat fiqur nümayiş etdirilib. Dedim ki, cənablar, indi siz iddia edə bilməzsiniz ki, toxuyan bir maşın qurmaq bu mürəkkəb oyunda tələb olunan bütün müxtəlif hərəkətləri edə bilən bir maşın qurmaqdan daha çətindir.&quot;)}} Kartrayt il ərzində elektrikli dəzgah üçün prototipi patentləşdirdi.{{Sfn|Levitt|2000|pp=31–32}}}}

Həqiqi şahmat oynayan avtomatlar yalnız 1912-ci ildə meydana çıxdı. Həmin il Leonardo Torres Quevedo tərəfindən &quot;El Ajedrecista&quot; adlı avtomat yaradıldı. Avtomat [[Paris Universiteti]]nin Raspay bulvarında yerləşən yeni Fiziki və Eksperimental Mexanika laboratoriyasında nümayiş etdirildi.{{Sfn|Jiménez|2004}}{{Efn|text=Baxmayaraq ki, Ximenes &quot;El Ajedrecista&quot;nın 1914-cü ildə keçirilmiş Paris Ümumdünya Sərgisi zamanı nümayiş etdirildiyini bildirir, əslində belə bir ümumdünya sərgisi baş tutmamışdır.}} O, elektromaqnitlərdən istifadə edərək şahmatda [[Top (şahmat)|top]] və şahın rəqib şahına qarşı olduğu sonluqlarda qalib gələ bilirdi.{{Sfn|Vigneron|1914}}&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://archive.org/details/sim_scientific-american-supplement_1915-11-06_80_2079/page/296/mode/2up?view=theater | title=Torres and his remarkable automatic devices | magazine=Scientific American Supplement | issue=2079 | date=6 November 1915 | volume=80 | pages=296–298 | doi=10.1038/scientificamerican11061915-296supp}}&lt;/ref&gt;

=== Ədəbiyyat və incəsənətdə ===
Türk müxtəlif janrlarda bədii əsərlərin yaranmasına ilham vermişdir. Bunun erkən nümunələrindən biri Jan Paulun 1785-ci ildə yazdığı ''Menschen sind Maschinen der Engel'' əsəridir.{{Sfn|Jean Paul|1927}} Əsərin təhkiyəçisi əvvəlcə bildirir ki, biz insanlar əslində dünyanın həqiqi sakinləri olan mələklərin yalnız əşyalarıyıq; beləliklə, &quot;xoşbəxtliyimizə zidd işləyən zəhmətkeşliyimizin, əlləri bizim əllərimizi alət kimi idarə edən digər varlıqların xoşbəxtliyinə xidmət etdiyi&quot; aydındır. Şahmat oynayan maşınlar insanların, yəni insanların yaratdığı maşınların, yenidən maşınlar yaratmasını nümunə göstərir. Əsərin sonunda təhkiyəçi şahmat oynayan insanlar ilə şahmat oynayan maşınları qəsdən bir-birinə qarışdırır və oxucunu əsərdəki obrazların, eləcə də oxucunun özünün maşın, yoxsa insan olması barədə daim tərəddüddə saxlayır.{{Sfn|Voskuhl|2007|pp=299–303}}

Bədii uydurmalar da gerçək məlumat kimi təqdim edilmişdir. 1859-cu ildə ''Littell's Living Age'' jurnalında məşhur fransız illüzionisti Jan-Ejen Robert-Uden tərəfindən yazıldığı iddia edilən və Türk haqqında məlumat verən bir məqalə dərc olunmuşdu.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | title=The automaton chess-player | magazine=Littell's Living Age | series=3rd | number=62 | date=4 June 1859 | pages=585–592}}&lt;/ref&gt; Məqalənin məzmunu qısa müddət sonra Robert-Udenin xatirələrində də təkrar edilmişdi.{{Sfn|Robert-Houdin|1860|pp=118–129}} Məqalədə tarixlərin səhv göstərilməsindən tutmuş tamamilə uydurulmuş hadisələrə qədər çoxsaylı yanlışlıqlar var idi. Ən diqqətçəkən uydurma isə &quot;Vorouski adlı bir zabit&quot; haqqında hekayə idi. Guya döyüşdən sonra ayaqları kəsilmiş bu zabiti Kempelen xilas etmiş və maşının içində gizlədərək Rusiyaya aparmışdı.{{Efn|text=Digər tərəfdən qiymətləndirici olan ön sözdə redaktor özünü saxlamır: &quot;Udenin Kempelenin məşhur avtomat şahmatçısı (sonralar Melselə məxsus olan) haqqındakı hesabatı tamamilə yanlışdır. Bu diqqətəlayiq mexanizm 1796-cı ildə deyil, 1769-cu ildə hazırlanmışdı. Onunla oynayan Avstriya İmperatriçəsi Mariya-Tereza idi, Rusiyanın II Yekaterinası deyil; ...&quot; ({{Dil-en|&quot;[Houdin's] account of M. de Kempelen's celebrated automaton chess-player (afterwards Maëlzel's&lt;!-- sic, yes, he consistently spells it &quot;Maëlzel&quot; --&gt;) is entirely wrong. This remarkable piece of mechanism was constructed in 1769, and not in 1796; it was the Empress Maria-Theresa of Austria who played with it, and not Catherine II. of Russia; . . .&quot;}}) Və redaktor əlavə düzəlişlərlə davam edir.{{Sfn|Mackenzie|1859}}}} Standeyc bunu belə ümumiləşdirir: &quot;Robert-Udenin bütün bu təsviri bədii uydurma kimi rədd edilməlidir.&quot;{{Sfn|Standage|2002|p=95}} Pol Metsner qeyd edir: &quot;Robert-Udenin çox məşhur tərcümeyi-halında yer alan bu hekayə Türkə olan marağı yenidən artırmış kimi görünür.&quot;{{Sfn|Metzner|1998}} Bu uydurma hekayə sonralar, xüsusilə ''[[Britannika Ensiklopediyası]]'' ensiklopediyasının 11-ci nəşrində, eləcə də digər nəşrlərində həqiqi məlumat kimi təkrar edilmişdir.{{Sfn|Clarke|Faur|Maskelyne|1911|pp=946–947}}{{Efn|text= Britannika Ensiklopediyasının bir neçə nəşrində &quot;Ağ magiya&quot; başlığı altında yayımlanıb.{{Sfn|Ewart|1980|p=129}} Bununla belə Britannikanın 14-cü nəşri, VI cild, bütün əks sübutlara baxmayaraq, Robert-Udinin avtomat haqqındakı hesabatını fakt kimi qəbul edir. Həmçinin orada qeyd olunur ki, o, qısa müddət I Napoleonun mülkiyyətində olub, bu isə, göründüyü kimi, doğru deyil. {{Sfn|Evans|1939|p=33}}}}

&quot;Türk&quot;ün daxilində Vorouski adlı polyakın gizlədilməsi haqqında bu hekayə &quot;baş qəhrəmanının çatışmayan ayaqlarına sahib idi&quot;.{{Sfn|Riskin|2016|p=128}} Şeril N. Hamilton Robert-Udenin bu uydurmasından qaynaqlanan &quot;dram əsərlərinin, ən azı üç romanın və hətta səssiz filmin&quot; olduğunu qeyd edir.{{Sfn|Hamilton|2009|p=156}} Belə romanlardan biri Şeyla E. Breynin 1898-ci ildə yazdığı ''Türk avtomatı'' əsəridir.{{Sfn|Braine|1898}}&lt;ref&gt;[https://archive.spectator.co.uk/article/19th-november-1898/26/the-turkish-automaton-by-sheila-e-braine-blackie-a Untitled review of Braine, ''The Turkish Automaton''] {{Wayback|url=https://archive.spectator.co.uk/article/19th-november-1898/26/the-turkish-automaton-by-sheila-e-braine-blackie-a |date=20260221045017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260221045017/https://archive.spectator.co.uk/article/19th-november-1898/26/the-turkish-automaton-by-sheila-e-braine-blackie-a |date=21 February 2026 }}. ''The Spectator.'' 19 November 1898. p. 26. Accessed 5 September 2025.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Standage|2002|p=96}} Digəri Anri Dyüpü-Mazelin 1926-cı ildə yazdığı ''Şahmat oyunçusu'' romanıdır. Bu əsər ingilis dilinə həm ''The Chess Player'', həm də ''The Devil Is an Empress'' adları ilə tərcümə edilmişdir.{{Sfn|Hamilton|2009|p=160}}{{Sfn|Standage|2002|p=96}} Pyeslərə Jül Adenis və Oktav Qastinyonun 1868-ci ildə ilk dəfə səhnəyə qoyulmuş ''La Czarine'' əsəri daxildir.{{Sfn|Adenis|Gastineau|1868}}{{Sfn|Nielsen|2020|loc=p. 103, n. 67}}{{Sfn|Standage|2002|pp=95–96}} Robert-Udenin uydurma versiyasının Dyüpü-Mazelin əsəri vasitəsilə ekranlaşdırılması nəticəsində yaranan səssiz film isə Raymond Bernardın ''Şahmat oyunçusu'' filmidir. Filmdə rus işğalçılarından qaçan gənc polyak millətçisi şahmat oynayan avtomatın içində gizlədilir.{{Sfn|Valin|1987|pp=52–53}}{{Sfn|Furniss|2004}}{{Sfn|Borger|2018}}

Robert-Houdindən asılı olmayan başqa əsərlər də mövcuddur. [[Ambroz Birs]] tərəfindən 1899-cu ildə yazılmış &quot;Moxon's Master&quot;{{Sfn|Bierce|1910}} adlı qısa hekayə Poenin təsvir etdiyi Türkə bənzəyən şahmat oynayan avtomat haqqında qorxulu hekayədir.{{Sfn|Miller|1932|pp=140–141}} Gene Wolfe tərəfindən 1977-ci ildə yazılmış &quot;The Marvelous Brass Chessplaying Automaton&quot;{{Sfn|Wolfe|1977}} adlı [[Elmi fantastika|elmi-fantastik]] qısa hekayə Türkə çox bənzəyən bir qurğudan bəhs edir.{{sfn|Langford|2005|p=113}} Robert Löhr tərəfindən 2007-ci ildə yazılmış ''Şahmat Maşını''{{Sfn|Löhr|2007}} romanı isə maşının daxilində yerləşən Tibor adlı cırtdan üzərində cəmlənir.{{Sfn|Charles|2007}}{{Sfn|Anderson|2007}}

1940-cı ildə filosof və tənqidçi [[Valter Benyamin]] ''[[Tarix qavramı barədə tezislər]]'' əsərinin birinci tezisində sərt marksist tarixşünaslığı Mexaniki Türklə müqayisə edirdi: &quot;Bu qurğunun fəlsəfi qarşılığını təsəvvür etmək olar. &quot;Tarixi materializm&quot; adlı kukla hər dəfə qalib gəlməlidir. O, teologiyanın xidmətindən istifadə etdiyi halda istənilən rəqiblə asanlıqla bacara bilər. Halbuki bu gün bildiyimiz kimi, teologiya cılızlaşıb və gözdən uzaq qalmağa məcburdur.&quot;{{Sfn|Benjamin|1968|page=253}}

Ceyn İrvin tərəfindən yaradılmış ''Clockwork Game: The Illustrious Career of a Chess-Playing Automaton'' adlı [[veb-komiks]] və daha sonra [[qrafik roman]] da Türk əsasında yaradılmışdır.{{Sfn|Cornog|2014}}&lt;ref&gt;{{Cite magazine | title=Clockwork Game | url=https://www.publishersweekly.com/9780974311029 | magazine=Publishers Weekly | date=24 March 2014 | access-date=11 December 2025}}&lt;/ref&gt;

&quot;Türk&quot;dən təsirlənərək çəkilmiş filmlərdən biri Tod Brouninqin &quot;Ağ pələng&quot; (''White Tiger'', 1923) ekran əsəridir. Birlikdə cinayət törədən üç baş qəhrəmandan biri həm &quot;xain quldur&quot;, həm də &quot;şahmat dahisi&quot;dir. Bu üçlüyün böyük var-dövlət əldə etmək üçün qurduğu planın əsasını &quot;şahmat oynayan Türk&quot; təşkil edir; onun dolabı ya operatoru, ya da bir oğrunu gizlətmək üçün vasitə rolunu oynayır.{{Sfn|Higham|2024|pp=15–17}} &quot;Türk&quot; motivləri əsasında ən azı iki televiziya filmi də çəkilmişdir. Fransa, İtaliya, Avstriya və Macarıstanın birgə istehsalı olan 13 seriyalı &quot;Məşhur qaçışlar&quot; serialı 1972-ci ildə Fransada ORTF kanalında, eləcə də digər ölkələrdə nümayiş olunub. Rejissor Kristian-Jak tərəfindən çəkilmiş 55 dəqiqəlik &quot;Şahmatçı&quot; seriyasında Napoleon Kemplenin qəsrində avtomatla qarşılaşır, ona qarşı oynayır və məğlub olur.&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Schachspieler, Der (TV-Film) (1972) | url=https://www.fernsehenderddr.de/index.php?script=dokumentationsblatt-detail&amp;id1{{=}}36249 | website=Fernsehen der DDR – Online Lexikon der DDR-Fernsehfilme, Fernsehspiele und TV-Inszenierungen | language=de | access-date=27 August 2025 | url-status= }}&lt;/ref&gt; Xuan Luis Bonyuelin rejissorluğu ilə Meksika və Fransanın birgə istehsalı olan 54 dəqiqəlik &quot;Şahmatçı&quot; televiziya filmi ilk dəfə 1981-ci ildə Po əsərləri əsasında çəkilmiş filmlər seriyasının bir hissəsi kimi nümayiş etdirilib.{{Sfn|Garmendia|2018}}&lt;ref&gt;{{Cite web | title=Histoires extraordinaires: Le Joueur d'échecs de Maelzel | trans-title=Extraordinary tales: Maelzel's chess-player | website=BDFF: Base de données de films français | url=http://php88.free.fr/bdff/image_film.php?ID=15189 | language=fr | access-date=27 August 2025 | archive-date=17 February 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260217182920/http://php88.free.fr/bdff/image_film.php?ID=15189 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; &quot;Terminator: Sara Konnor salnamələri&quot; televiziya serialında isə &quot;Türk&quot; adlı şahmat oynayan kompüter süjetin əsas elementlərindən biri kimi çıxış edir.

=== Yenidənqurma ===
[[Fayl:Kempelen chess1.jpg|right|thumb|upright=1.0|Con Qoqan tərəfindən 1980-ci illərdə hazırlanmış təqlid model]]
1984–1989-cu illər arasında Los-Ancelesdə fəaliyyət göstərən, sehrbazlar üçün avadanlıq istehsal edən amerikalı istehsalçı Con Qoqan, Kempelenin maşınının öz versiyasını hazırlamaq üçün 120.000 dollar (2025-ci il üçün 370.000 dollara bərabər) xərcləmişdir.{{Sfn|Levitt|2000|p=243}} Bu qurğuda vaxtilə ayrıca yerdə saxlandığı üçün yanğından salamat çıxan orijinal şahmat taxtasından istifadə olunmuşdur. Qoqanın düzəltdiyi &quot;Türk&quot; ilk dəfə 1989-cu ilin noyabrında Sehrbazlıq Tarixi üzrə Los-Anceles Konfransında ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Maşın Kempelenin orijinal qurğunu nümayiş etdirdiyi üslubda təqdim olunurdu: yeganə fərq isə rəqib rolunda şahmat proqramı ilə işləyən bir kompüterin çıxış etməsi idi.{{Sfn|Standage|2002|pp=216–217}}

Almaniyanın [[Paderborn]] şəhərində yerləşən informasiya texnologiyaları muzeyi Heynts Nixdorf Muzey Forumunda Bernhard Frommenin rəhbərliyi altında çalışan tədqiqatçılar və mühəndislər bir ildən bir qədər artıq vaxt sərf edərək daha bir replika hazırlamış və onu 2004-cü ildə ictimaiyyətə təqdim edib, {{Sfn|Schmitz|2004}}{{Sfn|Negele|2004}} həmin vaxtdan bəri bu qurğu orada sərgilənməkdədir.{{Sfn|Döbbelt|2025}}

== Qeydlər ==
{{notelist}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==
{{refbegin|30em}}
&lt;!-- A --&gt;
* {{Cite book | first1=Jules | last1=Adenis | first2=Octave | last2=Gastineau | title=La Czarine: Drame en cinq actes et huit tableaux | location=Paris | publisher=Michel Lévy | year=1868 | oclc=1501208794 | url=https://books.google.com/books?id=JueixU7eNfsC | via=Google Books | language=fr }}
* {{cite book |contributor-first=George |contributor-last=Allen |contribution=The history of the automaton chess-player in America. A letter addressed to William Lewis Esq., London |pages=420–484 |last=Fiske |first=Daniel Willard |author-link=Daniel Willard Fiske |title=The Book of the First American Chess Congress: Containing the Proceedings of That Celebrated Assemblage, Held in New York, in the Year 1857 |location=New York |publisher=Rudd &amp; Carleton |date=1859 |oclc=1041560752 |url=https://archive.org/details/bub_gb_HrBAAAAAcAAJ/page/419/mode/2up |via=Internet Archive }} (Signed by &quot;G. A.&quot;, who Fiske identifies as George Allen in the preface to the book.)
* {{Cite news | title=Confucius say: Do snap out of it | first=Hephzibah | last=Anderson | date=3 June 2007 | newspaper=The Observer | url=https://www.theguardian.com/books/2007/jun/03/features.review }}
* {{Cite journal | title=John Maelzel, master showman of automata and panoramas | first=Joseph Earl | last=Arrington | journal=The Pennsylvania Magazine of History and Biography | date=January 1960 | volume=84 | number=1 | pages=56–92 | publisher=University of Pennsylvania Press | url=https://journals.psu.edu/pmhb/article/download/41542/41263 | access-date=15 September 2025 | jstor=20089262 | archive-date=14 June 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150614012419/http://journals.psu.edu/pmhb/article/download/41542/41263 | url-status=live }}
* {{Cite book | first=Thos. R. | last=Ashenhurst | title=A Practical Treatise on Weaving and Designing of Textile Fabrics: With Chapters on the Principles of Construction of the Loom, Calculations and Colour | location=Bradford | publisher=T.&amp;nbsp;Brear | year=1879 | url=https://dn790002.ca.archive.org/0/items/practicaltreatis00ashe/practicaltreatis00ashe.pdf | via=Internet Archive }}
* {{Cite book | first=George | last=Atkinson | title=Chess and Machine Intuition | location=Exeter | publisher=Intellect | year=1998 | isbn=978-0-585-24481-5 }}
&lt;!-- B --&gt;
* {{Cite book | first=Alex G. | last=Bell | year=1978 | title=The Machine Plays Chess? | location=Oxford | publisher=Pergamon | isbn=0-08-021221-2}} (Also {{ISBN|0-08-021222-0}}.)
* {{cite book | author-last=Benjamin | author-first=Walter | translator-first=Harry | translator-last=Zohn | translator-link=Harry Zohn | title=Illuminations | year=1968 | location=New York | publisher=Schocken | isbn=978-0-8052-0241-0 | url=https://archive.org/details/illuminations0000benj_p3m7 | via=Internet Archive | url-access=registration }} (Translation of {{lang|de|Über den Begriff der Geschichte}}, 1940.)
* {{cite book |last1=Bierce |first1=Ambrose |title=Can Such Things Be? |series=The Collected Works of Ambrose Bierce |date=1910 |publisher=Neale |location=New York |pages=88–105 |volume=3 |chapter=Moxon's master |chapter-url=https://archive.org/details/bwb_T3-CBR-461_3/page/88/mode/1up |via=Internet Archive }} (Originally published, as &quot;A night at Moxon's&quot;, in 1899.)
* {{Cite web | website=[[Pordenone Silent Film Festival]] | date=2018 | access-date=30 August 2025 | first=Lenny | last=Borger | title=''Le Joueur d'échecs: The Chess Player:'' Raymond Bernard (Fr 1927) | url=https://www.giornatedelcinemamuto.it/anno/2018/en/le-joueur-dechecs/index.html }}
* {{Cite book | title=The History and Analysis of the Supposed Automaton Chess Player of M. de Kempelen | first=Gamaliel | last=Bradford | author-mask=[Bradford, Gamaliel] | location=Boston | publisher=Hilliard, Gray | year=1826 | oclc=4600718 | url=https://books.google.com/books?id=n_C34VUuqNUC | via=Google Books }}
* {{Cite book | first=Sheila E. | last=Braine | year=1898 | title=The Turkish Automaton: A Tale of the Time of Catherine the Great of Russia | location=London | publisher=Blackie | oclc=221999603}}
* {{Cite book | first=David | last=Brewster | title=Letters on Natural Magic: Addressed to Sir Walter Scott, Bart | via=The Library of Congress | orig-year=1832 | location=New York | publisher=Harper | year=1842 | url=https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2009gen29167/ | oclc=1181018238 | pages=243–255 | archive-date=6 April 2025 | access-date=1 September 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250406195127/https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2009gen29167/ | url-status=live }}
&lt;!-- C --&gt;
* {{Cite news | first=Ron | last=Charles | title=Checkmate | newspaper=Washington Post | date=30 June 2007 | url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/2007/07/01/checkmate/86e9c44b-e5b0-4e0f-b101-489936b9ed91/ }}
* {{cite encyclopedia |last1=Clarke |first1=John Algernon |last2=Faur |first2=G. |last3=Maskelyne |first3=John Nevil |year=1911 |title=Conjuring |url=https://archive.org/details/Encyclopaediabrit06chisrich_201303/page/n981/mode/2up?view=theater |via=Internet Archive |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=11th |volume=6 |pages=943–950 }}
* {{Cite journal | title=From the Age of Reason to the age of Barnum: The Great Automaton Chess-Player and the emergence of Victorian cultural illusionism | first=James W. | last=Cook | journal=Winterthur Portfolio | date=Winter 1995 | volume=30 | number=4 | pages=231–257 | publisher=University of Chicago Press | doi=10.1086/wp.30.4.4618515 | jstor=4618515}}
* {{Cite magazine | first=Martha | last=Cornog | title=Clockwork Game: The Illustrious Career of a Chess-Playing Automaton | url=https://www.libraryjournal.com/review/clockwork-game-the-illustrious-career-of-a-chess-playing-automaton | magazine=Library Journal | date=1 June 2014 | access-date=11 December 2025 }}
&lt;!-- D --&gt;
* {{Cite book | first=Henry A. | last=Davidson | chapter=Chap.&amp;nbsp;15: Chess charivari | title=A Short History of Chess | location=New York | publisher=David McKay | orig-year=1949 | year=1981 | isbn=978-0-679-14550-9}}
* {{Cite book | first=Henri | last=Decremps | author-mask=[Decremps, Henri] | title=The Conjurer Unmasked; Being a Clear and Full Explanation of All the Surprizing &lt;!-- sic --&gt; Performances Exhibited as Well in This Kingdom as on the Continent, by the Most Eminent and Dexterous Professors of Slight &lt;!-- sic --&gt; of Hand | edition=3rd | location=London | publisher=C. Stalker | year=1790 | url=https://archive.org/details/TheConjurerUnmasked/page/n13/mode/2up?view=theater | via=Internet Archive | oclc=508884724 }} (Translation of {{lang|fr|La Magie blanche dévoilée}}, 1784.)
* {{Cite episode | first=Johannes | last=Döbbelt | title=Scharade statt Rochade – der Schachtürke | date=15 March 2025 | series=Matinee, SWR Kultur | publisher=[[Südwestrundfunk]] | url=https://www.swr.de/kultur/gesellschaft/scharade-statt-rochade-der-schachtuerke-matinee-swr-kultur-20250316-100.html | access-date=10 December 2025 | at=05:17 | language=de }}
* {{Cite magazine | first=Louis | last=Dutens title=A description of an automaton, which plays at chess. Presburg (in Hungary) July 24 | magazine=[[The Gentleman's Magazine]] | date=January 1771 | pages=26–27 | url=https://archive.org/details/s2492id1330012/page/26/mode/2up?view=theater | via=Internet Archive }} (Translation of {{lang|fr|À Presbourg, ce 24 juillet 1770}}, published in {{lang|fr|[[Mercure de France]]}}, circa October 1770.)
&lt;!-- E --&gt;
* {{Cite book | title=Edgar Allan Poe and Baron von Kempelen's Chess-Playing Automaton | first=Henry Ridgely | last=Evans | location=Kenton, Ohio | publisher=International Brotherhood of Magicians | year=1939 | oclc=906097644 | via=Edgar Allan Poe Society of Baltimore | url=https://www.eapoe.org/papers/misc1921/hre39txt.htm | access-date=30 August 2025 }} (Other parts of this booklet: [https://www.eapoe.org/papers/misc1921/hre39c00.htm title page and table of contents]; [https://www.eapoe.org/papers/misc1921/hre39int.htm introduction]; [https://www.eapoe.org/papers/misc1921/hre39bbl.htm bibliography].)
* {{cite book |author-last = Ewart |author-first = Bradley |title = Chess, Man vs. Machine |year = 1980 |location = London |publisher = A.&amp;nbsp;S. Barnes |isbn = 978-0-498-02167-1 |url = https://archive.org/details/chessmanvsmachin0000ewar/page/52/mode/2up |via = Internet Archive |url-access = registration }}
&lt;!-- F --&gt;
* {{cite book |last=Fiske |first=Daniel Willard |title=The Book of the First American Chess Congress: Containing the Proceedings of That Celebrated Assemblage, Held in New York, in the Year 1857 |location=New York |publisher=Rudd &amp; Carleton |date=1859 |oclc=1041560752 |url=https://archive.org/details/bub_gb_HrBAAAAAcAAJ/ |via=Internet Archive }}
* {{Cite journal | title=''Le Joueur d'echecs/The Chess Player'' (review) | first=Maureen | last=Furniss  |journal=The Moving Image | volume=4 | number=1 | date=Spring 2004 | pages=149–151 | publisher=University of Minnesota Press | doi=10.1353/mov.2004.0007}}
&lt;!-- G --&gt;
* {{Cite web | first=Arturo | last=Garmendia | title=La dinastía Buñuel. Un despedida a Juan Luis | trans-title=The Buñuel dynasty: A farewell to Juan Luis | date=3 July 2018 | website=Corre Camara | url=https://correcamara.com/la-dinastia-bunuel-un-despedida-a-juan-luis/ | language=es | access-date=27 August 2025 }}
&lt;!-- H --&gt;
* {{Cite book | first=John Rogers | last=Haddad | chapter=China in miniature: Nathan Dunn's Chinese Museum | title=The Romance of China: Excursions to China in U.S. Culture, 1776–1876 | location=New York | publisher=Columbia University Press | year=2008 | isbn=978-0-231-13094-3 | via=Gutenberg-e (American Historical Association and Columbia University Press)&lt;!-- NB This is NOT Project Gutenberg --&gt; | url=http://www.gutenberg-e.org/haj01/frames/fhaj05.html | archive-date=3 March 2016 | access-date=9 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204929/http://www.gutenberg-e.org/haj01/frames/fhaj05.html | url-status=live }} (Also {{ISBN|9780231504041}}.)
* {{Cite book | first=Sheryl N. | last=Hamilton | title=Impersonations: Troubling the Person in Law and Culture | location=Toronto | publisher=University of Toronto Press| year=2009| isbn=978-0-8020-9846-7}}
* {{cite book |last1 = Hankins |first1 = Thomas L.  |last2 = Silverman |first2 = Robert J. |title = Instruments and the Imagination |year = 1995 |location=Princeton, New Jersey | publisher =  Princeton University Press |isbn = 978-0-691-02997-9}}
* {{Cite news | first1=Luke | last1=Harding | first2=Leonard | last2=Barden | title=Deep Blue win a giant step for computerkind | newspaper=The Guardian | date=12 May 1997 | url=https://www.theguardian.com/theguardian/2011/may/12/deep-blue-beats-kasparov-1997 | access-date=13 September 2025 }}
* {{Cite magazine | last1=Harkness | first1=Kenneth | last2=Battell | first2=Jack Straley | title=This made chess history | magazine=Chess Review | date=February–November 1947}}
* {{Cite book | first=George | last=Higham | title=Magic and Illusion in the Movies | location=Jefferson, North Carolina | publisher=McFarland | isbn=978-1-4766-8325-6 | year=2024 | url=https://books.google.com/books?id=dQIwEQAAQBAJ | via=Google Books }}
* {{cite book | first=Carl Friedrich | last=Hindenburg | title=Ueber den Schachspieler des Herrn von Kempelen: Nebst einer Abbildung und Beschreibung seiner Sprachmaschine | trans-title=On Mr. von Kempelen's chess player: With an illustration and description of his language machine | location=Leipzig | publisher=Johann Gottfried Müllerschen Buchhandlung | year=1784 | oclc=&lt;!-- Worldcat's records for this book seem oddly confused. Before adding a number, check that the details square with what you can see at the MDZ scan. --&gt; | url=https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb11081488 | via=Münchener DigitalisierungsZentrum Digitale Bibliothek | language=de }}
* {{cite book |last1=Hooper |first1=David |last2=Whyld |first2=Kenneth |title=[[The Oxford Companion to Chess]] |location=Oxford | publisher=[[Oxford University Press]] |edition=2nd |year=1996 |orig-year=1992 |isbn=978-0-19-280049-7}}
* {{cite book |author-last = Hunneman |author-first = W. |author-mask = [Hunneman, W.] |title = Chess. A Selection of Fifty Games, from Those Played by the Automaton Chess-Player, During Its Exhibition in London, in 1820, Taken Down, by Permission of Mr. Maelzel, at the Time They Were Played |year = 1820 |location = London |publisher = The Exhibition Room, and A. Maxwell |oclc = 559305144 |url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn5r1a&amp;seq=7 |via = Hathitrust }} (Credited to &quot;W. H.&quot;, widely identified as W. Hunneman.)
&lt;!-- J --&gt;
* {{Cite magazine | first=Ricky | last=Jay  | title=The Automaton Chess Player, the invisible girl, and the telephone | magazine=Jay's Journal of Anomalies |volume=4 | number=4 | date=2000}}&lt;!-- &quot;Automaton Chess Player&quot; probably intended as a proper name and therefore capitalized; but whether &quot;invisible girl&quot; and &quot;telephone&quot; are proper names is unknown (for us editors who haven't seen this piece) --&gt;
* {{Cite book | author=Jean Paul  chapter=Menschen sind Maschinen der Engel | trans-chapter=Humans are machines of the angels | title=Jean Pauls Sämtliche Werke: historisch-kritische Ausgabe, Part 2 | volume=1 | pages=1028–1030 | editor-first= Eduard | editor-last=Berend | location=Weimar | publisher=Hermann Böhlaus Nachfolger | year=1927 | oclc=945170335 | language=de}}&lt;!-- &quot;Jean Paul&quot; is treated as an indivisible pseudonym that happens to have a space rather than a hyphen to separate its syllables: see [[Talk:Mechanical Turk#Jean Paul]]. --&gt;
* {{Cite web | last=Jiménez | first=Ramón | url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1799 | title=The rook endgame machine of Torres y Quevedo | website=ChessBase | date=20 July 2004 | access-date=26 August 2025 | archive-date=25 January 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130125153822/http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1799 | url-status=live }}
&lt;!-- K --&gt;
* {{Cite news | last=Kummer | first=William F. | title=Maelzel's automaton chess-player | newspaper=Philadelphia Sunday Dispatch | date=February 1859}}&lt;!-- Details from Ewart's bibliography, which fails to specify the date --&gt;
&lt;!-- L --&gt;
* {{cite book |last1=Langford |first1=David |editor1-last=Westfahl |editor1-first=Gary |title=The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders |volume=1: Themes A–K |date=2005 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0-313-32951-6 |pages=112–114 |chapter=Chess}}
* {{cite book | author-last = Levitt |author-first = Gerald |title = The Turk, Chess Automaton |year = 2000 |location=Jefferson, North Carolina | publisher = McFarland |isbn = 978-0-7864-0778-1}}
* {{cite book |last = Löhr |first = Robert |translator-last = Bell |translator-first = Anthea |translator-link = Anthea Bell |title = The Chess Machine |date = 2007 |location = New York |publisher = Penguin Press |isbn = 978-1-59420-126-4 |url = https://archive.org/details/chessmachine00lh |via = Internet Archive |url-access = registration }}
&lt;!-- M --&gt;
* {{Cite book | contributor-first=R. Shelton | contributor-last=Mackenzie | contribution=Editor's preface | editor-first=R. Shelton | editor-last=Mackenzie | title=Memoirs of Robert-Houdin, Ambassador, Author, and Conjurer.&lt;!-- with an E --&gt; Written by Himself | first=Jean-Eugène | last=Robert-Houdin| location=Philadelphia | publisher=Geo. G. Evans | year=1859 | oclc=3195434 | url=https://archive.org/details/isbn_9781490441498/page/n3/mode/2up | via=Internet Archive}}&lt;!-- This has Mackenzie's preface; the Chapman &amp; Hall edition (cited in this article as &quot;Robert-Houdin 1860&quot;) does not. --&gt;
* {{Cite book | last=Metzner | first=Paul | title=Crescendo of the Virtuoso: Spectacle, Skill, and Self-Promotion in Paris during the Age of Revolution | location=Berkeley | publisher=University of California Press | year=1998 | url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId{{=}}ft438nb2b6 | isbn=978-0-520-37740-0 | via=UC Press E-Books Collection, 1982–2005}}&lt;!-- Page numbers don't seem to be indicated; however, the website has a search function for the book. --&gt; (Also {{ISBN|9780520206847}} and {{ISBN|9780585053691}}.)
* {{Cite journal | title=The influence of Edgar Allan Poe on Ambrose Bierce | first=Arthur M. | last=Miller | journal=American Literature | volume=4 | number=2 | date=May 1932 | pages=130–150 | doi=10.2307/2920282 | jstor=2920282}}
* {{cite magazine |first=Silas Weir |last=Mitchell |author-mask=Mitchell, S[ilas] W[eir] |title=The last of a veteran chess player |url=https://books.google.com/books?id=yM5eAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |magazine=The Chess Monthly |date=January–February 1857 |volume=1 |pages=3–7, 40–45 |hdl-access=free |hdl=2027/hvd.hn43vw?urlappend=%3Bseq=17 |postscript=; }} reprinted as Appendix L of {{harvnb|Levitt|2000|pp=236–240}}.
&lt;!-- N --&gt;
* {{Cite web | first=Michael | last=Negele | title=The Turk at Paderborn – visiting an event on March 25th, 2004 | year=2004 | url=https://www.kwabc.org/en/newsitem/the-turk-at-paderborn-visiting-an-event-on-march-25th-2004.html | website=Chess History and Literature Society | access-date=11 December 2025 }}
* {{Cite book | first=Wendy C. |last=Nielsen | chapter=Romantic tales of pseudo-automata: Jacques de Vaucanson and the chess-playing Turk in literature and culture | pages=87–105 | series=Transits: Literature, Thought &amp; Culture, 1650–1850 | title=Romantic Automata: Exhibitions, Figures, Organisms | editor-first1=Michael | editor-last1=Demson | editor-first2=Christopher R. | editor-last2=Clason | location=Lewisburg, Pennsylvania | publisher=Bucknell University Press | year=2020 | isbn=978-1-68448-177-4}} (Also {{ISBN|9781684481767}}, {{ISBN|9781684481781}}, {{ISBN|9781684481804}}.)
&lt;!-- P --&gt;
* {{cite magazine |last=Poe |first=Edgar Allan |title=Maelzel's chess-player |magazine=Southern Literary Messenger |year=1836 |volume=2 |issue=5 |pages=318–326 |url=http://quod.lib.umich.edu/m/moajrnl/acf2679.0002.005/324 |via=University of Michigan Library Digital Collections }} (Additionally [http://www.eapoe.org/works/essays/maelzel.htm available] {{Wayback|url=http://www.eapoe.org/works/essays/maelzel.htm |date=20180813013624 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180813013624/http://www.eapoe.org/works/essays/maelzel.htm |date=13 August 2018 }} via the Edgar Allan Poe Society of Baltimore, Maryland.)
&lt;!-- R --&gt;
* {{Cite book | first=Joseph Friedrich Freyherr zu | last=Racknitz | url=https://books.google.com/books?id=jv5dAAAAcAAJ&amp;q=%C3%9Cber+den+Schachspieler+des+Herrn+von+Kempelen+und+dessen+Nachbildung | via=Google Books | title=Ueber den Schachspieler des Herrn von Kempelen und dessen Nachbildung | trans-title=On Mr. von Kempelen's chess player and its replica | year=1789 | location=Leipzig | publisher=Joh. Gottl. Immanuel Breitkopf | oclc=457435484 | language=de }}
* {{cite book |last = Rice |first = Stephen Patrick |title = Minding the Machine: Languages of Class in Early Industrial America |year = 2004 |location=Berkeley | publisher = University of California Press |isbn = 978-0-520-22781-1}}
* {{Cite book | first=Jessica | last=Riskin  | title=The Restless Clock: A History of the Centuries-Long Argument over What Makes Living Things Tick | location=Chicago| publisher=University of Chicago Press | year=2016 | isbn=978-0-226-30292-8 | doi=10.7208/chicago/9780226303086.001.0001}} (Also {{ISBN|978-0-226-52826-7}}, {{ISBN|978-0-226-30308-6}}.)
* {{Cite book | title=Memoirs of Robert-Houdin, Ambassador, Author, and Conjuror.&lt;!-- with an O --&gt; Written by Himself | first=Jean-Eugène | last=Robert-Houdin | edition=2nd | location=London | publisher=Chapman and Hall | year=1860 | translator-first=Lascelles | translator-last=Wraxall | translator-link=Frederic Charles Lascelles Wraxall | oclc=940443301 | url=https://dn790006.ca.archive.org/0/items/memoirsofroberth00roberich/memoirsofroberth00roberich.pdf | via=Internet Archive}}&lt;!-- This is unambiguously a scan of the 19th-century original; &quot;Mackenzie 1859&quot; (via the Internet Archive) is actually a scan of a reissue by some unspecified 21st-century publisher, and incorporates OCR errors.) --&gt;
&lt;!-- S --&gt;
* {{cite book |last1=Scharf |first1=John Thomas |last2=Westcott |first2=Thompson |title=History of Philadelphia, 1609–1884 |date=1884 |location=Philadelphia |publisher=L. H. Everts |volume=2 |via=Google Books |url=https://books.google.com/books?id=BHkCAAAAIAAJ |oclc=1851563 }}
* {{Cite web | first=Peter | last=Schmitz | title=Heinz-Nixdorf-Museums-Forum rekonstruiert den 'Schachtürken' | website=[[Heise Group|Heise Online]] | date=28 February 2004 | url=https://www.heise.de/news/Heinz-Nixdorf-Museums-Forum-rekonstruiert-den-Schachtuerken-94345.html | access-date=10 December 2025 | language=de }}
* {{Cite book | title=Mr. Peale's Museum: Charles Willson Peale and the First Popular Museum of Natural Science and Art | last=Sellers | first=Charles Coleman | location=New York | publisher=W.&amp;nbsp;W. Norton | year=1980 | isbn=0-393-05700-3 | via=Internet Archive | url=https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell/page/n5/mode/2up | url-access=registration }}
* {{cite book |last = Standage |first = Tom |  title = The Turk: The Life and Times of the Famous Eighteenth-Century Chess-Playing Machine |date = 2002 |location=New York | publisher = Walker |isbn = 978-0-8027-1391-9}}
&lt;!-- T --&gt;
* {{cite book| last = Thicknesse| first = Philip| author-mask = [Thicknesse, Philip]| title = The Speaking Figure and the Automaton Chess Player, Exposed and Detected| year = 1794| publisher = John Stockdale| location = London| oclc = 83389608| url = https://books.google.com/books?id=m_VdAAAAcAAJ| via = Google Books}}
* {{Cite magazine | first=Mathieu-Jean-Baptiste Nioche de | last=Tournay | title=La Vie et les aventures de l'automate joueur d'échecs | trans-title=The life and adventures of the automaton chess player | magazine=Le Palamède | series=1 | volume=1 | number=3| date=15 May 1836 | pages=81–87 | language=fr}}
* {{Cite book | title=Chess | location=London | publisher=Robinson and Egerton | year=1787 | first=Richard | last=Twiss | author-mask=[Twiss, Richard] | url=https://archive.org/details/gpl_2460294/page/n7/mode/2up | via=Internet Archive | oclc=83525148 }}
&lt;!-- V --&gt;
* {{Cite journal | last=Valin | first=Pierre | title=Le Double Jeu de l'automate | journal=Quaderni | number=2 | date=Autumn 1987 | volume=2 | pages=45–55 | doi=10.3406/quad.1987.1860 | language=fr}}
* {{Cite magazine | first=Henri | last=Vigneron | author-mask=Vigneron, H[enri] | title=Les Automates | magazine=La Nature | date=1914 | pages=56–61 | url=https://cyberneticzoo.com/wp-content/uploads/2011/01/Automates-La-Nature-Torres-1914.pdf | via=Cybernetic Zoo | access-date=1 September 2025 | archive-date=27 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241227104304/https://cyberneticzoo.com/wp-content/uploads/2011/01/Automates-La-Nature-Torres-1914.pdf | url-status=live }}
* {{Cite book | first=Adelheid | last=Voskuhl | chapter=Motions and passions: Music-playing women automata and the culture of affect in late eighteenth-century Germany | editor-first=Jessica | editor-last=Riskin | editor-link=Jessica Riskin | title=Genesis Redux: Essays in the History and Philosophy of Artificial Life | location=Chicago | publisher=University of Chicago Press | year=2007 | pages=293–320 | isbn=978-0-226-72080-7}} (Also {{ISBN|978-0-226-72081-4}}.)
&lt;!-- W --&gt;
* {{Cite book | last=Wairy | first=Louis Constant | author-mask=[Wairy, Louis Constant] | title=Recollections of the Private Life of Napoleon | location= | publisher= | year=1895 | translator-last=Clark | translator-first=Walter | url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/3574/pg3574-images.html | via=Project Gutenberg }} (Translation of ''Mémoires de Constant, premier valet de chambre de l'empereur sur la vie privée de Napoléon, sa famille, et sa cour'', 1830.)
* {{Cite magazine | first=George | last=Walker | author-mask=[Walker, George] | url=https://archive.org/details/bub_gb_3VrPAAAAMAAJ/page/717/mode/1up | magazine=Fraser's Magazine for Town and Country | volume=19 | number=114 | date=June 1839 | publisher=James Fraser | title=Anatomy of the chess automaton | pages=717–731 | via=Internet Archive }} (Credited to &quot;G. W.&quot;, elsewhere identified as George Walker. {{Harv|Cook|1995|loc=p.&amp;nbsp;246, n.&amp;nbsp;36}})
* {{Cite book | last=Willis | first=Robert | author-mask=[Willis, Robert] | title=An Attempt to Analyse the Automaton Chess Player of Mr. de Kempelen | location=London | publisher=J.&amp;nbsp;Booth | year=1821 | url=https://archive.org/details/bub_gb_N7kUAAAAYAAJ/page/n9/mode/2up | via=Internet Archive | oclc=315527733 }}
* {{Cite book | first=Charles Gottlieb de&lt;!-- Yes, the title page calls him &quot;Charles Gottlieb de Windisch&quot; --&gt; | last=Windisch | title=Inanimate Reason; or, A Circumstantial Account of That Astonishing Piece of Mechanism, M. de Kempelen's Chess-Player .&amp;nbsp;.&amp;nbsp;. Translated from the Original Letters of M.&amp;nbsp;Charles Gottlieb de Windisch | location=London | publisher=S.&amp;nbsp;Bladon | year=1784 | url=https://books.google.com/books?id=mvVdAAAAcAAJ | via=Google Books | oclc=83370817 }} (Translation of {{lang|de|Briefe über den Schachspieler von Kempelen nebst drey Kupferstichen die diese berühmte Maschine vorstellen}}, 1783.)
* {{Cite magazine | first=Ernest | last=Wittenberg | title=Échec! | magazine=American Heritage | volume=11 | number=2 | date=February 1960 | url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1960/2/1960_2_34.shtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20071222062026/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1960/2/1960_2_34.shtml | archive-date=22 December 2007 }} (With a number of what appear to be OCR errors; without the diagrams.)
* {{cite book |last1=Wolfe |first1=Gene |3= |editor1-last=Carr |editor1-first=Terry |title=Universe 7 |date=1977 |publisher=Doubleday |location=Garden City, New York |pages=113–133 |chapter=The marvelous brass chessplaying automaton |isbn=978-0-385-11414-1 |chapter-url=https://archive.org/details/universe700carr/page/113/mode/1up |chapter-url-access=registration |via=Internet Archive }} Reprinted: {{cite book |last1=Wolfe |first1=Gene |author-mask=0 |editor1-last=Saberhagen |editor1-first=Fred |editor2-last=Saberhagen |editor2-first=Joan |title=Pawn to Infinity |date=1982 |publisher=Ace Books |location=New York |isbn=0-441-65482-7 |pages=3–25 |chapter=The marvelous brass chessplaying automaton |chapter-url=https://archive.org/details/pawntoinfinity0000unse/page/3/mode/1up |via=Internet Archive |chapter-url-access=registration |ref=none }}
{{refend}}

== Əlavə oxu ==
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book |url=https://ia801305.us.archive.org/5/items/curiositiesforin00lond/curiositiesforin00lond.pdf |title=Curiosities for the Ingenious: Selected from the Most Authentic Treasures of Nature, Science, and Art; Biography, History, and General Literature |publisher=Charles Tilt |year=1831 |edition=3rd |location=London |pages=29–32 |chapter=Automaton chess player |oclc=681896663 |via=Internet Archive}}
* {{cite book |last=Wood |first=Gaby |title=Living Dolls: A Magical History of the Quest for Mechanical Life |publisher=Faber &amp; Faber |year=2002 |isbn=978-0-571-17879-7 |location=London}} (U. S. edition: ''Edison's Eve: A Magical History of the Quest for Mechanical Life.'' New York: Knopf, 2002. {{ISBN|9780679451129}}.) A history of robotics (hoaxes included).
{{refend}}
{{Şahmat}}{{Xarici keçidlər}}
[[Kateqoriya:Tarixi robotlar]]
[[Kateqoriya:Macarıstan ixtiraları]]
[[Kateqoriya:Şahmat tarixi]]</text>
      <sha1>pjxotcow5bnyysrbusax7eb7c8ihxap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevirin arxeoloji irsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997681</id>
    <revision>
      <id>9037178</id>
      <parentid>9036774</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9525" sha1="s27fsi5r9lp7k7rielt3fmwocveqvq4" xml:space="preserve">
== Ümumi məlumat ==
[[Mingəçevir]] ərazisində müxtəlif tarixi dövrlərə aid [[Arxeoloji qazıntı|arxeoloji]] [[Abidə|abidə]]lərin və maddi-[[Mədəniyyət|mədəniyyət]] nümunələrinin öyrənilməsi, xüsusilə 1946–1953-cü illərdə aparılmış genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılarla bağlı tədqiqatlar kompleksidir.
Mingəçevir [[Kür çayı]]nın orta axarında, [[Bozdağ]] silsiləsinin ətəklərində yerləşən və zəngin arxeoloji irsi ilə seçilən ərazilərdən biridir.Strateji təbii-coğrafi mövqeyi və [[Kür|Kür çayı]]nın yaratdığı imkanlar burada qədim yaşayış məskənlərinin formalaşmasına şərait yaratmışdır.
[[Mingəçevir]] ərazisində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar müxtəlif tarixi dövrlərə aid yaşayış məskənlərinin, qəbir abidələrinin, dini tikililərin və maddi-mədəniyyət nümunələrinin aşkar edilməsinə imkan vermişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;&gt;{{cite web |title=Azərbaycan arxeologiya elmi 80 ildə: qısa nəzər |url=https://science.gov.az/az/news/open/31225 |website=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası |access-date=2026-08-10 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813092832/https://science.gov.az/az/news/open/31225 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
==Mingəçevirin arxeoloji irsi ==
[[Mingəçevir Dövlət Universiteti|Mingəçevir]] ərazisində müxtəlif dövrlərə aid yaşayış yerləri, [[kurqan]]lar, [[küp qəbir]]ləri, daş qutu qəbirlər, [[katakomba]] tipli qəbirlər və digər arxeoloji abidələr tədqiq edilmişdir. Arxeoloqların nəticələrinə görə, burada İlk [[Tunc dövrü]]ndən — e.ə. III minillikdən başlayaraq [[XVIII əsr]]ə qədər müxtəlif tarixi mərhələlərə aid abidələr aşkar edilmişdir.Mingəçevir arxeoloji kompleksinin səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif tarixi dövrlərə aid 10-a yaxın qəbir tipinin və dəfn adətlərinin müəyyənləşdirilməsidir. &lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;
Qazıntılar zamanı keramika qabları, əmək alətləri, silahlar, bəzək əşyaları, şüşə məmulatlar, sikkələr, sümük və buynuzdan hazırlanmış əşyalar və digər maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir. Bu tədqiqatlar qədim əhalinin təsərrüfatı, məişəti, sənətkarlığı və dəfn adətləri haqqında məlumat verir.&lt;ref name=&quot;Qaziyev1949&quot;&gt;{{cite journal |last=Qazıyev |first=S. M. |title=Mingəçevirdə arxeoloji yadigarlar |journal=Azərbaycanın maddi mədəniyyəti |volume=I |location=Bakı |year=1949 |pages=71–86}}&lt;/ref&gt;
== Mingəçevirin arxeoloji tapıntıları==
Mingəçevir abidələri XIX əsrdə də tədqiqatçıların diqqətini cəlb etmişdir. Sonrakı dövrdə burada arxeoloji kəşfiyyat işləri aparılmış, XX əsrin 40-cı illərindən etibarən isə tədqiqatlar daha geniş miqyas almışdır. [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]nın tikintisi ilə əlaqədar böyük bir ərazinin su altında qalması nəzərdə tutulduğundan həmin ərazidə yerləşən arxeoloji abidələrin tədqiqinə xüsusi ehtiyac yaranmışdır.&lt;ref name=&quot;Qaziyev1949&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Aslanov1959&quot;&gt;{{cite book |last=Aslanov |first=Q. M. |last2=Vahidov |first2=R. M. |last3=İone |first3=Q. İ. |title=Drevniy Mingəçaur (Eneolit i bronzovıy vek) |location=Bakı |publisher=Azərbaycan SSR EA nəşriyyatı |year=1959}}&lt;/ref&gt;
1946–1953-cü illərdə Mingəçevir SES-in tikintisi ilə əlaqədar su altında qalacaq ərazidə genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılar aparılmış və arxeoloq  [[Saleh Qazıyev]] rəhbərlik etmişdir. Bu qazıntılar həmin dövrdə Qafqazda miqyasına görə ən iri arxeoloji layihələrdən biri olmuşdur.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;
Səkkiz il davam edən tədqiqatlar zamanı yaşayış yerləri, müxtəlif tipli qəbir abidələri, dini tikililər və körpü qalıqları tədqiq edilmişdir. Qazıntılar nəticəsində 20 mindən artıq maddi-mədəniyyət nümunəsi aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;
Arxeoloji tədqiqatlar zamanı toplanmış materiallar Mingəçevirin qədim və orta əsrlər tarixinin, maddi mədəniyyətinin və dəfn adətlərinin öyrənilməsi üçün geniş mənbə bazası yaratmışdır.Mingəçevir qazıntılarından əldə edilmiş materiallar qədim əhalinin gündəlik həyatının müxtəlif sahələrini öyrənməyə imkan verir. Keramika nümunələri dulusçuluq ənənələri, əmək alətləri və silahlar təsərrüfat və hərbi fəaliyyət, bəzək əşyaları isə sənətkarlıq və məişət haqqında məlumat verir.
Qazıntılardan əldə edilmiş materialların bir hissəsi muzey və elmi müəssisələrin kolleksiyalarında qorunur. Bu materiallar sonrakı arxeoloji və tarixi tədqiqatlar üçün mühüm mənbə kimi istifadə edilmişdir.
== Qafqaz Albaniyası dövrü ==
Mingəçevir qazıntıları [[Qafqaz Albaniyası]] dövrünün arxeoloji irsinin öyrənilməsi baxımından da mühüm nəticələr vermişdir. Bu dövrə aid yaşayış və dini tikili qalıqları, keramika, metal və şüşə məmulatları aşkar edilmişdir.
Arxeloqların mühüm nəticələrindən biri daş və gil əşyalar üzərində IV–V əsrlərə aid alban yazılı abidələrinin aşkar etməsidir. Bu tapıntılar qədim Albaniyanın yazılı mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli mənbələrdəndir.&lt;ref name=&quot;AMEA&quot;/&gt;
== Qəbir abidələri və küp qəbirləri ==
Mingəçevir qazıntılarında müxtəlif dəfn üsullarını əks etdirən qəbir abidələri xüsusi yer tutur. Küp qəbirləri, daş qutu qəbirlər, torpaq qəbirlər və digər dəfn tiplərinin öyrənilməsi qədim əhalinin dəfn adətləri haqqında mühüm məlumatlar vermişdir.
Saleh Qazıyev Mingəçevir qazıntıları zamanı aşkar edilmiş küp qəbirlərinə aid materialları ayrıca tədqiq etmişdir. Onun Mingəçevir arxeoloji həfriyyatı: küp qəbirləri albomu əsəri 1960-cı ildə Bakıda nəşr edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Qaziyev1960&quot;&gt;{{cite book |last=Qazıyev |first=S. M. |title=Mingəçevir arxeoloji həfriyyatı: küp qəbirləri albomu |location=Bakı |publisher=Azərbaycan SSR EA nəşriyyatı |year=1960}}&lt;/ref&gt;

== Elmi və tarixi nəticələri==
Mingəçevir arxeoloji tədqiqatların əsas nəticələrindən biri müxtəlif tarixi dövrlərə aid böyük həcmdə arxeoloji tapıntıların aşkar edilməsi və elmi dövriyyəyə daxil edilməsidir. Tədqiqat nümunələrinin sonrakı illərdə ayrı-ayrı elmi əsərlərdə sistemləşdirilmiş və öyrənilmişdir.“Mingəçevir ərazisində qədim və orta əsrlər tarixinin müxtəlif mərhələlərini əks etdirən zəngin arxeoloji kompleks formalaşmışdır.”
R. M. Vahidovun Mingəçevir III–VIII əsrlərdə əsəri 1961-ci ildə nəşr edilmiş və arxeoloji qazıntı materialları əsasında hazırlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Vahidov1961&quot;&gt;{{cite book |last=Vahidov |first=R. M. |title=Mingəçevir III–VIII əsrlərdə: arxeoloji qazıntı materialları əsasında |location=Bakı |publisher=Azərbaycan SSR EA |year=1961 |pages=160}}&lt;/ref&gt;Mingəçevir arxeoloji tədqiqatların Azərbaycan arxeologiyasının inkişafında tarixi dövrlərdən biri olmuşdur. Qazıntılar nəticəsində müxtəlif tarixi dövrlərə aid yaşayış yerlərinin, qəbir abidələrinin, dini tikililərin, maddi-mədəniyyət nümunələrinin və yazılı abidələrin aşkar edilməsi Mingəçevirin arxeoloji nəticələrini müəyyənləşdirmişdir.
Tədqiqatçıların topladığı  elmi nəticələr Azərbaycanın qədim və orta əsrlər tarixinin, maddi mədəniyyətinin, sənətkarlığının və dəfn adətlərinin öyrənilməsi üçün mühüm elmi baza yaratmışdır.
Mingəçevirin arxeoloji irsi bu gün də Azərbaycan tarixinin və arxeologiyasının öyrənilməsində əhəmiyyətli mənbələrdən biri olaraq qalır.

== Arxeoloji qazıntılarda tapılmış artefaktlar şəkillərdə ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Fayl:Mingəçevirdə İçərisində bir adam basdırılmış küp qəbrinin daxili görnüşü; 2 işərisində 2 adam basdırılmış küp qəbrinin daxili görnüşü.jpg|alt=
Fayl:Mingəçevirdə Zəngin avadanlığı olan küp qəbrinin xarici görünüşü.jpg
Fayl:Mingəçevirdə Küp qəbirlərindən tapılmış camlar.jpg
Fayl:Mingəçevirdə Metaldan qayrılmış bəzək şeyləri (öz böyüklüyündə).jpg
Fayl:Mingəçevirdə Gildən qayrılmış qablar.jpg
Fayl:Mingəçevirdə Maral qulplu piton (öz böyüklüyündə).jpg
Fayl:Mingəçevirdə Şüşə,tunc, kükürd, pasta, müxtəlif daşlar hazırlanmış müxtəlif muncuqlar.jpg
Fayl:Mingəçevirdə Küp qəbirlərindən tapılmış möhür, üzük və pullar.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Qafqaz Albaniyası]]
* [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]
* [[Kür çayı]]
* [[Azərbaycan arxeologiyası]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Ədəbiyyat siyahısı ==
# Qazıyev, S. M. ''Mingəçevirdə arxeoloji yadigarlar''. ''Azərbaycanın maddi mədəniyyəti''. I cild. Bakı, 1949. S. 71–86
# Şəmsiyə Musa qızı. Alim oldun yaz, cahil oldun qaz. //İki sahil.-2000, 18 fevral.
# Qazıyev, S. M. ''Mingəçevir arxeoloji həfriyyatı: küp qəbirləri albomu''. Bakı, 1960.
# Qazıyev, 	Vahidov, R. M. ''Mingəçevir III–VIII əsrlərdə: arxeoloji qazıntı materialları əsasında''. Bakı, 1961.


[[Kateqoriya:Azərbaycan arxeologiyası]]
[[Kateqoriya: Albaniya]]
[[Kateqoriya: abidələr]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanın tarixi yerləri]]</text>
      <sha1>s27fsi5r9lp7k7rielt3fmwocveqvq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir memarlığı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997690</id>
    <revision>
      <id>9037168</id>
      <parentid>9035440</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T18:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>11 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12851" sha1="p4om078y3bwwcposn9sn66sbkkxl3is" xml:space="preserve">{{Birləşdir|Mingəçevir}}
'''Mingəçevir memarlığı''' — [[Mingəçevir]] şəhərinin ərazisində yerləşən tarixi, dini, ictimai, yaşayış və sənaye tikililərini, həmçinin şəhərin planlaşdırılmasını əhatə edir.

== Qədim tikililər ==
Mingəçevir ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı müxtəlif dövrlərə aid yaşayış və dini tikililərin qalıqları aşkar edilmişdir. 1946–1953-cü illərdə aparılmış qazıntılarda yaşayış məskənləri, dini tikililər, körpü qalıqları və müxtəlif memarlıq elementləri tədqiq olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;AMEA-arxeologiya&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |title=Azərbaycan arxeologiya elmi 80 ildə: qısa nəzər
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813092832/https://science.gov.az/az/news/open/31225
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

[[Sudağılan]] ərazisində erkən orta əsrlərə aid dini tikilinin qalıqları tədqiq edilmişdir. Buradan daş memarlıq elementləri, sütun və kapitel hissələri, həmçinin üzərində [[Qafqaz alban əlifbası|Alban yazısı]] olan daş nümunələri tapılmışdır.&lt;ref name=&quot;Arxeologiya&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://arxeologiya.az/en/scientific-departments/37/
 |title=Department of Early Medieval Archaeology
 |publisher=Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Sudağılan abidəsində aşkar edilmiş daş kapitel nümunələrindən birinin üzərində iki tovuz quşu və bitki təsviri vardır. Bu nümunə erkən orta əsrlərə aid dini tikilinin dekorativ elementlərindən biri kimi təqdim olunur.&lt;ref name=&quot;Mədəniyyət-Mingəçevir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://regex.mct.az/en/city/67/Mingechevir_city
 |title=Mingechevir city
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-04-15
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415132525/https://regex.mct.az/en/city/67/Mingechevir_city
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Yeni şəhərin salınması ==
Müasir Mingəçevir şəhərinin formalaşması [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]nın tikintisi ilə bağlı olmuşdur. Hidroqovşağın tikintisi ilə paralel olaraq yeni yaşayış məntəqəsinin salınmasına başlanmışdır.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-tarix&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |title=Tarixi
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2022-03-30
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330060039/http://mingechevir-ih.gov.az/page/11.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

11 noyabr 1948-ci ildə Mingəçevir şəhər statusu almışdır.&lt;ref name=&quot;Şəhər-statusu&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.nmdk.gov.az/page/region_info/283
 |title=Şəhər haqqında
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Məcburi Köçkünlərin və Qaçqınların İşləri üzrə Dövlət Komitəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-04-20
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420194013/https://nmdk.gov.az/page/region_info/283
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Şəhərin salınması ilə yaşayış binaları, məktəblər, inzibati binalar və sosial-mədəni obyektlər inşa edilmişdir. Mingəçevirin yeni şəhər kimi inkişafında sənaye və energetika müəssisələrinin yerləşdirilməsi ilə yaşayış sahələrinin yaradılması paralel aparılmışdır.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-tarix&quot;/&gt;

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Mingəçevir haqqında tədqiqatında şəhər XX əsrin ortalarında salınmış yeni sənaye şəhərlərindən biri kimi nəzərdən keçirilir.&lt;ref name=&quot;AzMİU&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://azmiu.edu.az/upload/ckeditor/916530434.pdf
 |title=Mingəçevir, Şirvan, Sumqayıt yeni şəhərlərinin formalaşmasının iqtisadi bazası və onların əhalisinin sayının müəyyənləşdirilməsi
 |publisher=Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2024-12-05
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205193807/https://azmiu.edu.az/upload/ckeditor/916530434.pdf
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Sovet dövrü ==
Sovet dövründə Mingəçevirdə yeni yaşayış məhəllələri və ictimai binalar tikilmişdir. Şəhərin böyüməsi ilə məktəb, mədəniyyət, səhiyyə və digər sosial obyektlərin sayı da artmışdır.

XX əsrin ikinci yarısında Mingəçevirin yaşayış binaları əsasən yeni sənaye şəhərlərinin tikintisində tətbiq olunan şəhərsalma prinsipləri əsasında inşa edilmişdir. Yaşayış məhəllələrində binalarla yanaşı məktəblər, uşaq müəssisələri və xidmət obyektləri də yerləşdirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Şəhərsalma&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://anl.az/el/emb/Sehersalma_ve_Memarliq/h.e.dovru.htm
 |title=Şəhərsalma və Memarlıq İli — Heydər Əliyev dövrü
 |publisher=Azərbaycan Milli Kitabxanası
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814141759/https://anl.az/el/emb/Sehersalma_ve_Memarliq/h.e.dovru.htm
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

1960–1980-ci illərdə Mingəçevirin yaşayış və ictimai tikinti sahələri genişləndirilmişdir. Həmin dövrdə Azərbaycanda yeni sənaye şəhərlərinin salınması zamanı çoxmərtəbəli yaşayış binalarının, ictimai obyektlərin və yaşıllıq sahələrinin birlikdə planlaşdırılmasından istifadə olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://science.gov.az/az/news/open/35983
 |title=Müasir Azərbaycan Heydər Əliyevin memarlıq dühasının təcəssümüdür
 |publisher=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
 |date=2026-05-10
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813145931/https://science.gov.az/az/news/open/35983
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Şəhərsalma planı ==
Mingəçevir şəhərinin inkişafını tənzimləyən sənədlərdən biri 15 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş Baş Plandır. Sənəd şəhərin 2033-cü ilə qədər inkişafını nəzərdə tutur.&lt;ref name=&quot;BaşPlan&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://frameworks.e-qanun.az/34/f_34168.html
 |title=Mingəçevir şəhərinin 2033-cü ilə qədərki dövrdə inkişafına dair “Mingəçevir şəhərinin Baş planı”nın təsdiq edilməsi haqqında
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti
 |date=2016-11-15
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Baş Planda şəhərin yaşayış, sənaye, ictimai və digər funksional zonalarının inkişafı, nəqliyyat şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yenilənməsi və şəhər mərkəzinin inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.&lt;ref name=&quot;BaşPlan&quot;/&gt;

Baş Planın izahat yazısında şəhər ərazisinin abadlaşdırılması, yeni xidmət obyektlərinin yaradılması və sənaye məhəllələrinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı təkliflər də yer alır.&lt;ref name=&quot;BaşPlan-izahat&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://images.e-qanun.az/files/34168/Izahat.pdf
 |title=Mingəçevir şəhərinin Baş planı — İzahat yazısı
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813124031/https://images.e-qanun.az/files/34168/Izahat.pdf
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Yaşayış tikililəri ==
Mingəçevirin yeni şəhər kimi salınmasından sonra əhalinin yerləşdirilməsi üçün yaşayış binaları inşa edilmişdir. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması şəhərə müxtəlif bölgələrdən əhalinin gəlməsinə və yeni yaşayış sahələrinin yaradılmasına səbəb olmuşdur.

Yaşayış məhəllələrinin planlaşdırılmasında məktəblərin, uşaq müəssisələrinin, ticarət və məişət obyektlərinin yaşayış binalarına yaxın yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref name=&quot;Şəhərsalma&quot;/&gt;

Müasir Baş Planda isə mövcud yaşayış ərazilərinin yenilənməsi və yeni yaşayış sahələrinin yaradılması ilə bağlı şəhərsalma təklifləri verilmişdir.&lt;ref name=&quot;BaşPlan-izahat&quot;/&gt;

== İctimai binalar ==
Mingəçevirdə müxtəlif illərdə inzibati, təhsil, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri üçün binalar tikilmişdir. Bu tikililərin bir hissəsi şəhərin XX əsrin ikinci yarısında formalaşmış memarlıq mühitinin tərkib hissəsidir.

[[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]]nin yeni binası 15 iyul 2015-ci ildə [[Heydər Əliyev parkı]] ərazisində açılmışdır. Muzey binasında şəhərin qədim və müasir tarixini əks etdirən eksponatlar nümayiş etdirilir.&lt;ref name=&quot;Muzey&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/149.html
 |title=Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyinin açılışı olub
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |date=2015-07-15
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2018-11-21
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121195040/http://mingechevir-ih.gov.az/news/149.html
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı və digər mədəniyyət müəssisələrinin binaları da şəhərin ictimai tikililəri arasında yer alır.

== Energetika tikililəri ==
Mingəçevirin formalaşmasında energetika obyektlərinin xüsusi yeri vardır. [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]] şəhərin yaranmasına səbəb olan əsas sənaye obyektlərindən biri olmuşdur.

Stansiyanın tikintisi ilə [[Mingəçevir su anbarı]] və hidrotexniki qurğular kompleksi yaradılmışdır. Mingəçevir hidroqovşağı həm elektrik enerjisinin istehsalında, həm də suvarma sistemlərində istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;Mingəçevir-SES&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/27162
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir Su Elektrik Stansiyasının əsaslı yenidənqurmadan sonra istismara verilməsi mərasimində iştirak edib
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813150941/https://president.az/az/articles/view/27162
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Mingəçevirdə energetika obyektlərinin tikintisi sonrakı illərdə də davam etmişdir. 24 iyun 2025-ci ildə şəhərdə 1880 MVt gücündə [[8 Noyabr Elektrik Stansiyası]] istifadəyə verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/69246/print
 |title=Mingəçevirdə “8 Noyabr” Elektrik Stansiyasının açılış mərasimi keçirilib
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2025-06-24
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-13
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813124600/https://president.az/az/articles/view/69246/print
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Parklar və yaşıllıq sahələri ==
Mingəçevirin şəhər planlaşdırılmasında park və yaşıllıq sahələrinə də yer verilmişdir. Şəhərin Kür çayı və Mingəçevir su anbarının yaxınlığında yerləşməsi onun açıq və istirahət məkanlarının formalaşmasına təsir göstərmişdir.

[[Heydər Əliyev parkı]] şəhərin ictimai məkanlarından biridir. 2015-ci ildə Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyinin yeni binası parkın ərazisində istifadəyə verilmişdir.&lt;ref name=&quot;Muzey&quot;/&gt;

Baş Planda şəhərin abadlaşdırılması və yaşıllıq sahələrinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı tədbirlər də nəzərdə tutulur.&lt;ref name=&quot;BaşPlan-izahat&quot;/&gt;

== Müasir şəhərsalma ==
Mingəçevirin müasir inkişafında 2016-cı ildə təsdiq edilmiş Baş Plan əsas sənədlərdən biridir. Sənəddə şəhərin 2033-cü ilə qədər inkişaf istiqamətləri müəyyən edilmişdir.&lt;ref name=&quot;BaşPlan&quot;/&gt;

Baş Planda şəhər mərkəzinin yenidən qurulması, yeni xidmət obyektlərinin yaradılması, yaşayış ərazilərinin inkişaf etdirilməsi, sənaye zonalarının təşkili və nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi nəzərdə tutulur.&lt;ref name=&quot;BaşPlan-izahat&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevirin tarixi]]
* [[Mingəçevir mədəniyyəti]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]
* [[Sudağılan]]
* [[Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası]]
* [[Mingəçevir su anbarı]]
* [[Mingəçevir Şəhər Tarix Muzeyi]]
* [[Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı]]
* [[Azərbaycan memarlığı]]
* [[Azərbaycan şəhərsalması]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir memarlığı]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir tarixi]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan memarlığı]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan şəhərsalması]]</text>
      <sha1>p4om078y3bwwcposn9sn66sbkkxl3is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minkacur əl-Fərqani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997696</id>
    <revision>
      <id>9037180</id>
      <parentid>9036400</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8298" sha1="50lpkz19e3cvf25aecjdmqsmv4s1d2l" xml:space="preserve">{{İş gedir}}
'''Minkacur əl-Fərqani''' (ərəb: منكجور الفرغاني) və ya əl-Uşrusani (ərəb: منكجور الأشروسني) — [[IX əsr]]də yaşamış, [[Abbasilər xilafəti]]nin xidmətində olan iran mənşəli hərbi sərkərdə olub. Görkəmli Abbasi sərkərdəsi Heydər ibn Kavus əl-Əfşinin əmisi oğlu və bununla da Uşrusananın hakim ailəsinin üzvü idi.

== Həyatı ==

Mankcur əl-Əfşinin [[Xürrəmilər|Xürrəmi hərəkatı]]nın rəhbəri [[Babək]] Xürrəmdinə qarşı yürüşündə iştirak edib. Daha sonra, [[837|837-ci il]]də əl-Əfşin tərəfindən [[Azərbaycan]]ın ([[Azərbaycan|Adərbaycan]]ın) valisi təyin olunub. Lakin [[839-cu il]]də Mankcur Babəkin əldə edilmiş qənimətlərindən bir hissəsini xəlifə [[Mötəsim]]ə verməkdən imtina etdikdən sonra ona qarşı üsyan qaldırıb. [[Mötəsim]] buna cavab olaraq [[Buğa əl-Kəbir]] onun üzərinə göndərib. Buğa əl-Kəbir üsyanı yatıraraq Mankcuru həbs edib Samarra şəhərinə aparıb.

Mankcur hadisəsi əl-Əfşinin xəlifəyə sədaqəti ilə bağlı şübhələrin yaranmasına səbəb olub. Əl-Əfşinin Mankcuru üsyana təşviq etdiyi barədə ittihamlar irəli sürülüb və bu hadisə növbəti il sərkərdənin özünün süqutuna gətirib çıxaran amillərdən biri olub.

== Adı və mənşəyi ==

Mənbələrdə Mankcurun nisbəsi müxtəlif şəkildə — əl-Uşrusani və ya əl-Fərqani — göstərilir. Bunlar onun Orta Asiyanın Uşrusana və ya Fərqanə bölgələrindən mənşəyinə işarə edir.

Tarixçi Klifford Edmund Bosvort hesab edirdi ki, Mankcur adının ilk hissəsi türk dillərindəki ming/bing — “min” və ya mengü — “əbədi, ölməz” sözlərindən birinin təhrif olunmuş forması ola bilər. Onun fikrincə, Mankcur Abbasilərin xidmətinə daxil olmazdan əvvəl Fərqanəyə gətirilmiş türk mənşəli qul döyüşçü də ola bilərdi.

Görkəmli şərqşünas Vladimir Minorski isə qeyd edirdi ki, [[Kür|Kür çayı]]nın Mincəçevir keçidi (indiki Azərbaycandakı Mingəçevir su anbarının yerləşdiyi ərazi) adını Mankcurdan götürmüş ola bilər. Minorskinin fikrincə, Mankcur Azərbaycanda vali olduğu dövrdə həmin ərazidə fəaliyyət göstərmiş və keçid onun adı ilə əlaqələndirilmişdir.
Mərhum akademik [[Ziya Bünyadov]] “Mingəçevir” sözünü [[839-cu il]]də xilafətə qarşı çıxmış [[Babək |Babək üsyanı]]nı yatırtmaq üçün [[Azərbaycan]]a göndərilmiş ərəb sərkədəsi Mingincəvr Əl-Fərqaninin adı ilə bağlayır.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |title=Tarixi |access-date=2026-08-14 |archive-date=2026-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813205019/http://mingechevir-ih.gov.az/az/page/11.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Hərbi fəaliyyəti ==

Mankcur Uşrusana hökmdarı və Abbasi xilafətinin ən nüfuzlu sərkərdələrindən biri olan əl-Əfşinin qohumu idi. Yaqubinin məlumatına görə, o, əl-Əfşinin oğullarından birinin dayısı idi.

[[835]]–[[837|837-ci il]]lərdə əl-Əfşinin Azərbaycanda Babək Xürrəmdinə qarşı hərbi yürüşü zamanı Mankcur da onun yanında idi. Lakin o, Babəkə qarşı əsas döyüşlərlə yanaşı, Vartanda baş vermiş başqa bir üsyanın yatırılmasına göndərilmişdi.

837-ci ildə [[Babək]] üzərində qələbə əldə edildikdən sonra əl-Əfşin Mankcuru Azərbaycanın yerli valisi təyin etdi. Əl-Əfşin özü isə Azərbaycandan ayrılaraq Samarraya qayıtdı.

=== Azərbaycan valisi kimi fəaliyyəti ===

Əl-Təbərinin məlumatına görə, Mankcur Azərbaycanda vali olduğu müddətdə korrupsiyada ittiham olunub. Babəkin gizlətdiyi böyük məbləğdə pulun xəlifəyə göndərilməsi əvəzinə Mankcur tərəfindən mənimsənildiyi iddia olunurdu.

Bu məsələ [[Azərbaycan]]ın bərid — poçt və kəşfiyyat xidmətinin başçısı tərəfindən aşkarlandı. O, xəlifə [[Mötəsim]]ə məktub yazaraq pul haqqında məlumat verdi.

Mankcur ittihamı rədd edərək xəlifəyə məktub göndərdi və bunun yalan olduğunu bildirdi. Bundan sonra onunla poçt xidmətinin rəhbəri arasında münaqişə daha da kəskinləşdi.

Nəticədə Mankcur poçt məmurunu öldürmək qərarına gəldi. Həmin şəxs isə Ərdəbilə sığındı. Bundan sonra Mankcur Ərdəbilə hücum etdi.

== Üsyanı ==

Hadisələr haqqında xəbər xəlifə Mötəsimə çatdıqda, o, əl-Əfşinə Mankcuru vəzifədən uzaqlaşdırmaq üçün adam göndərməyi əmr etdi.

Əl-Əfşin bunun üçün Əbül-Sac Devdadı Azərbaycana göndərdi. Lakin bu zaman əl-Əfşinin gizli şəkildə Mankcuru dəstəklədiyi barədə şayiələr yayılmağa başladı. Bundan şübhələnən Mötəsim bu dəfə Mankcurun üzərinə Buğa əl-Kəbiri göndərdi.

Mankcur artıq açıq şəkildə üsyan etdi. Lakin tezliklə döyüşdə məğlub olaraq geri çəkildi.

Daha sonra o, Babək tərəfindən dağıdılmış dağ qalalarından birini yenidən bərpa edərək möhkəmləndi. Qalanın əlçatmaz dağlıq ərazidə yerləşməsindən müdafiə məqsədilə istifadə edirdi.

Lakin onun üsyanı bir aydan da az müddət ərzində sona çatdı. Mənbələrdə hadisənin sonu müxtəlif şəkildə izah edilir. Bir versiyaya görə, Mankcurun öz adamları ona xəyanət edərək onu xəlifənin qoşunlarına təhvil veriblər. Başqa versiyaya görə isə Buğa ona toxunulmazlıq və təhlükəsiz keçid vədi verərək təslim olmasına nail olub.

Hər iki halda Mankcur Buğa tərəfindən Samarra şəhərinə aparıldı və xəlifə Mötəsimin əmri ilə həbs edildi.

== Mankcurun Mingəçevirlə əlaqəsi ==

Mankcurun bioqrafiyasının Azərbaycan və xüsusilə Mingəçevir tarixi baxımından ən maraqlı tərəfi onun adının Mincəçevir keçidi ilə əlaqələndirilməsidir.

Vladimir Minorskinin fikrincə, Kür çayının qədim Mincəçevir keçidi Mankcurun adı ilə bağlı ola bilər. Əgər bu fərziyyə doğru qəbul edilərsə, Mankcur IX əsrdə indiki Mingəçevir ərazisində baş verən tarixi hadisələrlə əlaqəli şəxslərdən biri hesab edilə bilər.

Lakin burada mühüm bir məqam var: Mingəçevir adının mənşəyinin məhz Mankcurun adı ilə bağlı olması qəti şəkildə sübut edilmiş fakt deyil, Minorskinin irəli sürdüyü tarixi-etimoloji fərziyyədir. Buna görə bunu “dəqiq məlumdur” kimi deyil, “bəzi tədqiqatçılara görə” formasında təqdim etmək daha doğrudur.

== Əl-Əfşinin süqutunda rolu ==

Mankcurun üsyanı yalnız onun öz taleyinə təsir etmədi. Hadisə onun qohumu əl-Əfşinin də nüfuzuna ciddi zərbə vurdu.

Xəlifə Mötəsim və onun ətrafındakılar əl-Əfşinin Mankcurla gizli yazışdığından və onu üsyana təşviq etdiyindən şübhələnirdilər. Bu şübhələr digər siyasi ittihamlarla birləşdi.

Nəticədə əl-Əfşin [[840|840-cı il]]də dövlətə qarşı sui-qəsddə ittiham edilərək həbs olundu. O, həbsdə qaldı və [[841|841-ci il]]də vəfat etdi.

Beləliklə, Mankcurun qısa müddətli üsyanı Abbasi sarayında ciddi siyasi nəticələr doğurdu və əl-Əfşinin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasına aparan prosesdə mühüm amillərdən birinə çevrildi.

== Qısa xronologiya ==

* 835–837	Əl-Əfşinin Babək Xürrəmdinə qarşı yürüşündə iştirak edir
* [[837]]	Əl-Əfşin tərəfindən Azərbaycanın valisi təyin edilir
* [[839]]	Xəlifə Mötəsimə qarşı üsyan qaldırır
* [[839]]	Buğa əl-Kəbir tərəfindən məğlub edilərək həbs olunur
* [[839]]–[[840]]	Samarraya aparılır və həbs edilir
* [[840]]	Əl-Əfşin həbs olunur; Mankcur hadisəsi ona qarşı ittihamlarda rol oynayır
* [[841]]	Əl-Əfşin həbsdə vəfat edir

Mankcur əl-Fərqani IX əsrdə Abbasi xilafətinin Azərbaycan siyasətində iştirak etmiş mühüm hərbi-siyasi şəxsiyyətlərdən biridir. Onun adı xüsusilə Babək Xürrəmdinlə mübarizə, 837-ci ildə Azərbaycan valiliyinə təyin olunması, 839-cu il üsyanı və Mingəçevirin qədim adı ilə mümkün əlaqəsi baxımından Azərbaycan tarixi üçün maraq doğurur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>50lpkz19e3cvf25aecjdmqsmv4s1d2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevirdə idman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997713</id>
    <redirect title="Mingəçevir" />
    <revision>
      <id>9037018</id>
      <parentid>9036605</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ChanisCaucasi [[Mingəçevir idmanı]] səhifəsinin adını [[Mingəçevirdə idman]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9036605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8122" sha1="6ph2jyiilt59xlk5nfvasfoox4srlno" xml:space="preserve">'''Mingəçevir idmanı''' — [[Mingəçevir]] şəhərində idman fəaliyyəti və idman infrastrukturu. Şəhərdə müxtəlif idman növləri üzrə məşqlər və yarışlar keçirilir. Mingəçevir xüsusilə [[avarçəkmə]] üzrə idman bazası ilə tanınır.

== Avarçəkmə ==
Mingəçevir avarçəkmə üzrə yarışların və təlim-məşq toplantılarının keçirildiyi şəhərlərdən biridir. Şəhərdəki avarçəkmə bazasının tarixi XX əsrin ikinci yarısına gedib çıxır. 1970-ci illərdə Mingəçevir [[Sovet İttifaqı]]nda avarçəkmə mərkəzlərindən birinə çevrilmiş və müxtəlif müttəfiq respublikalardan idmançılar burada keçirilən yarışlarda iştirak etmişlər.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/903
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir şəhər ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdü
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2010-10-14
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

1980-ci illərin sonlarından 1990-cı illərin sonlarına qədər avarçəkmə bazasından əvvəlki səviyyədə istifadə olunmamışdır. Sonrakı illərdə bazanın yenidən qurulması həyata keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;/&gt;

=== Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi ===
[[Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nin tikintisinə 2007-ci ildə başlanılmış və mərkəz 14 oktyabr 2010-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Kompleksdə avarçəkmə bazası, avarçəkmə klubu, qayıqların saxlanması üçün anqar, üzgüçülük hovuzu, idman zalı, tennis kortu və mehmanxana yerləşir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/890
 |title=İlham Əliyev Mingəçevirdə “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzinin açılış mərasimində iştirak etmişdir
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2010-10-14
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

Mərkəzin yenidən qurulmasından sonra burada Azərbaycan idmançılarının hazırlığı ilə yanaşı xarici ölkələrdən gələn idmançıların təlim-məşq toplantıları da keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;/&gt;

2015-ci ildə mərkəzdə [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]] ilə əlaqədar yenidənqurma işləri aparılmışdır. Mərkəz həmin oyunların bəzi yarışlarının keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2015-02-24
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Yarışlar ==
Mingəçevirdə avarçəkmə üzrə müxtəlif respublika və beynəlxalq yarışlar keçirilir. Onlardan biri [[Prezident Kuboku]] beynəlxalq reqatasıdır. 2010-cu ildə &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzinin açılışı zamanı Prezident Kuboku reqatasının artıq üç il idi ki, Mingəçevirdə keçirildiyi bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;/&gt;

2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə Mingəçevir Reqatası da həmin il Azərbaycanda keçirilmiş beynəlxalq idman yarışları sırasında göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/1398/print
 |title=İlham Əliyevin sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin 2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş iclası keçirilmişdir
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ildə keçiriləcək beynəlxalq yarışlar təqvimində Prezident Kuboku beynəlxalq reqatasının 30 aprel–2 may tarixlərində Mingəçevirdə keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref name=&quot;2026Təqvim&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://api.mys.gov.az/api/v1/Storages/d5d0be93-cf99-4890-ba3f-25d0ad69bb45
 |title=2026-cı ildə Azərbaycanda keçiriləcək beynəlxalq yarışlar
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin fevralında Mingəçevirdə akademik avarçəkmə üzrə Azərbaycan birinciliyi keçirilmişdir. Yarışda müxtəlif yaş qrupları üzrə idmançılar iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://api.mys.gov.az/api/v1/Storages/cdeb85a4-8cb7-4d79-b07e-87d50e12cae9
 |title=Azərbaycan Birinciliyi — 2026
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi
 |date=2026-02-27
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Futbol ==
[[Futbol]] üzrə Mingəçevirdə müxtəlif illərdə yerli və respublika səviyyəli yarışlar keçirilmişdir. Şəhərdə futbol oyunları üçün [[Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu]]ndan istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;AFFA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.affa.az/files/18095/904/45/2/11_0/Umumi%2Bhesabat.pdf
 |title=İllik hesabat 2017
 |publisher=Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

AFFA-nın 2017-ci il hesabatında Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu U-13 liqası oyunlarının keçirildiyi stadionlar sırasında göstərilmişdir.&lt;ref name=&quot;AFFA&quot;/&gt;

Mingəçevir şəhərini ölkə futbol yarışlarında [[Mingəçevir FK]] təmsil edir. 2025–2026 mövsümündə klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|I Liqada]] çıxış etmişdir. AFFA-nın 2026-cı il tarixli qərarında &quot;Mingəçevir&quot; Futbol Klubunun I Liqada iştirak etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AFFA-Mingəçevir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.affa.az/index.php/news/apellyasiya-arbitraj-tribunalnn-qrarlar/80284
 |title=Apellyasiya Arbitraj Tribunalının qərarları
 |publisher=Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
 |date=2026-03-11
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Uşaq və gənclər idmanı ==
Mingəçevirdə uşaqların və yeniyetmələrin idmana cəlb olunması üçün idman məktəbləri fəaliyyət göstərir. Şəhər İcra Hakimiyyətinin hesabatında Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirmələrinin respublika birinciliklərində iştirak etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;Uşaqİdmanı&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/63.html
 |title=Hesabat yığıncağı
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

2013-cü il üzrə hesabatda Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirmələrinin respublika birinciliklərində 17 birinci, 17 ikinci və 11 üçüncü yer tutduğu göstərilmişdir.&lt;ref name=&quot;Uşaqİdmanı&quot;/&gt;

== İdman infrastrukturu ==
Mingəçevirin idman infrastrukturu arasında &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi və Yaşar Məmmədzadə adına şəhər stadionu yer alır.

&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində avarçəkmə bazası ilə yanaşı üzgüçülük hovuzu, idman zalı, tennis kortu, qayıqların saxlanması üçün anqar və mehmanxana fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;/&gt;

2018-ci ildə Mingəçevir şəhərindəki idman obyektləri ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamında Uşaq-Gənclər Şahmat İdman Məktəbinin də şəhərdə fəaliyyət göstərən idman müəssisələri sırasında olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/27170
 |title=Mingəçevir şəhərində çoxmənzilli binaların dam örtüklərinin dəyişdirilməsi və təmiri işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2018-02-27
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevirin tarixi]]
* [[Mingəçevir mədəniyyəti]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir FK]]
* [[Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu]]
* [[Azərbaycan idmanı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan idmanı]]
[[Kateqoriya:Şəhər idmanı]]</text>
      <sha1>6ph2jyiilt59xlk5nfvasfoox4srlno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037176</id>
      <parentid>9037018</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>5 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8853" sha1="84hijxht57tl2q2ozc6y54pvdz6vn2w" xml:space="preserve">'''Mingəçevir idmanı''' — [[Mingəçevir]] şəhərində idman fəaliyyəti və idman infrastrukturu. Şəhərdə müxtəlif idman növləri üzrə məşqlər və yarışlar keçirilir. Mingəçevir xüsusilə [[avarçəkmə]] üzrə idman bazası ilə tanınır.

== Avarçəkmə ==
Mingəçevir avarçəkmə üzrə yarışların və təlim-məşq toplantılarının keçirildiyi şəhərlərdən biridir. Şəhərdəki avarçəkmə bazasının tarixi XX əsrin ikinci yarısına gedib çıxır. 1970-ci illərdə Mingəçevir [[Sovet İttifaqı]]nda avarçəkmə mərkəzlərindən birinə çevrilmiş və müxtəlif müttəfiq respublikalardan idmançılar burada keçirilən yarışlarda iştirak etmişlər.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/903
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir şəhər ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdü
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2010-10-14
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2024-11-02
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102131820/https://president.az/az/articles/view/903
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

1980-ci illərin sonlarından 1990-cı illərin sonlarına qədər avarçəkmə bazasından əvvəlki səviyyədə istifadə olunmamışdır. Sonrakı illərdə bazanın yenidən qurulması həyata keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;/&gt;

=== Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi ===
[[Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]nin tikintisinə 2007-ci ildə başlanılmış və mərkəz 14 oktyabr 2010-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Kompleksdə avarçəkmə bazası, avarçəkmə klubu, qayıqların saxlanması üçün anqar, üzgüçülük hovuzu, idman zalı, tennis kortu və mehmanxana yerləşir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/890
 |title=İlham Əliyev Mingəçevirdə “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzinin açılış mərasimində iştirak etmişdir
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2010-10-14
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2025-08-10
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810000102/https://president.az/az/articles/view/890
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

Mərkəzin yenidən qurulmasından sonra burada Azərbaycan idmançılarının hazırlığı ilə yanaşı xarici ölkələrdən gələn idmançıların təlim-məşq toplantıları da keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;Prezident2010&quot;/&gt;

2015-ci ildə mərkəzdə [[2015 Avropa Oyunları|I Avropa Oyunları]] ilə əlaqədar yenidənqurma işləri aparılmışdır. Mərkəz həmin oyunların bəzi yarışlarının keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2015-02-24
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814123459/https://president.az/az/articles/view/14417
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Yarışlar ==
Mingəçevirdə avarçəkmə üzrə müxtəlif respublika və beynəlxalq yarışlar keçirilir. Onlardan biri [[Prezident Kuboku]] beynəlxalq reqatasıdır. 2010-cu ildə &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzinin açılışı zamanı Prezident Kuboku reqatasının artıq üç il idi ki, Mingəçevirdə keçirildiyi bildirilmişdir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;/&gt;

2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə Mingəçevir Reqatası da həmin il Azərbaycanda keçirilmiş beynəlxalq idman yarışları sırasında göstərilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/1398/print
 |title=İlham Əliyevin sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin 2010-cu ilin yekunlarına həsr olunmuş iclası keçirilmişdir
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2024-11-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114000607/https://president.az/az/articles/view/1398/print
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

2026-cı ildə keçiriləcək beynəlxalq yarışlar təqvimində Prezident Kuboku beynəlxalq reqatasının 30 aprel–2 may tarixlərində Mingəçevirdə keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref name=&quot;2026Təqvim&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://api.mys.gov.az/api/v1/Storages/d5d0be93-cf99-4890-ba3f-25d0ad69bb45
 |title=2026-cı ildə Azərbaycanda keçiriləcək beynəlxalq yarışlar
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin fevralında Mingəçevirdə akademik avarçəkmə üzrə Azərbaycan birinciliyi keçirilmişdir. Yarışda müxtəlif yaş qrupları üzrə idmançılar iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://api.mys.gov.az/api/v1/Storages/cdeb85a4-8cb7-4d79-b07e-87d50e12cae9
 |title=Azərbaycan Birinciliyi — 2026
 |publisher=Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi
 |date=2026-02-27
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Futbol ==
[[Futbol]] üzrə Mingəçevirdə müxtəlif illərdə yerli və respublika səviyyəli yarışlar keçirilmişdir. Şəhərdə futbol oyunları üçün [[Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu]]ndan istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;AFFA&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.affa.az/files/18095/904/45/2/11_0/Umumi%2Bhesabat.pdf
 |title=İllik hesabat 2017
 |publisher=Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

AFFA-nın 2017-ci il hesabatında Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu U-13 liqası oyunlarının keçirildiyi stadionlar sırasında göstərilmişdir.&lt;ref name=&quot;AFFA&quot;/&gt;

Mingəçevir şəhərini ölkə futbol yarışlarında [[Mingəçevir FK]] təmsil edir. 2025–2026 mövsümündə klub [[Azərbaycan Birinci Liqası|I Liqada]] çıxış etmişdir. AFFA-nın 2026-cı il tarixli qərarında &quot;Mingəçevir&quot; Futbol Klubunun I Liqada iştirak etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AFFA-Mingəçevir&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.affa.az/index.php/news/apellyasiya-arbitraj-tribunalnn-qrarlar/80284
 |title=Apellyasiya Arbitraj Tribunalının qərarları
 |publisher=Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
 |date=2026-03-11
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

== Uşaq və gənclər idmanı ==
Mingəçevirdə uşaqların və yeniyetmələrin idmana cəlb olunması üçün idman məktəbləri fəaliyyət göstərir. Şəhər İcra Hakimiyyətinin hesabatında Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirmələrinin respublika birinciliklərində iştirak etdiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;Uşaqİdmanı&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://mingechevir-ih.gov.az/news/63.html
 |title=Hesabat yığıncağı
 |publisher=Mingəçevir şəhər İcra Hakimiyyəti
 |access-date=2026-08-13
}}&lt;/ref&gt;

2013-cü il üzrə hesabatda Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirmələrinin respublika birinciliklərində 17 birinci, 17 ikinci və 11 üçüncü yer tutduğu göstərilmişdir.&lt;ref name=&quot;Uşaqİdmanı&quot;/&gt;

== İdman infrastrukturu ==
Mingəçevirin idman infrastrukturu arasında &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi və Yaşar Məmmədzadə adına şəhər stadionu yer alır.

&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində avarçəkmə bazası ilə yanaşı üzgüçülük hovuzu, idman zalı, tennis kortu, qayıqların saxlanması üçün anqar və mehmanxana fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;KürOTİM&quot;/&gt;

2018-ci ildə Mingəçevir şəhərindəki idman obyektləri ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamında Uşaq-Gənclər Şahmat İdman Məktəbinin də şəhərdə fəaliyyət göstərən idman müəssisələri sırasında olduğu qeyd edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/27170
 |title=Mingəçevir şəhərində çoxmənzilli binaların dam örtüklərinin dəyişdirilməsi və təmiri işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
 |publisher=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
 |date=2018-02-27
 |access-date=2026-08-13
 |archive-date=2026-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814200929/https://president.az/az/articles/view/27170
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Mingəçevir]]
* [[Mingəçevirin tarixi]]
* [[Mingəçevir mədəniyyəti]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Kür Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir FK]]
* [[Yaşar Məmmədzadə adına Mingəçevir şəhər stadionu]]
* [[Azərbaycan idmanı]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Mingəçevir]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan idmanı]]
[[Kateqoriya:Şəhər idmanı]]</text>
      <sha1>84hijxht57tl2q2ozc6y54pvdz6vn2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qrup təfəkkürü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997847</id>
    <revision>
      <id>9037048</id>
      <parentid>9035029</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <origin>9037048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="ik2cl0svu02b34fisdndxekm8yis1u1" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

'''Qrup təfəkkürü''' ({{dil-en|groupthink}}) — insan qrupunun yekdil olma arzusunun alternativlərin real qiymətləndirilməsinə üstün gəldiyi zaman yaranan düşüncə tərzi.&lt;ref&gt;https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/groupthink&lt;/ref&gt; Üzvləri qrupu (və həmin qrupda üzvlüyü) hər şeydən üstün tutanda baş verir. Onlar öz şübhələrini yatırır, ayrı fikir olanları susdurur və liderin tövsiyyələrinə edir. Nəticədə reallığın təhrifedilmiş görünüşü, həddən artıq optimist yanaşma və etikanı nəzərə almayan qərarlar yaranır.&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/3791464?origin=crossref&lt;/ref&gt;

Bu anlayışı araşdırıcı psixoloq Cenis İrvinq inkişaf etmişdi.&lt;ref name=NewYorkTimesObituary1990&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/11/18/obituaries/irving-janis-dies-at-72-coined-group-think.html |title=Irving Janis Dies at 72; Coined 'Group Think' |work=[[New York Times]] |date=November 18, 1990 |access-date=July 17, 2026 |archive-date=December 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221134227/https://www.nytimes.com/1990/11/18/obituaries/irving-janis-dies-at-72-coined-group-think.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; O, [[kommunikasiya tədqiqatları]]nda, [[siyasətşünaslıq]]da, [[idarəetmə]]də və [[qurum nəzəriyyəsi]]ndə&lt;ref name=&quot;Turner1998&quot;&gt;{{cite journal|last1=Turner|first1=M. E.|last2=Pratkanis|first2=A. R.|year=1998|title=Twenty-five years of groupthink theory and research: lessons from the evaluation of a theory|url=https://pdfs.semanticscholar.org/b2c3/caa9b3b63b701706429e15191c89d2d87aac.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019203019/https://pdfs.semanticscholar.org/b2c3/caa9b3b63b701706429e15191c89d2d87aac.pdf|url-status=dead|archive-date=2017-10-19|journal=Organizational Behavior and Human Decision Processes|volume=73|issue=2–3|pages=105–115|doi=10.1006/obhd.1998.2756|pmid=9705798|s2cid=15074397}}&lt;/ref&gt; geniş şəkildə istifadə olunur və onlara təsir etmişdir. Bundan əlavə, onu kultların araşdırmalarında işlədirlər.&lt;ref name=&quot;wexler&quot;&gt;{{cite journal|last1=Wexler|first1=Mark N.|year=1995|title=Expanding the groupthink explanation to the study of contemporary cults|url=http://www.icsahome.com/articles/expanding-the-groupthink-explanation-csj-12-1|journal=Cultic Studies Journal|volume=12|issue=1|pages=49–71|access-date=2016-05-11|archive-date=2019-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403033229/https://www.icsahome.com/articles/expanding-the-groupthink-explanation-csj-12-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;turner1998a&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Konformizm]]
[[Kateqoriya:Qrup prosesləri]]
[[Kateqoriya:Konsensus]]
[[Kateqoriya:Koqnitiv təhriflər]]
[[Kateqoriya:Xətalar]]</text>
      <sha1>ik2cl0svu02b34fisdndxekm8yis1u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/İsmayıl Calallı</title>
    <ns>4</ns>
    <id>997854</id>
    <revision>
      <id>9037459</id>
      <parentid>9035156</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>/* İsmayıl Calallı */ Yousiphh adlı istifadəçiyə cavab ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>9037459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="544" sha1="5ttli6vk438q0zahainxxqx48aurm03" xml:space="preserve">== [[:İsmayıl Calallı]] ==
{{Mənbə axtar|İsmayıl Calallı}}
* [[VP:EƏ]] və [[VP:ALİM]] ödəmir. Fəlsəfə doktoru, lüğət müəllifi olmaq və ya tək &quot;Tərəqqi&quot; medalı şəxsi ensiklopedik etmir. [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 07:38, 14 avqust 2026 (UTC)
*: Məncə lüğəti ALİM kriteriyalarının 7 və 8-ci bəndlərinə uyğundu — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 10:27, 16 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5ttli6vk438q0zahainxxqx48aurm03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997865</id>
    <revision>
      <id>9037175</id>
      <parentid>9036088</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="a3onzt9h7njk6den77zlg5ny1hlv098" xml:space="preserve">{{Əhəmiyyət|tarix=avqust 2026}}
{{Təhsil müəssisəsi|Ad=Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi|tabelik=Mərkəzi Aran Regional Gənclər və İdman İdarəsi|Əsası qoyulub=[[1982]]|Ünvan=20 Yanvar küçəsi, 17}}

'''Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi (UGİM)''' — [[Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]]nin Mərkəzi Aran Regional Gənclər və İdman İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən idman təhsili müəssisəsi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |author= |date= |title=Mingəçevir Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi |url=https://mys.gov.az/az/gencler/gencler-teskilati/obyektler/usaq-genc-idman-mektebi/mingecevir-usaq-gencler-idman-mektebi |access-date=14 avqust 2026 |website=mys.gov.az |publisher=[[Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]] |language=az |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814092814/https://mys.gov.az/az/gencler/gencler-teskilati/obyektler/usaq-genc-idman-mektebi/mingecevir-usaq-gencler-idman-mektebi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi və fəaliyyəti ==
Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi 1982-ci ildə yaradılmışdır. Məktəbdə 7 idman növü üzrə bölmələr fəaliyyət göstərir. Bu növlərə [[Futbol]], [[Cüdo]], [[Yunan-Roma güləşi]] və [[Sərbəst güləş]], [[Boks]], [[Həndbol]] və [[Akademik avarçəkmə]] daxildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Hazırda idman məktəbində 453 idmançı şagird təhsil alır və onlara 20 məşqçi-müəllim idman növlərinin sirlərini öyrədir.

== Rəhbərlik ==
Məktəbin direktoru Rövşən Cəmaləddin oğlu Əhmədov&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; futbol idman növü üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakim, Azərbaycan Respublikasının fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisidir. Dərs hissə müdiri Rakif Hüseynov isə Azərbaycan Respublikasının fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisidir. 

== Tanınmış yetirmələri ==
Məktəbin fəaliyyəti dövründə burada yetişən idmançılardan Dünya, Avropa çempionatlarının və Olimpiya Oyunlarının mükafatçıları, həmçinin müxtəlif idman növləri üzrə Azərbaycan milli yığma komandalarının üzvləri çıxmışdır. Onların arasında aşağıdakı şəxslər var:

* [[Vüqar Ələkbərov]] — Boks üzrə [[2000 Yay Olimpiya Oyunları|2000 Sidney Olimpiadasının]] bürünc mükafatçısı&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[Pərviz Bağırov (boksçu)|Pərviz Bağırov]] — Boksçu, I Avropa Oyunlarının qalibi&lt;ref name=&quot;:Profile&quot;&gt;{{cite news |author=Olympedia.org |date=2022-08-30 |title=Pərviz BAĞIROV |language=en |newspaper=www.olympedia.org |url=https://www.olympedia.org/athletes/132610 |url-status=live |accessdate=30.08.2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419022351/https://www.olympedia.org/athletes/132610 |archivedate=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;
* Elşad Quluyev — Boksçu
* Abbasəli Məmmədli — Boksçu
* Əli Ruşanov — Boksçu
* Əlağa Səfərov — [[Sambo]]çu
* Ruslan Rüstəmov — Samboçu
* Ayaz Umudəliyev — Samboçu
* Səid Zingirov — Samboçu
* Elşən İsmayılov — Samboçu
* Elgün Səfərov — Cüdoçu
* Rüstəm Əliyev — Yunan-roma güləşçisi
* Nurlan Paşayev — Akademik avarçəkən
* Zaur Qarayev — Futbolçu
* Mehman Alşanov — Futbolçu
* [[Ramiz Məmmədov (futbolçu)|Ramiz Məmmədov]] — Futbolçu və məşqçi
* [[Ədəhim Niftəliyev]] — Futbolçu&lt;ref name=&quot;Niftəliyev Stats&quot;&gt;{{cite web |title=Ədahim Niftəliyev |url=http://www.national-football-teams.com/player/519/Dahim_Nift_Liyev.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135055/http://www.national-football-teams.com/player/519/Dahim_Nift_Liyev.html |archive-date=4 March 2016 |accessdate=12 February 2014 |publisher=National Football Teams}}&lt;/ref&gt;
* Qosmət Alıyev — Futbolçu

== Məşqçi-müəllim heyəti ==
Məktəbin fəaliyyətində və idmançıların yetişməsində Azərbaycanın Əməkdar məşqçiləri və Fəxri idman işçilərinin böyük əməyi olmuşdur:

* Rəşid Məmmədov — Boks
* Çamiaşvili Givi Georgiyeviç — Sambo
* Fazil Məmmədov — Akademik avarçəkmə
* Ənvər Nəsibov — Futbol
* Ruslan Nəsibov — Futbol
* Telman Bəkirov — Futbol
* Azər Allahverdiyev — Yunan-Roma güləşi
* Xəzər Allahverdiyev — Yunan-Roma güləşi

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

== Xarici keçidlər ==

* [http://mys.gov.az Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin rəsmi saytı]</text>
      <sha1>a3onzt9h7njk6den77zlg5ny1hlv098</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037198</id>
      <parentid>9037175</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elnur Neciyev</username>
        <id>121069</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="afvjipk94dmgdasfy2o495nr3zo42qw" xml:space="preserve">{{Əhəmiyyət|tarix=avqust 2026}}
{{Təhsil müəssisəsi|Ad=Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi|tabelik=Mərkəzi Aran Regional Gənclər və İdman İdarəsi|Əsası qoyulub=[[1982]]|Ünvan=20 Yanvar küçəsi, 17}}

'''Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi (UGİM)''' — [[Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]]nin Mərkəzi Aran Regional Gənclər və İdman İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən idman təhsili müəssisəsi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |author= |date= |title=Mingəçevir Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi |url=https://mys.gov.az/az/gencler/gencler-teskilati/obyektler/usaq-genc-idman-mektebi/mingecevir-usaq-gencler-idman-mektebi |access-date=14 avqust 2026 |website=mys.gov.az |publisher=[[Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi]] |language=az |archive-date=2026-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814092814/https://mys.gov.az/az/gencler/gencler-teskilati/obyektler/usaq-genc-idman-mektebi/mingecevir-usaq-gencler-idman-mektebi |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Tarixi və fəaliyyəti ==
Mingəçevir şəhər Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi 1982-ci ildə yaradılmışdır. Məktəbdə 7 idman növü üzrə bölmələr fəaliyyət göstərir. Bu növlərə [[Futbol]], [[Cüdo]], [[Yunan-Roma güləşi]] və [[Sərbəst güləş]], [[Boks]], [[Həndbol]] və [[Akademik avarçəkmə]] daxildir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Hazırda idman məktəbində 453 idmançı şagird təhsil alır və onlara 20 məşqçi-müəllim idman növlərinin sirlərini öyrədir.

== Rəhbərlik ==
Məktəbin direktoru Rövşən Cəmaləddin oğlu Əhmədov&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; futbol idman növü üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakim, Azərbaycan Respublikasının fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisidir. Dərs hissə müdiri Rakif Hüseynov isə Azərbaycan Respublikasının fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisidir. 

== Tanınmış yetirmələri ==
Məktəbin fəaliyyəti dövründə burada yetişən idmançılardan Dünya, Avropa çempionatlarının və Olimpiya Oyunlarının mükafatçıları, həmçinin müxtəlif idman növləri üzrə Azərbaycan milli yığma komandalarının üzvləri çıxmışdır. Onların arasında aşağıdakı şəxslər var:

* [[Vüqar Ələkbərov]] — Boks üzrə [[2000 Yay Olimpiya Oyunları|2000 Sidney Olimpiadasının]] bürünc mükafatçısı&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[Pərviz Bağırov (boksçu)|Pərviz Bağırov]] — Boksçu, I Avropa Oyunlarının qalibi&lt;ref name=&quot;:Profile&quot;&gt;{{cite news |author=Olympedia.org |date=2022-08-30 |title=Pərviz BAĞIROV |language=en |newspaper=www.olympedia.org |url=https://www.olympedia.org/athletes/132610 |url-status=live |accessdate=30.08.2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419022351/https://www.olympedia.org/athletes/132610 |archivedate=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;
* Elşad Quluyev — Boksçu
* Abbasəli Məmmədli — Boksçu
* Əli Ruşanov — Boksçu
* Əlağa Səfərov — [[Sambo]]çu
* Ruslan Rüstəmov — Samboçu
* Ayaz Umudəliyev — Samboçu
* Səid Zingirov — Samboçu
* Elşən İsmayılov — Samboçu
* Elgün Səfərov — Cüdoçu
* Rüstəm Əliyev — Yunan-roma güləşçisi
* Nurlan Paşayev — Akademik avarçəkən
* Zaur Qarayev — Futbolçu
* Mehman Alşanov — Futbolçu
* [[Ramiz Məmmədov (futbolçu)|Ramiz Məmmədov]] — Futbolçu və məşqçi
* İsmayıl Zamanov - Cüdo
* [[Ədəhim Niftəliyev]] — Futbolçu&lt;ref name=&quot;Niftəliyev Stats&quot;&gt;{{cite web |title=Ədahim Niftəliyev |url=http://www.national-football-teams.com/player/519/Dahim_Nift_Liyev.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135055/http://www.national-football-teams.com/player/519/Dahim_Nift_Liyev.html |archive-date=4 March 2016 |accessdate=12 February 2014 |publisher=National Football Teams}}&lt;/ref&gt;
* Qosmət Alıyev — Futbolçu

== Məşqçi-müəllim heyəti ==
Məktəbin fəaliyyətində və idmançıların yetişməsində Azərbaycanın Əməkdar məşqçiləri və Fəxri idman işçilərinin böyük əməyi olmuşdur:

* Rəşid Məmmədov — Boks
* Çamiaşvili Givi Georgiyeviç — Sambo
* Fazil Məmmədov — Akademik avarçəkmə
* Ənvər Nəsibov — Futbol
* Ruslan Nəsibov — Futbol
* Telman Bəkirov — Futbol
* Azər Allahverdiyev — Yunan-Roma güləşi
* Xəzər Allahverdiyev — Yunan-Roma güləşi
* Atəş Məmmədov - Həndbol üzrə əməkdar məşqçi.

== İstinadlar ==
&lt;references /&gt;

== Xarici keçidlər ==

* [http://mys.gov.az Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin rəsmi saytı]</text>
      <sha1>afvjipk94dmgdasfy2o495nr3zo42qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa Kəramətzadə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997866</id>
    <revision>
      <id>9037394</id>
      <parentid>9036087</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="3ai6wf5mlcwy5go7mzw33yrhlxz4pz2" xml:space="preserve">{{İdmançı
 |piktoqram        = [[Cüdo]]
 |adı              = Musa Kəramətzadə
 |orijinal adı     = 
 |şəkil            = 
 |şəklin ölçüsü    = 
 |şəklin izahı     = 
 |tam adı          = 
 |ləqəbi           = 
 |milliyyəti       = [[Azərbaycanlı]]
 |doğum tarixi     = 
 |doğum yeri       = 
 |vəfat tarixi     = 
 |vəfat yeri       = 
 |boyu             = 
 |çəkisi           = 90 kq
 |vətəndaşlığı     = 
 |təhsili          = 
 |idman növü       = [[Cüdo]]
 |idman dərəcəsi   = 
 |ağırlıq dərəcəsi = 
 |məşqçisi         = 
 |komandası        = 
 |bacarıqları      = 
 |hərbi rütbəsi    = 
 |karyera illəri   = 
 |medalları        =
 |saytı            = 
 |vikianbar        = 
 |yeniləmə         = &lt;!--Tarix--&gt;
}}

'''Musa İlham oğlu Kəramətzadə''' — Azərbaycanı beynəlxalq və respublika səviyyəli yarışlarda təmsil edən peşəkar cüdoçudur. O, əsasən 90 kq çəki dərəcəsində və yeniyetmələr (U-16) kateqoriyasında mübarizə aparır. İdmançı Bakı şəhəri 13 nömrəli [[İxtisaslaşdırılmış Olimpiya Ehtiyatı Uşaq-Gənclər İdman Məktəbi]]nin (İOEUGİM PHŞ) yetirməsidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bakimektebleri.edu.az/16/az/news/read/269669}}&lt;/ref&gt;

==Nailiyyətləri==

Musa Kəramətzadə həm yerli çempionatlarda, həm də beynəlxalq arenalarda uğurlu nəticələr göstərmişdir:

• Beynəlxalq &quot;Avropa Cüdo Ümidləri Turniri&quot; (Baku Judo Hopes Tournament): Abşeron Olimpiya İdman Kompleksində keçirilən və 10 ölkədən 289 idmançının qatıldığı nüfuzlu beynəlxalq turnirdə U-16 yaş qrupunda və 90 kq çəki dərəcəsində qızıl medal qazanaraq turnirin çempionu olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://judo.hr/person/211252/fights|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2026-08-14|archive-date=2026-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814233127/https://judo.hr/person/211252/fights|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Final görüşündə digər təmsilçimiz Rauf Şamilovu məğlub etmişdir.

• Ölkədaxili birinciliklər və Liqa yarışları: Yeniyetmələr arasında keçirilən respublika və Bakı şəhər birinciliklərində fərqlənmiş, reytinq xarakterli Liqa yarışlarında öz çəki dərəcəsində liderliyi əldə edərək fəxri kürsünün 1-ci pilləsinə (qızıl medal) yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://xalqqazeti.az/az/idman/264663-yeniyetme-cudocularin-liqa-yarisinin-turunun|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2026-08-14|archive-date=2026-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814094659/https://xalqqazeti.az/az/idman/264663-yeniyetme-cudocularin-liqa-yarisinin-turunun|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==İdman Üslubu və Perspektivləri==

Musa Kəramətzadə güc idarəetməsi, taktiki hazırlığı və tatamidəki əzmkarlığı ilə seçilən gənc perspektivli idmançılardan hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://futbolinfo.az/2026/382788/|title=Arxivlənmiş surət|access-date=2026-08-14|archive-date=2026-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815021019/https://futbolinfo.az/2026/382788/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Azərbaycan Cüdo Federasiyasının gənc və yeniyetmələrdən ibarət seleksiya proqramlarında diqqət çəkən cüdoçulardan biridir. Aldığı nəticələr onun gələcəkdə böyüklər və gənclər qrupunda da əsas yığma komandanın üzvünə çevriləcəyinə zəmin yaradır.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>3ai6wf5mlcwy5go7mzw33yrhlxz4pz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qarabağlar İmamzadə Türbəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997869</id>
    <revision>
      <id>9037359</id>
      <parentid>9035485</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6408" sha1="674jgih3wf1sjeksltrkbahvpxnqvo0" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar İmamzadəsi
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsiəşir                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbə Kompleksi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr]]</text>
      <sha1>674jgih3wf1sjeksltrkbahvpxnqvo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037367</id>
      <parentid>9037359</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarixi */</comment>
      <origin>9037367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6875" sha1="728270dpix596l0g30lnexauaw69p6z" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar İmamzadəsi
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsiəşir                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbə Kompleksi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr]]</text>
      <sha1>728270dpix596l0g30lnexauaw69p6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037396</id>
      <parentid>9037367</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7185" sha1="swjszjs16k0258k6pudu8ph9ywlk1uc" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar (Kəngərli) İmamzadəsi- 
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.


== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbə Kompleksi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr]]</text>
      <sha1>swjszjs16k0258k6pudu8ph9ywlk1uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037400</id>
      <parentid>9037396</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7371" sha1="karzjt5en2azvc98odqyrclf157nptz" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar (Kəngərli) İmamzadəsi- 
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.


== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbə Kompleksi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr - Naxçıvan]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanda ocaqdibi]]</text>
      <sha1>karzjt5en2azvc98odqyrclf157nptz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037407</id>
      <parentid>9037400</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <comment>/* Həmçinin bax */</comment>
      <origin>9037407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7403" sha1="sc39aqssvb51otehqwu1tdzxgi5bwmi" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar (Kəngərli) İmamzadəsi- 
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.


== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:İmamzadələr - Naxçıvan]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanda ocaqdibi]]</text>
      <sha1>sc39aqssvb51otehqwu1tdzxgi5bwmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037418</id>
      <parentid>9037407</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="ivg0s7m0m5f7zn3erawz1e3cf3jqv7n" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar (Kəngərli) İmamzadəsi- 
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.


== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan türbələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Səfəvi memarlığı]]
[[Kateqoriya:İslam memarlığı]]
[[Kateqoriya:XIII əsr memarlığı]]</text>
      <sha1>ivg0s7m0m5f7zn3erawz1e3cf3jqv7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037423</id>
      <parentid>9037418</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T08:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7543" sha1="1vkbhv7yqbri3qn76d3v50twwmz9doc" xml:space="preserve">
{{Tarixi abidə
|adı                      = Qarabağlar (Kəngərli) İmamzadəsi- 
|orijinal adı             = İmamzadə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}

{{iş gedir}}
'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan türbələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Səfəvi memarlığı]]
[[Kateqoriya:İslam memarlığı]]
[[Kateqoriya:XIII əsr memarlığı]]</text>
      <sha1>1vkbhv7yqbri3qn76d3v50twwmz9doc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037444</id>
      <parentid>9037423</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yousiphh</username>
        <id>175220</id>
      </contributor>
      <origin>9037444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7431" sha1="6193564x25ipkw7d6bn3k4fmsebn8s6" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Tarixi abidə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = çay daşları
|vəziyyəti                = dağıdılmış yarımtikili (hündüylüyü 120 sm, eni 90 sm) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan türbələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Səfəvi memarlığı]]
[[Kateqoriya:İslam memarlığı]]
[[Kateqoriya:XIII əsr memarlığı]]</text>
      <sha1>6193564x25ipkw7d6bn3k4fmsebn8s6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037453</id>
      <parentid>9037444</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7392" sha1="pjzubdtognkrp69ju6btexn1oafscpn" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Tarixi abidə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = yerli daşlar
|vəziyyəti                = dağılmış yarımtikili &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan türbələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Səfəvi memarlığı]]
[[Kateqoriya:İslam memarlığı]]
[[Kateqoriya:XIII əsr memarlığı]]</text>
      <sha1>pjzubdtognkrp69ju6btexn1oafscpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037454</id>
      <parentid>9037453</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T10:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leyla Cəlil</username>
        <id>296633</id>
      </contributor>
      <origin>9037454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7394" sha1="tppfe7j5c7txje0gee2p04fuggzv78c" xml:space="preserve">{{iş gedir}}
{{Tarixi abidə
|şəkil                    = 
|ölkə                     = {{flaqifikasiya|Azərbaycan}}
|şəhər                    = [[Naxçıvan MR]]
|yerləşir                 = [[Qarabağlar]]
|status                   = Dini-memarlıq abidəsi                 
|memar                    = Naxçıvan memarlıq məktəbinə məxsusdur
|tikilmə_tarixi           = XIII-XVII əsrlər
|material                 = yerli daşlar
|vəziyyəti                = yarımtikili (dağılmış) &lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://www.google.com/maps/place/7-ci+%C4%B0mam%C4%B1n+(Museyi+Kaz%C4%B1m)+ail%C9%99+%C3%BCzvl%C9%99rinin+t%C3%BCrb%C9%99l%C9%99ri+(13-17-ci+%C9%99sr)/@39.4204712,45.1921157,1720m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x4015ad006cdd0d23:0x22b2985dbaab13d4!8m2!3d39.4211771!4d45.192477!16s%2Fg%2F11zd6gl3bw!18m1!1e1?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDgxMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D
&lt;/ref&gt; 

|Xəritəsi                 = {{Yer xəritəsi
  |Azərbaycan
  |label=Qarabağlar|label_size=100 |lat=39.416667 |long=45.183333
  |mark=Locator Dot2.gif |marksize=15 |position=bottom |width=300 |float=center |caption= 
  }}
|rayon=Kəngərli}}'''Qarabağlar İmamzadəsi''' — [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]nın [[Kəngərli rayonu]]nun [[Qarabağlar (Kəngərli)|Qarabağlar kəndində]] “Ocaq dibi” adlı qəbiristanlıqda yerləşən dini-memarlıq abidəsi və ziyarətgahdır. Kompleksin ayrı-ayrı tikililəri [[XIII əsr|XIII]]–[[XVII əsr]]lərə aid edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;&gt;{{cite web |last=Qasımov |first=Anar |title=Qarabağlar İmamzadəsi |website=Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi |date=May 2020 |url=https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt; Yerli əhali arasında İmamzadə “Ocaq” adı ilə də tanınır.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Tarixi ==

Qarabağlar kəndi tarixən dini və mədəni irsin zənginliyi ilə seçilən yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Kənd ərazisində müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri, qədim qəbiristanlıqlar və ziyarətgahlar yerləşir. Qarabağlar İmamzadəsi də kəndin dini-mədəni irsi ilə bağlı abidələrdən biridir.

İmamzadənin yerləşdiyi &quot;Ocaq dibi&quot; qəbiristanlığında çoxsaylı iri çay daşlarından hazırlanmış qədim başdaşları və qəbirlər vardır. 

Kompleksdəki məzarlardan birinin [[XIII əsr]]də yaşamış Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Mənbələrdə onun [[İmam Musa əl-Kazım|İmam Museyi-Kazım]]ın nəslindən olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt; Tikililərdən birinin daxilində yerləşən lövhədə məzarın &quot;İmam Museyi-Kazım əleyhissəlamın 17-ci nəvəsi İmamzadə Hacı Seyid Xeyrullah Əhdi Qarabağiyə&quot; aid olduğu göstərilir.

Həmin məzarla yanaşı Seyid Əhdi Qarabağlariyə aid olduğu bildirilən üç kiçik övladının qəbirləri də yerləşir.

Bəzi tarixi və elmi mənbələrdə bildirilir ki, İmam Museyi Kazımın vəfatından sonra onun övladları və yaxınları təqiblərdən yayınmaq məqsədilə müxtəlif bölgələrə, o cümlədən Azərbaycan ərazisinə və Naxçıvana köçmüşlər. Bu məlumatlara əsasən, İmamın qulamları ilə birlikdə qaçan yetkinlik yaşına çatmamış xələflərindən bəzilərinin Qarabağlarda vəfat etdiyi üçün burada dəfn olunduqları bildirilir.

== Memarlığı ==

Qarabağlar İmamzadəsi kompleksi dörd tikilidən ibarətdir. Onlardan üçü bir-birinə yaxın yerləşir və hər birinin daxilində qəbir vardır. Dördüncü tikili isə digər tikililərdən təxminən 10–20 metr məsafədə yerləşir və daxilində qəbir yoxdur.

Kompleksə daxil olan tikililərdən biri səkkizguşəli formaya malikdir. Mənbələrdə bu tikilinin XX əsrdə bir neçə dəfə dağıntıya məruz qaldığı və yerli əhali tərəfindən yenidən bərpa edildiyi qeyd olunur.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;&gt;{{cite web |title=Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub |website=AZƏRTAC |date=2022 |url=https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 |access-date=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;

Tikililərin memarlıq xüsusiyyətlərinin tədqiqinə əsasən onların [[XIII əsr]]ə aid olduğu qeyd edilir.&lt;ref name=&quot;AZƏRTAC&quot;/&gt;

Bu dövr Qarabağlar şəhərinin inkişaf etdiyi və mühüm ticarət-sənətkarlıq mərkəzlərindən birinə çevrildiyi mərhələ ilə əlaqələndirilir. Qarabağların orta əsrlərdə mühüm şəhər və ticarət mərkəzi olması barədə elmi ədəbiyyatlarda məlumatlar da mövcuddur.

== Dini əhəmiyyəti ==

Qarabağlar İmamzadəsi yerli əhalinin dini inanclarında və ziyarət ənənələrində xüsusi yer tutmuşdur. [[AMEA]] Naxçıvan Bölməsinin tədqiqatçısı Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş məqaləsində Qarabağlar kəndindəki İmamzadə ayrıca müqəddəs məkan kimi tədqiq edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;&gt;{{cite journal |last=İsmayıl |first=Zülfiyyə |title=Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə |journal=Axtarışlar |publisher=İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu |year=2017 |number=3 |pages=213–220}}&lt;/ref&gt;

Məqalədə qeyd olunur ki, [[Novruz bayramı]]nın son çərşənbəsində kənd sakinləri İmamzadəni ziyarət edir, burada dəfn edilmiş seyidlərin və müqəddəs hesab edilən şəxslərin qəbirləri üzərində dua edir, nəzir verir və şam yandırırlar.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt; 

Bu ziyarət ənənələri İmamzadənin Qarabağlar kəndinin dini-mədəni həyatında tutduğu yeri göstərir.

== Tədqiqi ==

Qarabağlar İmamzadəsi haqqında məlumatlar Naxçıvanın tarixi və mədəni irsinə həsr olunmuş müxtəlif nəşrlərdə öz əksini tapmışdır. İmamzadə Zülfiyyə İsmayılın 2017-ci ildə dərc olunmuş &quot;Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə&quot; adlı elmi məqaləsində ayrıca tədqiqata cəlb edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Ismayil&quot;/&gt;

Abidə haqqında yerli mətbuatda da məlumatlar dərc olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;Qasimov&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Qarabağlar Türbəsi]]
* [[Qarabağlar (Kəngərli)]]
* [[Kəngərli rayonu]]
* [[Naxçıvan Muxtar Respublikası]]
* [[İmamzadə türbəsi (Naxçıvan)]]

== Ədəbiyyat ==

* İsmayıl, Zülfiyyə. ''Türk-islam mədəniyyətinin qədim beşiyi Qarabağlar: tarixdə və günümüzdə''. ''Axtarışlar'', 2017, № 3, s. 213–220.
* Qasımov, Anar. ''Qarabağlar İmamzadəsi''. ''Yeni həyat'', may 2020.

== Xarici keçidlər ==

* [https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/29399-qarabaglar-imamzadesi Qarabağlar İmamzadəsi] — Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi
* [https://azertag.az/xeber/qarabaglar_kendinde_yeni_memarliq_kompleksi_askar_olunub-2025632 Qarabağlar kəndində yeni memarlıq kompleksi aşkar olunub] — AZƏRTAC

[[Kateqoriya:Kəngərli rayonunun tarixi abidələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan Muxtar Respublikasının memarlıq abidələri]]
[[Kateqoriya: Naxçıvan İmamzadə Türbəsi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın müqəddəs ziyarətgahları]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan türbələri]]
[[Kateqoriya:Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbi]]
[[Kateqoriya:Naxçıvanın görməli yerləri]]
[[Kateqoriya:Səfəvi memarlığı]]
[[Kateqoriya:İslam memarlığı]]
[[Kateqoriya:XIII əsr memarlığı]]</text>
      <sha1>tppfe7j5c7txje0gee2p04fuggzv78c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir çimərliyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997880</id>
    <revision>
      <id>9037173</id>
      <parentid>9036669</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>3 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="04us12pj72j67jqt0el0mvn5w9028xg" xml:space="preserve">{{Çimərlik
 | Adı                     = Mingəçevir çimərliyi
 | Yerli adı               = 
 | Təsvir                  = Mingəçevir çimərliyi.jpg
 | Təsvir izahı            = Mingəçevir çimərliyi, 2018-ci ilin iyun ayı
 | Koordinatlar            = 
 | lat_dir                 = N
 | lat_deg                 = 40
 | lat_min                 = 47
 | lat_sec                 = 43.0
 | lon_dir                 = E
 | lon_deg                 = 47
 | lon_min                 = 02
 | lon_sec                 = 31.0
 | CoordAddon              = 
 | CoordScale              = 
 | Ölkə                    = Azərbaycan
 | Regionun növü           = [[İqtisadi rayon]]
 | Region                  = [[Mərkəzi Aran iqtisadi rayonu]]
 | Rayon                   = 
 | YM                      = [[Mingəçevir]]
 | Yerləşməsi              = 
 | Akvatoriya              = [[Mingəçevir su anbarı]]
 | Sahəsi                  = 
 | Sahil xəttinin uzunluğu = 
 | Tip                     = 
}}
'''Mingəçevir çimərliyi'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-01-17 |title=Səbuhi Abbasovdan Mingəçevir əhalisinə MÜRACİƏT - Platformasını açıqladı – VİDEO |url=https://yenicag.az/sebuhi-abbasovdan-mingecevir-ehalisine-muraciet-platformasini-aciqladi-video |access-date=2026-08-15 |website=Yeni Çağ |language=az |archive-date=2024-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724131111/https://yenicag.az/sebuhi-abbasovdan-mingecevir-ehalisine-muraciet-platformasini-aciqladi-video/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; – [[Azərbaycan|Azərbaycanın]] [[Mərkəzi Aran iqtisadi rayonu|Mərkəzi Aran iqtisadi rayonunda]] yerləşən [[Mingəçevir]] şəhərində&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=7 iyul 2021-ci il |title=Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI |url=https://e-qanun.az/framework/47788 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118095346/https://e-qanun.az/framework/47788 |archive-date=2024-01-18 |access-date=2026-06-26 |website=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası}}&lt;/ref&gt; çimərlik&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Coğrafiyası ==
Çimərlik [[Mingəçevir su anbarı|Mingəçevir su anbarının]] sahilində yerləşir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Bəşirov |first=Şahnəzər |date=11.07.2017 |title=Mingəçevir çimərliyində təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunur |url=https://azertag.az/xeber/mingechevir_chimerliyinde_tehlukesizlik_qaydalarina_ciddi_riayet_olunur-1077133 |access-date=2026-08-15 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az}}&lt;/ref&gt;.

== Təsviri ==
Çimərlik yay mövsumunda fəaliyyətə başlayır&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bəşirov |first=Şahnəzər |date=14.07.2016 |title=Mingəçevir: çimərlik, kanatla gəzinti, Kür çayı sahilindəki müasir otellər turistləri cəlb edir |url=https://azertag.az/xeber/mingechevir_chimerlik_kanatla_gezinti_kur_chayi_sahilindeki_muasir_oteller_turistleri_celb_edir-971460 |access-date=2026-08-15 |website=[[AZƏRTAC]] |language=az |archive-date=2019-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409223248/https://azertag.az/xeber/Mingechevir_chimerlik_kanatla_gezinti_Kur_chayi_sahilindeki_muasir_oteller_turistleri_celb_edir-971460 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 2017-ci ildə çimərlikdə gündəlik 2 mindən çox insan istirahət edirdi. Çimərlikdə su və qumluq ərazisi təmizdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Çimərlik ödənişsiz əsasda fəaliyyət göstərir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 iyul 2025 |title=Mingəçevir şəhər çimərliyi və körfəzlərində reydlər aparılmışdır |url=http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/mingecevir-seher-cimerliyi-ve-korfezlerinde-reydler-aparilmisdir.html |website=AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİNGƏÇEVİR ŞƏHƏR İCRA HAKİMİYYƏTİ |access-date=2026-08-15 |archive-date=2025-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712160100/http://mingechevir-ih.gov.az/az/news/mingecevir-seher-cimerliyi-ve-korfezlerinde-reydler-aparilmisdir.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Təhlükəsizlik ==
Mingəçevirin çimərliklərində [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|Fövqəladə Hallar Nazirliyinin]] [[Kiçikhəcmli Gəmilərə Nəzarət və Sularda Xilasetmə Dövlət Xidməti|Kiçikhəcmli Gəmilərə Nəzarət və Sularda Xilasetmə Dövlət Xidmətinin]] tabeliyində olan dalğıc-axtarış qrupunun xilasediciləri fəaliyyət göstərir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Azərbaycan çimərlikləri]]
[[Kateqoriya:Mingəçevir]]</text>
      <sha1>04us12pj72j67jqt0el0mvn5w9028xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milan Kraft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997894</id>
    <revision>
      <id>9037132</id>
      <parentid>9035957</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>1 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="nxz17lezg2ez684rlgcegyxh3fmaeg7" xml:space="preserve">{{Hokkeyçi}}

'''Milan Kraft''' ({{DVTY}}) — çexiyalı keçmiş peşəkar [[Buzüstü hokkey|buzüstü]] [[Buzüstü hokkey|hokkey]] mərkəz hücumçusu. O, 1998-ci il NHL giriş draftının birinci raundunda, ümumi sıralamada 23-cü nömrə altında &quot;Pitsburq Pingvinləri&quot; tərəfindən seçilmişdir.

== Karyerası ==
Karyerasına doğma şəhərinin &quot;Plzen HK&quot; komandasında (eyni adlı atasının da 1970–80-ci illərdə çıxış etdiyi klub) gənclər səviyyəsində başlayan Kraft,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Milan Kraft - Stats, Contract, Salary &amp; More |url=https://www.eliteprospects.com/player/126547/milan-kraft |access-date=2026-08-14 |website=www.eliteprospects.com |archive-date=2025-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251228184204/https://www.eliteprospects.com/player/126547/milan-kraft |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Şimali Amerikaya köçdükdən sonra 1998-ci ildə ilk olaraq &quot;Prince Albert Raiders&quot; komandasının heyətində oynamışdır. O, &quot;Pinqvinlər&quot;in heyətində dörd mövsüm ərzində 207 oyunda iştirak etmiş, ən uğurlu mövsümü isə 19 qol vurub 21 məhsuldar ötürmə etdiyi 2003–04-cü il mövsümü olmuşdur (bu, həmçinin onun bir müddət &quot;Wilkes–Barre/Scranton Penguins&quot; komandasında oynamadığı yeganə mövsüm idi).

Bu irəliləyiş 2004–05-ci illər NHL lokautu səbəbindən dayandı; həmin dövrdə o, Çexiyaya qayıdaraq &quot;Plzen&quot; və &quot; Energie Karlovi Vari HK&quot; komandalarında çıxış etdi. O, həmçinin Rusiya Superliqası təmsilçisi &quot;Avanqard Omsk&quot;da qısa müddət oynadıqdan sonra &quot;Karlovi Vari&quot; ilə daimi müqavilə imzaladı və 2007–08-ci il mövsümünün sonuna qədər burada qaldı. Həmin il komandanın Ekstraliqa finalına yüksəlməsinə kömək etsə də, finalda rəqibləri olan &quot;Slavia Praha HK&quot;ya məğlub oldular. Daha sonra &quot;Slavia&quot;ya keçən Kraft komandanın 2008–09-cu il müntəzəm mövsümünün Prezident Kubokunu qazanmasına qısa zamanda töhfə verdi – lakin komanda sonradan pley-off finalında &quot;Karlovi Vari&quot;yə məğlub oldu. Kraft karyerasının son dörd ilini &quot;''KLH Xomutov''&quot; komandasının kapitanı kimi keçirdi (2012-ci ildə komandanın ali liqaya yüksəlməsini təmin etdi) və 2012–13-cü il mövsümünün sonunda karyerasını başa vurduğunu elan etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Karyera statistikası ==

=== Müntəzəm mövsüm və pley-off ===
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:center; width:60em&quot;
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;|
! rowspan=&quot;100&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;|
! colspan=&quot;5&quot;|Müntəzəm mövsüm
! rowspan=&quot;100&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot;|
! colspan=&quot;5&quot;|Pley-off
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! Mövsüm
! Komanda
! Liqa
! GP !! Q !! A !! X !! P
! GP !! Q !! A !! X !! P
|-
| 1995–96
| ZKZ Plzen HK
| CZE U18
| 49 || 54 || 41 || 95 || —
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 1996–97
| ZKZ Plzen HK
| CZE U20
| 36 || 26 || 17 || 43 || —
| — || — || — || — || —
|-
| 1996–97
| ZKZ Plzen HK
| ELH
| 9 || 0 || 1 || 1 || 2
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 1997–98
| Keramika Plzen HK
| CZE U20
| 24 || 22 || 23 || 45 || 12
| — || — || — || — || —
|-
| 1997–98
| Keramika Plzen HK
| ELH
| 16 || 0 || 5 || 5 || 0
| 1 || 0 || 0 || 0 || 0
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 1998–99
| Prince Albert Raiders
| WHL
| 68 || 40 || 46 || 86 || 32
| 14 || 7 || 13 || 20 || 6
|-
| 1999–00
| Prince Albert Raiders
| WHL
| 56 || 34 || 35 || 69 || 42
| 6 || 4 || 1 || 5 || 4
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2000–01
| Pittsburgh Penguins
| NHL
| 42 || 7 || 7 || 14 || 8
| 8 || 0 || 0 || 0 || 2
|-
| 2000–01
| Wilkes–Barre/Scranton Penguins
| AHL
| 40 || 21 || 23 || 44 || 27
| 14 || 12 || 7 || 19 || 6
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2001–02
| Pittsburgh Penguins
| NHL
| 68 || 8 || 8 || 16 || 16
| — || — || — || — || —
|-
| 2001–02
| Wilkes–Barre/Scranton Penguins
| AHL
| 8 || 4 || 4 || 8 || 10
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2002–03
| Pittsburgh Penguins
| NHL
| 31 || 7 || 5 || 12 || 10
| — || — || — || — || —
|-
| 2002–03
| Wilkes–Barre/Scranton Penguins
| AHL
| 40 || 13 || 24 || 37 || 28
| 6 || 2 || 4 || 6 || 4
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2003–04
| Pittsburgh Penguins
| NHL
| 66 || 19 || 21 || 40 || 18
| — || — || — || — || —
|-
| 2004–05
| Lasselsberger Plzen HK
| ELH
| 17 || 2 || 4 || 6 || 6
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2004–05
| Energie Karlovi Vari HK
| ELH
| 35 || 9 || 10 || 19 || 20
| — || — || — || — || —
|-
| 2005–06
| Avangard Omsk
| RSL
| 28 || 2 || 5 || 7 || 14
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2005–06
| Energie Karlovi Vari HK
| ELH
| 19 || 7 || 5 || 12 || 16
| — || — || — || — || —
|-
| 2006–07
| Energie Karlovi Vari HK
| ELH
| 25 || 6 || 3 || 9 || 28
| 3 || 0 || 0 || 0 || 8
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2007–08
| Energie Karlovi Vari HK
| ELH
| 29 || 8 || 4 || 12 || 37
| 19 || 4 || 1 || 5 || 63
|-
| 2008–09
| Slavia Praqa HK
| ELH
| 21 || 2 || 4 || 6 || 2
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2009–10
| KLH Chomutov
| CZE–2
| 38 || 15 || 28 || 43 || 36
| 16 || 6 || 13 || 19 || 22
|-
| 2010–11
| KLH Chomutov
| CZE–2
| 34 || 14 || 23 || 37 || 10
| 13 || 5 || 8 || 13 || 12
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2011–12
| Pirati Chomutov
| CZE–2
| 50 || 23 || 33 || 56 || 18
| 19 || 4 || 9 || 13 || 4
|-
| 2012–13
| Pirati Chomutov
| ELH
| 45 || 9 || 11 || 20 || 12
| — || — || — || — || —
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ELH üzrə cəmi
! 216 !! 43 !! 47 !! 90 !! 123
! 28 !! 4 !! 3 !! 7 !! 77
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | NHL üzrə cəmi
! 207 !! 41 !! 41 !! 82 !! 52
! 8 !! 0 !! 0 !! 0 !! 2
|}

=== Beynəlxalq ===
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:center; width:40em&quot;
|- ALIGN=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! İl
! Komanda
! Tədbir
! rowspan=&quot;99&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; |
! GP
! Q
! A
! X
! P
|-
| 1998
| Çexiya
| EJC
| 6
| 5
| 3
| 8
| 6
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| 2000
| Çexiya
| WJC
| 7
| 5
| 7
| 12
| 0
|-
| 2004
| Çexiya
| WC
| 7
| 1
| 1
| 2
| 2
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=3 | Gənclər üzrə cəmi
! 13
! 10
! 10
! 20
! 6
|}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>nxz17lezg2ez684rlgcegyxh3fmaeg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camal Məmmədov (idmançı)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997928</id>
    <revision>
      <id>9037197</id>
      <parentid>9036100</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>White Demon [[Camal Məmmədov (İdmançı)]] səhifəsinin adını istiqamətləndirmə qoymadan [[Camal Məmmədov (idmançı)]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9036100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6741" sha1="o6to3pmz91s2pl39gliz4fzx69zzg1e" xml:space="preserve">{{Boksçu
 |adı            = Camal Məmmədov
 |şəkil          = [[File:Camal Məmmədov.jpg|220px]]
 |şəklin ölçüsü  = 220px
 |şəklin izahı   = 
 |tam adı        = Camal Muxtar oğlu Məmmədov
 |orijinal adı   = 
 |ləqəbi         = 
 |çəkisi         = 
 |boyu           = 
 |qol açılışı    = 
 |vətəndaşlığı   = {{AZE}}
 |doğum tarixi   = 21 oktyabr 1992
 |doğum yeri     = 
 |vəfat tarixi   = 
 |vəfat yeri     = 
 |idman növü     = 
 |stili          = 
 |duruşu         = 
 |məşqçisi       = 
 |döyüş          = 
 |ilk döyüşü     = 
 |son döyüşü     = 
 |qələbə         = 
 |nokautla       = 
 |məğlubiyyət    = 
 |heç-heçə       = 
 |natamam        = 
 |mükafatlar     = 
 |medal-göstər   =  &lt;!--no/yes--&gt; 
 |medallar       = 
 |kəməri         = 
 |yenilənib      = 
 |imzası         = 
 |imzanın ölçüsü = 
 |imzanın izahı  = 
 |saytı          = 
 |vikianbar      = 
}}

'''Camal Muxtar oğlu Məmmədov''' (21 oktyabr 1992, [[Sumqayıt]], [[Azərbaycan]]) — Azərbaycan kikboksçusu, idman ustası, beynəlxalq yarışların qalibi və mükafatçısı. O, karyerası ərzində əsasən Full Contact və Low Kick versiyalarında çıxış etmiş, Azərbaycanı dünya və beynəlxalq səviyyəli [[kikboksinq]] yarışlarında təmsil etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.football-plus.az/37052-camal-memmedov-mukafatlandirildi.html}}&lt;/ref&gt; Məmmədovun beynəlxalq karyerasının mühüm nəticələri arasında 2019 və 2021-ci illərdə dünya çempionatlarında final mərhələsinə yüksəlməsi, habelə 2022-ci ildə Konya şəhərində keçirilmiş [[V İslam Həmrəyliyi Oyunları]]nda −54 kq Full Contact üzrə [[gümüş medal]] qazanması yer alır. 

==Həyatı və Təhsili==

Cəmal Muxtar oğlu Məmmədov 21 oktyabr 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur.Orta təhsilini Sumqayıt şəhəri 33 nömrəli tam orta məktəbdə almışdır. Daha sonra Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında ali təhsil almışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://djb.az/idman/27659-camal-mmmdov-dunya-cempionatinda-gumus-medala-sahib-oldu.html}}&lt;/ref&gt;

==İdman Fəaliyyəti==

Camal Məmmədov kikboksinq üzrə idman karyerasında əsasən Full Contact və Low Kick versiyalarında çıxış etmişdir. O, müxtəlif illərdə Azərbaycan milli komandasının heyətində beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş və −54 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparmışdır.

Məmmədovun beynəlxalq yarışlarda iştirakını WAKO-nun yarış məlumatları da təsdiqləyir. 2019-cu ildə [[Türkiyə]]nin [[Antalya]] şəhərində keçirilmiş WAKO Senior World Championships yarışının iştirakçı siyahısında Məmmədov Camal, [[Azərbaycan]] təmsilçisi kimi, kişilər arasında −54 kq Full Contact kateqoriyasında qeyd edilmişdir.

===2019-cu il Dünya Çempionatı===

Məmmədovun beynəlxalq karyerasında mühüm nəticələrindən biri 2019-cu ildə əldə olunmuşdur. Həmin il keçirilmiş WAKO dünya çempionatında −54 kq Full Contact kateqoriyasında mübarizə aparmışdır.Dünya çempionatında [[gümüş medal]] qazanmışdır.

Məmmədovun həmin dövrdəki nəticələri onun sonrakı beynəlxalq yarışlarda da Azərbaycanın əsas nümayəndələrindən biri kimi çıxış etməsinə şərait yaratmışdır.

===2021-ci il Dünya Çempionatı===

2021-ci ildə [[İtaliya]]nın Jesolo şəhərində keçirilmiş WAKO Senior and Master World Championship yarışında Məmmədov yenidən −54 kq Full Contact çəki dərəcəsində [[Azərbaycan]]ı təmsil etmişdir. WAKO-nun rəsmi yarış məlumatlarında o, həmin kateqoriyada Azərbaycan təmsilçisi kimi göstərilir.

Yarışın rəsmi cədvəlində Məmmədovun −54 kq Full Contact kateqoriyasının 1/4 final mərhələsində polşalı Dawid Tomczak ilə qarşılaşdığı göstərilir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/52641-azrbaycan-daha-bir-qzl-medal-qazand.html}}&lt;/ref&gt;

2021-ci il dünya çempionatı ilə bağlı beynəlxalq idman mediasında da Məmmədovun turnirin final mərhələsinə yüksəldiyi və Azərbaycanı təmsil etdiyi qeyd edilmişdir. “Le Mauricien” onun −54 kq Full Contact üzrə 2019-cu ilin dünya çempionatının vitse-çempionu olduğunu və 2021-ci il yarışında yenidən final uğrunda mübarizə apardığını yazmışdır.

===2022-ci il Həmrəyliyi Oyunları===

Cəmal Məmmədovun karyerasının ən mühüm nəticələrindən biri 2022-ci ildə [[Türkiyə]]nin [[Konya]] şəhərində keçirilmiş V İslam Həmrəyliyi Oyunlarında əldə etdiyi [[gümüş medal]]dır.Məmmədov kişilər arasında 54 kq Full Contact kateqoriyasında [[Azərbaycan]]ı təmsil etmişdir. Turnirin yarımfinalında qalib gələrək finala yüksəlmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=FHN-in kikboksinq komandası Azərbaycan çempionatında uğurla çıxış edib |url=https://azertag.az/xeber/fhn_in_kikboksinq_komandasi_azerbaycan_chempionatinda_ugurla_chixis_edib-2148164 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt;18 avqust 2022-ci ildə keçirilmiş final qarşılaşmasından sonra Məmmədov [[gümüş medal]] qazanmışdır.Yarışın nəticələri Türkiyə mediasında da dərc olunmuşdur. [[Konya]] şəhərində yayımlanan yarış hesabatlarında 54 kq Full Contact kateqoriyasında [[özbəkistanlı]] Mavlonbek Muhammedjonovun qızıl, [[Azərbaycan]]ın Cəmal Məmmədovun isə [[gümüş medal]] qazandığı göstərilir.

==İdman Üslubu==

Cəmal Məmmədov karyerası ərzində əsasən Full Contact və Low Kick versiyalarında çıxış etmişdir. WAKO-nun yarış bazasında onun [[Azərbaycan]] təmsilçisi kimi −54 kq Full Contact kateqoriyasında iştirakı bir neçə beynəlxalq yarış üzrə sənədləşdirilmişdir.

===Əsas Beynəlxalq Nəticələri===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
! İl !! Yarış !! Şəhər/ölkə !! Versiya !! Çəki !! Nəticə
|-
| 2019 || WAKO Dünya çempionatı || Antalya, Türkiyə || Full Contact || −54 kq || Gümüş medal
|-
| 2021 || WAKO Dünya çempionatı|| Jesolo, İtaliya || Full Contact || −54 kq || Final mərhələsi
|-
| 2022 || V İslam Həmrəyliyi Oyunları || Konya, Türkiyə || Full Contact || −54 kq || Gümüş medal
|}

===İdman Ustası===

Cəmal Məmmədov idman ustası adına layiq görülmüşdür. Onun idmançı kimi fəaliyyəti Azərbaycan milli komandası ilə beynəlxalq [[kikboksinq]] yarışlarında iştirakı və dünya səviyyəli turnirlərdə əldə etdiyi nəticələrlə səciyyələnir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tacxeber.az/tag/camal-m%C9%99mm%C9%99dov/}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>o6to3pmz91s2pl39gliz4fzx69zzg1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nik Kaner-Medli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997930</id>
    <revision>
      <id>9037290</id>
      <parentid>9036034</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="sngp0e1erdt8fbruonrqgoqgmohkem5" xml:space="preserve">{{Basketbolçu
}}

'''Nik Kaner-Medli''' ({{DVTY}}, Beverli (Massaçusets)|Beverli, Massaçusets) — amerikalı keçmiş peşəkar basketbolçudur. O, Azərbaycan pasportuna da malik olmuş və peşəkar karyerası ərzində on beş mövsüm müxtəlif ölkələrin klublarında çıxış etmişdir. Sonuncu klubu Fransanın Provence Basket komandası olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Carroll y Caner-Medley consiguen su pasaporte |url=https://www.mundodeportivo.com/20111210/baloncesto/acb/jaycee-caroll-nik-caner-medley-pasaportes-comunitarios-acb-liga-endesa-baloncesto_54240914112.html |website=Mundo Deportivo |language=es |date=10 dekabr 2011}}&lt;/ref&gt;

== Karyerası ==
Kaner-Medli 2011-ci ilin dekabrında Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmişdir. O, Azərbaycan milli basketbol komandasında çıxış etmək üçün namizəd göstərilsə də, rəsmi oyunlarda milli komandanın heyətinə çağırılmamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nik Caner-Medley anuncia su retirada del baloncesto a los 38 años |url=https://www.gigantes.com/noticias/nik-caner-medley-anuncia-su-retirada-del-baloncesto-a-los-38-anos/ |website=Gigantes del Basket |language=es |date=10 iyun 2022}}&lt;/ref&gt;

Kaner-Medli 2002–2006-cı illərdə Merilend Universiteti nin basketbol komandasında çıxış etmişdir. Burada Steve Blake və Drew Nicholas kimi oyunçularla eyni komandada oynamışdır. O, universitet tarixində eyni vaxtda 1500-dən çox xal, 500 ribaund, 200 məhsuldar ötürmə, 100 üçxallıq, 100 topalma və 50 blok göstəricisinə çatan beş basketbolçudan biri olmuşdur.

=== Peşəkar karyerası ===
2007-ci ildə NBA İnkişaf Liqasında Sioux Falls Skyforce komandasında çıxış etdikdən sonra Avropaya yollanmış və Almaniyanın Artland Dragons klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Bir mövsüm sonra İspaniya ACB Liqasının Gran Canaria klubuna keçmiş, daha sonra Sevilya BK|Kaxasol və Estudiantes komandalarının formasını geyinmişdir.

2011-ci ildə Valensiya Basket klubuna transfer olunmuşdur. Komanda ilə EuroCup turnirinin finalına və ACB Liqasının yarımfinalına yüksəlmişdir. Həmin mövsüm orta hesabla hər oyunda 12,6 xal və 6,7 ribaund göstəricisi ilə çıxış etmişdir.

2012-ci ilin iyulunda İsrailin Makkabi Təl-Əviv klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. Daha sonra Unikaxa Malaqa, BC Astana, AS Monaco Basket, yenidən Estudiantes, Ibaraki Robots və Provence Basket klublarında çıxış etmişdir.

2022-ci ilin iyun ayında peşəkar basketbolçu karyerasını başa vurduğunu elan etmişdir.

== Karyera xronologiyası ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dövr !! Təmsil etdiyi ölkə !! Əsas fəaliyyət
|-
| 2013–2018 || {{AZE}} || Beynəlxalq yarışlarda Azərbaycanı təmsil etmişdir
|-
| 2014 || {{AZE}} || Yeniyetmələr arasında dünya çempionatında iştirak etmişdir
|-
| 2015 || {{AZE}} || Avropa çempionatında sərbəst proqram mərhələsində iştirak etmişdir
|-
| 2018-dən sonra || {{BUL}} || Bolqarıstanı beynəlxalq yarışlarda təmsil etməyə başlamışdır
|-
| 2020 || {{BUL}} || Bolqarıstan çempionu olmuş və Avropa çempionatında iştirak etmişdir
|-
| 2021 || {{BUL}} || Bolqarıstan çempionu olmuşdur
|-
| 2022 || {{BUL}} || Bolqarıstan çempionu olmuşdur
|-
| 2023 || {{BUL}} || Bolqarıstan çempionu olmuşdur
|}

== Yarış proqramları ==
Lupolover müxtəlif mövsümlərdə qısa və sərbəst proqramlarında fərqli musiqi əsərlərindən istifadə etmişdir. Onun proqramlarında klassik musiqi ilə yanaşı, kino musiqiləri və müasir populyar musiqi nümunələri də yer almışdır.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Mövsüm !! Qısa proqram !! Sərbəst proqram
|-
| 2021–2022
|
* ''Lucid Dreams''
* ''Come &amp; Go'' — Juice WRLD
|
* ''The Great Gig in the Sky''
* ''Money'' — [[Pink Floyd]]
|-
| 2015–2017
|
* ''Can't Take My Eyes Off You'' — Bob Crewe, Bob Gaudio
|
* ''Once Upon a Time in America'' — [[Ennio Morricone]]
|-
| 2014–2015
|
* ''Libertango'' — Astor Piazzolla
|
* ''Once Upon a Time in America'' — [[Ennio Morricone]]
|-
| 2013–2014
|
* ''The Blizzard'' — [[Georgi Sviridov]]
** Waltz
** Romance
|
* ''Libertango'' — Astor Piazzolla
|}

Lupoloverin proqram repertuarında müxtəlif janrlardan olan əsərlərin yer alması onun proqramlarının musiqi baxımından fərqli üslubları əhatə etdiyini göstərir. Beynəlxalq Konkisürmə İttifaqının nəticə bazasında onun müxtəlif mövsümlərdə istifadə etdiyi proqram və musiqilər haqqında məlumatlar təqdim olunur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Music Short Program as of season 2025/2026
 |url=https://www.isuresults.com/bios/isufs00034481.htm
 |website=International Skating Union
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[Fiqurlu konkisürmə]]
* [[İdman]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan fiqurlu konkisürənləri]]</text>
      <sha1>sngp0e1erdt8fbruonrqgoqgmohkem5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bendi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997933</id>
    <revision>
      <id>9037289</id>
      <parentid>9036867</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; Görünməz boşluqlar görünür edildi: [[Ayrılmaz alan|kırılmaz boşluk]] (U+00A0)</comment>
      <origin>9037289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88780" sha1="mvj423gysr8uh09uci0l0bqa3ilqdzs" xml:space="preserve">{{azərbaycanca deyil|tarix=avqust 2026}}
{{mənbə azlığı|tarix=avqust 2026}}
{{Qısa təsvir|Buz üzərində oynanılan top oyunu}}
{{İdman növü
 |adı               = Bendi
 |şəkil             = Kareby IS-AIK, 13 mars 2015 32.jpg
 |şəkil miqyası     = 
 |şəkil məlumat     = İsveç çempionatı, qadınlar finalı, 2015
 |icraçı qurum      = Beynəlxalq Bendi Federasiyası (FIB)
 |ilk oyun          = 1882&lt;br&gt;İngiltərə
 |internet saytı    = 
 |tipi              = Komanda idmanı, qış idmanı
 |cinsiyyətə görə   = Ayrı kişilər və qadınlar yarışları
 |törəmələri        = Rink bendi
 |olimpiya oyunları = 1952-ci ildə nümayiş idmanı&lt;br&gt;([[Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi|BOK]] tərəfindən 2001-ci ildə tanınmışdır)
}}

'''Bendi''' — iki komanda arasında buz konkisi geyinərək böyük buz səthində, qapalı və ya açıq məkanda, çubuqlardan istifadə etməklə topu rəqib komandanın qapısına yönəltməyə çalışdığı qış idmanı və top oyunudur. Bendi bəzən [[buzüstü xokkey]]in sələfi hesab olunur; hər iki idman növü [[xokkey]] adlandırılan idman ailəsinə daxildir.&lt;ref&gt;https://archive.org/details/oxfordcompaniont00arlo&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ninh&quot;&gt;[http://player.mashpedia.com/player.php?ref=mashpedia&amp;q=yIl9B_L9y6I Ninh.co.uk: &quot;The Rules of Bandy — EXPLAINED!&quot;], retrieved 14 October 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Britannica Bandy |url=https://www.britannica.com/sports/bandy |access-date=29 October 2025 |publisher=Britannica}}&lt;/ref&gt;

Oyun səthi bendi meydançası adlanır və ölçüləri təxminən {{convert|90|–|110|m}}&amp;nbsp;×&amp;nbsp;{{convert|45|-|65|m}} təşkil edir. Bu, təxminən bir [[futbol meydançası]] ölçüsündədir və [[buzüstü xokkey]] üçün istifadə olunan adi buz meydançalarından xeyli böyükdür.

Bu idman növünün [[futbol]], [[buzüstü xokkey]], shinty və otüstü xokkeylə ortaq tarixi kökləri var. Bendinin mənşəyi mübahisəlidir, lakin ilk qaydaları 1882-ci ildə [[İngiltərə]]də sistemləşdirilərək nəşr edilmişdir.

Beynəlxalq səviyyədə həm kişilər, həm də qadınlar arasında bendidə ən güclü ölkələr uzun müddətdir [[İsveç]] və [[Rusiya]]dır.&lt;ref&gt;[https://worldbandy.com/2026/01/17/the-fib-annual-congress-with-focus-on-the-future/ THE FIB ANNUAL CONGRESS WITH FOCUS ON THE FUTURE]&lt;/ref&gt; Bu idman növü [[Finlandiya]], [[Norveç]] və [[Qazaxıstan]] da daxil olmaqla başqa ölkələrdə də təşkilatlanmış liqalara və azarkeşlərə malikdir. Kişilər üçün əsas beynəlxalq yarış Bendi üzrə dünya çempionatı, qadınlar üçün isə Qadınlar arasında bendi üzrə dünya çempionatıdır.

Təşkilatlanmış bendi XIX əsrin sonlarında yaranmışdır. 1955-ci ilin fevralından etibarən idman növü Beynəlxalq Bendi Federasiyası (FIB)&lt;ref&gt;{{cite web |author=Max Winters |date=28 February 2017 |title=Russian Bandy Federation to act after teams score 20 own goals in one match |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1047574/russian-bandy-federation-to-act-after-teams-score-20-own-goals-in-one-match |website=Inside the games |language=en}}&lt;/ref&gt; tərəfindən idarə olunur. Həm ənənəvi 11 nəfərlik bendi, həm də daha kiçik meydançada oynanılan rink bendi tanınmış növlərdir&lt;ref name=&quot;worldbandy.com2&quot;&gt;{{cite web |date=4 December 2015 |title=Bandy versus the 50 Olympic Winter Games Disciplines |url=http://worldbandy.com/news/bandy-versus-the-50-olympic-winter-games-disciplines/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222141905/http://worldbandy.com/news/bandy-versus-the-50-olympic-winter-games-disciplines/ |archive-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldbandy.com2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bandyportföljen' pp. 12-13&quot;&gt;''Bandyportföljen'' magazine, no. 4 2017/18, pp. 12–13&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Menschen am Eis (Bruegel).jpg|thumb|Pieter Bruegel the Elder|Brueghelin 1565-ci il tarixli ''The Hunters in the Snow'' əsərindən detal]]
[[Fayl:Charles Goodman Tebbutt (0401-02823).png|thumb|Charles Goodman Tebbutt 1889-cu ildə bendi çubuğu ilə]]

=== Mənşə ===
Bu idman növünün ən qədim mənşəyi mübahisəlidir. Bir çox rus öz qədim soydaşlarını bu idman növünün yaradıcıları hesab edir ki, bu da bendinin qeyri-rəsmi &quot;Rus xokkeyi&quot; adında öz əksini tapır. Bununla yanaşı, Rusiya,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fakta om bandyns historia |url=http://www.skiro-navelsjo.se/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416035946/http://www.skiro-navelsjo.se/ |archive-date=2019-04-16 |access-date=2026-06-13 |website=www.skiro-navelsjo.se |language=sv}}&lt;/ref&gt; İsveç, orta əsr İslandiyası,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Molzberger |first=Ansgar |date=20 September 2024 |title=A special issue presenting a thematically wide-ranging interim status of research on Sámi sport |url=https://idrottsforum.org/molans_lidstrom-pedersen240920/ |website=idrottsforum.org |publisher=Malmö University}}&lt;/ref&gt; Niderland, İngiltərə və Uelsdə Bando (sport) kimi bendinin sələfi&lt;ref name=&quot;tebbutt&quot;&gt;{{cite web |last1=Heathcote |first1=John Moyer |last2=Tebbutt |first2=C. G. |last3=Buck |first3=Henry A. |last4=Kerr |first4=John |last5=Hake |first5=Ormond |last6=Witham |first6=T. Maxwell |date=9 January 1892 |title=Skating |url=https://archive.org/details/skatings00heatrich |publisher=London : Longmans, Green and Co. |via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; hesab edilə biləcək oyunlar mövcud olmuşdur

İdmanın ilk nəşr olunmuş, təşkilatlanmış qaydaları 1882-ci ildə Bury Fen Bandy Clubun üzvü Charles Goodman Tebbutt tərəfindən kodlaşdırılmışdır. Beynəlxalq federasiya 1955-ci ildə yaradılarkən rus və ingilis qaydaları arasında kompromis əldə edilmiş, nəticədə ingilis qaydaları daha çox üstünlük təşkil etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Palmer |first1=Mary (Reynolds) |url=https://archive.org/details/adialogueindevo00palmgoog/page/n40 |title=A dialogue in the Devonshire dialect |last2=Palmer |first2=James Frederick |date=1837 |publisher=London, Longman, Rees, Orme, Brown, Green and Longman}}&lt;/ref&gt;

Futbol İngiltərədə artıq populyar olduğundan, sistemləşdirilmiş bendi qaydaları futbol qaydalarının bir çox xüsusiyyətini mənimsəmişdir. Futbolda olduğu kimi, oyunlar adətən hər biri 45 dəqiqə olmaqla iki hissədən ibarət olur və hər tərəfdə 11 oyunçu çıxış edir.

=== İlk dövrlər ===

==== XIX əsr: idman növünün rəsmiləşdirilməsi ====
Bendi buz üzərində konkisürmə idmanı kimi ilk dəfə İngiltərədə inkişaf etmişdir. O, Şərqi İngiltərənin The Fens bölgəsində qış idmanı kimi formalaşmışdır. Soyuq qışlarda su basmış çəmənliklərdə və dayaz ərazilərdə geniş buz sahələri yaranırdı.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bone skate |url=https://www.culture24.org.uk/history-and-heritage/archaeology/art561911-delivering-past-archaeology-london-museum-skull |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911015808/http://www.culture24.org.uk/history-and-heritage/archaeology/art561911-delivering-past-archaeology-london-museum-skull |archive-date=11 September 2018 |access-date=9 September 2019 |website=www.culture24.org.uk}}&lt;/ref&gt; Bandinin erkən dövrə aid sənədləşdirilmiş modernləşmə mərhələsi 1813-cü ilə qədər gedib çixir.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Helen Burchell |date=21 February 2006 |title=A handy Bandy guide... |url=https://www.bbc.co.uk/cambridgeshire/content/articles/2006/02/15/bandy_sport_feature.shtml |access-date=12 January 2022 |website=BBC |publisher=[[BBC]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Bandybollar.jpg|thumb|right|Tarixi bendi topunun hazırlanmasının mərhələləri: soldakı ilkin mantardan qırmızı rəngə boyanmış son topa qədər; ən sağda isə müasir bendi topu]]

Bury Fen Bandy Clubun üzvləri&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 October 2009 |title=Photo of Bury Fen Bandy Club |url=http://geocities.com/Colosseum/Track/2049/English/Buryfen.gif |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028160235/http://geocities.com/Colosseum/Track/2049/English/Buryfen.gif |archive-date=28 October 2009 |access-date=3 March 2012}}&lt;/ref&gt; 1882-ci ildə oyunun qaydalarını nəşr etdilər və onu digər Avropa ölkələrinə yaydılar. Buz üzərində konkisürmə ilə oynanılan müxtəlif çubuq və top oyunları 1800-cü illərdə Şimali Amerikaya gətirilsə də, təşkilatlanıb ümumi qaydalar sistemi formalaşdıra bilmədi. Bununla belə, həmin çubuq və top oyunları müasir [[buzüstü xokkey]]in sələflərindən birinə çevrildi.

İlk beynəlxalq bendi oyunu 1891-ci ildə Bury Fen ilə Niderlandın Haarlemsche Hockey &amp; Bandy Club klubu arasında keçirilmişdir. Elə həmin il İngiltərədə&lt;ref name=&quot;SBF2&quot;&gt;{{cite web |date=1 February 2013 |title=Svenska Bandyförbundet, bandyhistoria 1875–1919 |url=http://iof1.idrottonline.se/SvenskaBandyforbundet/Bandy-Sverige/SvenskaBandyforbundet/Historikochstatistik/Historiskamilstolpar/Bandyhistoria1875-1919/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019151140/http://iof1.idrottonline.se/SvenskaBandyforbundet/Bandy-Sverige/SvenskaBandyforbundet/Historikochstatistik/Historiskamilstolpar/Bandyhistoria1875-1919/ |archive-date=19 October 2013 |access-date=9 April 2014 |publisher=Iof1.idrottonline.se}}&lt;/ref&gt; bu idman növünün idarəedici orqanı kimi National Bandy Associatio yaradılmışdır.

==== İlk milli bendi liqası ====
Müasir tarixdə ilk milli bendi liqası 1902-ci ildə İsveçdə yaradılmışdır.&lt;ref name=&quot;SBF2&quot;/&gt;

==== Bendi Nordic Games yarışlarında ====
Bendi 1901, 1903, 1905, 1909, 1913, 1917, 1922 və 1926-cı illərdə keçirilən Nordic Games yarışlarının proqramına daxil edilmişdir.

==== Bendi Qış Spartakiadasında ====
Spartakiada 1920 və 1930-cu illərdə fəhlə idman klubları tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq çoxnövlü idman yarışı idi. 1928-ci ildə Norveçin [[Oslo]] şəhərində keçirilən ilk Qış Spartakiadasında Norveç, Sovet İttifaqı və İsveç komandaları arasında bendi oynanılmışdır.

==== 1952-ci il Olimpiya Oyunlarında bendi ====
Bendi [[1952 Qış Olimpiya Oyunları|1952-ci il Oslo Olimpiadasında]] nümayiş idmanı kimi keçirilmişdir. Norveç, Finlandiya və İsveç iştirak etmişdir.

=== Etimologiya ===
Bu idman növünün ingiliscə adı olan ''bandy'' sözü &quot;qarşılıqlı vurmaq&quot; mənasını verən və orta fransız dili olan ''bander'' sözündən yaranan &quot;to bandy&quot; felindən götürülmüşdür. Əyri çubuq da &quot;bandy&quot; adlandırılırdı.

Bendinin köhnə adlarından biri ''hockey on the ice'' idi. XX əsrin əvvəllərindən etibarən [[buzüstü xokkey]]lə qarışıqlığın qarşısını almaq üçün adətən &quot;bendi&quot; termini üstün tutulmuşdur.

Bendi bir çox dillərdə &quot;bandy&quot; adı ilə tanınır. Rusiyada bu idman növü &quot;Rus xokkeyi&quot; və ya &quot;topla xokkey&quot; adlandırılır. Futbolla oxşarlıqlarına görə bendi &quot;qış futbolu&quot; kimi də tanınır.

=== Digər idman növləri ilə tarixi əlaqə ===

==== Bendi və futbol ====
Futbol və &quot;buz üzərində xokkey&quot;, yəni bendi təxminən 1900-cü illərdə Avropanın bəzi bölgələrində populyar idman növləri olduğundan, bendi futboldan güclü şəkildə təsirlənmiş və onun əsas qaydalarının bir çoxunu mənimsəmişdir: meydançanın təxminən eyni ölçüdə olması, hər komandada eyni sayda oyunçunun iştirak etməsi və oyun vaxtının 2×45 dəqiqə təşkil etməsi. Buna görə bendinin &quot;qış futbolu&quot; ləqəbini alması təbiidir.

İdman klublarının həm bendi, həm də futbol bölməsinə malik olması və idmançıların ilin müxtəlif vaxtlarında hər iki idman növü ilə məşğul olması geniş yayılmışdı. Buna İngiltərədəki ''Nottingham Forest Football and Bandy Club'' — hazırda sadəcə Nottingham Forest F. C. — və bendi bölməsi olan Norveçin Strømsgodset IF və Mjøndalen IF klubları nümunədir.

İsveçdə XX əsrin birinci yarısında fəaliyyət göstərən futbol klublarının əksəriyyəti bendi də oynayırdı. İsveçli Orvar Bergmark 1950-ci illərdə hər iki idman növü üzrə dünya çempionatlarında gümüş medal qazanmışdır. Sonralar hər bir idman növünün mövsümü daha uzun çəkdiyindən oyunçuların hər ikisində iştirak etməsi çətinləşdi və bəzi klublar yalnız birinə üstünlük verməyə başladı. Bir çox köhnə klubun proqramında hələ də hər iki idman növü var. Sten-Ove Ramberg hər iki İsveç milli komandasında çıxış etmiş son kişi oyunçudur: 1978-ci ildə bendi, 1979–1984-cü illərdə isə futbol üzrə.

==== Bendi və buzüstü xokkey ====
1920-ci illərə qədər bendi və buzüstü xokkey arasında aydın fərq qoyulmurdu. Bendi müəyyən mənada [[buzüstü xokkey]]in sələfi hesab oluna bilər və xüsusilə Avropa və keçmiş Sovet ölkələrində buzüstü xokkeyin inkişafına və tarixinə təsir göstərmişdir. Müasir buzüstü xokkey Kanadada yaransa da, Britaniya əsgərlərinin XIX əsrin sonlarında bendini gətirməsindən sonra Kanadada əvvəlcə bendiyə daha çox bənzəyən müxtəlif oyunlar oynanılırdı.

Müasir buzüstü xokkey qaydalarının Britaniya Şimali Amerikasında, yəni müasir Kanadada formalaşdırıldığı dövrdə Avropada da bendi qaydaları müəyyənləşdirilirdi. Son nəticədə ingilis və rus bendi qaydalarının qarışığından ibarət sistem yarandı. Futboldan təsirlənmiş ingilis qaydaları üstünlük təşkil etdi; rus qaydalarından isə meydançanın iki uzun kənarı boyunca aşağı bortların olması qəbul edildi və bu xüsusiyyət 1950-ci illərdən etibarən qorunub saxlanılmışdır.

Kanadalılar XX əsrin əvvəllərində buzüstü xokkeyi Avropaya gətirməzdən əvvəl &quot;[[xokkey]]&quot; bendinin digər adı idi və Rusiyanın, eləcə də Qazaxıstanın bəzi bölgələrində bu istifadə indi də qalmaqdadır.

Bendi və buzüstü xokkey XX əsr boyunca Avropada, xüsusilə İsveç, Finlandiya və Norveçdə oynanılırdı. Buzüstü xokkey Avropanın əksər hissəsində bendidən daha populyarlaşdı, əsasən də Olimpiya idman növü olduğu halda bendinin olmaması səbəbindən. Bendi oynamış bir çox avropalı idmançı 1920-ci illərdə Olimpiadada iştirak etmək üçün buzüstü xokkeyə keçmişdi.

Buzüstü xokkey üçün tələb olunan daha kiçik buz sahələri, xüsusilə qışı qısa olan ölkələrdə meydançaların saxlanmasını asanlaşdırırdı. Digər tərəfdən, buzüstü xokkey Sovet İttifaqında 1950-ci illərə qədər oynanılmamışdır; həmin dövrdə [[Sovet İttifaqı]] beynəlxalq səviyyədə rəqabət aparmaq istəyirdi. Daha axıcı və fiziki təmasın az olduğu tipik Avropa buzüstü xokkey üslubu bendinin irsini əks etdirir.

=== Müasir inkişaf ===
[[Fayl:Hammarby vs GAIS 2012-02-11 (4).jpg|thumb|GAIS bendi komandası 2012-ci ildə künc zərbəsi zamanı qapısını qorumağa hazırlaşır]]

==== Dünya çempionatları və Rusiyanın nəticələri ====
[[Fayl:Bandy pictogram.svg|thumb|Bendi piktoqramı]]

1950-ci illərdən, Sovet İttifaqı təcrid vəziyyətinə son qoyaraq beynəlxalq idman yarışlarında iştirak etməyə başladıqdan sonra, dünya çempionatlarının keçirilməsi üçün şərait yarandı. Beynəlxalq Bendi Federasiyası 1955-ci ildə yaradıldı və ilk dünya çempionatı 1957-ci ildə keçirildi. Sovet İttifaqı, daha sonra isə 1993-cü ildən onun varisi kimi Rusiya, İsveçlə birlikdə bendidə demək olar ki, davamlı olaraq aparıcı mövqedə olmuşdur. Finlandiya isə 2004-cü ildə bir dəfə dünya çempionu olmuşdur.

Eyni şəkildə, Rusiya İsveçlə birlikdə Qadınlar arasında bendi üzrə dünya çempionatında beynəlxalq səviyyədə dominant olan iki əsas qadın bendi ölkəsindən birinə çevrilmişdir.

==== Qadın bendisi ====
Qadın bendisində kişilərlə eyni qaydalar tətbiq edilir, lakin qadınlar üçün yarışlar ayrıca keçirilir. Qadınlar bu idman növünün ilk inkişaf dövründən bəri bendi oynayırlar. XIX əsrin əvvəllərində qadın komandaları üçün bendi liqalarının təşkili ilə bağlı bir neçə cəhd olmuşdur, lakin müntəzəm liqalar yalnız 1970-ci illərdə İsveç və Finlandiyada, daha sonra isə 1980-ci illərdə Norveç və Sovet İttifaqında yaranmışdır.

==== Ən yüksək hündürlük ====
Bendinin oynandığı ən yüksək yer [[Tacikistan]]ın Dağlıq Bədəxşan muxtar vilayətinin paytaxtı [[Xoroq]] şəhəridir. Xoroq Pamir dağlarında dəniz səviyyəsindən {{convert|2,200|m|ft|abbr=off}} yüksəklikdə yerləşir.

==== Bendinin qapalı arenalara keçidi ====
1980-ci illərdən başlayaraq və xüsusilə XXI əsrin əvvəllərindən etibarən bendi üçün getdikcə daha çox qapalı arena inşa edilmişdir. Bu arenalar çox vaxt futbol və ya sürətli konkisürmə üçün də istifadə olunan ümumi komplekslər olur. Qapalı arenaların istifadəsi hava şəraitinin oyuna təsirini demək olar ki, əhəmiyyətsiz edir; halbuki əvvəllər bu, komandalar və tamaşaçılar üçün həmişə nəzərə alınmalı amil idi.

Bununla belə, bəzi digər idman növlərindən fərqli olaraq, bendi qapalı və açıq məkanda eyni qaydalarla oynanılır və damın olub-olmamasına görə qaydalarda dəyişiklik edilmir. Ən yüksək liqalarda belə bir çox oyun hələ də açıq havada keçirilir. İsveçdə bütün digər ölkələrin birlikdə malik olduğundan daha çox qapalı bendi arenası var.

== Ümumi baxış ==
[[Fayl:Sollentunavallen Helenelund-AIK.JPG|thumb|2006-cı ilin dekabrında İsveçdə açıq havada keçirilən bendi oyunundan görünüş]]

Bendi buz üzərində bir ədəd dairəvi bendi topu ilə oynanılır. Hər biri 11 oyunçudan ibarət iki komanda [[#Bendi çubuğu|bendi çubuqlarından]] istifadə edərək topu rəqib qapısına vurmağa və bununla qol vurmağa çalışır. Oyunun sonunda daha çox qol vuran komanda qalib olur. Hər iki komanda eyni sayda qol vurduqda isə bəzi istisnalarla oyun heç-heçə hesab olunur. Oyun futbol meydançası ilə eyni ölçüdə olan və bendi meydançası adlandırılan düzbucaqlı buz səthində oynanmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Tipik oyunda oyunçular topa fərdi nəzarət etməklə, məsələn [[driblinq]] edərək, topu komanda yoldaşına ötürərək və ya rəqib qapıçının qoruduğu qapıya zərbə vuraraq topu rəqib qapısına yönəltməyə çalışırlar. Rəqib oyunçular ötürmələri kəsməklə və ya topa nəzarət edən rəqibə müdaxilə etməklə topu geri qaytarmağa çalışa bilərlər. Lakin rəqiblər arasında fiziki təmas məhduddur.

Bendi ümumiyyətlə axıcı oyundur və oyun yalnız top oyun sahəsini tərk etdikdə və ya hakim oyunu dayandırdıqda dayanır. Dayandırıldıqdan sonra oyun sərbəst zərbə, penalti və ya künc zərbəsi ilə davam etdirilə bilər. Top yan xətdən kənara çıxarsa, hakim topa son toxunan komandanı müəyyən edir və futboldakı auta bənzər şəkildə topu rəqib komandaya verir.

Qaydalar baxımından bendinin futbola bənzəyən bir sıra xüsusiyyətləri var. Hər komandada biri qapıçı olmaqla 11 oyunçu çıxış edir. Qapıçılar öz mövqeləri üçün xüsusi hazırlanmış əlcəkləri hər iki əllərində istifadə edir, lakin heç bir çubuqdan istifadə etmirlər. Ümumiyyətlə futboldakı qaydaya bənzəyən ofsayd qaydası da tətbiq olunur. Qapı zərbəsindən birbaşa qol vurmaq olmaz, lakin futboldan fərqli olaraq, oyuna daxil etmə zərbəsindən qol vurmaq mümkündür. Bütün sərbəst zərbələr &quot;birbaşa&quot;dır və top başqa oyunçuya toxunmadan qol vurmağa imkan verir.

Əsas qaydalardan biri odur ki, oyunçular — qapıçılar istisna olmaqla — oyun zamanı topa qəsdən baş, əl və ya qolları ilə toxuna bilməzlər. Oyunçular topu əsasən çubuqları ilə hərəkət etdirsələr də, baş, əl və qollar istisna olmaqla bədənin digər hissələrindən istifadə edə və konkilərindən məhdud şəkildə faydalana bilərlər.

Qaydalar qapıçıdan başqa konkret oyunçu mövqelərini müəyyən etmir, lakin bir sıra ixtisaslaşmalar yaranmışdır. Ümumilikdə üç əsas kateqoriya mövcuddur:
* hücumçular — əsas vəzifələri qol vurmaqdır;
* müdafiəçilər — rəqibin qol vurmasının qarşısını almaqda ixtisaslaşırlar;
* yarımmüdafiəçilər — topu rəqibdən alaraq hücumçulara ötürürlər.

Bu mövqelərdə çıxış edən oyunçular tək qapıçıdan fərqləndirmək üçün meydan oyunçuları adlandırılır. Mövqelər həmçinin oyunçunun meydanın hansı tərəfində daha çox vaxt keçirməsinə görə fərqlənir. Məsələn, mərkəz müdafiəçiləri, sol və sağ yarımmüdafiəçilər mövcuddur. On meydan oyunçusu bu mövqelərdə istənilən kombinasiyada yerləşdirilə bilər. Məsələn, komandada üç müdafiəçi, beş yarımmüdafiəçi və iki hücumçu ola bilər.

Hər mövqedəki oyunçu sayı komandanın oyun üslubunu müəyyən edir; daha çox hücumçu və daha az müdafiəçi daha aqressiv və hücuma yönəlmiş oyun yaradar, əks vəziyyət isə daha yavaş və müdafiəyə əsaslanan oyun tərzi formalaşdırar. Oyunçular oyunun böyük hissəsini müəyyən mövqedə keçirsələr də, hərəkətlərinə az məhdudiyyət qoyulur və istənilən vaxt mövqelərini dəyişə bilərlər. Oyunçuların meydandakı düzülüşü komandanın [[#Formasiya|formasiyası]] adlanır və komandanın formasiya və taktikasını müəyyən etmək adətən məşqçinin səlahiyyətindədir. Bendidə formasiya çox vaxt futboldakı formasiya ilə müqayisə edilir.

Mübarizə vəziyyətlərində çiyinlə təmas icazəlidir və buna görə bədən təması baş verə bilər, lakin bədənlə yoxlama və dava qanunsuzdur.

Bendi sürətli idman növüdür. Elit oyunçuların orta konkisürmə sürəti {{Convert|16|km/h|4=0|abbr=on}}-dən çoxdur və bəzi hallarda {{Convert|37|km/h|abbr=on}} sürətə çata bilir.

== Qaydalar ==
''Bandy Playing Rules''

[[Fayl:Hammarby vs GAIS 2012-02-11 (14).jpg|thumb|Hakim]]

Rəsmi oyunda bütün bendi səviyyələrinə tətbiq olunmaq üçün nəzərdə tutulmuş on səkkiz qayda mövcuddur, baxmayaraq ki, gənclər, veteranlar və ya qadınlar kimi qruplar üçün müəyyən dəyişikliklərə icazə verilir. Qaydalar çox vaxt geniş şəkildə tərtib olunur və bu, oyunun xarakterindən asılı olaraq onların tətbiqində çeviklik yaradır. Oyunu qaydaların əsas səlahiyyətlisi və icraçısı olan hakim idarə edir və onun qərarları qətidir. Hakimin bir və ya iki köməkçi hakimi ola bilər. Meydandan kənarda yerləşən katib isə çox vaxt oyun protokoluna cavabdeh olur.

Bandy Playing Rules qaydaları Beynəlxalq Bendi Federasiyasının rəsmi saytında yerləşdirilmişdir və Qaydalar və Hakimlər Komitəsi tərəfindən nəzarətdə saxlanılır.

=== Oyunçular ===
[[Fayl:Sandvikens AIK vs Västerås SK 2015-03-14 01.jpg|thumb|right|Qapıçı çubuqdan istifadə etmir.]]

Hər komanda ehtiyat oyunçular istisna olmaqla ən çox 11 oyunçudan ibarət olur və onlardan biri mütləq qapıçı olmalıdır. Səkkizdən az oyunçusu olan komanda oyuna başlaya bilməz. Qapıçılar topu əl və ya qolları ilə oynamağa icazəsi olan yeganə oyunçulardır və bunu yalnız öz qapılarının qarşısındakı cərimə meydançasında edə bilərlər.

Məşqçi tərəfindən meydan oyunçularının strateji şəkildə yerləşdirildiyi müxtəlif mövqelər olsa da, bu mövqelər oyun qaydalarında müəyyən edilmir və məcburi deyil.

Bendidə oyunçuların mövqeləri və formaları ümumiyyətlə futbol mövqeləri ilə eynidir və müxtəlif mövqelər üçün eyni terminlər istifadə olunur. Komanda adətən müdafiəçilərdən, yarımmüdafiəçilərdən və hücumçulardan ibarətdir. Müdafiəçilər mərkəz müdafiəçisi, cinah müdafiəçisi və bəzən də cinah arxası kimi oynaya bilər; yarımmüdafiəçilər mərkəzdə, hücumameyilli və ya müdafiəyönümlü, hücumçular isə mərkəz hücumçusu, ikinci hücumçu və bəzən cinah oyunçusu kimi çıxış edə bilərlər. Bəzən bir oyunçu libero rolunu da yerinə yetirir.

Oyun ərzində istənilən sayda oyunçu ehtiyat oyunçuları ilə əvəz edilə bilər. Əvəzləmələr hakimə məlumat vermədən və top oyunda olduğu zaman həyata keçirilə bilər. Bununla belə, əvəzləyici oyunçu komanda yoldaşı buzu tərk etməzdən əvvəl meydana daxil ola bilməz. Komanda oyuna ən çox dörd ehtiyat oyunçu gətirə bilər; əgər onlardan biri əlavə qapıçıdırsa, bu say beş olur.

=== Formasiya ===
[[Fayl:3-4-3.jpg|thumb|3-4-3 formasiyasında bendi mövqeləri]]

Bendidə formasiya komanda oyunçularının ümumiyyətlə meydançada necə yerləşdiyini ifadə edir və çox vaxt futboldakı formasiya ilə müqayisə olunur. Komandanın məşqçisi və ya məşqçiləri formanı müəyyən edir, taktikanı isə adətən onlar seçirlər.

Bendi axıcı və sürətli oyundur. Qapıçı istisna olmaqla, oyunçunun formasiya daxilindəki mövqeyi, məsələn, [[reqbi]] oyunçusundan fərqli olaraq, rolunu sərt şəkildə müəyyən etmir. Həmçinin gridiron footballda olduğu kimi oyunçuların müəyyən oyun epizodlarında xüsusi formada düzülməsi tələb olunmur. Bu baxımdan bendi [[futbol]]a daha çox bənzəyir. Bununla belə, oyunçunun formasiya daxilindəki mövqeyi adətən onun əsasən müdafiə və ya hücum rolunda çıxış etdiyini və meydanın hansı tərəfində, yaxud mərkəzdə oynadığını müəyyən edir.

=== Müddət və heç-heçəni müəyyənləşdirmə qaydaları ===
Standart böyüklər arasında bendi oyunu hər biri 45 dəqiqədən ibarət iki hissədən ibarətdir. Hər hissə fasiləsiz davam edir, yəni top oyundan çıxdıqda saat dayandırılmır. Bununla belə, hakim əhəmiyyətli fasilələr nəticəsində itirilmiş vaxtı əlavə edə bilər. Adətən 15 dəqiqəlik yarım vaxt fasiləsi verilir. Oyunun sonu əsas vaxtın başa çatması hesab olunur.

Hakim oyunun rəsmi vaxtölçənidir və oyunçu dəyişikliyi, tibbi yardım tələb edən zədələr və ya digər fasilələr nəticəsində itirilən vaxtı əlavə edə bilər. Bu əlavə vaxt adətən ''stoppage time'' və ya ''injury time'' adlandırılır və oyun katibinə, həmçinin hər iki komandanın kapitanına bildirilməlidir. Oyunun bitməsini yalnız hakim bildirir.

Hava çox soyuq olduqda və ya qar yağdıqda oyun hər biri 30 dəqiqə olmaqla üç hissəyə bölünə bilər. Son dərəcə soyuq keçən 1999-cu il dünya çempionatında bəzi oyunlar dörd 15 dəqiqəlik hissədə və aralarında əlavə uzun fasilələrlə keçirilmişdi. Dünya çempionatlarında B qrupunda iştirak edən ölkələr üçün hər iki hissə 30 dəqiqə ola bilər.

Liqa yarışlarında oyunlar heç-heçə ilə başa çata bilər. Lakin bəzi pley-off yarışlarında əsas vaxtın sonunda hesab bərabər olduqda əlavə vaxt oynanılır. Əlavə vaxt adətən iki əlavə 10 dəqiqəlik hissədən ibarət olur. Əlavə vaxtdan sonra da hesab bərabər qalarsa, oyun penaltilərlə müəyyən edilir. Komandalar hər biri beş penalti yerinə yetirir. Bu da qalibi müəyyən etməzsə, komandalardan biri qaçırdığı, digəri isə qol vurduğu ana qədər hər biri növbə ilə daha bir penalti yerinə yetirir.

=== Topun oyunda və oyundan kənarda olması ===
''Playing the ball in bandy''

[[Fayl:Swedish bandyplayer.JPG|thumb|upright=0.8|Künc zərbəsi zamanı İsveçin U17 oyunçusu]]

Qaydalara əsasən, oyun zamanı iki əsas vəziyyət mövcuddur: ''top oyunda'' və ''top oyundan kənarda''. Hər oyun hissəsinin əvvəlində bir komandanın mərkəz nöqtəsindən yerinə yetirdiyi başlanğıc zərbəsindən həmin hissənin sonuna qədər top, meydanı tərk etməsi və ya hakim tərəfindən oyunun dayandırılması halları istisna olmaqla, hər zaman oyundadır. Top oyundan çıxdıqda, necə oyundan çıxmasından asılı olaraq oyun aşağıdakı altı üsuldan biri ilə yenidən başlayır:

* başlanğıc zərbəsi;
* qapı zərbəsi;
* künc zərbəsi;
* sərbəst zərbə;
* [[penalti zərbəsi]];
* hakim atışı.

Komanda sərbəst zərbəyə və ya penaltiyə hazırlaşarkən vaxt başa çatarsa, zərbə yenə də yerinə yetirilir, lakin qolun hesablanması üçün top yalnız bir zərbə ilə qapıya daxil olmalıdır. Eyni qaydada künc zərbəsindən vurulan qol da hesablanmalıdır, lakin topun oyuna daxil edilməsi üçün lazım olan zərbədən əlavə yalnız bir zərbə istifadə edilərək yerinə yetirilməlidir.

=== Sərbəst zərbələr və penalti zərbələri ===
Sərbəst zərbələr rəqib komandanın oyunçusu hər hansı qaydanı pozduqda, məsələn, çubuqla rəqibin çubuğuna və ya konkilərinə vurduqda təyin edilə bilər. Künc zərbələrinin, sərbəst zərbələrin, qapı zərbələrinin və s. düzgün yerinə yetirilməməsi və ya sınmış çubuq kimi uyğun olmayan avadanlıqdan istifadə də sərbəst zərbəyə səbəb ola bilər.

[[Hakim]] oyunu dayandırmaq əvəzinə, oyunun davam etməsinin qayda pozuntusuna məruz qalan komandanın xeyrinə olacağı halda üstünlük qaydasını tətbiq edə bilər. Buna &quot;üstünlüyün tətbiqi&quot; deyilir. Gözlənilən üstünlük qısa müddət, adətən dörd-beş saniyə ərzində yaranmazsa, hakim oyunu geri qaytararaq ilkin qayda pozuntusunu cəzalandıra bilər. Hakim üstünlük qaydasını tətbiq etdiyinə görə qayda pozuntusu dərhal cəzalandırılmasa belə, həmin oyunçu növbəti oyun fasiləsində əlaqəli qeyri-idman davranışına görə cəzalandırıla bilər.

Müdafiəçi cərimə meydançasında rəqibə qarşı zorakı hücum etdikdə penalti təyin edilir. Cərimə meydançasında müdafiəçinin hücumçunu tutması və ya çəkməsi, qaldırılmış konki, atılmış çubuq və ya əlcəklə qol vəziyyətinin qarşısını alması və s. kimi bəzi digər qayda pozuntuları da penaltiyə səbəb olur. Bundan əlavə, qapıçı istisna olmaqla müdafiəçilərin buz üzərində diz çökməsinə və ya uzanmasına icazə verilmir. Penalti təyin edilməsinə səbəb ola biləcək digər qayda pozuntuları rəqibin çubuğuna vurmaq və ya onun qarşısını almaq, yaxud topa əl, qol, çubuq və ya başla toxunmaqdır. Qaydanı pozan oyunçuya həmçinin 10 dəqiqəlik cəza və ya qırmızı vərəqə verilə bilər.

=== Xəbərdarlıqlar və cəzalar ===
{{multiple image
| align = right
| image1 = Yellow card.svg
| width1 = 60
| alt1 = 
| caption1 = 
| image2 = White card.svg
| width2 = 60
| alt2 = 
| caption2 = 
| image3 = Blue card.svg
| width3 = 60
| alt3 = 
| caption3 = 
| image4 = Red card.svg
| width4 = 60
| alt4 = 
| caption4 = 
| footer = Sarı: xəbərdarlıq; ağ: 5 dəqiqəlik cəza; mavi: 10 dəqiqəlik cəza; qırmızı: [[match penalty|oyundan kənarlaşdırılma]]
}}

Sarı vərəqə texniki qayda pozuntularına görə bütün komandaya verilən xəbərdarlığı göstərir. Bunlara qapı zərbəsinin və ya sərbəst zərbənin düzgün yerinə yetirilməməsi, yaxud topa sahib olmayan oyunçunun qarşısının kəsilməsi daxildir. Eyni komandanın sonrakı texniki qayda pozuntusu ağ vərəqə ilə göstərilən beş dəqiqəlik cəza ilə nəticələnir. Beş dəqiqəlik cəza ənənəvi olaraq ağ vərəqə ilə göstərilsə də, bu gün vərəqə nadir hallarda göstərilir; əvəzində oyun katibi və ya hakim tərəfindən elan edilir.

Oxşar şəkildə, ənənəvi olaraq on dəqiqəlik cəza mavi vərəqə ilə göstərilir. Etiraz etmək, düzgün olmayan davranış, rəqibə zorakı hücum etmək və ya üstünlük əldə etmək üçün topu qaydalara zidd şəkildə dayandırmaq on dəqiqəlik cəzaya səbəb ola bilər.

Oyunçu üçüncü dəfə vaxt cəzası aldıqda bu, şəxsi cəza hesab olunur və həmin oyunçu matçın qalan hissəsini buraxır. Alınan vaxt cəzasının növündən asılı olaraq, beş və ya on dəqiqədən sonra ehtiyat oyunçu meydana daxil ola bilər. Təhqiramiz ifadələr işlətmək və ya birbaşa rəqibə hücum etmək nəticəsində tam oyun cəzası verilə bilər. Bu halda oyunçu oyunun qalan hissəsində nə oynaya, nə də əvəz edilə bilər. Matç cəzası qırmızı vərəqə ilə göstərilir.

=== Ofsayd ===
ofsayd qaydası hücum edən oyunçuların topdan, sondan ikinci müdafiəçi oyunçudan — bura qapıçı da daxil ola bilər — və yarımmüdafiə xəttindən daha irəlidə qalmaq imkanını məhdudlaşdırır. Bu qayda ümumiyyətlə futboldakı ofsayd qaydasına bənzəyir.

== Avadanlıq ==
[[Fayl:bandyball1.jpg|thumb|Bendi topu rezin və ya plastik örtüyə malikdir və narıncı və ya buradakı kimi cerise rəngində olmalıdır. Tarixən isə sıx toxunmuş tekstil örtüklü qırmızı toplardan istifadə olunurdu.]]

Oyunçuların istifadə etməli olduğu əsas avadanlıqlara bir cüt bendi konkisi, dəbilqə, diş qoruyucusu və qapıçı üçün üz qoruyucusu daxildir.

Komandalar bir-birindən asanlıqla fərqlənməyə imkan verən formalar geyinməlidirlər. Qapıçı, futbolda olduğu kimi, komanda yoldaşlarından fərqlənmək üçün ayrıca rəngdə forma geyinir. Konkilər, çubuqlar və çubuğun üzərindəki hər hansı lent bendi topundan, yəni narıncı və ya cerise rəngindən fərqli rəngdə olmalıdır.

Yuxarıda qeyd olunan avadanlıqlardan əlavə dizləri, dirsəkləri, cinsiyyət orqanlarını və boğazı qorumaq üçün müxtəlif qoruyucu vasitələrdən istifadə edilir. Şalvar və əlcəklərdə dolğu materialı ola bilər.

=== Bendi topu ===
Topun nüvəsi mantardan hazırlanır və rezin və ya rezinə bənzər [[plastik]]lə örtülür. Toplar {{cvt|62.4|or|63.8|mm}} diametrdə hazırlanmalıdır; ikinci ölçü &quot;Rus topu&quot; adlanır. Bendi topları əvvəllər qırmızı idi, daha sonra narıncı və ya cerise rəngində istehsal olunmağa başladı. Beynəlxalq Bendi Federasiyası tərəfindən müəyyən edilən Bandy Playing Rules qaydalarına əsasən bu rənglərin hamısına icazə verilir, lakin bir oyunda istifadə edilən bütün toplar eyni rəng və növdə olmalıdır.

=== Bendi çubuğu ===
[[Fayl:Bandy Camp 2013 DSC0926 (9471166712).jpg|thumb|right|Müxtəlif bendi çubuqlarından ibarət kolleksiya]]

Bendidə istifadə olunan çubuq bu idman növünün əsas hissəsidir. Çubuq ağacdan və ya oxşar təsdiqlənmiş materialdan hazırlanmalı, ətrafdakı oyunçulara xəsarət yetirə biləcək metal və ya iti hissələrə malik olmamalıdır.

Çubuqlar əyridir və beş fərqli əyrilik dərəcəsində istehsal olunur; 1 ən az, 5 isə ən çox əyriliyi ifadə edir. Peşəkar bendidə 4-cü dərəcə ən geniş yayılmış ölçüdür.

Bendi çubuğu topa oxşar narıncı və ya çəhrayı rəngdə olmamalı, uzunluğu {{convert|127|cm}}-dən, eni isə {{convert|7|cm}}-dən çox olmamalıdır.

=== Bendi meydançası ===
[[Fayl:Bandy pitch metric.svg|thumb|Standart meydança ölçüləri]]

Bendi meydançası {{convert|45|–|65|m}}&amp;nbsp;×&amp;nbsp;{{convert|90|–|110|m}} ölçüsündədir və ümumi sahəsi {{convert|4050|-|7150|m2}} təşkil edir. Bu, təxminən futbol meydançası ölçüsündədir və {{convert|25|–|30|m}}&amp;nbsp;×&amp;nbsp;{{convert|60|m|abbr=out}} ölçüsündə olan buzüstü xokkey meydançasından xeyli böyükdür. Yan xətlər boyunca topun buzdan kənara çıxmasının qarşısını almaq üçün {{convert|15|cm|0|abbr=on}} hündürlüyündə bort yerləşdirilir. Toqquşma zamanı sürüşə bilməsi üçün bort buza bərkidilməməli və künclərdən {{convert|1|–|3|m}} məsafədə bitməlidir.

Hər qısa xəttin mərkəzində eni {{convert|3.5|m|abbr=on}}, hündürlüyü {{convert|2.1|m|abbr=on}} olan qapı yerləşir. Qapının qarşısında radiusu {{convert|17|m|abbr=on}} olan yarımdairəvi cərimə meydançası vardır. Penalti nöqtəsi qapıdan {{convert|12|m}} məsafədə yerləşir və cərimə meydançasının xəttində, hər biri {{convert|5|m|abbr=on}} radiuslu dairə ilə əhatə olunan iki sərbəst zərbə nöqtəsi mövcuddur.

Radiusu {{convert|5|m|abbr=on}} olan dairəyə malik mərkəz nöqtəsi meydanın mərkəzini göstərir. Mərkəz nöqtəsindən qısa xətlərə paralel şəkildə mərkəz xətti çəkilir.

Hər küncdə radiusu {{convert|1|m|abbr=on}} olan dörddəbir dairə çəkilir və cərimə meydançasına daxil olmadan qısa xəttə paralel, ondan {{convert|5|m}} məsafədə nöqtəli xətt çəkilir. Nöqtəli xətt cərimə meydançasının kənarından başlayaraq yan xətt istiqamətində uzanan və qısa xəttdən {{convert|5|m}} məsafədə yerləşən {{convert|0.5|m|adj=on}} uzunluğunda xəttlə əvəz edilə bilər.

Bendidə istifadə olunan qapının eni {{convert|3.5|m|ft|abbr=on}}, hündürlüyü isə {{convert|2.1|m|ftin|abbr=off}}-dir və bu, təşkilatlanmış qış komanda idman növlərində istifadə olunan ən böyük qapıdır.

=== Qoruyucu avadanlıq ===
[[Fayl:Magnus Muhrén 2012b.jpg|thumb|Magnus Muhrén]] bendi dəbilqəsi və çənə qoruyucusu ilə]]

Bendi oyunçuları qoruyucu avadanlıqdan istifadə etməlidirlər və onların bir hissəsi, məsələn, bendi üçün xüsusi hazırlanmış çənə qoruyucusu birbaşa bu idman növü üçün nəzərdə tutulmuşdur. Avadanlıq [[buzüstü xokkey]]də istifadə olunan vasitələrə bənzəyir, lakin adətən daha kiçik, yüngül və elastik olur və müasir rinket idmanında istifadə olunan avadanlıqlara daha çox oxşayır.

Bütün oyunçular dəbilqə taxmalıdır. Gənc oyunçular kimi bəzi bendi oyunçularının üz maskası taxması tələb olunsa da, bəzi meydan oyunçuları yalnız bendi çənə qoruyucusu olan dəbilqədən istifadə edir. Qapıçılar istisnadır və hər zaman həm dəbilqə, həm də üz maskası taxmalıdırlar.

== Beynəlxalq ==

=== İlk illərdə beynəlxalq oyunlar ===
İlk beynəlxalq oyunlar 1890-cı illərdə klub komandaları arasında keçirilmişdir.

XX əsrin ilk onilliyindən başlayaraq bəzi Avropa ölkələrinin milli komandaları arasında yoldaşlıq oyunları keçirilirdi. Bu cür oyunlar 1910-cu illərdən sonra Mərkəzi və Qərbi Avropada keçirilməsə də, Estoniya, Finlandiya, Norveç və İsveç kimi Şimal ölkələri 1920 və 1930-cu illərdə bunları daha müntəzəm şəkildə, bəzi ölkələr arasında hər il və ya ildə iki dəfə keçirilən yoldaşlıq görüşləri şəklində davam etdirdilər.

İsveç 1940-cı illərin ikinci yarısında Sovet İttifaqı ilə yoldaşlıq oyunları təşkil etməyə çalışsa da, bu, yalnız 1950-ci illərin ortalarında mümkün olmuşdur.

=== Nordic Games ===
Bendi XX əsrin ilk bir neçə onilliyində keçirilən beynəlxalq qış idman yarışları olan Nordic Games proqramına daxil edilmiş idman növlərindən biri idi.

=== Beynəlxalq federasiya ===
Fédération internationale de hockey sur glace, yəni bu gün daha çox Beynəlxalq Buzüstü Xokkey Federasiyası adı ilə tanınan təşkilat 1908-ci ildə yaradılmış və ilk illərində bəzi bendi yarışlarını da idarə etmiş, daha sonra isə yalnız buzüstü xokkeyə yönəlmişdir.

[[Fayl:BandyCountries.png|thumb|2017-ci ilin may ayına olan vəziyyətə görə Beynəlxalq Bendi Federasiyasının 27 üzvünü göstərən dünya xəritəsi]]

Beynəlxalq Bendi Federasiyası (FIB) 1955-ci ildə ''International Bandy Federation'' adı ilə yaradılmışdır və ən çox 33 üzvə malik olmuşdur; onların hər biri bendinin oynanıldığı bir ölkəni təmsil edir. Hazırda federasiyanın 27 üzvü var.

Federasiyanın adı 2001-ci ildə [[Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi]] onu &quot;tanınmış idman növü&quot; kimi qəbul etdikdən sonra indiki formaya dəyişdirildi. &quot;IBF&quot; qısaltması həmin dövrdə başqa bir tanınmış idman federasiyası tərəfindən artıq istifadə edilirdi və BOK idman federasiyalarının rəsmi qısaltmalarının bir-birindən fərqlənməsini vacib hesab edirdi.

2004-cü ildə FIB BOK tərəfindən tam şəkildə qəbul edildi. Hazırda FIB Association of IOC Recognised International Sports Federations təşkilatının üzvüdür.

=== Dünya çempionatları ===
[[Fayl:2012bandy russia-sweden1.jpg|thumb|right|Rusiya kişilər arasında 2012-ci il dünya çempionatında]]

[[Fayl:BandyCountriesWC2017.png|thumb|right|2016 və 2017-ci il dünya çempionatlarında rekord sayda — 18 ölkə iştirak etmişdir. Mavi A divizionu ölkələrini, qırmızı 2017-ci il turniri üzrə B divizionu ölkələrini, yaşıl isə Beynəlxalq Bendi Federasiyasının digər üzvlərini göstərir. 2016-cı ildə A divizionundan aşağı düşən Latviya 2017-ci ildə son anda iştirakdan imtina etmişdir.]]

==== Kişilər ====
Kişilər arasında Bendi üzrə dünya çempionatı FIB tərəfindən təşkil olunur və ilk dəfə 1957-ci ildə keçirilmişdir. Yarış 1961-ci ildən başlayaraq iki ildən bir, 2003-cü ildən isə hər il keçirilir.

Hazırda dünya çempionatında iştirak edən ölkələrin rekord sayı 20-dir və bu göstərici 2019-cu ildə qeydə alınmışdır. Bendi oynayan ölkələrin sayı çox olmadığından, komanda yarada bilən hər bir ölkə dünya çempionatında iştirak edə bilər. Bununla belə, komandaların səviyyəsi fərqlidir və yalnız altı ölkə — İsveç, [[Sovet İttifaqı]], Rusiya, Finlandiya, Norveç və [[Qazaxıstan]] — medal qazanmışdır. Rusiya komandasının 1993-cü ildə Sovet İttifaqı komandasının varisi olduğunu nəzərə almaq lazımdır. Finlandiya 2004-cü ildə İsveçin Vesteros şəhərində keçirilən dünya çempionatının qalibi olmuş, digər bütün çempionatları isə İsveç, Sovet İttifaqı və Rusiya qazanmışdır.

Sovet İttifaqı 1981-ci ilə qədər bütün çempionatlarda qalib gəldi və İsveç yalnız həmin il ardıcıl 11 qızıl medal seriyasını dayandıra bildi. İsveç növbəti turnirdə, 1983-cü ildə yenidən qalib oldu, lakin Sovet İttifaqı 1985-ci ildə qələbəni geri aldı. Sovet İttifaqı son iki iştirakında da çempion oldu. Daha sonra İsveç 1993, 1995 və 1997-ci illərdə qalib gəldi. Sovet İttifaqının varisi kimi Rusiya və İsveç 2004-cü ildə Finlandiyanın qalib olduğu istisna olmaqla, sonrakı bütün çempionatları öz aralarında bölüşdürmüşlər.

==== Qadınlar ====
[[Fayl:Damebandy.jpg|thumb|Finlandiya və Norveç 2004-cü il qadınlar arasında dünya çempionatında, Lappeenranta]]

İlk qadınlar arasında dünya çempionatı 2004-cü ilin fevralında Finlandiyanın Lappeenranta şəhərində keçirilmişdir. [[İsveç]] heç bir qol buraxmadan çempion olmuşdur. 2014-cü il qadınlar arasında dünya çempionatında Rusiya İsveçi məğlub edərək ilk dəfə qalib oldu və bu, İsveçin dünya titulunu qazana bilmədiyi ilk hal idi. İsveç 2016-cı ildə titulu yenidən qazandı.

2018-ci il qadınlar turniri ilk dəfə tamamilə Asiyada yerləşən bir ölkədə — [[Çin]]in Çengde şəhərində keçirildi. Həmin il kişilər turniri də ilk dəfə tamamilə Asiyada yerləşən bir ölkədə keçirildi; [[Harbin]] 2018-ci il B divizionu turnirinə ev sahibliyi etdi. [[Ural çayı]]nın şimal və qərbində yerləşən ərazilər Avropada olduğundan, daha əvvəl dünya çempionatına ev sahibliyi etmiş Qazaxıstan transkontinental ölkələrdən biridir.

2020-ci il çempionatında Çin [[COVID-19 pandemiyası]] səbəbindən iştirakdan imtina etdi, lakin turnir fevral ayında Norveçdə keçirildi və həmin dövrdə pandemiya hələ Avropaya çatmamışdı. 2022-ci ildə çempionat İsveçdə keçirilərkən Çin hələ yarışa qayıtmamışdı, Rusiya və Ukrayna isə Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya hücumu səbəbindən iştirakdan imtina etdilər.

==== Gənclər ====
Oğlanlar və gənc kişilər üçün müxtəlif yaş qruplarında, qızlar üçün isə bir yaş qrupunda gənclər arasında bendi üzrə dünya çempionatları keçirilir. Ən böyük yaş qrupu 23 yaşadək oyunçular üçün təşkil olunan çempionatıdır.

=== Olimpiya hərəkatı ===
XX əsrin böyük hissəsində Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edən ölkənin öz seçdiyi demək olar ki, istənilən idman növü üzrə nümayiş oyunları təşkil etmək hüququ var idi. 1952-ci ildə Qış Olimpiya Oyunları Norveçin Oslo şəhərində keçirilərkən norveçlilər bendini nümayiş idmanı kimi təqdim etdilər. Turnirdə Norveç, Finlandiya və İsveç olmaqla üç ölkə iştirak etmişdir. Bu, bendinin Olimpiya Oyunlarında keçirildiyi yeganə haldır.

Bendi 2004-cü ildə Association of IOC Recognised International Sports Federations (ARISF) çərçivəsində Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) tərəfindən rəsmi olaraq tanınmış və 1952-ci ildə nümayiş idmanı kimi keçirilmişdir. Bununla belə, o, hələ rəsmi şəkildə Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilməmişdir.

Beynəlxalq Bendi Federasiyasının məlumatına görə, iştirak edən idmançıların sayına əsasən bendi [[buzüstü xokkey]]dən sonra dünyada ən çox iştirak edilən ikinci qış idman növüdür. Bununla belə, kişi və qadın kateqoriyalarında iştirak edən oyunçuların dəqiq sayı məlum deyil. FIB həmçinin kişilər arasında bendinin dünya çempionatında yarış günləri üzrə satılan biletlərin sayına görə ikinci ən böyük qış idman növü olduğunu qeyd etmişdir.

Lakin yeddi Qış Olimpiya idman növü ilə müqayisədə bendinin dünya üzrə digər qış idman növləri arasındakı populyarlığı BOK tərəfindən &quot;populyarlıq və iştirak, həmçinin qlobal auditoriya arasında boşluq&quot; kimi qiymətləndirilir və bu, idman növünün gələcəkdə Olimpiya proqramına daxil edilməsinə maneə yaradır.

Bundan əlavə, Olimpiya Xartiyasına əsasən, bir idman növünün Olimpiya proqramına qəbul olunması üçün ən azı dörd qitədə 75 ölkədə kişilər, ən azı üç qitədə isə 40 ölkədə qadınlar tərəfindən geniş şəkildə oynanılması tələb olunur.

FIB prezidenti Boris Skrynnik Rusiyanın bu idman növündəki güclü mövqeyini nəzərə alaraq bendinin [[2014 Qış Olimpiya Oyunları]]na Soçidə daxil edilməsi üçün fəaliyyət göstərmişdir. Çin Olimpiya Komitəsinin üzvləri 2017-ci il dünya çempionatında Skrynniklə görüşərək idman növünün Pekində keçiriləcək [[2022 Qış Olimpiya Oyunları]] üçün nəzərdən keçirilməsi imkanını müzakirə etmişdilər. Lakin 2018-ci ildə 2022-ci il proqramına yeni idman növlərinin əlavə edilməyəcəyi elan edildi.

==== Asiya Qış Oyunları ====
[[Fayl:Bandy in Medeu Kazakhstan.JPG|thumb|Medeu stadionunda 2011-ci il Asiya Qış Oyunlarının bendi turnirinin finalında Qazaxıstan və Monqolustan]]

2011-ci il Asiya Qış Oyunlarında, Asiya Olimpiya Şurasının üzvləri üçün açıq olan yarışda kişilər arasında bendi ilk dəfə proqramda yer aldı. İlk turnirdə üç komanda iştirak etdi və Qazaxıstan qızıl medal qazandı. Finalı Qazaxıstan Prezidenti [[Nursultan Nazarbayev]] də izləyirdi.

Növbəti oyunlarda — Yaponiyada keçirilən 2017 Asiya Qış Oyunlarında — bendi yarışı keçirilmədi.

=== Qış Universiadası / Qış Dünya Universitet Oyunları ===
Bendi 2019-cu il oyunlarında Rusiyanın Krasnoyarsk şəhərində keçirilən Qış Universiadasında debüt etdi. Əvvəlcə kişilər arasında altı, qadınlar arasında isə dörd komandanın iştirak etdiyi turnir planlaşdırılmışdı. Lakin sonradan Çin kişilər turnirindən imtina etdi və onun Belarusla əvəz olunacağı gözlənilirdi. Bu da baş vermədiyindən, qadınlar arasında Rusiya, İsveç, Norveç və ABŞ, kişilər arasında isə Rusiya, İsveç, Norveç, Finlandiya və Qazaxıstan iştirak etdi.

2019-cu ildə Beynəlxalq Universitet İdman Federasiyası bendinin 2023-cü il Qış Dünya Universitet Oyunları proqramına da daxil ediləcəyini gözləyirdi, lakin bu baş vermədi. ABŞ-nin Leyk-Plasid şəhərindəki ev sahibləri bendini proqramlarına daxil etmədilər və oyunlara heç bir bendi komandası dəvət olunmadı.

=== Dünya Kuboku ===
Dünya çempionatını hər il keçirilən Bendi üzrə Dünya Kuboku yarışları ilə qarışdırmaq olmaz. Dünya Kuboku klub komandaları üçündür.

==== Kişilər ====
Kişilər arasında Bandy World Cup 1970-ci illərdən etibarən İsveçin Ljusdal şəhərində hər il keçirilir və elit səviyyəli klub komandaları üçün ən böyük bendi turniridir. Ljusdalda qapalı arena olmadığından 2009-cu ildən etibarən turnir Sandvikendə qapalı şəraitdə keçirilir. Qapalı arena tikildikdən sonra turnirin Ljusdala qayıtması gözlənilir. Dünya Kuboku oyunları gecə və gündüz keçirilir, turnir isə oktyabrın sonlarında dörd gün ərzində baş tutur. İştirak edən komandalar əsasən, bəzi illərdə isə yalnız dünyanın iki ən güclü liqasına sahib olan İsveç və Rusiyadandır.

[[COVID-19 pandemiyası]] səbəbindən Kubok 2020 və 2021-ci illərdə ləğv edilmişdir.

==== Qadınlar ====
Qadın bendi komandaları üçün Bandy World Cup Women adlı klub yarışı da mövcuddur. Yarış ilk dəfə 2007-ci ildə keçirilmişdir.

=== Avropa Kuboku ===
Avropa Kuboku ilk dəfə 1974-cü ildə keçirilmişdir və milli bendi çempionatı olan istənilən Avropa ölkəsinin kişilər arasında milli çempionu üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu, həmin dövrdə hər il yalnız dörd komandanın — Finlandiya, Norveç, Sovet İttifaqı və İsveçin kişi çempionlarının — iştirak etməsi demək idi. Sovet İttifaqı 1991-ci ildə dağıldıqdan sonra onun yerinə Rusiya çempionları iştirak etməyə başladı. Kubok rəsmi olaraq ləğv edilməyib, lakin sonuncu dəfə 2009-cu ildə keçirilib.

=== 4 Millət Turniri ===
Beynəlxalq Bendi Federasiyası adətən hər il Norveç, Finlandiya, Rusiya və İsveç milli komandaları arasında dörd millət turniri təşkil edir. 2022-ci il turniri əvvəlcə 21–23 yanvar tarixlərinə planlaşdırılmışdı, lakin Swedish Bandy Association həmin mövsüm turnirə ev sahibliyi etməyəcəyini elan etdikdən sonra ləğv edildi.

=== Russiya Turniri (Rusiya Hökuməti Kuboku) ===
1972–1990-cı illərdə Russiya Tournament dünya çempionatının keçirilmədiyi illərdə milli komandalar üçün ildə iki dəfə təşkil olunurdu. Turnir həmişə Sovet İttifaqında keçirilir və ''Sovetskaya Rossiya'' qəzeti tərəfindən təşkil olunurdu. Ona sevgi ilə &quot;kiçik dünya çempionatı&quot; da deyirdilər. 1992-ci ildən turnirin adı Russian Government Cup olaraq dəyişdirildi. Son turnir 2012-ci ildə keçirildi.

=== Avropa Bendi Çempionatı ===
Bendi üzrə Avropa çempionatının heç vaxt keçirilmədiyi ehtimal olunur. Bəzi mənbələr 1913 European Bandy Championships|1913-cü ildə Avropa bendi çempionatının İsveçrədə, 1913 Nordic Gamesdə keçirilən bendi turniri ilə eyni vaxtda, 1913-cü ilin fevralında təşkil olunduğunu bildirir. Lakin müasir mənbələr tapılmadığından bu turnirin heç vaxt keçirilmədiyi və ya adların bir-biri ilə qarışdırıldığı ehtimal edilir.

== Beynəlxalq yarışların ümumi icmalı ==
Yaş, rəqabət səviyyəsi və cins kateqoriyalarına görə müxtəlif beynəlxalq bendi yarışları mövcuddur.

=== Böyüklər ===
{| class=wikitable style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=4 width:5%&quot; style=&quot;background:silver;&quot; | Böyüklər arasında yarışlar
|-
! Cins
! width=1% rowspan=7 bgcolor=ffffff |
! Yarış
! Yaş
|-
| rowspan=2 style=background:#CEE0F2 | Kişilər
| style=background:#CEE0F2 | Bandy World Championship&lt;br&gt;(beynəlxalq)
| style=background:#CEE0F2 | Kişilər arasında beynəlxalq&lt;br&gt;(böyüklər)
|-
| style=background:#CEE0F2 | Bandy World Cup&lt;br&gt;(klub)
| style=background:#CEE0F2 | Kişilər arasında klub&lt;br&gt;(böyüklər)
|-
| rowspan=4 style=background:pink | Qadınlar
| style=background:pink | Women's Bandy World Championship&lt;br&gt;(beynəlxalq)
| style=background:pink | Qadınlar arasında beynəlxalq&lt;br&gt;(böyüklər)
|-
| style=background:pink | Bandy World Cup Women&lt;br&gt;(klub)
| style=background:pink | Qadınlar arasında klub&lt;br&gt;(böyüklər)
|-
|}

=== Gənclər ===
{| class=wikitable style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=4 width:5%&quot; style=&quot;background:silver;&quot; | Gənclər və 23 yaşadək yarışlar
|-
! Cins
! width=1% rowspan=7 bgcolor=ffffff |
! Yarış
! Yaş
|-
|-
| rowspan=5 style=background:#CEE0F2 | Youth Bandy World Championship&lt;br&gt;Gənc kişilər arasında yarış
|- style=background:#CEE0F2
| Dünya çempionatı Y15
| 15 yaşadək oğlanlar
|-
|- style=background:#CEE0F2
| Dünya çempionatı Y17
| 17 yaşadək oğlanlar
|-
|- style=background:#CEE0F2
| Dünya çempionatı Y19
| 19 yaşadək oğlanlar
|-
|- style=background:#CEE0F2
| Dünya çempionatı Y21/Y23
| 23 yaşadək gənc kişilər
|-
| rowspan=1 style=background:pink | Youth Bandy World Championship&lt;br&gt;Gənc qadınlar arasında yarış
| style=background:pink | Bandy World Championship G-17&lt;br&gt;həmçinin F17 WC
| style=background:pink | 17 yaşadək qızlar
|}

== Bendinin variantları və bendidən yaranmış idman növləri ==

=== 7 nəfərlik bendi ===
Bendinin bir sıra variantları mövcuddur. Bunlardan biri standart ölçülü qapılarla, lakin künc zərbələri olmadan və çox vaxt daha kiçik meydançada oynanılan yeddi nəfərlik bendidir. Yeddi nəfərlik bendi XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Mərkəzi Avropada və İngiltərədə populyar idi, halbuki on bir nəfərlik bendiyə Şimal ölkələrində və Rusiyada üstünlük verilirdi. Yeddi nəfərlik bendi qaydaları 2016-cı ildə Davos Cupda tətbiq edilmişdir.

=== Rink bendi ===
Rink bendi buzüstü xokkey ölçüsündə meydançada oynanılan bendi variantıdır. Bu variant əvvəlcə yay aylarında, bendi ölçüsündə qapalı meydançalar olmadığı, lakin qapalı buzüstü xokkey meydançalarının tikilməyə başladığı dövrdə bendi ilə məşğul olmaq üçün yaradılmışdı.

Rink bendi əsasən adi bendi ilə eyni qaydalarla oynanılır, lakin buzüstü xokkey meydançası ölçüsündə oyun sahəsi, buzüstü xokkey qapıları və hər komandada altı oyunçu ilə keçirilir. ABŞ Rink Bendi Liqasında isə komandalar beş oyunçu ilə çıxış edir.

1980 və 1990-cı illərdə həm klub, həm də milli komandalar arasında ən yaxşı bendi oyunçularının iştirakı ilə rink bendi üzrə beynəlxalq yarışlar keçirilirdi. Həmin dövrdə rink bendi üzrə dünya çempionatları mövcud idi və klublar üçün Hofors Dünya Kuboku 1984–1998-ci illərdə hər il təşkil olunurdu. Daha çox qapalı bendi arenasının inşa edilməsi ilə rink bendi əsasən aşağı liqa komandaları və istirahət məqsədilə oynanan idman növünə çevrilmişdir.

Rink bendi 2012-ci il Avropa Şirkət İdman Oyunlarının proqramına da daxil edilmişdir.

Həm bendi, həm də rink bendi üzrə beynəlxalq idarəedici orqan olan Beynəlxalq Bendi Federasiyasının bəzi üzv ölkələrində adi buzüstü xokkey meydançalarından daha böyük olan standart ölçülü bendi meydançaları yoxdur. Bu səbəbdən həmin ölkələr öz ərazilərində yalnız rink bendi oynayırlar. Buraya dünya çempionatının B qrupunda iştirak edən ölkələrin əksəriyyəti daxildir.

=== Qısa bendi ===
Çexiyada milli federasiya oyunçuların tam ölçülü bendi meydançasında oynamağa keçidini asanlaşdırmaq üçün fərqli qaydalara malik öz rink bendi versiyasını inkişaf etdirmişdir. Bu variant qısa bendi adlanır. Ətraflı məlumat aşağıdakı Çexiya bölməsində verilir.

=== Rinkbol ===
Rink bendi öz növbəsində rinkbol idmanının yaranmasına səbəb olmuşdur. Rinkbol bəzən bendinin variantı adlandırılsa da, 1980-ci illərə qədər təşkilatlanmış və bundan sonra öz idarəedici orqanına malik müstəqil idman növü kimi formalaşmışdır. O, həm bendidən, həm də əsas təsir mənbəyi olan [[buzüstü xokkey]]dən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

=== Floorbol ===
Bendi həmçinin floorbolun sələflərindən biridir. İnsanlar qapalı idman zallarının döşəməsində qaçarkən plastik, bendi formasında çubuqlardan və yüngül toplardan istifadə etməyə başladıqda bu idman növü yaranmışdır.

=== Ləndbendi ===
İsveçdə buzsuz səthdə, adətən çınqıl və ya asfalt üzərində bendiyə bənzər şəkildə oynanan qeyri-rəsmi oyunlar ləndbendi adlanır. Bu termini İsveç dilində otüstü xokkey mənasını verən ləndxokkey ilə qarışdırmaq olmaz.

=== Rolikli və ya parasport variantları yoxdur ===
Rolikli konkidən və ya paralel təkərli roller konkidən istifadə edilən bendinin rəsmi rolikli idman variantı yoxdur, baxmayaraq ki, rink hockey müəyyən cəhətlərinə görə bendiyə bənzəyir. Bendinin həmçinin rəsmi şəkildə təşkil olunmuş konki olmadan buz üzərində oynanan variantı və heç bir parasport variantı yoxdur.

== Ölkələr ==

=== Kanada ===
Bendi Kanadada 1980-ci illərdən etibarən oynanılır, lakin bu ölkədə buzüstü xokkey qədər populyar deyil. ABŞ ilə yoldaşlıq oyunları keçirilir. Kanada bendi federasiyası Canada Bandy adlanır.

=== Çin ===
China Bandy Federation 2014-cü ildə yaradılmışdır. Bundan sonra Çin kişilər, qadınlar və gənclərdən ibarət komandalarla bir sıra dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. China Bandy əsasən özəl maliyyə mənbələri hesabına fəaliyyət göstərir. Çində bu idman növünün inkişafına Harbin Sport University dəstək verir.

=== Çexiya ===
Müasir Çexiya ərazisində yerləşən Praqa şəhərinin komandası 1911-ci ildə Avstriya bendi üzrə milli çempionu olmuşdur.

Çexiya 2016-cı ildən etibarən Bandy World Championship|dünya çempionatında iştirak edir. Beynəlxalq oyunlara mümkün qədər yaxşı hazırlaşmaq məqsədilə çexlər buzüstü xokkey meydançalarında keçirilən oyunlar üçün dəyişdirilmiş qaydalar hazırlamış və qısa bendi adlı variant yaratmışlar. Bu variant rink bendidən fərqlənir. Çexiyanın keçmiş rink bendi milli liqası hazırda ''Liga českého národního bandy'' adlanır.

=== Estoniya ===
Bendi Estoniyada təşkilatlanmış idman növü kimi 1910–1930-cu illərdə oynanılmış və ölkədə bir neçə il milli çempionat keçirilmişdir. Milli komanda 1920 və 1930-cu illərdə Finlandiya ilə yoldaşlıq oyunları keçirmişdir. İdman növü 1944–1991-ci illərdə Sovet işğalı dövründə yalnız ara-sıra oynanılmışdır. Bundan sonra, qismən Finlandiya klubları və həvəskarları ilə əlaqələr sayəsində yenidən daha təşkilatlanmış şəkildə inkişaf etmişdir. 2018-ci ildən Estoniya həm kişilər arasında Bendi üzrə dünya çempionatında, həm də Qadınlar arasında bendi üzrə dünya çempionatında iştirak edir.

=== Finlandiya ===
[[Fayl:Hänninhauta 2014.JPG|thumb|Finlandiyada keçirilən oyun]]

Bendi təşkilatlanmış idman növü kimi 1890-cı illərdə Rusiyadan Finlandiyaya gətirilmişdir. Finlandiya 1917-ci ildə müstəqillik qazandıqdan bəri İsveç və Estoniya ilə bendi üzrə yoldaşlıq oyunları keçirir.

İlk kişilər arasında Finlandiya milli çempionatı 1908-ci ildə keçirilmiş və bu, Finlandiyada hər hansı komanda idman növü üzrə keçirilən ilk milli çempionat olmuşdur. Finlandiyanın müharibədə olduğu XX əsrin birinci yarısındakı üç il istisna olmaqla, hər il milli çempion müəyyən edilmişdir.

Ölkənin ən yüksək milli liqası yarı-peşəkar Bandyliigadır. Ən yaxşı oyunçular İsveç və ya Rusiya klubları tərəfindən transfer olunaraq tam peşəkar səviyyəyə keçirlər. 2020–21 mövsümündə Bandyliigada Akilles, Botnia-69, HIFK, JPS, Kampparit, Narukerä, OLS, Veiterä və WP 35 komandaları iştirak etmişdir.

Finlandiya Beynəlxalq Bendi Federasiyasının ilk üzvlərindən biri olmuş və Rusiya/Sovet İttifaqı və İsveçdən başqa 2004-cü ildə Bendi üzrə dünya çempionatını qazanan yeganə ölkədir.

Beynəlxalq Bendi Federasiyası (FIB) 2023-cü ildə Finlandiyada qapalı bendi üçün böyük bir premyera keçirməyi planlaşdırırdı. Yarışın Lappeenrantadakı qapalı arenada keçirilməsi nəzərdə tutulurdu. Arena hazır olduqda Rusiya, İsveç, Norveç və Finlandiyanın iştirakı ilə beynəlxalq açılış və dörd millət turnirinin keçirilməsi planlaşdırılmışdı. Turnir 20–22 yanvar 2023-cü il tarixlərinə təyin edilmişdi.

=== Almaniya ===
[[Fayl:Eishockey Leipzig 1909.jpg|thumb|1909-cu ildə [[Leipzig]] şəhərində LSC və Berliner Schlittschuh-Klub arasında oyun]]

Bendi XX əsrin əvvəllərində Almaniyada, o cümlədən vəliəhd şahzadə Vilhelm tərəfindən oynanılırdı. Lakin sonradan maraq buzüstü xokkeyin xeyrinə azaldı. Ehtimal ki, ən güclü komandaya malik olan Leipziger Sportclub bendidən imtina edən son klub idi.

İdman növü 2010-cu illərdə Almaniyaya yenidən gətirildi və German Bandy Federation 2013-cü ildə yaradıldı. Almaniya 2014-cü ildən etibarən kişilər üçün təşkil olunan Bendi üzrə dünya çempionatında iştirak edir.

=== Hindistan ===
Bendi Hindistanın qış aylarında adətən soyuq hava və qar olan Himalay dağlarına yaxın şimal bölgələrində oynanılır. Hər il milli çempionat keçirilir, lakin Hindistan hələ dünya çempionatına və ya başqa beynəlxalq yarışlara milli komanda göndərməmişdir.

=== Qazaxıstan ===
[[Fayl:Issaliev Rauan.JPG|Rauan Isaliyev, Qazaxıstan bendi milli komandasının kapitanı|thumb]]

=== Qazaxıstan ===
Bendi [[Qazaxıstan]]ın bir çox bölgəsində uzun tarixi var və Sovet dövründə ölkənin ən populyar idman növlərindən biri olmuşdur. Lakin müstəqillikdən sonra onun populyarlığı sürətlə azalmış və yalnız Oral şəhərində — çox vaxt rusca &quot;Uralsk&quot; adı ilə tanınır — qorunub saxlanılmışdır. Ölkənin yeganə peşəkar klubu Akzhaiyk burada yerləşir və hazırda Rusiyanın ikinci səviyyəli liqası olan Rusiya Ali Bendi Liqası də mübarizə aparır.

Son illərdə bendi Oral şəhərindən kənarda da, xüsusilə [[Petropavl]] və Khromtau]]da yenidən populyarlıq qazanmağa başlamışdır. Məsələn, 2016-cı ildə oğlanlar üçün keçirilən 17 yaşadək gənclər arasında bendi üzrə dünya çempionatında Qazaxıstan komandasının oyunçuları bu üç şəhərdən idi.

Paytaxt [[Astana]] həm rink bendi üzrə milli gənclər çempionatlarına, həm də ənənəvi 11 nəfərlik bendi çempionatlarına ev sahibliyi etmişdir.

Son illərdə keçmiş paytaxt [[Almatı]] həm bendinin proqramda olduğu Asiya Qış Oyunlarına, həm də Qazaxıstanın üçüncü yeri tutduğu kişilər arasında Bendi üzrə dünya çempionatına ev sahibliyi etmişdir. Dynamo Almaty klubunun bendi bölməsinin yenidən canlandırılması planlaşdırılır. Klub 1977 və 1990-cı illərdə Sovet çempionatını, 1978-ci ildə isə Avropa Kubokunu qazanmışdır.

Almatı həmçinin Asiya Bendi Federasiyasının qərargahının yerləşdiyi şəhərdir. Bendi yenidən populyarlıq qazandıqca dövlət də bu idmana dəstək verməyə başlamışdır. Almatıdakı Medeu süni buza malik yeganə arenadır. 2012-ci il dünya çempionatı üçün Almatıda ikinci arena tikilmiş, lakin daha sonra sökülmüşdür. Oral şəhərindəki Stadion Yunostun 2017–18 mövsümü üçün süni buzla təchiz edilməsi nəzərdə tutulurdu. İş geciksə də, arena 2018-ci ildə rəsmi olaraq istifadəyə hazır olmuşdur.

=== Monqolustan ===
Milli komanda 2011-ci il Asiya Qış Oyunlarında gümüş medal qazanmış və nəticədə 2011-ci ilin ən yaxşı Monqolustan idman komandası seçilmişdir. Monqolustan 2017-ci il Bendi üzrə dünya çempionatının B divizionunda bürünc medal qazanması ilə fəxr etmişdir. Bundan sonra [[Monqolustan Prezidenti]] Tsakhiagiin Elbegdorj komanda üçün qəbul təşkil etmişdir.

=== Niderland ===
[[Fayl:Pim Mulier dunkel.jpg|thumb|upright|Pim Mulier bendini Niderlanda gətirmişdir.]]

Bendi təşkilatlanmış idman növü kimi 1890-cı illərdə Pim Mulier tərəfindən Niderlanda gətirilmiş və idman növü populyarlaşmışdır. Lakin 1920-ci illərdə maraq buzüstü xokkeyə yönəlmişdir. Buna baxmayaraq, Mərkəzi və Qərbi Avropanın digər ölkələrindən fərqli olaraq, bendi Niderlandda fasiləsiz şəkildə oynanılmış və 1970-ci illərdən etibarən ölkə FIB üzvü olmuş, oyunlar yenidən daha rəsmi şəkildə təşkil olunmağa başlamışdır.

Milli komanda 1991-ci ildən dünya çempionatlarında iştirak etməyə başlamışdır. Lakin uyğun meydança olmadığından ölkə daxilində yalnız rink bendi oynanılır. Milli idarəedici qurum Bendi Bond Nederlanddır.

=== Norveç ===
[[Fayl:Norges damelandslag i bandy 2006.jpg|thumb|left|Norveç komandası 2006-cı il dünya çempionatında bürünc medalı qeyd edir]]

Bendi təşkilatlanmış idman növü kimi Norveçə 1910-cu illərdə gətirilmişdir. [[İsveçlilər]] bu prosesə böyük töhfə vermiş və klublar Kristiania — indiki [[Oslo]] — ətrafında yaranmışdır. Oslo və ona yaxın şəhərlər XXI əsrdə də Norveçdə bendinin ən populyar olduğu bölgə olaraq qalır.

1912-ci ildə norveçlilər ilk milli çempionatlarını keçirdilər və yarış 1940-cı ilə qədər hər il təşkil edildi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Norveç Almaniya tərəfindən işğal olunarkən gizli şəkildə meşələrdə, gölməçələrdə və göllərdə qeyri-qanuni bendi oynanılırdı. 1943, 1944 və 1945-ci illərdə gizli çempionatlar keçirildi.

1946-cı ildə qanuni oyunlar bərpa edildi və hazırda Norveç Bendi Premyer Liqası (''Eliteserien'') şəklində davam edir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra komandaların və tamaşaçıların sayı artdı, bəzi oyunlara minlərlə tamaşaçı gəlirdi. Lakin 1970 və 1980-ci illərin mülayim qışları liqanın kiçilməsinə səbəb oldu və 2003-cü ildə yalnız beş klub birinci divizionda mübarizə aparırdı; tamaşaçı sayı aşağı, media marağı isə az idi. 2021-ci ildən Norveç Bendi Premyer Liqasında 10 komanda iştirak edir.

Norveçin Bendi üzrə dünya çempionatındakı ən yaxşı nəticəsi 1965-ci ildə ikinci yer olmuşdur.

==== Norveç çempionatı ====
Norveç bendi çempionu hər il Norveç Bendi Premyer Liqasının ən yaxşı komandaları arasında keçirilən pley-off nəticəsində müəyyən edilir. İlk Norveç bendi çempionu 1912-ci ildə müəyyən edilmiş və o vaxtdan bəri yarış demək olar ki, hər il keçirilmişdir. 1928-ci ilə qədər çempionat yeddi nəfərlik bendi formatında oynanılırdı.

=== Rusiya ===
[[Fayl:Stadium Trud Arkhangelsk.jpg|thumb|Trud stadionu, [[Arxangelsk]]]]

Rusiyada bendi &quot;topla xokkey&quot; və ya sadəcə &quot;Rus xokkeyi&quot; kimi tanınır. Buna bənzər oyun XVIII əsrin əvvəllərində rus zadəganları arasında populyarlaşmış, [[I Pyotr|Böyük Pyotr]]ün imperiya sarayında isə müasir bendinin sələfi [[Sankt-Peterburq]]dakı donmuş [[Neva]] çayında oynanılmışdır. Ruslar əvvəlcə bu oyunu adi ayaqqabılar və ardıc ağacından hazırlanmış çubuqlarla oynayırdılar; konkilər yalnız sonradan tətbiq edildi. Bendi XIX əsrin ikinci yarısına qədər [[Rusiya imperiyası]] əhalisi arasında geniş populyarlıq qazanmadı. Müasir Rusiya Bendi Federasiyasının sələfi 1898-ci ildə yaradılmışdır. Bendi Rusiyada milli idman növü hesab edilir və [[Rus Pravoslav Kilsəsi]]nin rəsmi dəstəyinə malik yeganə idman növüdür.

Ənənəvi olaraq ruslar digər ölkələrin oyunçularından daha uzun konki bıçaqlarından istifadə edirdilər və bu, onlara daha sürətli hərəkət etmək üstünlüyü verirdi. Lakin onlar sürətli dönməkdə daha çox çətinlik çəkirdilər. Bendi konkilərinin bıçağı buzüstü xokkey konkisindən daha uzundur, &quot;Rus konkisi&quot;nin bıçağı isə daha da uzundur.

Bendi [[Sovet İttifaqı]]nda Rus inqilabından sonra da oynanılsa da, sovetlər bir neçə onillik ərzində heç bir beynəlxalq oyunda iştirak etmədilər. 1940-cı illərin sonlarında İsveç milli komandası ilə yoldaşlıq oyunları keçirmək barədə razılaşmalar əldə edilsə də, bu planlar həyata keçirilmədi. 1952-ci ildə Norveçin Oslo şəhərində keçirilən və kişilər arasında bendinin nümayiş idmanı kimi yer aldığı Qış Olimpiya Oyunlarında Sovet komandası iştirak etməmişdir. Lakin sovetlər bu yarışdan sonra mövqelərinə yenidən baxdılar.

[[Fayl:Bandy match Finland versus Soviet Union 1959 (JOKAKAL4URH jpa01-6).tif|thumb|Finlandiya — Sovet İttifaqı, 1959]]

Beynəlxalq Bendi Federasiyası 1955-ci ildə Sovet İttifaqının təsisçi üzvlərdən biri olduğu halda yaradıldıqda, ruslar XIX əsrdə İngiltərədə hazırlanmış beynəlxalq oyun qaydalarını böyük ölçüdə qəbul etdilər. Bir mühüm istisna var idi: digər ölkələr o vaxta qədər yalnız Rusiyada istifadə olunan aşağı bort sistemini də qəbul etdilər.

1950-ci illərdən, Sovet İttifaqı təcrid vəziyyətini bitirib beynəlxalq idman yarışlarında iştirak etməyə başladıqdan sonra, Sovet İttifaqı, daha sonra isə 1991-ci ildən onun varisi Rusiya həm 1955-ci ildə Beynəlxalq Federasiyanın təsisçi ölkələrindən biri, həm də kişilər üçün əsas beynəlxalq yarış olan Bendi üzrə dünya çempionatının ən uğurlu komandası kimi davamlı olaraq aparıcı mövqedə olmuşdur.

Kişilər arasında Rusiyanın peşəkar bendi liqası Rusiya Bendi Super Liqası (Russian Bandy Super League) adlanır. Rusiya Bendi Ali Liqası (Russian Bandy Supreme League)) isə Rusiya Bendi Super Liqasından aşağıda yerləşən ikinci səviyyəli kişilər liqasıdır. [[İsveç]]də Elitserien kişilər arasında ölkənin ən yüksək bendi liqası, Bandyallsvenskan isə ikinci diviziondur. [[Finlandiya]]da kişilər üçün ən yüksək bendi liqası Bandyliigadır.

Eyni şəkildə Rusiya, İsveçlə birlikdə qadınlar arasında da beynəlxalq səviyyədə dominant iki əsas bendi ölkəsindən birinə çevrilmiş və Qadınlar arasında bendi üzrə dünya çempionatında müntəzəm olaraq ilk iki yerdən birini tutmuşdur.

2016-cı il dünya çempionatındakı ardıcıl dördüncü qələbədən sonra [[Rusiya Prezidenti]] [[Vladimir Putin]] Russia national bandy team|milli komandanın dörd oyunçusunu, baş məşqçini, Russiya Bendi Federasiyasının vitse-prezidenti Sergey Myausu, Rusiya Bendi Federasiyasının nümayəndələrini və Milli Bendi Federasiyasının prezidenti Boris Skrynniki [[Kreml]]də qəbul etmişdir. Görüş zamanı digər məsələlərlə yanaşı, Rusiyada bendiyə daha çox dəstək verilməsinin zəruriliyindən danışılmışdır.

Bu, dövlət başçısının Rusiya bendisi haqqında danışmaq üçün belə bir görüş keçirməsinin ilk nümunəsi idi. Görüşdə İdman, Turizm və Gənclər Siyasəti naziri Vitaly Mutko və prezidentin müşaviri Igor Levitin də iştirak etmişdilər. Növbəti ay Igor Levitin məsələ ilə bağlı növbəti görüş keçirdi.

==== Rusiya çempionatı ====
Kişilər arasında Rusiyanın peşəkar bendi liqası Rusiya Bendi Super Liqası(Russian Bandy Super League) adlanır. Rusiya Bendi Ali Liqası (Russian Bandy Supreme League) isə bu liqadan aşağıda yerləşən ikinci səviyyəli kişilər liqasıdır.

Rusiya Bendi Super Liqası(Russian Bandy Super League) Rusiya bendi liqa sisteminin ən yüksək səviyyəsidir. Peşəkar olan liqa hər il keçirilir. Finalın qalibi Rusiya çempionu olur. Bu yarış 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasına qədər hər il keçirilən Sovet İttifaqı çempionatının davamı hesab edilir.

==== Rusiya Kuboku ====
Rusiya Kuboku 1937-ci ildən etibarən əksər illərdə keçirilir və əvvəlcə Sovet Kuboku adlanırdı.

=== İsveç ===
[[Fayl:Clarence von rosen.jpg|thumb|left|upright|Clarence von Rosen bendini İsveçə gətirmişdir.]]

Bendi təşkilatlanmış idman növü kimi 1895-ci ildə İsveçə gətirilmişdir. İsveç kral ailəsi, zadəganlar və diplomatlar ilk oyunçular arasında olmuşdular. İlkin təsir əsasən İngiltərədən gəlsə də, Almaniya və Rusiya ilə də erkən əlaqələr mövcud idi. Bendi 1901-ci ildən etibarən İsveçdə iki ildən bir keçirilən beynəlxalq Nordic Games yarışlarının idman növlərindən biri olmuşdur. Kişilər arasında İsveç çempionatları 1907-ci ildən bəri hər il keçirilir və İsveç illik bendi liqasına sahib olan ilk ölkə olmuşdur.

1920-ci illərdə tələbələr bendi oynamağa başladılar, daha sonra oyun bütün ölkəyə yayıldı və əsasən orta təbəqənin idman növünə çevrildi. Həmin dövrdə oyunlar çox böyük tamaşaçı kütləsi toplaya bilirdi. Slottsbrons IF 1934-cü ildə İsveç çempionu olduqdan sonra bendi bir çox kiçik sənaye şəhərlərində və kəndlərdə fəhlələr arasında populyarlaşdı. Bendi klubunun olduğu yerlərdə yerli fabrik şirkətləri də adətən klubu dəstəkləyirdi, çünki uğurlu komanda şirkət üçün müsbət ictimai imic yaradırdı. Bendi bu yaşayış məntəqələrinin bir çoxunda əsas idman növü olaraq qalır.

XX əsrin ortalarında bendi İsveçdə ən populyar tamaşaçı idman növü idi. Əksər yarışlar böyük tamaşaçı kütləsi toplayır və futbol və ya buzüstü xokkeydən daha çox izləyiciyə malik olurdu. Hazırda əvvəlki qədər tamaşaçı olmasa da, 2020-ci illərdə bendidə tamaşaçı sayı bir çox digər idman növlərindən fərqli olaraq artmaqdadır.

İsveçdə bendi özünəməxsus &quot;mədəniyyəti&quot; ilə tanınır. Həm bendi oynamaq, həm də tamaşaçı olmaq böyük dözümlülük və bağlılıq tələb edir. ''Bandyportföljen'' tamaşaçıların klassik aksesuarıdır; adətən köhnəlmiş qəhvəyi dəridən hazırlanır və içində termosda isti içki və ya içki şüşəsi saxlanılır. Bendi qışda əsasən açıq arenalarda oynandığından tamaşaçıların isti içki, məsələn glögg, daşıması təbii hal idi. Son illərdə idmanın qapalı arenalara keçməsi və arenaların tamaşaçılar üçün alkoqolsuz siyasəti təşviq etməsi nəticəsində bu ənənə qismən dəyişmişdir.

[[Fayl:Bandyfinal2010 hammarby celebration.jpg|thumb|2010-cu il finalından sonra, Studenternas Idrottsplats, Uppsala, [[İsveç]]]]

[[Fayl:VSK Bandy höjer SM bucklan efter finalen 2020.jpg|thumb|upright|Vesteros SK]] 2020-ci ildə Skutskär üzərində qələbədən sonra qadınlar arasında İsveç çempionatı kubokunu qaldırır.]]

Diqqətçəkən ənənələrdən biri ''annandagsbendi''dir. Bu oyunlar Müqəddəs Stefan günündə keçirilir və bir çox [[isveçlilər]] üçün mühüm [[Milad]] ənənəsidir. Bu görüşlər adətən digər oyunlardan daha çox tamaşaçı cəlb edir. Oyunlar ənənəvi olaraq saat 13:15-də başlayır.

==== İsveç çempionatı ====
İsveçdə Elitserien kişilər arasında ölkənin ən yüksək bendi liqası, Bandyallsvenskan isə ikinci diviziondur. Elitserien İsveç bendisinin ən yüksək səviyyəsidir və tam peşəkar liqadır.

Mövsümün sonunda iki komandanın İsveç çempionluğu finalında qarşılaşacağını müəyyən etmək üçün pley-off keçirilir. Final hər il martın üçüncü şənbə günü oynanılır. 1991–2012-ci illərdə final Uppsaladakı Studenternas Idrottsplats stadionunda keçirilir və tez-tez 20.000-dən çox tamaşaçı toplayırdı.

Pley-off finalının Uppsalada keçirilməsinin səbəblərindən biri IFK Uppsalanın XX əsrin əvvəllərindəki uğurları idi. Klub 1907–1920-ci illər arasında İsveç çempionatında 11 titul qazanmış və ölkənin ən uğurlu bendi klubuna çevrilmişdi. Hazırda rekord Vesteros SK'ya məxsusdur. Digər səbəblərdən biri 1967–1989-cu illərdə finalların keçirildiyi Söderstadiondakı buzun keyfiyyətinin aşağı olması idi.

2013 və 2014-cü illərdə final Solnadakı, damı açılıb-bağlanan və 50.000 tamaşaçı tutumuna malik futbol üzrə milli stadion [[Friends Arena#Tournaments|Friends Arena]]da keçirildi. 2013-cü ildə burada keçirilən ilk final rekord sayda — 38.474 tamaşaçı toplamışdır. Hammarby IF Bandy 2000-ci illərdə altı finalı ikinci yerdə başa vurduqdan sonra həmin ildə ikinci titulunu qazandı.

2015–2017-ci illərdə tamaşaçı sayının azalması səbəbindən Stokholmun cənubundakı Tele2 Arena yeni məkan seçildi. Lakin yeni qapalı arena ümumi tutumunun yarısından çox tamaşaçı cəlb edə bilmədi. 2017-ci ilin mayında finalların 2018-ci ildən ən azı 2021-ci ilə qədər yenidən Uppsaladakı Studenternas IP-də keçiriləcəyi elan edildi.

==== Svenska Cupen (İsveç Kuboku) ====
''Svenska Cupen'', yəni ''İsveç Kuboku'', yalnız [[İsveç]]də keçirilir. Bu, İsveç bendisində birbaşa mübarizə sistemi ilə keçirilən və milli çempionatdan sonra yalnız yerli İsveç komandalarının iştirak edə bildiyi ikinci ən nüfuzlu yarışdır. Yarış ilk dəfə 2005-ci ildə keçirilmişdir. Qadınlar arasında ilk yarış isə 2019-cu ildə təşkil olunmuşdur.

=== İsveçrə ===
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində İsveçrə qış tətili üçün məşhur məkana çevrilmiş və Avropanın müxtəlif yerlərindən insanlar buraya gəlmişdir. Cenevrə və digər şəhərlərdə xizək, kirşə və bendi kimi qış idman növləri oynanılırdı.

Oksford və Kembric universitetlərinin tələbələri bir-biri ilə oynamaq üçün İsveçrəyə gedirdilər. Müntəzəm keçirilən Ice Hockey Varsity Matchin sələfi 1885-ci ildə St. Moritzdə bendi qaydaları ilə oynanılan oyun idi. İsveçrədə qış idman növlərinin populyarlığı 1913-cü ildə Avropa çempionatının burada keçirilməsi iddiasının səbəblərindən biri olmuş ola bilər.

2000 və 2010-cu illərdə İsveçrədə bendi əsasən istirahət məqsədilə oynanılırdı. İsveçrənin kişilərdən ibarət milli komandası nəhayət 2017-ci ildə yaradılmış, qadınlardan ibarət milli komanda isə beynəlxalq debütünü 2018-ci il qadınlar arasında dünya çempionatında etmişdir.

=== Ukrayna ===
Bendi [[Ukrayna]]da ölkə Sovet İttifaqının tərkibində olduğu dövrdə oynanılırdı. 1991-ci ildə müstəqillik əldə edildikdən sonra təşkilatlanmış bendinin yenidən formalaşması üçün bir neçə il lazım oldu. Ukrayna çempionları isə 2012-ci ildən etibarən hər il müəyyən edilir.

=== Birləşmiş Krallıq ===
[[Fayl:Team England Bandy 1913.jpg|thumb|right|1913-cü ildə İngiltərənin bendi komandası olan Bury Fen Bandy Clubun üzvləri]]

[[Fayl:Bury Fen.JPG|thumb|right|Bury Fen]]

Bendi hesab edilə biləcək buz üzərində ilk qeydə alınmış oyunlar 1813–1814-cü illərin böyük şaxtası zamanı The Fens bölgəsində keçirilmişdir, baxmayaraq ki, oyunun əvvəlki əsrdə də burada oynanıldığı ehtimal edilir.

Bluntisham-cum-Earithdə, St Ives yaxınlığında yerləşən Bury Fen Bandy Club ən uğurlu komanda idi və 1890–1891-ci illərin qışına qədər yüz il ərzində məğlub olmadığı bildirilir.

Bury Fen Bandy Clubun üzvü Charles Goodman Tebbutt 1882-ci ildə bendinin ilk nəşr olunmuş qaydalarının hazırlanmasına, həmçinin oyunun Niderland, İsveç və İngiltərənin digər bölgələrinə yayılmasına cavabdeh idi. Bendi burada kriket, avarçəkmə və xokkey klubları arasında populyarlaşmışdı. Tebbuttun özünün hazırladığı bendi çubuğu St Ivesdəki Norris Muzeyində nümayiş etdirilir.

Oksford Universiteti ilə Kembric Universiteti arasında keçirilən ilk Ice Hockey Varsity Match oyunları, həmin vaxt &quot;buz üzərində xokkey&quot; adlandırılsa da, bendi qaydaları ilə oynanılmışdır.

Bəzən İngiltərənin milli komandasının 1913-cü ildə Avropa bendi çempionatında qalib olduğu iddia edilir, lakin həmin turnirin keçirilmədiyi ehtimal olunur. Təxminən 1900-cü illərdə bendinin İngiltərədə populyar idman növü olduğu düşünülsə də, bu dövrə aid çox az sənəd qorunub saxlanılmışdır.

Bendi oyunçusunun Peter Baker tərəfindən hazırlanmış heykəli ilk sənədləşdirilmiş oyunun 200 illiyini qeyd etmək məqsədilə 2013-cü ildə Earith kəndindəki gölməçənin yanında ucaldılmışdır.
2004-cü ilin martında Norveçin keçmiş oyunçusu Edgar Malman iki böyük klubu rink bendi üzrə nümayiş oyunu keçirmək üçün Londonun Streatham bölgəsinə dəvət etdi. Rusiya çempionu və Dünya Kubokunun qalibi Vodnik İsveç çempionu Edsbyns IF ilə qarşılaşdı və oyun 10–10 hesabı ilə başa çatdı.

2010-cu ildə İngiltərə Beynəlxalq Bendi Federasiyasının üzvü oldu. Milli federasiya bendinin tarixi mərkəzi sayılan Cambridgeshire qraflığında yerləşirdi.

İngiltərə Bendi Federasiyası 2 yanvar 2017-ci ildə İngiltərənin Norfolk qraflığındakı Welney kəndində yerləşən tarixi ''Lamb and Flag'' pubında keçirilən görüş zamanı yaradılmışdır. Bu təşkilat 2010-cu ildə yaradılmış, lakin fəaliyyəti zəifləyən əvvəlki federasiyanı əvəz etmişdir.

2017-ci ilin sentyabrında federasiya fəaliyyət ərazisini bütün [[Birləşmiş Krallıq]]a genişləndirmək qərarına gəldi və adını Great Britain Bandy Association olaraq dəyişdirdi. Böyük Britaniya 2019-cu il dünya çempionatının B qrupunda milli komanda ilə iştirak etdi. Komanda finala qədər məğlubiyyət görmədi və Estoniya ilə keçirilən finaldan sonra gümüş medal qazandı.

Komandanın 2020-ci il dünya çempionatına qayıtması nəzərdə tutulsa da, oyunçulara Rusiya üçün viza verilmədi. Bundan sonra komanda yarışlarda iştirak etmədi. Mənbədə qeyd edildiyi kimi, geri dönüşün 2025-ci ildə baş verməsi gözlənilirdi.

2022-ci ildə Böyük Britaniya qadınlardan ibarət milli bendi komandası ilə 2022-ci il qadınlar arasında dünya çempionatında debüt etdi.

=== Amerika Birləşmiş Ştatları ===
Bendi ilkin, qeyri-rəsmi formasında Şimali Amerika qitəsindən tamamilə yox olmuşdu. Erkən oyunun özü və bəzi elementləri yeni yaranan [[buzüstü xokkey]] idmanına daxil edilmişdi. Buzüstü xokkey ABŞ-də inkişaf edib təşkilatlanarkən, bendi də Avropa və Skandinaviyada eyni prosesi yaşayırdı. Bendi təşkilatlanmış formada ABŞ-yə yalnız 1970-ci illərdə, ilkin inkişafından təxminən bir əsr sonra gəlib çatmışdır.

Bendi ABŞ-də təxminən 1970-ci illərdən oynanılır. Bu idman növü ruslar, isveçlilər və finlərin təşviqi ilə ABŞ-də yayılmağa başladı. Bu proses eyni dövrdə amerikalıların Sovet İttifaqı, İsveç və Finlandiyada təbliğ etdiyi softbol idman növü ilə qarşılıqlı idman mübadiləsi çərçivəsində baş vermişdir.

ABŞ-də bu idman növünün formalaşmasında əsas şəxslərdən biri Minnesota Softballun nümayəndəsi Bob Kojetin olmuşdur. İdman növü əsasən Minnesotada cəmlənmişdir və başqa yerlərdə çox az komanda fəaliyyət göstərir.

ABŞ-nin kişilərdən ibarət milli bendi komandası 1985-ci ildən etibarən Bendi üzrə dünya çempionatında iştirak edir və Kanada ilə müntəzəm olaraq yoldaşlıq oyunları keçirir. ABŞ-də bendi üzrə əsas təşkilat USA Bandy-dir. Ölkənin həm kişilərdən, həm də qadınlardan ibarət milli bendi komandası mövcuddur.

ABŞ-də ilk bendi oyunu 1979-cu ilin dekabrında Minnesota ştatının Edina şəhərindəki Lewis Park Bandy Rinkdə keçirilmişdir. Bu, İsveçin gənclərdən ibarət milli komandası ilə İsveçin Brobergs IF klubu arasında keçirilən yoldaşlıq oyunu idi.

ABŞ bendi çempionatı 1980-ci illərin əvvəllərindən etibarən hər il keçirilir, lakin bu idman növü Amerika idman mediasında geniş işıqlandırılmır. Çempionatın kuboku təxminən 1980-ci ildə bendinin ABŞ-yə gətirilməsinə kömək edən İsveç ordusunun kapitanı Gunnar Fastın şərəfinə Gunnar Cup adlandırılmışdır.

==== Oyun meydançaları ====
Şimali Amerikadakı buzüstü xokkey meydançalarından rink bendi oynamaq üçün istifadə edilə bilər. Lakin ənənəvi bendinin oynanılması üçün daha böyük ölçülü oyun səthi — bendi meydançası tələb olunur və belə meydançalar Şimali Amerikada demək olar ki, mövcud deyil.

Minnesota Şimali Amerikada standart ölçülü yeganə bendi meydançasına ev sahibliyi edir. Guidant John Rose Minnesota Oval adlanan və ümumiyyətlə &quot;The Oval&quot; kimi tanınan bu arena həm də Şimali Amerikanın ən böyük açıq havada soyudulan konki meydançasıdır.

Meydançanın sahəsi 10.219 kvadratmetrdir. Buzun altında 800 tondan çox soyutma avadanlığı və 135 km boru sistemi yerləşir. Buz +10 °C-yə qədər olan temperaturda qorunub saxlanıla bilir. Arena 300-ə qədər tamaşaçı qəbul edə bilir və Sürətli konkisürmə üzrə Dünya Kuboku, 2016-cı il qadınlar arasında bendi üzrə dünya çempionatı və aqressiv konkisürmə/velosiped yarışlarına ev sahibliyi etmişdir. The Oval yay aylarında əsasən inline hockey üçün istifadə olunur.

== Milli bendi federasiyaları ==
Aşağıdakı assosiasiyalar müxtəlif ölkələrdə bendinin idarəedici orqanlarıdır və Beynəlxalq Bendi Federasiyasının üzv təşkilatlarıdır.

* Belarus — Belarusian Bandy Federation|Беларуская федэрацыя хакея з мячaм (Belarusian Bandy Federation)
* Kanada — Canada Bandy
* Çin Xalq Respublikası — China Bandy Federation
* Kolumbiya — Colombia Federation of Skating Sports
* Çexiya — Czech Association of Bandy
* Estoniya — Estonian Bandy Association|Eesti Jääpalliliit (Estonian Bandy Association)
* Finlandiya — Finland's Bandy Association
* Almaniya — German Bandy Federation
* Macarıstan — Hungarian Bandy Federation
* Hindistan — Bandy Federation of India
* İtaliya — Federazione Italiana Bandy
* Yaponiya — Japan Bandy Federation
* Qazaxıstan — Kazakhstan Bandy Federation
* Qırğızıstan — Bandy Federation of Kyrgyzstan
* Latviya — Latvia's Bandy Federation|Latvijas Bendija Federācija
* Monqolustan — Bandy Federation of Mongolia
* Niderland — Bandy Bond Nederland.
* Norveç — Norway's Bandy Association|Norges Bandyforbund
* Rusiya — Russian Bandy Federation|Федерация хоккея с мячом России (Russian Bandy Federation)
* Somali — Somali National Bandy Association
* İsveç — Swedish Bandy Association|Svenska Bandyförbundet
* İsveçrə — Federation of Swiss Bandy
* Ukrayna — Ukrainian Bandy and Rink bandy Federation|Українськa Федерація хокею з м'ячем та рінк-бенді (Ukrainian Bandy and Rink bandy Federation)
* Birləşmiş Krallıq — Great Britain Bandy Association
* Amerika Birləşmiş Ştatları — American Bandy Association

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Commons category|Bandy}}

* [http://www.worldbandy.com/](http://www.worldbandy.com/) Federation of International Bandy]
* [https://web.archive.org/web/20070930184905/http://www.bandysidan.nu/links/?sprak=eng](https://web.archive.org/web/20070930184905/http://www.bandysidan.nu/links/?sprak=eng) Bandysidan links] — bendi haqqında geniş keçid kataloqlarından biri
* [https://www.nytimes.com/2010/01/29/sports/olympics/29bandy.html](https://www.nytimes.com/2010/01/29/sports/olympics/29bandy.html) Klein, Jeff Z. &quot;It's Not Hockey, It's Bandy&quot;, ''The New York Times'', 29 yanvar 2010.]
* [http://www.goalwire.com/en/statistics_and_tables/bandy/](http://www.goalwire.com/en/statistics_and_tables/bandy/) Goalwire statistics for bandy]
[[Kateqoriya:Hokkeyin variantları]]
[[Kateqoriya:Komanda idman növləri]]
[[Kateqoriya:Top oyunları]]</text>
      <sha1>mvj423gysr8uh09uci0l0bqa3ilqdzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pol Ramsden (alpinist)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997937</id>
    <revision>
      <id>9037196</id>
      <parentid>9036383</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T20:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>{{[[Template:Azərbaycanca deyil|Azərbaycanca deyil]]}} əlavə edildi</comment>
      <origin>9037196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="a4a3fkfeyd8uvd3h0rxqw6xpj20smtj" xml:space="preserve">{{Azərbaycanca deyil|tarix=avqust 2026}}
{{Alpinist
 |adı                            = {{Dil-en|Pol Ramsden}}
 |şəkil                          = Paul Ramsden Troll Wall Norway.webp
 |şəklin_ölçüsü                  = 220px
 |alt                            =
 |izah                           = 
 |ləqəbi                         =
 |milliyəti                      = 
 |doğum_tarixi                   = 1969
 |doğum_yeri                     = [[Yorkşir]],[[İngiltərə]]
 |vəfat_tarixi                   = 
 |vəfat_yeri                     = 
 |yaşayış_yeri                   =
 |təhsili                        = • Şeffild Universiteti - (1987-90,bakalavr dərəcəsi - BSc)
 
                                  • Birmingem Universiteti - (2011-12,magistr dərəcəsi - MSc)
 |peşəsi                         = Əməyin mühafizəsi və gigiyenası üzrə mütəxəssis
 |boyu                           = 
 |çəkisi                         = 
 |yarışlardan_uzaqlaşıb          =
 |saytı                          = 
 |alpinist_növü                  = 
 |ən_yüksək_dərəcə               = 
 |tanınır                        = 
 |ilk_fəth_etmə                  = 
 |şərəfinə_adlandırlıb           = 
 |əsas_fəth_etmələr              =
 |beynəlxalq                     =
 |medallar                       =
 |yeniləmə                       = 15 avqust 2026

}}
'''Pol Ramsden ''' (1969-cu ildə anadan olub) — [[britaniya]]lı [[alpinist]] və [[dağcı]]dır. O, yüksək səviyyəli [[alpinizm]]i ilə beynəlxalq miqyasda tanınır. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.montagnes-magazine.com/actus-paul-ramsden-est-comme-si-les-piolets-or-inventes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.desnivel.com/alpinismo/paul-ramsden-cuando-escalas-montanas-muy-rapido-se-pierden-cosas/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/3cb37699-8ed6-48bf-bf1e-41fb19ac64ae}}&lt;/ref&gt;Ramsden [[Himalay]]larda&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/3cb37699-8ed6-48bf-bf1e-41fb19ac64ae}}&lt;/ref&gt; ekstremal yüksəkliklərdə yerləşən marşrutların alp üslubunda ilk keçidlərinə görə beş dəfə Piolet d'Or mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebmc.co.uk/en/paul-ramsden-interview-piolet-dor-number-four-for-the-collection}}&lt;/ref&gt;

O, 2003, 2013 və 2016-cı illərdə Mik Faulerlə birlikdə mükafata layiq görülüb və bununla onlar bu mükafatı qazanan ilk britaniyalı alpinistlər olublar.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Laskin |first1=Josh |title=Paul Ramsden and Tim Miller Go 8 Days on Unclimbed 6000-meter Peak |url=https://www.climbing.com/news/uk-climbers-first-ascent-himalayan-peak/ |website=Climbing |language=en |date=28 noyabr 2023}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə mükafatı Nik Bullokla, 2023-cü ildə isə Tim Millerlə birlikdə qazanıb.

Ramsden xüsusilə mediadan və ictimai diqqətdən uzaq durması ilə tanınır. Onun sosial media hesabları yoxdur və sponsorlarla əməkdaşlığı da məhduddur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ukclimbing.com/articles/features/perfect_partners_9_-_mick_fowler_and_paul_ramsden-10504}}&lt;/ref&gt; Bu səbəbdən, çoxsaylı beynəlxalq mükafatlarına baxmayaraq, adı geniş ictimaiyyətə digər məşhur alpinistlər qədər tanış deyil.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://blogs.dw.com/adventuresports/index.html%3Fp=32401.html}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə Financial Times onu “ən çox mükafat qazanmış alpinist (və niyə onun haqqında heç eşitməmisiniz)” ifadəsi ilə təqdim etmişdir.

Ramsdenin fəaliyyəti əsasən [[Himalay]]ların mürəkkəb və az tədqiq olunmuş zirvələrində kiçik komanda ilə, yüngül avadanlıqla və əlavə düşərgələrdən minimum istifadə etməklə həyata keçirilən alp üslublu yüksəlişlərlə xarakterizə olunur.

==Alpinist Karyerası==

Ramsden yüngül və minimalistik alp üslubunda dırmanışın qəti tərəfdarıdır. O, sabit iplərdən və ekspedisiya alpinizmində istifadə olunan digər dəstək vasitələrindən, o cümlədən oksigen balonlarından və hündürlük daşıyıcılarından istifadəni qəbul etmir.2023-cü ildə Ramsden öz yanaşmasını belə ifadə edib: o, özünü alpinist hesab edir və başqa üsulla dırmanmağı düşünmədiyini, alp üslubunda qalxa bilməsəydi, dırmanmağı dayandıracağını bildirib. Onun fikrincə, böyük dağlara qalxmağın yeganə etik yolu alp üslubudur və digər üsullar bu yanaşma ilə müqayisədə “aldatma” sayılır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://abenteuer-berg.de/en/paul-ramsden-after-another-first-ascent-of-a-six-thousander-in-nepal-anything-but-alpine-style-is-cheating/}}&lt;/ref&gt;Ramsden Piolet d'Or mükafatının fəlsəfəsinin Britaniya alpinizm ənənəsinə uyğun olduğunu düşünür. Onun fikrincə, kiçik komandalar, kəşfiyyat və alp üslubu bu mükafatın təşviq etdiyi əsas prinsiplərdir və məhz bu yanaşma alpinistlərin inkişafına imkan verir.

Ramsden yüksək hündürlükdə ekstremal alpinizmin son dərəcə təhlükəli olduğunu yaxşı anlayır. O, uzunmüddətli karyerasını qismən gənc yaşlarında dırmanış tərəfdaşlarının ölümünün şahidi olması ilə əlaqələndirir. Bu hadisələrdən xüsusilə biri onun 17 yaşı olarkən baş verib.Bu erkən təcrübələrin onun dağlarda riskə münasibətini formalaşdırdığı və sonrakı karyerasında ehtiyatlı qərarverməyə, risklərin düzgün qiymətləndirilməsinə və dağ şəraitinin sərhədlərini qəbul etməyə təsir göstərdiyi bildirilir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.montagnes-magazine.com/actus-paul-ramsden-est-comme-si-les-piolets-or-inventes}}&lt;/ref&gt;

==Görkəmli Qalxışlar və Nəticələr==

Pol Ramsdenin alpinist karyerasında əsasən [[Himalay]] və [[Tibet]] bölgələrində həyata keçirilmiş, yüksək texniki çətinliyə malik ilk keçidlər xüsusi yer tutur.

•	2002 — Siqunyanq, şimal-qərb üzü (Sıçuan, Çin): 1 500 metr hündürlüyündə, ED+ (VII AI6 M6) çətinlik dərəcəli marşrut. Mik Faulerlə birlikdə ilk keçidi həyata keçirib. Bu qalxışa görə onlar 2003-cü il Piolet d'Or mükafatına və 2002-ci il Golden Piton Award mükafatına layiq görülüblər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.himalayanclub.org/hj/72/9/piolets-dor/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/events/mick-fowler-and-paul-ramsden-win-12th-piolet-dor.html}}&lt;/ref&gt;

•	2007 — Manamço, şimal-qərb tirəsi (Tibet): 700 metrlik, TD, Scottish V dərəcəli marşrut. Faulerlə birlikdə ilk keçid. Nyençen Tanqla silsiləsinin “Matterhornu” kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/fowler-and-watts-make-first-ascent-of-kajaqiao.html}}&lt;/ref&gt;

•	2010 — Sulamar, şimal üzü (Sincan, Çin): 1 600 metr yüksəklikdə, TD+ dərəcəli marşrut. İlk keçid Mik Faulerlə birlikdə həyata keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/sulamar-north-face-first-ascent-by-mick-fowler-and-paul-ramsden.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.climbing.com/news/beautiful-north-face-climbed-in-china/}}&lt;/ref&gt;

•	2012 — Şiva, şimal-şərq dayağı (“Prow”), Hindistan: 700 metrlik, ED+ dərəcəli marşrut. Faulerlə birlikdə ilk keçid. Bu uğura görə onlar 2013-cü il Piolet d'Or mükafatını qazanıblar — Ramsden üçün ikinci belə mükafat.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/kishtwar-kailash-first-ascent-by-mick-fowler-and-paul-ramsden.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/a-seven-day-fa-in-the-kishtwar-himalaya/}}&lt;/ref&gt;

•	2013 — Kiştvar Kailaş, cənub-qərb üzü, Hindistan: 1 500 metrlik, ED, Scottish VI dərəcəli marşrutun ilk keçidi Mik Faulerlə birlikdə həyata keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/brits-climb-prow-of-shiva-in-alpine-style/}}&lt;/ref&gt;

•	2014 — Haqşu, şimal-şərq üzü, Hindistan: 1 300 metrlik, ED dərəcəli marşrut. İlk keçid Mik Faulerlə birlikdə.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/permit-fiasco-leads-two-teams-to-one-kishtwar-peak/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gripped.com/routes/mick-fowler-climbs-new-himalaya-route/}}&lt;/ref&gt;

•	2015 — Qave Din, şimal üzü, Nepal: 1 600 metrlik, ED+ dərəcəli marşrutun ilk keçidi Faulerlə birlikdə həyata keçirilib. Bu qalxışa görə onlar 2016-cı il Piolet d'Or mükafatını qazanıblar. Bu, Ramsden və Faulerin birlikdə qazandığı üçüncü Piolet d'Or olub.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/mick-fowler-and-paul-ramsden-complete-first-ascent-of-gave-ding-in-nepal.html}}&lt;/ref&gt;

•	2016 — Nyainqentangla Cənub-Şərqi, şimal dayağı, Tibet: 1 600 metr hündürlüyündə, ED+ dərəcəli marşrut. Nik Bullokla birlikdə ilk keçidi həyata keçirib. Bu qalxış Ramsdenə dördüncü Piolet d'Or mükafatını qazandırıb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/british-alpinists-climb-a-virgin-north-face-to-7000-meter-summit-in-tibet/}}&lt;/ref&gt;

•	2022 — Cuqal Spire, şimal üzü (“Phantom Line”), Nepal: Cuqal Himalında yerləşən 1 300 metrlik, ED dərəcəli marşrut beş gün ərzində keçilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://explorersweb.com/ramsden-miller-surma-sarovar/}}&lt;/ref&gt; İlk keçid Tim Millerlə birlikdə həyata keçirilib. Bu uğura görə Ramsden 2023-cü il Piolet d'Or mükafatını qazanaraq beşinci dəfə bu mükafata layiq görülüb.

•	2023 — Surma-Sarovar, şimal üzü, Nepal: 6 574 metr yüksəklikdə yerləşən zirvənin Salimor Khola vadisindəki şimal üzü Tim Millerlə birlikdə keçilib. Bu qalxış Ramsdenin sonrakı Himalay fəaliyyətinin mühüm nailiyyətlərindən biri hesab olunur.

==Şəxsi Həyatı==

Uzunmüddətli dırmanış tərəfdaşı Mik Fauler kimi, Pol Ramsden də peşəkar alpinist deyil. O, əsas peşə fəaliyyətini əməyin mühafizəsi və gigiyenası üzrə mütəxəssis kimi davam etdirir.
Ramsden “Integral HSE” adlı xidmət şirkəti vasitəsilə özünüməşğul şəxs kimi tam iş vaxtı fəaliyyət göstərir. Alpinizm onun əsas gəlir mənbəyi deyil; yüksək səviyyəli dağçılıq fəaliyyəti peşəkar işindən kənarda həyata keçirdiyi məşğuliyyətdir.

==Biblioqrafiya==

•	Ramsden, Paul (2023). “The Jugal Project: The First Ascent of a Striking Spire in Nepal” — Nepalda yerləşən Cuqal Spire zirvəsinə ilk qalxışdan bəhs edir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201216620}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 65, № 97. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2017). “The Wrong Valley: Climbing a Hidden Wall on a 7,000-Meter Peak in Tibet” — Tibetdə 7 000 metrlik zirvənin gizli divarına qalxışın təsviri.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201214330}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 59, № 91, s. 10–18. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2016). “Positive Vibes: The First Ascent of Gave Ding in Western Nepal” — Nepalın qərbində yerləşən Qave Din zirvəsinə ilk qalxış haqqında.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201214016}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 58, № 90, s. 56–65. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2015). “Hagshu, Northeast Face and Traverse” — Hindistanda Haqşunun şimal-şərq üzü və traversi haqqında.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AAC Publications - Hagshu, Northeast Face and Traverse |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201213311 |website=publications.americanalpineclub.org}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 57, № 89, s. 320–325. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2014). “Kishtwar Kailash, Southwest Face” — Hindistanda Kiştvar Kailaşın cənub-qərb üzü üzrə qalxışın təsviri.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201212848}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 56, № 88, s. 337. American Alpine Club.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>a4a3fkfeyd8uvd3h0rxqw6xpj20smtj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037288</id>
      <parentid>9037196</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12147" sha1="sy6gcl6vvu8tolqu0lg63ywh4sewbqm" xml:space="preserve">{{Azərbaycanca deyil|tarix=avqust 2026}}
{{Alpinist
 |adı                            = {{Dil-en|Pol Ramsden}}
 |şəkil                          = Paul Ramsden Troll Wall Norway.webp
 |şəklin_ölçüsü                  = 220px
 |alt                            =
 |izah                           = 
 |ləqəbi                         =
 |milliyəti                      = 
 |doğum_tarixi                   = 1969
 |doğum_yeri                     = [[Yorkşir]],[[İngiltərə]]
 |vəfat_tarixi                   = 
 |vəfat_yeri                     = 
 |yaşayış_yeri                   =
 |təhsili                        = • Şeffild Universiteti - (1987-90,bakalavr dərəcəsi - BSc)
 
                                  • Birmingem Universiteti - (2011-12,magistr dərəcəsi - MSc)
 |peşəsi                         = Əməyin mühafizəsi və gigiyenası üzrə mütəxəssis
 |boyu                           = 
 |çəkisi                         = 
 |yarışlardan_uzaqlaşıb          =
 |saytı                          = 
 |alpinist_növü                  = 
 |ən_yüksək_dərəcə               = 
 |tanınır                        = 
 |ilk_fəth_etmə                  = 
 |şərəfinə_adlandırlıb           = 
 |əsas_fəth_etmələr              =
 |beynəlxalq                     =
 |medallar                       =
 |yeniləmə                       = 15 avqust 2026

}}
'''Pol Ramsden ''' (1969-cu ildə anadan olub) — [[britaniya]]lı [[alpinist]] və [[dağcı]]dır. O, yüksək səviyyəli [[alpinizm]]i ilə beynəlxalq miqyasda tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.montagnes-magazine.com/actus-paul-ramsden-est-comme-si-les-piolets-or-inventes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.desnivel.com/alpinismo/paul-ramsden-cuando-escalas-montanas-muy-rapido-se-pierden-cosas/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/3cb37699-8ed6-48bf-bf1e-41fb19ac64ae}}&lt;/ref&gt; Ramsden [[Himalay]]larda&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/3cb37699-8ed6-48bf-bf1e-41fb19ac64ae}}&lt;/ref&gt; ekstremal yüksəkliklərdə yerləşən marşrutların alp üslubunda ilk keçidlərinə görə beş dəfə Piolet d'Or mükafatına layiq görülüb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebmc.co.uk/en/paul-ramsden-interview-piolet-dor-number-four-for-the-collection}}&lt;/ref&gt;

O, 2003, 2013 və 2016-cı illərdə Mik Faulerlə birlikdə mükafata layiq görülüb və bununla onlar bu mükafatı qazanan ilk britaniyalı alpinistlər olublar.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Laskin |first1=Josh |title=Paul Ramsden and Tim Miller Go 8 Days on Unclimbed 6000-meter Peak |url=https://www.climbing.com/news/uk-climbers-first-ascent-himalayan-peak/ |website=Climbing |language=en |date=28 noyabr 2023}}&lt;/ref&gt; 2017-ci ildə mükafatı Nik Bullokla, 2023-cü ildə isə Tim Millerlə birlikdə qazanıb.

Ramsden xüsusilə mediadan və ictimai diqqətdən uzaq durması ilə tanınır. Onun sosial media hesabları yoxdur və sponsorlarla əməkdaşlığı da məhduddur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ukclimbing.com/articles/features/perfect_partners_9_-_mick_fowler_and_paul_ramsden-10504}}&lt;/ref&gt; Bu səbəbdən, çoxsaylı beynəlxalq mükafatlarına baxmayaraq, adı geniş ictimaiyyətə digər məşhur alpinistlər qədər tanış deyil.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://blogs.dw.com/adventuresports/index.html%3Fp=32401.html}}&lt;/ref&gt; 2023-cü ildə Financial Times onu “ən çox mükafat qazanmış alpinist (və niyə onun haqqında heç eşitməmisiniz)” ifadəsi ilə təqdim etmişdir.

Ramsdenin fəaliyyəti əsasən [[Himalay]]ların mürəkkəb və az tədqiq olunmuş zirvələrində kiçik komanda ilə, yüngül avadanlıqla və əlavə düşərgələrdən minimum istifadə etməklə həyata keçirilən alp üslublu yüksəlişlərlə xarakterizə olunur.

==Alpinist Karyerası==

Ramsden yüngül və minimalistik alp üslubunda dırmanışın qəti tərəfdarıdır. O, sabit iplərdən və ekspedisiya alpinizmində istifadə olunan digər dəstək vasitələrindən, o cümlədən oksigen balonlarından və hündürlük daşıyıcılarından istifadəni qəbul etmir.2023-cü ildə Ramsden öz yanaşmasını belə ifadə edib: o, özünü alpinist hesab edir və başqa üsulla dırmanmağı düşünmədiyini, alp üslubunda qalxa bilməsəydi, dırmanmağı dayandıracağını bildirib. Onun fikrincə, böyük dağlara qalxmağın yeganə etik yolu alp üslubudur və digər üsullar bu yanaşma ilə müqayisədə “aldatma” sayılır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://abenteuer-berg.de/en/paul-ramsden-after-another-first-ascent-of-a-six-thousander-in-nepal-anything-but-alpine-style-is-cheating/}}&lt;/ref&gt; Ramsden Piolet d'Or mükafatının fəlsəfəsinin Britaniya alpinizm ənənəsinə uyğun olduğunu düşünür. Onun fikrincə, kiçik komandalar, kəşfiyyat və alp üslubu bu mükafatın təşviq etdiyi əsas prinsiplərdir və məhz bu yanaşma alpinistlərin inkişafına imkan verir.

Ramsden yüksək hündürlükdə ekstremal alpinizmin son dərəcə təhlükəli olduğunu yaxşı anlayır. O, uzunmüddətli karyerasını qismən gənc yaşlarında dırmanış tərəfdaşlarının ölümünün şahidi olması ilə əlaqələndirir. Bu hadisələrdən xüsusilə biri onun 17 yaşı olarkən baş verib.Bu erkən təcrübələrin onun dağlarda riskə münasibətini formalaşdırdığı və sonrakı karyerasında ehtiyatlı qərarverməyə, risklərin düzgün qiymətləndirilməsinə və dağ şəraitinin sərhədlərini qəbul etməyə təsir göstərdiyi bildirilir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.montagnes-magazine.com/actus-paul-ramsden-est-comme-si-les-piolets-or-inventes}}&lt;/ref&gt;

==Görkəmli Qalxışlar və Nəticələr==

Pol Ramsdenin alpinist karyerasında əsasən [[Himalay]] və [[Tibet]] bölgələrində həyata keçirilmiş, yüksək texniki çətinliyə malik ilk keçidlər xüsusi yer tutur.

•	2002 — Siqunyanq, şimal-qərb üzü (Sıçuan, Çin): 1 500 metr hündürlüyündə, ED+ (VII AI6 M6) çətinlik dərəcəli marşrut. Mik Faulerlə birlikdə ilk keçidi həyata keçirib. Bu qalxışa görə onlar 2003-cü il Piolet d'Or mükafatına və 2002-ci il Golden Piton Award mükafatına layiq görülüblər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.himalayanclub.org/hj/72/9/piolets-dor/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/events/mick-fowler-and-paul-ramsden-win-12th-piolet-dor.html}}&lt;/ref&gt;

•	2007 — Manamço, şimal-qərb tirəsi (Tibet): 700 metrlik, TD, Scottish V dərəcəli marşrut. Faulerlə birlikdə ilk keçid. Nyençen Tanqla silsiləsinin “Matterhornu” kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/fowler-and-watts-make-first-ascent-of-kajaqiao.html}}&lt;/ref&gt;

•	2010 — Sulamar, şimal üzü (Sincan, Çin): 1 600 metr yüksəklikdə, TD+ dərəcəli marşrut. İlk keçid Mik Faulerlə birlikdə həyata keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/sulamar-north-face-first-ascent-by-mick-fowler-and-paul-ramsden.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.climbing.com/news/beautiful-north-face-climbed-in-china/}}&lt;/ref&gt;

•	2012 — Şiva, şimal-şərq dayağı (“Prow”), Hindistan: 700 metrlik, ED+ dərəcəli marşrut. Faulerlə birlikdə ilk keçid. Bu uğura görə onlar 2013-cü il Piolet d'Or mükafatını qazanıblar — Ramsden üçün ikinci belə mükafat.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/kishtwar-kailash-first-ascent-by-mick-fowler-and-paul-ramsden.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/a-seven-day-fa-in-the-kishtwar-himalaya/}}&lt;/ref&gt;

•	2013 — Kiştvar Kailaş, cənub-qərb üzü, Hindistan: 1 500 metrlik, ED, Scottish VI dərəcəli marşrutun ilk keçidi Mik Faulerlə birlikdə həyata keçirilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/brits-climb-prow-of-shiva-in-alpine-style/}}&lt;/ref&gt;

•	2014 — Haqşu, şimal-şərq üzü, Hindistan: 1 300 metrlik, ED dərəcəli marşrut. İlk keçid Mik Faulerlə birlikdə.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/permit-fiasco-leads-two-teams-to-one-kishtwar-peak/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gripped.com/routes/mick-fowler-climbs-new-himalaya-route/}}&lt;/ref&gt;

•	2015 — Qave Din, şimal üzü, Nepal: 1 600 metrlik, ED+ dərəcəli marşrutun ilk keçidi Faulerlə birlikdə həyata keçirilib. Bu qalxışa görə onlar 2016-cı il Piolet d'Or mükafatını qazanıblar. Bu, Ramsden və Faulerin birlikdə qazandığı üçüncü Piolet d'Or olub.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/mick-fowler-and-paul-ramsden-complete-first-ascent-of-gave-ding-in-nepal.html}}&lt;/ref&gt;

•	2016 — Nyainqentangla Cənub-Şərqi, şimal dayağı, Tibet: 1 600 metr hündürlüyündə, ED+ dərəcəli marşrut. Nik Bullokla birlikdə ilk keçidi həyata keçirib. Bu qalxış Ramsdenə dördüncü Piolet d'Or mükafatını qazandırıb.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alpinist.com/newswire/british-alpinists-climb-a-virgin-north-face-to-7000-meter-summit-in-tibet/}}&lt;/ref&gt;

•	2022 — Cuqal Spire, şimal üzü (“Phantom Line”), Nepal: Cuqal Himalında yerləşən 1 300 metrlik, ED dərəcəli marşrut beş gün ərzində keçilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://explorersweb.com/ramsden-miller-surma-sarovar/}}&lt;/ref&gt; İlk keçid Tim Millerlə birlikdə həyata keçirilib. Bu uğura görə Ramsden 2023-cü il Piolet d'Or mükafatını qazanaraq beşinci dəfə bu mükafata layiq görülüb.

•	2023 — Surma-Sarovar, şimal üzü, Nepal: 6 574 metr yüksəklikdə yerləşən zirvənin Salimor Khola vadisindəki şimal üzü Tim Millerlə birlikdə keçilib. Bu qalxış Ramsdenin sonrakı Himalay fəaliyyətinin mühüm nailiyyətlərindən biri hesab olunur.

==Şəxsi Həyatı==

Uzunmüddətli dırmanış tərəfdaşı Mik Fauler kimi, Pol Ramsden də peşəkar alpinist deyil. O, əsas peşə fəaliyyətini əməyin mühafizəsi və gigiyenası üzrə mütəxəssis kimi davam etdirir.
Ramsden “Integral HSE” adlı xidmət şirkəti vasitəsilə özünüməşğul şəxs kimi tam iş vaxtı fəaliyyət göstərir. Alpinizm onun əsas gəlir mənbəyi deyil; yüksək səviyyəli dağçılıq fəaliyyəti peşəkar işindən kənarda həyata keçirdiyi məşğuliyyətdir.

==Biblioqrafiya==

•	Ramsden, Paul (2023). “The Jugal Project: The First Ascent of a Striking Spire in Nepal” — Nepalda yerləşən Cuqal Spire zirvəsinə ilk qalxışdan bəhs edir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201216620}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 65, № 97. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2017). “The Wrong Valley: Climbing a Hidden Wall on a 7,000-Meter Peak in Tibet” — Tibetdə 7 000 metrlik zirvənin gizli divarına qalxışın təsviri.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201214330}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 59, № 91, s. 10–18. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2016). “Positive Vibes: The First Ascent of Gave Ding in Western Nepal” — Nepalın qərbində yerləşən Qave Din zirvəsinə ilk qalxış haqqında.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201214016}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 58, № 90, s. 56–65. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2015). “Hagshu, Northeast Face and Traverse” — Hindistanda Haqşunun şimal-şərq üzü və traversi haqqında.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AAC Publications - Hagshu, Northeast Face and Traverse |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201213311 |website=publications.americanalpineclub.org}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 57, № 89, s. 320–325. American Alpine Club.

•	Ramsden, Paul (2014). “Kishtwar Kailash, Southwest Face” — Hindistanda Kiştvar Kailaşın cənub-qərb üzü üzrə qalxışın təsviri.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201212848}}&lt;/ref&gt; American Alpine Journal, cild 56, № 88, s. 337. American Alpine Club.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>sy6gcl6vvu8tolqu0lg63ywh4sewbqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xocaşen-İnqar silsiləsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997939</id>
    <revision>
      <id>9037287</id>
      <parentid>9036204</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="64ba1fpdbj2v11yqe2b1e78gawluhtc" xml:space="preserve">{{Dağ sistemi
 | Adı               = Xocaşen-İnqar silsiləsi
 | Yerli adı         = 
 | Şəkil             = 
 | Şəklin ölçüsü     = 
 | Şəklin izahı      = 
 | Mütləq hündürlüyü = 840
 | Hündür nöqtəsi    = 
 | Ölkə              = Azərbaycan
 | Yerləşməsi        = 
 | Uzunluğu          = 
 | Eni               = 
 | Sahəsi            = 
 | Əsas silsiləsi    = 
 | Yaranma dövrü     = Neogen və Antropogen
 | Süxurları         = gil, qum, qumdaşı
 | lat_deg           = 41
 | lat_min           = 01
 | lat_dir           = N
 | lon_deg           = 46
 | lon_min           = 55
 | lon_dir           = E
}}'''Xocaşen-İnqar silsiləsi''' – [[Azərbaycan Respublikası]]nda dağ silsiləsi. Xoçaşen—İngar silsiləsi Mingəçevir su anbarının sol sahili boyu şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində uzanır&lt;ref&gt;{{Cite book
 | title     = Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
 | publisher = 
 | year      = 1983
 | edition   = VII
 | location  = Bakı
 | pages     = 434
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book
 | last      = Г. В. Поздняк
 | title     = Азербайджан : Общегеографическая карта : Масштаб 1:750 000
 | publisher = Роскартография
 | year      = 2005
 | isbn      = 5-85120-235-1.
}}&lt;/ref&gt;

== Ümumi məlumat ==
Silsilə [[neogen]] və [[Dördüncü dövr|antropogenin]] [[çökmə süxurlar]]ından təşkil olunub. [[Yarımsəhra|Yarım səhra]] [[landşaft]]a malikdir. Ərazidən qışlaq yeri kimi istifadə olunur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Silsilənin cənub-şərqə davamı Axarbahar silsiləsi adlanır. Bu silsilə Axarbahardan cənub-şərqə, Afsuca qədər adsız olduğundan, ümumiləşdirilib Xocaşen-İnqar silsiləsi adlandırılıb. Xoçaşen—İngar silsiləsi onun davamı olan Lənkəbiz silsiləsinə qədər Əlicançay, Turançay, Köççay, Kirdimançay və Afsuçay tərəfindən kəsilib parçalanmışdır. Silsilənin şimal yamacı cənub yamacına nisbətən az meyillidir. Onun cənub yamacı yarğanlar vasitəsilə kəskin parçalandığından yararsız sahələr (bedlend) yaranmışdır. Xoçaşen—İngar silsiləsinin şimal-qərbdə ən uca zirvəsi 450 m, cənub-şərqdə isə 840 m-dir.

Lənkəbiz silsiləsinin və Hərəmı tirəsinin cənub-qərb yamacları Şirvan düzünə dik şəkildə enir. Yamaclar (xüsusilə cənub) quru çay dərələri və yarğanlar vasitəsilə intensiv parçalanmışdır.

== Geoloji quruluşu ==
Xocaşen-İnqar silsiləsi əsasən neogen və antropogenin dəniz karbonatlı-terrigen süxurlarından təşkil olunub.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Budaqov |first=Budaq |title=Azərbaycan təbiəti |publisher=Bakı |year=1980 |location=Bakı |pages=14 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İqlimi ==
Quru subtropik iqlimə malikdir. Ərazi yayı quraq keçən yarımsəhra quru çöl iqlimi tipinə daxildir.

== Torpaq və bitki örtüyü ==

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Mənbə ==
{{AME|4|376}}</text>
      <sha1>64ba1fpdbj2v11yqe2b1e78gawluhtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anatoli Piskovets</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997942</id>
    <revision>
      <id>9037286</id>
      <parentid>9036187</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8233" sha1="dkc3guzllg19tyo885xnrzkrvphojf0" xml:space="preserve">{{Futbolçu
}}

'''Anatoli Pavloviç Piskovets''' ({{lang-uk|Анатолій Павлович Пісковець}}) — sovet futbolçusu, ukraynalı futbol məşqçisi. Ukraynanın əməkdar məşqçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

== Futbolçu karyerası ==

Anatoli Piskovets futbolçu karyerasına 1970-ci ildə Sumı şəhərinin Avtomobilist klubunda başlamış və 1973-cü ilədək burada çıxış etmişdir. Daha sonra iki il ərzində Uralan klubunun futbolçusu olmuşdur.

1975-ci ildə Petropavlovsk-Kamçatski şəhərinə köçən Piskovets burada yerli Vulkan klubunun heyətində beş il çıxış etmişdir. Futbolçu kimi iştirak etdiyi ən yüksək səviyyəli yarış SSRİ futbol çempionatı|SSRİ çempionatının ikinci liqası olmuşdur.

== Məşqçi karyerası ==

Piskovets məşqçilik fəaliyyətinə 1980-ci ildə Niva (Mironovka) həvəskar komandasında başlamışdır. 1981-ci ildə Kiyev Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirdikdən sonra Vladimir Muntiyanın dəvəti ilə Kiyevin SKA Kiyev|SKA klubunda onun köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1982–1984-cü illərdə Dzerjinsk (Rusiya)|Dzerjinsk şəhərini təmsil edən ''Ximik'' klubunun baş məşqçisi olmuşdur. Komanda həmin dövrdə SSRİ ikinci liqasında çıxış edirdi. 1984–1986-cı illərdə Kiyevdəki idman məktəblərindən birində idman direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1992-ci ildə Piskovets Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə gedərək Əl-Əhli (Dubay futbol klubu)|Əl-Əhli klubunda məşqçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1994-cü ildə Ukraynaya qayıtdıqdan sonra Kiyevin qadın futbol komandası ''Alina''ya rəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyi altında komanda Ukrayna qadınlar arasında futbol çempionatı|Ukrayna çempionatının qalibi olmuş və Ukrayna qadınlar arasında futbol kuboku|Ukrayna Kubokunu qazanmışdır. Bu uğurlardan sonra Piskovets Ukrayna qadın milli futbol komandası|Ukrayna qadın milli komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir.

1998-ci ildə Rusiyanın ''Energiya'' (Voronej) qadın komandasına dəvət olunmuş və komandanı Rusiya qadınlar arasında futbol çempionatı|Rusiya çempionatının qalibi etmişdir. 1999–2002-ci illərdə yenidən Ukraynanın qadın milli komandalarında məşqçi kimi çalışmışdır.

=== Kişi komandaları ===

Piskovets kişi futboluna 2003-cü ildə Krivbas (futbol klubu)|Krivbas klubuna baş məşqçi təyin olunmaqla qayıtmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.profootball.com.ua/2004/07/20/anatoliy_piskovec_krivbass_lico.html
 |title=Анатолий Писковец: «„Кривбасс“ лицо самобытного города. Отбывать номер здесь не принято»
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=Profootball
}}&lt;/ref&gt;

2005-ci ildə Azərbaycana gələn Piskovets İnter Bakı klubunun hazırlıq prosesində iştirak etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.ua-football.com/ukrainian/high/42107078.html
 |title=Писковец, Котов и Идахор переезжают в Баку
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=UA-Футбол
 |language=uk
 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AknuROuQ?url=http://www.ua-football.com/ukrainian/high/42107078.html
 |archive-date=17 sentyabr 2012
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; Daha sonra Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Simurq (futbol klubu)|Simurq klubuna rəhbərlik etmişdir.

2006-cı ilin iyununda Ukraynanın Stal Alçevsk klubunun məşqçi heyətinə dəvət olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://m.football.ua/pda/news/1714.html
 |title=Кадровые изменения в ФК «Сталь»
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=Football.ua
 |language=uk
 |archive-url=https://20120711170843/http://m.football.ua/pda/news/1714.html
 |archive-date=11 iyul 2012
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; Bundan sonra Gürcüstana gedərək ölkə çempionu ''Olimpi'' (Rustavi) klubunun məşqçisi olmuşdur.

Kiyev Futbol Federasiyasında qısa müddət işlədikdən sonra Gürcüstana qayıdan Piskovets birinci divizionda çıxış edən Qaqra (futbol klubu, Tbilisi)|Qaqra klubuna rəhbərlik etmişdir. Onun rəhbərliyi altında klub Gürcüstan Kuboku|Gürcüstan Kubokunu qazanmış və UEFA Avropa Liqası|UEFA Avropa Liqasında iştirak etmək hüququ əldə etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://football.ua/fiction/news/132520.html
 |title=Украинские герои Сакартвело
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=Football.ua
 |language=uk
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001930/http://football.ua/fiction/news/132520.html
 |archive-date=3 dekabr 2013
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;

18 oktyabr 2011-ci ildə Piskovets Polşanın birinci divizionunda çıxış edən ''Olimpiya'' (Elblonq) klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klubla 2011–2012-ci il mövsümünün sonuna qədər müqavilə imzalamışdır.

Ukraynaya qayıtdıqdan sonra Volın (futbol klubu)|Volın klubunun gənclər komandasında çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.ua-football.com/ukrainian/dubl/4faffa5d.html
 |title=Анатолій Пісковець: «Молодим завжди може випасти шанс»
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=UA-Футбол
 |language=uk
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515095836/http://www.ua-football.com/ukrainian/dubl/4faffa5d.html
 |archive-date=15 may 2012
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;

Anatoli Demyanenkonun istefasından sonra 26 aprel 2013-cü ildə ''Volın''ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsini müvəqqəti icra etmişdir. Komandanın başında yalnız bir oyun keçirdikdən sonra bu vəzifəni Vitali Kvarçanıya təhvil vermiş və klubdan ayrılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.ua-football.com/ukrainian/high/517ae483.html
 |title=Офіційно: «Волинь» розірвала контракт з Дем’яненком
 |publisher=UA-Футбол
 |language=uk
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430031150/http://www.ua-football.com/ukrainian/high/517ae483.html
 |archive-date=30 aprel 2013
}}&lt;/ref&gt;

8 fevral 2015-ci ildə Latviyanın ''Dauqava'' klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.ua-football.com/ukrainian/news/1423397922-ukrainskiy-trener-vozglavil-latviyskiy-klub.html
 |title=Украинский тренер возглавил латвийский клуб
 |access-date=28 fevral 2015
 |publisher=UA-Футбол
 |language=uk
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316180823/http://www.ua-football.com/ukrainian/news/1423397922-ukrainskiy-trener-vozglavil-latviyskiy-klub.html
 |archive-date=16 mart 2015
}}&lt;/ref&gt; Lakin klubun yüksək liqada iştirak üçün lisenziya ala bilməməsi səbəbindən müqavilə qüvvəyə minməmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://football.ua/countrieselse/267963-gagra-snova-mechtaet-o-pobedakh.html
 |title=Гагра снова мечтает о победах
 |access-date=14 aprel 2015
 |publisher=Football.ua
 |language=ru
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414032404/http://football.ua/countrieselse/267963-gagra-snova-mechtaet-o-pobedakh.html
 |archive-date=14 aprel 2015
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;

2015-ci ilin yazında yenidən ''Qaqra'' klubuna rəhbərlik etmişdir. Həmin ilin yayında klubdan ayrılaraq Ukraynaya qayıtmış və 2015-ci ilin iyulundan 2016-cı ilin iyununa qədər həvəskar ''Obuxov'' klubunu çalışdırmışdır. Daha sonra ''Qaqra'' klubunun baş məşqçisi vəzifəsinə üçüncü dəfə təyin olunmuşdur.

== Mübahisəli diskvalifikasiya ==

2020-ci ildə Ermənistan Futbol Federasiyası Piskovetsi futbolla bağlı istənilən fəaliyyətdən ömürlük diskvalifikasiya etmişdir. Qərarın səbəbi onun Danışılmış oyun|danışılmış oyunların təşkilində iştirakı ilə bağlı ittihamlar olmuşdur.

2021-ci ilin iyulunda İdman Arbitraj Məhkəməsi tərəfindən Piskovets və digər ukraynalıların diskvalifikasiya qərarı ləğv edilərək onlar bəraət almışlar.

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Ukraynalı futbolçular]]</text>
      <sha1>dkc3guzllg19tyo885xnrzkrvphojf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuat Yaman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997946</id>
    <revision>
      <id>9037285</id>
      <parentid>9036241</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="0ha8r5d23za3c1slxe4c6bnj8vh4rwo" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı              = Fuat Yaman
 |tam adı          = Fuat Yaman
 |şəkil            = 
 |doğum tarixi     = 5 dekabr 1958
 |doğum yeri       = [[Kırklareli]], [[Türkiyə]]
 |boyu             = 
 |mövqeyi          = [[Yarımmüdafiəçi (futbol)|yarımmüdafiəçi]]
 |gənclər illəri   = 
 |gənclər klubları = 
 |klublar          = 
 }}

'''Fuat Yaman''' — [[türkiyə]]li keçmiş [[futbolçu]] və futbol məşqçisi.

== Futbolçu karyerası ==
Yaman futbolçu karyerası ərzində [[yarımmüdafiəçi (futbol)|yarımmüdafiəçi]] mövqeyində çıxış edib. 1978-ci ildə Beşiktaş FK klubunda peşəkar karyerasına başlayıb. 1980-ci ildə klubdan ayrılaraq Zonguldakspora keçib.

1984-cü ildə [[Antalyaspor]]a transfer olunub. Bir mövsüm sonra yenidən Zonguldakspora qayıdıb. Daha sonra Eskişehirspor, [[Konyaspor]], [[Sakaryaspor]] və Zeytinburnuspor klublarında çıxış edib.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=GmbH |first1=ChessBase |title=Fuat Yaman player profile |url=https://players.chessbase.com/en/player/Yaman_Fuat/374946 |website=ChessBase Players |language=en}}&lt;/ref&gt;

1993-cü ildə Zeytinburnusporda futbolçu karyerasını başa vurub.

== Məşqçilik karyerası ==
Fuat Yaman məşqçilik fəaliyyətinə [[Beşiktaş]] klubunda başlayıb. Burada əvvəlcə klubun aşağı yaş qruplarında məşqçi kimi çalışıb, daha sonra [[Con Toşak]]ın köməkçisi olub. Toşakın komandadan ayrılmasından sonra 1999-cu ildə qısa müddət ərzində Beşiktaşın baş məşqçisi vəzifəsini icra edib.

Daha sonra Çanaqqala Dardanelspor, Kayseri Erciyesspor, Çaykur Rizespor və [[Kocaelispor]] klublarını çalışdırıb. 2007-ci ildə [[İstanbulspor]]un baş məşqçisi olub.

2009-cu ildə Altay SK klubunun baş məşqçisi təyin edilib. 2010-cu ilin fevralında Karşıyaka SK ilə oyunda komandanın 0:2 hesablı məğlubiyyətindən sonra istefa verib.

Daha sonra [[Konyaspor]]un baş məşqçisi olub. Lakin klub rəhbərliyi ilə fikir ayrılığı səbəbindən 2010–2011 mövsümü başlamazdan əvvəl vəzifəsini tərk edib.

Yaman karyerasının müəyyən dövründə [[Azərbaycan]]da da çalışıb və [[Karvan FK]] klubunda məşqçilik fəaliyyəti göstərib.

== Şəxsi həyatı ==
Fuat Yaman [[Albaniya|alban]] əsilli türkiyəlidir. Aktyor [[Can Yaman]]ın əmisidir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
[[Kateqoriya:1958-ci ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]</text>
      <sha1>0ha8r5d23za3c1slxe4c6bnj8vh4rwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milinko Pantiç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997949</id>
    <revision>
      <id>9037134</id>
      <parentid>9036477</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>2 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8013" sha1="lbf2tzftg32jxznhjk6l8y1iatsyq63" xml:space="preserve">{{Futbolçu

}}

'''Milinko Pantiç''' ({{DVTY}}) — serbiyalı keçmiş futbolçu və məşqçidir. Yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Pantiç futbolçu karyerasının böyük hissəsini İspaniyanın Atletiko Madrid klubunda keçirmişdir. O, 1995–1996-cı illər mövsümündə klubla İspaniya çempionu və İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. 1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqası mövsümündə isə turnirin ən məhsuldar futbolçusu olmuşdur. Pantiç sonralar müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda və Çində məşqçi kimi çalışmışdır.

== Futbolçu karyerası ==

=== İlk illəri ===
Milinko Pantiç 5 sentyabr 1966-cı ildə Yuqoslaviyanın Loznitsa şəhərində anadan olmuşdur. Futbola doğma bölgəsindəki Jedinstvo Mali Zvornik klubunun gənclər komandasında başlamışdır. 1985-ci ildə Serbiyanın ən tanınmış klublarından biri olan Partizanın əsas komandasına keçmişdir.

Pantiç 1985–1991-ci illərdə Partizanda çıxış etmiş və bu müddətdə 65 çempionat oyununda 11 qol vurmuşdur. Klubdakı ilk dövründə Yuqoslaviya çempionluğunun iki dəfə və Yuqoslaviya Kubokunun bir dəfə qalibi olmuşdur.

1989-cu ildə Partizanla Yuqoslaviya Superkubokunu da qazanmışdır. Pantiçin Partizandakı çıxışları onun xarici klubların diqqətini cəlb etməsinə səbəb olmuşdur.

=== Yunanıstan ===
1991-ci ildə Pantiç qısa müddət Sloveniyanın Olimpija Lyublyana klubunda çıxış etdikdən sonra Yunanıstana keçmişdir. Həmin il Afinanın Panionios klubuna transfer olunmuşdur.

Panionios Pantiçin karyerasında mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur. O, 1991–1995-ci illər arasında klubun əsas futbolçularından birinə çevrilmiş və 120 liqa oyununda 51 qol vurmuşdur.

Yunanıstandakı uğurlu çıxışı onun İspaniyanın Atletiko Madrid klubuna keçməsində əsas amillərdən biri olmuşdur.

== Atletiko Madrid ==
1995-ci ildə Pantiç Atletiko Madridə keçmişdir. Onun transferində klubun yeni baş məşqçisi Radomir Antiçin mühüm rolu olmuşdur. Antiç Pantiçi Partizandakı çıxışlarından tanıyırdı.

Pantiçin Atletiko Madriddəki ilk mövsümü onun futbolçu karyerasının ən uğurlu dövrlərindən biri hesab olunur. 1995–1996-cı illər mövsümündə Atletiko Madrid həm İspaniya çempionatının, həm də İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. Pantiç həmin mövsümdə komandanın hücum quruculuğunda mühüm rol oynamış, bütün turnirlərdə 10 qol vurmuşdur.

1996-cı ildə keçirilən İspaniya Kubokunun finalında Pantiçin vurduğu qol Atletiko Madridə qələbə qazandırmışdır. O, həmin dövrdə komandanın əsas yaradıcılıq futbolçularından biri kimi tanınırdı.

1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqasında Pantiç xüsusilə diqqət çəkən çıxış etmişdir. O, turnirdə 5 qol vuraraq bombardir olmuşdur. Pantiç Atletiko Madrid tarixində UEFA Çempionlar Liqasının bombardiri olan ilk və uzun müddət yeganə futbolçu kimi qeyd edilmişdir.

Atletiko Madridin heyətində Pantiç üç mövsüm keçirmiş və ümumilikdə 106 rəsmi oyunda 18 qol vurmuşdur. Bu dövr onun klub karyerasının ən tanınmış mərhələsi olmuşdur.

== Fransada çıxışı ==
1998-ci ilin yayında Pantiç Fransanın Le Havr klubuna keçmişdir. O, 1998–1999-cu illər mövsümündə klubun heyətində 19 liqa oyununda iştirak etmiş və 2 qol vurmuşdur.

1999-cu ildə Pantiç yenidən Yunanıstana qayıdaraq əvvəlki klubu Panioniosun heyətinə qoşulmuşdur. 1999–2000-ci illər mövsümündə 23 oyunda 4 qol vurduqdan sonra peşəkar futbolçu karyerasını başa çatdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html Milinko Pantić:''Bio sam idol Toresu''] {{Wayback|url=http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=20141101044228 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101044228/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=1 November 2014 }}; sportske.net, 27 November 2010&lt;/ref&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Pantiç Yuqoslaviya milli komandasında 1996-cı ildə çıxış etmişdir. O, milli komandanın heyətində iki rəsmi oyunda iştirak etmiş, lakin qol vura bilməmişdir. Bu oyunlar 1998-ci il dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=15960|title=Milinko Pantić, international football player|access-date=15 March 2025|website=EU-football.info|archive-date=3 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803125328/https://eu-football.info/_player.php?id=15960|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçilik karyerası ==
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra Pantiç Atletiko Madridə qayıtmış və klubun gənclər sistemində məşqçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. İlk dövrdə o, klubun aşağı yaş qrupları ilə işləmiş, daha sonra müxtəlif gənclər komandalarında məşqçilik etmişdir.

Pantiç Atletiko Madridin gənclər akademiyasında müxtəlif yaş qruplarının inkişafında iştirak etmiş və klubun aşağı yaş komandalarından birinin baş məşqçisi olmuşdur. Onun gənc futbolçularla işi klub rəhbərliyinin diqqətini çəkmiş və 2011-ci ildə Atletiko Madrid B komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir.

Atletiko Madrid B-də çalışdığı dövrdə Pantiç məşqçilik karyerasında ilk dəfə peşəkar səviyyəli ehtiyat komandasına rəhbərlik etmişdir.

== Azərbaycanda fəaliyyəti ==
2013-cü ilin iyununda Pantiç Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Bakı FK-nın baş məşqçisi təyin edilmişdir. Bu, onun xaricdə klub baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərdiyi mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur.

Pantiç Bakı FK-da komandanın oyun sisteminin qurulması və nəticələrin yaxşılaşdırılması üzərində çalışmışdır. O, Azərbaycan futbolunda fəaliyyət göstərən ilk serbiyalı mütəxəssislərdən biri olmuşdur.

2014-cü il iyulun 24-də Pantiç və Bakı FK rəhbərliyi müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam vermişdir.

== Çində fəaliyyəti ==
5 iyul 2016-cı ildə Pantiç Çinin ikinci səviyyəli futbol liqasında çıxış edən Dalyan Yifan klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir. Onun təyinatı Çin klubunun məşqçi heyətində dəyişikliklər çərçivəsində həyata keçirilmişdir.

Bu təyinat Pantiçin məşqçilik karyerasında Asiyada çalışdığı əsas mərhələ olmuşdur.

== Fərdi qiymətləndirmə ==
Pantiçin futbolçu kimi ən böyük xüsusiyyətlərindən biri yarımmüdafiənin hücum quruculuğunda fəal iştirakı və dəqiq ötürmələri olmuşdur. Atletiko Madriddə çıxış etdiyi dövrdə onun texniki imkanları və standart vəziyyətlərdən istifadə bacarığı komandanın hücum potensialının artırılmasına kömək etmişdir.

Şotlandiyalı futbolçu və məşqçi Pol Lambert karyerasında qarşılaşdığı ən çətin rəqiblər haqqında danışarkən Pantiçi də qeyd etmişdir. Lambert Pantiçlə qarşılaşmanı öz futbolçu karyerasının çətin sınaqlarından biri kimi qiymətləndirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* EU-football.info — Milinko Pantiçin milli komanda statistikası:
https://eu-football.info/_player.php?id=15960
* BDFutbol — Milinko Pantiçin klub karyerası:
https://www.bdfutbol.com/en/j/j2034.html
* RSSSF — Yunanıstanda xarici futbolçular:
https://www.rsssf.org/players/foreign-players-in-grk6080.html
* Sky Sports — Pol Lambertin Pantiç haqqında fikirləri:
https://www.skysports.com/watch/video/tv-shows/the-fantasy-football-club/10543773/lamberts-one2eleven

[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>lbf2tzftg32jxznhjk6l8y1iatsyq63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037194</id>
      <parentid>9037134</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <origin>9037194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7556" sha1="9829e48z2afznb0ro0rfz1nv7fv32ed" xml:space="preserve">{{Futbolçu

}}

'''Milinko Pantiç''' ({{DVTY}}) — serbiyalı keçmiş futbolçu və məşqçidir. Yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Pantiç futbolçu karyerasının böyük hissəsini İspaniyanın Atletiko Madrid klubunda keçirmişdir. O, 1995–1996-cı illər mövsümündə klubla İspaniya çempionu və İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. 1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqası mövsümündə isə turnirin ən məhsuldar futbolçusu olmuşdur. Pantiç sonralar müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda və Çində məşqçi kimi çalışmışdır.

== Futbolçu karyerası ==

=== İlk illəri ===
Milinko Pantiç 5 sentyabr 1966-cı ildə Yuqoslaviyanın Loznitsa şəhərində anadan olmuşdur. Futbola doğma bölgəsindəki Jedinstvo Mali Zvornik klubunun gənclər komandasında başlamışdır. 1985-ci ildə Serbiyanın ən tanınmış klublarından biri olan Partizanın əsas komandasına keçmişdir.

Pantiç 1985–1991-ci illərdə Partizanda çıxış etmiş və bu müddətdə 65 çempionat oyununda 11 qol vurmuşdur. Klubdakı ilk dövründə Yuqoslaviya çempionluğunun iki dəfə və Yuqoslaviya Kubokunun bir dəfə qalibi olmuşdur.

1989-cu ildə Partizanla Yuqoslaviya Superkubokunu da qazanmışdır. Pantiçin Partizandakı çıxışları onun xarici klubların diqqətini cəlb etməsinə səbəb olmuşdur.

=== Yunanıstan ===
1991-ci ildə Pantiç qısa müddət Sloveniyanın Olimpija Lyublyana klubunda çıxış etdikdən sonra Yunanıstana keçmişdir. Həmin il Afinanın Panionios klubuna transfer olunmuşdur.

Panionios Pantiçin karyerasında mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur. O, 1991–1995-ci illər arasında klubun əsas futbolçularından birinə çevrilmiş və 120 liqa oyununda 51 qol vurmuşdur.

Yunanıstandakı uğurlu çıxışı onun İspaniyanın Atletiko Madrid klubuna keçməsində əsas amillərdən biri olmuşdur.

== Atletiko Madrid ==
1995-ci ildə Pantiç Atletiko Madridə keçmişdir. Onun transferində klubun yeni baş məşqçisi Radomir Antiçin mühüm rolu olmuşdur. Antiç Pantiçi Partizandakı çıxışlarından tanıyırdı.

Pantiçin Atletiko Madriddəki ilk mövsümü onun futbolçu karyerasının ən uğurlu dövrlərindən biri hesab olunur. 1995–1996-cı illər mövsümündə Atletiko Madrid həm İspaniya çempionatının, həm də İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. Pantiç həmin mövsümdə komandanın hücum quruculuğunda mühüm rol oynamış, bütün turnirlərdə 10 qol vurmuşdur.

1996-cı ildə keçirilən İspaniya Kubokunun finalında Pantiçin vurduğu qol Atletiko Madridə qələbə qazandırmışdır. O, həmin dövrdə komandanın əsas yaradıcılıq futbolçularından biri kimi tanınırdı.

1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqasında Pantiç xüsusilə diqqət çəkən çıxış etmişdir. O, turnirdə 5 qol vuraraq bombardir olmuşdur. Pantiç Atletiko Madrid tarixində UEFA Çempionlar Liqasının bombardiri olan ilk və uzun müddət yeganə futbolçu kimi qeyd edilmişdir.

Atletiko Madridin heyətində Pantiç üç mövsüm keçirmiş və ümumilikdə 106 rəsmi oyunda 18 qol vurmuşdur. Bu dövr onun klub karyerasının ən tanınmış mərhələsi olmuşdur.

== Fransada çıxışı ==
1998-ci ilin yayında Pantiç Fransanın Le Havr klubuna keçmişdir. O, 1998–1999-cu illər mövsümündə klubun heyətində 19 liqa oyununda iştirak etmiş və 2 qol vurmuşdur.

1999-cu ildə Pantiç yenidən Yunanıstana qayıdaraq əvvəlki klubu Panioniosun heyətinə qoşulmuşdur. 1999–2000-ci illər mövsümündə 23 oyunda 4 qol vurduqdan sonra peşəkar futbolçu karyerasını başa çatdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html Milinko Pantić:''Bio sam idol Toresu''] {{Wayback|url=http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=20141101044228 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101044228/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=1 November 2014 }}; sportske.net, 27 November 2010&lt;/ref&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Pantiç Yuqoslaviya milli komandasında 1996-cı ildə çıxış etmişdir. O, milli komandanın heyətində iki rəsmi oyunda iştirak etmiş, lakin qol vura bilməmişdir. Bu oyunlar 1998-ci il dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=15960|title=Milinko Pantić, international football player|access-date=15 March 2025|website=EU-football.info|archive-date=3 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803125328/https://eu-football.info/_player.php?id=15960|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçilik karyerası ==
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra Pantiç Atletiko Madridə qayıtmış və klubun gənclər sistemində məşqçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. İlk dövrdə o, klubun aşağı yaş qrupları ilə işləmiş, daha sonra müxtəlif gənclər komandalarında məşqçilik etmişdir.

Pantiç Atletiko Madridin gənclər akademiyasında müxtəlif yaş qruplarının inkişafında iştirak etmiş və klubun aşağı yaş komandalarından birinin baş məşqçisi olmuşdur. Onun gənc futbolçularla işi klub rəhbərliyinin diqqətini çəkmiş və 2011-ci ildə Atletiko Madrid B komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir.

Atletiko Madrid B-də çalışdığı dövrdə Pantiç məşqçilik karyerasında ilk dəfə peşəkar səviyyəli ehtiyat komandasına rəhbərlik etmişdir.

== Azərbaycanda fəaliyyəti ==
2013-cü ilin iyununda Pantiç Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Bakı FK-nın baş məşqçisi təyin edilmişdir. Bu, onun xaricdə klub baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərdiyi mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur.

Pantiç Bakı FK-da komandanın oyun sisteminin qurulması və nəticələrin yaxşılaşdırılması üzərində çalışmışdır. O, Azərbaycan futbolunda fəaliyyət göstərən ilk serbiyalı mütəxəssislərdən biri olmuşdur.

2014-cü il iyulun 24-də Pantiç və Bakı FK rəhbərliyi müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam vermişdir.

== Çində fəaliyyəti ==
5 iyul 2016-cı ildə Pantiç Çinin ikinci səviyyəli futbol liqasında çıxış edən Dalyan Yifan klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir. Onun təyinatı Çin klubunun məşqçi heyətində dəyişikliklər çərçivəsində həyata keçirilmişdir.

Bu təyinat Pantiçin məşqçilik karyerasında Asiyada çalışdığı əsas mərhələ olmuşdur.

== Fərdi qiymətləndirmə ==
Pantiçin futbolçu kimi ən böyük xüsusiyyətlərindən biri yarımmüdafiənin hücum quruculuğunda fəal iştirakı və dəqiq ötürmələri olmuşdur. Atletiko Madriddə çıxış etdiyi dövrdə onun texniki imkanları və standart vəziyyətlərdən istifadə bacarığı komandanın hücum potensialının artırılmasına kömək etmişdir.

Şotlandiyalı futbolçu və məşqçi Pol Lambert karyerasında qarşılaşdığı ən çətin rəqiblər haqqında danışarkən Pantiçi də qeyd etmişdir. Lambert Pantiçlə qarşılaşmanı öz futbolçu karyerasının çətin sınaqlarından biri kimi qiymətləndirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>9829e48z2afznb0ro0rfz1nv7fv32ed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037195</id>
      <parentid>9037194</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>{{[[Template:Mənbəsiz|Mənbəsiz]]}} əlavə edildi</comment>
      <origin>9037195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7589" sha1="2lhnixtst1ccg0onfpxh2eyqp1qy2br" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz|tarix=avqust 2026}}
{{Futbolçu

}}

'''Milinko Pantiç''' ({{DVTY}}) — serbiyalı keçmiş futbolçu və məşqçidir. Yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Pantiç futbolçu karyerasının böyük hissəsini İspaniyanın Atletiko Madrid klubunda keçirmişdir. O, 1995–1996-cı illər mövsümündə klubla İspaniya çempionu və İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. 1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqası mövsümündə isə turnirin ən məhsuldar futbolçusu olmuşdur. Pantiç sonralar müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda və Çində məşqçi kimi çalışmışdır.

== Futbolçu karyerası ==

=== İlk illəri ===
Milinko Pantiç 5 sentyabr 1966-cı ildə Yuqoslaviyanın Loznitsa şəhərində anadan olmuşdur. Futbola doğma bölgəsindəki Jedinstvo Mali Zvornik klubunun gənclər komandasında başlamışdır. 1985-ci ildə Serbiyanın ən tanınmış klublarından biri olan Partizanın əsas komandasına keçmişdir.

Pantiç 1985–1991-ci illərdə Partizanda çıxış etmiş və bu müddətdə 65 çempionat oyununda 11 qol vurmuşdur. Klubdakı ilk dövründə Yuqoslaviya çempionluğunun iki dəfə və Yuqoslaviya Kubokunun bir dəfə qalibi olmuşdur.

1989-cu ildə Partizanla Yuqoslaviya Superkubokunu da qazanmışdır. Pantiçin Partizandakı çıxışları onun xarici klubların diqqətini cəlb etməsinə səbəb olmuşdur.

=== Yunanıstan ===
1991-ci ildə Pantiç qısa müddət Sloveniyanın Olimpija Lyublyana klubunda çıxış etdikdən sonra Yunanıstana keçmişdir. Həmin il Afinanın Panionios klubuna transfer olunmuşdur.

Panionios Pantiçin karyerasında mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur. O, 1991–1995-ci illər arasında klubun əsas futbolçularından birinə çevrilmiş və 120 liqa oyununda 51 qol vurmuşdur.

Yunanıstandakı uğurlu çıxışı onun İspaniyanın Atletiko Madrid klubuna keçməsində əsas amillərdən biri olmuşdur.

== Atletiko Madrid ==
1995-ci ildə Pantiç Atletiko Madridə keçmişdir. Onun transferində klubun yeni baş məşqçisi Radomir Antiçin mühüm rolu olmuşdur. Antiç Pantiçi Partizandakı çıxışlarından tanıyırdı.

Pantiçin Atletiko Madriddəki ilk mövsümü onun futbolçu karyerasının ən uğurlu dövrlərindən biri hesab olunur. 1995–1996-cı illər mövsümündə Atletiko Madrid həm İspaniya çempionatının, həm də İspaniya Kubokunun qalibi olmuşdur. Pantiç həmin mövsümdə komandanın hücum quruculuğunda mühüm rol oynamış, bütün turnirlərdə 10 qol vurmuşdur.

1996-cı ildə keçirilən İspaniya Kubokunun finalında Pantiçin vurduğu qol Atletiko Madridə qələbə qazandırmışdır. O, həmin dövrdə komandanın əsas yaradıcılıq futbolçularından biri kimi tanınırdı.

1996–1997-ci illər UEFA Çempionlar Liqasında Pantiç xüsusilə diqqət çəkən çıxış etmişdir. O, turnirdə 5 qol vuraraq bombardir olmuşdur. Pantiç Atletiko Madrid tarixində UEFA Çempionlar Liqasının bombardiri olan ilk və uzun müddət yeganə futbolçu kimi qeyd edilmişdir.

Atletiko Madridin heyətində Pantiç üç mövsüm keçirmiş və ümumilikdə 106 rəsmi oyunda 18 qol vurmuşdur. Bu dövr onun klub karyerasının ən tanınmış mərhələsi olmuşdur.

== Fransada çıxışı ==
1998-ci ilin yayında Pantiç Fransanın Le Havr klubuna keçmişdir. O, 1998–1999-cu illər mövsümündə klubun heyətində 19 liqa oyununda iştirak etmiş və 2 qol vurmuşdur.

1999-cu ildə Pantiç yenidən Yunanıstana qayıdaraq əvvəlki klubu Panioniosun heyətinə qoşulmuşdur. 1999–2000-ci illər mövsümündə 23 oyunda 4 qol vurduqdan sonra peşəkar futbolçu karyerasını başa çatdırmışdır.&lt;ref&gt;[http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html Milinko Pantić:''Bio sam idol Toresu''] {{Wayback|url=http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=20141101044228 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101044228/http://www.sportske.net/vest/medjunarodni-fudbal/milinko-pantic-bio-sam-idol-toresu-32866.html |date=1 November 2014 }}; sportske.net, 27 November 2010&lt;/ref&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Pantiç Yuqoslaviya milli komandasında 1996-cı ildə çıxış etmişdir. O, milli komandanın heyətində iki rəsmi oyunda iştirak etmiş, lakin qol vura bilməmişdir. Bu oyunlar 1998-ci il dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində keçirilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=15960|title=Milinko Pantić, international football player|access-date=15 March 2025|website=EU-football.info|archive-date=3 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803125328/https://eu-football.info/_player.php?id=15960|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Məşqçilik karyerası ==
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra Pantiç Atletiko Madridə qayıtmış və klubun gənclər sistemində məşqçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. İlk dövrdə o, klubun aşağı yaş qrupları ilə işləmiş, daha sonra müxtəlif gənclər komandalarında məşqçilik etmişdir.

Pantiç Atletiko Madridin gənclər akademiyasında müxtəlif yaş qruplarının inkişafında iştirak etmiş və klubun aşağı yaş komandalarından birinin baş məşqçisi olmuşdur. Onun gənc futbolçularla işi klub rəhbərliyinin diqqətini çəkmiş və 2011-ci ildə Atletiko Madrid B komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir.

Atletiko Madrid B-də çalışdığı dövrdə Pantiç məşqçilik karyerasında ilk dəfə peşəkar səviyyəli ehtiyat komandasına rəhbərlik etmişdir.

== Azərbaycanda fəaliyyəti ==
2013-cü ilin iyununda Pantiç Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Bakı FK-nın baş məşqçisi təyin edilmişdir. Bu, onun xaricdə klub baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərdiyi mühüm mərhələlərdən biri olmuşdur.

Pantiç Bakı FK-da komandanın oyun sisteminin qurulması və nəticələrin yaxşılaşdırılması üzərində çalışmışdır. O, Azərbaycan futbolunda fəaliyyət göstərən ilk serbiyalı mütəxəssislərdən biri olmuşdur.

2014-cü il iyulun 24-də Pantiç və Bakı FK rəhbərliyi müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam vermişdir.

== Çində fəaliyyəti ==
5 iyul 2016-cı ildə Pantiç Çinin ikinci səviyyəli futbol liqasında çıxış edən Dalyan Yifan klubunun baş məşqçisi təyin edilmişdir. Onun təyinatı Çin klubunun məşqçi heyətində dəyişikliklər çərçivəsində həyata keçirilmişdir.

Bu təyinat Pantiçin məşqçilik karyerasında Asiyada çalışdığı əsas mərhələ olmuşdur.

== Fərdi qiymətləndirmə ==
Pantiçin futbolçu kimi ən böyük xüsusiyyətlərindən biri yarımmüdafiənin hücum quruculuğunda fəal iştirakı və dəqiq ötürmələri olmuşdur. Atletiko Madriddə çıxış etdiyi dövrdə onun texniki imkanları və standart vəziyyətlərdən istifadə bacarığı komandanın hücum potensialının artırılmasına kömək etmişdir.

Şotlandiyalı futbolçu və məşqçi Pol Lambert karyerasında qarşılaşdığı ən çətin rəqiblər haqqında danışarkən Pantiçi də qeyd etmişdir. Lambert Pantiçlə qarşılaşmanı öz futbolçu karyerasının çətin sınaqlarından biri kimi qiymətləndirmişdir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Xarici keçidlər}}

[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>2lhnixtst1ccg0onfpxh2eyqp1qy2br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriy Demçenko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997950</id>
    <revision>
      <id>9037284</id>
      <parentid>9036452</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14516" sha1="krvk4w2gotan6a6j2t3wme7l35kjnbq" xml:space="preserve">{{Futbolçu

}}

'''Andriy Anatolyeviç Demçenko''' ({{dil-uk|Андрій Анатолійович Демченко}}; 20 avqust 1976, Zaporojye, Ukrayna SSR, SSRİ) — ukraynalı futbol məşqçisi və keçmiş futbolçu. Futbolçu kimi hücumameyilli yarımmüdafiəçi və hücumçu mövqelərində çıxış edib. Peşəkar futbolçu karyerasının böyük hissəsini Ukraynanın Metallurq Zaporojye klubunda keçirib. Niderlandın Ayaks klubunun heyətində də çıxış edib. Məşqçi kimi Ukrayna, Gürcüstan, Özbəkistan, Qazaxıstan və Azərbaycan futbolunda çalışıb. 2026-cı ildən Gürcüstanın İberiya 1999 klubunun baş məşqçisidir.&lt;ref name=&quot;weltfussball&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.weltfussball.de/person/pe79609/ |title=Andriy Demchenko — Profil |website=Weltfussball |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

== Futbolçu karyerası ==

=== İlk illəri ===
Andriy Demçenko 20 avqust 1976-cı ildə Ukrayna SSR-in Zaporojye şəhərində anadan olub. Futbola doğma şəhərində başlayıb. Onun ilk məşqçiləri Boris Zozulya və Viktor Vısoçin olub. Demçenko 13 yaşına çatdıqdan sonra Anatoli Vasylehanın rəhbərliyi altında məşq edib. Gənc futbolçu daha sonra Moskvaya dəvət olunub və burada Sovet futbolunun aparıcı klublarından biri olan CSKA Moskvanın sisteminə qoşulub.

Gənc yaşlarında Demçenkonun istedadı Sovet İttifaqı milli komandasının məşqçilərindən Gennadi Kostılyevin diqqətini cəlb edib. Demçenko müxtəlif beynəlxalq yeniyetmə turnirlərində iştirak edib və perspektivli futbolçu kimi qiymətləndirilib. Sovet İttifaqının dağılması dövründə, 1990-cı ildə onun CSKA Moskvanın futbol sisteminə cəlb olunması gələcək peşəkar karyerasında mühüm mərhələ oldu.

=== CSKA Moskva ===
Demçenko 1992-ci ildə CSKA Moskvanın əsas komandasının heyətinə daxil olsa da, əsas komandada rəsmi çempionat oyununda meydana çıxmayıb. Buna baxmayaraq, CSKA-d Moskva adlanan ehtiyat komandada müntəzəm çıxış edib. 1992–1994-cü illərdə burada 53 oyunda 19 qol vurub.

Gənc futbolçunun sürətli inkişafı onun Rusiya gənclər milli komandalarına dəvət olunmasına da səbəb olub. Demçenko 1994-cü ildə Rusiya U-19 milli komandasının heyətində Avropa çempionatında iştirak edib və turnirin bombardirlərindən biri olub.

=== Ayaks ===
1994-cü il Avropa U-18 çempionatındakı uğurlu çıxışından sonra Demçenko Avropanın aparıcı klublarının diqqətini cəlb edib. Niderlandın Ayaks klubu onun transferi ilə maraqlanıb və CSKA Moskva ilə razılığa gəlib. Transfer məbləğinin təxminən 1 milyon ABŞ dolları olduğu bildirilirdi.

Demçenko 1995-ci ildə Ayaksın heyətinə keçib. Niderland klubunda əsas heyətə düşməkdə çətinlik çəkib və məhdud oyun təcrübəsi əldə edib. Buna baxmayaraq, klubun heyətində olduğu müddətdə mühüm titullar qazanıb. Ayaks 1995–96 mövsümündə Niderland çempionu, 1997–98 mövsümündə isə yenidən ölkə çempionu və Niderland kubokunun qalibi olub. 1995-ci ildə klub həmçinin UEFA Superkubokunu və Qitələrarası Kuboku qazanıb.

1997-ci ildə Demçenko oyun təcrübəsi toplamaq məqsədilə CSKA Moskvaya icarəyə qayıdıb. Burada 9 çempionat oyununda iştirak edərək 2 qol vurub.&lt;ref name=&quot;weltfussball&quot;/&gt;

=== Metallurq Zaporojye ===
1998-ci ildə Demçenko Ukraynaya qayıdaraq Metallurq Zaporojye klubuna transfer olunub. Bu klub onun peşəkar futbolçu karyerasının ən uzunmüddətli mərhələsinə çevrilib.

1998–2006-cı illərdə Metallurqun əsas komandasında 186 rəsmi oyunda 46 qol vurub. Eyni dövrdə klubun ikinci komandası olan Metallurq-2 Zaporojyenin heyətində də 11 oyun keçirib və 1 qol vurub. 2000-ci ildə SSSOR-Metallurq komandasında da çıxış edib.

Demçenkonun Metallurq Zaporojyedəki uzunmüddətli fəaliyyəti onu klub tarixinin tanınmış futbolçularından birinə çevirib. O, hücumameyilli yarımmüdafiəçi kimi həm qol vurmaq, həm də hücumların təşkilində iştirak etməklə fərqlənib.

=== Sonrakı futbolçu karyerası ===
2007-ci ildə Demçenko Mariupol şəhərinin İlliçivets klubuna keçib. Burada 18 oyunda 4 qol vurub. 2008-ci ildə Kiyev şəhərinin Obolon klubuna transfer olunub və 23 oyunda 2 qol vurub.

2009-cu ildə Moldova çempionatında çıxış edən Daçiya Kişinyov klubunun heyətində bir oyun keçirib. 2010-cu ildə qısa müddətə Metallurq Zaporojyeyə qayıdıb, daha sonra Helios Xarkov klubunda çıxış edib.

2010-cu ildə Helios Xarkovda keçirdiyi 11 oyundan sonra peşəkar futbolçu karyerasını başa vurub.&lt;ref name=&quot;weltfussball&quot;/&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Demçenko beynəlxalq səviyyədə Rusiya gənclər milli komandalarının heyətində çıxış edib. 1994-cü ildə Rusiya U-19 milli komandasında bir oyun keçirib və bir qol vurub. 1995-ci ildə Rusiya U-20 millisində iki oyunda meydana çıxıb. 1995–1997-ci illərdə isə Rusiya U-21 milli komandasının heyətində 14 oyun keçirərək 7 qol vurub.

1994-cü il U-18 Avropa çempionatında Demçenko Rusiya millisinin heyətində turnirin ən məhsuldar futbolçularından biri olub. Bu çıxışı onun Avropanın aparıcı klublarının diqqətini cəlb etməsində əsas amillərdən biri sayılır.

== Məşqçi karyerası ==

=== Ukrayna və Özbəkistanda ilk fəaliyyəti ===
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra Demçenko məşqçilik fəaliyyətinə keçib. 2012-ci ildə Metallurq Zaporojye klubunun gənclər sistemində məşqçi kimi fəaliyyətə başlayıb və 2015-ci ilə qədər burada çalışıb.

2017-ci ildə Özbəkistanın Obod klubunun baş məşqçisi təyin olunub. O, həmin dövrdə Özbəkistan Super Liqasında komandanı idarə edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.soccerpunter.com/team/home/1268/18256/Obod-in-Uzbekistan-Super-league-2017 |title=Obod — 2017 mövsümü |website=SoccerPunter |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ilin aprelində Ukraynanın Veres Rivne klubunun baş məşqçisi vəzifəsini müvəqqəti olaraq icra edib. Həmin ilin iyununda isə Lvov klubunda qısa müddət çalışıb. Veresdəki məşqçilik fəaliyyəti dövründə onun komandanın baş məşqçisi kimi təyin olunması 26 aprel 2018-ci ildə rəsmiləşdirilmişdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/2017%E2%80%9318_Ukrainian_Premier_League |title=2017–18 Ukrainian Premier League |website=Wikipedia |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.transfermarkt.com/pfk-lviv/mitarbeiterhistorie/verein/18105 |title=PFC Lviv — məşqçi heyətinin tarixçəsi |website=Transfermarkt |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Metalist 1925 Xarkov ===
2019-cu ildə Demçenko Metalist 1925 Xarkov klubunda məşqçi heyətinə qoşulub. 2019-cu ilin aprelindən iyun ayına qədər baş məşqçinin köməkçisi kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra 4 iyun 2019-cu ildə komandanın baş məşqçisi təyin olunub.

2019–20 mövsümündə Metalist 1925 Xarkovun baş məşqçisi olub. O, bu vəzifədə 21 iyul 2020-ci ilə qədər çalışıb.&lt;ref name=&quot;weltfussball.de&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.weltfussball.de/person/pe79609/ |title=Andriy Demchenko — məşqçi karyerası |website=Weltfussball |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Dila Qori ===
2021-ci ilin əvvəlində Demçenko Gürcüstanın Erovnuli Liqasında çıxış edən Dila Qori klubunun baş məşqçisi təyin olunub. Onun rəhbərliyi altında komanda liqada uğurlu nəticələr göstərib.

Demçenko Dila Qorinin başında olduğu dövrdə komanda 2021-ci ildə ölkə çempionatında 15 qələbə qazanıb. Növbəti mövsümlərdə də komandanın liqadakı mövqeyini möhkəmləndirən məşqçi 2022-ci ilin sonunda müqaviləsini daha bir il uzadıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.worldsport.ge/ge/page/224940_andrei-demchenkom-dilastan-kontraqti-gaaxangrdzliva |title=ანდრეი დემჩენკომ &quot;დილასთან&quot; კონტრაქტი გაახანგრძლივა |website=Worldsport.ge |date=30 dekabr 2022 |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə Dila Qori ilə UEFA Konfrans Liqasının seçmə mərhələsində iştirak edib. Komanda ilk seçmə mərhələsində Slovakiyanın DAC 1904 klubuna qarşı oynayıb. İlk oyunda səfərdə 1:2 hesabı ilə məğlub olan Dila Qori cavab qarşılaşmasında 2:0 hesabı ilə qalib gəlib və növbəti mərhələyə yüksəlib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dac1904.sk/en/zapas.asp?id=3817 |title=DAC 1904 — FC Dila Qori 2:1 |website=DAC 1904 |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dac1904.sk/sk/clanek.asp?id=DAC-v-Europe-III-Konferencna-liga-10185 |title=DAC Avropada — Konfrans Liqası |website=DAC 1904 |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

Dila Qori 2023-cü ildə Erovnuli Liqada yüksək nəticə göstərib. Demçenkonun rəhbərliyi altında komanda mövsümün ilk hissəsində stabil çıxış edib və UEFA Konfrans Liqasında üçüncü təsnifat mərhələsinə qədər irəliləyib. 2023-cü ilin avqustunda Demçenko klubdan ayrılıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.footystats.org/managers/ukraine/andriy-demchenko |title=Andriy Demchenko — məşqçi statistikası |website=FootyStats |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Dinamo Batumi ===
2023-cü ilin avqustunda Demçenko Gürcüstanın digər aparıcı klublarından olan Dinamo Batuminin baş məşqçisi təyin olunub. Onun rəhbərliyi altında komanda Erovnuli Liqada uğurlu mövsüm keçirib.

2023-cü ilin sonunda Demçenko Erovnuli Liqanın ilin məşqçisi seçilib. Dinamo Batumi onun rəhbərliyi altında Gürcüstan çempionluğunu qazanaraq klub tarixində mühüm uğura imza atıb.

2024-cü ildə də Dinamo Batuminin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirib. Həmin il klub UEFA Çempionlar Liqasının təsnifat mərhələsində də iştirak edib. Dinamo Batuminin 2024-cü ildəki avrokubok qarşılaşmalarında Demçenko komandanın baş məşqçisi kimi göstərilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ludogorets.com/en/match-center/?m=2120 |title=Ludoqorets — Dinamo Batumi, 10 iyul 2024 |website=PFC Ludogorets |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ludogorets.com/en/match-center/?m=2121 |title=Dinamo Batumi — Ludoqorets, 17 iyul 2024 |website=PFC Ludogorets |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

Demçenko 2024-cü ilin oktyabrında Dinamo Batumidən ayrılıb. Onun klubdakı məşqçilik dövrü 2023-cü ilin avqustundan 2024-cü ilin oktyabrına qədər davam edib.&lt;ref name=&quot;weltfussball.de&quot;/&gt;

=== Jenis ===
2025-ci ildə Demçenko Qazaxıstanın Jenis klubunun baş məşqçisi olub. O, iyun-dekabr 2025-ci il dövründə komandanı çalışdırıb.&lt;ref name=&quot;weltfussball.de&quot;/&gt;

=== Araz-Naxçıvan ===
4 yanvar 2026-cı ildə Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Araz-Naxçıvan klubu Demçenkonu baş məşqçi vəzifəsinə təyin edib. Tərəflər arasında ilkin olaraq beş aylıq müqavilə imzalanıb və müqavilədə daha bir il uzadılma imkanı nəzərdə tutulub.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/andrey-demcenko-araz-naxcivan-in-bas-mesqcisi-teyin-olunub |title=Andrey Demçenko &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın baş məşqçisi təyin olunub |website=Report.az |date=4 yanvar 2026 |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

Demçenkonun Azərbaycan futboluna gəlişi onun karyerasında ölkənin ən yüksəksəviyyəli milli çempionatında ilk məşqçilik təcrübələrindən biri oldu. O, Araz-Naxçıvanın heyətini Azərbaycan Premyer Liqasının ikinci yarısında idarə edib.

=== İberiya 1999 ===
2026-cı ilin iyununda Demçenko yenidən Gürcüstana qayıdaraq İberiya 1999 klubunun baş məşqçisi təyin olunub. Klub əvvəlki mövsüm Gürcüstan çempionluğunu qazanmışdı. Demçenko ilə müqavilənin imzalanması 17 iyun 2026-cı ildə elan edilib.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lagazzetta.ge/news/ofitsialurad-andrei-demchenko-iberia-1999-is-mtavari-mtsvrtnelia |title=ოფიციალურად: ანდრეი დემჩენკო იბერია 1999-ის მთავარი მწვრთნელია |website=La Gazzetta |date=17 iyun 2026 |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

2026-cı ilin iyununda İberiya 1999-un baş məşqçisi kimi ilk oyunlarında Demçenko komandanı Erovnuli Liqada idarə edib. 23 iyun 2026-cı ildə İberiya 1999 onun rəhbərliyi altında Meşaxte üzərində 2:1 hesablı qələbə qazanıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tribuna.com/en/persons/andriy-demchenko/stat/2026/ |title=Andriy Demchenko — 2026-cı il statistikası |website=Tribuna.com |access-date=15 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;

== Karyera statistikası ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Mövsüm !! Klub !! Oyun !! Qol
|-
| 1992–1994 || CSKA Moskva || 0 || 0
|-
| 1992–1994 || CSKA-d Moskva || 53 || 19
|-
| 1995–1998 || Ayaks || 4 || 0
|-
| 1997 || CSKA Moskva || 9 || 2
|-
| 1998–2006 || Metallurq Zaporojye || 186 || 46
|-
| 1998–2006 || Metallurq-2 Zaporojye || 11 || 1
|-
| 2000 || SSSOR-Metallurq Zaporojye || 1 || 2
|-
| 2007–2008 || İlliçivets Mariupol || 18 || 4
|-
| 2008–2009 || Obolon Kiyev || 23 || 2
|-
| 2009 || Daçiya Kişinyov || 1 || 0
|-
| 2010 || Metallurq Zaporojye || 1 || 0
|-
| 2010 || Helios Xarkov || 11 || 0
|-
! Ümumi !! !! 318 !! 76
|}

== Milli komanda statistikası ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! İl !! Milli komanda !! Oyun !! Qol
|-
| 1994 || Rusiya U-19 || 1 || 1
|-
| 1995 || Rusiya U-20 || 2 || 0
|-
| 1995–1997 || Rusiya U-21 || 14 || 7
|}

== Nailiyyətləri ==

=== Futbolçu kimi ===
'''Ayaks'''
* Niderland çempionu: 1995–96, 1997–98
* Niderland kuboku: 1997–98
* UEFA Superkuboku: 1995
* Qitələrarası Kubok: 1995

=== Məşqçi kimi ===
'''Dinamo Batumi'''
* Gürcüstan çempionu: 2023
* Erovnuli Liqanın ilin məşqçisi: 2023

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.legioner.kulichki.com/index.php?id=11&amp;lang=en&amp;player=201 Demçenkonun Ayaksdakı profili]
* [https://web.archive.org/web/20180428001215/http://prosport.zp.ua/2011/09/15/l-r-356/ Andriy Demçenko: &quot;I have nothing to regret&quot;]
* [https://www.weltfussball.de/person/pe79609/ Andriy Demçenko — məşqçi və futbolçu statistikası]
[[Kateqoriya:Azərbaycan Premyer Liqası məşqçiləri]]</text>
      <sha1>krvk4w2gotan6a6j2t3wme7l35kjnbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabir Babayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997953</id>
    <revision>
      <id>9037283</id>
      <parentid>9036734</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="8c67pycz36wk3h3ccvflwxoj8xzdl6o" xml:space="preserve">{{İdmançı
|piktoqram     = Motor Sport
|adı           = Sabir Babayev
|orijinal adı  = {{dil-en|Sabir Babayev}}
|doğum tarixi  = 1978
|milliyyəti    = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
|vətəndaşlığı  = {{AZE}}
|təhsili       = Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti
|idman növü    = [[Motosiklet idmanı]]
|medalları     = qızıl
}}

'''Sabir Babayev''' ({{DVTY}}) — idmançı. Azərbaycanda Motokros idmançılarından ilki, qızıl medalçı.

== Haqqında ==
Sabir Babayev 1978-ci ildə [[Bakı]]da anadan olub. [[Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti]]ndə ali təhsil alıb.

1985-ci ildən moto idmanla məşğuldur. 18 ildir ki moto təlimçi olaraq işlər təlimlər keçir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-06-21 |title=Первый мотоцикл в нашей семье появился у бабушки. Интервью с мотоинструктором Эвелиной Аббас |url=https://media.az/interview/intervyu-c-evelin-abbas |access-date=2026-08-15 |website=Media.az |language=ru}}&lt;/ref&gt; 10 ildir Moto Mondo Moto İdman klubunun rəhbəridir. Avropa (Almaniya, İtaliya, Fransa, Niderland və Macarıstanda) kimi ölkələrdə mototurizm vasitəsilə ölkəmizi təmsil edib. Azərbaycanda və beynəlxalq müxtəlif yarışlarda iştirak edib, dəfələrlə{{Mənbə göstər}} qızıl medalçı və qalib olub.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.endorphin.az |title=8 Noyabr - Zəfər Gününə həsr olunmuş motokross üzrə klub... |url=http://www.olympic.az/news/8-noyabr-zefer-gunune-hesr-olunmus-motokross-uzre-klub-yarisi-kecirilib |access-date=2026-08-15 |website=olympic.az |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MDI |url=https://mdi.gov.az/az/news/8-noyabr-zefer-gunune-hesr-olunmus-motokross-uzre-klub-yarisi-kecirilib-1079 |access-date=2026-08-15 |website=MDİ |language=az}}&lt;/ref&gt; 2026-cı ildən [[Azərbaycan Motosiklet İdmanı Federasiyası]]nın Birinci Vitse Prezidentidir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gənclər və İdman Nazirliyi |url=https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi |access-date=2026-08-15 |website=mys.gov.az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Motosiklet İdman Federasiyasının yeni prezidenti: İnanıram ki, düzgün strategiya nəticəsində Azərbaycan motoidmanında yeni səhifə açılacaq - MÜSAHİBƏ VİDEO |url=https://azertag.az/xeber/motosiklet_idman_federasiyasinin_yeni_prezidenti_inaniram_ki_duzgun_strategiya_neticesinde_azerbaycan_motoidmaninda_yeni_sehife_achilacaq____musahibe__video-3598355 |access-date=2026-08-15 |website=azertag.az |language=az}}&lt;/ref&gt; [[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)]] nazirliyində işləyir.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
{{Facebook |MotoMondoAgusta }}

{{Xarici keçidlər}}</text>
      <sha1>8c67pycz36wk3h3ccvflwxoj8xzdl6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı</title>
    <ns>4</ns>
    <id>997961</id>
    <revision>
      <id>9037027</id>
      <parentid>9036433</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="mmsh61u1m8g1kduzthoszjsul0149t8" xml:space="preserve">== [[:&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı]] ==
{{Mənbə axtar|&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı}}
* ANS mükafatı idi. Məqalədə heç bir ciddi məzmun yoxdur. Sadəcə siyahı olaraq ensiklopedik deyil. [[Azərbaycanda ilin adamı mükafatı]] (istiqamətlidirmisi) və [[Şablon:Azərbaycanda ilin adamı|şablonu]] da {{silinsin}} [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 07:58, 15 avqust 2026 (UTC)

== Mingəçevir məqalələri ==
Tədbir çərçivəsində yaradılan təkrar məqalələr.

* [[Mingəçevir (kənd)]]
* [[Mingəçevir (Yevlax)]]
* [[Mingəçevir memarlığı
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]

Hamısı silinməlidir. Mingəçevir məqaləsinə birləşdirilməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:15, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mmsh61u1m8g1kduzthoszjsul0149t8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037034</id>
      <parentid>9037027</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mingəçevir məqalələri]] köçürdüm</comment>
      <origin>9037034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="kabnmhqzshztjs3hktwr6sxw7dcmyh1" xml:space="preserve">== [[:&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı]] ==
{{Mənbə axtar|&quot;Azərbaycanda ilin adamı&quot; mükafatı}}
* ANS mükafatı idi. Məqalədə heç bir ciddi məzmun yoxdur. Sadəcə siyahı olaraq ensiklopedik deyil. [[Azərbaycanda ilin adamı mükafatı]] (istiqamətlidirmisi) və [[Şablon:Azərbaycanda ilin adamı|şablonu]] da {{silinsin}} [[İstifadəçi:Yousiphh|Yousiphh]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Yousiphh|müzakirə]]) 07:58, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kabnmhqzshztjs3hktwr6sxw7dcmyh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seha Okuş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997964</id>
    <revision>
      <id>9037282</id>
      <parentid>9036883</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9663" sha1="4q7ha3at6qu5r3wklfcmnvhgx42q5nl" xml:space="preserve">{{Şəxs}}
'''Seha Okuş''', evləndikdən sonrakı soyadı ilə '''Münəvvər Seha Özveren''' ({{DVTY}}) — [[türk xalq musiqisi]] sənətçisi və [[akademik]]i idi. Okuş 1972-ci ildə Türkan Şoray və Kadir İnanırın rol aldıqları «Dönüş» filmində «Hasretinle Yandı Gönlüm» mahnısını səsləndirərək daha geniş auditoriyaya çatmışdır. 1976-cı ildə qısa müddət [[İstanbul Texniki Universiteti]]nin [[İstanbul Texniki Universiteti Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyası|Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyasının]] xalq musiqisi şöbəsində repertuar dərsləri deyib.

== Həyatı və təhsili ==
Münəvvər Seha Okuş 7 aprel 1928-ci ildə İstanbulun [[Şişli]] rayonunun Teşvikiye məhəlləsindəki üçmərtəbəli malikanədə anadan olub.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Web kaynağı |url=https://rebooksandarts.com/uploads/inceleme/sehaokussoylesi2023-revize5.pdf |başlık=Musikide Öncü Kadınlarımızdan Seha Okuş |erişimtarihi=27 Ocak 2026 |tarih=28 Ekim 2023 |çalışma=RE Books Arts - Rengigül Ural Kitaplığı |ad=Rengigül |soyadı=Yaltırık Ural}}&lt;/ref&gt; O, musiqiyə maraq göstərən bir ailədə böyüyüb. Anası Əminə Vildan [[ud]] ifa edirdi. Atası, [[Krit]] əsilli İhsan Bəy isə [[Türkiyə Qırmızı Aypara Cəmiyyəti|Türk Qırmızı Aypara Cəmiyyətində]] dövlət qulluqçusu olmaqla yanaşı, mahnı sözləri müəllifi idi. Böyük qardaşı Adli [[İstanbul Universiteti]] xorunda oxuyurdu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

İbtidai təhsilini Teşvikiye 16-cı və 15-ci ibtidai məktəblərində aldı. Daha sonra Nişantaşı Qızlar Liseyinin orta məktəb bölməsini bitirmişdir. Burada [[Aytən Alpman]]la sinif yoldaşı olmuşdur. Məktəbdə oxuyarkən tənəffüslərdə mahnı oxuyaraq dostlarının və müəllimlərinin diqqətini cəlb etmişdir. Qəzetdə elan gördükdən sonra İstanbul Bələdiyyə Konservatoriyasına qəbul imtahanı vermiş və imtahandan uğurla keçmişdir. Konservatoriyada Şefik Gürmeriç, Emin Onqan, Halil Bedi Yönetken, Nevzat Atlığ və [[Münir Nurettin Selçuk]] kimi bəstəkar və musiqiçilərdən dərs aldı. 1958-ci ildə İstanbul Bələdiyyə Konservatoriyasının Osmanlı musiqisi şöbəsini sinif birincisi olaraq bitirmişdir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Karyerası ==
Okuş İstanbul Bələdiyyə Konservatoriyasında və ya TRT İstanbul Radiosunun xorunda vokalçı olmaq istəmiş, lakin Bələdiyyə Konservatoriyasında yer olmadığından və İstanbul Radiosunun imtahanından keçə bilmədiyindən bu sahədə fəaliyyət göstərmək imkanı əldə etməmişdir. O, məzun olduğu konservatoriyanın direktoru, şair [[Sabahattin Kudret Aksal]]dan kömək istəmişdir. Konservatoriyanın [[Klassik musiqi|Klassik Qərb Musiqisi]] kafedrasının müdir müavini Şerif Yüzbaşıoğlunun köməyi ilə imtahandan keçərək 1953-cü ildə fakültəyə qəbul olunmuşdur. 

İki il yarım bu qrupun üzvü olduqdan sonra konservatoriyanın Qərb Musiqisi Xorunun İstanbul Opera Xoru ilə birləşdirilməsi müzakirə mövzusuna çevrildi. Xorun dirijoru Mühittin Sadak və onun köməkçisi Yüzbaşıoğlu Okuş istedadını aşkar etsələr də, o, 1961-ci ildə öz istəyi ilə konservatoriyanın [[Xalq musiqisi|Xalq Musiqisi]] ansamblında ifaçı vəzifəsinə keçmişdir. Burada Hamdi Özbay, Tuncer İnan və Yücel Paşmakçının tövsiyəsi ilə Qadınlar Xoruna solist seçilmişdir. Konservatoriyada işlədiyi dövrdə [[TRT]] İstanbul Radiosunda da fəaliyyətə başlamışdır. Radioda yayımlanan «Vətəndən səslər» proqramında xalq mahnıları ifa etmişdir. Konservatoriyada və İstanbul Radiosunda 35 il çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-26 |title=Seha Okuş türkü oldu, gitti: &quot;A İstanbul sen bir han mısın?&quot; |url=https://velev.press/kultur/seha-okus-turku-oldu-gitti-a-istanbul-sen-bir-han-misin/ |access-date=2026-08-15 |website=Velev |language=tr}}&lt;/ref&gt; 

Nəriman Tüfəkçi onun İstanbul Radiosunun Qadınlar Qrupunda işləməsinə şərait yaratmışdır. Radioya qoşulduqdan sonra səsyazma və film şirkətlərindən, eləcə də kazino sahiblərindən təkliflər almağa başlamışdır. O, bu təklifləri rədd edərək demişdir: “Mən əsl xalq musiqisini ifa edirəm; səhnədə gözlərə deyil, qulaqlara müraciət etmək istəyirəm”. O, bəzi reklamların fonunda səsləndirilən xalq mahnılarını da ifa etmişdir. 1972-ci ildə [[Türkan Şoray]] və [[Qədir İnanır]]ın rol aldıqları ''Dönüş'' filmi üçün sözləri və musiqisi Yalçın Turaya məxsus ''Hasretinle Yandı Gönlüm'' mahnısı Tuncay İnan vasitəsilə Seha Okuşa təklif olunmuşdur. Okuş mahnını ifa edən ilk sənətçi olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Küçükkaplan |first=Uğur |date=2022-12-15 |title=Türk Sinemasında Bir Kadın Direnişi ve Müziğiyle Sinemanın Sesi Olmuş Bir Besteci: Dönüş ve Yalçın Tura |url=https://darkbluenotes.com/turk-sinemasinda-bir-kadin-direnisi-ve-muzigiyle-sinemanin-sesi-olmus-bir-besteci-donus-ve-yalcin-tura/ |access-date=2026-08-15 |website=Dark Blue Notes |language=tr}}&lt;/ref&gt; Bundan əlavə, [[Türkiyə kinosu|Yeşilçamın]] ''Mahpus'', ''Toprak Ana'', ''Açlık'' və ''Kuma'' filmlərinin musiqilərini ifa edib.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seha Okuş {{!}} SinemaTürk |url=https://www.sinematurk.com/kisi/69271-seha-okus/ |access-date=2026-08-15 |website=www.sinematurk.com}}&lt;/ref&gt; 1976-cı ildə qısa müddətə [[İstanbul Texniki Universiteti]]nin [[İstanbul Texniki Universiteti Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyası|Türk Musiqisi Dövlət Konservatoriyasının]] Xalq Musiqisi kafedrasında dərs demiş, lakin ailə və səhhət problemləri səbəbindən oranı tərk etməli olmuşdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

1990-cı ildən etibarən Müjdat Gezen İncəsənət Mərkəzində Xalq Musiqisi şöbəsinin müdiri və repertuar müəllimi vəzifələrində çalışmışdır.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Müjdat Gezen Sanat Merkezi - Çocuklar İçin Kurslarımız |url=https://www.mujdatgezensanatmerkezi.com.tr/4-konservatuvar-egitmenlerimiz.html |access-date=2026-08-15 |website=www.mujdatgezensanatmerkezi.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2002-10-13 |title=Kıpırtısız şarkıcılık ekolünün ağır kızı: Seha Okuş |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/kipirtisiz-sarkicilik-ekolunun-agir-kizi-seha-okus-38422075 |access-date=2026-08-15 |website=www.hurriyet.com.tr |language=tr}}&lt;/ref&gt;  Kalan Music 2002-ci ildə 17 mahnıdan ibarət ''&quot;Hasretinle Yandı Gönlüm&quot;'' (Ürəyim Sənin Həsrəti ilə Yandı) adlı albom buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2002-07-24 |title=Hasretinle Yandi Gönlüm ? Seha Okus |language=tr-TR |work=Kalan Müzik |url=https://web.archive.org/web/20161220072312/http://kalan.com/audio/hasretinle-yandi-gonlum-seha-okus/ |access-date=2026-08-15}}&lt;/ref&gt; ''&quot;Burçak Tarlası&quot;'', ''&quot;Aya Bak Yıldıza Bak&quot;'', ''&quot;Ay Ümmühan&quot;'', ''&quot;Vur Sineme Öldür Beni&quot;'', ''&quot;Ordu'nun Dereleri&quot;'', ''&quot;Elif Dedim&quot;'', ''&quot;Ah İstanbul&quot;'' və ''&quot;İlk Akşamdan&quot;'' kimi 45 rpm rekordları yayımlandı. Bundan əlavə, Sahibinin Sesi Plak 45 rpm-lik ''&quot;Kahveci&quot;'' və ''&quot;Elleri Ufacık Yârim&quot;'' mahnılarını buraxdı.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Istanbul University Press |url=https://iupress.istanbul.edu.tr/journal/cons/article/folklor-tatbikatindan-konservatuvar-topluluguna-bir-halk-muzigi-icra-gelenegi |access-date=2026-08-15 |website=iupress.istanbul.edu.tr}}&lt;/ref&gt;

== Ölümü ==
Teatr aktyoru və ifaçı [[Müjdat Gəzən]]in xalası Seha Okuş iki dəfə evləndi. İlk evliliyi gənc yaşlarında, anasının təzyiqi ilə baş tutdu, lakin bu, bədbəxt bir evlilik oldu və qısa müddət sonra ayrıldılar. 2020-ci ildə mirasını Darüşşafaka Cəmiyyətinə vəsiyyət etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seha Okuş varisi olarak Darüşşafaka’yı seçti |url=https://www.darussafaka.org/haberler/seha-okus-darussafakaya-vasiyet-bagisinda-bulundu |access-date=2026-08-15 |website=Darüşşafaka Cemiyeti |language=tr}}&lt;/ref&gt; O, 25 yanvar 2026-cı ildə 97 yaşında tənəffüs çatışmazlığı səbəbindən [[İstanbul]]&lt;nowiki/&gt;dakı xəstəxanada vəfat etdi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mynet |title=Yeşilçam'ın unutulmaz sesi Seha Okuş'tan acı haber! Tüm mal varlığını bağışladı |url=https://www.mynet.com/magazin/yesilcam-in-unutulmaz-sesi-seha-okus-tan-aci-haber-tum-mal-varligini-bagisladi-130100573706 |access-date=2026-08-15 |website=Mynet |language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gazetesi |first=Dünya |date=2026-01-26 |title=Türk Halk Müziği’nin usta ismi Seha Okuş hayatını kaybetti |url=https://www.dunya.com/kultur-sanat/turk-halk-muziginin-usta-ismi-seha-okus-hayatini-kaybetti-haberi-812762 |access-date=2026-08-15 |website=Dünya Gazetesi |language=tr}}&lt;/ref&gt; Zincirlikuyu məscidində qılınan cənazə namazından sonra [[Zəncirliquyu qəbiristanlığı|Zincirlikuyu qəbiristanlığında]] dəfn edildi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Türk halk müziği sanatçısı Seha Okuş, son yolculuğuna uğurlandı |url=https://www.trthaber.com/haber/kultur-sanat/turk-halk-muzigi-sanatcisi-seha-okus-son-yolculuguna-ugurlandi-932744.html |access-date=2026-08-15 |website=www.trthaber.com |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı|2}}

[[Kateqoriya:İstanbulda doğulanlar]]
[[Kateqoriya:İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyasının məzunları]]
[[Kateqoriya:İstanbul Texniki Universitetinin müəllimləri]]
[[Kateqoriya:Nəfəs çatışmazlığından ölənlər]]
[[Kateqoriya:İstanbulda vəfat edənlər]]
[[Kateqoriya:Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn olunanlar]]</text>
      <sha1>4q7ha3at6qu5r3wklfcmnvhgx42q5nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Motosiklet idmanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997966</id>
    <revision>
      <id>9037193</id>
      <parentid>9036736</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Kateqoriya:Motosiklet idmanı]]; −[[Kateqoriya:Texniki idman növləri]]; −[[Kateqoriya:Motor idman növləri]]</comment>
      <origin>9037193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21216" sha1="ek0gmdrlx4m9iltfjvun848dhrl51jj" xml:space="preserve">'''Motosiklet idmanı''' və ya '''motosport''' — motosikletlərdən istifadə edilməklə keçirilən texniki idman növlərinin ümumi adıdır. Bu idman növündə əsas məqsəd sürət, idarəetmə bacarığı, dözümlülük, texniki ustalıq və təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməklə müəyyən yarış tapşırıqlarını yerinə yetirməkdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/sports/motorcycle-racing Britannica — Motorcycle racing]. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Motosiklet idmanı müxtəlif yarış formatlarını əhatə edir. Buraya şose-halqa yarışları, motokros, enduro, hard enduro, supermoto, superkros, spidvey, trek yarışları, mototriəl, kross-kantri, motobol, moto-fristayl, stant-ridinq və elektrik motosiklet yarışları daxildir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;[https://www.fim-moto.com/ FIM — The World of Motorcycling]. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[https://www.fim-rmm.com/the-nine-zones/disciplines FIM Racing Motorcycle Museum — Disciplines]. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Motosiklet idmanı həm peşəkar, həm də həvəskar səviyyədə inkişaf etmişdir. Yarışlar asfalt örtüklü qapalı traslarda, təbii relyefli ərazilərdə, xüsusi maneəli meydançalarda, oval treklərdə, stadionlarda və ya uzun məsafəli marşrutlarda keçirilə bilər. Yarış formatından asılı olaraq idmançıdan yüksək reaksiya sürəti, fiziki dözümlülük, texniki bilik, balans, koordinasiya və motosikleti müxtəlif yol şəraitində idarə etmək bacarığı tələb olunur.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

Motosiklet idmanının beynəlxalq səviyyədə əsas idarəedici qurumu [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]dır. Fransızca adı ''Fédération Internationale de Motocyclisme'' olan bu qurum daha çox '''FIM''' qısaltması ilə tanınır. FIM dünya çempionatları və beynəlxalq yarışlar səviyyəsində motosiklet idmanının müxtəlif istiqamətlərini, o cümlədən enduro, trial, şose-halqa yarışları, motokros, superkros, supermoto, kross-kantri, elektrik motosiklet yarışları və trek yarışlarını tənzimləyir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Motosiklet idmanı geniş mənada [[motor idmanı]]nın bir qoludur. Motor idmanına avtomobil, motosiklet, kartinq, ralli və digər motorlu nəqliyyat vasitələri ilə keçirilən yarışlar daxildir. Avtomobil idmanının beynəlxalq idarəedici qurumu isə [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]dır. Fransızca adı ''Fédération Internationale de l'Automobile'' olan bu qurum '''FIA''' qısaltması ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;[https://www.fia.com/ Federation Internationale de l'Automobile]. Federation Internationale de l'Automobile. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/Federation-Internationale-de-l-Automobile Fédération Internationale de l'Automobile | sports organization | Britannica]. www.britannica.com. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

Motosiklet idmanının yaranması motosikletin ixtirası və texniki inkişafı ilə sıx bağlıdır. XIX əsrin sonlarında motorlu iki və üç təkərli nəqliyyat vasitələrinin yayılması onların sürət, etibarlılıq və idarəetmə imkanlarının nümayiş etdirilməsinə şərait yaratdı. İlk dövrlərdə motosikletlər çox vaxt avtomobil yarışları ilə eyni tədbirlərdə iştirak edir, şəhərlərarası marşrutlarda və açıq yollarda keçirilən yarışlarda ayrıca sinif kimi çıxış edirdilər.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

1890-cı illərin sonu və XX əsrin əvvəllərində motosiklet yarışları Avropada daha sistemli xarakter almağa başladı. Bu dövrdə istehsalçılar və idmançılar motosikletlərin texniki imkanlarını nümayiş etdirmək üçün müxtəlif yarışlar təşkil edirdilər. Yarışlar təkcə idman xarakteri daşımır, həm də motosiklet texnologiyasının inkişafına təsir göstərirdi.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

1904-cü ildə Parisdə ''Fédération Internationale des Clubs Motocyclistes'' adlı beynəlxalq motosiklet klubları federasiyası yaradıldı. FIM-in rəsmi tarixinə görə, bu qurumun yaradılmasına 1904-cü ildə Fransanın Dourdan şəhəri yaxınlığında keçirilən Beynəlxalq Kubok yarışından sonra yaranan təşkilati mübahisələr və vahid qaydalara ehtiyac səbəb olmuşdur.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;[https://www.fim-moto.com/en/fim/history-heritage FIM — History &amp; Heritage]. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

1905-ci ildə Fransanın Dourdan şəhərində ilk beynəlxalq kubok yarışı keçirilmişdir. 1907-ci ildə isə Men adasında ilk ''Tourist Trophy'' yarışı təşkil olunmuşdur. Bu yarış sonrakı onilliklərdə Avropanın və dünyanın ən məşhur motosiklet yarışlarından birinə çevrilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

FIM-in tarixinə görə, təşkilat 1912-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlamış, 1913-cü ildə isə onun himayəsi altında ilk beynəlxalq ''Six Days Reliability Trial'' yarışı keçirilmişdir. Bu yarış sonradan enduro və dözümlülük yarışlarının inkişafında mühüm rol oynamışdır.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

XX əsrin birinci yarısında motosiklet idmanı Avropada, Şimali Amerikada və digər regionlarda genişlənməyə başladı. Şose-halqa yarışları, spidvey, motokros və digər istiqamətlər üzrə ayrıca yarış formatları formalaşdı. 1936-cı ildə Londondakı Uembli stadionunda spidvey üzrə ilk rəsmi dünya finalı keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

İkinci Dünya müharibəsindən sonra motosiklet idmanı daha sürətlə inkişaf etdi. 1947-ci ildə Niderlandda Böyük Britaniya, Belçika və Niderland idmançılarının iştirakı ilə kross-kantri tipli yarış keçirilmiş və bu yarış sonradan ''Motocross des Nations'' ənənəsinin başlanğıcı hesab edilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

1949-cu ildə beynəlxalq motosiklet təşkilatının adı ''Fédération Internationale Motocycliste'' formasında qəbul edilmişdir. Həmin il motosiklet şose-halqa yarışları üzrə dünya çempionatı səviyyəsində Qran-pri yarışları başlanmışdır. Bu yarışlar sonradan müasir MotoGP sisteminin əsasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

== Əsas növləri ==

=== Şose-halqa yarışları ===

'''Şose-halqa yarışları''' asfalt örtüklü qapalı traslarda keçirilən yüksək sürətli motosiklet yarışlarıdır. Bu yarışlarda idmançılar müəyyən edilmiş dövrə sayını və ya məsafəni mümkün qədər qısa müddətdə başa vurmağa çalışırlar. Yarışlarda əsas göstəricilər sürət, döngələrdə idarəetmə, əyləcləmə texnikası, düzgün trayektoriya seçimi və motosikletin texniki hazırlığıdır.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

Şose-halqa yarışlarının ən tanınmış istiqamətlərinə MotoGP, Superbike, Supersport və dözümlülük yarışları daxildir. Bu yarışlarda xüsusi hazırlanmış idman motosikletlərindən istifadə olunur və yarışlar beynəlxalq texniki qaydalar əsasında keçirilir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

=== Motokros ===

'''Motokros''' təbii və ya süni maneələrlə zəngin torpaq örtüklü traslarda keçirilən motosiklet yarışıdır. Motokros traslarında tullanışlar, kəskin döngələr, maili hissələr, palçıqlı sahələr və müxtəlif relyef elementləri olur. Bu yarışlarda idmançının fiziki dözümlülüyü, texniki idarəetmə bacarığı və trası düzgün oxuma qabiliyyəti mühüm əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Motokros yarışları adətən qısa, lakin texniki cəhətdən çətin traslarda keçirilir. Yarış zamanı idmançılar təkcə rəqiblərlə deyil, həm də dəyişən torpaq örtüyü və maneələrlə mübarizə aparırlar.

=== Superkros ===

'''Superkros''' motokrosa yaxın olan yarış formatıdır, lakin adətən stadionlarda və ya qapalı arenalarda xüsusi hazırlanmış süni torpaq traslarda keçirilir. Superkros trasları motokros traslarından daha qısa olur və maneələr daha sıx yerləşdirilir. Bu səbəbdən yarışlar çox dinamik və tamaşaçı üçün baxımlı olur.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

=== Supermoto ===

'''Supermoto''' asfalt və torpaq hissələrindən ibarət qarışıq traslarda keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu növ şose-halqa yarışları, motokros və trek yarışlarının elementlərini birləşdirir. Supermoto yarışlarında idmançı həm yüksək sürətli asfalt hissələrdə, həm də sürüşkən torpaq sahələrində motosikleti idarə etməlidir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Supermoto motosikletləri adətən yüngül konstruksiyaya, güclü əyləc sisteminə və qarışıq traslara uyğun təkərlərə malik olur.

=== Enduro ===

'''Enduro''' uzun məsafəli və çətin relyefli marşrutlarda keçirilən dözümlülük yarışıdır. Enduroda idmançılar meşə yolları, dağlıq ərazilər, daşlı keçidlər, palçıqlı sahələr, su keçidləri və digər təbii maneələrlə qarşılaşırlar. Bu yarışlarda yalnız sürət deyil, həm də dözümlülük, texniki bacarıq, marşrutu düzgün keçmək və motosikleti qorumaq bacarığı mühüm rol oynayır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Enduro yarışlarında idmançılar bəzən bir neçə saat və ya bir neçə gün davam edən mərhələlərdə iştirak edirlər. Bu yarış formatı motosikletin etibarlılığını və idmançının fiziki hazırlığını ciddi şəkildə sınaqdan keçirir.

=== Hard enduro ===

'''Hard enduro''' enduronun daha çətin və ekstremal formasıdır. Bu növdə yarış marşrutları daha mürəkkəb relyefdən, kəskin eniş və yoxuşlardan, iri daşlı sahələrdən, dar keçidlərdən, su maneələrindən və təbii əngəllərdən ibarət ola bilər. Hard enduro yarışlarında yüksək fiziki hazırlıq, balans, dəqiq idarəetmə və motosiklet üzərində tam nəzarət vacibdir.

Hard enduro yarışlarında trasın bir hissəsini sürətlə keçmək mümkün olsa da, bir çox hissələrdə idmançı motosikleti texniki manevrlərlə idarə etməli olur. Bu səbəbdən hard enduro sürət və texniki ustalığın birləşdiyi idman növü hesab edilir.

=== Kross-kantri ===

'''Kross-kantri''' açıq ərazilərdə, uzun marşrutlarda və müxtəlif relyef şəraitində keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu növ enduroya yaxın olsa da, yarış formatı və marşrutun xarakteri fərqli ola bilər. FIM kross-kantrini beynəlxalq motosiklet idmanının əsas istiqamətlərindən biri kimi göstərir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Kross-kantri yarışlarında idmançılar uzun məsafəli marşrutları yüksək sürətlə, lakin təhlükəsizlik və texniki qaydalara riayət etməklə keçməyə çalışırlar.

=== Spidvey və trek yarışları ===

'''Spidvey''' oval formalı xüsusi trekdə keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu yarışlarda motosikletlər yüksək sürətlə döngələrdən keçir və yarışlar adətən qısa, dinamik yürüşlərdən ibarət olur. Spidvey motosikletləri yüngül konstruksiyaya malik olur və onlar xüsusi trek şəraitinə uyğun hazırlanır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

'''Trek yarışları''' müxtəlif örtüklərdə keçirilə bilər. Bu örtüklərə torpaq, şlak, ot və buz daxil ola bilər. Buz üzərində keçirilən motosiklet yarışları ayrıca texniki hazırlıq və xüsusi təkər konstruksiyası tələb edir.

=== Mototrial ===

'''Mototriəl''' sürətə deyil, texniki ustalığa, balans bacarığına və maneələri dəqiq keçməyə əsaslanan motosiklet idman növüdür. Bu yarışlarda idmançılar təbii və ya süni maneələrdən ibarət xüsusi hissələri mümkün qədər az səhvlə keçməyə çalışırlar.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Mototriəldə ayağın yerə qoyulması, maneənin səhv keçilməsi, motosikletin dayanması və ya müəyyən edilmiş xəttdən çıxılması cərimə xalları ilə qiymətləndirilə bilər. Bu idman növündə sürət ikinci dərəcəli amildir; əsas nəticə texniki dəqiqlikdən asılıdır.

=== Motobol ===

'''Motobol''' motosiklet üzərində oynanılan komanda idman növüdür. Bu oyunda komandalar böyük ölçülü topu rəqib qapısına vurmağa çalışırlar. Motobolda motosiklet idarəetməsi, komanda taktikası, topa nəzarət və fiziki hazırlıq birləşir.

Motobol motosiklet idmanının klassik yarış növlərindən fərqlənir, çünki burada əsas məqsəd məsafəni qısa müddətdə başa vurmaq deyil, komanda şəklində qol vurmaqdır.

=== Moto-fristayl ===

'''Moto-fristayl''' və ya '''FMX''' motosikletlə tullanış və akrobatik hərəkətlərdən ibarət ekstremal idman növüdür. Bu növdə idmançılar xüsusi rampalardan istifadə edərək havada müxtəlif akrobatik elementlər yerinə yetirirlər.

Moto-fristaylda qiymətləndirmə adətən hərəkətin mürəkkəbliyi, icra keyfiyyəti, yaradıcılıq, havada qalma müddəti və ümumi təqdimat əsasında aparılır. Bu idman növü yüksək riskli olduğu üçün xüsusi qoruyucu vasitələrdən və ciddi təhlükəsizlik tədbirlərindən istifadə olunur.

=== Stant-ridinq ===

'''Stant-ridinq''' motosiklet üzərində müxtəlif idarəetmə və akrobatik hərəkətlərin nümayiş etdirildiyi istiqamətdir. Bu hərəkətlərə arxa təkər üzərində hərəkət, ön təkər üzərində dayanma, yan sürüşmələr, dairəvi manevrlər və digər texniki elementlər daxildir.

Stant-ridinq həm yarış, həm də nümayiş formatında keçirilə bilər. Bu istiqamət motosikletin balans və idarəetmə imkanlarını nümayiş etdirmək baxımından mühüm yer tutur.

=== Elektrik motosiklet yarışları ===

'''Elektrik motosiklet yarışları''' motosiklet idmanının yeni və inkişaf etməkdə olan istiqamətlərindən biridir. Bu yarışlarda daxili yanma mühərriki əvəzinə elektrik mühərriki ilə təchiz edilmiş motosikletlər istifadə olunur. FIM elektrik motosikletlərini ayrıca istiqamət kimi göstərir və bu sahə alternativ enerji texnologiyalarının idmanda tətbiqi baxımından əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Elektrik motosiklet yarışları texnoloji innovasiyalar, səs-küyün azalması və ekoloji yanaşma baxımından müasir motosiklet idmanında xüsusi istiqamət kimi qiymətləndirilir.

== Yarış texnikası və avadanlıq ==

Motosiklet idmanında istifadə olunan texnika yarış növündən asılı olaraq fərqlənir. Şose-halqa yarışlarında aerodinamik quruluşlu yüksək sürətli motosikletlərdən, motokros və enduroda isə yüngül, asma sistemi gücləndirilmiş və çətin relyefə uyğunlaşdırılmış motosikletlərdən istifadə olunur.

Spidvey motosikletləri qısa oval treklərdə yüksək sürət və sürüşmə ilə döngə keçmək üçün hazırlanır. Mototriəl motosikletləri isə çox yüngül olur və balans, dəqiq manevr və maneələri keçmək üçün nəzərdə tutulur.

İdmançıların istifadə etdiyi avadanlıqlara qoruyucu dəbilqə, xüsusi idman geyimi, əlcək, motosiklet çəkməsi, dizlik, dirsəklik, bel qoruyucusu və bədən zirehi daxildir. Yarış növündən asılı olaraq əlavə qoruyucu vasitələrdən də istifadə edilə bilər.

== Təhlükəsizlik ==

Motosiklet idmanı yüksək riskli texniki idman növlərindən biridir. Bu səbəbdən yarışlarda idmançıların təhlükəsizliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi yarışlarda qoruyucu dəbilqə, xüsusi geyim və digər təhlükəsizlik vasitələrindən istifadə məcburidir.

Peşəkar yarışlarda motosikletlərin texniki vəziyyəti, trasın təhlükəsizliyi, tibbi xidmət, hakim nəzarəti və yarış qaydalarına riayət olunması xüsusi qaydalarla tənzimlənir. Traslarda təhlükəli zonaların qorunması, tamaşaçıların təhlükəsiz məsafədə saxlanılması və fövqəladə hallar üçün tibbi heyətin hazır olması vacib hesab edilir.

FIM motosiklet idmanında təhlükəsliyi əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim edir. Qurum sürücülərin sağlamlığı, texniki homologasiya, antidopinq, ekoloji məsələlər və yarış təhlükəsizliyi üzrə müxtəlif komissiyalar vasitəsilə fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

== Beynəlxalq idarəetmə ==

Motosiklet idmanının əsas beynəlxalq idarəedici qurumu [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]dır. FIM 1904-cü ildə yaradılmış və sonradan motosiklet idmanının beynəlxalq qaydalarının formalaşdırılmasında əsas rol oynamışdır.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

FIM müxtəlif motosiklet idmanı növləri üzrə dünya çempionatlarını, beynəlxalq yarışları, texniki reqlamentləri, təhlükəsizlik standartlarını və idman qaydalarını tənzimləyir. Qurumun fəaliyyət istiqamətlərinə şose-halqa yarışları, motokros, superkros, supermoto, enduro, trial, kross-kantri, trek yarışları və elektrik motosiklet yarışları daxildir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Motor idmanının digər mühüm beynəlxalq qurumu [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]dır. FIA avtomobil idmanının idarə olunması, yol hərəkəti təhlükəsizliyi, mobillik və avtomobil yarışları üzrə beynəlxalq fəaliyyət göstərən təşkilatdır.&lt;ref name=&quot;auto5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;/&gt;

== Azərbaycanda motosiklet idmanı ==

Azərbaycanda motosiklet idmanının inkişafı ilə əsasən '''Azərbaycan Motosiklet Federasiyası''' məşğul olur. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin məlumatına görə, federasiyanın akronimi '''AMF''' kimi göstərilir. Nazirliyin məlumatında federasiyanın prezidenti Fuad Bağırov kimi qeyd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;[https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi Gənclər və İdman Nazirliyi — Azərbaycan Motosiklet Federasiyası]. mys.gov.az. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Motosiklet Federasiyası ölkədə motosiklet idmanının təşkili, inkişafı və təbliği ilə bağlı fəaliyyət göstərən idman qurumudur. Federasiya motosiklet idman növləri üzrə yarışların keçirilməsi, idmançıların hazırlanması, motosiklet mədəniyyətinin inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

Azərbaycanda motosiklet idmanının əsas istiqamətlərinə motokros, enduro, hard enduro, supermoto, şose motosikleti, stant-ridinq, motosiklet turizmi və digər motosiklet idman növləri daxil edilə bilər. Bu istiqamətlər həm idman yarışı, həm də texniki idarəetmə bacarıqlarının inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.

Motosiklet idmanının Azərbaycanda inkişafı gənclərin texniki idman növlərinə marağının artırılması, sağlam həyat tərzinin təbliği, təhlükəsiz motosiklet sürmə mədəniyyətinin formalaşdırılması və beynəlxalq yarışlarda təmsilçilik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Federasiyanın fəaliyyət sahələri yalnız yarışlarla məhdudlaşmır. Motosiklet turizmi, təhlükəsiz sürücülük mədəniyyəti, motosikletçilər arasında təşkilatlanma və beynəlxalq motosiklet klubları ilə əlaqələrin qurulması da bu sahənin inkişaf istiqamətləri arasında yer alır.

Azərbaycanda motosiklet idmanının inkişafı üçün mototrasların yaradılması, idman infrastrukturunun gücləndirilməsi, məşqçi və hakimlərin hazırlanması, uşaq və gənclərin bu sahəyə cəlb olunması, həmçinin beynəlxalq standartlara uyğun yarışların keçirilməsi vacib amillər hesab edilir.

== Motosiklet idmanı və motor idmanı anlayışlarının fərqi ==

'''Motosiklet idmanı''' yalnız motosikletlərlə keçirilən idman növlərini əhatə edir. Buraya motokros, enduro, supermoto, şose-halqa yarışları, spidvey, mototriəl və digər motosiklet yarışları daxildir.

'''Motor idmanı''' isə daha geniş anlayışdır. Bu anlayış motosiklet idmanı ilə yanaşı avtomobil yarışı, kartinq, ralli, Formula yarışları, avtokros və digər motorlu nəqliyyat vasitələri ilə keçirilən idman növlərini də əhatə edir.

Bu baxımdan motosiklet idmanı motor idmanının tərkib hissəsi sayılır. Beynəlxalq səviyyədə motosiklet idmanını FIM, avtomobil idmanını isə FIA idarə edir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto5&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Motosiklet]]
* [[Motokros]]
* [[Enduro]]
* [[Supermoto]]
* [[Spidvey]]
* [[Mototriəl]]
* [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]
* [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]
* [[Azərbaycan Motosiklet Federasiyası]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.fim-moto.com/ Beynəlxalq Motosiklet Federasiyasının rəsmi saytı]
* [https://www.fim-rmm.com/the-nine-zones/disciplines FIM Racing Motorcycle Museum — motosiklet idmanı istiqamətləri]
* [https://www.fia.com/ Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasının rəsmi saytı]
* [https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi Azərbaycan Motosiklet Federasiyası — Gənclər və İdman Nazirliyi]

[[Kateqoriya:Fərdi idman növləri]]</text>
      <sha1>ek0gmdrlx4m9iltfjvun848dhrl51jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037341</id>
      <parentid>9037193</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T06:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>179784</id>
      </contributor>
      <comment>6 mənbə arxivləşdirildi və 0 link ölü olaraq işarələndi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9037341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21735" sha1="3hgmbz2p8jp3j3c3iez4png45boqtcz" xml:space="preserve">'''Motosiklet idmanı''' və ya '''motosport''' — motosikletlərdən istifadə edilməklə keçirilən texniki idman növlərinin ümumi adıdır. Bu idman növündə əsas məqsəd sürət, idarəetmə bacarığı, dözümlülük, texniki ustalıq və təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməklə müəyyən yarış tapşırıqlarını yerinə yetirməkdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/sports/motorcycle-racing Britannica — Motorcycle racing] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/sports/motorcycle-racing |date=20230501041241 }}. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Motosiklet idmanı müxtəlif yarış formatlarını əhatə edir. Buraya şose-halqa yarışları, motokros, enduro, hard enduro, supermoto, superkros, spidvey, trek yarışları, mototriəl, kross-kantri, motobol, moto-fristayl, stant-ridinq və elektrik motosiklet yarışları daxildir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;[https://www.fim-moto.com/ FIM — The World of Motorcycling] {{Wayback|url=https://www.fim-moto.com/ |date=20210304075930 }}. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[https://www.fim-rmm.com/the-nine-zones/disciplines FIM Racing Motorcycle Museum — Disciplines] {{Wayback|url=https://www.fim-rmm.com/the-nine-zones/disciplines |date=20260306182609 }}. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Motosiklet idmanı həm peşəkar, həm də həvəskar səviyyədə inkişaf etmişdir. Yarışlar asfalt örtüklü qapalı traslarda, təbii relyefli ərazilərdə, xüsusi maneəli meydançalarda, oval treklərdə, stadionlarda və ya uzun məsafəli marşrutlarda keçirilə bilər. Yarış formatından asılı olaraq idmançıdan yüksək reaksiya sürəti, fiziki dözümlülük, texniki bilik, balans, koordinasiya və motosikleti müxtəlif yol şəraitində idarə etmək bacarığı tələb olunur.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

Motosiklet idmanının beynəlxalq səviyyədə əsas idarəedici qurumu [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]dır. Fransızca adı ''Fédération Internationale de Motocyclisme'' olan bu qurum daha çox '''FIM''' qısaltması ilə tanınır. FIM dünya çempionatları və beynəlxalq yarışlar səviyyəsində motosiklet idmanının müxtəlif istiqamətlərini, o cümlədən enduro, trial, şose-halqa yarışları, motokros, superkros, supermoto, kross-kantri, elektrik motosiklet yarışları və trek yarışlarını tənzimləyir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Motosiklet idmanı geniş mənada [[motor idmanı]]nın bir qoludur. Motor idmanına avtomobil, motosiklet, kartinq, ralli və digər motorlu nəqliyyat vasitələri ilə keçirilən yarışlar daxildir. Avtomobil idmanının beynəlxalq idarəedici qurumu isə [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]dır. Fransızca adı ''Fédération Internationale de l'Automobile'' olan bu qurum '''FIA''' qısaltması ilə tanınır.&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;[https://www.fia.com/ Federation Internationale de l'Automobile] {{Wayback|url=https://www.fia.com/ |date=20220813220721 }}. Federation Internationale de l'Automobile. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/Federation-Internationale-de-l-Automobile Fédération Internationale de l'Automobile | sports organization | Britannica]. www.britannica.com. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==

Motosiklet idmanının yaranması motosikletin ixtirası və texniki inkişafı ilə sıx bağlıdır. XIX əsrin sonlarında motorlu iki və üç təkərli nəqliyyat vasitələrinin yayılması onların sürət, etibarlılıq və idarəetmə imkanlarının nümayiş etdirilməsinə şərait yaratdı. İlk dövrlərdə motosikletlər çox vaxt avtomobil yarışları ilə eyni tədbirlərdə iştirak edir, şəhərlərarası marşrutlarda və açıq yollarda keçirilən yarışlarda ayrıca sinif kimi çıxış edirdilər.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

1890-cı illərin sonu və XX əsrin əvvəllərində motosiklet yarışları Avropada daha sistemli xarakter almağa başladı. Bu dövrdə istehsalçılar və idmançılar motosikletlərin texniki imkanlarını nümayiş etdirmək üçün müxtəlif yarışlar təşkil edirdilər. Yarışlar təkcə idman xarakteri daşımır, həm də motosiklet texnologiyasının inkişafına təsir göstərirdi.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

1904-cü ildə Parisdə ''Fédération Internationale des Clubs Motocyclistes'' adlı beynəlxalq motosiklet klubları federasiyası yaradıldı. FIM-in rəsmi tarixinə görə, bu qurumun yaradılmasına 1904-cü ildə Fransanın Dourdan şəhəri yaxınlığında keçirilən Beynəlxalq Kubok yarışından sonra yaranan təşkilati mübahisələr və vahid qaydalara ehtiyac səbəb olmuşdur.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;[https://www.fim-moto.com/en/fim/history-heritage FIM — History &amp; Heritage] {{Wayback|url=https://www.fim-moto.com/en/fim/history-heritage |date=20260207033833 }}. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

1905-ci ildə Fransanın Dourdan şəhərində ilk beynəlxalq kubok yarışı keçirilmişdir. 1907-ci ildə isə Men adasında ilk ''Tourist Trophy'' yarışı təşkil olunmuşdur. Bu yarış sonrakı onilliklərdə Avropanın və dünyanın ən məşhur motosiklet yarışlarından birinə çevrilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

FIM-in tarixinə görə, təşkilat 1912-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlamış, 1913-cü ildə isə onun himayəsi altında ilk beynəlxalq ''Six Days Reliability Trial'' yarışı keçirilmişdir. Bu yarış sonradan enduro və dözümlülük yarışlarının inkişafında mühüm rol oynamışdır.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

XX əsrin birinci yarısında motosiklet idmanı Avropada, Şimali Amerikada və digər regionlarda genişlənməyə başladı. Şose-halqa yarışları, spidvey, motokros və digər istiqamətlər üzrə ayrıca yarış formatları formalaşdı. 1936-cı ildə Londondakı Uembli stadionunda spidvey üzrə ilk rəsmi dünya finalı keçirilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

İkinci Dünya müharibəsindən sonra motosiklet idmanı daha sürətlə inkişaf etdi. 1947-ci ildə Niderlandda Böyük Britaniya, Belçika və Niderland idmançılarının iştirakı ilə kross-kantri tipli yarış keçirilmiş və bu yarış sonradan ''Motocross des Nations'' ənənəsinin başlanğıcı hesab edilmişdir.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

1949-cu ildə beynəlxalq motosiklet təşkilatının adı ''Fédération Internationale Motocycliste'' formasında qəbul edilmişdir. Həmin il motosiklet şose-halqa yarışları üzrə dünya çempionatı səviyyəsində Qran-pri yarışları başlanmışdır. Bu yarışlar sonradan müasir MotoGP sisteminin əsasını təşkil etmişdir.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

== Əsas növləri ==

=== Şose-halqa yarışları ===

'''Şose-halqa yarışları''' asfalt örtüklü qapalı traslarda keçirilən yüksək sürətli motosiklet yarışlarıdır. Bu yarışlarda idmançılar müəyyən edilmiş dövrə sayını və ya məsafəni mümkün qədər qısa müddətdə başa vurmağa çalışırlar. Yarışlarda əsas göstəricilər sürət, döngələrdə idarəetmə, əyləcləmə texnikası, düzgün trayektoriya seçimi və motosikletin texniki hazırlığıdır.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

Şose-halqa yarışlarının ən tanınmış istiqamətlərinə MotoGP, Superbike, Supersport və dözümlülük yarışları daxildir. Bu yarışlarda xüsusi hazırlanmış idman motosikletlərindən istifadə olunur və yarışlar beynəlxalq texniki qaydalar əsasında keçirilir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

=== Motokros ===

'''Motokros''' təbii və ya süni maneələrlə zəngin torpaq örtüklü traslarda keçirilən motosiklet yarışıdır. Motokros traslarında tullanışlar, kəskin döngələr, maili hissələr, palçıqlı sahələr və müxtəlif relyef elementləri olur. Bu yarışlarda idmançının fiziki dözümlülüyü, texniki idarəetmə bacarığı və trası düzgün oxuma qabiliyyəti mühüm əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Motokros yarışları adətən qısa, lakin texniki cəhətdən çətin traslarda keçirilir. Yarış zamanı idmançılar təkcə rəqiblərlə deyil, həm də dəyişən torpaq örtüyü və maneələrlə mübarizə aparırlar.

=== Superkros ===

'''Superkros''' motokrosa yaxın olan yarış formatıdır, lakin adətən stadionlarda və ya qapalı arenalarda xüsusi hazırlanmış süni torpaq traslarda keçirilir. Superkros trasları motokros traslarından daha qısa olur və maneələr daha sıx yerləşdirilir. Bu səbəbdən yarışlar çox dinamik və tamaşaçı üçün baxımlı olur.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

=== Supermoto ===

'''Supermoto''' asfalt və torpaq hissələrindən ibarət qarışıq traslarda keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu növ şose-halqa yarışları, motokros və trek yarışlarının elementlərini birləşdirir. Supermoto yarışlarında idmançı həm yüksək sürətli asfalt hissələrdə, həm də sürüşkən torpaq sahələrində motosikleti idarə etməlidir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Supermoto motosikletləri adətən yüngül konstruksiyaya, güclü əyləc sisteminə və qarışıq traslara uyğun təkərlərə malik olur.

=== Enduro ===

'''Enduro''' uzun məsafəli və çətin relyefli marşrutlarda keçirilən dözümlülük yarışıdır. Enduroda idmançılar meşə yolları, dağlıq ərazilər, daşlı keçidlər, palçıqlı sahələr, su keçidləri və digər təbii maneələrlə qarşılaşırlar. Bu yarışlarda yalnız sürət deyil, həm də dözümlülük, texniki bacarıq, marşrutu düzgün keçmək və motosikleti qorumaq bacarığı mühüm rol oynayır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Enduro yarışlarında idmançılar bəzən bir neçə saat və ya bir neçə gün davam edən mərhələlərdə iştirak edirlər. Bu yarış formatı motosikletin etibarlılığını və idmançının fiziki hazırlığını ciddi şəkildə sınaqdan keçirir.

=== Hard enduro ===

'''Hard enduro''' enduronun daha çətin və ekstremal formasıdır. Bu növdə yarış marşrutları daha mürəkkəb relyefdən, kəskin eniş və yoxuşlardan, iri daşlı sahələrdən, dar keçidlərdən, su maneələrindən və təbii əngəllərdən ibarət ola bilər. Hard enduro yarışlarında yüksək fiziki hazırlıq, balans, dəqiq idarəetmə və motosiklet üzərində tam nəzarət vacibdir.

Hard enduro yarışlarında trasın bir hissəsini sürətlə keçmək mümkün olsa da, bir çox hissələrdə idmançı motosikleti texniki manevrlərlə idarə etməli olur. Bu səbəbdən hard enduro sürət və texniki ustalığın birləşdiyi idman növü hesab edilir.

=== Kross-kantri ===

'''Kross-kantri''' açıq ərazilərdə, uzun marşrutlarda və müxtəlif relyef şəraitində keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu növ enduroya yaxın olsa da, yarış formatı və marşrutun xarakteri fərqli ola bilər. FIM kross-kantrini beynəlxalq motosiklet idmanının əsas istiqamətlərindən biri kimi göstərir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Kross-kantri yarışlarında idmançılar uzun məsafəli marşrutları yüksək sürətlə, lakin təhlükəsizlik və texniki qaydalara riayət etməklə keçməyə çalışırlar.

=== Spidvey və trek yarışları ===

'''Spidvey''' oval formalı xüsusi trekdə keçirilən motosiklet yarışıdır. Bu yarışlarda motosikletlər yüksək sürətlə döngələrdən keçir və yarışlar adətən qısa, dinamik yürüşlərdən ibarət olur. Spidvey motosikletləri yüngül konstruksiyaya malik olur və onlar xüsusi trek şəraitinə uyğun hazırlanır.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

'''Trek yarışları''' müxtəlif örtüklərdə keçirilə bilər. Bu örtüklərə torpaq, şlak, ot və buz daxil ola bilər. Buz üzərində keçirilən motosiklet yarışları ayrıca texniki hazırlıq və xüsusi təkər konstruksiyası tələb edir.

=== Mototrial ===

'''Mototriəl''' sürətə deyil, texniki ustalığa, balans bacarığına və maneələri dəqiq keçməyə əsaslanan motosiklet idman növüdür. Bu yarışlarda idmançılar təbii və ya süni maneələrdən ibarət xüsusi hissələri mümkün qədər az səhvlə keçməyə çalışırlar.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Mototriəldə ayağın yerə qoyulması, maneənin səhv keçilməsi, motosikletin dayanması və ya müəyyən edilmiş xəttdən çıxılması cərimə xalları ilə qiymətləndirilə bilər. Bu idman növündə sürət ikinci dərəcəli amildir; əsas nəticə texniki dəqiqlikdən asılıdır.

=== Motobol ===

'''Motobol''' motosiklet üzərində oynanılan komanda idman növüdür. Bu oyunda komandalar böyük ölçülü topu rəqib qapısına vurmağa çalışırlar. Motobolda motosiklet idarəetməsi, komanda taktikası, topa nəzarət və fiziki hazırlıq birləşir.

Motobol motosiklet idmanının klassik yarış növlərindən fərqlənir, çünki burada əsas məqsəd məsafəni qısa müddətdə başa vurmaq deyil, komanda şəklində qol vurmaqdır.

=== Moto-fristayl ===

'''Moto-fristayl''' və ya '''FMX''' motosikletlə tullanış və akrobatik hərəkətlərdən ibarət ekstremal idman növüdür. Bu növdə idmançılar xüsusi rampalardan istifadə edərək havada müxtəlif akrobatik elementlər yerinə yetirirlər.

Moto-fristaylda qiymətləndirmə adətən hərəkətin mürəkkəbliyi, icra keyfiyyəti, yaradıcılıq, havada qalma müddəti və ümumi təqdimat əsasında aparılır. Bu idman növü yüksək riskli olduğu üçün xüsusi qoruyucu vasitələrdən və ciddi təhlükəsizlik tədbirlərindən istifadə olunur.

=== Stant-ridinq ===

'''Stant-ridinq''' motosiklet üzərində müxtəlif idarəetmə və akrobatik hərəkətlərin nümayiş etdirildiyi istiqamətdir. Bu hərəkətlərə arxa təkər üzərində hərəkət, ön təkər üzərində dayanma, yan sürüşmələr, dairəvi manevrlər və digər texniki elementlər daxildir.

Stant-ridinq həm yarış, həm də nümayiş formatında keçirilə bilər. Bu istiqamət motosikletin balans və idarəetmə imkanlarını nümayiş etdirmək baxımından mühüm yer tutur.

=== Elektrik motosiklet yarışları ===

'''Elektrik motosiklet yarışları''' motosiklet idmanının yeni və inkişaf etməkdə olan istiqamətlərindən biridir. Bu yarışlarda daxili yanma mühərriki əvəzinə elektrik mühərriki ilə təchiz edilmiş motosikletlər istifadə olunur. FIM elektrik motosikletlərini ayrıca istiqamət kimi göstərir və bu sahə alternativ enerji texnologiyalarının idmanda tətbiqi baxımından əhəmiyyət daşıyır.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

Elektrik motosiklet yarışları texnoloji innovasiyalar, səs-küyün azalması və ekoloji yanaşma baxımından müasir motosiklet idmanında xüsusi istiqamət kimi qiymətləndirilir.

== Yarış texnikası və avadanlıq ==

Motosiklet idmanında istifadə olunan texnika yarış növündən asılı olaraq fərqlənir. Şose-halqa yarışlarında aerodinamik quruluşlu yüksək sürətli motosikletlərdən, motokros və enduroda isə yüngül, asma sistemi gücləndirilmiş və çətin relyefə uyğunlaşdırılmış motosikletlərdən istifadə olunur.

Spidvey motosikletləri qısa oval treklərdə yüksək sürət və sürüşmə ilə döngə keçmək üçün hazırlanır. Mototriəl motosikletləri isə çox yüngül olur və balans, dəqiq manevr və maneələri keçmək üçün nəzərdə tutulur.

İdmançıların istifadə etdiyi avadanlıqlara qoruyucu dəbilqə, xüsusi idman geyimi, əlcək, motosiklet çəkməsi, dizlik, dirsəklik, bel qoruyucusu və bədən zirehi daxildir. Yarış növündən asılı olaraq əlavə qoruyucu vasitələrdən də istifadə edilə bilər.

== Təhlükəsizlik ==

Motosiklet idmanı yüksək riskli texniki idman növlərindən biridir. Bu səbəbdən yarışlarda idmançıların təhlükəsizliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi yarışlarda qoruyucu dəbilqə, xüsusi geyim və digər təhlükəsizlik vasitələrindən istifadə məcburidir.

Peşəkar yarışlarda motosikletlərin texniki vəziyyəti, trasın təhlükəsizliyi, tibbi xidmət, hakim nəzarəti və yarış qaydalarına riayət olunması xüsusi qaydalarla tənzimlənir. Traslarda təhlükəli zonaların qorunması, tamaşaçıların təhlükəsiz məsafədə saxlanılması və fövqəladə hallar üçün tibbi heyətin hazır olması vacib hesab edilir.

FIM motosiklet idmanında təhlükəsliyi əsas istiqamətlərdən biri kimi təqdim edir. Qurum sürücülərin sağlamlığı, texniki homologasiya, antidopinq, ekoloji məsələlər və yarış təhlükəsizliyi üzrə müxtəlif komissiyalar vasitəsilə fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

== Beynəlxalq idarəetmə ==

Motosiklet idmanının əsas beynəlxalq idarəedici qurumu [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]dır. FIM 1904-cü ildə yaradılmış və sonradan motosiklet idmanının beynəlxalq qaydalarının formalaşdırılmasında əsas rol oynamışdır.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;

FIM müxtəlif motosiklet idmanı növləri üzrə dünya çempionatlarını, beynəlxalq yarışları, texniki reqlamentləri, təhlükəsizlik standartlarını və idman qaydalarını tənzimləyir. Qurumun fəaliyyət istiqamətlərinə şose-halqa yarışları, motokros, superkros, supermoto, enduro, trial, kross-kantri, trek yarışları və elektrik motosiklet yarışları daxildir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

Motor idmanının digər mühüm beynəlxalq qurumu [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]dır. FIA avtomobil idmanının idarə olunması, yol hərəkəti təhlükəsizliyi, mobillik və avtomobil yarışları üzrə beynəlxalq fəaliyyət göstərən təşkilatdır.&lt;ref name=&quot;auto5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto6&quot;/&gt;

== Azərbaycanda motosiklet idmanı ==

Azərbaycanda motosiklet idmanının inkişafı ilə əsasən '''Azərbaycan Motosiklet Federasiyası''' məşğul olur. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin məlumatına görə, federasiyanın akronimi '''AMF''' kimi göstərilir. Nazirliyin məlumatında federasiyanın prezidenti Fuad Bağırov kimi qeyd olunmuşdur.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;[https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi Gənclər və İdman Nazirliyi — Azərbaycan Motosiklet Federasiyası] {{Wayback|url=https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi |date=20260611201428 }}. mys.gov.az. İstifadə tarixi: 15 avqust 2026.&lt;/ref&gt;

Azərbaycan Motosiklet Federasiyası ölkədə motosiklet idmanının təşkili, inkişafı və təbliği ilə bağlı fəaliyyət göstərən idman qurumudur. Federasiya motosiklet idman növləri üzrə yarışların keçirilməsi, idmançıların hazırlanması, motosiklet mədəniyyətinin inkişafı və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

Azərbaycanda motosiklet idmanının əsas istiqamətlərinə motokros, enduro, hard enduro, supermoto, şose motosikleti, stant-ridinq, motosiklet turizmi və digər motosiklet idman növləri daxil edilə bilər. Bu istiqamətlər həm idman yarışı, həm də texniki idarəetmə bacarıqlarının inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.

Motosiklet idmanının Azərbaycanda inkişafı gənclərin texniki idman növlərinə marağının artırılması, sağlam həyat tərzinin təbliği, təhlükəsiz motosiklet sürmə mədəniyyətinin formalaşdırılması və beynəlxalq yarışlarda təmsilçilik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Federasiyanın fəaliyyət sahələri yalnız yarışlarla məhdudlaşmır. Motosiklet turizmi, təhlükəsiz sürücülük mədəniyyəti, motosikletçilər arasında təşkilatlanma və beynəlxalq motosiklet klubları ilə əlaqələrin qurulması da bu sahənin inkişaf istiqamətləri arasında yer alır.

Azərbaycanda motosiklet idmanının inkişafı üçün mototrasların yaradılması, idman infrastrukturunun gücləndirilməsi, məşqçi və hakimlərin hazırlanması, uşaq və gənclərin bu sahəyə cəlb olunması, həmçinin beynəlxalq standartlara uyğun yarışların keçirilməsi vacib amillər hesab edilir.

== Motosiklet idmanı və motor idmanı anlayışlarının fərqi ==

'''Motosiklet idmanı''' yalnız motosikletlərlə keçirilən idman növlərini əhatə edir. Buraya motokros, enduro, supermoto, şose-halqa yarışları, spidvey, mototriəl və digər motosiklet yarışları daxildir.

'''Motor idmanı''' isə daha geniş anlayışdır. Bu anlayış motosiklet idmanı ilə yanaşı avtomobil yarışı, kartinq, ralli, Formula yarışları, avtokros və digər motorlu nəqliyyat vasitələri ilə keçirilən idman növlərini də əhatə edir.

Bu baxımdan motosiklet idmanı motor idmanının tərkib hissəsi sayılır. Beynəlxalq səviyyədə motosiklet idmanını FIM, avtomobil idmanını isə FIA idarə edir.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto5&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==

* [[Motosiklet]]
* [[Motokros]]
* [[Enduro]]
* [[Supermoto]]
* [[Spidvey]]
* [[Mototriəl]]
* [[Beynəlxalq Motosiklet Federasiyası]]
* [[Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası]]
* [[Azərbaycan Motosiklet Federasiyası]]

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [https://www.fim-moto.com/ Beynəlxalq Motosiklet Federasiyasının rəsmi saytı]
* [https://www.fim-rmm.com/the-nine-zones/disciplines FIM Racing Motorcycle Museum — motosiklet idmanı istiqamətləri]
* [https://www.fia.com/ Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasının rəsmi saytı]
* [https://mys.gov.az/az/idman/federasiyalar/qeyri-olimpiya/azerbaycan-motosiklet-federasiyasi Azərbaycan Motosiklet Federasiyası — Gənclər və İdman Nazirliyi]

[[Kateqoriya:Fərdi idman növləri]]</text>
      <sha1>3hgmbz2p8jp3j3c3iez4png45boqtcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avropa Oyunlarında kanoe sprinti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997968</id>
    <revision>
      <id>9037281</id>
      <parentid>9036676</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13999" sha1="5y0nm4zbsro8bmyi3i36e3tzzfa81zk" xml:space="preserve">'''Avropa Oyunlarında kanoe sprinti''' — [[Avropa Oyunları]] proqramına daxil olan kanoe sprinti yarışları. Kanoe sprinti 2015-ci ildə keçirilmiş ilk Avropa Oyunlarından etibarən Oyunların proqramında yer alır.&lt;ref name=&quot;EOC2027&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.eurolympic.org/4th-european-games-istanbul-2027-confirmed-with-26-sports-in-the-programme-on-the-road-to-la28/
 |title=4th European Games Istanbul 2027 confirmed with 26 sports in the programme on the road to LA28
 |publisher=European Olympic Committees
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

İlk yarışlar [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində [[Azərbaycan]]ın [[Mingəçevir]] şəhərində yerləşən &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində keçirilib. Həmin Oyunlarda kanoe sprinti üzrə 15 medal dəsti uğrunda mübarizə aparılıb.&lt;ref name=&quot;Baku2015&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/news/who-were-the-medallists-of-the-first-european-games-in-baku-1191
 |title=Who were the medallists of the first European Games in Baku?
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kanoe sprintində yarışlar sakit su hövzəsində keçirilir. Beynəlxalq təsnifatda &quot;C&quot; hərfi kanoeni, &quot;K&quot; hərfi isə kayakı bildirir; hərfdən sonrakı rəqəm qayıqdakı idmançıların sayını göstərir. Məsələn, C-1 birnəfərlik kanoe, K-2 isə ikinəfərlik kayak yarışıdır.&lt;ref name=&quot;ICFSprint&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoeicf.com/disciplines/canoe-sprint
 |title=Canoe Sprint
 |publisher=International Canoe Federation
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Oyunlar üzrə ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Oyunlar
! İl
! Yarışların sayı
! Ən uğurlu ölkə
|-
| I
| [[2015 Avropa Oyunları|2015]]
| align=&quot;center&quot; | 15
| [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
|-
| II
| [[2019 Avropa Oyunları|2019]]
| align=&quot;center&quot; | 16
| [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
|-
| III
| [[2023 Avropa Oyunları|2023]]
| align=&quot;center&quot; | 16
| [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
|-
| IV
| 2027
| align=&quot;center&quot; | —
| —
|}

2019-cu il yarışlarında ev sahibi Belarus kanoe sprinti üzrə medal cədvəlinə başçılıq edib. Belarus idmançıları ümumilikdə 10 medal, o cümlədən 5 qızıl medal qazanıblar.&lt;ref name=&quot;Minsk2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://canoe-europe.org/news/belarus-president-welcomed-canoe-sprint-team-1449
 |title=Belarus president welcomed canoe sprint team
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023-cü ildə keçirilən yarışlarda Ukrayna 3 qızıl və 2 gümüş medalla ən uğurlu ölkə olub. Ev sahibi [[Polşa]] da 3 qızıl medal qazanıb, lakin 1 gümüş və 1 bürünc medalla ikinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;Krakow2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoeicf.com/news/jorgensen-finishes-europeans-she-started-gold
 |title=Jorgensen finishes Europeans as she started - with gold
 |publisher=International Canoe Federation
 |date=25 iyun 2023
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kanoe sprintinin 2027-ci ildə [[İstanbul]]da keçiriləcək IV Avropa Oyunlarının proqramına daxil edilməsi təsdiqlənib. Yarışların keçiriləcəyi məkan və ayrı-ayrı növlərin proqramı hələ açıqlanmayıb.&lt;ref name=&quot;EOC2027&quot;/&gt;

== Yarış məkanları ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! İl
! Ölkə
! Şəhər və ya ərazi
! Yarış məkanı
|-
| [[2015 Avropa Oyunları|2015]]
| [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| [[Mingəçevir]]
| &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi
|-
| [[2019 Avropa Oyunları|2019]]
| [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| Zaslavl
| Zaslavl reqata kanalı
|-
| [[2023 Avropa Oyunları|2023]]
| [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| [[Krakov]] yaxınlığı
| Krişpinuv su kanalı
|-
| 2027
| [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| [[İstanbul]]
| Açıqlanmayıb
|}

2015-ci il Oyunları zamanı kanoe sprinti yarışları [[Mingəçevir]]dəki &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində təşkil olunub. Oyunlara hazırlıq çərçivəsində mərkəzdə yenidənqurma işləri aparılıb.&lt;ref name=&quot;Kur2015&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

2019-cu il yarışları 25–27 iyun tarixlərində Belarusun Zaslavl reqata kanalında keçirilib.&lt;ref name=&quot;ICF2019&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoeicf.com/canoe-sprint-other/minsk-2019
 |title=2019 European Games
 |publisher=International Canoe Federation
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023-cü il kanoe sprinti yarışları 21–24 iyun tarixlərində [[Polşa]]da, Krakov yaxınlığındakı Krişpinuv su kanalında keçirilib.&lt;ref name=&quot;ECA2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/calendar/2023-european-games-canoe-sprint-383
 |title=2023 European Games - Canoe Sprint
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mingəçevir 2015 ==
[[2015 Avropa Oyunları]] kanoe sprintinin Avropa Oyunları proqramında ilk dəfə yer aldığı yarış olub. Kanoe sprinti üzrə yarışlar [[Mingəçevir]] şəhərində, &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində keçirilib.&lt;ref name=&quot;Baku2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kur2015&quot;/&gt;

Birinci Avropa Oyunları 12–28 iyun 2015-ci il tarixlərində Azərbaycanda keçirilib. Oyunların idman qurğularının əsas hissəsi [[Bakı]]da yerləşsə də, kanoe sprinti üçün Mingəçevirdəki &quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzindən istifadə olunub.&lt;ref name=&quot;Kur2015&quot;/&gt;

2015-ci ildə proqramda kişilər arasında doqquz, qadınlar arasında isə altı yarış olmaqla ümumilikdə 15 medal dəsti yer alıb.&lt;ref name=&quot;Baku2015&quot;/&gt;

Azərbaycanı təmsil edən [[Valentin Demyanenko]] kişilər arasında C-1 200 metr yarışında gümüş medal qazanıb. Yarışın qalibi [[Litva]] təmsilçisi Henrikas Justautas, üçüncü yerin sahibi isə [[Çexiya]] təmsilçisi Martin Fuksa olub.&lt;ref name=&quot;Baku2015&quot;/&gt;

Beləliklə, Mingəçevir kanoe sprintinin Avropa Oyunları tarixində ilk yarışlarının keçirildiyi şəhər olub.

== Yarış proqramı ==
Aşağıdakı cədvəldə 2015–2023-cü illərdə Avropa Oyunlarının kanoe sprinti proqramına daxil edilmiş yarışlar göstərilir.&lt;ref name=&quot;Baku2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ICF2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ECA2023&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yarış
! [[2015 Avropa Oyunları|2015]]
! [[2019 Avropa Oyunları|2019]]
! [[2023 Avropa Oyunları|2023]]
! Oyunların sayı
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, C-1 200 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, C-1 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, C-1 1000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, C-2 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, C-2 1000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-1 200 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-1 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-1 1000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-1 5000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-2 200 m
| ×
|
|
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-2 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-2 1000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-4 500 m
|
| ×
| ×
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Kişilər, K-4 1000 m
| ×
|
|
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, C-1 200 m
|
| ×
| ×
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, C-1 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, C-2 500 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-1 200 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-1 500 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-1 5000 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-2 200 m
| ×
| ×
|
| 2
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-2 500 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Qadınlar, K-4 500 m
| ×
| ×
| ×
| 3
|-
| align=&quot;left&quot; | Qarışıq, C-2 200 m
|
|
| ×
| 1
|-
| align=&quot;left&quot; | Qarışıq, K-2 200 m
|
|
| ×
| 1
|-
! Cəmi
! 15
! 16
! 16
!
|}

&quot;×&quot; işarəsi müvafiq yarışın həmin il Avropa Oyunlarının proqramında yer aldığını göstərir.

2015-ci ildən 2023-cü ilədək yarış proqramında dəyişikliklər edilib. 2015-ci ildə kişilərin C-1 1000 m, C-2 1000 m, K-1 1000 m və K-4 1000 m kimi uzun məsafəli yarışları proqramda olduğu halda, 2023-cü ildə C-1 500 m, C-2 500 m, K-1 500 m və K-2 500 m yarışları keçirilib. 2023-cü ildə qarışıq ekipajlar arasında C-2 200 m və K-2 200 m yarışları da ilk dəfə Avropa Oyunlarının kanoe sprinti proqramına daxil edilib.&lt;ref name=&quot;ECA2023&quot;/&gt;

== 2015-ci il medalının yenidən bölüşdürülməsi ==
2015 Avropa Oyunlarının kişilər arasında K-1 200 metr yarışının nəticələrinə sonradan dəyişiklik edilib. Yarışın ilkin qalibi olan Macarıstan idmançısı Mikloş Dudaş antidopinq qaydasının pozulmasına görə diskvalifikasiya olunub.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.eurolympic.org/baku-2015-kayak-medals-reallocated-to-minsk-2019-trio/
 |title=Baku 2015 medals for sprint canoe reallocated to Minsk 2019 trio
 |publisher=European Olympic Committees
 |date=27 iyun 2019
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Nəticədə İsveç təmsilçisi Petter Menning qızıl, Böyük Britaniya təmsilçisi Ed MakKiver isə gümüş medala yüksəlib. Latviya təmsilçisi Alekseys Rumyantsevs və Serbiya təmsilçisi Marko Draqosavlyeviç eyni nəticə göstərdiklərinə görə hər ikisi bürünc medalçı kimi tanınıb. Yenidən bölüşdürülmüş medallar 2019 Avropa Oyunları zamanı təqdim edilib.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;

== Medal cədvəli ==
Aşağıdakı cədvəl 2015, 2019 və 2023 Avropa Oyunlarının kanoe sprinti yarışlarının ümumi nəticələrini əks etdirir.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HistoricalMedallists&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.european-games.org/historical-medallists/
 |title=Historical Medallists
 |publisher=European Olympic Committees
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sıra
! Ölkə
! Qızıl
! Gümüş
! Bürünc
! Cəmi
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 9 || 6 || 8 || 23
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 8 || 2 || 5 || 15
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 5 || 1 || 6 || 12
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 4 || 8 || 5 || 17
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 4 || 4 || 1 || 9
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Denmark.svg|22x15px|border|Danimarka bayrağı]] [[Danimarka]]
| 3 || 2 || 3 || 8
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 2 || 5 || 1 || 8
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 2 || 3 || 3 || 8
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 2 || 2 || 5 || 9
|-
| 10
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 11
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 1 || 4 || 4 || 9
|-
| 12
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 13
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 14
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 14
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Sweden.svg|22x15px|border|İsveç bayrağı]] [[İsveç]]
| 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 16
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 17
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 0 || 2 || 0 || 2
|-
| 18
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Austria.svg|22x15px|border|Avstriya bayrağı]] [[Avstriya]]
| 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 18
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 18
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 21
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 21
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 23
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 0 || 0 || 1 || 1
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Cəmi
! 47
! 47
! 48
! 142
|}

== Həmçinin bax ==
* [[Avropa Oyunları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[2019 Avropa Oyunları]]
* [[2023 Avropa Oyunları]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Valentin Demyanenko]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [https://www.european-games.org/ Avropa Oyunlarının rəsmi saytı]
* [https://www.canoeicf.com/disciplines/canoe-sprint Beynəlxalq Kanoe Federasiyasında kanoe sprinti]
* [https://www.canoeresults.eu/medals Kanoe yarışlarının tarixi nəticələri]

[[Kateqoriya:Kanoe]]
[[Kateqoriya:Avarçəkmə və kanoe Avropa Oyunlarında]]</text>
      <sha1>5y0nm4zbsro8bmyi3i36e3tzzfa81zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997971</id>
    <revision>
      <id>9037280</id>
      <parentid>9036678</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16843" sha1="kxkouqmr4pvm1xx8o1f8rm6jnwpg951" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 200 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 15–16 iyun 2015-ci il tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərində yerləşən [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kişilər arasında birnəfərlik kanoe qayığı (C-1) ilə 200 metr məsafəyə keçirilən yarışda 20 ölkəni təmsil edən 20 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Litva]] təmsilçisi Henrikas Justautas olub. O, finalda 40,064 saniyə nəticə göstərib. [[Azərbaycan]]ı təmsil edən [[Valentin Demyanenko]] 40,142 saniyə nəticə ilə gümüş, [[Çexiya]] təmsilçisi Martin Fuksa isə 40,188 saniyə nəticə ilə bürünc medal qazanıb.&lt;ref name=&quot;Medallists&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/news/who-were-the-medallists-of-the-first-european-games-in-baku-1191
 |title=Who were the medallists of the first European Games in Baku?
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Demyanenko qalibdən 0,078 saniyə geri qalıb.&lt;ref name=&quot;Trend&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/baku5015/2407013.html
 |title=Azərbaycan Avropa Oyunlarında 3-cü gümüş medalını qazandı
 |work=Trend
 |date=16 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış formatı ==
Yarış üç seçmə yürüşü, iki yarımfinal, B finalı və A finalından ibarət olub. Hər seçmə yürüşünün qalibi birbaşa A finalına vəsiqə qazanıb. Hər yürüşdə sonrakı altı ən yaxşı nəticəni göstərən idmançılar yarımfinal mərhələsinə yüksəliblər.&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212901_C73_110.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Heat 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021422/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212901_C73_110.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212902_C73_111.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Heat 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021428/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212902_C73_111.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat3&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212903_C73_112.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Heat 3
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021405/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212903_C73_112.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Hər yarımfinalda ilk üç yeri tutan idmançı A finalına yüksəlib. Sonrakı dörd idmançı, həmçinin iki yarımfinal üzrə bu qrupdan kənarda qalan ən yaxşı nəticə sahibi B finalına vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Semi1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212201_C73_126.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Semi-final 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021405/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212201_C73_126.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Semi2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212202_C73_127.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Semi-final 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021421/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212202_C73_127.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
Yarış vaxtları Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 15 iyun 2015
| 14:40
| Seçmə yürüşləri
|-
| 16:30
| Yarımfinallar
|-
| 16 iyun 2015
| 15:15
| Finallar
|}

== Nəticələr ==

=== Seçmə yürüşləri ===

==== I yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Elder Silva
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 39,248
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Andrey Kraytor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 39,337
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yuri Çeban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 40,120
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Tomaş Kaçor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 41,568
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Ştefan Kiray
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 41,689
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Anjey Yezerski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 42,339
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mikelis Ejmalis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 42,362
| Yarımfinala vəsiqə
|}

==== II yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | [[Valentin Demyanenko]]
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 38,978
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Henrikas Justautas
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 39,230
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Artyom Kozır
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 39,609
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Tomas Simar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 40,211
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Kris Kalvert
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 41,371
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Lyubomir Haqara
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 42,034
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Serciu Kraçun
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 42,066
| Yarımfinala vəsiqə
|}

==== III yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Conatan Haydu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 39,315
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Alfonso Benavides
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 39,399
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Martin Fuksa
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 39,778
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Zaza Nadiradze
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| 39,935
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Oleq Tarnovski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 40,949
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Kərim Tenha
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 46,840
| Yarımfinala vəsiqə
|}

=== Yarımfinallar ===

==== I yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Andrey Kraytor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 38,540
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Artyom Kozır
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 38,648
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Martin Fuksa
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 38,658
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Zaza Nadiradze
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| 39,111
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Anjey Yezerski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 40,277
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Kris Kalvert
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 40,816
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Tomaş Kaçor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 41,266
| B finalına vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Serciu Kraçun
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 44,784
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Kərim Tenha
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 46,760
|
|}

==== II yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Henrikas Justautas
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 38,737
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Tomas Simar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 38,780
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yuri Çeban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 38,790
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Alfonso Benavides
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 38,984
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Oleq Tarnovski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 39,630
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Ştefan Kiray
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 40,012
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mikelis Ejmalis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 40,547
| B finalına vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Lyubomir Haqara
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 40,695
| B finalına vəsiqə
|}

=== Finallar ===

==== B finalı ====
B finalında idmançılar ümumi sıralamada 10–18-ci yerlər uğrunda yarışıb.&lt;ref name=&quot;FinalB&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212102_C73_156.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Final B
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021412/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212102_C73_156.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! B finalında yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Alfonso Benavides
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 40,833
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Zaza Nadiradze
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| 41,131
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Ştefan Kiray
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 41,516
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Anjey Yezerski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 42,244
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Oleq Tarnovski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 42,473
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Lyubomir Haqara
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 42,507
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Tomaş Kaçor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 42,962
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Kris Kalvert
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 43,341
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Mikelis Ejmalis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 43,736
|}

==== A finalı ====
A finalında ilk doqquz yer və medalçılar müəyyənləşdirilib.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212101_C73_169.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 200m Men — Final A
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021416/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM212101_C73_169.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Henrikas Justautas
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 40,064
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | [[Valentin Demyanenko]]
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 40,142
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Martin Fuksa
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 40,188
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Andrey Kraytor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 40,199
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Elder Silva
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 40,682
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Artyom Kozır
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 40,719
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Tomas Simar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 40,745
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Yuri Çeban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 41,036
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Conatan Haydu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 41,192
|}

Finalda ilk üç idmançı arasındakı fərq 0,124 saniyə olub. Henrikas Justautas Valentin Demyanenkonu 0,078 saniyə, Martin Fuksanı isə 0,124 saniyə qabaqlayıb.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;/&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarışların keçirildiyi [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Mərkəz birinci Avropa Oyunlarından əvvəl yenidən qurulub və Oyunların kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;KurCentre&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kişilər arasında C-1 200 metr yarışı [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilmiş [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın 15 medal növündən biri olub.&lt;ref name=&quot;Medallists&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[Valentin Demyanenko]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>kxkouqmr4pvm1xx8o1f8rm6jnwpg951</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997972</id>
    <revision>
      <id>9037279</id>
      <parentid>9036673</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9630" sha1="sp0hglp7ihu0qpkfgvx3n5obekpzbi0" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 5000 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 16 iyun 2015-ci ildə [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kanoe sprintinin birnəfərlik kayak (K-1) üzrə 5000 metrlik yarışında 29 ölkəni təmsil edən 29 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Almaniya]] təmsilçisi Maks Hoff olub. O, 20:01,864 nəticə göstərib. [[Portuqaliya]] təmsilçisi Fernandu Pimenta 20:11,989 nəticə ilə gümüş, [[Fransa]] təmsilçisi Siril Kare isə 20:42,081 nəticə ilə bürünc medal qazanıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM116101_C73_194.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 5000m Men — Final
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620182635/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM116101_C73_194.pdf
 |archive-date=20 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda Mirnazim Cavadov təmsil edib. O, finalı başa vura bilməyib.&lt;ref name=&quot;AZERTAC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/160194
 |title=“Bakı-2015”: Avarçəkmə yarışlarına yekun vuruldu
 |website=Metbuat.az
 |publisher=AZƏRTAC-a istinadən
 |date=16 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarış [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Mərkəz [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində mərkəzdə yenidənqurma işləri aparılıb və kompleks Oyunların kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Birinci Avropa Oyunlarında kayak və kanoe yarışlarında 37 ölkədən təxminən 300 idmançı iştirak edib. Azərbaycan yeddi idmançı ilə təmsil olunub.&lt;ref name=&quot;Start&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/157959
 |title=Mingəçevirdə birinci Avropa Oyunlarının avarçəkmə yarışlarına start verilib
 |website=Metbuat.az
 |publisher=AZƏRTAC-a istinadən
 |date=14 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış formatı ==
K-1 5000 metr yarışı birbaşa final formatında keçirilib. Seçmə yürüşləri və yarımfinal mərhələsi olmayıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

Final 16 iyun 2015-ci ildə saat 17:05-də başlayıb. Yarış vaxtı Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| 16 iyun 2015
| 17:05
| Final
|}

== Nəticələr ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Maks Hoff
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 20:01,864
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Fernandu Pimenta
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 20:11,989
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Siril Kare
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 20:42,081
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Oleq Yurenya
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 20:52,003
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Daniel Pauman
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 20:53,776
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Lukaş Trefil
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 20:59,157
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Nikolay Çervov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 21:18,387
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Laurens Pannekuke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 21:29,569
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Fabio Viss
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Switzerland.svg|22x15px|border|İsveçrə bayrağı]] [[İsveçrə]]
| 21:32,391
|-
| 10
| align=&quot;left&quot; | Miika Ditrix
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Finland.svg|22x15px|border|Finlandiya bayrağı]] [[Finlandiya]]
| 21:36,697
|-
| 11
| align=&quot;left&quot; | Milenko Zoriç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 21:46,941
|-
| 12
| align=&quot;left&quot; | Yoşt Zakrayşek
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovenia.svg|22x15px|border|Sloveniya bayrağı]] [[Sloveniya]]
| 21:49,421
|-
| 13
| align=&quot;left&quot; | Vitali Tsurkan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 21:50,950
|-
| 14
| align=&quot;left&quot; | Kristof Kornfaynd
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Austria.svg|22x15px|border|Avstriya bayrağı]] [[Avstriya]]
| 21:52,276
|-
| 15
| align=&quot;left&quot; | Martin Bjezinski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 22:14,459
|-
| 16
| align=&quot;left&quot; | Marek Krayçoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 22:30,158
|-
| 17
| align=&quot;left&quot; | Roy Rodriqes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 22:34,354
|-
| 18
| align=&quot;left&quot; | Culio Dressino
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 22:36,923
|-
| 19
| align=&quot;left&quot; | Darko Saviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22x15px|border|Bosniya və Herseqovina bayrağı]] [[Bosniya və Herseqovina]]
| 22:53,688
|-
| 20
| align=&quot;left&quot; | Kiriakos Siriopulos
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Greece.svg|22x15px|border|Yunanıstan bayrağı]] [[Yunanıstan]]
| 23:12,512
|-
| 21
| align=&quot;left&quot; | Piter İqan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 23:13,183
|-
| 22
| align=&quot;left&quot; | Antun Novakoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Croatia.svg|22x15px|border|Xorvatiya bayrağı]] [[Xorvatiya]]
| 23:47,300
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Mirnazim Cavadov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Andreas Diamantis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Cyprus.svg|22x15px|border|Kipr bayrağı]] [[Kipr]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Rene Holten Poulsen
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Denmark.svg|22x15px|border|Danimarka bayrağı]] [[Danimarka]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Timoti Pendl
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Konstantin Deykoski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of North Macedonia.svg|22x15px|border|Şimali Makedoniya bayrağı]] [[Şimali Makedoniya]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Daniel Salbu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Norway.svg|22x15px|border|Norveç bayrağı]] [[Norveç]]
| Diskvalifikasiya edildi
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Qabor Bojik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| Diskvalifikasiya edildi
|}

&lt;small&gt;&quot;Yarışı başa vurmadı&quot; rəsmi nəticələrdəki DNF (ing. ''did not finish''), &quot;diskvalifikasiya edildi&quot; isə DSQ (ing. ''disqualified'') işarəsinin Azərbaycan dilində qarşılığıdır.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

Maks Hoff ikinci yeri tutan Fernandu Pimentanı 10,125 saniyə qabaqlayıb. Üçüncü olan Siril Kare qalibdən 40,217 saniyə geri qalıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

== Azərbaycan təmsilçisi ==
[[Azərbaycan]]ı kişilər arasında K-1 5000 metr yarışında Mirnazim Cavadov təmsil edib. Yarışdan əvvəl Azərbaycan mətbuatında onun 16 iyunda 5000 metr məsafəyə finalda çıxış edəcəyi bildirilib.&lt;ref name=&quot;MirnazimPreview&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/159691
 |title=Avarçəkənlərimiz bu gün beş final yarışında iştirak edirlər
 |website=Metbuat.az
 |publisher=AZƏRTAC-a istinadən
 |date=16 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Cavadov finalı başa vura bilməyib və rəsmi nəticələrdə onun göstəricisi DNF kimi qeydə alınıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AZERTAC&quot;/&gt;

Mingəçevirdə keçirilən kayak və kanoe yarışlarında Azərbaycan yeddi idmançı ilə təmsil olunub. Azərbaycan komandasının bu yarışlarda yeganə medalını kişilər arasında C-1 200 metr məsafədə ikinci yeri tutan [[Valentin Demyanenko]] qazanıb.&lt;ref name=&quot;AZERTAC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Start&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Valentin Demyanenko]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>sp0hglp7ihu0qpkfgvx3n5obekpzbi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suat Usta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997973</id>
    <revision>
      <id>9037278</id>
      <parentid>9036614</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6473" sha1="3ygf1my1e1a5r6ir4g3niysdsdfkma4" xml:space="preserve">{{Futbolçu 
}}

'''Suat Usta''' ({{DVTY}}) — Türkiyəli keçmiş futbolçudur. Müdafiəçi, əsasən mərkəz müdafiəçisi mövqeyində çıxış etmişdir. Niderlandda anadan olan Usta beynəlxalq səviyyədə Türkiyənin müxtəlif yaş qruplarından ibarət milli komandalarında çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Suat Usta: “Geriyə yolumuz yoxdur” |url=https://qol.az/news/2408-suat-usta-geriye-yolumuz-yoxdur |website=qol.az |language=az}}&lt;/ref&gt;

== Həyatı ==

Suat Usta 3 avqust 1981-ci ildə Niderlandın Maastrixt şəhərində anadan olmuşdur. O, futbolçu karyerasının ilk mərhələsini Niderland futbolunda keçirmiş və burada bir neçə klubun gənclər sistemində hazırlanmışdır.

Usta 1,96 metr boya malik mərkəz müdafiəçisi kimi fiziki göstəriciləri ilə seçilmişdir. Peşəkar karyerasına Niderland futbolunda başlayan futbolçu daha sonra Türkiyəyə keçmiş və burada yüksək səviyyəli klublarda çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=suat usta g[ller |url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageId=526&amp;kisiId=29951}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==

=== Niderlandda ilk illəri ===

Usta futbol hazırlığına Niderlandda başlamışdır. O, gənclik dövründə MVV, Eindhoven və Fortuna Sittard kimi klubların sistemində olmuş, həmçinin RKVVL və SPCL komandalarında çıxış etmişdir.

Peşəkar səviyyədə ilk oyunlarını Eindhoven klubunda keçirmişdir. 2000–2001 mövsümündə klubun heyətində 21 liqa oyununda meydana çıxmış və bir qol vurmuşdur. Növbəti mövsümdə MVV-də çıxış edən Usta burada 10 oyunda iştirak etmiş və bir qol qeydə almışdır.

Bu dövrdə onun Niderland futbolunda qazandığı təcrübə sonrakı illərdə Türkiyə və digər ölkələrin klublarında çıxış etməsinə zəmin yaratmışdır.

=== Galatasaray ===

2002-ci ildə Usta Türkiyənin ən tanınmış klublarından biri olan Galatasaraya keçmişdir. O, 2002–2006-cı illər arasında klubun əsas və ehtiyat heyətlərində yer almışdır.

Galatasarayda keçirdiyi dövrdə Usta Türkiyə futbolunun yüksək səviyyəsində çıxış etmək imkanı əldə etmişdir. O, klubun heyətində rəsmi oyunlarda meydana çıxaraq müdafiə xəttində istifadə edilmişdir.

2004–2005 mövsümündə daha çox oyun təcrübəsi qazanmaq məqsədilə Konyaspora icarəyə göndərilmişdir. Konyasporun heyətində 8 liqa oyununda çıxış etmişdir.

2006-cı ildə isə Antalyaspora icarə əsasında keçmişdir.

=== Türkiyənin digər klublarında ===

Galatasaraydan ayrıldıqdan sonra Usta Sakaryaspor və Çaykur Rizesporun heyətində çıxış etmişdir.

2006–2007 mövsümündə Sakaryasporun heyətində 7 oyunda meydana çıxmışdır. Ardınca Çaykur Rizesporda oynayan Usta 2007–2008 mövsümündə 22 liqa matçında iştirak etmişdir.

Bu mərhələ onun Türkiyə Super Liqasında uzunmüddətli peşəkar futbol təcrübəsi qazandığı dövrün əsas hissəsini təşkil etmişdir.

=== Neftçi Bakı ===

2008-ci ildə Usta Azərbaycana gələrək Neftçi Bakı klubuna qoşulmuşdur. O, 2008–2010-cu illərdə Azərbaycan klubunun heyətində çıxış etmişdir.

Neftçi Bakıdakı iki mövsüm ərzində Usta müdafiə xəttinin əsas futbolçularından biri olmuş və ümumilikdə 29 liqa oyununda meydana çıxaraq 6 qol vurmuşdur.

Onun Azərbaycandakı fəaliyyəti karyerasının mühüm xarici mərhələlərindən biri olmuşdur. Beləliklə, Niderland və Türkiyədən sonra Usta Azərbaycan futbolunda da peşəkar səviyyədə çıxış etmişdir.

=== Sonrakı karyerası ===

2010–2011 mövsümündə Usta Türkiyənin Diyarbakırspor klubunda çıxış etmiş və 6 oyunda meydana çıxmışdır.

2012-ci ildə yenidən Niderlanda qayıdaraq Fortuna Sittardın heyətində çıxış etmişdir. Həmin il klubda 15 oyunda iştirak etmişdir.

Daha sonra Usta karyerasını Maldiv adalarında davam etdirmiş və VB Sports klubunun heyətinə qoşulmuşdur. O, bu klubda da müdafiəçi kimi çıxış etmişdir.

== Milli karyera ==

Suat Usta Niderlandda doğulmasına baxmayaraq Türkiyənin milli komandalarında çıxış etmişdir. O, Türkiyənin gənclərdən ibarət milli komandalarının heyətində beynəlxalq oyunlarda iştirak etmişdir.

Ustanın milli səviyyədə əsas fəaliyyəti Türkiyə U-21 yığması ilə bağlı olmuşdur. Bununla yanaşı, onun Türkiyənin digər aşağı yaş qruplarından ibarət komandalarında da çıxış etdiyi qeyd olunur.

Onun milli karyerası əsasən gənclər səviyyəsi ilə məhdudlaşmış, Türkiyənin əsas milli komandasının heyətində rəsmi oyun keçirməmişdir.

== Oyun üslubu ==

Usta əsasən mərkəz müdafiəçisi mövqeyində çıxış etmişdir. 1,96 metr boya malik olması onun hava toplarında və müdafiə mübarizələrində fiziki üstünlük əldə etməsinə imkan verən əsas xüsusiyyətlərindən biri olmuşdur.

Karyerası ərzində həm müdafiənin mərkəzində, həm də komandanın taktiki ehtiyaclarından asılı olaraq digər müdafiə rollarında istifadə edilmişdir.

== Karyerasının coğrafiyası ==

Suat Ustanın futbolçu karyerası bir neçə ölkənin futbol sistemini əhatə etmişdir. Niderlandda başlayan peşəkar fəaliyyəti sonradan Türkiyə, Azərbaycan və Maldiv adalarında davam etmişdir.

Onun çıxış etdiyi əsas ölkələr və liqalar aşağıdakılardır:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ölkə
! Dövr
! Əsas klublar
|-
| Niderland
| 2000–2002, 2012
| Eindhoven, MVV, Fortuna Sittard
|-
| Türkiyə
| 2002–2008, 2010–2011
| Galatasaray, Konyaspor, Antalyaspor, Sakaryaspor, Çaykur Rizespor, Diyarbakırspor
|-
| Azərbaycan
| 2008–2010
| Neftçi Bakı
|-
| Maldiv adaları
| 2012-dən sonra
| VB Sports
|}

== Statistik göstəricilər ==

Mövcud klub statistikalarına əsasən Usta peşəkar karyerasının müxtəlif mərhələlərində Niderland, Türkiyə və Azərbaycan klublarının heyətində liqa oyunlarında iştirak etmişdir. Onun ən məhsuldar dövrlərindən biri Neftçi Bakıdakı çıxışı olmuş, burada 29 liqa oyununda 6 qol vurmuşdur.

== İstinadlar ==

{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==

* [http://www.vi.nl/Spelers/Speler/Suat-Usta.htm Suat Usta – Voetbal International]

{{DEFAULTSORT:Usta, Suat}}
[[Kateqoriya:1981-ci il təvəllüdlər]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Maastrixtdə doğulanlar]]</text>
      <sha1>3ygf1my1e1a5r6ir4g3niysdsdfkma4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rəhmət Seyidov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997975</id>
    <revision>
      <id>9037191</id>
      <parentid>9036643</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <origin>9037191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="ahnhyd4b9tztc4w3cbxgzlr8twzhhmp" xml:space="preserve">{{Yazıçı
 |adı               = Rəhmət Seyidov
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 1910
 |doğum yeri        = [[Xivə xanlığı]]
 |vəfat tarixi      = 18 yanvar 1955-ci il
 |vəfat yeri        = [[Türkmənistan SSR]] , [[SSRİ]] {{SSRİ}}
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      =  {{SSRİ}}
 |milliyyəti        = 
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 1932-1955
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |üzvlüyü           = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Rəhmət Seyidov''' — Türkmənistan yazıçısı, şairi, dramaturqu. Türkmənistanın Xalq Yazıçısı.

== Həyatı ==
Rəhmət Seyidov 1910-cu ildə [[Xivə xanlığı]]nın ərazisindəki Əkdər kəndində (indiki [[Türkmənistan]]ın Lebap vilayətinin Xalaç rayonu) anadan olub.

1926-cı ildə Çarjev Orta Peşə Məktəbinə (əvvəllər Çarjev Pedaqoji Kolleci) qəbul olmuş və 1930-cu ildə müvəffəqiyyətlə məzun olmuşdur. 1931-ci ildə Boynuzın kəndində kənd məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1931–1935-ci illərdə Aşqabad Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat şöbəsində təhsil almışdır. 1935-ci ildə Aşqabad Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir .

1935–1937-ci illərdə Kərki Pedaqoji Məktəbinin şöbə müdiri, 1937–1939-cu illərdə Türkmənistan Dövlət Nəşriyyatının redaktoru, 1939–1941-ci illərdə Aşqabad Kinostudiyasının ədəbi şöbəsinin direktoru, 1941–1942-ci illərdə &quot;Türkmənistan&quot; qəzetinin redaktoru, 1942–1950-ci illərdə Türkmənistan İnformasiya Agentliyinin redaktoru, 1950-ci ildən ömrünün sonuna qədər Türkmənistan Yazıçılar Birliyinin katibi vəzifələrində çalışmışdır.

1955-ci ildə vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Rəhmət Seyidov şair kimi debütünü 1932-ci ildə edib. R. Seyidovun 1930-cu və 1940-cı illərin əvvəllərindəki yaradıcılığı (&quot;Lebabın qızı&quot;, 1939; &quot;Vətənpərvərlər&quot;, 1942 və s. şeirləri) folklorla sıx bağlıdır .

1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi illərində o, vətənpərvərlik xarakterli yetkin realistik əsərlər (&quot;Türkmənlərə&quot;, &quot;Podpolkovnik Belyavski&quot; və başqaları) yaratmışdır. O, (A. N. Afinogenovla birlikdə) müasir süjetli ilk milli opera olan &quot;Xoşbəxt gənclik&quot;in librettosunu (musiqisi A. K. Korçmaryev (1942)) yazmışdır. 1946-cı ildə &quot;Evdə üç toy&quot; operettasını yaratmışdır.

O, dünya ədəbiyyatının bir çox məşhur yazıçı və şairlərinin əsərlərini türkmən dilinə tərcümə edib. O, həmçinin Mixail Lermontovun şeirlərini də tərcümə edib . Şairin öz şeirləri də rus, ukrayna və digər dillərə tərcümə olunub.

1941-ci ildə onun orta məktəb şagirdləri üçün yazdığı &quot;Gənc savadlılar üçün dərslik&quot; adlı dərsliyi nəşr olundu.

1995-ci ildə R. Seyidova ölkə mədəniyyətinin və incəsənətinin inkişafına, türkmən ədəbiyyatının müasir əsərlərlə zənginləşdirilməsinə və gənclərin Vətənə sonsuz sevgi, hörmət və sədaqət ruhunda tərbiyəsinə verdiyi dəyərli töhfələrə görə ölümündən sonra &quot;Türkmənistanın Xalq Yazıçısı&quot; fəxri adı verilib.

2013-cü ildə şairin &quot;Rəhmət Seyidov&quot; şeirlər toplusu Türkmənistan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunub.

1949-cu ildə Sov. İKP üzvü olmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>ahnhyd4b9tztc4w3cbxgzlr8twzhhmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037192</id>
      <parentid>9037191</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T19:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>White Demon</username>
        <id>75303</id>
      </contributor>
      <comment>{{[[Template:Mənbəsiz|Mənbəsiz]]}} əlavə edildi</comment>
      <origin>9037192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="qk784wav601mj9e0rubew6g7yga9lw4" xml:space="preserve">{{Mənbəsiz|tarix=avqust 2026}}
{{Yazıçı
 |adı               = Rəhmət Seyidov
 |orijinal adı      = 
 |şəkil             = 
 |şəklin ölçüsü     = 
 |şəklin izahı      = 
 |ilk adı           = 
 |təxəllüsü         = 
 |doğum tarixi      = 1910
 |doğum yeri        = [[Xivə xanlığı]]
 |vəfat tarixi      = 18 yanvar 1955-ci il
 |vəfat yeri        = [[Türkmənistan SSR]] , [[SSRİ]] {{SSRİ}}
 |vəfat səbəbi      = 
 |dəfn yeri         = 
 |vətəndaşlığı      =  {{SSRİ}}
 |milliyyəti        = 
 |təhsili           = 
 |ixtisası          = 
 |fəaliyyəti        = 
 |fəaliyyət illəri  = 1932-1955
 |əsərlərinin dili  = 
 |istiqamət         = 
 |janr              = 
 |ilk əsəri         = 
 |tanınmış əsərləri = 
 |üzvlüyü           = 
 |mükafatları       = 
 |imzası            = 
 |saytı             = 
 |vikimənbə         = 
 |vikianbar         = 
}}

'''Rəhmət Seyidov''' — Türkmənistan yazıçısı, şairi, dramaturqu. Türkmənistanın Xalq Yazıçısı.

== Həyatı ==
Rəhmət Seyidov 1910-cu ildə [[Xivə xanlığı]]nın ərazisindəki Əkdər kəndində (indiki [[Türkmənistan]]ın Lebap vilayətinin Xalaç rayonu) anadan olub.

1926-cı ildə Çarjev Orta Peşə Məktəbinə (əvvəllər Çarjev Pedaqoji Kolleci) qəbul olmuş və 1930-cu ildə müvəffəqiyyətlə məzun olmuşdur. 1931-ci ildə Boynuzın kəndində kənd məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1931–1935-ci illərdə Aşqabad Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat şöbəsində təhsil almışdır. 1935-ci ildə Aşqabad Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir .

1935–1937-ci illərdə Kərki Pedaqoji Məktəbinin şöbə müdiri, 1937–1939-cu illərdə Türkmənistan Dövlət Nəşriyyatının redaktoru, 1939–1941-ci illərdə Aşqabad Kinostudiyasının ədəbi şöbəsinin direktoru, 1941–1942-ci illərdə &quot;Türkmənistan&quot; qəzetinin redaktoru, 1942–1950-ci illərdə Türkmənistan İnformasiya Agentliyinin redaktoru, 1950-ci ildən ömrünün sonuna qədər Türkmənistan Yazıçılar Birliyinin katibi vəzifələrində çalışmışdır.

1955-ci ildə vəfat edib.

== Yaradıcılığı ==
Rəhmət Seyidov şair kimi debütünü 1932-ci ildə edib. R. Seyidovun 1930-cu və 1940-cı illərin əvvəllərindəki yaradıcılığı (&quot;Lebabın qızı&quot;, 1939; &quot;Vətənpərvərlər&quot;, 1942 və s. şeirləri) folklorla sıx bağlıdır .

1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi illərində o, vətənpərvərlik xarakterli yetkin realistik əsərlər (&quot;Türkmənlərə&quot;, &quot;Podpolkovnik Belyavski&quot; və başqaları) yaratmışdır. O, (A. N. Afinogenovla birlikdə) müasir süjetli ilk milli opera olan &quot;Xoşbəxt gənclik&quot;in librettosunu (musiqisi A. K. Korçmaryev (1942)) yazmışdır. 1946-cı ildə &quot;Evdə üç toy&quot; operettasını yaratmışdır.

O, dünya ədəbiyyatının bir çox məşhur yazıçı və şairlərinin əsərlərini türkmən dilinə tərcümə edib. O, həmçinin Mixail Lermontovun şeirlərini də tərcümə edib . Şairin öz şeirləri də rus, ukrayna və digər dillərə tərcümə olunub.

1941-ci ildə onun orta məktəb şagirdləri üçün yazdığı &quot;Gənc savadlılar üçün dərslik&quot; adlı dərsliyi nəşr olundu.

1995-ci ildə R. Seyidova ölkə mədəniyyətinin və incəsənətinin inkişafına, türkmən ədəbiyyatının müasir əsərlərlə zənginləşdirilməsinə və gənclərin Vətənə sonsuz sevgi, hörmət və sədaqət ruhunda tərbiyəsinə verdiyi dəyərli töhfələrə görə ölümündən sonra &quot;Türkmənistanın Xalq Yazıçısı&quot; fəxri adı verilib.

2013-cü ildə şairin &quot;Rəhmət Seyidov&quot; şeirlər toplusu Türkmənistan Dövlət Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunub.

1949-cu ildə Sov. İKP üzvü olmuşdur.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>qk784wav601mj9e0rubew6g7yga9lw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997976</id>
    <revision>
      <id>9037277</id>
      <parentid>9036683</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20535" sha1="fbb10qn6ok6h797ybhy36svu7sruo48" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 200 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 15–16 iyun 2015-ci il tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kişilər arasında birnəfərlik kayak qayığı (K-1) ilə 200 metr məsafəyə keçirilən yarışda 27 ölkəni təmsil edən 27 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yekun nəticəyə əsasən [[İsveç]] təmsilçisi Petter Menninq 35,576 saniyə nəticə ilə qızıl, [[Böyük Britaniya]] təmsilçisi Ed MakKiver 35,774 saniyə nəticə ilə gümüş medal qazanıb. [[Latviya]] təmsilçisi Alekseys Rumyantsevs və [[Serbiya]] təmsilçisi Marko Draqosavlyeviç 35,842 saniyəlik eyni nəticə ilə bürünc medala layiq görülüblər.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.eurolympic.org/baku-2015-kayak-medals-reallocated-to-minsk-2019-trio/
 |title=Baku 2015 medals for sprint canoe reallocated to Minsk 2019 trio
 |publisher=European Olympic Committees
 |date=27 iyun 2019
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Finalda ilkin olaraq birinci yeri tutmuş [[Macarıstan]] təmsilçisi Mikloş Dudaş sonradan antidopinq qaydasının pozulmasına görə diskvalifikasiya edilib. Bunun nəticəsində medal sıralaması yenidən müəyyənləşdirilib.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda Mirnazim Cavadov təmsil edib. O, seçmə mərhələdən yarımfinala, daha sonra B finalına yüksəlib və B finalında 37,492 saniyə nəticə ilə yeddinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/160194
 |title=“Bakı-2015”: Avarçəkmə yarışlarına yekun vuruldu
 |website=Metbuat.az
 |publisher=AZƏRTAC-a istinadən
 |date=16 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış formatı ==
Yarış üç seçmə yürüşü, iki yarımfinal, B finalı və A finalından ibarət olub. Hər seçmə yürüşünün qalibi birbaşa A finalına vəsiqə qazanıb. Hər yürüşdə sonrakı altı ən yaxşı nəticəni göstərən idmançılar yarımfinala yüksəliblər.&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112901_C73_116.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Heat 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021407/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112901_C73_116.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112902_C73_118.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Heat 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021427/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112902_C73_118.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat3&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112903_C73_119.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Heat 3
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021420/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112903_C73_119.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Hər yarımfinalda ilk üç yeri tutan idmançı A finalına yüksəlib. Sonrakı dörd idmançı və iki yarımfinal üzrə bu qrupdan kənarda qalan ən yaxşı nəticə sahibi B finalına vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Semi1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112201_C73_131.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Semi-final 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021410/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112201_C73_131.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Semi2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112202_C73_132.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Semi-final 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021416/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112202_C73_132.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
Yarış vaxtları Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 15 iyun 2015
| 15:05
| Seçmə yürüşləri
|-
| 16:45
| Yarımfinallar
|-
| 16 iyun 2015
| 15:10
| Finallar
|}

== Nəticələr ==

=== Seçmə yürüşləri ===

==== I yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Ed MakKiver
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 34,984
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Mikloş Dudaş
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 35,218
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Marko Draqosavlyeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 35,309
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Denis Ambrozyak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 35,569
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Saul Kraviotto
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 35,628
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Daniel Burçu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 36,222
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mustafa Gülbahar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 36,916
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Kirçev
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|22x15px|border|Bolqarıstan bayrağı]] [[Bolqarıstan]]
| 37,802
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Antun Novakoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Croatia.svg|22x15px|border|Xorvatiya bayrağı]] [[Xorvatiya]]
| 38,674
|
|}

==== II yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Petter Menninq
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Sweden.svg|22x15px|border|İsveç bayrağı]] [[İsveç]]
| 34,822
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Alekseys Rumyantsevs
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 34,857
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yevgeni Lukantsov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 35,515
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Taras Valko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 36,300
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Dioqo Lopes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 36,441
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Tom Brennan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 36,446
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Aleksandr Senkeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 36,774
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Andreas Diamantis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Cyprus.svg|22x15px|border|Kipr bayrağı]] [[Kipr]]
| 38,166
|
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Nikola Ripamonti
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| Start götürmədi
|
|}

==== III yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | İqnas Navakauskas
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 35,022
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Filip Şvab
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 35,601
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Arno İbua
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 35,731
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Conatan Delomberde
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 35,891
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Maks Lemke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 36,079
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Zatko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 36,282
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mirnazim Cavadov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 36,298
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Stilyanos Xatzopulos
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Greece.svg|22x15px|border|Yunanıstan bayrağı]] [[Yunanıstan]]
| 37,057
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Badri Kavelaşvili
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| 37,284
|
|}

=== Yarımfinallar ===

==== I yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Mikloş Dudaş
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 34,568
| A finalına vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Conatan Delomberde
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 34,997
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yevgeni Lukantsov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 35,108
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Denis Ambrozyak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 35,143
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Arno İbua
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 35,157
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Aleksandr Senkeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 35,720
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Zatko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 35,808
| B finalına vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Daniel Burçu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 36,042
| B finalına vaxt nəticəsinə görə vəsiqə
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Dioqo Lopes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 36,443
|
|}

==== II yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Marko Draqosavlyeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 34,881
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Alekseys Rumyantsevs
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 34,976
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Filip Şvab
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 35,179
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Saul Kraviotto
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 35,235
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Maks Lemke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 35,335
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Mustafa Gülbahar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 35,969
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mirnazim Cavadov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 36,104
| B finalına vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Tom Brennan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 36,191
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Taras Valko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 44,591
|
|}

=== Finallar ===

==== B finalı ====
B finalında idmançılar ümumi sıralamada 10–18-ci yerlər uğrunda yarışıb.&lt;ref name=&quot;FinalB&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112102_C73_155.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Final B
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021405/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112102_C73_155.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! B finalında yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Denis Ambrozyak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 36,526
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Saul Kraviotto
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 36,747
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Arno İbua
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 36,835
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Maks Lemke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 37,075
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Mustafa Gülbahar
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 37,204
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Aleksandr Senkeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 37,329
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Mirnazim Cavadov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 37,492
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Zatko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 37,700
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Daniel Burçu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 38,584
|}

==== A finalı ====
A finalında ilk doqquz yer və medalçılar müəyyənləşdirilib.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112101_C73_157.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 200m Men — Final A
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021423/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM112101_C73_157.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Petter Menninq
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Sweden.svg|22x15px|border|İsveç bayrağı]] [[İsveç]]
| 35,576
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Ed MakKiver
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 35,774
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 3
| align=&quot;left&quot; | Alekseys Rumyantsevs
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 35,842
|-
| align=&quot;left&quot; | Marko Draqosavlyeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | İqnas Navakauskas
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Lithuania.svg|22x15px|border|Litva bayrağı]] [[Litva]]
| 35,851
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Yevgeni Lukantsov
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 36,310
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Filip Şvab
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 36,757
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Conatan Delomberde
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 36,850
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Mikloş Dudaş
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| Diskvalifikasiya edildi
|}

== Medalların yenidən bölüşdürülməsi ==
16 iyun 2015-ci ildə keçirilən A finalında Mikloş Dudaş 35,132 saniyə nəticə ilə ilkin olaraq birinci yeri tutmuşdu.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;/&gt; Sonradan onun antidopinq qaydasını pozduğu müəyyənləşdirilib və nəticəsi ləğv edilib.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;

Diskvalifikasiyadan sonra Petter Menninq birinci, Ed MakKiver ikinci yerə yüksəlib. Alekseys Rumyantsevs və Marko Draqosavlyeviç finalda eyni — 35,842 saniyə nəticə göstərdiklərinə görə hər ikisi bürünc medalçı elan olunub.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;

Yenidən bölüşdürülmüş medalların təqdimat mərasimi 27 iyun 2019-cu ildə [[2019 Avropa Oyunları]] zamanı [[Minsk]]də keçirilib. Petter Menninq qızıl, Alekseys Rumyantsevs və Marko Draqosavlyeviç bürünc medallarını həmin mərasimdə alıblar. Ed MakKiverin gümüş medalının isə Böyük Britaniya Olimpiya Assosiasiyası tərəfindən ayrıca təqdim olunacağı bildirilib.&lt;ref name=&quot;Reallocation&quot;/&gt;

== Azərbaycan təmsilçisi ==
Mirnazim Cavadov Azərbaycanı kişilər arasında K-1 200 metr yarışında təmsil edib. O, üçüncü seçmə yürüşündə 36,298 saniyə nəticə ilə yeddinci yeri tutaraq yarımfinala yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Heat3&quot;/&gt;

İkinci yarımfinalda Cavadov 36,104 saniyə nəticə göstərərək yeddinci olub və B finalına vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Semi2&quot;/&gt;

B finalında Azərbaycan təmsilçisi 37,492 saniyə nəticə ilə yeddinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FinalB&quot;/&gt;

Cavadov birinci Avropa Oyunlarından əvvəl Mingəçevirdə keçirilən Beynəlxalq Prezident Kubokunda K-1 200, 500 və 1000 metr məsafələrində yarışıb. Həmin reqatada o, hər üç məsafədə yüksək nəticələr göstərib.&lt;ref name=&quot;PresidentCup&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://report.az/ferdi/beynelxalq-prezident-kubokunda-mirnazim-cavadov-daha-ugurlu-neticeler-gosterib/
 |title=Beynəlxalq Prezident Kubokunda Mirnazim Cavadov daha uğurlu nəticələr göstərib
 |publisher=Report İnformasiya Agentliyi
 |date=4 aprel 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarışların keçirildiyi [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində mərkəzdə yenidənqurma işləri aparılıb və kompleks kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kişilər arasında K-1 200 metr yarışı [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilən [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın proqramına daxil idi.

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>fbb10qn6ok6h797ybhy36svu7sruo48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997977</id>
    <revision>
      <id>9037276</id>
      <parentid>9036697</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22431" sha1="l652orv3f97zzdcn2wu4qu0s8g138pr" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında K-1 1000 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 14–15 iyun 2015-ci il tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kişilər arasında birnəfərlik kayak qayığı (K-1) ilə 1000 metr məsafəyə keçirilən yarışda 31 ölkəni təmsil edən 31 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Almaniya]] təmsilçisi Maks Hoff olub. O, A finalında 3:28,205 nəticə göstərib. [[Portuqaliya]] təmsilçisi Fernandu Pimenta 3:28,421 nəticə ilə gümüş, [[Danimarka]] təmsilçisi Rene Holten Poulsen isə 3:28,863 nəticə ilə bürünc medal qazanıb.&lt;ref name=&quot;Medallists&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/news/who-were-the-medallists-of-the-first-european-games-in-baku-1191
 |title=Who were the medallists of the first European Games in Baku?
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda Tamerlan Mustafayev təmsil edib. O, birinci seçmə yürüşündə 3:58,144 nəticə ilə səkkizinci yeri tutub və yarımfinal mərhələsinə yüksələ bilməyib.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/158165
 |title=I Avropa Oyunlarında 4 avarçəkənimiz yarımfinalda
 |website=Metbuat.az
 |date=14 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış formatı ==
Yarış dörd seçmə yürüşü, üç yarımfinal, B finalı və A finalından ibarət olub. Hər seçmə yürüşündə ilk altı yeri tutan idmançı, həmçinin qalan iştirakçılar arasında ən yaxşı üç nəticəni göstərən idmançı yarımfinal mərhələsinə yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111901_C73_25.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Heat 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825045634/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111901_C73_25.pdf
 |archive-date=25 avqust 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111902_C73_34.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Heat 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021424/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111902_C73_34.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat3&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111903_C73_27.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Heat 3
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021410/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111903_C73_27.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat4&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111904_C73_28.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Heat 4
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021415/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111904_C73_28.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Hər yarımfinalda ilk üç yeri tutan idmançı A finalına, sonrakı üç idmançı isə B finalına vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Semi1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111201_C73_55.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Semi-final 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825045630/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111201_C73_55.pdf
 |archive-date=25 avqust 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Semi2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111202_C73_57.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Semi-final 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021425/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111202_C73_57.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Semi3&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111203_C73_58.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Semi-final 3
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021425/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111203_C73_58.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
Yarış vaxtları Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 14 iyun 2015
| 09:21
| Seçmə yürüşləri
|-
| 16:08
| Yarımfinallar
|-
| 15 iyun 2015
| 10:00
| Finallar
|}

== Nəticələr ==

=== Seçmə yürüşləri ===

==== I yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Maks Hoff
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:36,950
| Yarımfinala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Fabio Viss
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Switzerland.svg|22x15px|border|İsveçrə bayrağı]] [[İsveçrə]]
| 3:38,626
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yozef Dostal
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:38,703
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Roi Rodriqes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 3:38,990
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Miika Ditrix
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Finland.svg|22x15px|border|Finlandiya bayrağı]] [[Finlandiya]]
| 3:40,061
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Antun Novakoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Croatia.svg|22x15px|border|Xorvatiya bayrağı]] [[Xorvatiya]]
| 3:41,575
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Kristof Kornfaynd
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Austria.svg|22x15px|border|Avstriya bayrağı]] [[Avstriya]]
| 3:51,215
|
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Tamerlan Mustafayev
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 3:58,144
|
|}

==== II yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Rene Holten Poulsen
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Denmark.svg|22x15px|border|Danimarka bayrağı]] [[Danimarka]]
| 3:35,606
| Yarımfinala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Qabor Bojik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 3:38,071
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Conatan Boyton
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 3:38,877
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Laurens Pannekuke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 3:39,673
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Peter Gelle
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 3:40,139
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Culio Dressino
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 3:40,978
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Daniel Salbu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Norway.svg|22x15px|border|Norveç bayrağı]] [[Norveç]]
| 3:43,027
| Yarımfinala vaxt nəticəsinə görə vəsiqə
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Andreas Diamantis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Cyprus.svg|22x15px|border|Kipr bayrağı]] [[Kipr]]
| 3:48,175
| Yarımfinala vaxt nəticəsinə görə vəsiqə
|}

==== III yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Fernandu Pimenta
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 3:40,476
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Marko Tomiçeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 3:41,142
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Dan Kostea
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:41,776
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Martin Bjejinski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:42,461
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Yoşt Zakrayşek
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovenia.svg|22x15px|border|Sloveniya bayrağı]] [[Sloveniya]]
| 3:45,367
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Kiriakos Siriopulos
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Greece.svg|22x15px|border|Yunanıstan bayrağı]] [[Yunanıstan]]
| 3:51,165
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Darko Saviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22x15px|border|Bosniya və Herseqovina bayrağı]] [[Bosniya və Herseqovina]]
| 3:53,614
|
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Konstantin Deykoski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of North Macedonia.svg|22x15px|border|Şimali Makedoniya bayrağı]] [[Şimali Makedoniya]]
| 4:02,329
|
|}

==== IV yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Oleq Yurenya
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:36,045
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Siril Kari
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 3:37,460
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Vasili Poqreban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:39,410
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Kirçev
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|22x15px|border|Bolqarıstan bayrağı]] [[Bolqarıstan]]
| 3:43,812
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Vitali Tsurkan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 3:44,533
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Laslo Şolti
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:44,892
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Aldis Vilde
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 3:46,228
| Yarımfinala vaxt nəticəsinə görə vəsiqə
|}

=== Yarımfinallar ===

==== I yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Maks Hoff
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:21,890
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Kirçev
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|22x15px|border|Bolqarıstan bayrağı]] [[Bolqarıstan]]
| 3:22,861
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Marko Tomiçeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 3:24,651
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Qabor Bojik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 3:26,322
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Miika Ditrix
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Finland.svg|22x15px|border|Finlandiya bayrağı]] [[Finlandiya]]
| 3:28,064
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Vasili Poqreban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:29,596
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Yoşt Zakrayşek
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovenia.svg|22x15px|border|Sloveniya bayrağı]] [[Sloveniya]]
| 3:32,307
|
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Daniel Salbu
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Norway.svg|22x15px|border|Norveç bayrağı]] [[Norveç]]
| 3:32,590
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Culio Dressino
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 3:45,026
|
|}

==== II yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Rene Holten Poulsen
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Denmark.svg|22x15px|border|Danimarka bayrağı]] [[Danimarka]]
| 3:23,778
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Siril Kari
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 3:24,237
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Yozef Dostal
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:25,441
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Peter Gelle
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 3:25,951
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Roi Rodriqes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 3:25,969
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Martin Bjejinski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:28,718
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Dan Kostea
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:31,010
|
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Laslo Şolti
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:33,773
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Aldis Vilde
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Latvia.svg|22x15px|border|Latviya bayrağı]] [[Latviya]]
| 3:41,231
|
|}

==== III yarımfinal ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Fernandu Pimenta
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 3:25,832
| A finalına vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Oleq Yurenya
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:26,596
| A finalına vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Conatan Boyton
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 3:27,898
| A finalına vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Fabio Viss
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Switzerland.svg|22x15px|border|İsveçrə bayrağı]] [[İsveçrə]]
| 3:29,661
| B finalına vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Laurens Pannekuke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 3:29,689
| B finalına vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Vitali Tsurkan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 3:31,925
| B finalına vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Antun Novakoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Croatia.svg|22x15px|border|Xorvatiya bayrağı]] [[Xorvatiya]]
| 3:32,120
|
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Andreas Diamantis
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Cyprus.svg|22x15px|border|Kipr bayrağı]] [[Kipr]]
| 3:36,107
|
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Kiriakos Siriopulos
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Greece.svg|22x15px|border|Yunanıstan bayrağı]] [[Yunanıstan]]
| 3:49,098
|
|}

=== Finallar ===

==== B finalı ====
B finalında idmançılar ümumi sıralamada 10–18-ci yerlər uğrunda yarışıb.&lt;ref name=&quot;FinalB&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111102_C73_72.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Final B
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825045631/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111102_C73_72.pdf
 |archive-date=25 avqust 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! B finalında yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Peter Gelle
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 3:35,203
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Roi Rodriqes
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 3:35,751
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Laurens Pannekuke
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 3:36,092
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Miika Ditrix
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Finland.svg|22x15px|border|Finlandiya bayrağı]] [[Finlandiya]]
| 3:37,298
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Martin Bjejinski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:37,345
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Fabio Viss
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Switzerland.svg|22x15px|border|İsveçrə bayrağı]] [[İsveçrə]]
| 3:37,377
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Qabor Bojik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 3:37,402
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Vitali Tsurkan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 3:40,063
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Vasili Poqreban
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:42,691
|}

==== A finalı ====
A finalında ilk doqquz yer və medalçılar müəyyənləşdirilib.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111101_C73_73.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 1000m Men — Final A
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021416/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM111101_C73_73.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Maks Hoff
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:28,205
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Fernandu Pimenta
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Portugal.svg|22x15px|border|Portuqaliya bayrağı]] [[Portuqaliya]]
| 3:28,421
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Rene Holten Poulsen
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Denmark.svg|22x15px|border|Danimarka bayrağı]] [[Danimarka]]
| 3:28,863
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Miroslav Kirçev
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|22x15px|border|Bolqarıstan bayrağı]] [[Bolqarıstan]]
| 3:29,248
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Oleq Yurenya
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:30,851
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Yozef Dostal
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:31,354
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Siril Kari
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 3:33,336
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Marko Tomiçeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| 3:35,132
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Conatan Boyton
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 3:37,036
|}

Maks Hoff Fernandu Pimentanı cəmi 0,216 saniyə qabaqlayaraq qızıl medal qazanıb. Rene Holten Poulsen qalibdən 0,658 saniyə geri qalıb.&lt;ref name=&quot;FinalA&quot;/&gt;

== Azərbaycan təmsilçisi ==
Tamerlan Mustafayev Azərbaycanı kişilər arasında K-1 1000 metr yarışında təmsil edib. O, birinci seçmə yürüşündə səkkizinci zolaqda start götürüb və 3:58,144 nəticə göstərərək səkkiz iştirakçı arasında səkkizinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;/&gt;

Bu nəticə Mustafayevin yarımfinal mərhələsinə yüksəlməsi üçün kifayət etməyib.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;/&gt;

Mustafayev birinci Avropa Oyunlarından əvvəl Mingəçevirdə keçirilən beynəlxalq Prezident Kubokunda K-1 1000, 500 və 200 metr məsafələrində yarışıb. O, 1000 və 500 metr məsafələrdə ikinci, 200 metr məsafədə isə üçüncü yeri tutub.&lt;ref name=&quot;PresidentCup&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://allsport.az/tamerlan-mustafayev-m%C9%99ni-guclu-r%C9%99qab%C9%99t-gozl%C9%99yir/
 |title=Tamerlan Mustafayev: “Məni güclü rəqabət gözləyir”
 |website=Allsport.az
 |date=10 aprel 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarışların keçirildiyi [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində mərkəzdə yenidənqurma işləri aparılıb və kompleks kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kişilər arasında K-1 1000 metr yarışı [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilmiş [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın proqramına daxil idi.

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>l652orv3f97zzdcn2wu4qu0s8g138pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997980</id>
    <revision>
      <id>9037275</id>
      <parentid>9036702</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12261" sha1="5f90hqxb8c403kv6iqpuqyk4t3f37bv" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-1 1000 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 14–15 iyun 2015-ci il tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kişilər arasında birnəfərlik kanoe qayığı (C-1) ilə 1000 metr məsafəyə keçirilən yarışda 14 ölkəni təmsil edən 14 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Almaniya]] təmsilçisi Sebastyan Brendel olub. O, finalda 3:50,147 nəticə göstərib. [[Çexiya]] təmsilçisi Martin Fuksa 3:51,110 nəticə ilə gümüş, [[Macarıstan]] təmsilçisi Attila Vayda isə 3:51,920 nəticə ilə bürünc medal qazanıb.&lt;ref name=&quot;Medallists&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/news/who-were-the-medallists-of-the-first-european-games-in-baku-1191
 |title=Who were the medallists of the first European Games in Baku?
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda Taras Matviyçuk təmsil edib. O, seçmə yürüşündə dördüncü yeri tutaraq yarımfinala yüksəlib, yarımfinalda isə 3:48,150 nəticə ilə beşinci olub və finala vəsiqə qazana bilməyib.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/baku5015/2406020.html
 |title=Azərbaycan avarçəkənləri medalların bir addımlığındadır
 |website=Trend
 |date=14 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış formatı ==
Yarış iki seçmə yürüşü, bir yarımfinal və A finalından ibarət olub. Hər seçmə yürüşündə ilk üç yeri tutan idmançı birbaşa finala yüksəlib. Sonrakı dörd idmançı, həmçinin iki yürüş üzrə bu qrupdan kənarda qalan ən yaxşı nəticə sahibi yarımfinala vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211901_C73_22.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 1000m Men — Heat 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021408/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211901_C73_22.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211902_C73_23.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 1000m Men — Heat 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021416/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211902_C73_23.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarımfinalda ilk üç yeri tutan idmançı A finalına yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Semi&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211201_C73_54.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 1000m Men — Semi-final
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021404/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211201_C73_54.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
Yarış vaxtları Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 14 iyun 2015
| 09:00
| Seçmə yürüşləri
|-
| 15:54
| Yarımfinal
|-
| 15 iyun 2015
| 10:21
| Final
|}

== Nəticələr ==

=== Seçmə yürüşləri ===

==== I yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Sebastyan Brendel
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:54,890
| Finala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Attila Vayda
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:56,208
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Serciu Kraçun
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 3:59,178
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Taras Matviyçuk
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 4:04,220
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Leonid Karp
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 4:05,710
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Andre Oliveyra
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 4:12,760
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Kərim Tenha
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 4:38,160
| Yarımfinala vəsiqə
|}

==== II yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Martin Fuksa
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:57,523
| Finala vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Tomaş Kaçor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 4:00,357
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Oleq Tarnovski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 4:01,200
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Matey Rusnak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 4:04,777
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Ceyms Styan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 4:11,007
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Maksim Pyatrou
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 4:13,420
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Matyö Qubel
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 4:21,880
| Yarımfinala vəsiqə
|}

=== Yarımfinal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Maksim Pyatrou
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:46,108
| Finala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Leonid Karp
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:46,493
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Matyö Qubel
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 3:47,049
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Matey Rusnak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 3:47,954
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 5
| align=&quot;left&quot; | Taras Matviyçuk
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| rowspan=&quot;2&quot; | 3:48,150
|-
| align=&quot;left&quot; | Andre Oliveyra
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Ceyms Styan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 3:52,822
|
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Kərim Tenha
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| Diskvalifikasiya edildi
|
|}

=== Final ===
Finalda doqquz idmançı medal və ilk doqquz yer uğrunda yarışıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211101_C73_79.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Single (C1) 1000m Men — Final
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021417/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM211101_C73_79.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Sebastyan Brendel
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:50,147
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Martin Fuksa
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:51,110
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Attila Vayda
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:51,920
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Tomaş Kaçor
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:54,908
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Maksim Pyatrou
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:55,513
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Serciu Kraçun
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| 3:56,306
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Oleq Tarnovski
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| 3:58,152
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Leonid Karp
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:58,836
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Matyö Qubel
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of France.svg|22x15px|border|Fransa bayrağı]] [[Fransa]]
| 4:03,486
|}

Sebastyan Brendel Martin Fuksanı 0,963 saniyə qabaqlayaraq qızıl medal qazanıb. Attila Vayda qalibdən 1,773 saniyə geri qalıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

== Azərbaycan təmsilçisi ==
Taras Matviyçuk Azərbaycanı kişilər arasında C-1 1000 metr yarışında təmsil edib. O, birinci seçmə yürüşündə 4:04,220 nəticə göstərərək yeddi idmançı arasında dördüncü yeri tutub və yarımfinala yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Azerbaijan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;/&gt;

Yarımfinalda Matviyçuk 3:48,150 nəticə ilə Andre Oliveyra ilə eyni göstəriciyə malik olub. Hər iki idmançı beşinci yeri bölüşüb. Finala isə yalnız ilk üç idmançı vəsiqə qazandığından Azərbaycan təmsilçisi mübarizəni yarımfinalda başa vurub.&lt;ref name=&quot;Semi&quot;/&gt;

Matviyçuk birinci Avropa Oyunlarından əvvəl də Mingəçevirdə keçirilən yarışlarda çıxış edib. Beynəlxalq Prezident Kuboku reqatasında o, birnəfərlik kanoe qayığı ilə 500 metr məsafədə ikinci yeri tutub.&lt;ref name=&quot;PresidentCup&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://report.az/ferdi/mingecevirde-beynelxalq-prezident-kuboku-reqatasi/
 |title=Mingəçevirdə Beynəlxalq Prezident Kuboku Reqatası keçirilib
 |publisher=Report İnformasiya Agentliyi
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarışların keçirildiyi [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]] [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində mərkəzdə yenidənqurma işləri aparılıb və kompleks kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kişilər arasında C-1 1000 metr yarışı [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilən [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın proqramına daxil idi.

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>5f90hqxb8c403kv6iqpuqyk4t3f37bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997983</id>
    <revision>
      <id>9037274</id>
      <parentid>9036718</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9202" sha1="9lkrru7mlklwypvucmev5tuji4rf9ak" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — qadınlar arasında K-1 5000 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 16 iyun 2015-ci ildə [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Qadınlar arasında birnəfərlik kayak qayığı (K-1) ilə 5000 metr məsafəyə keçirilən yarışda 24 ölkəni təmsil edən 24 idmançı iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Belarus]] təmsilçisi Marina Litvinçuk olub. O, 22:48,990 nəticə göstərib. [[Böyük Britaniya]] təmsilçisi Lani Belçer 23:05,625 nəticə ilə gümüş, [[Macarıstan]] təmsilçisi Renata Çsay isə 23:05,851 nəticə ilə bürünc medal qazanıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFW116101_C73_189.pdf
 |title=Canoe Sprint — Kayak Single (K1) 5000m Women — Final
 |publisher=Baku 2015
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171106163421/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFW116101_C73_189.pdf
 |archive-date=6 noyabr 2017
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AZResults&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://metbuat.az/news/160194
 |title=“Bakı-2015”: Avarçəkmə yarışlarına yekun vuruldu
 |website=Metbuat.az
 |date=16 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda [[İnna Osipenko-Radomska]] təmsil edib. O, final yürüşünü başa vura bilməyib.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AZResults&quot;/&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarış [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Mərkəz [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşən avarçəkmə bazasıdır. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində kompleksdə yenidənqurma işləri aparılıb və mərkəz kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Qadınlar arasında K-1 5000 metr yarışı [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilən [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın proqramına daxil idi.

== Yarış formatı ==
K-1 5000 metr uzun məsafəli yarış olduğuna görə seçmə və yarımfinal mərhələləri keçirilməyib. Bütün iştirakçılar birbaşa finalda yarışıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

Final 16 iyun 2015-ci ildə saat 16:30-da başlayıb. Yarış vaxtı Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| 16 iyun 2015
| 16:30
| Final
|}

== Nəticələr ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Marina Litvinçuk
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 22:48,990
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Lani Belçer
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 23:05,625
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Renata Çsay
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 23:05,851
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Cennifer İqan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ireland.svg|22x15px|border|İrlandiya bayrağı]] [[İrlandiya]]
| 23:06,306
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Yuliana Salaxova
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 23:29,940
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Lize Broeks
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belgium.svg|22x15px|border|Belçika bayrağı]] [[Belçika]]
| 23:30,600
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Ana Varela
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 23:43,143
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Eef Haze
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Netherlands.svg|22x15px|border|Niderland bayrağı]] [[Niderland]]
| 23:53,064
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Edita Dzenişevska-Kyerkla
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 23:57,911
|-
| 10
| align=&quot;left&quot; | Florentina Kaminesku
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 24:05,669
|-
| 11
| align=&quot;left&quot; | Anna Kojışkova
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 24:10,193
|-
| 12
| align=&quot;left&quot; | İvonn Şürinq
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Austria.svg|22x15px|border|Avstriya bayrağı]] [[Avstriya]]
| 24:17,057
|-
| 13
| align=&quot;left&quot; | Berenike Faldum
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Bulgaria.svg|22x15px|border|Bolqarıstan bayrağı]] [[Bolqarıstan]]
| 24:18,617
|-
| 14
| align=&quot;left&quot; | Lusiya Miştinova
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Slovakia.svg|22x15px|border|Slovakiya bayrağı]] [[Slovakiya]]
| 24:22,429
|-
| 15
| align=&quot;left&quot; | Svitlana Rımkeviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 25:09,469
|-
| 16
| align=&quot;left&quot; | İnes Esteves
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Turkey.svg|22x15px|border|Türkiyə bayrağı]] [[Türkiyə]]
| 25:10,326
|-
| 17
| align=&quot;left&quot; | Briqita Bakiç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Croatia.svg|22x15px|border|Xorvatiya bayrağı]] [[Xorvatiya]]
| 25:40,741
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | [[İnna Osipenko-Radomska]]
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Oona Vasko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Finland.svg|22x15px|border|Finlandiya bayrağı]] [[Finlandiya]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Melani Qebhardt
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | İrene Burqo
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Italy.svg|22x15px|border|İtaliya bayrağı]] [[İtaliya]]
| Yarışı başa vurmadı
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Vlada Kositska
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Georgia.svg|22x15px|border|Gürcüstan bayrağı]] [[Gürcüstan]]
| Diskvalifikasiya edildi
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Natalya Qulko
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Moldova.svg|22x15px|border|Moldova bayrağı]] [[Moldova]]
| Diskvalifikasiya edildi
|-
| —
| align=&quot;left&quot; | Nikolina Moldovan
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Serbia.svg|22x15px|border|Serbiya bayrağı]] [[Serbiya]]
| Start götürmədi
|}

&lt;small&gt;&quot;Yarışı başa vurmadı&quot; rəsmi protokoldakı DNF (ing. ''did not finish''), &quot;diskvalifikasiya edildi&quot; DSQ (ing. ''disqualified''), &quot;start götürmədi&quot; isə DNS (ing. ''did not start'') işarəsinin Azərbaycan dilində qarşılığıdır.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

Marina Litvinçuk ikinci yeri tutan Lani Belçeri 16,635 saniyə qabaqlayıb. Lani Belçerlə üçüncü yeri tutan Renata Çsay arasındakı fərq isə 0,226 saniyə olub.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

== Medalçılar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Medal
! İdmançı
! Ölkə
! Nəticə
|-
| Qızıl
| Marina Litvinçuk
| [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 22:48,990
|-
| Gümüş
| Lani Belçer
| [[Fayl:Flag of the United Kingdom.svg|22x15px|border|Böyük Britaniya bayrağı]] [[Böyük Britaniya]]
| 23:05,625
|-
| Bürünc
| Renata Çsay
| [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 23:05,851
|}

== Azərbaycan təmsilçisi ==
[[İnna Osipenko-Radomska]] Azərbaycanı qadınlar arasında K-1 5000 metr yarışında təmsil edib. Yarışdan əvvəl onun 16 iyunda K-1 200 metr, K-1 500 metr və K-1 5000 metr final yürüşlərində iştirak edəcəyi açıqlanmışdı.&lt;ref name=&quot;InnaPreview&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://report.az/en/european-games/baku-2015-kayak-and-canoe-races-to-complete-today
 |title=Baku-2015 kayak and canoe races to complete today
 |publisher=Report İnformasiya Agentliyi
 |date=16 iyun 2015
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

5000 metr finalında Osipenko-Radomska yarışı başa vura bilməyib və rəsmi protokolda onun nəticəsi DNF kimi qeydə alınıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AZResults&quot;/&gt;

Osipenko-Radomska həmin gün qadınlar arasında K-1 200 metr və K-1 500 metr yarışlarının A finallarında da çıxış edib.&lt;ref name=&quot;InnaPreview&quot;/&gt;

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[İnna Osipenko-Radomska]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>9lkrru7mlklwypvucmev5tuji4rf9ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andjey Bargiel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997985</id>
    <revision>
      <id>9037273</id>
      <parentid>9036935</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7795" sha1="j50xhc3xhyq5qxj7aeu207t9n5wfb6z" xml:space="preserve">'''Andjey Leşek Bargiel''' - 18 aprel 1988-ci ildə Polşanın Lempunya şəhərində anadan olub) — polşalı xizək alpinisti, bakkantri xizəkçisi, dağ qaçışı idmançısı və alpinistdir.Lempunyada böyüyən Bargiel üçqat Polşa xizək alpinizmi çempionu olub və Dünya Kubokunun ümumi sıralamasında üçüncü yeri tutub. O, həmçinin “Snow Leopard” mükafatını ən qısa müddətdə qazanan idmançı kimi rekord sahibidir. Elbrus Race yarışında da rekordun sahibidir.2013-cü ildən etibarən Bargiel özünün HIC SUNT LEONES (“burada şirlər var” — latınca) adlı layihəsini həyata keçirir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.tv/en/page/rrn:content:films:bb3a7654-b58d-4d9c-a040-0b0ba1a32e85/k2-the-impossible-descent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/gb-en/andrzej-bargiel-ski-mountaineering-gasherbrum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/int-en/andrzej-bargiel-mount-everest}}&lt;/ref&gt; Layihənin əsas məqsədi Yer kürəsinin ən yüksək zirvələrinə oksigensiz, mümkün qədər sürətli qalxmaq və həmin zirvələrdən xizəklə enməkdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://backcountrymagazine.com/stories/8000-meters-up-andrzej-bargiel-skies-gasherbrum-i-ii/}}&lt;/ref&gt;

Layihə çərçivəsində onun əsas nailiyyətlərinə aşağıdakılar daxildir:

•	2013 — Şişapanqma

•	2014 — Manaslu

•	2015 — Broad Peak

•	2018 — K2

•	2023 — Gasherbrum II və Gasherbrum I

•	2025 — Everest

Bargiel Karakorum silsiləsindəki bütün səkkizminlik zirvələrdən xizəklə enən ilk şəxs kimi tarixə düşüb.Hazırda o, Polşanın Zakopane şəhərində yaşayır.

==Nailiyyətləri==

Andjey Bargielin idman və alpinizm karyerasında əsas nailiyyətləri aşağıdakılardır:

•	2009 — Xizək alpinizmi üzrə Avropa çempionatının estafet yarışında 8-ci yer. Komanda yoldaşları: Şimon Zaxveyya, Yatsek Jevraçki və Mariuş Varqotski.

•	2010

Pierra Menta yarışında 9-cu yer — Peter Svätojánsky ilə birlikdə.

Patrouille des Glaciers yarışında ISMF kişilər arasında 10-cu yer — Yatsek Jılka-Jevraçki və Mariuş Varqotski ilə birlikdə.

Elbrus Race yarışında ekstremal marşrut üzrə 1-ci yer və 3 saat 23 dəqiqə 37 saniyəlik rekord.

•	2013, 2 oktyabr — Şişapanqmanın mərkəzi zirvəsindən xizəklə enən ilk polşalı oldu.

•	2014, 25 sentyabr — Manaslu zirvəsinə baza düşərgəsindən qalxaraq 14 saat 5 dəqiqəyə çatdı və bu marşrut üzrə rekord müəyyənləşdirdi. Baza düşərgəsi–zirvə–baza düşərgəsi məsafəsini isə xizəklərlə 21 saat 14 dəqiqəyə qət edərək daha bir rekord müəyyənləşdirdi.

•	2015, 25 iyul — Broad Peak zirvəsinə qalxaraq oradan xizəklə enən ilk şəxs oldu.

2016 — “Snow Leopard” rekordu
2016-cı ildə Bargiel keçmiş Sovet İttifaqının beş 7 000 metrlik zirvəsinə qalxmaqla verilən Snow Leopard mükafatını rekord müddətdə qazandı. O, bu nailiyyəti 15 iyulda Advanced Base Camp-dan başladıqdan 29 gün 17 saat 5 dəqiqə sonra tamamladı.

Onun qalxdığı zirvələr:

•	16 iyul — Lenin zirvəsi: 4 400 metrlik Advanced Base Camp-dan zirvəyə 13 saat 30 dəqiqəyə qalxdı; zirvədən ABC-yə xizəklərlə 2 saata endi.

•	25 iyul — Korjenevskaya zirvəsi: 4 350 metrlik Moskvina baza düşərgəsindən zirvəyə 8 saat 40 dəqiqəyə qalxdı; zirvədən qar xəttinə qədər xizəklə endikdən sonra baza düşərgəsinə düşdü.

•	2 avqust — İsmail Somoni zirvəsi: 4 350 metrlik Moskvina baza düşərgəsindən zirvəyə 14 saat 25 dəqiqəyə qalxdı; qar xəttinə qədər xizəklə endi və daha sonra baza düşərgəsinə qayıtdı.

•	10 avqust — Xan Tanrı: 4 070 metrlik Cənubi İnilçek baza düşərgəsindən zirvəyə 8 saat 17 dəqiqəyə qalxdı; təxminən 6 300 metr yüksəklikdən xizəklə eniş etdi.

•	14 avqust — Cengiş Çokuşu (Pobeda zirvəsi): yerli vaxtla saat 12:35-də zirvəyə çatdı və daha sonra xizəklə eniş həyata keçirdi.

Bu nailiyyətlər Bargielin sürətli, oksigensiz yüksəliş və zirvədən xizəklə eniş konsepsiyasının əsasını təşkil edir və onun müasir xizək alpinizminin ən mühüm simalarından birinə çevrilməsində mühüm rol oynayıb.

==Digər Mühüm Nailiyyətləri==

•	2017, 21 may — Aiguille du Midi zirvəsinin şimal üzündə yerləşən Mallory Couloir marşrutunu xizəklə keçdi.

•	2018, 22 iyul — K2 zirvəsindən baza düşərgəsinə qədər xizəklərini çıxarmadan tam eniş edən tarixdə ilk şəxs oldu. Bu, Bargielin ən mühüm alpinizm nailiyyətlərindən biri hesab olunur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mountainplanet.com/blog/andrzej-bargiel-becomes-first-in-history-to-ski-down-from-k2-5481}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/in-en/andrzej-bargiel-k2-ski-descent-exclusive-interview}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20190226053147/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2019/02/national-geographic-2019-adventurers-of-the-year/andrzej-bargiel-ski-mountaineer-k2/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dreamwanderlust.com/news/first-ski-descent-on-k2}}&lt;/ref&gt;

•	2019, 30 sentyabr — təhlükəsizliklə bağlı problemlər səbəbindən Everest Ski Challenge ekspedisiyasını dayandırdı.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/polish-ski-daredevil-andrzej-bargiel-abandons-autumn-everest-challenge/}}&lt;/ref&gt;

===2021-ci il===

•	30 aprel — Yawash Sar II zirvəsinə ilk qalxışı həyata keçirdi və daha sonra zirvədən xizəklə endi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://publications.americanalpineclub.org/articles/13201216028}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/int-en/andrzej-bargiel-yawash-sar-ii-first-ascent}}&lt;/ref&gt;

•	10 may — Laila Peak zirvəsindən qismən xizək enişi həyata keçirdi.

===2023-cü il===

•	19 iyul — Gasherbrum II zirvəsindən xizəklə endi.

•	26 iyul — Gasherbrum I zirvəsindən xizəklə endi. Bununla Bargiel Karakorum silsiləsindəki bütün səkkizminlik zirvələrdən xizəklə enən tarixdə ilk şəxs oldu.

===2024-cü il===

•	And dağları və Pataqoniya ərazisində Ski Expedition ekspedisiyasını həyata keçirdi. Ekspedisiya yüksək dağlıq ərazilərdə yeni xizək marşrutlarının araşdırılmasına yönəlmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://explorersweb.com/andrzej-bargiel-off-to-ski-the-andes-and-patagonia/}}&lt;/ref&gt;

===2025-ci il===

•	23 sentyabr — Everest zirvəsinə əlavə oksigen istifadə etmədən qalxaraq, zirvədən xizəklə enən tarixdə ilk şəxs oldu. Bu nailiyyət Bargielin oksigensiz yüksəliş və tam xizək enişlərini birləşdirən layihəsinin ən mühüm mərhələlərindən biridir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://explorersweb.com/details-video-of-bargiels-ski-descent-of-nanga-parbat/}}&lt;/ref&gt;

===2026-cı il===

•	30 iyun — Nanga Parbat zirvəsinə əlavə oksigen olmadan qalxdıqdan sonra zirvədən fasiləsiz xizək enişini tamamlayan tarixdə ilk şəxs oldu. Bu nailiyyət onun yüksək hündürlükdə həm alpinizm, həm də xizək enişlərini birləşdirən fəaliyyətinin daha bir mühüm göstəricisidir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.redbull.com/us-en/bargiel-skis-down-nanga-parbat-without-oxygen}}&lt;/ref&gt;

Bargielin bu nailiyyətləri onun əsas fəlsəfəsini — zirvəyə mümkün qədər sürətli və əlavə oksigensiz qalxmaq, daha sonra isə mümkün qədər bütöv marşrutu xizəklə enmək — ardıcıl şəkildə həyata keçirdiyini göstərir. K2, Gasherbrumlar, Everest və Nanga Parbat üzrə enişləri onu müasir xizək alpinizminin ən fərqlənən simalarından biri edib.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>j50xhc3xhyq5qxj7aeu207t9n5wfb6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yannik Kamanan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997987</id>
    <revision>
      <id>9037272</id>
      <parentid>9036873</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5357" sha1="gchmcwg172i0qerf1qvx3z354g4x4t1" xml:space="preserve">{{Futbolçu
 |adı                           = Yannik Kamanan
 |orijinal adı                  = Yannick Étienne Stanislas Kamanan
 |şəkil                         = 
 |şəklin ölçüsü                 = 
 |şəklin izahı                  = 
 |ləqəbi                        = 
 |doğum tarixi                  = 
 |doğum yeri                    = 
 |vəfat tarixi                  = 
 |vəfat yeri                    = 
 |dəfn yeri                     = 
 |vətəndaşlığı                  = 
 |təhsili                       = 
 |boyu                          = 
 |çəkisi                        = 
 |mövqeyi                       = 
 |əsas ayağı                    = 
 |indiki klubu                  = 
 |vəzifəsi                      = 
 |gənclər klubları              = {{idman karyerası
  |1998-1999|Le Mans|
  |1999-2001|[[Tottenhem Hotspur FK|Tottenhem Hotspur]]|
  }}
 |klublar                       = {{idman karyerası
  |2001-2002|{{Bayraq|İngiltərə}} [[Tottenhem Hotspur FK|Tottenhem Hotspur]]|0 (0)
  |2002-2003|{{Bayraq|Fransa}} Strasbourg|3 (0)
  |2003-2004|{{Bayraq|Fransa}} Dijon FCO|21 (3)
  |2004-2005|{{Bayraq|Fransa}} GFC Ajaccio|0 (0)
  |2005-2006|{{Bayraq|Belçika}} KV Oostende|26 (6)
  |2006|{{Bayraq|İsveçrə}} Schaffhausen|8 (2)
  |2007|{{Bayraq|İsrail}} Maccabi Herzliya|17 (8)
  |2007-2008|{{Bayraq|İsrail}} [[Makkabi Təl-Əviv FK|Makkabi Təl-Əviv]]|45 (15)
  |2009-2011|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Sivasspor]]|52 (11)
  |2011|{{Bayraq|Türkiyə}} [[Mersin Talim Yurdu FK|Mersin Talim Yurdu]]|8 (0)
  |2012-2014|{{Bayraq|Azərbaycan}} [[Qəbələ FK|Qəbələ]]|62 (16)
  |2015-2016|{{Bayraq|Fransa}} Feignies Aulnoye|18 (5)
  |2016-2017|{{Bayraq|Fransa}} ES Viry-Châtillon|14 (2)
  |2017-2018|{{Bayraq|İngiltərə}} Ware|6 (5)
  }}
 |medallar                      =
{{turnir|}}
{{medal|||}}
 |məşqçi haqqında məlumatların yenilənməsi = 
 |vikianbar                     = 
}}

'''Yannik Kamanan''' ({{DVTY}}) ― Benin mənşəli keçmiş fransız futbolçu.

== Karyerası ==
Futbola gec yaşda başlayan Kamanan, [[Liqa 1]] təmsilçilərindən &quot;Le-Man&quot;ın akademiyasında 1 il çıxış edib. Buradakı oyunu ilə [[İngiltərə Premyer Liqası|Premyer Liqanın]] ən vacib komandalarından biri olan &quot;[[Tottenhem Hotspur FK|Tottenhem Hotsbur]]&quot;un gənclər heyətinə transfer olunub. Burada 3 il akademiyada çıxış etdikdən sonra 2001/02 mövsümündən əvvəl əsas komandaya yüksəlib. Əsas komandada heç bir rəsmi oyuna çıxmadan mövsümü başa vuran Kamanan, mövsümün sonunda ölkəsinin Liqa 1 təmsilçilərindən &quot;Strasburq&quot; ilə müqavilə imzalayıb. Bu komandada 3 dəfə meydana çıxma şansı qazanan futbolçu mövsümün sonunda Fransa 3-cü Liqa komandalarından &quot;Dijon&quot; ilə müqavilə bağlayıb. Burada yaxşı mövsüm keçirən futbolçu 21 liqa oyununda 3 qol vurub. Bu çıxışından sonra eyni liqada mübarizə aparan &quot;Ayaçço&quot; ilə müqavilə imzalamış, lakin heç bir liqa matçında şans qazanmamışdır. Növbəti mövsüm üçün Belçika 2-ci Liqa təmsilçisi &quot;Ostende&quot; ilə anlaşıb. Burada ən məhsuldar mövsümünü keçirən Kamanan 26 liqa matçında 6 qol vurub. Mövsümün sonunda komandadan ayrılan futbolçu İsveçrə Super Liqası komandası &quot;Şaffhauzen&quot;ə transfer olunub. Mövsümün ilk yarısında 8 oyunda 2 qol vuran futbolçu qış fasiləsində İsrail təmsilçisi &quot;Makkabi Herzliya&quot;ya keçib. Yarım mövsümdə 17 liqa matçında 8 qol vuraraq yeni mövsüm üçün &quot;[[Makkabi Təl-Əviv FK|Makkabi Təl-Əviv]]&quot; ilə anlaşıb. Burada 1,5 mövsüm keçirən futbolçu 45 liqa oyununda 5 qol vurub.

2009-cu ilin yanvarında &quot;[[Sivasspor|Sivaspor]]&quot;a transfer olunub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KAMANAN YİĞİDO OLDU |url=https://sivasspor.org.tr/?mod=haberler&amp;nws_id=256 |access-date=15 yanvar 2009}}&lt;/ref&gt; Futbolçu karyerasının ən məhsuldar dövrünü &quot;Sivaspor&quot;da keçirib. 2,5 mövsüm şərəfini qoruduğu komanda ilə [[Super Liqa (Türkiyə)|Türkiyə Süper Liqasında]] ikincilik və [[Türkiyə Kuboku]]nun yarımfinalında oynamaq uğuru göstərib. &quot;Sivaspor&quot;un heyətində ümumilikdə 52 liqa matçında 11 qol vurub. 2011/12 mövsümündən əvvəl yenidən Süper Liqa təmsilçilərindən &quot;[[Mersin Talim Yurdu FK|Mersin İdman Yurdu]]&quot; ilə anlaşıb. Burada yarım mövsüm qalan futbolçu mövsümün ikinci yarısında [[Azərbaycan Premyer Liqası]] komandalarından &quot;[[Qəbələ FK|Qəbələ]]&quot;yə keçib. Bu komandada da 2,5 mövsüm çıxış edən Kamanan, 62 liqa matçında 16 qol vuraraq karyerasının ən yaxşı matç/qol statistikasını yeniləyib. 2014/15 mövsümündən əvvəl klubsuz qalan Kamanan, 2015-ci ilin avqustunda Fransa 5-ci Liqa komandalarından &quot;AS Aulnoye&quot; ilə müqavilə imzalayıb.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foot – CFA 2: l'AS Aulnoye passe à l'offensive dans son recrutement |url=http://www.lavoixdunord.fr/region/foot-cfa-2-l-as-aulnoye-passe-a-l-offensive-dans-ia12b45167n2974212 |url-status=dead |access-date=28 sentyabr 2015 |website=lavoixdunord.fr}}&lt;/ref&gt;

== Şəxsi həyatı ==
Kamanan [[Fransa]] və [[Kot-d'İvuar]] vətəndaşlığına sahibdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yannick KAMANAN |url=https://www.unfp.org/joueur/yannick-kamanan-11422/ |access-date=5 avqust 2023 |website=unfp.org}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}</text>
      <sha1>gchmcwg172i0qerf1qvx3z354g4x4t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sara Anzanello</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997988</id>
    <revision>
      <id>9037260</id>
      <parentid>9036819</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="27pjk3c4hpasmizss2jrg0xhjcjvkon" xml:space="preserve">{{Voleybolçu}}

'''Sara Anzanello''' ({{DVTY}}) — mərkəz hücumçusu və blokçusu mövqeyində çıxış etmiş italiyalı [[voleybol]]çu.

== Bioqrafiya ==
Sara Anzanello San Donà di Piave şəhərində, Venesiya əyalətində anadan olub. O, 1998-ci ildə, 17 yaşında olarkən İtaliya qadınlar arasında voleybol milli komandası|İtaliya milli komandasında debüt edib. Anzanello milli komandanın heyətində ümumilikdə 203 oyun keçirib.

== Xəstəliyi və vəfatı ==
2013-cü ildə [[Azərbaycan]]da olarkən ağır [[hepatit]] xəstəliyinə yoluxan Anzanelloya qaraciyər transplantasiyası tələb olunub. Əməliyyatdan sonra sağalan voleybolçu idmana qayıdıb.

2017-ci ilin ortalarında ona [[leykoz]] diaqnozu qoyulub. Anzanello 25 oktyabr 2018-ci ildə, 38 yaşında [[Milan]] şəhərində vəfat edib.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Morta Sara Anzanello: aveva 38 anni
|url=https://m.ilgazzettino.it/nordest/articolo-4063703.html
|language=it
|access-date=1 September 2020
}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! İllər
! Klub
|-
| 1995–1998
| {{Bayraq|İtaliya}} Volley Latisana
|-
| 1998–1999
| {{Bayraq|İtaliya}} Club Italia
|-
| 1999–2001
| {{Bayraq|İtaliya}} AGIL Trecate
|-
| 2001–2009
| {{Bayraq|İtaliya}} Asystel Novara
|-
| 2009–2011
| {{Bayraq|İtaliya}} GSO Villa Cortese
|-
| 2011–2013
| {{Bayraq|Azərbaycan}} [[Azərreyl Bakı]]
|}

== Fərdi mükafatları ==
* FIVB Dünya Qran-prisi 2006 — &quot;Ən yaxşı blokçu&quot;
* İtaliya idmanının Şöhrət xiyabanı — 2019&lt;ref&gt;{{cite web
|date=16 July 2019
|title=Coni: Anzanello ora è in 'Walk of Fame' - Lazio
|url=https://www.ansa.it/lazio/notizie/2019/07/16/coni-anzanello-ora-e-in-walk-of-fame_c4fbbd5c-45e9-4d3a-95d2-1a7c0e536e60.html
|website=Agenzia ANSA
|language=it
|access-date=1 September 2020
}}&lt;/ref&gt;

== Milli komanda ==
Anzanello 1998-ci ildə İtaliya milli komandasında debüt edib və komandanın heyətində 203 oyun keçirib. O, 2002-ci ildə Almaniyada keçirilmiş FIVB Qadınlar arasında voleybol üzrə dünya çempionatında İtaliya ilə dünya çempionu olub. Həmçinin 2007 və 2011-ci illərdə FIVB Qadınlar arasında voleybol üzrə Dünya Kubokunun qalibi olub.

== &quot;Azərreyl&quot;dəki fəaliyyəti və Bakı dövrü ==
2011-ci ildə [[Azərreyl Bakı VK|Azərreyl Bakı]] klubuna transfer olunan Anzanello, Azərbaycan Superliqasının ən nüfuzlu legionerlərindən birinə çevrildi. O, komandada yalnız mərkəz blokçusu kimi deyil, həm də liderlik keyfiyyətlərinə görə komandanın kapitanı sarğısını daşıyırdı.

2011/2012 mövsümündə &quot;Azərreyl&quot;in heyətində [[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası|CEV Çempionlar Liqasında]] mübarizə apararaq pley-off mərhələsinə yüksəlməsində vacib rol oynadı. Bakıda yaşadığı dövrdə yerli azarkeşlərin böyük rəğbətini qazanan Sara, xüsusilə blokdakı effektli oyunu və meydançadakı hərəkətliliyi ilə seçilirdi.

2013-cü ilin mart ayında Bakıda olarkən anidən səhhəti pisləşən voleybolçunun hepatit B virusu mənşəli kəskin qaraciyər çatışmazlığından əziyyət çəkdiyi bəlli oldu. Azərbaycan və İtaliya voleybol federasiyalarının birgə səyi ilə o, xüsusi tibbi təyyarə ilə Milana aparıldı. Məhz Bakıdakı ilkin tibbi müdaxilələr onun həyatının ilk kritik saatlarda xilas edilməsində mühüm rol oynamışdı.

== Oyun üslubu ==
Boyu 193 sm olan Anzanello dövrünün en güclü mərkəz blokçularından biri hesab olunurdu. O, xüsusilə hücumların qarşısını almaqda reaksiyasının sürəti, tor üzərində əllərinin doğru mövqe tutması və blok vaxtını dəqiq təyin etməsi ilə tanınırdı. 2006-cı ildə Dünya Qran-prisində &quot;Ən yaxşı blokçu&quot; seçilməsi onun bu mövqeyində dünyadakı üstünlüyünü sübut edirdi.

Hücumda isə &quot;birinci temp&quot; vurğularında və 2-ci zonadan sürətli hücumlarda yüksək faizli xallar qazanması ilə seçilirdi. Liderlik xüsusiyyətlərinə görə çıxış etdiyi bir çox klubda və milli komandada komanda yoldaşlarına ruh verən əsas fiqurlardan idi.

== Nailiyyətləri ==

=== Milli komanda ilə ===
* FIVB Qadınlar arasında voleybol üzrə dünya çempionatı
** {{qızıl medal}} 2002
* FIVB Qadınlar arasında voleybol üzrə Dünya Kuboku
** {{qızıl medal}} 2007
** {{qızıl medal}} 2011
* Voleybol üzrə Dünya Qran-prisi
** {{gümüş medal}} 2004
** {{gümüş medal}} 2005
** {{bürünc medal}} 2006
** {{bürünc medal}} 2007

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://www.saraanzanello.com/ Rəsmi saytı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224045403/http://www.saraanzanello.com/ |date=24 December 2007}}
* [http://www.legavolleyfemminile.it/NewsLeggi.asp?tipo=3&amp;ID=694 LegaVolley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222175605/http://www.legavolleyfemminile.it/NewsLeggi.asp?tipo=3&amp;ID=694 |date=22 December 2014}}

[[Kateqoriya:2018-ci ildə vəfat edənlər]]</text>
      <sha1>27pjk3c4hpasmizss2jrg0xhjcjvkon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristaps Qrebiş</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997991</id>
    <revision>
      <id>9037436</id>
      <parentid>9036816</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İlkos14</username>
        <id>243015</id>
      </contributor>
      <origin>9037436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="hshlkwpnnk854ynol879wz5jvjgaoku" xml:space="preserve">{{Futbolçu}}

'''Kristaps Qrebiş''' (13 dekabr 1980, Liepaya, Latviya SSR, SSRİ) — latviyalı keçmiş peşəkar futbolçu. Hücumçu mövqeyində çıxış etmişdir.

== Klub karyerası ==
Liepayada anadan olan Qrebiş peşəkar karyerasına 2000-ci ildə Liepajas Metalurgs klubunda başlamışdır. İlk mövsümündə 7 oyunda meydana çıxmış və 1 qol vurmuşdur. Daha sonra qısa müddət Rīga klubunda çıxış etmiş, 2002-ci ildə &quot;Liepājas Metalurgs&quot;a qayıtmışdır.

2002–2006-cı illərdə &quot;Liepājas Metalurgs&quot; klubunda çıxış etdikdən sonra 2006-cı ildə İngiltərənin Oxford United FK klubuna keçmişdir. Qrebişin klubdakı müqaviləsi 2007-ci ilin martında qarşılıqlı razılaşma əsasında ləğv edilmişdir.

Daha sonra Ventspils klubuna keçmiş, 2008-ci ildə isə &quot;Liepājas Metalurgs&quot;a qayıtmışdır. 2009-cu ildə Latviya yüksək liqasının bombardiri olmuş və mövsümü 30 qolla başa vurmuşdur.

2011-ci ilin fevralında Kiprin [[AEL Limasol FK|AEL Limasol]] klubuna keçmişdir. Lakin klubda qısa müddət qaldıqdan sonra komandadan ayrılmışdır. Bir həftə sonra Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Gəncə klubuna keçmişdir.

2011-ci ilin iyulunda Simurq Zaqatala klubuna transfer olunmuşdur. 2012-ci ilin avqustunda Almaniyanın NOFV-Oberliqa Nord liqasında çıxış edən BFC Viktoria klubuna keçmişdir.

2013-cü ilin fevralında Almaniya klubundan ayrılaraq Latviyaya qayıtmış və Daugava Riqa ilə müqavilə imzalamışdır. Daugava Riqa klubunda 9 oyunda 1 qol vurmuşdur. Həmin ilin iyulunda Jurmala klubuna keçmişdir.

2014-cü il mövsümündən əvvəl doğma şəhərinə qayıdan Qrebiş yeni yaradılmış Liepaja klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Klubdakı debüt oyununda qol vurmuşdur.

Qrebiş 2018-ci il mövsümündən sonra futbolçu karyerasını başa vurmuşdur.

== Milli karyerası ==
Qrebiş [[Latviya milli futbol komandası|Latviya milli komandasında]] debütünü 2008-ci ildə etmişdir. 2008–2011-ci illərdə milli komandanın heyətində 13 oyun keçirmiş və 2 qol vurmuşdur.

== Uğurları ==
* Latviya yüksək liqası: 2005, 2007, 2009
* Latviya Kuboku: 2006, 2007
* Baltik Liqası: 2007

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Soccerbase}}
* {{Soccerway|kristaps-grebis/29584}}
* {{NFT player|pid=27419}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1980-ci ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:İngiltərədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Almaniyada legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya: Latviya futbolçuları]]</text>
      <sha1>hshlkwpnnk854ynol879wz5jvjgaoku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037437</id>
      <parentid>9037436</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T09:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İlkos14</username>
        <id>243015</id>
      </contributor>
      <origin>9037437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="ga9icicmddjx8d6zprvldizaqul3hp9" xml:space="preserve">{{Futbolçu}}

'''Kristaps Qrebiş''' (13 dekabr 1980, Liepaya, Latviya SSR, SSRİ) — latviyalı keçmiş peşəkar futbolçu. Hücumçu mövqeyində çıxış etmişdir.

== Klub karyerası ==
Liepayada anadan olan Qrebiş peşəkar karyerasına 2000-ci ildə Liepajas Metalurgs klubunda başlamışdır. İlk mövsümündə 7 oyunda meydana çıxmış və 1 qol vurmuşdur. Daha sonra qısa müddət Rīga klubunda çıxış etmiş, 2002-ci ildə &quot;Liepājas Metalurgs&quot;a qayıtmışdır.

2002–2006-cı illərdə &quot;Liepājas Metalurgs&quot; klubunda çıxış etdikdən sonra 2006-cı ildə İngiltərənin Oxford United FK klubuna keçmişdir. Qrebişin klubdakı müqaviləsi 2007-ci ilin martında qarşılıqlı razılaşma əsasında ləğv edilmişdir.

Daha sonra Ventspils klubuna keçmiş, 2008-ci ildə isə &quot;Liepājas Metalurgs&quot;a qayıtmışdır. 2009-cu ildə Latviya yüksək liqasının bombardiri olmuş və mövsümü 30 qolla başa vurmuşdur.

2011-ci ilin fevralında Kiprin [[AEL Limasol FK|AEL Limasol]] klubuna keçmişdir. Lakin klubda qısa müddət qaldıqdan sonra komandadan ayrılmışdır. Bir həftə sonra Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Gəncə klubuna keçmişdir.

2011-ci ilin iyulunda Simurq Zaqatala klubuna transfer olunmuşdur. 2012-ci ilin avqustunda Almaniyanın NOFV-Oberliqa Nord liqasında çıxış edən BFC Viktoria klubuna keçmişdir.

2013-cü ilin fevralında Almaniya klubundan ayrılaraq Latviyaya qayıtmış və Daugava Riqa ilə müqavilə imzalamışdır. Daugava Riqa klubunda 9 oyunda 1 qol vurmuşdur. Həmin ilin iyulunda Jurmala klubuna keçmişdir.

2014-cü il mövsümündən əvvəl doğma şəhərinə qayıdan Qrebiş yeni yaradılmış Liepaja klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Klubdakı debüt oyununda qol vurmuşdur.

Qrebiş 2018-ci il mövsümündən sonra futbolçu karyerasını başa vurmuşdur.

== Milli karyerası ==
Qrebiş [[Latviya milli futbol komandası|Latviya milli komandasında]] debütünü 2008-ci ildə etmişdir. 2008–2011-ci illərdə milli komandanın heyətində 13 oyun keçirmiş və 2 qol vurmuşdur.

== Uğurları ==
* Latviya yüksək liqası: 2005, 2007, 2009
* Latviya Kuboku: 2006, 2007
* Baltik Liqası: 2007

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

== Xarici keçidlər ==
* {{Soccerbase}}
* {{Soccerway|kristaps-grebis/29584}}
* {{NFT player|pid=27419}}

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:1980-ci ildə doğulanlar]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:İngiltərədə legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya:Almaniyada legioner futbolçular]]
[[Kateqoriya: Latviya futbolçuları]]
[[Kateqoriya: Kəpəz PFK oyunçuları]]</text>
      <sha1>ga9icicmddjx8d6zprvldizaqul3hp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997992</id>
    <revision>
      <id>9037271</id>
      <parentid>9036809</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12420" sha1="8vpqvroi12s4an9s1o8v0yj5msv8d0v" xml:space="preserve">'''2015 Avropa Oyunlarında kanoe sprinti — kişilər arasında C-2 1000 metr''' yarışı [[2015 Avropa Oyunları]] çərçivəsində 14–15 iyun 2015-ci il tarixlərində [[Mingəçevir]] şəhərindəki [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Kişilər arasında ikinəfərlik kanoe qayığı (C-2) ilə 1000 metr məsafəyə keçirilən yarışda 10 ölkəni təmsil edən 20 idmançıdan ibarət 10 ekipaj iştirak edib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |title=Mingachevir
 |publisher=Baku 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910054043/http://www.baku2015.com/schedules-results/sport=cf/index.html
 |archive-date=10 sentyabr 2019
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarışın qalibi [[Belarus]] təmsilçiləri Andrey Baqdanoviç və Aleksandr Baqdanoviç olub. Onlar finalda 3:34,412 nəticə göstəriblər. [[Rusiya]] təmsilçiləri Aleksey Korovaşkov və İlya Pervuxin 3:34,453 nəticə ilə gümüş, [[Almaniya]] təmsilçiləri Peter Kretşmer və Mixael Müller isə 3:34,982 nəticə ilə bürünc medal qazanıblar.&lt;ref name=&quot;Medallists&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.canoe-europe.org/news/who-were-the-medallists-of-the-first-european-games-in-baku-1191
 |title=Who were the medallists of the first European Games in Baku?
 |publisher=European Canoe Association
 |language=en
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TrendFinal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/baku5015/2406447.html
 |title=I Avropa Oyunlarının avarçəkmə yarışlarında azərbaycanlı idmançılar medal qazana bilmədilər
 |website=Trend
 |date=15 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Azərbaycan]]ı yarışda Sergey Bezuqlıy və Aleksey Kupin təmsil ediblər. Azərbaycan dueti seçmə mərhələdən yarımfinala, oradan isə A finalına yüksəlib. Finalda 3:38,088 nəticə ilə səkkizinci yeri tutublar.&lt;ref name=&quot;TrendFinal&quot;/&gt;

== Yarış formatı ==
Yarış iki seçmə yürüşü, bir yarımfinal və finaldan ibarət olub. Hər seçmə yürüşündə ilk üç yeri tutan ekipaj birbaşa finala yüksəlib. Hər yürüşdə sonrakı iki ekipaj yarımfinala vəsiqə qazanıb.&lt;ref name=&quot;Heat1&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221901_C73_32.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Double (C2) 1000m Men — Heat 1
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021422/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221901_C73_32.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221902_C73_36.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Double (C2) 1000m Men — Heat 2
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021413/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221902_C73_36.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Yarımfinalda ilk üç yeri tutan ekipaj finala yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Semi&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221201_C73_62.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Double (C2) 1000m Men — Semi-final
 |publisher=Baku 2015
 |date=14 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021405/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221201_C73_62.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Təqvim ==
Yarış vaxtları Azərbaycan yay vaxtı ilə (UTC+5) göstərilib.&lt;ref name=&quot;Venue&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Tarix
! Vaxt
! Mərhələ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 14 iyun 2015
| 10:17
| Seçmə yürüşləri
|-
| 16:46
| Yarımfinal
|-
| 15 iyun 2015
| 10:50
| Final
|}

== Nəticələr ==

=== Seçmə yürüşləri ===

==== I yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançılar
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Matyuş Kaminski&lt;br&gt;Mixal Kudla
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:38,242
| Finala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Andrey Baqdanoviç&lt;br&gt;Aleksandr Baqdanoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:38,398
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Dmitri Yançuk&lt;br&gt;Taras Mişçik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 3:38,452
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Yaroslav Radon&lt;br&gt;Filip Dvoryak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:38,632
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Manuel Antonio Kampos&lt;br&gt;Dieqo Romero
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 3:43,370
| Yarımfinala vəsiqə
|}

==== II yürüş ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançılar
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Henrik Vasbanyay&lt;br&gt;Robert Mike
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:38,393
| Finala vəsiqə
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Peter Kretşmer&lt;br&gt;Mixael Müller
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:38,649
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Aleksey Korovaşkov&lt;br&gt;İlya Pervuxin
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:38,668
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Aleksandru Dumitresku&lt;br&gt;Viktor Mixalaki
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:39,604
| Yarımfinala vəsiqə
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Sergey Bezuqlıy&lt;br&gt;Aleksey Kupin
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 3:46,744
| Yarımfinala vəsiqə
|}

=== Yarımfinal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançılar
! Ölkə
! Nəticə
! Qeyd
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Yaroslav Radon&lt;br&gt;Filip Dvoryak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:28,757
| Finala vəsiqə; Oyunların ən yaxşı nəticəsi
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Sergey Bezuqlıy&lt;br&gt;Aleksey Kupin
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 3:29,489
| Finala vəsiqə
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Aleksandru Dumitresku&lt;br&gt;Viktor Mixalaki
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:31,724
| Finala vəsiqə
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Manuel Antonio Kampos&lt;br&gt;Dieqo Romero
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Spain.svg|22x15px|border|İspaniya bayrağı]] [[İspaniya]]
| 3:33,944
|
|}

=== Final ===
Finalda doqquz ekipaj medal və ilk doqquz yer uğrunda yarışıb.&lt;ref name=&quot;Final&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221101_C73_97.pdf
 |title=Canoe Sprint — Canoe Double (C2) 1000m Men — Final
 |publisher=Baku 2015
 |date=15 iyun 2015
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621021404/http://www.baku2015.com/en_externalmodules/CF/pdf/CFM221101_C73_97.pdf
 |archive-date=21 iyun 2015
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Yer
! İdmançılar
! Ölkə
! Nəticə
|-
| 1
| align=&quot;left&quot; | Andrey Baqdanoviç&lt;br&gt;Aleksandr Baqdanoviç
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:34,412
|-
| 2
| align=&quot;left&quot; | Aleksey Korovaşkov&lt;br&gt;İlya Pervuxin
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:34,453
|-
| 3
| align=&quot;left&quot; | Peter Kretşmer&lt;br&gt;Mixael Müller
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:34,982
|-
| 4
| align=&quot;left&quot; | Henrik Vasbanyay&lt;br&gt;Robert Mike
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Hungary.svg|22x15px|border|Macarıstan bayrağı]] [[Macarıstan]]
| 3:35,231
|-
| 5
| align=&quot;left&quot; | Dmitri Yançuk&lt;br&gt;Taras Mişçik
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Ukraine.svg|22x15px|border|Ukrayna bayrağı]] [[Ukrayna]]
| 3:35,561
|-
| 6
| align=&quot;left&quot; | Yaroslav Radon&lt;br&gt;Filip Dvoryak
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of the Czech Republic.svg|22x15px|border|Çexiya bayrağı]] [[Çexiya]]
| 3:36,091
|-
| 7
| align=&quot;left&quot; | Matyuş Kaminski&lt;br&gt;Mixal Kudla
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Poland.svg|22x15px|border|Polşa bayrağı]] [[Polşa]]
| 3:36,815
|-
| 8
| align=&quot;left&quot; | Sergey Bezuqlıy&lt;br&gt;Aleksey Kupin
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Azerbaijan.svg|22x15px|border|Azərbaycan bayrağı]] [[Azərbaycan]]
| 3:38,088
|-
| 9
| align=&quot;left&quot; | Aleksandru Dumitresku&lt;br&gt;Viktor Mixalaki
| align=&quot;left&quot; | [[Fayl:Flag of Romania.svg|22x15px|border|Rumıniya bayrağı]] [[Rumıniya]]
| 3:41,965
|}

Andrey Baqdanoviç və Aleksandr Baqdanoviç Rusiya ekipajını cəmi 0,041 saniyə qabaqlayaraq qızıl medal qazanıblar. Peter Kretşmer və Mixael Müller qalib ekipajdan 0,570 saniyə geri qalıblar.&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

== Medalçılar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Medal
! İdmançılar
! Ölkə
! Nəticə
|-
| Qızıl
| Andrey Baqdanoviç&lt;br&gt;Aleksandr Baqdanoviç
| [[Fayl:Flag of Belarus.svg|22x15px|border|Belarus bayrağı]] [[Belarus]]
| 3:34,412
|-
| Gümüş
| Aleksey Korovaşkov&lt;br&gt;İlya Pervuxin
| [[Fayl:Flag of Russia.svg|22x15px|border|Rusiya bayrağı]] [[Rusiya]]
| 3:34,453
|-
| Bürünc
| Peter Kretşmer&lt;br&gt;Mixael Müller
| [[Fayl:Flag of Germany.svg|22x15px|border|Almaniya bayrağı]] [[Almaniya]]
| 3:34,982
|}

== Azərbaycan təmsilçiləri ==
Azərbaycanı kişilər arasında C-2 1000 metr yarışında Sergey Bezuqlıy və Aleksey Kupin təmsil ediblər. Azərbaycan yığmasının Bakı-2015 üçün açıqlanan heyətində onların bu məsafədə birlikdə yarışacağı göstərilmişdi.&lt;ref name=&quot;AzerbaijanTeam&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/baku5015/2402085.html
 |title=Avropa Oyunlarında Azərbaycanı təmsil edəcək kayakçı və kanoeçilər müəyyənləşdi
 |website=Trend
 |date=3 iyun 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

İkinci seçmə yürüşündə Azərbaycan dueti 3:46,744 nəticə ilə beşinci yeri tutaraq yarımfinala yüksəlib.&lt;ref name=&quot;Heat2&quot;/&gt;

Yarımfinalda Bezuqlıy və Kupin nəticələrini 3:29,489-a yaxşılaşdırıblar. Onlar ikinci yeri tutaraq A finalına vəsiqə qazanıblar.&lt;ref name=&quot;Semi&quot;/&gt;

Finalda Azərbaycan təmsilçiləri 3:38,088 nəticə göstərərək doqquz ekipaj arasında səkkizinci olublar. Onlar qalib Belarus duetindən 3,676 saniyə geri qalıblar.&lt;ref name=&quot;TrendFinal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Final&quot;/&gt;

Sergey Bezuqlıy və Aleksey Kupin Bakı-2015-dən əvvəl də Azərbaycan yığmasının tərkibində C-2 1000 metr məsafəsində beynəlxalq yarışlarda çıxış ediblər.&lt;ref name=&quot;Previous&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://az.trend.az/azerbaijan/sports/2270631.html
 |title=Dünya kubokunda 9 xal və 17-ci yer
 |website=Trend
 |date=5 may 2014
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Yarış məkanı ==
Yarış [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]ndə keçirilib. Mərkəz [[Mingəçevir]] şəhərində, [[Kür çayı]] üzərində yerləşir. Birinci Avropa Oyunlarına hazırlıq çərçivəsində kompleksdə yenidənqurma işləri aparılıb və mərkəz kayak və kanoe yarışlarının keçirilməsi üçün hazırlanıb.&lt;ref name=&quot;Kur&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://president.az/az/articles/view/14417
 |title=İlham Əliyev Mingəçevir “Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzində olub
 |website=Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi
 |date=24 fevral 2015
 |language=az
 |access-date=15 avqust 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kişilər arasında C-2 1000 metr yarışı [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]nın proqramına daxil idi.

== Həmçinin bax ==
* [[2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe yarışları]]
* [[2015 Avropa Oyunları]]
* [[&quot;Kür&quot; Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi]]
* [[Mingəçevir]]
* [[Kanoe]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

[[Kateqoriya:2015 Avropa Oyunlarında avarçəkmə və kanoe]]
[[Kateqoriya:Mingəçevirdə idman]]
[[Kateqoriya:Kanoe]]</text>
      <sha1>8vpqvroi12s4an9s1o8v0yj5msv8d0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruslan Leviqa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997994</id>
    <revision>
      <id>9037024</id>
      <parentid>9036874</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atakhanli</username>
        <id>223224</id>
      </contributor>
      <comment>[[VP:Q/KT|Kateqoriya təklifçisi]] vasitəsilə +10 kateqoriya</comment>
      <origin>9037024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8564" sha1="49q8s9ipdmke9tdkou18g6p3emiiq2y" xml:space="preserve">{{Futbolçu
}}

'''Ruslan İvanoviç Leviqa''' ({{DVTY}}; Kupiansk, Ukrayna SSR) — Ukraynalı keçmiş futbolçu. Hücumçu (futbol)|Hücumçu mövqeyində çıxış edib. Peşəkar karyerasının böyük hissəsini Ukrayna klublarında keçirən Leviqa Qazaxıstan, Azərbaycan və Rusiya çempionatlarında da çıxış edib. O, 2003-cü ildə Ukrayna 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda|Ukraynanın U-21 millisində üç oyun keçirib və bir qol vurub. FK Çornomorets Odessa|Çornomorets Odessa klubunun məlumatına görə, Leviqa 2008–2010-cu illərdə komandanın heyətində 56 rəsmi oyuna çıxıb və 6 qol vurub.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Левига останется в Бакы|url=http://www.azerisport.com/football/20110208115440703.html|website=azerisport.com|publisher=Azerisport|accessdate=6 October 2014|language=Russian|date=8 February 2011|archive-date=10 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210090920/http://www.azerisport.com/football/20110208115440703.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==

=== İlk illəri və &quot;Şaxtyor&quot; ===
Ruslan Leviqa futbolçu karyerasına Xarkov vilayətində yerləşən Svitanok futbol məktəbində başlayıb. 1999-cu ildə FK Şaxtyor Donetsk|Şaxtyor Donetsk klubunun sisteminə keçib və klubun gənclər komandasında çıxış edib.

2000-ci ildə əsas komandaya məxsus futbolçu kimi rəsmiləşdirilsə də, &quot;Şaxtyor&quot;un əsas heyətində rəsmi oyuna çıxmayıb. Bunun əvəzinə klubun aşağı liqalarda çıxış edən ikinci və üçüncü komandalarında müntəzəm oynayıb. 2000–2003-cü illərdə Şaxtyor-3 Donetsk komandasında 60 oyunda 18 qol, 2001–2003-cü illərdə isə Şaxtyor-2 Donetsk komandasında 51 oyunda 10 qol vurub.

2003-cü ildə Metalurq-2 Donetsk komandasında 6 oyunda 1 qol vurduqdan sonra müxtəlif klublara icarəyə göndərilib. 2004-cü ildə Arsenal Kiyev və onun ikinci komandasında çıxış edib, daha sonra Rusiyanın Sokol Saratov klubuna icarəyə verilib. Sokolun heyətində 10 oyunda meydana çıxıb.

=== Ukrayna klublarında çıxışları ===
2005-ci ildə Leviqa Borisfen Boryspil klubunda oynayıb və 11 oyunda 3 qol vurub. Həmin ilin sonlarında FK Mariupol|İlliçivets Mariupol klubuna keçib. 2005–2006 mövsümündə burada 23 oyunda 3 dəfə fərqlənib.

2007-ci ildə Vorskla Poltava klubuna icarəyə verilib. Komandanın heyətində 15 liqa oyununda meydana çıxsa da, qol vura bilməyib.

Leviqanın həmin dövrdə ən məhsuldar çıxışlarından biri Ukrayna Kubokunda baş tutub. 2006–07 mövsümündə İlliçivets Mariupolun futbolçusu kimi turnirdə 5 oyuna çıxaraq 6 qol vurub və yarışın ən yaxşı bombardiri olub.

=== &quot;Çornomorets Odessa&quot; ===
2008-ci ilin əvvəlində Leviqa FK Çornomorets Odessa|Çornomorets Odessa klubuna keçib. Klub onu Vorskla Poltavadan transfer etmək üçün danışıqlar aparmışdı və 2008-ci ilin fevralında tərəflər razılığa gəliblər. Leviqa klubla üçillik müqavilə imzalayıb.

&quot;Çornomorets&quot;dəki ilk dövrü zədə səbəbindən çətin başlayıb. 2008-ci ilin əvvəlində Türkiyədə keçirilən təlim-məşq toplanışında diz bağından zədə alıb və bir neçə həftə müalicə olunmalı olub.

2008–09 mövsümündə komandanın əsas heyətində daha çox görünməyə başlayıb. 2008-ci ilin noyabrında Metallurq Donetskə qarşı keçirilən oyunda &quot;Çornomorets&quot;in heyətində ilk rəsmi qolunu vurub. Bu qol onun təxminən iki ildən sonra rəsmi matçlarda vurduğu ilk qol olub. }

2008–2010-cu illərdə Odessa klubunun heyətində 56 rəsmi oyunda 6 qol vurub.

=== &quot;Tobol&quot; ===
2010-cu ilin yayında Leviqa Qazaxıstanın Tobol FK|Tobol klubuna keçib. Transfer zamanı &quot;Tobol&quot; Qazaxıstan çempionatının lideri idi.

Leviqa 2010 mövsümündə Tobolun heyətində 11 liqa oyununda meydana çıxaraq 1 qol vurub. Mövsümün sonunda &quot;Tobol&quot; tarixində ilk dəfə Qazaxıstan Premyer Liqasının çempionu olub. Leviqa çempion heyətin üzvlərindən biri idi.

=== &quot;Bakı&quot; ===
2011-ci ilin əvvəlində Leviqa karyerasını Azərbaycanda davam etdirib. O, FK Bakı klubuna keçib. Fevral ayında onun &quot;Bakı&quot;da qalacağı barədə məlumat yayılıb.

2010–11 mövsümündə &quot;Bakı&quot;nın heyətində Azərbaycan Premyer Liqasında 13 oyunda meydana çıxıb. Bundan əlavə, Azərbaycan Kubokunda da iki oyun keçirib.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Погиб Сергей Закарлюка|url=https://ua.tribuna.com/football/1024074808/|website=ua.tribuna.com|publisher=ua.tribuna|access-date=6 October 2014|language=Russian|date=6 October 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006195409/http://ua.tribuna.com/football/1024074808.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Olimpik Donetsk&quot; və &quot;Naftovik-Ukrnafta&quot; ===
2012-ci ildə Ukraynaya qayıdan Leviqa Olimpik Donetsk klubuna qoşulub. 2012–2013-cü illərdə klubun heyətində 26 oyuna çıxaraq 8 qol vurub. Daha sonra Naftovik-Ukrnafta Oxtrka komandasında çıxış edib. 2013–2014-cü illərdə bu klubun heyətində 40 oyunda 6 qol vurub.

Naftovik-Ukrnafta onun peşəkar karyerasının son əsas mərhələlərindən biri olub. 2014-cü ildə baş verən ağır yol qəzasından sonra futbolçu karyerası faktiki olaraq sona çatıb.

== Milli karyera ==
Leviqa 2003-cü ildə Ukrayna 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda|Ukrayna U-21 milli komandasına dəvət olunub. Milli komandanın heyətində 3 oyun keçirib və 1 qol vurub.

Əsas Ukrayna milli futbol komandasında çıxış etməyib.

== Yol qəzası və məhkəmə işi ==
6 oktyabr 2014-cü ildə Leviqa ağır yol-nəqliyyat qəzasına düşüb. Qəza zamanı onun idarə etdiyi avtomobildə Serhiy Zakarlyuka da olub. Zakarlyuka əvvəllər Ukrayna milli komandasının futbolçusu olmuş və həmin dövrdə Naftovik-Ukrnafta Oxtrka klubunda məşqçi köməkçisi kimi çalışmışdı. Qəza nəticəsində Zakarlyuka həlak olub, Leviqa isə ağır xəsarət alaraq xəstəxanaya yerləşdirilib.

Hadisə 2014-cü il oktyabrın 6-da Kiyev–Xarkov avtomobil yolunun 278-ci kilometrində baş verib. Mənbələrə görə, Leviqanın idarə etdiyi Mercedes-Benz markalı avtomobil yolun hərəkət hissəsində dayanmış və qəza işıqları yandırılmış yük maşını ilə toqquşub. Avtomobildə Leviqadan başqa Zakarlyuka da olub.

6 mart 2020-ci ildə Leviqa yol qəzası ilə bağlı məhkəmə tərəfindən təqsirli bilinib və 4 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

== Karyera statistikası ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Mövsüm !! Klub !! Çempionat !! Oyun !! Qol
|-
| 2000–2003 || Şaxtyor-3 Donetsk || Ukrayna aşağı liqaları || 60 || 18
|-
| 2001–2003 || Şaxtyor-2 Donetsk || Ukrayna Birinci Liqası || 51 || 10
|-
| 2003 || Metalurq-2 Donetsk || Ukrayna aşağı liqaları || 6 || 1
|-
| 2004 || Sokol Saratov || Rusiya Birinci Liqası || 10 || 0
|-
| 2005 || Borisfen Boryspil || Ukrayna Premyer Liqası || 11 || 3
|-
| 2005–2006 || FK Mariupol|İlliçivets Mariupol || Ukrayna Premyer Liqası || 23 || 3
|-
| 2007 || Vorskla Poltava || Ukrayna Premyer Liqası || 15 || 0
|-
| 2008–2010 || Çornomorets Odessa || Ukrayna Premyer Liqası || 54 || 6
|-
| 2010 || Tobol FK|Tobol || Qazaxıstan Premyer Liqası || 11 || 1
|-
| 2011 || FK Bakı || Azərbaycan Premyer Liqası || 13 || 0
|-
| 2012–2013 || Olimpik Donetsk || Ukrayna Birinci Liqası || 26 || 8
|-
| 2013–2014 || Naftovik-Ukrnafta Oxtrka || Ukrayna Birinci Liqası || 40 || 6
|}

== Nailiyyətləri ==

=== Klub ===
* Qazaxıstan Premyer Liqası: 2010 Qazaxıstan Premyer Liqası|2010 — Tobol FK|Tobol
* Ukrayna Kubokunun bombardiri: 2006–07 Ukrayna Kuboku|2006-07-6 qol

=== Fərdi ===
* 2006–07 Ukrayna Kubokunun ən yaxşı bombardiri — 6 qol. 1

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://football.odessa.ua/person/?1621 Odesa Football saytında profili]
* {{Soccerway|ruslan-levyha/}}
[[Kateqoriya:Arsenal Kiyev FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda legioner Ukrayna idmançıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı əcnəbi kişi futbolçular]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Çernomorets Odessa FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Şaxtyor Donetsk FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Tobol Kostanay FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Ukrayna Premyer Liqasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Ukraynanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Vorskla Poltava FK oyunçuları]]</text>
      <sha1>49q8s9ipdmke9tdkou18g6p3emiiq2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037259</id>
      <parentid>9037024</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8563" sha1="e9v8qbvblm1dc1tfjyo3kracpfp5fgf" xml:space="preserve">{{Futbolçu}}

'''Ruslan İvanoviç Leviqa''' ({{DVTY}}; Kupiansk, Ukrayna SSR) — Ukraynalı keçmiş futbolçu. Hücumçu (futbol)|Hücumçu mövqeyində çıxış edib. Peşəkar karyerasının böyük hissəsini Ukrayna klublarında keçirən Leviqa Qazaxıstan, Azərbaycan və Rusiya çempionatlarında da çıxış edib. O, 2003-cü ildə Ukrayna 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda|Ukraynanın U-21 millisində üç oyun keçirib və bir qol vurub. FK Çornomorets Odessa|Çornomorets Odessa klubunun məlumatına görə, Leviqa 2008–2010-cu illərdə komandanın heyətində 56 rəsmi oyuna çıxıb və 6 qol vurub.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Левига останется в Бакы|url=http://www.azerisport.com/football/20110208115440703.html|website=azerisport.com|publisher=Azerisport|accessdate=6 October 2014|language=Russian|date=8 February 2011|archive-date=10 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210090920/http://www.azerisport.com/football/20110208115440703.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Klub karyerası ==

=== İlk illəri və &quot;Şaxtyor&quot; ===
Ruslan Leviqa futbolçu karyerasına Xarkov vilayətində yerləşən Svitanok futbol məktəbində başlayıb. 1999-cu ildə FK Şaxtyor Donetsk|Şaxtyor Donetsk klubunun sisteminə keçib və klubun gənclər komandasında çıxış edib.

2000-ci ildə əsas komandaya məxsus futbolçu kimi rəsmiləşdirilsə də, &quot;Şaxtyor&quot;un əsas heyətində rəsmi oyuna çıxmayıb. Bunun əvəzinə klubun aşağı liqalarda çıxış edən ikinci və üçüncü komandalarında müntəzəm oynayıb. 2000–2003-cü illərdə Şaxtyor-3 Donetsk komandasında 60 oyunda 18 qol, 2001–2003-cü illərdə isə Şaxtyor-2 Donetsk komandasında 51 oyunda 10 qol vurub.

2003-cü ildə Metalurq-2 Donetsk komandasında 6 oyunda 1 qol vurduqdan sonra müxtəlif klublara icarəyə göndərilib. 2004-cü ildə Arsenal Kiyev və onun ikinci komandasında çıxış edib, daha sonra Rusiyanın Sokol Saratov klubuna icarəyə verilib. Sokolun heyətində 10 oyunda meydana çıxıb.

=== Ukrayna klublarında çıxışları ===
2005-ci ildə Leviqa Borisfen Boryspil klubunda oynayıb və 11 oyunda 3 qol vurub. Həmin ilin sonlarında FK Mariupol|İlliçivets Mariupol klubuna keçib. 2005–2006 mövsümündə burada 23 oyunda 3 dəfə fərqlənib.

2007-ci ildə Vorskla Poltava klubuna icarəyə verilib. Komandanın heyətində 15 liqa oyununda meydana çıxsa da, qol vura bilməyib.

Leviqanın həmin dövrdə ən məhsuldar çıxışlarından biri Ukrayna Kubokunda baş tutub. 2006–07 mövsümündə İlliçivets Mariupolun futbolçusu kimi turnirdə 5 oyuna çıxaraq 6 qol vurub və yarışın ən yaxşı bombardiri olub.

=== &quot;Çornomorets Odessa&quot; ===
2008-ci ilin əvvəlində Leviqa FK Çornomorets Odessa|Çornomorets Odessa klubuna keçib. Klub onu Vorskla Poltavadan transfer etmək üçün danışıqlar aparmışdı və 2008-ci ilin fevralında tərəflər razılığa gəliblər. Leviqa klubla üçillik müqavilə imzalayıb.

&quot;Çornomorets&quot;dəki ilk dövrü zədə səbəbindən çətin başlayıb. 2008-ci ilin əvvəlində Türkiyədə keçirilən təlim-məşq toplanışında diz bağından zədə alıb və bir neçə həftə müalicə olunmalı olub.

2008–09 mövsümündə komandanın əsas heyətində daha çox görünməyə başlayıb. 2008-ci ilin noyabrında Metallurq Donetskə qarşı keçirilən oyunda &quot;Çornomorets&quot;in heyətində ilk rəsmi qolunu vurub. Bu qol onun təxminən iki ildən sonra rəsmi matçlarda vurduğu ilk qol olub. }

2008–2010-cu illərdə Odessa klubunun heyətində 56 rəsmi oyunda 6 qol vurub.

=== &quot;Tobol&quot; ===
2010-cu ilin yayında Leviqa Qazaxıstanın Tobol FK|Tobol klubuna keçib. Transfer zamanı &quot;Tobol&quot; Qazaxıstan çempionatının lideri idi.

Leviqa 2010 mövsümündə Tobolun heyətində 11 liqa oyununda meydana çıxaraq 1 qol vurub. Mövsümün sonunda &quot;Tobol&quot; tarixində ilk dəfə Qazaxıstan Premyer Liqasının çempionu olub. Leviqa çempion heyətin üzvlərindən biri idi.

=== &quot;Bakı&quot; ===
2011-ci ilin əvvəlində Leviqa karyerasını Azərbaycanda davam etdirib. O, FK Bakı klubuna keçib. Fevral ayında onun &quot;Bakı&quot;da qalacağı barədə məlumat yayılıb.

2010–11 mövsümündə &quot;Bakı&quot;nın heyətində Azərbaycan Premyer Liqasında 13 oyunda meydana çıxıb. Bundan əlavə, Azərbaycan Kubokunda da iki oyun keçirib.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ru:Погиб Сергей Закарлюка|url=https://ua.tribuna.com/football/1024074808/|website=ua.tribuna.com|publisher=ua.tribuna|access-date=6 October 2014|language=Russian|date=6 October 2014|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006195409/http://ua.tribuna.com/football/1024074808.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Olimpik Donetsk&quot; və &quot;Naftovik-Ukrnafta&quot; ===
2012-ci ildə Ukraynaya qayıdan Leviqa Olimpik Donetsk klubuna qoşulub. 2012–2013-cü illərdə klubun heyətində 26 oyuna çıxaraq 8 qol vurub. Daha sonra Naftovik-Ukrnafta Oxtrka komandasında çıxış edib. 2013–2014-cü illərdə bu klubun heyətində 40 oyunda 6 qol vurub.

Naftovik-Ukrnafta onun peşəkar karyerasının son əsas mərhələlərindən biri olub. 2014-cü ildə baş verən ağır yol qəzasından sonra futbolçu karyerası faktiki olaraq sona çatıb.

== Milli karyera ==
Leviqa 2003-cü ildə Ukrayna 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komanda|Ukrayna U-21 milli komandasına dəvət olunub. Milli komandanın heyətində 3 oyun keçirib və 1 qol vurub.

Əsas Ukrayna milli futbol komandasında çıxış etməyib.

== Yol qəzası və məhkəmə işi ==
6 oktyabr 2014-cü ildə Leviqa ağır yol-nəqliyyat qəzasına düşüb. Qəza zamanı onun idarə etdiyi avtomobildə Serhiy Zakarlyuka da olub. Zakarlyuka əvvəllər Ukrayna milli komandasının futbolçusu olmuş və həmin dövrdə Naftovik-Ukrnafta Oxtrka klubunda məşqçi köməkçisi kimi çalışmışdı. Qəza nəticəsində Zakarlyuka həlak olub, Leviqa isə ağır xəsarət alaraq xəstəxanaya yerləşdirilib.

Hadisə 2014-cü il oktyabrın 6-da Kiyev–Xarkov avtomobil yolunun 278-ci kilometrində baş verib. Mənbələrə görə, Leviqanın idarə etdiyi Mercedes-Benz markalı avtomobil yolun hərəkət hissəsində dayanmış və qəza işıqları yandırılmış yük maşını ilə toqquşub. Avtomobildə Leviqadan başqa Zakarlyuka da olub.

6 mart 2020-ci ildə Leviqa yol qəzası ilə bağlı məhkəmə tərəfindən təqsirli bilinib və 4 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

== Karyera statistikası ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Mövsüm !! Klub !! Çempionat !! Oyun !! Qol
|-
| 2000–2003 || Şaxtyor-3 Donetsk || Ukrayna aşağı liqaları || 60 || 18
|-
| 2001–2003 || Şaxtyor-2 Donetsk || Ukrayna Birinci Liqası || 51 || 10
|-
| 2003 || Metalurq-2 Donetsk || Ukrayna aşağı liqaları || 6 || 1
|-
| 2004 || Sokol Saratov || Rusiya Birinci Liqası || 10 || 0
|-
| 2005 || Borisfen Boryspil || Ukrayna Premyer Liqası || 11 || 3
|-
| 2005–2006 || FK Mariupol|İlliçivets Mariupol || Ukrayna Premyer Liqası || 23 || 3
|-
| 2007 || Vorskla Poltava || Ukrayna Premyer Liqası || 15 || 0
|-
| 2008–2010 || Çornomorets Odessa || Ukrayna Premyer Liqası || 54 || 6
|-
| 2010 || Tobol FK|Tobol || Qazaxıstan Premyer Liqası || 11 || 1
|-
| 2011 || FK Bakı || Azərbaycan Premyer Liqası || 13 || 0
|-
| 2012–2013 || Olimpik Donetsk || Ukrayna Birinci Liqası || 26 || 8
|-
| 2013–2014 || Naftovik-Ukrnafta Oxtrka || Ukrayna Birinci Liqası || 40 || 6
|}

== Nailiyyətləri ==

=== Klub ===
* Qazaxıstan Premyer Liqası: 2010 Qazaxıstan Premyer Liqası|2010 — Tobol FK|Tobol
* Ukrayna Kubokunun bombardiri: 2006–07 Ukrayna Kuboku|2006-07-6 qol

=== Fərdi ===
* 2006–07 Ukrayna Kubokunun ən yaxşı bombardiri — 6 qol. 1

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* [http://football.odessa.ua/person/?1621 Odesa Football saytında profili]
* {{Soccerway|ruslan-levyha/}}
[[Kateqoriya:Arsenal Kiyev FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda legioner Ukrayna idmançıları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycandakı əcnəbi kişi futbolçular]]
[[Kateqoriya:Bakı FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Çernomorets Odessa FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Şaxtyor Donetsk FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Tobol Kostanay FK oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Ukrayna Premyer Liqasının oyunçuları]]
[[Kateqoriya:Ukraynanın kişi futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Vorskla Poltava FK oyunçuları]]</text>
      <sha1>e9v8qbvblm1dc1tfjyo3kracpfp5fgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marko Deviç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997997</id>
    <revision>
      <id>9037258</id>
      <parentid>9036945</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="ojnh252dwyehiav3hz6cyzo9xgymunt" xml:space="preserve">{{Futbolçu}}

Marko Deviç ({{dil|sr|Марко Девић}}; {{dil|uk|Марко Девіч}}; 27 oktyabr 1983, Belqrad, Serbiya Sosialist Respublikası, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası) — keçmiş futbolçu. Yuqoslaviyada anadan olan Deviç Ukrayna milli komandasının heyətində 35 oyun keçirib və 7 qol vurub. 2013-cü ildə Ukrayna milli komandasında rəsmi oyunda het-trik edən ilk futbolçu olub.

== Klub karyerası ==

=== İlk illəri ===
Deviç Belqradda anadan olub və futbolçu karyerasına doğma şəhərinin Zvezdara klubunda başlayıb. 2001–02 mövsümündə klubun heyətində 14 oyunda 2 qol vurub. Daha sonra Jeleznik, Radniçki Belqrad və Voždovaç klublarında çıxış edib. Bu klubların hər birində bir mövsüm keçirib.

Jeleznikdə 20 oyunda 3 qol, Radniçki Belqradın heyətində 16 oyunda 1 qol, Voždovaçda isə 14 oyunda 4 qol vurub.

=== Ukrayna ===

==== Volın Lutsk ====
2005-ci ildə Deviç Ukraynanın Volın Lutsk klubuna keçib. 2004–05 mövsümündə 14 liqa oyununda meydana çıxıb, lakin qol vura bilməyib. Növbəti mövsümdə isə 18 liqa oyununda 2 qol vurub. Mövsümün sonunda klub Ukrayna Premyer Liqasını tərk edib.

Deviç Volının heyətində ümumilikdə 32 liqa oyununda 2 qol vurub.

==== Metallist Xarkov ====
Deviç Metallist Xarkov klubuna baş məşqçi Miron Markeviç tərəfindən gətirilib. İlk mövsümündə 27 liqa oyununda 4 qol vurub və komanda üçüncü yeri tutub.

2007–08 mövsümündə 27 oyunda 19 qol vuraraq Ukrayna Premyer Liqasının bombardiri olub. Metallist həmin mövsümü də üçüncü pillədə başa vurub.

2008–09 mövsümündə 24 liqa oyununda 8 qol vurub. Metallist həmçinin UEFA Kubokunun 1/8 finalına qədər irəliləyib, lakin Dinamo Kiyevə məğlub olub.

2009–10 mövsümündə Deviç 20 liqa oyununda 8 qol vurub. 2010–11 mövsümündə isə 24 oyunda 14 qol vuraraq çempionatın bombardirlər siyahısında ikinci olub və 9 məhsuldar ötürmə ilə mövsümün ən yaxşı assistenti olub.

2011–12 mövsümündə 26 liqa oyununda 11 qol vurub. Metallist ardıcıl altıncı mövsüm üçün çempionatı üçüncü pillədə başa vurub. Klub həmin mövsümdə UEFA Avropa Liqasının 1/4 finalına qədər yüksəlib.

Deviç 2012-ci ildə Metallistdən ayrılaraq Ukrayna çempionu Şaxtyor Donetskə keçib. Metallistin heyətində 148 liqa oyununda 64 qol, bütün turnirlərdə isə 192 oyunda 75 qol vurub.

==== Şaxtyor Donetsk ====
Deviç 2012–13 mövsümündə Şaxtyor Donetskə keçib. Dördillik müqavilə imzalayan futbolçunun transfer məbləğinin 4,4 milyon funt sterlinq olduğu bildirilirdi.

Şaxtyorun heyətində ilk oyununu Ukrayna Superkubokunda Metallurq Donetskə qarşı keçirib. Şaxtyor həmin oyunda 2–0 hesabı ilə qalib gəlib və Deviç ilk titulunu qazanıb.

Ukrayna Premyer Liqasında debütünü Arsenal Kiyevə qarşı oyunda edib və 6–0 hesablı qələbədə komandasının sonuncu qolunu penaltidən vurub.

Növbəti oyunlarda Volın Lutsk və Vorskla Poltava komandalarına qarşı da qol vurub.

==== Metallistə qayıdışı ====
28 fevral 2013-cü ildə Deviç Metallist Xarkova qayıdıb və klubla dördillik müqavilə imzalayıb.

2012–13 mövsümünün ikinci hissəsində 10 liqa oyununda 5 qol vurub. 2013–14 mövsümündə isə 17 liqa oyununda 15 qol vuraraq yüksək məhsuldarlıq nümayiş etdirib.

=== Rusiya ===
27 fevral 2014-cü ildə Deviç Rubin Kazanla dördillik müqavilə imzalayıb. Klubda 41 liqa oyununda 11 qol vurub.

2015-ci ilin yanvarında Qətərin Əl-Rayyan klubuna icarəyə göndərilib. Burada 7 liqa oyununda 6 qol vurub və komandanın Qətər Ulduzlar Liqasına yüksəlməsinə kömək edib.

17 yanvar 2017-ci ildə Deviç Rostovla 1,5 illik müqavilə imzalayıb. Lakin altı aydan sonra, 17 iyun 2017-ci ildə klubdan ayrılıb.

=== Sonrakı karyerası ===
7 avqust 2017-ci ildə Deviç Vaduz klubuna keçib. 2017–18 mövsümündə 30 liqa oyununda 13 qol vurub və klubla Lixtenşteyn Futbol Kubokunu qazanıb.

4 avqust 2018-ci ildə Azərbaycan təmsilçisi Sabah FK ilə ikiillik müqavilə imzalayıb. 2018–19 mövsümündə Azərbaycan Premyer Liqasında 21 oyuna çıxaraq 8 qol vurub.

2019-cu ildə Voždovaça qayıdıb və 12 liqa oyununda 4 qol vurub.

16 yanvar 2020-ci ildə Sabah FK Deviçin geri qayıtdığını açıqlayıb. O, mövsümün sonuna qədər müqavilə imzalayıb və 2019–20 mövsümündə 3 oyunda 1 qol vurub. Deviç 24 aprel 2020-ci ildə klubdan ayrılıb.

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:Ukrayna Premyer Liqasının ən yaxşı bombardirləri]]</text>
      <sha1>ojnh252dwyehiav3hz6cyzo9xgymunt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şərhul-kafiyə</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998002</id>
    <revision>
      <id>9037054</id>
      <parentid>9036967</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="9824l8lu45jrj2tfm8xqxz2mst7yeyg" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                 = Şərhul-Kafiyə
 |Orijinal adı        = 
 |Şəkil               = &quot;Şərhul-Kafiyə&quot; əsəri.png
 |Şəklin ölçüsü       = 
 |Şəklin izahı        = 
 |Müəllif             = [[Radiyyuddin əl-Astarabadi]]
 |Janr                = 
 |Mövzu               = [[Qrammatika]]
 |Orijinalın dili     = 
 |Ölkə                = Azərbaycan
 |Orijinalın nəşr ili = 
 |Yazıldığı il        = 
 |Tərcüməçi           = 
 |Rəssam              = 
 |Tərtibat            = 
 |Seriya              = 
 |Nəşriyyat           = 
 |Nəşr                = 
 |Cild                = 
 |Səhifə              = 
 |Növ                 = 
 |Tiraj               = 
 |Əvvəlki             = 
 |Sonrakı             = 
 |isbn                = 
 |Elektron versiya    = 
 |Commons             = 
}}
'''Şərhul-kafiyə''' - Şeyx Radiyuddin Məhəmməd ibn əl-Həsən əl-Astarabadinin (v. 1287) əsəridir. Əsər İbn əl-Hacibin &quot;əl-Kafiyə&quot; əsərinə şərh olaraq yazılıb. 

“Nəcmul-əimmə” (“imamların ulduzu”) ləqəbi ilə tanınan Şeyx Radiyuddin Məhəmməd bin əl-Həsən əl-Astarabadi ərəb dili qrammatikasının sərf, nəhv və bəlağət elmlərinə dair məşhur əsərlərin müəllifidir. Ona daha çox şöhrət qazandıran isə  “Şərhul-kafiyə” və “Şərhul-şafiyə” əsərləridir. Nəcmud-din Məhəmməd bin əl-Həsən ər-Rəzi əl-Astarabazi İranın Təbəristan vilayətinin Astarabad şəhərində anadan olmuşdur &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Məmmədəliyev |first=Vasim |title= |publisher=Ərəb dilçiliyi |year=1985 |location=Baki |pages=232 |language=az}}&lt;/ref&gt;. 

Ərəb və fars dilçiləri tərəfindən daha çox müraciət olunan əsərdə nəhv elmi asan və sadə bir dillə izah edilmişdir. 
يقول الإمام السيوطي: الرضي الإمام المشهور صاحب شرح الكافية لابن الحاجب، الذي لم يؤلَّف عليها – بل و لا في غالب كتب النحو – مثلها، جمعا و تحقيقا و حسنَ تعليل.                                                              

Əs-Suyuti bu kitab haqqında demişdir ki, “Məşhur imam Ər-Radi, İbn əl-Hacib üçün olan (“Kafiyə” əsərinə) “Şərhul-kafiyə”nin sahibidir. Heç bir şərh “Kafiyə” qədər ərəb dilinin qrammatikasını əhatəli və gözəl bəyan etməmişdir &lt;ref&gt;{{Cite book |last=الحفظي |first=حسن |title=شرح الرضي لكافية ابن الحاجب |publisher=&quot;سلسلة نشر الرسائل الجامعة |year=1993 |pages=31}}&lt;/ref&gt; 

Ümumilikdə isə “Şərhul-kafiyə” əsərinin üç əlyazma nüsxəsi və dörd çap kitabı mövcuddur. Əsərin əlyazmarı Türkiyə, Misir və dünyada müxtəlif universitetlərin kitabxanalarında yerləşən nüsxələrdən ibarətdir. Kitabın Türkiyədə olan əlyazması orijinaldır. Əsər 124 lövhədən və hər lövhə 31 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir. 

Nəstəliq xətti ilə gözəl və aydın yazılmışdır və Katibin adı yoxdur. “Əsər hicri 876-cı il zülqədə ayının əvəlləri yazılmışdır” sözləri ilə bitir. Kitabın mətnləri kamil olmaqla bərabər yazısı aydındır. Əlyazma Türkiyənin Süleymaniyyə kitabxanasında Daməd İbrahim kitab rəfində 1066 şəfrəsi altında mühafizə olunmaqdadır. Universitet nüsxələrindən isə İmam Məhəmməd bin Səud Mərkəzi İslam universitetinin kitabxanasında mühafizə olunan əsərin 4321 şifrəli mikrofilmini göstərmək olar. Əsərin ilk bölməsi 139 lövhədən, hər lövhə 29 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 16 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə Məkki bin Məhəmməd bin Əbi Bəkr Kürdi Şakirin qələmi ilə gözəl və aydın yazılmışdır. Əlyazma Hicri 817-cildə şəvval ayının 19-da yazılıb tamamlanmışdır. Bu nüxədə elmi şərhlər haşiyələrdə fərqli xətlərlə verilmişdir, haşiyələrlə bəzi məsələlərə işarə vurulur. Bu nüsxə yazılma tarixinə görə orijinal nüsxələri ötüb keçir. Əsər katib tərəfindən kamil formada yazılmamışdır. Misir nüsxəsində isə ilk bölmə 118 lövhədən, hər lövhə 33 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə aydın və gözəl yazılmışdır. Katibin adı və kitabın yazılma tarixi qeyd olunmayıb. Burada mətin sözlərinin üstünə xətt qoyulmuş və bəzi alimlərin şərhləri verilmişdir. Bu nüsxədə də katib “Kafiyə”nin mətnlərini tam formada verməmişdir, bir hissəni verməklə kifayətlənmiş, sonra isə “və sairə” deyərək keçib getmişdir. Əlyazma nüsxəsi 651 şifrəsi altında Qahirədə Milli kitab evində mühafizə olunmaqdadır.  “Şərhul-kafiyə”nin  çap variantları arasında müəyyən fərqli cəhətlərə rast gəlmək olur. Radiyuddin əl-Astarabadinin “Şərhu Radi aləl-Kafiyə” şərhinin əlyazma və çap nüsxəsi İstanbul, Berlin, Qahirə, Tehran və s. şəhərlərdə yerləşən kitabxanalarla yanaşı AMEA Naxçıvan Bölməsi Əlyazmalar Fondunda da qorunub saxlanılır. Fondda D-44/264 şifrəsi altında mühafizə olunan əsər hicri qəməri 1268 (1851)-ci ildə yazılmışdır. Nəsx  xətti ilə işlənmiş kitab iki cilddən ibarətdir. Kitabın həcmi 209 vərəqdən (I cild 94, II cild isə 115 vərəq) ibarətdir. Vərəqin ölçüsü 21 x 34 sm., mətnin yazılı hissəsi 14x25 sm, hər səhifədəki sətirin sayı 40-a bərabərdir. Kitabın kənarlarında qara mürəkkəblə haşiyələr verilmişdir.
Sadə tərtibatlı kitab ərəb dilində yazılmışdır. Ərəb dili qrammatikasının sintaksis bölməsini (nəhv) əhatə edən əsər “Bismillahi-rahmani-rahim va bihi nəstəin” (Rəhman və Rəhim olan Allahın adı və onun köməyi ilə) sözləri ilə başlamış, Allaha həmd-səna, Məhəmmədə, onun ailəsinə və sahabələrinə salavatla davam etmişdir. Sonra əl-Astarabadi kitabın müqəddiməsində “əl-Kafiyə” əsərini niyə şərh etdiyini izah etmişdir. Daha sonra isə nəhv elminə keçərək “kəlmə” və “kəlam” haqqında qrammatik izahatlara başlamışdır. 

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>9824l8lu45jrj2tfm8xqxz2mst7yeyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037055</id>
      <parentid>9037054</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T13:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Medineli92</username>
        <id>148338</id>
      </contributor>
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6137" sha1="jigpvxl7iot1sy17grnrs4x4lsp69a7" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                 = Şərhul-Kafiyə
 |Orijinal adı        = 
 |Şəkil               = &quot;Şərhul-Kafiyə&quot; əsəri.png
 |Şəklin ölçüsü       = 
 |Şəklin izahı        = 
 |Müəllif             = [[Radiyyuddin əl-Astarabadi]]
 |Janr                = 
 |Mövzu               = [[Qrammatika]]
 |Orijinalın dili     = 
 |Ölkə                = Azərbaycan
 |Orijinalın nəşr ili = 
 |Yazıldığı il        = 
 |Tərcüməçi           = 
 |Rəssam              = 
 |Tərtibat            = 
 |Seriya              = 
 |Nəşriyyat           = 
 |Nəşr                = 
 |Cild                = 
 |Səhifə              = 
 |Növ                 = 
 |Tiraj               = 
 |Əvvəlki             = 
 |Sonrakı             = 
 |isbn                = 
 |Elektron versiya    = 
 |Commons             = 
}}
'''Şərhul-kafiyə''' — Şeyx Radiyuddin Məhəmməd ibn əl-Həsən əl-Astarabadinin (v. 1287) əsəridir. Əsər İbn əl-Hacibin &quot;əl-Kafiyə&quot; əsərinə şərh olaraq yazılıb.

&quot;Nəcmul-əimmə&quot; (&quot;imamların ulduzu&quot;) ləqəbi ilə tanınan Şeyx Radiyuddin Məhəmməd bin əl-Həsən əl-Astarabadi ərəb dili qrammatikasının sərf, nəhv və bəlağət elmlərinə dair məşhur əsərlərin müəllifidir. Ona daha çox şöhrət qazandıran isə &quot;Şərhul-kafiyə&quot; və &quot;Şərhul-şafiyə&quot; əsərləridir. Nəcmud-din Məhəmməd bin əl-Həsən ər-Rəzi əl-Astarabazi İranın Təbəristan vilayətinin Astarabad şəhərində anadan olmuşdur&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Məmmədəliyev |first=Vasim |title= |publisher=Ərəb dilçiliyi |year=1985 |location=Baki |pages=232 |language=az}}&lt;/ref&gt;.

Ərəb və fars dilçiləri tərəfindən daha çox müraciət olunan əsərdə nəhv elmi asan və sadə bir dillə izah edilmişdir.
يقول الإمام السيوطي: الرضي الإمام المشهور صاحب شرح الكافية لابن الحاجب، الذي لم يؤلَّف عليها – بل و لا في غالب كتب النحو – مثلها، جمعا و تحقيقا و حسنَ تعليل.

Əs-Suyuti bu kitab haqqında demişdir ki, &quot;Məşhur imam Ər-Radi, İbn əl-Hacib üçün olan (&quot;Kafiyə&quot; əsərinə) &quot;Şərhul-kafiyə&quot;nin sahibidir. Heç bir şərh &quot;Kafiyə&quot; qədər ərəb dilinin qrammatikasını əhatəli və gözəl bəyan etməmişdir&lt;ref&gt;{{Cite book |last=الحفظي |first=حسن |title=شرح الرضي لكافية ابن الحاجب |publisher=&quot;سلسلة نشر الرسائل الجامعة |year=1993 |pages=31}}&lt;/ref&gt;

Ümumilikdə isə &quot;Şərhul-kafiyə&quot; əsərinin üç əlyazma nüsxəsi və dörd çap kitabı mövcuddur. Əsərin əlyazmarı Türkiyə, Misir və dünyada müxtəlif universitetlərin kitabxanalarında yerləşən nüsxələrdən ibarətdir. Kitabın Türkiyədə olan əlyazması orijinaldır. Əsər 124 lövhədən və hər lövhə 31 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir.

Nəstəliq xətti ilə gözəl və aydın yazılmışdır və Katibin adı yoxdur. &quot;Əsər hicri 876-cı il zülqədə ayının əvəlləri yazılmışdır&quot; sözləri ilə bitir. Kitabın mətnləri kamil olmaqla bərabər yazısı aydındır. Əlyazma Türkiyənin Süleymaniyyə kitabxanasında Daməd İbrahim kitab rəfində 1066 şəfrəsi altında mühafizə olunmaqdadır. Universitet nüsxələrindən isə İmam Məhəmməd bin Səud Mərkəzi İslam universitetinin kitabxanasında mühafizə olunan əsərin 4321 şifrəli mikrofilmini göstərmək olar. Əsərin ilk bölməsi 139 lövhədən, hər lövhə 29 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 16 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə Məkki bin Məhəmməd bin Əbi Bəkr Kürdi Şakirin qələmi ilə gözəl və aydın yazılmışdır. Əlyazma Hicri 817-cildə şəvval ayının 19-da yazılıb tamamlanmışdır. Bu nüxədə elmi şərhlər haşiyələrdə fərqli xətlərlə verilmişdir, haşiyələrlə bəzi məsələlərə işarə vurulur. Bu nüsxə yazılma tarixinə görə orijinal nüsxələri ötüb keçir. Əsər katib tərəfindən kamil formada yazılmamışdır. Misir nüsxəsində isə ilk bölmə 118 lövhədən, hər lövhə 33 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə aydın və gözəl yazılmışdır. Katibin adı və kitabın yazılma tarixi qeyd olunmayıb. Burada mətin sözlərinin üstünə xətt qoyulmuş və bəzi alimlərin şərhləri verilmişdir. Bu nüsxədə də katib &quot;Kafiyə&quot;nin mətnlərini tam formada verməmişdir, bir hissəni verməklə kifayətlənmiş, sonra isə &quot;və sairə&quot; deyərək keçib getmişdir. Əlyazma nüsxəsi 651 şifrəsi altında Qahirədə Milli kitab evində mühafizə olunmaqdadır. &quot;Şərhul-kafiyə&quot;nin çap variantları arasında müəyyən fərqli cəhətlərə rast gəlmək olur. Radiyuddin əl-Astarabadinin &quot;Şərhu Radi aləl-Kafiyə&quot; şərhinin əlyazma və çap nüsxəsi İstanbul, Berlin, Qahirə, Tehran və s. şəhərlərdə yerləşən kitabxanalarla yanaşı AMEA Naxçıvan Bölməsi Əlyazmalar Fondunda da qorunub saxlanılır. Fondda D-44/264 şifrəsi altında mühafizə olunan əsər hicri qəməri 1268 (1851)-ci ildə yazılmışdır. Nəsx xətti ilə işlənmiş kitab iki cilddən ibarətdir. Kitabın həcmi 209 vərəqdən (I cild 94, II cild isə 115 vərəq) ibarətdir. Vərəqin ölçüsü 21 x 34 sm., mətnin yazılı hissəsi 14x25 sm, hər səhifədəki sətirin sayı 40-a bərabərdir. Kitabın kənarlarında qara mürəkkəblə haşiyələr verilmişdir.
Sadə tərtibatlı kitab ərəb dilində yazılmışdır. Ərəb dili qrammatikasının sintaksis bölməsini (nəhv) əhatə edən əsər &quot;Bismillahi-rahmani-rahim va bihi nəstəin&quot; (Rəhman və Rəhim olan Allahın adı və onun köməyi ilə) sözləri ilə başlamış, Allaha həmd-səna, Məhəmmədə, onun ailəsinə və sahabələrinə salavatla davam etmişdir. Sonra əl-Astarabadi kitabın müqəddiməsində &quot;əl-Kafiyə&quot; əsərini niyə şərh etdiyini izah etmişdir. Daha sonra isə nəhv elminə keçərək &quot;kəlmə&quot; və &quot;kəlam&quot; haqqında qrammatik izahatlara başlamışdır.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>jigpvxl7iot1sy17grnrs4x4lsp69a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037270</id>
      <parentid>9037055</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar şablonu əlavə edildi</comment>
      <origin>9037270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="sxwhsrxh2u8361yq214yuexq76syenb" xml:space="preserve">{{Kitab
 |Adı                 = Şərhul-Kafiyə
 |Orijinal adı        = 
 |Şəkil               = &quot;Şərhul-Kafiyə&quot; əsəri.png
 |Şəklin ölçüsü       = 
 |Şəklin izahı        = 
 |Müəllif             = [[Radiyyuddin əl-Astarabadi]]
 |Janr                = 
 |Mövzu               = [[Qrammatika]]
 |Orijinalın dili     = 
 |Ölkə                = Azərbaycan
 |Orijinalın nəşr ili = 
 |Yazıldığı il        = 
 |Tərcüməçi           = 
 |Rəssam              = 
 |Tərtibat            = 
 |Seriya              = 
 |Nəşriyyat           = 
 |Nəşr                = 
 |Cild                = 
 |Səhifə              = 
 |Növ                 = 
 |Tiraj               = 
 |Əvvəlki             = 
 |Sonrakı             = 
 |isbn                = 
 |Elektron versiya    = 
 |Commons             = 
}}
'''Şərhul-kafiyə''' — Şeyx Radiyuddin Məhəmməd ibn əl-Həsən əl-Astarabadinin (v. 1287) əsəridir. Əsər İbn əl-Hacibin &quot;əl-Kafiyə&quot; əsərinə şərh olaraq yazılıb.

&quot;Nəcmul-əimmə&quot; (&quot;imamların ulduzu&quot;) ləqəbi ilə tanınan Şeyx Radiyuddin Məhəmməd bin əl-Həsən əl-Astarabadi ərəb dili qrammatikasının sərf, nəhv və bəlağət elmlərinə dair məşhur əsərlərin müəllifidir. Ona daha çox şöhrət qazandıran isə &quot;Şərhul-kafiyə&quot; və &quot;Şərhul-şafiyə&quot; əsərləridir. Nəcmud-din Məhəmməd bin əl-Həsən ər-Rəzi əl-Astarabazi İranın Təbəristan vilayətinin Astarabad şəhərində anadan olmuşdur.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Məmmədəliyev |first=Vasim |title= |publisher=Ərəb dilçiliyi |year=1985 |location=Baki |pages=232 |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ərəb və fars dilçiləri tərəfindən daha çox müraciət olunan əsərdə nəhv elmi asan və sadə bir dillə izah edilmişdir.
يقول الإمام السيوطي: الرضي الإمام المشهور صاحب شرح الكافية لابن الحاجب، الذي لم يؤلَّف عليها – بل و لا في غالب كتب النحو – مثلها، جمعا و تحقيقا و حسنَ تعليل.

Əs-Suyuti bu kitab haqqında demişdir ki, &quot;Məşhur imam Ər-Radi, İbn əl-Hacib üçün olan (&quot;Kafiyə&quot; əsərinə) &quot;Şərhul-kafiyə&quot;nin sahibidir. Heç bir şərh &quot;Kafiyə&quot; qədər ərəb dilinin qrammatikasını əhatəli və gözəl bəyan etməmişdir&lt;ref&gt;{{Cite book |last=الحفظي |first=حسن |title=شرح الرضي لكافية ابن الحاجب |publisher=&quot;سلسلة نشر الرسائل الجامعة |year=1993 |pages=31}}&lt;/ref&gt;

Ümumilikdə isə &quot;Şərhul-kafiyə&quot; əsərinin üç əlyazma nüsxəsi və dörd çap kitabı mövcuddur. Əsərin əlyazmarı Türkiyə, Misir və dünyada müxtəlif universitetlərin kitabxanalarında yerləşən nüsxələrdən ibarətdir. Kitabın Türkiyədə olan əlyazması orijinaldır. Əsər 124 lövhədən və hər lövhə 31 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir.

Nəstəliq xətti ilə gözəl və aydın yazılmışdır və Katibin adı yoxdur. &quot;Əsər hicri 876-cı il zülqədə ayının əvəlləri yazılmışdır&quot; sözləri ilə bitir. Kitabın mətnləri kamil olmaqla bərabər yazısı aydındır. Əlyazma Türkiyənin Süleymaniyyə kitabxanasında Daməd İbrahim kitab rəfində 1066 şəfrəsi altında mühafizə olunmaqdadır. Universitet nüsxələrindən isə İmam Məhəmməd bin Səud Mərkəzi İslam universitetinin kitabxanasında mühafizə olunan əsərin 4321 şifrəli mikrofilmini göstərmək olar. Əsərin ilk bölməsi 139 lövhədən, hər lövhə 29 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 16 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə Məkki bin Məhəmməd bin Əbi Bəkr Kürdi Şakirin qələmi ilə gözəl və aydın yazılmışdır. Əlyazma Hicri 817-cildə şəvval ayının 19-da yazılıb tamamlanmışdır. Bu nüxədə elmi şərhlər haşiyələrdə fərqli xətlərlə verilmişdir, haşiyələrlə bəzi məsələlərə işarə vurulur. Bu nüsxə yazılma tarixinə görə orijinal nüsxələri ötüb keçir. Əsər katib tərəfindən kamil formada yazılmamışdır. Misir nüsxəsində isə ilk bölmə 118 lövhədən, hər lövhə 33 sətirdən ibarətdir. Hər sətir isə 21 kəlmədən ibarətdir. Nəsx xətti ilə aydın və gözəl yazılmışdır. Katibin adı və kitabın yazılma tarixi qeyd olunmayıb. Burada mətin sözlərinin üstünə xətt qoyulmuş və bəzi alimlərin şərhləri verilmişdir. Bu nüsxədə də katib &quot;Kafiyə&quot;nin mətnlərini tam formada verməmişdir, bir hissəni verməklə kifayətlənmiş, sonra isə &quot;və sairə&quot; deyərək keçib getmişdir. Əlyazma nüsxəsi 651 şifrəsi altında Qahirədə Milli kitab evində mühafizə olunmaqdadır. &quot;Şərhul-kafiyə&quot;nin çap variantları arasında müəyyən fərqli cəhətlərə rast gəlmək olur. Radiyuddin əl-Astarabadinin &quot;Şərhu Radi aləl-Kafiyə&quot; şərhinin əlyazma və çap nüsxəsi İstanbul, Berlin, Qahirə, Tehran və s. şəhərlərdə yerləşən kitabxanalarla yanaşı AMEA Naxçıvan Bölməsi Əlyazmalar Fondunda da qorunub saxlanılır. Fondda D-44/264 şifrəsi altında mühafizə olunan əsər hicri qəməri 1268 (1851)-ci ildə yazılmışdır. Nəsx xətti ilə işlənmiş kitab iki cilddən ibarətdir. Kitabın həcmi 209 vərəqdən (I cild 94, II cild isə 115 vərəq) ibarətdir. Vərəqin ölçüsü 21 x 34 sm., mətnin yazılı hissəsi 14x25 sm, hər səhifədəki sətirin sayı 40-a bərabərdir. Kitabın kənarlarında qara mürəkkəblə haşiyələr verilmişdir.
Sadə tərtibatlı kitab ərəb dilində yazılmışdır. Ərəb dili qrammatikasının sintaksis bölməsini (nəhv) əhatə edən əsər &quot;Bismillahi-rahmani-rahim va bihi nəstəin&quot; (Rəhman və Rəhim olan Allahın adı və onun köməyi ilə) sözləri ilə başlamış, Allaha həmd-səna, Məhəmmədə, onun ailəsinə və sahabələrinə salavatla davam etmişdir. Sonra əl-Astarabadi kitabın müqəddiməsində &quot;əl-Kafiyə&quot; əsərini niyə şərh etdiyini izah etmişdir. Daha sonra isə nəhv elminə keçərək &quot;kəlmə&quot; və &quot;kəlam&quot; haqqında qrammatik izahatlara başlamışdır.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>sxwhsrxh2u8361yq214yuexq76syenb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qəfəs döyüşü</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998006</id>
    <revision>
      <id>9037013</id>
      <parentid>9037010</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maryidaa</username>
        <id>313850</id>
      </contributor>
      <origin>9037013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6151" sha1="6bfge6v9soikvbshwgpjlzom1pmw2ju" xml:space="preserve">[[Fayl:Kenny King vs. Zema Ion - Dark Match.jpg|thumb|333px|2013-cü ildə Impact Wrestling şousunda keçirilən polad qəfəs matçı.]]
'''Qəfəs döyüşü''' ({{lang-en|cage fighting}}) — döyüşçülərin metal yor və ya digər qoruyucu konstruksiya ilə əhatə olunmuş qapalı döyüş meydanında qarşılaşdığı döyüş formasıdır. Termin əsasən [[qarışıq döyüş sənəti]] (MMA) ilə əlaqələndirilir. Qəfəs döyüş meydanının sərhədlərini müəyyənləşdirir və döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alır. Qəfəsdən istifadə döyüşün taktikasına sa təsir göstərir: döyüşçülər ondan rəqibə nəzarət etmək, klinç zamanı dayaq kimi istifadə etmək və rəqibin hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün yararlana bilirlər.
Qəfəs müasir MMA-nın ən tanınan xüsusiyyətlərindən biridir. Bununla belə, bütün MMA yarışlarında eyni tipli qəfəsdən istifadə edilmir. Döyüş meydanının forması, ölçüsü və konstruksiyası təşkilatın qaydalarından asılı olaraq dəyişə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aca-mma.com/articles/kletka-mma-ee-vidy-i-osobennosti-fkqxFHO0_1286 |website=www.aca-mma.com}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Polad qəfəs restlinqdə istifadə olunan ən qədim hasar formalarından biridir. Polad qəfəslərdə keçirilən ən erkən məlum matçlar 9 yanvar 1936-cı ildə Missuri ştatının Karutersvill şəhərində, toyuq torundan hasarla keçirilən iki matçı da əhatə edən şouda baş tutmuşdur. Bu matçlar idmançıları rinqin daxilində saxlamaq və mümkün müdaxilələrin qarşısını almaq üçün toyuq toru ilə əhatə olunmuş rinqdə keçirilirdi. Zaman keçdikcə belə matçlar əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edərək toyuq torundan polad çubuqlara və rabitsa torundan hazırlanmış hasarlara keçmişdir. Hazırda polad qəfəs matçlarında rabitsa toru standart hesab olunur, çünki onun istehsalı daha ucuz, daşınması daha asan və daha elastikdir və buna görə də restlerlər üçün daha təhlükəsizdir.

World Wrestling Federation-da 1980-ci və 1990-cı illərdə mavi rəngə boyanmış polad çubuqlardan hazırlanmış qəfəsdən istifadə olunurdu. Əvvəllər Total Nonstop Action Wrestling-də polad qəfəs matçları “Poladın altı tərəfi” adlanırdı, çünki qəfəs onların altıtərəfli rinqini əhatə edirdi. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Mixed martial arts - Combat Sports, Rules, Organizations {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/sports/mixed-martial-arts/Organization-of-the-sport |website=www.britannica.com |language=en |date=23 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

== Qəfəs ==
MMA qəfəsi ədalətən döşəmə, metal karkas və döyüşçüləri əhatə edən tor konstruksiyasından ibarət olur. Qəfəsin əsas məqsədlərindən biri döyüşçülərin döyüş meydanından kənara çıxmasının qarşısını almaqdır. Rinqdə istifadə olunan kanatlardan fərqli olaraq, tor döyüş sahəsinin bütün sahəsini əhatə edir.
Qəfəs yalnız fiziki sərhəd rolunu oynamır. MMA-da döyüşçülər qəfəsdən taktiki məqsədlərlə də istifadə edə bilirlər. Xüsusilə [[güləş]] və klinç zamanı döyüşçü rəqibini qəfəsə sıxışdırıraraq onun hərəkət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ultimate Fighting Championship (UFC) {{!}} Freedom 250, Trump, Dana White, Schedule, Rankings, Cards, Results, Live Streaming, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Ultimate-Fighting-Championship |website=www.britannica.com |language=en |date=14 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;
Qəfəsin konstruksiyası döyüş zamanı yaranan fiziki təmasa davam gətirəcək şəkildə hazırlanır. Döşəmə, tor, karkas və digər konstruktiv elementlərin xüsusiyyətləri yarışın keçirildiyi təşkilatın qaydalarına uyğun müəyyənləşdirir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=25 Moments That Changed WWE History {{!}} WWE |url=https://www.wwe.com/inside/magazine/articles/momentsthatchangedwwe |website=www.wwe.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Növləri ==
MMA yarışlarında yalnız bir tip qəfəs mövcud deyil. Müxtəlif təşkilatlar döyüş meydanının formasına, ölçüsünə və konstruksiyasına görə fərqli qəfəslərdən istifadə edə bilərlər. Səkkizbucaqlı qəfəs ən çox tanınan formadır. Bununla yanaşı, digər çoxbucaqlı və hibrid döyüş meydanlarından da istifadə edilir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IMMAF {{!}} From Controversy to Credibility: The Evolution of Mixed Martial Arts Toward Recognition |url=https://immaf.org/2025/09/10/from-controversy-to-credibility-the-evolution-of-mixed-martial-arts-toward-recognition/ |website=IMMAF |language=en |date=10 sentyabr 2025}}&lt;/ref&gt;

=== Oktaqon ===
'''Oktaqon''' səkkiz tərəfdən ibarət qəfəs formasındadır. Bu tip döyüş meydanı xüsusilə UFC tərəfindən istifadə olunması ilə məşhurlaşmışdır. UFC-nin səkkizbucaqlı qəfəsi MMA-nın ən tanınan vizual simvollarından birinə çevrilmişdir.

=== Hibrid döyüş meydanları ===
Bəzi təşkilatlar rinq və qəfəsin xüsusiyyətlərini birləşdirən hibrid döyüş meydanlarından istifadə etmişdir. belə konstruksiyalarda rinqin kanatları ilə yanaşı, döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alan tor konstruksiyası da tətbiq oluna bilər.

== Digər döyüş idmanlarında qəfəs ==
Qəfəs yalnız MMA ilə məhdudlaşmır. müxtəlif döyüş və əyləncə formalarında metal və ya digər konstitusiyalardan hazırlanmış qəfəslərdən istifadə edilmişdir.
Peşəkar güləşdə qəfəs döyüşləri ayrıca maç növü kimi təqdim olunur. Bu döyüşlərdə qəfəsin funksiyası MMA-dakı istifadəsindən və tətbiq olunan qaydalardan fərqlənə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Бой в клетке? Виды площадок для ММА и их особенности - Депеша - Блоги Sports.ru |url=https://www.sports.ru/boxing/blogs/1101415.html |website=Спортс’’ |language=ru |date=7 noyabr 2016}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>6bfge6v9soikvbshwgpjlzom1pmw2ju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037257</id>
      <parentid>9037013</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="10v50r6stokw3p3m69y708fyjdi1lf1" xml:space="preserve">[[Fayl:Kenny King vs. Zema Ion - Dark Match.jpg|thumb|333px|2013-cü ildə Impact Wrestling şousunda keçirilən polad qəfəs matçı.]]
'''Qəfəs döyüşü''' ({{lang-en|cage fighting}}) — döyüşçülərin metal yor və ya digər qoruyucu konstruksiya ilə əhatə olunmuş qapalı döyüş meydanında qarşılaşdığı döyüş formasıdır. Termin əsasən [[qarışıq döyüş sənəti]] (MMA) ilə əlaqələndirilir. Qəfəs döyüş meydanının sərhədlərini müəyyənləşdirir və döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alır. Qəfəsdən istifadə döyüşün taktikasına sa təsir göstərir: döyüşçülər ondan rəqibə nəzarət etmək, klinç zamanı dayaq kimi istifadə etmək və rəqibin hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün yararlana bilirlər.
Qəfəs müasir MMA-nın ən tanınan xüsusiyyətlərindən biridir. Bununla belə, bütün MMA yarışlarında eyni tipli qəfəsdən istifadə edilmir. Döyüş meydanının forması, ölçüsü və konstruksiyası təşkilatın qaydalarından asılı olaraq dəyişə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aca-mma.com/articles/kletka-mma-ee-vidy-i-osobennosti-fkqxFHO0_1286 |website=www.aca-mma.com}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Polad qəfəs restlinqdə istifadə olunan ən qədim hasar formalarından biridir. Polad qəfəslərdə keçirilən ən erkən məlum matçlar 9 yanvar 1936-cı ildə Missuri ştatının Karutersvill şəhərində, toyuq torundan hasarla keçirilən iki matçı da əhatə edən şouda baş tutmuşdur. Bu matçlar idmançıları rinqin daxilində saxlamaq və mümkün müdaxilələrin qarşısını almaq üçün toyuq toru ilə əhatə olunmuş rinqdə keçirilirdi. Zaman keçdikcə belə matçlar əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edərək toyuq torundan polad çubuqlara və rabitsa torundan hazırlanmış hasarlara keçmişdir. Hazırda polad qəfəs matçlarında rabitsa toru standart hesab olunur, çünki onun istehsalı daha ucuz, daşınması daha asan və daha elastikdir və buna görə də restlerlər üçün daha təhlükəsizdir.

World Wrestling Federation-da 1980-ci və 1990-cı illərdə mavi rəngə boyanmış polad çubuqlardan hazırlanmış qəfəsdən istifadə olunurdu. Əvvəllər Total Nonstop Action Wrestling-də polad qəfəs matçları &quot;Poladın altı tərəfi&quot; adlanırdı, çünki qəfəs onların altıtərəfli rinqini əhatə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mixed martial arts - Combat Sports, Rules, Organizations {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/sports/mixed-martial-arts/Organization-of-the-sport |website=www.britannica.com |language=en |date=23 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

== Qəfəs ==
MMA qəfəsi ədalətən döşəmə, metal karkas və döyüşçüləri əhatə edən tor konstruksiyasından ibarət olur. Qəfəsin əsas məqsədlərindən biri döyüşçülərin döyüş meydanından kənara çıxmasının qarşısını almaqdır. Rinqdə istifadə olunan kanatlardan fərqli olaraq, tor döyüş sahəsinin bütün sahəsini əhatə edir.
Qəfəs yalnız fiziki sərhəd rolunu oynamır. MMA-da döyüşçülər qəfəsdən taktiki məqsədlərlə də istifadə edə bilirlər. Xüsusilə [[güləş]] və klinç zamanı döyüşçü rəqibini qəfəsə sıxışdırıraraq onun hərəkət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ultimate Fighting Championship (UFC) {{!}} Freedom 250, Trump, Dana White, Schedule, Rankings, Cards, Results, Live Streaming, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Ultimate-Fighting-Championship |website=www.britannica.com |language=en |date=14 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;
Qəfəsin konstruksiyası döyüş zamanı yaranan fiziki təmasa davam gətirəcək şəkildə hazırlanır. Döşəmə, tor, karkas və digər konstruktiv elementlərin xüsusiyyətləri yarışın keçirildiyi təşkilatın qaydalarına uyğun müəyyənləşdirir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=25 Moments That Changed WWE History {{!}} WWE |url=https://www.wwe.com/inside/magazine/articles/momentsthatchangedwwe |website=www.wwe.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Növləri ==
MMA yarışlarında yalnız bir tip qəfəs mövcud deyil. Müxtəlif təşkilatlar döyüş meydanının formasına, ölçüsünə və konstruksiyasına görə fərqli qəfəslərdən istifadə edə bilərlər. Səkkizbucaqlı qəfəs ən çox tanınan formadır. Bununla yanaşı, digər çoxbucaqlı və hibrid döyüş meydanlarından da istifadə edilir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IMMAF {{!}} From Controversy to Credibility: The Evolution of Mixed Martial Arts Toward Recognition |url=https://immaf.org/2025/09/10/from-controversy-to-credibility-the-evolution-of-mixed-martial-arts-toward-recognition/ |website=IMMAF |language=en |date=10 sentyabr 2025}}&lt;/ref&gt;

=== Oktaqon ===
'''Oktaqon''' səkkiz tərəfdən ibarət qəfəs formasındadır. Bu tip döyüş meydanı xüsusilə UFC tərəfindən istifadə olunması ilə məşhurlaşmışdır. UFC-nin səkkizbucaqlı qəfəsi MMA-nın ən tanınan vizual simvollarından birinə çevrilmişdir.

=== Hibrid döyüş meydanları ===
Bəzi təşkilatlar rinq və qəfəsin xüsusiyyətlərini birləşdirən hibrid döyüş meydanlarından istifadə etmişdir. belə konstruksiyalarda rinqin kanatları ilə yanaşı, döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alan tor konstruksiyası da tətbiq oluna bilər.

== Digər döyüş idmanlarında qəfəs ==
Qəfəs yalnız MMA ilə məhdudlaşmır. müxtəlif döyüş və əyləncə formalarında metal və ya digər konstitusiyalardan hazırlanmış qəfəslərdən istifadə edilmişdir.
Peşəkar güləşdə qəfəs döyüşləri ayrıca maç növü kimi təqdim olunur. Bu döyüşlərdə qəfəsin funksiyası MMA-dakı istifadəsindən və tətbiq olunan qaydalardan fərqlənə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Бой в клетке? Виды площадок для ММА и их особенности - Депеша - Блоги Sports.ru |url=https://www.sports.ru/boxing/blogs/1101415.html |website=Спортс’’ |language=ru |date=7 noyabr 2016}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>10v50r6stokw3p3m69y708fyjdi1lf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037269</id>
      <parentid>9037257</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar şablonu əlavə edildi</comment>
      <origin>9037269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6169" sha1="r0aag4cw77l9u5gkj0rhm3f5vtwr77e" xml:space="preserve">[[Fayl:Kenny King vs. Zema Ion - Dark Match.jpg|thumb|333px|2013-cü ildə Impact Wrestling şousunda keçirilən polad qəfəs matçı.]]
'''Qəfəs döyüşü''' ({{lang-en|cage fighting}}) — döyüşçülərin metal yor və ya digər qoruyucu konstruksiya ilə əhatə olunmuş qapalı döyüş meydanında qarşılaşdığı döyüş formasıdır. Termin əsasən [[qarışıq döyüş sənəti]] (MMA) ilə əlaqələndirilir. Qəfəs döyüş meydanının sərhədlərini müəyyənləşdirir və döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alır. Qəfəsdən istifadə döyüşün taktikasına sa təsir göstərir: döyüşçülər ondan rəqibə nəzarət etmək, klinç zamanı dayaq kimi istifadə etmək və rəqibin hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün yararlana bilirlər.
Qəfəs müasir MMA-nın ən tanınan xüsusiyyətlərindən biridir. Bununla belə, bütün MMA yarışlarında eyni tipli qəfəsdən istifadə edilmir. Döyüş meydanının forması, ölçüsü və konstruksiyası təşkilatın qaydalarından asılı olaraq dəyişə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aca-mma.com/articles/kletka-mma-ee-vidy-i-osobennosti-fkqxFHO0_1286 |website=www.aca-mma.com}}&lt;/ref&gt;

== Tarixi ==
Polad qəfəs restlinqdə istifadə olunan ən qədim hasar formalarından biridir. Polad qəfəslərdə keçirilən ən erkən məlum matçlar 9 yanvar 1936-cı ildə Missuri ştatının Karutersvill şəhərində, toyuq torundan hasarla keçirilən iki matçı da əhatə edən şouda baş tutmuşdur. Bu matçlar idmançıları rinqin daxilində saxlamaq və mümkün müdaxilələrin qarşısını almaq üçün toyuq toru ilə əhatə olunmuş rinqdə keçirilirdi. Zaman keçdikcə belə matçlar əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edərək toyuq torundan polad çubuqlara və rabitsa torundan hazırlanmış hasarlara keçmişdir. Hazırda polad qəfəs matçlarında rabitsa toru standart hesab olunur, çünki onun istehsalı daha ucuz, daşınması daha asan və daha elastikdir və buna görə də restlerlər üçün daha təhlükəsizdir.

World Wrestling Federation-da 1980-ci və 1990-cı illərdə mavi rəngə boyanmış polad çubuqlardan hazırlanmış qəfəsdən istifadə olunurdu. Əvvəllər Total Nonstop Action Wrestling-də polad qəfəs matçları &quot;Poladın altı tərəfi&quot; adlanırdı, çünki qəfəs onların altıtərəfli rinqini əhatə edirdi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mixed martial arts - Combat Sports, Rules, Organizations {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/sports/mixed-martial-arts/Organization-of-the-sport |website=www.britannica.com |language=en |date=23 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

== Qəfəs ==
MMA qəfəsi ədalətən döşəmə, metal karkas və döyüşçüləri əhatə edən tor konstruksiyasından ibarət olur. Qəfəsin əsas məqsədlərindən biri döyüşçülərin döyüş meydanından kənara çıxmasının qarşısını almaqdır. Rinqdə istifadə olunan kanatlardan fərqli olaraq, tor döyüş sahəsinin bütün sahəsini əhatə edir.
Qəfəs yalnız fiziki sərhəd rolunu oynamır. MMA-da döyüşçülər qəfəsdən taktiki məqsədlərlə də istifadə edə bilirlər. Xüsusilə [[güləş]] və klinç zamanı döyüşçü rəqibini qəfəsə sıxışdırıraraq onun hərəkət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ultimate Fighting Championship (UFC) {{!}} Freedom 250, Trump, Dana White, Schedule, Rankings, Cards, Results, Live Streaming, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Ultimate-Fighting-Championship |website=www.britannica.com |language=en |date=14 avqust 2026}}&lt;/ref&gt;
Qəfəsin konstruksiyası döyüş zamanı yaranan fiziki təmasa davam gətirəcək şəkildə hazırlanır. Döşəmə, tor, karkas və digər konstruktiv elementlərin xüsusiyyətləri yarışın keçirildiyi təşkilatın qaydalarına uyğun müəyyənləşdirir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=25 Moments That Changed WWE History {{!}} WWE |url=https://www.wwe.com/inside/magazine/articles/momentsthatchangedwwe |website=www.wwe.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Növləri ==
MMA yarışlarında yalnız bir tip qəfəs mövcud deyil. Müxtəlif təşkilatlar döyüş meydanının formasına, ölçüsünə və konstruksiyasına görə fərqli qəfəslərdən istifadə edə bilərlər. Səkkizbucaqlı qəfəs ən çox tanınan formadır. Bununla yanaşı, digər çoxbucaqlı və hibrid döyüş meydanlarından da istifadə edilir.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IMMAF {{!}} From Controversy to Credibility: The Evolution of Mixed Martial Arts Toward Recognition |url=https://immaf.org/2025/09/10/from-controversy-to-credibility-the-evolution-of-mixed-martial-arts-toward-recognition/ |website=IMMAF |language=en |date=10 sentyabr 2025}}&lt;/ref&gt;

=== Oktaqon ===
'''Oktaqon''' səkkiz tərəfdən ibarət qəfəs formasındadır. Bu tip döyüş meydanı xüsusilə UFC tərəfindən istifadə olunması ilə məşhurlaşmışdır. UFC-nin səkkizbucaqlı qəfəsi MMA-nın ən tanınan vizual simvollarından birinə çevrilmişdir.

=== Hibrid döyüş meydanları ===
Bəzi təşkilatlar rinq və qəfəsin xüsusiyyətlərini birləşdirən hibrid döyüş meydanlarından istifadə etmişdir. belə konstruksiyalarda rinqin kanatları ilə yanaşı, döyüşçülərin meydandan kənara çıxmasının qarşısını alan tor konstruksiyası da tətbiq oluna bilər.

== Digər döyüş idmanlarında qəfəs ==
Qəfəs yalnız MMA ilə məhdudlaşmır. müxtəlif döyüş və əyləncə formalarında metal və ya digər konstitusiyalardan hazırlanmış qəfəslərdən istifadə edilmişdir.
Peşəkar güləşdə qəfəs döyüşləri ayrıca maç növü kimi təqdim olunur. Bu döyüşlərdə qəfəsin funksiyası MMA-dakı istifadəsindən və tətbiq olunan qaydalardan fərqlənə bilər.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Бой в клетке? Виды площадок для ММА и их особенности - Депеша - Блоги Sports.ru |url=https://www.sports.ru/boxing/blogs/1101415.html |website=Спортс’’ |language=ru |date=7 noyabr 2016}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>r0aag4cw77l9u5gkj0rhm3f5vtwr77e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eirenis decemlineatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998008</id>
    <revision>
      <id>9037020</id>
      <parentid>9037011</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>73410</id>
      </contributor>
      <comment>istinadlar, əlavələr</comment>
      <origin>9037020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11263" sha1="79or9ft8hao2yoo2bmnl96cj69qhwt7" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |başlık=Türkiye’nin Sürüngen Türleri |erişimtarihi=28 Ağustos 2025 |çalışma=[[Karadeniz Teknik Üniversitesi]] Orman Fakültesi |arşivurl=https://web.archive.org/web/20241206035300/https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |arşivtarihi=6 Aralık 2024}}&lt;/ref&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem ​​rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50-65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]&lt;nowiki/&gt;dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]&lt;nowiki/&gt;lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3-8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50-60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]</text>
      <sha1>79or9ft8hao2yoo2bmnl96cj69qhwt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037023</id>
      <parentid>9037020</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>73410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9037023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11309" sha1="obt456umtvews4aibcolatgejxrhk1l" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |başlık=Türkiye’nin Sürüngen Türleri |erişimtarihi=28 Ağustos 2025 |çalışma=[[Karadeniz Teknik Üniversitesi]] Orman Fakültesi |arşivurl=https://web.archive.org/web/20241206035300/https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |arşivtarihi=6 Aralık 2024}}&lt;/ref&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem ​​rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50-65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]&lt;nowiki/&gt;dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]&lt;nowiki/&gt;lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3-8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50-60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]</text>
      <sha1>obt456umtvews4aibcolatgejxrhk1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037026</id>
      <parentid>9037023</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>73410</id>
      </contributor>
      <comment>taksonbar</comment>
      <origin>9037026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11324" sha1="lqzw9ghk5vqoir43o4mtzsh5bpwk3ze" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |başlık=Türkiye’nin Sürüngen Türleri |erişimtarihi=28 Ağustos 2025 |çalışma=[[Karadeniz Teknik Üniversitesi]] Orman Fakültesi |arşivurl=https://web.archive.org/web/20241206035300/https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |arşivtarihi=6 Aralık 2024}}&lt;/ref&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem ​​rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50-65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]&lt;nowiki/&gt;dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]&lt;nowiki/&gt;lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3-8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50-60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]

{{Taksonbar}}</text>
      <sha1>lqzw9ghk5vqoir43o4mtzsh5bpwk3ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037028</id>
      <parentid>9037026</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>73410</id>
      </contributor>
      <comment>istinadlar</comment>
      <origin>9037028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="206igvuck8mu5biiofkx76s7a0u8ynu" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |title=Türkiye'nin Sürüngen Türleri|website=Qara Dəniz Texniki Universiteti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem ​​rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50-65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]&lt;nowiki/&gt;dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]&lt;nowiki/&gt;lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3-8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50-60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176|website=IUCN Qırmızı kitab}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]

{{Taksonbar}}</text>
      <sha1>206igvuck8mu5biiofkx76s7a0u8ynu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037029</id>
      <parentid>9037028</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adem</username>
        <id>73410</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yaşayış yeri */ vizual düzəlişlər</comment>
      <origin>9037029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11272" sha1="2firf69wrrjl1bqqzn4b8s9v1zaogd0" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |title=Türkiye'nin Sürüngen Türleri|website=Qara Dəniz Texniki Universiteti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem ​​rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50-65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
[[Fayl:Eirenis decemlineatus distribution.png|thumb|Eirenis decemlineatusun coğrafi yayılması]]
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]&lt;nowiki/&gt;dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]&lt;nowiki/&gt;lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3-8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50-60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176|website=IUCN Qırmızı kitab}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]

{{Taksonbar}}</text>
      <sha1>2firf69wrrjl1bqqzn4b8s9v1zaogd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037255</id>
      <parentid>9037029</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11253" sha1="9jg1ber1qb404r5nsd9skr0fld8ta6p" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə|Türkiyədə]] geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |title=Türkiye'nin Sürüngen Türleri|website=Qara Dəniz Texniki Universiteti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50–65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
[[Fayl:Eirenis decemlineatus distribution.png|thumb|Eirenis decemlineatusun coğrafi yayılması]]
Bu növün növləri [[Dəniz səviyyəsi|dəniz səviyyəsindən]] orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi|Aralıq dənizi iqliminin]] hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya|Suriyada]] yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[Kərtənkələlər|kərtənkələləri]] də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3–8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50–60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[Populyasiya|populyasiyasının]] təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176|website=IUCN Qırmızı kitab}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
{{Taksonbar}}</text>
      <sha1>9jg1ber1qb404r5nsd9skr0fld8ta6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037268</id>
      <parentid>9037255</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9037268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10836" sha1="gzzn4zyeg6pnw0bm1hf0osd5lu2dmok" xml:space="preserve">{{Takson}}
'''Eirenis decemlineatus,''' '''Dar Zolaqlı Cırtdan İlan''' kimi də tanınan Eirenis decemlineatus, [[Suilanıkimilər|Colubridae]] fəsiləsinin [[Eyrenis]] cinsinə aid zəhərsiz ilan növüdür. Bu növ əsasən Yaxın Şərqdə rast gəlinir və [[Fələstin|Fələstin Dövləti]], [[İsrail]], [[Livan]], [[Suriya]], [[İordaniya]] və [[Türkiyə]]də geniş yayılmışdır. Quraq səhralardan [[Aralıq dənizi]] meşələrinə qədər müxtəlif yaşayış mühitlərinə uyğunlaşması ilə tanınır. [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] tərəfindən ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alınmışdır.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://turkiyeyabanhayati.org/species/detail/eirenis-decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=Türkiye Yaban Hayatı}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Egan&quot;&gt;{{Cite book |last=Egan |first=Damien |url=https://books.google.com.tr/books?id=PI55EAAAQBAJ&amp;pg=PT136&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj1rMLDga6PAxVgAtsEHQsSJekQ6AF6BAgOEAM |title=Field Guide to Snakes of the Middle East |date=2022-07-21 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4729-8731-0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimologiya ==
[[Latın dili|Latınca]] adı olan ''Eirenis decemlineatus'' &quot;on zolaqlı&quot; deməkdir. Növ üçün digər ümumi adlar &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan İlan&quot; və ya &quot;Dar Zolaqlı Cırtdan Yarışçısıdır&quot;. Türkiyədə o, adətən &quot;Zolaqlı İlan&quot; və &quot;On Zolaqlı Yarışçı&quot; kimi tanınır.&lt;ref&gt;{{Web kaynağı |url=https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/yaban_e480f.pdf |title=Türkiye'nin Sürüngen Türleri|website=Qara Dəniz Texniki Universiteti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Təsviri ==
''Eirenis decemlineatus'' ilk dəfə 1854-cü ildə fransız herpetoloqları Ogüst Dumeril, atası [[Andre Mari Konstant Dumeril]] və Qabriel Bibron tərəfindən təsvir edilmişdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eirenis decemlineatus |url=https://reptile-database.reptarium.cz/Eirenis/decemlineatus |access-date=2026-08-15 |website=The Reptile Database}}&lt;/ref&gt; Dar zolaqlı cırtdan ilan incə və kiçik bir ilandır. Onun arxasında hər biri pulcuğun yarısı enində olan iki cüt nazik, tünd zolaq var. Bu zolaqlar boz-qəhvəyidən karamel qəhvəyiyə qədər rəngləri dəyişən bir fonda fərqlənir. Gənc fərdlərin yanlarında bu xətlərə əlavə olaraq bir neçə əlavə uzununa xətlər ola bilər. Boyun ətrafında halqa və ya tünd zolaq yoxdur.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Geniez |first=Philippe |url=https://www.google.com.tr/books/edition/Snakes_of_Europe_North_Africa_and_the_Mi/ymhADwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;pg=PA128&amp;printsec=frontcover |title=Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide |date=2018-05-08 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17239-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kürsü sivri ucludur və yuxarıdan baxıldıqda asanlıqla nəzərə çarpır. Preokulyar tək və böyükdür. 7 supralabialia və 7 sublabialia var. Bədən ətrafındakı pulcuqların sayı 17, qarın boşluğundakıların sayı isə 174-dür. Subkaudal lövhə 66 cütdən ibarətdir.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remzi |first=Akelma |date=2008 |title=Ulusal Tez Merkezi {{!}} Anasayfa |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=NLxpBN_7MDKDcvEgVrsZHg |access-date=2026-08-15 |website=tez.yok.gov.tr}}&lt;/ref&gt;

Başı tünd qəhvəyi rəngdədir və digər bəzi cavan ilan növlərində rast gəlinən bəzəklərə bənzər kiçik, açıq naxışlara malikdir. Qarnı adətən krem rəngli ağ və ya sarımtıl rəngdədir. [[Eyrenis|Eyrenis cinsinin]] ən uzun üzvüdür, uzunluğu 50–65 sm arasında dəyişir; ən böyük nümunələri 75 sm-ə qədər çatır. Bədənindəki pulcuqlar hamar və parlaqdır. Başı incədir və bədəndən bir qədər ayrılmış kimi görünür. ''E. decemlineatus'' incə, uzunsov bədən quruluşuna malikdir və bu da ona zərif hərəkətlər verir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Yaşayış yeri ==
[[Fayl:Eirenis decemlineatus distribution.png|thumb|Eirenis decemlineatusun coğrafi yayılması]]
Bu növün növləri [[dəniz səviyyəsi]]ndən orta hesabla 500 metrdən (1640 fut) 2000 metrə (6561 fut) yüksəkliklərdə rast gəlindiyini göstərir. ''E. decemlineatus'' quraq bölgələrdə, [[semiarid iqlim]] ərazilərində və [[Aralıq dənizi iqlimi]]nin hakim olduğu çöllərdə yaşayır. Qayalı yamaclarda, əkin sahələrinin kənarları boyunca daşlı ərazilərdə və Pinus brutia ([[Pinus brutia]]) və Quercus ([[Palıd]]) meşələrindən ibarət seyrək bitki örtüyü olan açıq ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin meyvə bağlarında, zeytun bağlarında və [[Üzüm|üzüm bağlarında]] da rast gəlinir.&lt;ref name=&quot;Egan&quot;/&gt; Eirenis decemlineatus Türkiyənin Qərbi [[Aralıq dənizi]] və Cənub-Şərqi [[Kiçik Asiya|Anadolu]] bölgələrində, eləcə də qərbi Suriya, [[Livan]], şimali və mərkəzi [[İsrail]] və şimal-qərbi İordaniyada uyğun biotopların olduğu hər yerdə yayılmışdır. [[İraq]] və İrandan gələn köhnə məlumatlarda əslində fərqli bir ilan növünə aid olduğu düşünülür. Bundan əlavə, onun [[Suriya]]da yayılması yaxşı məlum deyil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Türkiyədə tədqiqat sahəsinin müəyyən edildiyi yerlər [[Adana ili|Adana]], [[Qaziantep]], [[Mersin]], [[Muş]], Siirt, [[Mardin ili|Mardin]], [[Şanlıurfa ili|Şanlıurfa]] və [[Tunceli]], Suriyada isə [[Hüms|Hüms əyaləti,]] Livanda isə [[Biqa vadisi|Biqa Vadisi]] və [[Cəbəl-Lübnan]]dır.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=SARIKAYA,  YILDIZ, SEZEN |first=Burhan, Mehmet Zülfü, Göksal |date=2017 |title=Adana İlinin Herpetofaunası |url=https://web.archive.org/web/20250613001254/https://www.podarcis.de/AF/Bibliografie/BIB_12276.pdf |journal=Harran Universiteti, Elm və Ədəbiyyat Fakültəsi |pages=2-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nations |first=Food and Agriculture Organization of the United |url=https://books.google.com.tr/books?id=CyV_EAAAQBAJ&amp;pg=PA33&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiqn-mis66PAxUlR_EDHRRNGzA4ChDoAXoECAUQAw |title=Neighborhood guide book – III Karacada? steppes |last2=Forestry |first2=Ministry of Agriculture and |date=2022-07-02 |publisher=Food &amp; Agriculture Org. |isbn=978-92-5-135660-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Wallach |first=Van |url=https://books.google.com.tr/books?id=zZ3NBQAAQBAJ&amp;pg=PA258&amp;dq=eirenis+decemlineatus&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi078TA_K2PAxVARPEDHV16GjUQ6AF6BAgMEAM |title=Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species |last2=Williams |first2=Kenneth L. |last3=Boundy |first3=Jeff |date=2014-04-22 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-0848-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bu, həmçinin İsrailin Şərqi Qüds, [[Hayfa]], [[Colan təpələri|Colan Təpələri]], Mərkəzi və Şimal Bölgələrində; Fələstinin Qərb Sahilində; və İordaniyanın Ceraş, [[Amman]], Belqa və Madaba bölgələrində də aşkar edilmişdir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Qidalanma, çoxalma və etologiya ==
''Eirenis decemlineatus'', ovunu birbaşa udan [[Ətyeyənlər|ətyeyən]] bir növdür. Onun qidası ümumiyyətlə ovlaya biləcəyi iri həşəratlara, bəzi [[Hörümçəklər|hörümçək]] növlərinə, [[Əqrəblər|əqrəb]] və [[İkicütayaqlılar|qırxayaq]] kimi müəyyən artropodlara, həşərat sürfələrinə, kiçik [[çəyirtkə]]lərə və kriketəbənzər canlılara yönəlmişdir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bəzən kiçik [[kərtənkələlər]]i də tuta biləcəyinə inanılır, lakin bu, qəti şəkildə sübut olunmayıb.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; O, qida axtarışı ilə aktiv şəkildə ov axtarır və ovunun ölçüsü ilanın yaşından və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=לוי |first=טוני |date=2024-02-28 |title=Eirenis decemlineatus: A Comprehensive Review |url=https://77.jerusalem-snakes.com/2024/02/28/eirenis-decemlineatus-a-comprehensive-review/ |access-date=2026-08-15 |website=לוכד נחשים - מוקד מחוז ירושלים |language=he-IL}}&lt;/ref&gt;

Zolaqlı ilan [[Yumurtaqoyanlar|yumurta qoymaqla]] çoxalan bir növdür. [[Cütləşmə]] mövsümü adətən yazda və ya yayın əvvəlində baş verir. Dişilər qaya yarıqları və ya oyuqlar kimi gizli yerlərdə 3–8 yumurta dəstəsi qoyurlar. İnkubasiya dövrü təxminən 50–60 gün davam edir və balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra müstəqil olurlar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Bu itaətkar növ nadir hallarda dişləyir və mülayim davranış nümayiş etdirir. Ciddi şəkildə küncə sıxışdırılmadığı və ya ciddi təhlükə hiss etmədiyi təqdirdə dişləmir. [[İlan zəhəri|Zəhər vəziləri]] olmadığı üçün insan həyatı üçün təhlükəli deyil. Gündüz aktiv olsa da, günün ən isti saatlarında gizlənməyə üstünlük verir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Quruda yaşayan növ olmasına baxmayaraq, orta dərəcədə çevikliklə dırmaşa bilir. Ümumiyyətlə yavaş hərəkət edir və gizli yaşayır. Daşların, quru yarpaqların və ya çatların altında gizlənməyi sevir. Bu növ çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək yaşayır və qış yuxusuna getmir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Qoruma statusu ==
Geniş yayılması, çoxsaylı [[populyasiya]]sının təxmin edildiyi kimi, çoxsaylı qorunan ərazilərdə mövcudluğu, müəyyən yaşayış mühitindəki dəyişikliklərə qarşı dözümlülüyü və daha çox təhlükə altında olan kateqoriyaya daxil edilməsini əsaslandıracaq qədər sürətlə azalma ehtimalının az olması səbəbindən Eirenis decemlineatus üçün heç bir konkret təhlükə müəyyən edilməmişdir və heç bir qoruma tədbirləri zəruri hesab edilmir. Buna görə də, [[Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi]] (IUCN) bu növü ən az narahatlıq doğuran növ kimi siyahıya alır.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Mousa Disi, A.M., Werner, Y., Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Avci, A., Üzüm, N. &amp; Sindaco, R. |date=2009 |title=Eirenis decemlineatus |url=https://www.iucnredlist.org/species/164609/5912176|website=IUCN Qırmızı kitab}}&lt;/ref&gt; Lakin, növlərin populyasiyası kənd təsərrüfatının genişlənməsi, həddindən artıq otarılma, [[urbanizasiya]] və qeyri-davamlı resurslardan istifadə (karxanalar) kimi amillər səbəbindən yaşayış yerlərinin itirilməsi, parçalanması və deqradasiyası ilə təhdid olunur.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:1854-cü ildə təsvir edilən sürünənlər]]
[[Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər]]
[[Kateqoriya:Suilanıkimilər]]
[[Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər]]
{{Taksonbar}}</text>
      <sha1>gzzn4zyeg6pnw0bm1hf0osd5lu2dmok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kollinz Con</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998010</id>
    <revision>
      <id>9037254</id>
      <parentid>9036942</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17955" sha1="afjyzbtxsq0esvhrnvjhde37dhs35w3" xml:space="preserve">{{Futbolçu}}

'''Kollinz Con''' ({{dil-en|Collins John}}; {{DVTY}}) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş keçmiş peşəkar [[futbolçu]]. Liberiyada anadan olan Con [[Niderland milli futbol komandası|Niderland milli komandasını]] təmsil etmişdir.

Con daha çox [[Premyer Liqa]]da [[Fulhem FK|Fulhemin]] heyətində çıxış etməsi ilə tanınır. O, [[Kreyven Kottec]]də keçirdiyi beş il ərzində bütün turnirlərdə 111 oyunda 23 qol vurmuşdur. Həmçinin İngiltərə futbol liqalarında [[Lester Siti FK|Lester Siti]], [[Uotford FK|Uotford]] və [[Barnet FK|Barnet]], [[Erediviziya]]da [[FC Tvente]] və [[NEC Neymegen]], Belçikada [[KSV Ruzelare]], ABŞ-də [[Çikaqo Fayr FK|Çikaqo Fayr]], [[Azərbaycan]]da [[Qəbələ FK]] və [[İran]]da [[Mes Sərçeşmə FK]] komandalarında çıxış etmişdir.

== Klub karyerası ==
Con peşəkar karyerasına 17 yaşında [[Erediviziya]] klubu [[FC Tvente]]də başlamış və bir il yarım ərzində liqada 11 qol vurmuşdur. 31 yanvar 2004-cü ildə [[Fulhem FK|Fulhem]]ə transfer olunmuşdur. Klubun baş məşqçisi [[Kris Koulman]] bu transferi gələcəkdə hücum xəttinin imkanlarını genişləndirmək məqsədilə izah etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.fulhamfc.com/news/2004/january/31/collins-john-signs
|title=Fulham FC
|publisher=Fulham F.C.
}}&lt;/ref&gt; Transfer məbləğinin təxminən 600 min funt sterlinq olduğu bildirilirdi. Conun klubdakı təqdimatı Loftus Roud stadionunda onun ad və soyadının tərsinə uyğun gəldiyi [[Con Kollinz (futbolçu, 1968)|Con Kollinz]] tərəfindən həyata keçirilmişdir. O, klubda ilk oyununa 20 martda [[Çelsi FK|Çelsi]] ilə [[Stemford Bric]]də keçirilən və 2–1 hesabı ilə başa çatan oyunda [[Mark Pembric]]in əvəzinə meydana çıxaraq başlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/3507776.stm
|work=BBC News
|title=Chelsea 2-1 Fulham
|date=20 March 2004
}}&lt;/ref&gt; Növbəti iki oyunun hər birində — [[Lester Siti FK|Lester Siti]] və [[Blekbern Rovers]]ə qarşı — iki qol vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/3574343.stm
|title=Leicester City 0-2 Fulham
|publisher=[[BBC]]
|date=10 April 2004
|access-date=17 February 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/3592783.stm
|title=Fulham 3-4 Blackburn
|publisher=[[BBC]]
|date=12 April 2004
|access-date=17 February 2025
}}&lt;/ref&gt;

Uğurlu başlanğıcdan sonra Con [[2005–06 Premyer Liqa]] mövsümündə 15-i start heyətində olmaqla meydana çıxdığı 37 oyunda 11 liqa qolu vurmuşdur. Digər turnirlərdə vurduğu iki qolla birlikdə həmin mövsümdə Fulhemin ən məhsuldar futbolçusu olmuşdur. 20 noyabr 2005-ci ildə [[Midlsbro FK|Midlsbroya]] qarşı oyunda zəif ayağı ilə vurduğu vole sonradan [[BBC]] tərəfindən &quot;Ayın qolu&quot; seçilmiş və &quot;İlin qolu&quot; mükafatına namizədlər sırasında olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/match_of_the_day/4200450.stm
|title=Goal of the month November 2005
|date=16 May 2006
|work=BBC Sport
|access-date=23 July 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4431084.stm
|title=Middlesbrough 3–2 Fulham
|date=20 November 2005
|work=BBC Sport
|access-date=23 July 2009
}}&lt;/ref&gt;

Con [[2006–07 İngiltərə futbolu|2006–07 mövsümündə]] Premyer Liqanın ilk yeddi oyunundan altısında start heyətində meydana çıxmış, lakin sonradan əsas heyətdəki yerini itirmiş və 2006-cı ildə cəmi daha üç oyunda start heyətində olmuşdur. İkinci hissədə əvəzlənərək meydana daxil olduğu [[Mançester Siti FK|Mançester Siti]] ilə 2006-cı ilin noyabrında keçirilən oyunda, bundan əvvəl iki qolu qeydə alınmasa da, Premyer Liqadakı 20-ci qolunu vurmuşdur.

23 oktyabr 2007-ci ildə Con [[Lester Siti FK|Lester Sitiy]]ə üç aylıq icarə əsasında keçmişdir.&lt;ref name=&quot;Foxes seal striker John loan deal&quot;&gt;{{cite news
|title=Foxes seal striker John loan deal
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leicester_city/7058437.stm
|work=BBC Sport
|date=23 October 2007
|access-date=5 January 2007
}}&lt;/ref&gt; Bir neçə saat sonra [[Şeffild Yunayted FK|Şeffild Yunayted]]ə qarşı 1–0 hesablı məğlubiyyətdə debüt etmiş,&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_1/7054165.stm
|title=Leicester 0–1 Sheff Utd
|publisher=BBC Sport
|date=23 October 2007
}}&lt;/ref&gt; 27 oktyabrda [[Barnsli FK|Barnsli]] üzərində 2–0 hesablı qələbədə ilk liqa qolunu vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/7054128.stm
|title=Leicester 2–0 Barnsley
|publisher=BBC Sport
|date=28 October 2007
}}&lt;/ref&gt;

Con son qolunu altı gün sonra [[Kolçester Yunayted FK|Kolçester Yunayted]]ə qarşı səfər oyununda 1–1 hesablı heç-heçədə vurmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/7065214.stm
|title=Colchester 1–1 Leicester
|publisher=BBC Sport
|date=3 November 2007
}}&lt;/ref&gt; O, Lester Siti üçün ümumilikdə 11 liqa oyununda çıxış etdikdən sonra Fulhemə qayıtmışdır.

25 yanvar 2008-ci ildə Con [[Uotford FK|Uotforda]] 2007–08 mövsümünün sonuna qədər icarə əsasında keçmiş, müqavilədə sonradan daimi transfer imkanı nəzərdə tutulmuşdur. Klubda fiziki hazırlıq problemləri yaşamış və yalnız üç oyunda start heyətində olmaqla iki dəfə əvəzlənərək meydana çıxmışdır. 2008-ci ilin aprelində bud əzələsini zədələdikdən sonra Fulhemə qayıtmışdır.

2008-ci ilin transfer pəncərəsinin son günündə Con [[NEC Neymegen]]ə birillik icarə əsasında keçmişdir. Niderland klubu müqavilədə transfer hüququ əldə etmək imkanına da malik idi.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.nec-nijmegen.nl/layout.php?p=11&amp;NieuwsID=1639
|title=Collins John to N.E.C. loaned by Fulham
|language=nl
}}&lt;/ref&gt; [[Neymegen]]də Con davamlı problemlərlə üzləşmişdir. [[UEFA Kuboku]]nun iki oyununda əvəzedici kimi mühüm rol oynasa da, Niderland liqasında özünü göstərə bilməmişdir. 2009-cu ilin yanvarında [[Çarlton Atletik FK|Çarlton Atletikd]]ə sınaqdan keçmiş, lakin müqavilə təklif edilməmişdir. Neymegenə qayıtdıqdan sonra baş məşqçi [[Mario Been]] tərəfindən ehtiyat komandaya göndərilmişdir. 3 martda həm NEC, həm də Con icarə müddətinin davam etdirilməsi üçün səbəb görmədiklərindən o, Fulhemə qayıtmışdır. Mart ayında Con 2008–09 mövsümünün sonuna qədər qardaşı [[Peddi Con|Peddi]] ilə birlikdə [[Herakles Almelo]]da məşq etmək üçün müraciət etmişdir. Lakin növbəti mövsümdə Heraklesdə oynamaq niyyəti olmadığı üçün müraciəti rədd edilmişdir.

Daha sonra [[Belçika Pro Liqası]] təmsilçisi [[KSV Ruzelare|Ruzelare]] ilə ikiillik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref name=&quot;KSVR strikt Nederlandse international Collins John&quot;&gt;{{cite news
|title=KSVR strikt Nederlandse international Collins John
|url=http://www.ksvr.be/index.php?id=10
|publisher=KSV Roeselare
|date=2 July 2009
|access-date=2 July 2009
}}&lt;/ref&gt; 3 dekabrda Con intizam səbəblərinə görə baş məşqçi [[Dennis van Veyk]] tərəfindən cəzalandırılmış və ehtiyat komandaya göndərilmişdir. 14 dekabrda Ruzelare onun müqaviləsinə xitam vermişdir.

Con 29 yanvar 2010-cu ildə [[Major League Soccer]] klubu [[Çikaqo Fayr FK|Çikaqo Fayr]]ın mövsümöncəsi hazırlıq düşərgəsinə qoşulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.fulham.vitalfootball.co.uk/article.asp?a=186500
|title=Fulham - Striker Links up with Chicago Fire!
|access-date=30 January 2010
}}&lt;/ref&gt; 11 mart 2010-cu ildə Çikaqo Fayr onu azad agent kimi transfer etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://voices.washingtonpost.com/soccerinsider/2010/03/thursday_kickaround_43.html
|newspaper=The Washington Post
|title=Thursday kickaround
|access-date=30 April 2010
}}&lt;/ref&gt; MLS-dəki uğursuz mövsümdən sonra Con 24 noyabr 2010-cu ildə klub tərəfindən azad edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.chicago-fire.com/news/2010/11/john-krol-released
|title=John, Krol Released
|publisher=Chicago Fire Soccer Club
|access-date=24 November 2010
}}&lt;/ref&gt;

25 yanvar 2011-ci ildə Con Azərbaycan klubu [[Qəbələ FK]]ya keçmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.insidefutbol.com/2011/01/25/collins-john-looking-to-relaunch-career-in-azerbaijan/36250/
|work=InsideFutbol
|title=Collins John Looking To Relaunch Career in Azerbaijan
|access-date=31 January 2011
}}&lt;/ref&gt; Azərbaycanda karyerasını yenidən canlandırmaq cəhdi uğursuz alındıqdan sonra Con transfer tələbnaməsi təqdim etmişdir. Daha sonra [[Nottingem Forest FK|Nottingem Forestd]]ə sınaqdan keçmiş və komanda ilə mövsümöncəsi hazırlıq üçün Portuqaliyaya getmişdir.

20 dekabr 2011-ci ildə [[İran Pro Liqası]] klubu [[Mes Sərçeşmə FK|Mes Sərçeşmə]] ilə birillik müqavilə imzalamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2011/12/20/2811428/
|work=Goal.com
|title=Collins joined Mes Sarcheshmeh
|access-date=20 December 2011
}}&lt;/ref&gt; 2012-ci ilin yayında Con Şimali Kiprin [[Gençlik Gücü SK]] klubu ilə müqavilə imzalamağa razılaşsa da, transfer baş tutmamışdır. 22 sentyabr 2012-ci ildə [[İkinci Futbol Liqası|League Two]] təmsilçisi [[Barnet FK|Barnet]]ə qoşulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Collins John joins Barnet in free transfer move
|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/19686322
|publisher=BBC Sport
|access-date=24 September 2012
}}&lt;/ref&gt; 12 oktyabrda keçmiş niderlandlı milli futbolçu [[Edqar Davids]] də Barnetə qoşulmuşdur. Con [[Plimut Arqayl FK|Plimut Arqayla]] qarşı oyunda debüt etmiş, lakin bud nahiyəsindəki zədə səbəbindən cəmi 15 dəqiqədən sonra əvəzlənmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/19854907
|title=Barnet 1–4 Plymouth
|publisher=BBC Sport
}}&lt;/ref&gt; O, həmçinin [[FA Kuboku]]nda [[Oksford Yunayted FK|Oksford Yunayted]]ə qarşı oynamışdır.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20107737
|title=Barnet 0–2 Oxford United
|publisher=BBC Sport
}}&lt;/ref&gt; Lakin ardıcıl zədələr səbəbindən klub üçün cəmi iki oyunda meydana çıxmış və 2013-cü ilin yanvarında tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müqaviləsinə xitam verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.barnetfc.com/news/article/collins-johns-leaves-club-29.01.13-627017.aspx
|title=Collins John leaves Barnet
|access-date=29 January 2013
}}&lt;/ref&gt;

25 iyun 2013-cü ildə Con [[Erediviziya]] klubu [[Go Ahead Eagles]]də sınaqdan keçmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Collins John duikt op bij Go Ahead
|url=http://www.goal.com/nl/news/786/transfers/2013/06/25/4073246/collins-john-duikt-op-bij-go-ahead
|publisher=goal.com
|access-date=25 June 2013
}}&lt;/ref&gt; Müqavilə əldə edə bilmədikdən sonra Polşanın [[Ekstraklasa]] klubu [[Piast Qlivitse]] ilə danışıqlar aparmışdır. Daha sonra [[Twitter]]də klubla ikiillik müqavilə imzaladığını bildirmişdir, lakin əslində fiziki hazırlığını sübut edənədək komanda ilə məşq etmişdir. O, 1 sentyabrda [[Şlyonsk Vrotslav]]a qarşı oyunda 82-ci dəqiqədə əvəzlənərək meydana daxil olmaqla Ekstraklasada debüt etmişdir.

2014-cü ilin martında Conun ABŞ-ın [[Pitsburq Riverhaunds]] klubuna keçdiyi elan edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=PITTSBURGH RIVERHOUNDS SIGN FORWARD COLLINS JOHN
|url=http://www.riverhounds.com/home/795874.html
|publisher=Pittsburgh Riverhounds
|access-date=7 April 2014
}}&lt;/ref&gt; O, 5 aprel 2014-cü ildə mövsümün ikinci turunda [[Richmond Kickers]]ə qarşı oyunda klubdakı debütünü etmişdir. [[Ceyson Conson (yamaykalı futbolçu)|Ceyson Conson]]un əvəzinə 65-ci dəqiqədə meydana daxil olduqdan sonra debüt oyununda komandasının yeganə qolunu vurmuşdur. Oyun 1–3 hesabı ilə başa çatmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Riverhounds vs. Kickers
|publisher=USL Pro
|access-date=7 April 2014
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=PITTSBURGH RIVERHOUNDS FALL TO RICHMOND KICKERS 3-1
|publisher=Pittsburgh Riverhounds
|access-date=7 April 2014
}}&lt;/ref&gt; Növbəti oyunda [[Wilmington Hammerheads FC]] ilə qarşılaşmada daha bir qol vuraraq ilk iki oyununda iki qola çatmışdır. Bundan sonra &quot;zorakı davranışa&quot; görə üç oyunluq cəzalandırılmışdır.&lt;ref name=SUSPENDED&gt;{{cite web
|title=COLLINS JOHN SUSPENDED FOR 3 GAMES
|publisher=Steel Army
|access-date=21 April 2014
}}&lt;/ref&gt; Riverhounds üçün 13 oyunda dörd qol vurduqdan sonra 2014-cü ilin iyulunda Conun Avropaya qayıtmaq istəyi nəzərə alınaraq onunla klub arasında müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam verilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=PITTSBURGH RIVERHOUNDS RELEASE FORWARD COLLINS JOHN
|publisher=Pittsburgh Riverhounds
|access-date=23 July 2014
}}&lt;/ref&gt;

2014-cü ilin iyulunda Con [[Krouli Taun FK|Krouli Taun]] klubunda sınaqdan keçmiş və [[Brayton ənd Hov Albion FK|Brayton ənd Hov Albion]]la yoldaşlıq oyununda qol vurmuşdur.

2016–17 mövsümündən etibarən Con SC Buitenboys klubunun 19 yaşadək komandasını çalışdırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Trainer Collins John wil via Buitenboys top bereiken
|url=https://www.omroepflevoland.nl/sport/156484/almere-trainer-collins-john-wil-via-buitenboys-top-bereiken
|work=Omroep Flevoland
|date=4 February 2018
|language=nl
}}&lt;/ref&gt; 2019-cu ilin ortalarında klubun əsas komandasına futbolçu kimi qoşulmuş və [[Derde Klasse]]də çıxış etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Oud-international Collins John trekt voor Buitenboys zijn kicksen weer aan
|url=https://www.hetamsterdamschevoetbal.nl/oud-international-collins-john-trekt-voor-buitenboys-zijn-kicksen-weer-aan/
|work=Het Amsterdamsche Voetbal
|date=14 June 2019
|language=nl
}}&lt;/ref&gt;

== Milli komanda karyerası ==
Con [[Niderlandın 21 yaşadək futbol üzrə milli komandası|Niderland U-21 milli komandasının]] 2006-cı ildə Portuqaliyada keçirilən [[2006 UEFA U-21 Avropa çempionatı|Avropa çempionatını]] qazanan heyətinin üzvü olmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.rsssf.org/tablese/eur-u21-2006det.html
|title=European U-21 Championship 2006 Holland Squad List
|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
|access-date=23 July 2009
}}&lt;/ref&gt;

Bundan əvvəl o, Niderlandın əsas milli komandasında debüt etmiş və 18 avqust 2004-cü ildə [[İsveç milli futbol komandası|İsveç]]ə qarşı 2–2 hesablı yoldaşlıq oyununda meydana çıxmışdır. Daha sonra Niderlandın [[Lixtenşteyn milli futbol komandası|Lixtenşteyn]]lə yoldaşlıq oyununda ikinci milli matçını keçirmişdir.

== Şəxsi həyatı ==
Con [[Zvedru]], [[Liberiya]]da anadan olmuş, lakin [[Liberiya Vətəndaş müharibəsi]] zamanı atasının öldürülməsindən sonra ailəsi ilə birlikdə Niderlanda köçmüşdür.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://footgoal.net/suite.php?selection=41900
|title=Officiel : Collins John à Roulers
|access-date=15 July 2009
}}&lt;/ref&gt;

Onun iki qardaşı — [[Peddi Con|Peddi]] və [[Ola Con|Ola]] da futbolçudur.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=https://www.standard.co.uk/sport/john-collins-or-collins-john-6975400.html
|title=John Collins or Collins John?
|access-date=26 September 2010
|date=20 February 2004
|author=Leo Spall
|newspaper=London Evening Standard
}}&lt;/ref&gt;

== Nailiyyətləri ==
'''Niderland U-21'''
* [[UEFA U-21 Avropa çempionatı]]: [[2006 UEFA U-21 Avropa çempionatı|2006]]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}

== Xarici keçidlər ==
* {{90minut|25878}}
* {{MLS player|collins-john}}
* {{Soccerbase}}
* [https://web.archive.org/web/20160304034921/http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/25/4f8c4268-53d04716-026232 Niderland milli komandasının statistikası] — OnsOranje
{{DEFAULTSORT:Con, Kollinz}}
[[Kateqoriya:1985-ci il təvəllüdlər]]
[[Kateqoriya:Yaşayan insanlar]]
[[Kateqoriya:Grand Gedeh qraflığından olan şəxslər]]
[[Kateqoriya:Liberiyadan Niderlanda köçənlər]]
[[Kateqoriya:Kişi futbol hücumçuları]]
[[Kateqoriya:Niderland futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Niderland gənclər milli futbol komandalarının futbolçuları]]
[[Kateqoriya:XXI əsr Niderland idmançıları]]
[[Kateqoriya:Niderland U-21 milli futbol komandası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Niderland milli futbol komandası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Liberiya futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Liberiya əsilli niderlandlılar]]
[[Kateqoriya:Liberiya əsilli idmançılar]]
[[Kateqoriya:FC Tvente futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Fulhem FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Lester Siti FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Uotford FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Barnet FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:NEC Neymegen futbolçuları]]
[[Kateqoriya:KSV Ruzelare futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Çikaqo Fayr FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Qəbələ FK futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Mes Sərçeşmə futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Piast Qlivitse futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Pitsburq Riverhaunds futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Erediviziya futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Premyer Liqa futbolçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərə Futbol Liqası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Belçika Pro Liqası futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Major League Soccer futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Ekstraklasa futbolçuları]]
[[Kateqoriya:III liqa futbolçuları]]
[[Kateqoriya:Niderlandın xaricdə çıxış edən futbolçuları]]
[[Kateqoriya:İngiltərədə çıxış edən xarici futbolçular]]
[[Kateqoriya:Belçikada çıxış edən xarici futbolçular]]
[[Kateqoriya:ABŞ-da çıxış edən xarici futbolçular]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanda çıxış edən xarici futbolçular]]
[[Kateqoriya:İranda çıxış edən xarici futbolçular]]
[[Kateqoriya:Polşada çıxış edən xarici futbolçular]]</text>
      <sha1>afjyzbtxsq0esvhrnvjhde37dhs35w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir idmanı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998013</id>
    <redirect title="Mingəçevirdə idman" />
    <revision>
      <id>9037019</id>
      <timestamp>2026-08-15T12:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>ChanisCaucasi [[Mingəçevir idmanı]] səhifəsinin adını [[Mingəçevirdə idman]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9037019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="o5b01akbh4dwfajtr4tsfbndbi95r80" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Mingəçevirdə idman]]</text>
      <sha1>o5b01akbh4dwfajtr4tsfbndbi95r80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mingəçevir kəndi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998014</id>
    <redirect title="Mingəçevir (kənd)" />
    <revision>
      <id>9037022</id>
      <timestamp>2026-08-15T12:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>ChanisCaucasi [[Mingəçevir kəndi]] səhifəsinin adını [[Mingəçevir (kənd)]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9037022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="hkjyi1qmj3enlkrqmqlc2vsa4dzpdzm" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Mingəçevir (kənd)]]</text>
      <sha1>hkjyi1qmj3enlkrqmqlc2vsa4dzpdzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Silinməyə namizəd səhifələr/Mingəçevir məqalələri</title>
    <ns>4</ns>
    <id>998015</id>
    <revision>
      <id>9037033</id>
      <timestamp>2026-08-15T12:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;Tədbir çərçivəsində yaradılan təkrar məqalələr.  * [[Mingəçevir (kənd)]] * [[Mingəçevir (Yevlax)]] * [[Mingəçevir memarlığı * [[Mingəçevirdə alman memarlığı]] * [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]] * [[Mingəçevir arxeologiyası]]  Hamısı silinməlidir. Mingəçevir məqaləsinə birləşdirilməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]]User talk:Chani...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="tcnha2gmcfmehqvuev5cdrmexgn9van" xml:space="preserve">Tədbir çərçivəsində yaradılan təkrar məqalələr.

* [[Mingəçevir (kənd)]]
* [[Mingəçevir (Yevlax)]]
* [[Mingəçevir memarlığı
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]

Hamısı silinməlidir. Mingəçevir məqaləsinə birləşdirilməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:15, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tcnha2gmcfmehqvuev5cdrmexgn9van</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037036</id>
      <parentid>9037033</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>başlıq qalıb</comment>
      <origin>9037036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="tvhr6qlgpttyksf9v0f17nr17scyonl" xml:space="preserve">== Mingəçevir məqalələri ==
Tədbir çərçivəsində yaradılan təkrar məqalələr.

* [[Mingəçevir (kənd)]]
* [[Mingəçevir (Yevlax)]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]

Hamısı silinməlidir. Mingəçevir məqaləsinə birləşdirilməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:15, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tvhr6qlgpttyksf9v0f17nr17scyonl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037037</id>
      <parentid>9037036</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T12:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bikar</username>
        <id>250702</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mingəçevir məqalələri */ cavabla ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]])</comment>
      <origin>9037037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="li0wt579kxlyh8z5qmce3n32s4t5eqo" xml:space="preserve">== Mingəçevir məqalələri ==
Tədbir çərçivəsində yaradılan təkrar məqalələr.

* [[Mingəçevir (kənd)]]
* [[Mingəçevir (Yevlax)]]
* [[Mingəçevir memarlığı]]
* [[Mingəçevirdə alman memarlığı]]
* [[Mingəçevirin arxeoloji irsi]]
* [[Mingəçevir arxeologiyası]]

Hamısı silinməlidir. Mingəçevir məqaləsinə birləşdirilməlidir. --► Hörmətlə: '''[[User:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Trebuchet MS; color:black&quot;&gt;Chanis&lt;/span&gt;]][[User talk:ChanisCaucasi|&lt;span style=&quot;font-family:Tempus Sans ITC; color:#708090&quot;&gt;Caucasi&lt;/span&gt;]]''' 12:15, 15 avqust 2026 (UTC)
: Aİ ilə hazırlanmış məqalələrdir. Mən silinmələrinin tərəfdarıyam, yalnız çox kiçik bir hissə əsas məqalədə verilə bilər — [[İstifadəçi:Bikar|'''Bikar''']]&lt;sup&gt; &lt;u&gt;[[İstifadəçi müzakirəsi:Bikar| müzakirə]]&lt;/u&gt;&lt;/sup&gt; 12:53, 15 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>li0wt579kxlyh8z5qmce3n32s4t5eqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kommunikasiya tədqiqatları</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998017</id>
    <redirect title="Kommunikasiya elmləri" />
    <revision>
      <id>9037049</id>
      <timestamp>2026-08-15T13:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мурад 97</username>
        <id>21365</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kommunikasiya elmləri]] səhifəsinə istiqamətləndirilir</comment>
      <origin>9037049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="lxkgzsh12hhndwo69b6mny0xijqnmdv" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Kommunikasiya elmləri]]</text>
      <sha1>lxkgzsh12hhndwo69b6mny0xijqnmdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Təsir dairəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998018</id>
    <revision>
      <id>9037079</id>
      <timestamp>2026-08-15T14:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;[[Fayl:Monroe_doctrine.jpg|thumb|[[Monro doktrinası]]]] [[Beynəlxalq münasibətlər|Beynəlxalq münasibətlərdə]] '''təsir dairəsi''' (sphere of influence) lider dövlətin və ya digər geosiyasi baxımdan güclü təsisatın müəyyən səviyyədə mədəni, iqtisadi, hərbi və ya siyasi təsirə və ya müstəsna hüquqlara malik olduğu məkan-coğrafi regionu, yaxud dövlətlər və ya siyasi qurumlar qrupunu ifadə edir.  Təsirə məruz q...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="qmm2k7405rf9igwpjarlkpwjseqhdnw" xml:space="preserve">[[Fayl:Monroe_doctrine.jpg|thumb|[[Monro doktrinası]]]]
[[Beynəlxalq münasibətlər|Beynəlxalq münasibətlərdə]] '''təsir dairəsi''' (sphere of influence) lider dövlətin və ya digər geosiyasi baxımdan güclü təsisatın müəyyən səviyyədə mədəni, iqtisadi, hərbi və ya siyasi təsirə və ya müstəsna hüquqlara malik olduğu məkan-coğrafi regionu, yaxud dövlətlər və ya siyasi qurumlar qrupunu ifadə edir.

Təsirə məruz qalan tərəflə təsir göstərən tərəf arasında formal [[İttifaq dövləti|ittifaq]] və ya digər müqavilə öhdəlikləri mövcud ola bilər. Lakin təsir dairəsinin yaranması üçün belə formal razılaşmaların olması zəruri deyil. Təsir həm [[sərt güc]] (''hard power''), həm də [[yumşaq güc]] (''soft power'') vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Eyni şəkildə, ittifaqın mövcudluğu heç də mütləq şəkildə bir ölkənin digər ölkənin təsir dairəsində olması demək deyil. Tarixən təsir dairələri daxilində güclü və ya sərt şəkildə tətbiq edilən müstəsna nəzarət çox vaxt qlobal münaqişə və gərginliyin daha yüksək səviyyəsinə gətirib çıxarmış və ya belə gərginliklə əlaqəli olmuşdur. Digər tərəfdən, təsir dairələri arasında ticarət, qarşılıqlı asılılıq və kommunikasiya nisbətən uzunmüddətli sülh dövrlərinin yaranmasına şərait yaratmışdır. Eyni hal təsir dairələrinin daha zəif tətbiq edildiyi və beynəlxalq əlaqələrin daha çox könüllülük xarakteri daşıdığı dövrlərə də aiddir.

İstisna hallarda başqa, daha güclü dövlətin “təsir dairəsi” daxilində olan ölkə və ya icma həmin dövlətin müştəri dövlətinə (''client state'') və ya funksional şəkildə onun tabeliyində olan quruma çevrilə bilər. Belə dövlət faktiki olaraq [[peyk dövlət]] (''satellite state'') və ya de-fakto müstəmləkə (''de facto colony'') kimi fəaliyyət göstərə bilər. İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonrakı onilliklər ərzində [[Sovet İttifaqı]] ilə Şərq blokunun daha kiçik üzvləri arasındakı münasibətlər buna nümunədir. Burada dominant güc Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Sovet İttifaqı idi. Regionların güclü dövlətlər arasında bölüşdürüldüyü və həmin dövlətlərin öz regionlarındakı kiçik dövlətlərin işlərinə təsir göstərdiyi və ya müdaxilə etdiyi təsir dairələri sistemi bu gün də mövcuddur. Geosiyasi güc münasibətləri çox vaxt regional və ya qlobal [[Super güc|supergüc]], [[böyük güc]] və/və ya [[orta güc]] anlayışlarından istifadə etməklə təhlil edilir.

Bəzən bir ölkənin müxtəlif hissələri müxtəlif dövlətlərin təsir dairələrinə daxil ola bilər. Həmçinin bir dövlət hansı amilin təsirə məruz qalmasından asılı olaraq müxtəlif təsir dairələrinə daxil ola bilər; məsələn, söhbət ticarət, mədəniyyət və ya digər sahələrdə təsirdən gedə bilər. XIX əsrdə İran və Tailand kimi [[Bufer dövlət|bufer dövlətlər]], Britaniya, Fransa və Rusiya imperiyaları arasında yerləşdikləri üçün bu üç beynəlxalq gücün təsir dairələri arasında bölünmüşdülər. Eyni şəkildə, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Nasist Almaniyası [[1945–1949-cu illərdə Almaniya|dörd işğal zonasına]] bölündü. Bunlardan üçü sonradan Qərbi Almaniya adı altında birləşdi, digər zona isə Şərqi Almaniyaya çevrildi. Qərbi Almaniya [[NATO]]-nun, Şərqi Almaniya isə Varşava Müqaviləsi Təşkilatının üzvü oldu.

== Tarix ==

=== İlk dövr ABŞ (1820-ci illər) ===
ABŞ-ın ilk maliyyə naziri [[Aleksandr Hamilton]] ABŞ-ın Şimali Amerikada təsir dairəsi yaratmasını qarşıya məqsəd qoymuşdu&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 6, 2016 |title=Monroe Doctrine, 1823 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131010117/https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |archive-date=January 31, 2017 |access-date=March 26, 2016 |website=Office of the Historian |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;. Hamilton ''Federalist'' məqalələrində yazırdı ki, ABŞ-ın [[böyük güc]] statusuna yüksəlməsi və zaman keçdikcə Avropa dövlətlərini Amerikadan çəkindirmək, hətta onları buradan sıxışdırıb çıxarmaq üçün kifayət qədər güc əldə etməsi vacibdir. Bu düşüncəyə əsasən, ABŞ Şimali Amerikanın bütün ərazisi və ətraf dənizlərində, eləcə də həmin coğrafi məkanda mövcud olan bütün dövlətlər arasında regional üstünlük həyata keçirməli idi. Bu, kifayət qədər iddialı məqsəd idi, çünki həmin dövrdə [[Yeni dünya|Yeni Dünyanın]] böyük hissəsi hələ də güclü Avropa dövlətlərinin (imperiyaların) müstəmləkə idarəçiliyi altında idi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morison |first=S. E. |date=February 1924 |title=The Origins of the Monroe Doctrine |journal=Economica |doi=10.2307/2547870 |jstor=2547870}}&lt;/ref&gt;.

Sonradan [[Monro doktrinası]] adlandırılan bu konsepsiyanın daha geniş forması prezident [[Ceyms Monro]] tərəfindən rəsmiləşdirildi. Monro 1817–1825-ci illərdə iki müddət ərzində prezident vəzifəsində olmuşdur. O, Yeni Dünyanın Amerika təsir dairəsinin bir hissəsi kimi formalaşdırılmalı olduğunu və eyni zamanda Avropa dövlətlərinin buradakı müdaxiləsinin qarşısının alınmalı olduğunu bəyan edirdi. ABŞ dünya gücünə çevrildikcə, az sayda dövlət bu təsir dairəsinə müdaxilə etməyə cəsarət edirdi. Bunun diqqətəlayiq istisnalarından biri Sovet İttifaqı və [[Karib böhranı|Kuba raket böhranı]] ilə bağlı hadisələr idi&lt;ref name=&quot;Brit1&quot;&gt;{{cite book |title=New Encyclopædia Britannica |date=30 June 2008 |publisher=Encyclopædia Britannica |isbn=978-1-59339-292-5 |edition=15th |volume=8 |page=269}}&lt;/ref&gt;.

Hətta 2018-ci ildə ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson ABŞ-ın regionda digər, daha uzaq coğrafi təsir dairələrinə malik dövlətlərlə, məsələn, Çinlə müqayisədə, üstünlük verilən ticarət tərəfdaşı olduğunu vurğulayarkən Monro doktrinasına istinad etmişdi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gramer |first=Robbie |date=2 February 2018 |title=Tillerson Praises Monroe Doctrine, Warns Latin America of 'Imperial' Chinese Ambitions |url=https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916084932/https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |archive-date=16 September 2018 |access-date=4 October 2018 |website=Foreign Policy |publisher=The Slate Group}}&lt;/ref&gt;.

=== Yeni imperializm dövrü (XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri) ===
Siam (indiki Tailand) məsələsində Britaniya və Fransa 1904-cü ildə razılaşma imzaladılar. Bu razılaşmaya əsasən, Britaniya Menam (Çao-Phraya) çayı hövzəsinin şərqindəki ərazilərdə Fransanın təsir dairəsini tanıdı. Bunun müqabilində Fransa Menam hövzəsinin qərbində və Tailand körfəzinin qərbində yerləşən ərazilərdə Britaniyanın təsirini tanıdı. Hər iki tərəf Siam ərazilərini ilhaq etmək niyyətindən imtina etdi&lt;ref&gt;{{cite wikisource|title=Declaration between the United Kingdom and France concerning Siam, Madagascar, and the New Hebrides|year=1904|publisher=Governments of Great Britain and the French Republic}}&lt;/ref&gt;.

1907-ci il İngiltərə–Rusiya Konvensiyası əsasında Britaniya və Rusiya Persiyanı (İranı) təsir dairələrinə böldülər. Rusiya İranın böyük hissəsinin şimalında öz təsirinin tanınmasına nail oldu, Britaniya isə ölkənin cənub-şərqində təsir zonasını formalaşdırdı&lt;ref&gt;British Documents on the Origins of the War 1898–1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903-7. Edited by G. P. Gooch and H. Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618-621. [https://archive.org/stream/britishdocuments04greabyu#page/626/mode/2up Appendix IV – Revised Draft of Agreement Concerning Persia, Sent to Sir A. Nicholson by Sir Edward Grey on June 6, 1907]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yale Law School: &quot;Agreement concerning Persia&quot; (in English) |url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930102122/http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |archive-date=2018-09-30 |access-date=2018-10-04}}&lt;/ref&gt;.

=== Çin ===
XIX əsrin ortalarından XX əsrin ortalarına qədər olan dövrdə Çində bu mərhələ Çin tarixşünaslığında “alçaldılma əsri” (''century of humiliation'') kimi tanınır. Bu dövrdə Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Rusiya və Yaponiya Çinin geniş ərazilərində xüsusi imtiyazlar əldə etmişdilər. Bu imtiyazlar onların “maraqlar dairələrində” müəyyən ərazilərin başqa dövlətlərə verilməyəcəyinə dair öhdəliklərin təmin edilməsi əsasında formalaşmışdı. Yalnız ABŞ bu prosesdə əvvəlcə iştirak edə bilmədi; buna səbəb onun İspaniya–ABŞ müharibəsində iştirak etməsi idi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Liu |first1=Kwang-ching |title=The Cambridge History of China Volume 11 Late Ch'ing 1800–1911 Part 2 |last2=Fairbank |first2=John |date=1978 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-22029-7 |page=113}}&lt;/ref&gt;.

Bu təsir dairələri Tsin hökumətinin ''“qeyri-bərabər müqavilələr”'' imzalamağa məcbur edilməsi və uzunmüddətli icarə müqavilələri vasitəsilə əldə edilmişdi.

1895-ci ilin əvvəllərində Fransa Cənub-Qərbi Çində öz təsir dairəsini yaratmağa iddia etdi. 1897-ci ilin dekabrında Almaniya imperatoru II Vilhelm Çində ərazi ələ keçirmək niyyətini açıqladı. Bu hadisə Çində təsir zonalarının müəyyənləşdirilməsi uğrunda rəqabəti daha da sürətləndirdi.

Almaniya Şandun əyalətində inkişaf kreditləri, mədən sənayesi və dəmir yollarına sahiblik üzərində müstəsna nəzarət əldə etdi. Rusiya isə Çin səddinin şimalında yerləşən bütün ərazilər üzərində təsir dairəsi qazandı. Bundan əlavə, Rusiya Monqolustan və Sincanda ticarət üçün əvvəllər əldə etdiyi vergi güzəştlərini qorudu və Fengtian, Jilin və Heylunszyan əyalətlərində Almaniyanın Şandunda əldə etdiyi iqtisadi imtiyazlara bənzər hüquqlar qazandı.

Fransa Yunnan, eləcə də Quanşi və Quanqdonq əyalətlərinin böyük hissəsi üzərində təsir dairəsi əldə etdi. Yaponiya Futszyan əyalətində, Britaniya isə Yantszı çayı vadisinin bütün ərazisində (Yantszı çayına bitişik bütün əyalətlər, həmçinin Henan və Çjetszyan əyalətləri daxil olmaqla) təsir üstünlüyü qazandı. Britaniyanın təsir dairəsinə, həmçinin Quanqdonq və Quanşi əyalətlərinin bəzi hissələri və Tibetin bir hissəsi daxil idi.

Yalnız İtaliyanın Çjetszyan əyaləti üzərində təsir dairəsi əldə etmək tələbi Çin hökuməti tərəfindən rədd edildi.

Qeyd etmək lazımdır ki, burada göstərilən ərazilərə xarici dövlətlərin tam hakimiyyətə malik olduğu icarə və konsessiya əraziləri daxil deyildi. Yəni təsir dairəsi ilə birbaşa ərazi idarəçiliyi arasında fərq mövcud idi.

Rusiya hökuməti öz təsir zonasını hərbi yolla işğal etdi, burada öz qanunlarını və məktəblərini tətbiq etdi, mədənçıxarma və meşəçilik hüquqlarını ələ keçirdi, öz vətəndaşlarını həmin ərazilərdə yerləşdirdi və hətta bir sıra şəhərlərdə Çin hökumətinin razılığı olmadan bələdiyyə idarəetməsi yaratdı.

Xarici dövlətlərin — və müəyyən hallarda ABŞ-ın da — kağız üzərində Çinə məxsus olan bu ərazilərdə öz məhkəmələri, poçt idarələri, kommersiya müəssisələri, dəmir yolları və hərbi gəmiləri ola bilərdi. Bununla belə, xarici dövlətlərin təsiri və nəzarəti bəzi hallarda olduğundan daha böyük göstərilə bilər. Çin yerli hakimiyyət orqanları xarici müdaxilənin daha da genişlənməsini davamlı şəkildə məhdudlaşdırırdılar.

Bu təsir dairələri sistemi İkinci Dünya müharibəsindən sonra sona çatdı.

=== ABŞ və “Açıq Qapı siyasəti” ===
6 sentyabr 1899-cu ildə ABŞ dövlət katibi Con Hey Fransa, Almaniya, Britaniya, İtaliya, Yaponiya və Rusiyaya diplomatik notalar göndərdi. O, həmin dövlətlərdən rəsmi şəkildə bəyan etmələrini xahiş etdi ki, Çinin ərazi və inzibati bütövlüyünü qoruyacaq, həmçinin Çindəki öz təsir dairələrində yerləşən müqavilə limanlarından bütün dövlətlərin sərbəst istifadəsinə mane olmayacaqlar.

ABŞ digər dövlətlərin Çində daha böyük təsir dairələri yaratmasından narahat idi. Vaşinqton hesab edirdi ki, Çin rəsmi şəkildə bölüşdürülərsə, ABŞ Çin bazarına çıxışını itirə bilər.

Bu təşəbbüs sonradan “[[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|Açıq]] [[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|qapı siyasəti]]” (''Open Door Policy'') adlandırıldı. 1900-cü ildən sonra bağlanan müqavilələrdə bu siyasətə istinad edilsə də, Çində dəmir yolu hüquqları, mədənçıxarma hüquqları, kreditlər, xarici ticarət limanları və digər xüsusi imtiyazlar uğrunda böyük dövlətlər arasındakı rəqabət davam edirdi.

Maraqlıdır ki, ABŞ özü də bəzi hallarda “Açıq qapı siyasəti” ilə ziddiyyət təşkil edən addımlar atırdı. Belə ki, Vaşinqton Lansinq–İşii sazişi vasitəsilə Yaponiyanın Çindəki təsir dairəsini tanımağa razılıq vermişdi.</text>
      <sha1>qmm2k7405rf9igwpjarlkpwjseqhdnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037253</id>
      <parentid>9037079</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13983" sha1="hwfq20j7urzmxxofxgm1a2wfu9u8fav" xml:space="preserve">[[Fayl:Monroe_doctrine.jpg|thumb|[[Monro doktrinası]]]]
[[Beynəlxalq münasibətlər|Beynəlxalq münasibətlərdə]] '''təsir dairəsi''' (sphere of influence) lider dövlətin və ya digər geosiyasi baxımdan güclü təsisatın müəyyən səviyyədə mədəni, iqtisadi, hərbi və ya siyasi təsirə və ya müstəsna hüquqlara malik olduğu məkan-coğrafi regionu, yaxud dövlətlər və ya siyasi qurumlar qrupunu ifadə edir.

Təsirə məruz qalan tərəflə təsir göstərən tərəf arasında formal [[İttifaq dövləti|ittifaq]] və ya digər müqavilə öhdəlikləri mövcud ola bilər. Lakin təsir dairəsinin yaranması üçün belə formal razılaşmaların olması zəruri deyil. Təsir həm [[sərt güc]] (''hard power''), həm də [[yumşaq güc]] (''soft power'') vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Eyni şəkildə, ittifaqın mövcudluğu heç də mütləq şəkildə bir ölkənin digər ölkənin təsir dairəsində olması demək deyil. Tarixən təsir dairələri daxilində güclü və ya sərt şəkildə tətbiq edilən müstəsna nəzarət çox vaxt qlobal münaqişə və gərginliyin daha yüksək səviyyəsinə gətirib çıxarmış və ya belə gərginliklə əlaqəli olmuşdur. Digər tərəfdən, təsir dairələri arasında ticarət, qarşılıqlı asılılıq və kommunikasiya nisbətən uzunmüddətli sülh dövrlərinin yaranmasına şərait yaratmışdır. Eyni hal təsir dairələrinin daha zəif tətbiq edildiyi və beynəlxalq əlaqələrin daha çox könüllülük xarakteri daşıdığı dövrlərə də aiddir.

İstisna hallarda başqa, daha güclü dövlətin &quot;təsir dairəsi&quot; daxilində olan ölkə və ya icma həmin dövlətin müştəri dövlətinə (''client state'') və ya funksional şəkildə onun tabeliyində olan quruma çevrilə bilər. Belə dövlət faktiki olaraq [[peyk dövlət]] (''satellite state'') və ya de-fakto müstəmləkə (''de facto colony'') kimi fəaliyyət göstərə bilər. İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonrakı onilliklər ərzində [[Sovet İttifaqı]] ilə Şərq blokunun daha kiçik üzvləri arasındakı münasibətlər buna nümunədir. Burada dominant güc Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Sovet İttifaqı idi. Regionların güclü dövlətlər arasında bölüşdürüldüyü və həmin dövlətlərin öz regionlarındakı kiçik dövlətlərin işlərinə təsir göstərdiyi və ya müdaxilə etdiyi təsir dairələri sistemi bu gün də mövcuddur. Geosiyasi güc münasibətləri çox vaxt regional və ya qlobal [[Super güc|supergüc]], [[böyük güc]] və/və ya [[orta güc]] anlayışlarından istifadə etməklə təhlil edilir.

Bəzən bir ölkənin müxtəlif hissələri müxtəlif dövlətlərin təsir dairələrinə daxil ola bilər. Həmçinin bir dövlət hansı amilin təsirə məruz qalmasından asılı olaraq müxtəlif təsir dairələrinə daxil ola bilər; məsələn, söhbət ticarət, mədəniyyət və ya digər sahələrdə təsirdən gedə bilər. XIX əsrdə İran və Tailand kimi [[Bufer dövlət|bufer dövlətlər]], Britaniya, Fransa və Rusiya imperiyaları arasında yerləşdikləri üçün bu üç beynəlxalq gücün təsir dairələri arasında bölünmüşdülər. Eyni şəkildə, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Nasist Almaniyası [[1945–1949-cu illərdə Almaniya|dörd işğal zonasına]] bölündü. Bunlardan üçü sonradan Qərbi Almaniya adı altında birləşdi, digər zona isə Şərqi Almaniyaya çevrildi. Qərbi Almaniya [[NATO]]-nun, Şərqi Almaniya isə Varşava Müqaviləsi Təşkilatının üzvü oldu.

== Tarix ==

=== İlk dövr ABŞ (1820-ci illər) ===
ABŞ-ın ilk maliyyə naziri [[Aleksandr Hamilton]] ABŞ-ın Şimali Amerikada təsir dairəsi yaratmasını qarşıya məqsəd qoymuşdu&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 6, 2016 |title=Monroe Doctrine, 1823 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131010117/https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |archive-date=January 31, 2017 |access-date=March 26, 2016 |website=Office of the Historian |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;. Hamilton ''Federalist'' məqalələrində yazırdı ki, ABŞ-ın [[böyük güc]] statusuna yüksəlməsi və zaman keçdikcə Avropa dövlətlərini Amerikadan çəkindirmək, hətta onları buradan sıxışdırıb çıxarmaq üçün kifayət qədər güc əldə etməsi vacibdir. Bu düşüncəyə əsasən, ABŞ Şimali Amerikanın bütün ərazisi və ətraf dənizlərində, eləcə də həmin coğrafi məkanda mövcud olan bütün dövlətlər arasında regional üstünlük həyata keçirməli idi. Bu, kifayət qədər iddialı məqsəd idi, çünki həmin dövrdə [[Yeni dünya|Yeni Dünyanın]] böyük hissəsi hələ də güclü Avropa dövlətlərinin (imperiyaların) müstəmləkə idarəçiliyi altında idi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morison |first=S. E. |date=February 1924 |title=The Origins of the Monroe Doctrine |journal=Economica |doi=10.2307/2547870 |jstor=2547870}}&lt;/ref&gt;.

Sonradan [[Monro doktrinası]] adlandırılan bu konsepsiyanın daha geniş forması prezident [[Ceyms Monro]] tərəfindən rəsmiləşdirildi. Monro 1817–1825-ci illərdə iki müddət ərzində prezident vəzifəsində olmuşdur. O, Yeni Dünyanın Amerika təsir dairəsinin bir hissəsi kimi formalaşdırılmalı olduğunu və eyni zamanda Avropa dövlətlərinin buradakı müdaxiləsinin qarşısının alınmalı olduğunu bəyan edirdi. ABŞ dünya gücünə çevrildikcə, az sayda dövlət bu təsir dairəsinə müdaxilə etməyə cəsarət edirdi. Bunun diqqətəlayiq istisnalarından biri Sovet İttifaqı və [[Karib böhranı|Kuba raket böhranı]] ilə bağlı hadisələr idi&lt;ref name=&quot;Brit1&quot;&gt;{{cite book |title=New Encyclopædia Britannica |date=30 June 2008 |publisher=Encyclopædia Britannica |isbn=978-1-59339-292-5 |edition=15th |volume=8 |page=269}}&lt;/ref&gt;.

Hətta 2018-ci ildə ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson ABŞ-ın regionda digər, daha uzaq coğrafi təsir dairələrinə malik dövlətlərlə, məsələn, Çinlə müqayisədə, üstünlük verilən ticarət tərəfdaşı olduğunu vurğulayarkən Monro doktrinasına istinad etmişdi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gramer |first=Robbie |date=2 February 2018 |title=Tillerson Praises Monroe Doctrine, Warns Latin America of 'Imperial' Chinese Ambitions |url=https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916084932/https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |archive-date=16 September 2018 |access-date=4 October 2018 |website=Foreign Policy |publisher=The Slate Group}}&lt;/ref&gt;.

=== Yeni imperializm dövrü (XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri) ===
Siam (indiki Tailand) məsələsində Britaniya və Fransa 1904-cü ildə razılaşma imzaladılar. Bu razılaşmaya əsasən, Britaniya Menam (Çao-Phraya) çayı hövzəsinin şərqindəki ərazilərdə Fransanın təsir dairəsini tanıdı. Bunun müqabilində Fransa Menam hövzəsinin qərbində və Tailand körfəzinin qərbində yerləşən ərazilərdə Britaniyanın təsirini tanıdı. Hər iki tərəf Siam ərazilərini ilhaq etmək niyyətindən imtina etdi&lt;ref&gt;{{cite wikisource|title=Declaration between the United Kingdom and France concerning Siam, Madagascar, and the New Hebrides|year=1904|publisher=Governments of Great Britain and the French Republic}}&lt;/ref&gt;.

1907-ci il İngiltərə–Rusiya Konvensiyası əsasında Britaniya və Rusiya Persiyanı (İranı) təsir dairələrinə böldülər. Rusiya İranın böyük hissəsinin şimalında öz təsirinin tanınmasına nail oldu, Britaniya isə ölkənin cənub-şərqində təsir zonasını formalaşdırdı&lt;ref&gt;British Documents on the Origins of the War 1898–1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903–7. Edited by G. P. Gooch and H. Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618–621. [https://archive.org/stream/britishdocuments04greabyu#page/626/mode/2up Appendix IV – Revised Draft of Agreement Concerning Persia, Sent to Sir A. Nicholson by Sir Edward Grey on June 6, 1907]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yale Law School: &quot;Agreement concerning Persia&quot; (in English) |url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930102122/http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |archive-date=2018-09-30 |access-date=2018-10-04}}&lt;/ref&gt;.

=== Çin ===
XIX əsrin ortalarından XX əsrin ortalarına qədər olan dövrdə Çində bu mərhələ Çin tarixşünaslığında &quot;alçaldılma əsri&quot; (''century of humiliation'') kimi tanınır. Bu dövrdə Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Rusiya və Yaponiya Çinin geniş ərazilərində xüsusi imtiyazlar əldə etmişdilər. Bu imtiyazlar onların &quot;maraqlar dairələrində&quot; müəyyən ərazilərin başqa dövlətlərə verilməyəcəyinə dair öhdəliklərin təmin edilməsi əsasında formalaşmışdı. Yalnız ABŞ bu prosesdə əvvəlcə iştirak edə bilmədi; buna səbəb onun İspaniya–ABŞ müharibəsində iştirak etməsi idi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Liu |first1=Kwang-ching |title=The Cambridge History of China Volume 11 Late Ch'ing 1800–1911 Part 2 |last2=Fairbank |first2=John |date=1978 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-22029-7 |page=113}}&lt;/ref&gt;.

Bu təsir dairələri Tsin hökumətinin ''&quot;qeyri-bərabər müqavilələr&quot;'' imzalamağa məcbur edilməsi və uzunmüddətli icarə müqavilələri vasitəsilə əldə edilmişdi.

1895-ci ilin əvvəllərində Fransa Cənub-Qərbi Çində öz təsir dairəsini yaratmağa iddia etdi. 1897-ci ilin dekabrında Almaniya imperatoru II Vilhelm Çində ərazi ələ keçirmək niyyətini açıqladı. Bu hadisə Çində təsir zonalarının müəyyənləşdirilməsi uğrunda rəqabəti daha da sürətləndirdi.

Almaniya Şandun əyalətində inkişaf kreditləri, mədən sənayesi və dəmir yollarına sahiblik üzərində müstəsna nəzarət əldə etdi. Rusiya isə Çin səddinin şimalında yerləşən bütün ərazilər üzərində təsir dairəsi qazandı. Bundan əlavə, Rusiya Monqolustan və Sincanda ticarət üçün əvvəllər əldə etdiyi vergi güzəştlərini qorudu və Fengtian, Jilin və Heylunszyan əyalətlərində Almaniyanın Şandunda əldə etdiyi iqtisadi imtiyazlara bənzər hüquqlar qazandı.

Fransa Yunnan, eləcə də Quanşi və Quanqdonq əyalətlərinin böyük hissəsi üzərində təsir dairəsi əldə etdi. Yaponiya Futszyan əyalətində, Britaniya isə Yantszı çayı vadisinin bütün ərazisində (Yantszı çayına bitişik bütün əyalətlər, həmçinin Henan və Çjetszyan əyalətləri daxil olmaqla) təsir üstünlüyü qazandı. Britaniyanın təsir dairəsinə, həmçinin Quanqdonq və Quanşi əyalətlərinin bəzi hissələri və Tibetin bir hissəsi daxil idi.

Yalnız İtaliyanın Çjetszyan əyaləti üzərində təsir dairəsi əldə etmək tələbi Çin hökuməti tərəfindən rədd edildi.

Qeyd etmək lazımdır ki, burada göstərilən ərazilərə xarici dövlətlərin tam hakimiyyətə malik olduğu icarə və konsessiya əraziləri daxil deyildi. Yəni təsir dairəsi ilə birbaşa ərazi idarəçiliyi arasında fərq mövcud idi.

Rusiya hökuməti öz təsir zonasını hərbi yolla işğal etdi, burada öz qanunlarını və məktəblərini tətbiq etdi, mədənçıxarma və meşəçilik hüquqlarını ələ keçirdi, öz vətəndaşlarını həmin ərazilərdə yerləşdirdi və hətta bir sıra şəhərlərdə Çin hökumətinin razılığı olmadan bələdiyyə idarəetməsi yaratdı.

Xarici dövlətlərin — və müəyyən hallarda ABŞ-ın da — kağız üzərində Çinə məxsus olan bu ərazilərdə öz məhkəmələri, poçt idarələri, kommersiya müəssisələri, dəmir yolları və hərbi gəmiləri ola bilərdi. Bununla belə, xarici dövlətlərin təsiri və nəzarəti bəzi hallarda olduğundan daha böyük göstərilə bilər. Çin yerli hakimiyyət orqanları xarici müdaxilənin daha da genişlənməsini davamlı şəkildə məhdudlaşdırırdılar.

Bu təsir dairələri sistemi İkinci Dünya müharibəsindən sonra sona çatdı.

=== ABŞ və &quot;Açıq Qapı siyasəti&quot; ===
6 sentyabr 1899-cu ildə ABŞ dövlət katibi Con Hey Fransa, Almaniya, Britaniya, İtaliya, Yaponiya və Rusiyaya diplomatik notalar göndərdi. O, həmin dövlətlərdən rəsmi şəkildə bəyan etmələrini xahiş etdi ki, Çinin ərazi və inzibati bütövlüyünü qoruyacaq, həmçinin Çindəki öz təsir dairələrində yerləşən müqavilə limanlarından bütün dövlətlərin sərbəst istifadəsinə mane olmayacaqlar.

ABŞ digər dövlətlərin Çində daha böyük təsir dairələri yaratmasından narahat idi. Vaşinqton hesab edirdi ki, Çin rəsmi şəkildə bölüşdürülərsə, ABŞ Çin bazarına çıxışını itirə bilər.

Bu təşəbbüs sonradan &quot;[[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|Açıq]] [[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|qapı siyasəti]]&quot; (''Open Door Policy'') adlandırıldı. 1900-cü ildən sonra bağlanan müqavilələrdə bu siyasətə istinad edilsə də, Çində dəmir yolu hüquqları, mədənçıxarma hüquqları, kreditlər, xarici ticarət limanları və digər xüsusi imtiyazlar uğrunda böyük dövlətlər arasındakı rəqabət davam edirdi.

Maraqlıdır ki, ABŞ özü də bəzi hallarda &quot;Açıq qapı siyasəti&quot; ilə ziddiyyət təşkil edən addımlar atırdı. Belə ki, Vaşinqton Lansinq–İşii sazişi vasitəsilə Yaponiyanın Çindəki təsir dairəsini tanımağa razılıq vermişdi.</text>
      <sha1>hwfq20j7urzmxxofxgm1a2wfu9u8fav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037267</id>
      <parentid>9037253</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar başlığı əlavə edildi</comment>
      <origin>9037267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13982" sha1="bfz0iizguj39yvaeg6qpt23dyxmv8wf" xml:space="preserve">[[Fayl:Monroe_doctrine.jpg|thumb|[[Monro doktrinası]]]]
[[Beynəlxalq münasibətlər]]də '''təsir dairəsi''' (sphere of influence) lider dövlətin və ya digər geosiyasi baxımdan güclü təsisatın müəyyən səviyyədə mədəni, iqtisadi, hərbi və ya siyasi təsirə və ya müstəsna hüquqlara malik olduğu məkan-coğrafi regionu, yaxud dövlətlər və ya siyasi qurumlar qrupunu ifadə edir.

Təsirə məruz qalan tərəflə təsir göstərən tərəf arasında formal [[İttifaq dövləti|ittifaq]] və ya digər müqavilə öhdəlikləri mövcud ola bilər. Lakin təsir dairəsinin yaranması üçün belə formal razılaşmaların olması zəruri deyil. Təsir həm [[sərt güc]] (''hard power''), həm də [[yumşaq güc]] (''soft power'') vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Eyni şəkildə, ittifaqın mövcudluğu heç də mütləq şəkildə bir ölkənin digər ölkənin təsir dairəsində olması demək deyil. Tarixən təsir dairələri daxilində güclü və ya sərt şəkildə tətbiq edilən müstəsna nəzarət çox vaxt qlobal münaqişə və gərginliyin daha yüksək səviyyəsinə gətirib çıxarmış və ya belə gərginliklə əlaqəli olmuşdur. Digər tərəfdən, təsir dairələri arasında ticarət, qarşılıqlı asılılıq və kommunikasiya nisbətən uzunmüddətli sülh dövrlərinin yaranmasına şərait yaratmışdır. Eyni hal təsir dairələrinin daha zəif tətbiq edildiyi və beynəlxalq əlaqələrin daha çox könüllülük xarakteri daşıdığı dövrlərə də aiddir.

İstisna hallarda başqa, daha güclü dövlətin &quot;təsir dairəsi&quot; daxilində olan ölkə və ya icma həmin dövlətin müştəri dövlətinə (''client state'') və ya funksional şəkildə onun tabeliyində olan quruma çevrilə bilər. Belə dövlət faktiki olaraq [[peyk dövlət]] (''satellite state'') və ya de-fakto müstəmləkə (''de facto colony'') kimi fəaliyyət göstərə bilər. İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonrakı onilliklər ərzində [[Sovet İttifaqı]] ilə Şərq blokunun daha kiçik üzvləri arasındakı münasibətlər buna nümunədir. Burada dominant güc Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Sovet İttifaqı idi. Regionların güclü dövlətlər arasında bölüşdürüldüyü və həmin dövlətlərin öz regionlarındakı kiçik dövlətlərin işlərinə təsir göstərdiyi və ya müdaxilə etdiyi təsir dairələri sistemi bu gün də mövcuddur. Geosiyasi güc münasibətləri çox vaxt regional və ya qlobal [[Super güc|supergüc]], [[böyük güc]] və/və ya [[orta güc]] anlayışlarından istifadə etməklə təhlil edilir.

Bəzən bir ölkənin müxtəlif hissələri müxtəlif dövlətlərin təsir dairələrinə daxil ola bilər. Həmçinin bir dövlət hansı amilin təsirə məruz qalmasından asılı olaraq müxtəlif təsir dairələrinə daxil ola bilər; məsələn, söhbət ticarət, mədəniyyət və ya digər sahələrdə təsirdən gedə bilər. XIX əsrdə İran və Tailand kimi [[bufer dövlət]]lər, Britaniya, Fransa və Rusiya imperiyaları arasında yerləşdikləri üçün bu üç beynəlxalq gücün təsir dairələri arasında bölünmüşdülər. Eyni şəkildə, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Nasist Almaniyası [[1945–1949-cu illərdə Almaniya|dörd işğal zonasına]] bölündü. Bunlardan üçü sonradan Qərbi Almaniya adı altında birləşdi, digər zona isə Şərqi Almaniyaya çevrildi. Qərbi Almaniya [[NATO]]-nun, Şərqi Almaniya isə Varşava Müqaviləsi Təşkilatının üzvü oldu.

== Tarix ==

=== İlk dövr ABŞ (1820-ci illər) ===
ABŞ-ın ilk maliyyə naziri [[Aleksandr Hamilton]] ABŞ-ın Şimali Amerikada təsir dairəsi yaratmasını qarşıya məqsəd qoymuşdu.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 6, 2016 |title=Monroe Doctrine, 1823 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131010117/https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |archive-date=January 31, 2017 |access-date=March 26, 2016 |website=Office of the Historian |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; Hamilton ''Federalist'' məqalələrində yazırdı ki, ABŞ-ın [[böyük güc]] statusuna yüksəlməsi və zaman keçdikcə Avropa dövlətlərini Amerikadan çəkindirmək, hətta onları buradan sıxışdırıb çıxarmaq üçün kifayət qədər güc əldə etməsi vacibdir. Bu düşüncəyə əsasən, ABŞ Şimali Amerikanın bütün ərazisi və ətraf dənizlərində, eləcə də həmin coğrafi məkanda mövcud olan bütün dövlətlər arasında regional üstünlük həyata keçirməli idi. Bu, kifayət qədər iddialı məqsəd idi, çünki həmin dövrdə [[Yeni dünya|Yeni Dünyanın]] böyük hissəsi hələ də güclü Avropa dövlətlərinin (imperiyaların) müstəmləkə idarəçiliyi altında idi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morison |first=S. E. |date=February 1924 |title=The Origins of the Monroe Doctrine |journal=Economica |doi=10.2307/2547870 |jstor=2547870}}&lt;/ref&gt;

Sonradan [[Monro doktrinası]] adlandırılan bu konsepsiyanın daha geniş forması prezident [[Ceyms Monro]] tərəfindən rəsmiləşdirildi. Monro 1817–1825-ci illərdə iki müddət ərzində prezident vəzifəsində olmuşdur. O, Yeni Dünyanın Amerika təsir dairəsinin bir hissəsi kimi formalaşdırılmalı olduğunu və eyni zamanda Avropa dövlətlərinin buradakı müdaxiləsinin qarşısının alınmalı olduğunu bəyan edirdi. ABŞ dünya gücünə çevrildikcə, az sayda dövlət bu təsir dairəsinə müdaxilə etməyə cəsarət edirdi. Bunun diqqətəlayiq istisnalarından biri Sovet İttifaqı və [[Karib böhranı|Kuba raket böhranı]] ilə bağlı hadisələr idi.&lt;ref name=&quot;Brit1&quot;&gt;{{cite book |title=New Encyclopædia Britannica |date=30 June 2008 |publisher=Encyclopædia Britannica |isbn=978-1-59339-292-5 |edition=15th |volume=8 |page=269}}&lt;/ref&gt;

Hətta 2018-ci ildə ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson ABŞ-ın regionda digər, daha uzaq coğrafi təsir dairələrinə malik dövlətlərlə, məsələn, Çinlə müqayisədə, üstünlük verilən ticarət tərəfdaşı olduğunu vurğulayarkən Monro doktrinasına istinad etmişdi.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gramer |first=Robbie |date=2 February 2018 |title=Tillerson Praises Monroe Doctrine, Warns Latin America of 'Imperial' Chinese Ambitions |url=https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916084932/https://foreignpolicy.com/2018/02/02/tillerson-praises-monroe-doctrine-warns-latin-america-off-imperial-chinese-ambitions-mexico-south-america-nafta-diplomacy-trump-trade-venezuela-maduro/ |archive-date=16 September 2018 |access-date=4 October 2018 |website=Foreign Policy |publisher=The Slate Group}}&lt;/ref&gt;

=== Yeni imperializm dövrü (XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri) ===
Siam (indiki Tailand) məsələsində Britaniya və Fransa 1904-cü ildə razılaşma imzaladılar. Bu razılaşmaya əsasən, Britaniya Menam (Çao-Phraya) çayı hövzəsinin şərqindəki ərazilərdə Fransanın təsir dairəsini tanıdı. Bunun müqabilində Fransa Menam hövzəsinin qərbində və Tailand körfəzinin qərbində yerləşən ərazilərdə Britaniyanın təsirini tanıdı. Hər iki tərəf Siam ərazilərini ilhaq etmək niyyətindən imtina etdi.&lt;ref&gt;{{cite wikisource|title=Declaration between the United Kingdom and France concerning Siam, Madagascar, and the New Hebrides|year=1904|publisher=Governments of Great Britain and the French Republic}}&lt;/ref&gt;

1907-ci il İngiltərə–Rusiya Konvensiyası əsasında Britaniya və Rusiya Persiyanı (İranı) təsir dairələrinə böldülər. Rusiya İranın böyük hissəsinin şimalında öz təsirinin tanınmasına nail oldu, Britaniya isə ölkənin cənub-şərqində təsir zonasını formalaşdırdı.&lt;ref&gt;British Documents on the Origins of the War 1898–1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903–7. Edited by G. P. Gooch and H. Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618–621. [https://archive.org/stream/britishdocuments04greabyu#page/626/mode/2up Appendix IV – Revised Draft of Agreement Concerning Persia, Sent to Sir A. Nicholson by Sir Edward Grey on June 6, 1907]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yale Law School: &quot;Agreement concerning Persia&quot; (in English) |url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930102122/http://avalon.law.yale.edu/20th_century/angrusen.asp |archive-date=2018-09-30 |access-date=2018-10-04}}&lt;/ref&gt;

=== Çin ===
XIX əsrin ortalarından XX əsrin ortalarına qədər olan dövrdə Çində bu mərhələ Çin tarixşünaslığında &quot;alçaldılma əsri&quot; (''century of humiliation'') kimi tanınır. Bu dövrdə Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Rusiya və Yaponiya Çinin geniş ərazilərində xüsusi imtiyazlar əldə etmişdilər. Bu imtiyazlar onların &quot;maraqlar dairələrində&quot; müəyyən ərazilərin başqa dövlətlərə verilməyəcəyinə dair öhdəliklərin təmin edilməsi əsasında formalaşmışdı. Yalnız ABŞ bu prosesdə əvvəlcə iştirak edə bilmədi; buna səbəb onun İspaniya–ABŞ müharibəsində iştirak etməsi idi.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Liu |first1=Kwang-ching |title=The Cambridge History of China Volume 11 Late Ch'ing 1800–1911 Part 2 |last2=Fairbank |first2=John |date=1978 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-22029-7 |page=113}}&lt;/ref&gt;

Bu təsir dairələri Tsin hökumətinin ''&quot;qeyri-bərabər müqavilələr&quot;'' imzalamağa məcbur edilməsi və uzunmüddətli icarə müqavilələri vasitəsilə əldə edilmişdi.

1895-ci ilin əvvəllərində Fransa Cənub-Qərbi Çində öz təsir dairəsini yaratmağa iddia etdi. 1897-ci ilin dekabrında Almaniya imperatoru II Vilhelm Çində ərazi ələ keçirmək niyyətini açıqladı. Bu hadisə Çində təsir zonalarının müəyyənləşdirilməsi uğrunda rəqabəti daha da sürətləndirdi.

Almaniya Şandun əyalətində inkişaf kreditləri, mədən sənayesi və dəmir yollarına sahiblik üzərində müstəsna nəzarət əldə etdi. Rusiya isə Çin səddinin şimalında yerləşən bütün ərazilər üzərində təsir dairəsi qazandı. Bundan əlavə, Rusiya Monqolustan və Sincanda ticarət üçün əvvəllər əldə etdiyi vergi güzəştlərini qorudu və Fengtian, Jilin və Heylunszyan əyalətlərində Almaniyanın Şandunda əldə etdiyi iqtisadi imtiyazlara bənzər hüquqlar qazandı.

Fransa Yunnan, eləcə də Quanşi və Quanqdonq əyalətlərinin böyük hissəsi üzərində təsir dairəsi əldə etdi. Yaponiya Futszyan əyalətində, Britaniya isə Yantszı çayı vadisinin bütün ərazisində (Yantszı çayına bitişik bütün əyalətlər, həmçinin Henan və Çjetszyan əyalətləri daxil olmaqla) təsir üstünlüyü qazandı. Britaniyanın təsir dairəsinə, həmçinin Quanqdonq və Quanşi əyalətlərinin bəzi hissələri və Tibetin bir hissəsi daxil idi.

Yalnız İtaliyanın Çjetszyan əyaləti üzərində təsir dairəsi əldə etmək tələbi Çin hökuməti tərəfindən rədd edildi.

Qeyd etmək lazımdır ki, burada göstərilən ərazilərə xarici dövlətlərin tam hakimiyyətə malik olduğu icarə və konsessiya əraziləri daxil deyildi. Yəni təsir dairəsi ilə birbaşa ərazi idarəçiliyi arasında fərq mövcud idi.

Rusiya hökuməti öz təsir zonasını hərbi yolla işğal etdi, burada öz qanunlarını və məktəblərini tətbiq etdi, mədənçıxarma və meşəçilik hüquqlarını ələ keçirdi, öz vətəndaşlarını həmin ərazilərdə yerləşdirdi və hətta bir sıra şəhərlərdə Çin hökumətinin razılığı olmadan bələdiyyə idarəetməsi yaratdı.

Xarici dövlətlərin — və müəyyən hallarda ABŞ-ın da — kağız üzərində Çinə məxsus olan bu ərazilərdə öz məhkəmələri, poçt idarələri, kommersiya müəssisələri, dəmir yolları və hərbi gəmiləri ola bilərdi. Bununla belə, xarici dövlətlərin təsiri və nəzarəti bəzi hallarda olduğundan daha böyük göstərilə bilər. Çin yerli hakimiyyət orqanları xarici müdaxilənin daha da genişlənməsini davamlı şəkildə məhdudlaşdırırdılar.

Bu təsir dairələri sistemi İkinci Dünya müharibəsindən sonra sona çatdı.

=== ABŞ və &quot;Açıq Qapı siyasəti&quot; ===
6 sentyabr 1899-cu ildə ABŞ dövlət katibi Con Hey Fransa, Almaniya, Britaniya, İtaliya, Yaponiya və Rusiyaya diplomatik notalar göndərdi. O, həmin dövlətlərdən rəsmi şəkildə bəyan etmələrini xahiş etdi ki, Çinin ərazi və inzibati bütövlüyünü qoruyacaq, həmçinin Çindəki öz təsir dairələrində yerləşən müqavilə limanlarından bütün dövlətlərin sərbəst istifadəsinə mane olmayacaqlar.

ABŞ digər dövlətlərin Çində daha böyük təsir dairələri yaratmasından narahat idi. Vaşinqton hesab edirdi ki, Çin rəsmi şəkildə bölüşdürülərsə, ABŞ Çin bazarına çıxışını itirə bilər.

Bu təşəbbüs sonradan &quot;[[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|Açıq]] [[&quot;Açıq qapı&quot; doktrinası|qapı siyasəti]]&quot; (''Open Door Policy'') adlandırıldı. 1900-cü ildən sonra bağlanan müqavilələrdə bu siyasətə istinad edilsə də, Çində dəmir yolu hüquqları, mədənçıxarma hüquqları, kreditlər, xarici ticarət limanları və digər xüsusi imtiyazlar uğrunda böyük dövlətlər arasındakı rəqabət davam edirdi.

Maraqlıdır ki, ABŞ özü də bəzi hallarda &quot;Açıq qapı siyasəti&quot; ilə ziddiyyət təşkil edən addımlar atırdı. Belə ki, Vaşinqton Lansinq–İşii sazişi vasitəsilə Yaponiyanın Çindəki təsir dairəsini tanımağa razılıq vermişdi.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>bfz0iizguj39yvaeg6qpt23dyxmv8wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zaur İsmayılov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998019</id>
    <revision>
      <id>9037081</id>
      <timestamp>2026-08-15T14:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6696" sha1="gnoobzw5z1d98w88n73e34ilcp9kw5c" xml:space="preserve">'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycanlı futbol məşqçisi. 2026-cı ildən [[Araz-Naxçıvan PFK|“Araz-Naxçıvan”]] klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, [[Keşlə FK|“Keşlə”]] klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|“Şamaxı”nın]] və “Araz-Naxçıvan”ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===

İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===

2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===

2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə “Araz-Naxçıvan-2” Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== “Araz-Naxçıvan” ===

2026-cı ilin yayında İsmayılov “Araz-Naxçıvan”ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>gnoobzw5z1d98w88n73e34ilcp9kw5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037082</id>
      <parentid>9037081</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6710" sha1="geew32kdzsycb1nvhu1cybv7nril8dv" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən [[Araz-Naxçıvan PFK|“Araz-Naxçıvan”]] klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, [[Keşlə FK|“Keşlə”]] klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|“Şamaxı”nın]] və “Araz-Naxçıvan”ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===

İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===

2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===

2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə “Araz-Naxçıvan-2” Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== “Araz-Naxçıvan” ===

2026-cı ilin yayında İsmayılov “Araz-Naxçıvan”ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>geew32kdzsycb1nvhu1cybv7nril8dv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037083</id>
      <parentid>9037082</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>vikiləşdirmə</comment>
      <origin>9037083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6678" sha1="pxyq8i9xxhzc29dtjpw83j8ck0g7gf4" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}</text>
      <sha1>pxyq8i9xxhzc29dtjpw83j8ck0g7gf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037084</id>
      <parentid>9037083</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9037084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6721" sha1="oc18jqa9vqbohu66ztm71rjk4kzfbwc" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]</text>
      <sha1>oc18jqa9vqbohu66ztm71rjk4kzfbwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037085</id>
      <parentid>9037084</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9037085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6771" sha1="61u103zwseuuts410649qih31xu9csn" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]</text>
      <sha1>61u103zwseuuts410649qih31xu9csn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037086</id>
      <parentid>9037085</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]] əlavə olundu</comment>
      <origin>9037086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6820" sha1="3tii6nvfm4y2b9retep0zwsmahj9o7l" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>3tii6nvfm4y2b9retep0zwsmahj9o7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037087</id>
      <parentid>9037086</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T14:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6778" sha1="3fc2dch4n3xcsnyc2pynssgtzlehyk8" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun baş məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>3fc2dch4n3xcsnyc2pynssgtzlehyk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037100</id>
      <parentid>9037087</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6773" sha1="rduzotqer4kan3fflv8rubw11ezjqtf" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>rduzotqer4kan3fflv8rubw11ezjqtf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037101</id>
      <parentid>9037100</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7121" sha1="t75pis3xw4gd2a3dne7hnw4rq6z2jmu" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsində təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) [[Cavid Hüseynov]]a tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>t75pis3xw4gd2a3dne7hnw4rq6z2jmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037102</id>
      <parentid>9037101</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T15:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7125" sha1="gylqgmix6ah6tklx3ol4yy89hhvr9bk" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun məşqçisidir. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə Zaur İsmayılov təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) [[Cavid Hüseynov]]a tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>gylqgmix6ah6tklx3ol4yy89hhvr9bk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037353</id>
      <parentid>9037102</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9037353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7210" sha1="firc4x88b1pejfxk5nqv1u2lfj62157" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun formal baş məşqçisidir, lakin faktiki məşqçilik funksiyaları isə [[Cavid Hüseynov]]dadır. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının məşqçisi vəzifəsinə Zaur İsmayılov təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) [[Cavid Hüseynov]]a tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>firc4x88b1pejfxk5nqv1u2lfj62157</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037354</id>
      <parentid>9037353</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T07:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <origin>9037354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7215" sha1="ts1wdeia49omhnmx78rm32x57scwlbm" xml:space="preserve">{{futbolçu}}

'''Zaur İsmayılov''' — [[Azərbaycan]] futbol məşqçisi. 2026-cı ildən &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot; klubunun formal baş məşqçisidir, lakin faktiki məşqçilik funksiyaları isə [[Cavid Hüseynov]]dadır. Daha əvvəl uzun müddət müxtəlif Azərbaycan klublarında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda baş məşqçi səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmiş, [[Şamaxı FK|&quot;Şamaxı&quot;nın]] və &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əvəzedici komandalarına rəhbərlik etmişdir.

== Məşqçilik karyerası ==

=== &quot;Keşlə&quot; ===
İsmayılov uzun illər &quot;[[Keşlə FK|Keşlə]]&quot; klubunda məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2018-ci ilin iyulunda klubun baş məşqçisi [[Yuri Maksimov]]un gedişindən sonra İsmayılov Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Maltanın &quot;Baltsan&quot; klubuna qarşı keçirilən cavab oyununda komandanı baş məşqçi əvəzi kimi meydana çıxarmışdır. &quot;Keşlə&quot; həmin görüşdə 2:1 hesabı ilə qalib gəlsə də, ilk oyunda 1:4 hesabı ilə məğlub olduğundan turnirdə mübarizəni dayandırmışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://report.az/futbol-xeberleri/zaur-i-smayilov-mudafieden-oynayan-komandaya-qarsi-mubarize-aparmaq-cetin-idi |title=Zaur İsmayılov: “Müdafiədən oynayan komandaya qarşı mübarizə aparmaq çətin idi” |website=Report.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98453 |title=Zaur İsmayılov: “Məmmədin səhvi oyunun qırılma anı oldu” |website=Sportal.az |date=19 iyul 2018}}&lt;/ref&gt;

2018-ci ildə İsmayılovun &quot;Keşlə&quot;nin baş məşqçisi postuna mümkün namizəd olduğu da müzakirə edilmişdir. Özü həmin dövrdə komandanın hazırlığını apardığını və baş məşqçi məsələsinin yaxın günlərdə müəyyənləşəcəyini bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportal.az/news/98576 |title=Zaur İsmayılov “Keşlə”nin baş məşqçisi təyin ediləcək? — “İki gün ərzində hər şey bəlli olacaq” |website=Sportal.az}}&lt;/ref&gt;

2020-ci ilin avqustunda &quot;Keşlə&quot; baş məşqçi [[Tərlan Əhmədov]]la yollarını ayırdıqdan sonra İsmayılov müvəqqəti olaraq baş məşqçi səlahiyyətlərini icra etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qol.az/news/148522-kesle-terlan-ehmedovla-yollari-ayirdi-resmi |title=“Keşlə” Tərlan Əhmədovla yollarını ayırdı — Rəsmi |website=Qol.az |date=8 avqust 2020}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Şamaxı-2&quot; ===
2022-ci ilin avqustunda İsmayılov &quot;[[Şamaxı FK|Şamaxı]]&quot;nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. O vaxta qədər uzun müddət klubun əsas komandasında məşqçi köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31426-samaxinin-evezedici-komandasinin-bas-mesqcisi-belli-oldu.html |title=“Şamaxı”nın əvəzedici komandasının baş məşqçisi bəlli oldu |website=Football-plus.az |date=4 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

İsmayılovun rəhbərlik etdiyi &quot;Şamaxı-2&quot; əsasən klubun U-19 və akademiya futbolçularından formalaşdırılmışdı. Mütəxəssis komandanın əsas məqsədinin aşağı yaş qruplarından futbolçular hazırlayaraq onları əsas komandaya qazandırmaq olduğunu bildirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/31581-amax-2-u-19-un-uzvlrindn-formalaacaq.html |title=“Şamaxı-2” U-19-un üzvlərindən formalaşacaq — AÇIQLAMA |website=Football-plus.az |date=6 avqust 2022}}&lt;/ref&gt;

Həmin ilin dekabrında İsmayılov Sənan Qurbanovla birlikdə PRO kateqoriyalı məşqçi lisenziyası əldə etmişdir. Bununla o, Azərbaycanda məşqçilər üçün ən yüksək lisenziya kateqoriyalarından birinə yiyələnmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-plus.az/37562-zaur-smayilov-pro-nu-elde-etmek-ozu-ustunlukdu.html |title=Zaur İsmayılov: “PRO-nu əldə etmək özü üstünlükdü” |website=Football-plus.az |date=23 dekabr 2022}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; ===
2023-cü ilin iyulunda İsmayılov &quot;Şamaxı-2&quot;nin baş məşqçisi vəzifəsindən ayrılaraq &quot;[[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]&quot;ın əvəzedici komandasının baş məşqçisi təyin edilmişdir. Klub onunla birillik müqavilə bağlamışdır.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sport24.az/bizim-futbol/zaur-ismayilov-shamaxini-bu-kluba-deyishdi |title=Zaur İsmayılov “Şamaxı”nı bu kluba dəyişdi |website=Sport24.az |date=10 iyul 2023}}&lt;/ref&gt;

2024-cü ilin əvvəlində İsmayılov komandanın fiziki hazırlığının yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirdiklərini açıqlamışdır. O, həmçinin klubun U-19 komandasında fərqlənən futbolçuların əvəzedici komandaya cəlb ediləcəyini qeyd etmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportfm.az/63411-zaur-smayilov-2-3-futbolchu-ile-yollarimizi-ayiracagiq.html |title=Zaur İsmayılov: “2-3 futbolçu ilə yollarımızı ayıracağıq” |website=SportFM.az |date=10 yanvar 2024}}&lt;/ref&gt;

İsmayılov 2025-ci ildə də &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot;nin baş məşqçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/araz-naxcivan-2-ucun-3-yoxlama-oyunu/ |title=“Araz-Naxçıvan-2” üçün 3 yoxlama oyunu |website=Arena.az |date=16 iyul 2025}}&lt;/ref&gt;

2025/26 mövsümündə &quot;Araz-Naxçıvan-2&quot; Əvəzedicilər Liqasında 27 oyunda 18 xal toplamış və 10 komanda arasında 9-cu yeri tutmuşdur. Mövsümün sonunda İsmayılov komandanı tərk etmiş, onun yerinə Rüstəm Əliyev təyin olunmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://arena.az/rust%C9%99m-eliyev-arazin-%C9%99vezedicil%C9%99rinin-yeni-bas-m%C9%99sqcisi/ |title=Rüstəm Əliyev — “Araz”ın əvəzedicilərinin yeni baş məşqçisi |website=Arena.az |date=3 iyul 2026}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Araz-Naxçıvan&quot; ===
2026-cı ilin yayında İsmayılov &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın futbol akademiyasının baş koordinatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifədə onun həm Bakıdakı, həm də Naxçıvandakı aşağı yaş qrupları üzrə komandaların fəaliyyətinə nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdur.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sportinfo.az/idman_xeberleri/araz_nakchivan/103651.html |title=Premyer Liqa klubunda rəhbər vəzifəyə yeni təyinat |website=Sportinfo.az |date=2026}}&lt;/ref&gt;

15 avqust 2026-cı ildə, 2026/27 mövsümünün I turunun keçirildiyi gün &quot;Araz-Naxçıvan&quot;ın əsas komandasının baş məşqçisi vəzifəsinə Zaur İsmayılov təyin edilmişdir. Bununla belə, klub rəhbərliyinin daxili qərarına əsasən, Misli Premyer Liqasının 2026/2027-ci illər mövsümündə A komandasının məşq və oyun proseslərinin idarə edilməsi, taktiki-texniki hazırlıq, nəticələr, eləcə də mətbuatla ünsiyyət (mətbuat konfransları və açıqlamalar) [[Cavid Hüseynov]]a tapşırılmışdır.&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;Araz-Naxçıvan&quot;da yeni təyinat |newspaper=Futbolpress.az |url=https://futbolpress.az/araz-naxcivanda-yeni-t%c9%99yinat-2/ |access-date=2026-08-15 |language=az}}&lt;/ref&gt;

== İstinadlar ==
{{İstinadlar}}

[[Kateqoriya:Şamaxı FK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Araz-Naxçıvan PFK məşqçiləri]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan futbol məşqçiləri]]</text>
      <sha1>ts1wdeia49omhnmx78rm32x57scwlbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stepançikovo kəndi və sakinləri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998020</id>
    <revision>
      <id>9037098</id>
      <timestamp>2026-08-15T15:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{iş gedir}}  '''Stepançikovo kəndi və sakinləri''' — [[Fyodor Dostoyevski]]&lt;nowiki/&gt;nin romanı.  == Həmçinin bax ==  == İstinadlar ==&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="r8fdbiz4gi673gijehqc0gri33g7tvz" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

'''Stepançikovo kəndi və sakinləri''' — [[Fyodor Dostoyevski]]&lt;nowiki/&gt;nin romanı.

== Həmçinin bax ==

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>r8fdbiz4gi673gijehqc0gri33g7tvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037207</id>
      <parentid>9037098</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T21:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibarlı Sabir</username>
        <id>209939</id>
      </contributor>
      <origin>9037207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="e7syjlbzx76vxt8o8weqidvhsc5zyam" xml:space="preserve">{{iş gedir}}

'''Stepançikovo kəndi və sakinləri''' — [[Fyodor Dostoyevski]]&lt;nowiki/&gt;nin romanı. İki il ərzində yazılan povest 1859-cu ildə “Отечественные записки” jurnalında, daha sonra növbəti iil heç bir dəyişiklik olmadan kitab şəklində çap edilib.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.qanun.az/stepancikovo-kendi-ve-sakinleri-1612 |title=Stepançikovo kəndi və sakinləri
 |author= |date= |website=qanun.az |publisher= |language= |access-date= 15 avq 2026|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== Məzmun ==
İstefada olan polkovnik Yeqor İlyiç Rostanyev xeyirxah, alicənab bir insandır, amma yumşaq xarakterə malik olduğundan çox tez təsir altına düşür. O, gözlənilməz halda Stepançikovo malikanəsinini miras olaraq alır və uşaqları, eləcə də yaşlı anası Kraxotkina ilə oraya köçür. Dul qadın Kraxotkina himayə etdiyi Foma Fomiçi də malikanədə onlarla birlikdə yaşamağa dəvət edir. Foma Fomiç özünü məşhur filosof, müəllim vı yzıçı elan edib öz şəxsiyyətinə qeyri-adi dərəcədə hörmət və ehtiram tələb edir. Özü öz evində ürəyi istədiyi kimi yaşaya bilməyən Yeqor İlyiç isə hətta sevdiyi qadına belə ürəyini açmaq istiyarına sahib deyil.

== Personajlar ==

* Foma Fomiç — 
* Yeqor İlyiç Rostanyev — istefada olan polkovnik
* Kraxotkina — Yeqor Rostanyevin anası

== Filmoqrafiya ==

== Həmçinin bax ==

== İstinadlar ==

&lt;references /&gt;
[[Kateqoriya:Rus ədəbiyyatı]]
[[Kateqoriya:XIX əsr ədəbiyyatı]]
[[Kateqoriya:Fyodor Dostoyevskinin əsərləri]]</text>
      <sha1>e7syjlbzx76vxt8o8weqidvhsc5zyam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanker müharibəsi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998021</id>
    <revision>
      <id>9037125</id>
      <timestamp>2026-08-15T16:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;'''“Tanker müharibəsi”''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi|İran–İraq müharibəsinin]] tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi|Fars körfəzində]] və [[Hörmüz boğazı|Hörmüz boğazında]] ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.  == Ta...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10049" sha1="pbn1t71n20mdlfq6l7fs0hfj987dsb7" xml:space="preserve">'''“Tanker müharibəsi”''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi|İran–İraq müharibəsinin]] tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi|Fars körfəzində]] və [[Hörmüz boğazı|Hörmüz boğazında]] ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.

== Tarixi ==
İran–İraq müharibəsi 1980-ci ilin sentyabrında başlamışdır&lt;ref name=&quot;usni1&quot;&gt;{{cite journal |last=O'Rourke |first=Ronald |date=May 1988 |title=The Tanker War |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |url-status=live |journal=Proceedings of the USNI |volume=114 |issue=5 |page=1023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130042221/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |archive-date=30 November 2024 |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt;. 1980-ci ilin dekabrında BMT-nin Baş katibi [[Kurt Valdheym|Kurt Valdhaym]] İran və İraqı Fars körfəzində dinc gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırdı. Həmin vaxt İran digər dövlətlərə Hörmüz boğazını açıq saxlayacağına dair təminat verdi. 1981-ci ildə İraq İranın müharibə səylərini zəiflətmək məqsədilə kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başladı. Əvvəlcə İraq qüvvələri İran quru qoşunları üçün hərbi təchizat daşıyan gəmiləri hədəfə alırdı. Daha sonra hücumların miqyasını genişləndirərək İranın ixrac məhsullarını daşıyan gəmilərə hücum etməyə başladılar. İran isə buna cavab olaraq İraqın ticarət tərəfdaşlarına və İraqa maliyyə dəstəyi göstərən ölkələrə məxsus gəmilərə hücum etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Strait of Hormuz - Tanker War |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/ |access-date=2026-07-07 |website=https://www.strausscenter.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tanker müharibəsinin birinci mərhələsi 1981-ci ilin mayında, İraqın Fars körfəzinin şimal hissəsində yerləşən İran limanlarına gedən və ya həmin limanlardan çıxan bütün gəmilərə hücum edəcəyini elan etməsi ilə başladı. Bu təhdidi həyata keçirmək üçün İraq əsasən hava qüvvələrindən istifadə edirdi. Buraya Super Frelon helikopterləri, həmçinin Exocet gəmiəleyhinə qanadlı raketləri ilə silahlandırılmış F-1 Mirage və MiQ-23 qırıcı təyyarələri daxil idi. Lakin 1981–1983-cü illər arasında İran qüvvələri, ümumiyyətlə, cavab hücumlarından çəkinirdilər.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citation|first1=J. Ashley|last1=Roach|first2=Christopher J.|last2=Greenwood|first3=Rainer|last3=Lagoni|first4=Theodor|last4=Meron|title=Missiles on Target; the Law of Targeting and the Tanker War|journal=Proceedings of the ASIL Annual Meeting|volume=82|date=20–23 April 1988|pages=154–169|doi=10.1017/S0272503700072980|jstor=25658421|s2cid=159309793}}&lt;/ref&gt;

1984-cü ildə İraq Xark adasındakı neft terminalına və neft tankerlərinə hücum etməklə tanker müharibəsini genişləndirdi. İraqın İranın gəmiçiliyinə hücum etməkdə məqsədi iranlıları Hörmüz boğazını bütün dəniz nəqliyyatı üçün bağlamaq kimi ifrat tədbirlərə əl atmağa təhrik etmək və bununla da İrana qarşı xarici müdaxiləyə şərait yaratmaq idi.

Buna cavab olaraq İran Küveytə və İraqın müharibə səylərini dəstəkləyən digər ərəb körfəzi dövlətlərinə gedən və ya həmin ölkələrdən çıxan tankerlərə hücum etməyə başladı. İranın hücumları intensivləşdikcə, Küveyt öz gəmiçiliyi üçün xarici müdafiə axtarmağa başladı və tankerlərini müşayiət etmək üçün Sovet İttifaqı ilə danışıqlar apardı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Tanker War (1984–88) {{!}} Iran, Iraq, Persian Gulf, U.S. Navy, &amp; 1980s {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Tanker-War |access-date=2026-07-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Hörmüz boğazının bağlanacağı təqdirdə bir neçə dəfə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdi.&lt;ref&gt;{{citation|first=William S.|last=Dudley|editor-first=John J.|editor-last=Hattendorf|entry-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|title=The Oxford Encyclopedia of Maritime History|entry=Navies, Great Powers – United States, 1775 to the Present – The tanker war|year=2007|isbn=9780195307405|publisher=Oxford University Press|entry-url-access=subscription|doi=10.1093/acref/9780195130751.001.0001|access-date=22 August 2020|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095547/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı İrana qarşı İraqı dəstəkləyirdi. ABŞ 1986-cı ildə Küveyt tankerlərini qorumaq məqsədilə münaqişəyə müdaxilə etdi və İranla qarşıdurmaya girdi. Hər iki tərəf “müstəsna zona” (exclusion zone) elan etmişdi. Bu, gəmilərin daxil olması barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilən ərazilər demək idi. İraq İranın Xark adası ətrafındakı ərazini istisna zonası elan etdi. Xark adasında İranın əsas neft ixracı limanı yerləşirdi. İraq bu istisna zonasının sərhədlərini koordinatlarla dəqiq müəyyənləşdirmiş və bütün ölkələrə əvvəlcədən məlumat vermişdi. Lakin İraq bu zonada təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi.

İran isə sahilindən 40 mil məsafəyə qədər olan bütün suları öz istisna zonası elan etdi. İran olmayan limanlara gedən gəmilərə bu xəttin qərbindən hərəkət etmək tapşırılmışdı. İran da öz istisna zonasında təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi. Lakin buna ehtiyac yox idi, çünki İranın istisna zonası gəmilərin körfəzə daxil olub çıxmasına imkan verirdi və mahiyyət etibarilə yalnız xarici gəmilərin İranın öz sularına daxil olmasının qarşısını alırdı. İranın yaratdığı istisna zonası İraq üçün İran gəmilərini hədəfə almağı asanlaşdırdı. İraq belə hesab edə bilirdi ki, İranın ərazi sularında olan istənilən gəmi İran limanına gedir və ya oradan gəlir.

1988-ci il aprelin 18-də [[ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri|ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin]] “Mantis Prayer” əməliyyatı zamanı hücuma məruz qaldıqdan sonra İranın IRIS ''Sahand'' freqatı burun hissəsindən arxa hissəsinə qədər yanaraq məhv olmuşdu. Müharibə üzrə tədqiqatçı Stiven Fillips yazır ki, 1987-ci ilin yanvarında Küveyt hökuməti öz gəmiçiliyinə qarşı İran hücumlarının qarşısını almaq üçün ağıllı bir plan irəli sürdü. Küveyt ABŞ-dan tankerlərinin Amerika bayrağı altında yenidən qeydiyyata alınmasına və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühafizəsindən istifadə etməsinə icazə verib-verməyəcəyini soruşdu. Prezident Ronald Reyqan administrasiyası bu ideyanı müzakirə etdikdən sonra 1987-ci il martın 7-də onunla razılaşdı&lt;ref name=&quot;phillips24&quot;&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Stephen |date=20 March 2024 |title=Revisiting the Tanker War |publisher=War on the Rocks |url=https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |url-status=live |access-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926142217/https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |archive-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;. O'Rourke bu gəmiləri “bayrağı dəyişdirilmiş Küveyt gəmiləri” (''reflagged Kuwaiti ships'') adlandırır. 1987-ci il mayın 17-də İraq təyyarəsinin USS ''Stark'' gəmisinə hücumu nəticəsində 37 ABŞ hərbçisi həlak oldu. İraq prezidenti [[Səddam Hüseyn]] üzr istədi və pilotun ABŞ gəmisini İran tankeri ilə səhv saldığını bildirdi&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news |last1=Brummer |first1=Alex |last2=Hirst |first2=David |date=19 May 1987 |title=US navy ordered to hit back after Exocet kills 28 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |url-status=live |access-date=30 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517053837/https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |archive-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;. 

[[BMT Təhlükəsizlik Şurası|BMT Təhlükəsizlik Şurasının]] 598 saylı qətnaməsi 1987-ci il iyulun 20-də yekdilliklə qəbul edildi. Bu qətnamənin qəbulundan sonra “Earnest Will” əməliyyatı (24 iyul 1987 – 26 sentyabr 1988) həyata keçirildi. Bu, ABŞ-ın Küveytin ticarət gəmiçiliyini qorumaq məqsədilə apardığı və uğurla nəticələnən əməliyyat idi. O'Rourke-nin qeyd etdiyi kimi, İran gəmilərindən başqa, ən çox zərər çəkənlər dünyada geniş istifadə olunan “rahatlıq bayraqları” (''flags of convenience'') altında üzən gəmilər olmuşdu. Tanker müharibəsinin son mərhələsində mühafizə məqsədilə Qərbin rəhbərlik etdiyi silahlı müşayiət gəmilərindən ibarət konvoy taktikalarından istifadə edildi. 1987-ci ildə yedəyə alınan, radarı yayındıran aldadıcı qurğuların (decoys) və digər passiv əks-tədbirlərin istifadəsi də uğurla tətbiq olunmağa başladı.

Ümumilikdə, 100-dən çox dənizçi həlak olmuş, təxminən eyni sayda insan yaralanmışdı. 1981–1987-ci illər arasında 30 milyon tondan çox yükə ziyan dəymişdi. 1987-ci ildə, münaqişə davam edərkən, İran sürətli katerlərdən istifadə etməklə hücumlar həyata keçirmək taktikasını təkmilləşdirdi və atəşi hədəf gəmilərin ekipaj bölmələrinə yönəltməyə başladı. İran həmçinin Çində istehsal olunmuş qurudan atılan “Silkworm” raketlərindən də kifayət qədər effektiv şəkildə istifadə etdi.</text>
      <sha1>pbn1t71n20mdlfq6l7fs0hfj987dsb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037126</id>
      <parentid>9037125</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T16:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9037126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10068" sha1="bkm6ajafo2d571ardgkp5hl3uus4008" xml:space="preserve">'''“Tanker müharibəsi”''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi|İran–İraq müharibəsinin]] tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi|Fars körfəzində]] və [[Hörmüz boğazı|Hörmüz boğazında]] ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.

== Tarixi ==
İran–İraq müharibəsi 1980-ci ilin sentyabrında başlamışdır&lt;ref name=&quot;usni1&quot;&gt;{{cite journal |last=O'Rourke |first=Ronald |date=May 1988 |title=The Tanker War |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |url-status=live |journal=Proceedings of the USNI |volume=114 |issue=5 |page=1023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130042221/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |archive-date=30 November 2024 |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt;. 1980-ci ilin dekabrında BMT-nin Baş katibi [[Kurt Valdheym|Kurt Valdhaym]] İran və İraqı Fars körfəzində dinc gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırdı. Həmin vaxt İran digər dövlətlərə Hörmüz boğazını açıq saxlayacağına dair təminat verdi. 1981-ci ildə İraq İranın müharibə səylərini zəiflətmək məqsədilə kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başladı. Əvvəlcə İraq qüvvələri İran quru qoşunları üçün hərbi təchizat daşıyan gəmiləri hədəfə alırdı. Daha sonra hücumların miqyasını genişləndirərək İranın ixrac məhsullarını daşıyan gəmilərə hücum etməyə başladılar. İran isə buna cavab olaraq İraqın ticarət tərəfdaşlarına və İraqa maliyyə dəstəyi göstərən ölkələrə məxsus gəmilərə hücum etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Strait of Hormuz - Tanker War |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/ |access-date=2026-07-07 |website=https://www.strausscenter.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tanker müharibəsinin birinci mərhələsi 1981-ci ilin mayında, İraqın Fars körfəzinin şimal hissəsində yerləşən İran limanlarına gedən və ya həmin limanlardan çıxan bütün gəmilərə hücum edəcəyini elan etməsi ilə başladı. Bu təhdidi həyata keçirmək üçün İraq əsasən hava qüvvələrindən istifadə edirdi. Buraya Super Frelon helikopterləri, həmçinin Exocet gəmiəleyhinə qanadlı raketləri ilə silahlandırılmış F-1 Mirage və MiQ-23 qırıcı təyyarələri daxil idi. Lakin 1981–1983-cü illər arasında İran qüvvələri, ümumiyyətlə, cavab hücumlarından çəkinirdilər.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citation|first1=J. Ashley|last1=Roach|first2=Christopher J.|last2=Greenwood|first3=Rainer|last3=Lagoni|first4=Theodor|last4=Meron|title=Missiles on Target; the Law of Targeting and the Tanker War|journal=Proceedings of the ASIL Annual Meeting|volume=82|date=20–23 April 1988|pages=154–169|doi=10.1017/S0272503700072980|jstor=25658421|s2cid=159309793}}&lt;/ref&gt;

1984-cü ildə İraq Xark adasındakı neft terminalına və neft tankerlərinə hücum etməklə tanker müharibəsini genişləndirdi. İraqın İranın gəmiçiliyinə hücum etməkdə məqsədi iranlıları Hörmüz boğazını bütün dəniz nəqliyyatı üçün bağlamaq kimi ifrat tədbirlərə əl atmağa təhrik etmək və bununla da İrana qarşı xarici müdaxiləyə şərait yaratmaq idi.

Buna cavab olaraq İran Küveytə və İraqın müharibə səylərini dəstəkləyən digər ərəb körfəzi dövlətlərinə gedən və ya həmin ölkələrdən çıxan tankerlərə hücum etməyə başladı. İranın hücumları intensivləşdikcə, Küveyt öz gəmiçiliyi üçün xarici müdafiə axtarmağa başladı və tankerlərini müşayiət etmək üçün Sovet İttifaqı ilə danışıqlar apardı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Tanker War (1984–88) {{!}} Iran, Iraq, Persian Gulf, U.S. Navy, &amp; 1980s {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Tanker-War |access-date=2026-07-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Hörmüz boğazının bağlanacağı təqdirdə bir neçə dəfə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdi.&lt;ref&gt;{{citation|first=William S.|last=Dudley|editor-first=John J.|editor-last=Hattendorf|entry-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|title=The Oxford Encyclopedia of Maritime History|entry=Navies, Great Powers – United States, 1775 to the Present – The tanker war|year=2007|isbn=9780195307405|publisher=Oxford University Press|entry-url-access=subscription|doi=10.1093/acref/9780195130751.001.0001|access-date=22 August 2020|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095547/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı İrana qarşı İraqı dəstəkləyirdi. ABŞ 1986-cı ildə Küveyt tankerlərini qorumaq məqsədilə münaqişəyə müdaxilə etdi və İranla qarşıdurmaya girdi. Hər iki tərəf “müstəsna zona” (exclusion zone) elan etmişdi. Bu, gəmilərin daxil olması barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilən ərazilər demək idi. İraq İranın Xark adası ətrafındakı ərazini istisna zonası elan etdi. Xark adasında İranın əsas neft ixracı limanı yerləşirdi. İraq bu istisna zonasının sərhədlərini koordinatlarla dəqiq müəyyənləşdirmiş və bütün ölkələrə əvvəlcədən məlumat vermişdi. Lakin İraq bu zonada təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi.

İran isə sahilindən 40 mil məsafəyə qədər olan bütün suları öz istisna zonası elan etdi. İran olmayan limanlara gedən gəmilərə bu xəttin qərbindən hərəkət etmək tapşırılmışdı. İran da öz istisna zonasında təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi. Lakin buna ehtiyac yox idi, çünki İranın istisna zonası gəmilərin körfəzə daxil olub çıxmasına imkan verirdi və mahiyyət etibarilə yalnız xarici gəmilərin İranın öz sularına daxil olmasının qarşısını alırdı. İranın yaratdığı istisna zonası İraq üçün İran gəmilərini hədəfə almağı asanlaşdırdı. İraq belə hesab edə bilirdi ki, İranın ərazi sularında olan istənilən gəmi İran limanına gedir və ya oradan gəlir.

1988-ci il aprelin 18-də [[ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri|ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin]] “Mantis Prayer” əməliyyatı zamanı hücuma məruz qaldıqdan sonra İranın IRIS ''Sahand'' freqatı burun hissəsindən arxa hissəsinə qədər yanaraq məhv olmuşdu. Müharibə üzrə tədqiqatçı Stiven Fillips yazır ki, 1987-ci ilin yanvarında Küveyt hökuməti öz gəmiçiliyinə qarşı İran hücumlarının qarşısını almaq üçün ağıllı bir plan irəli sürdü. Küveyt ABŞ-dan tankerlərinin Amerika bayrağı altında yenidən qeydiyyata alınmasına və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühafizəsindən istifadə etməsinə icazə verib-verməyəcəyini soruşdu. Prezident Ronald Reyqan administrasiyası bu ideyanı müzakirə etdikdən sonra 1987-ci il martın 7-də onunla razılaşdı&lt;ref name=&quot;phillips24&quot;&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Stephen |date=20 March 2024 |title=Revisiting the Tanker War |publisher=War on the Rocks |url=https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |url-status=live |access-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926142217/https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |archive-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;. O'Rourke bu gəmiləri “bayrağı dəyişdirilmiş Küveyt gəmiləri” (''reflagged Kuwaiti ships'') adlandırır. 1987-ci il mayın 17-də İraq təyyarəsinin USS ''Stark'' gəmisinə hücumu nəticəsində 37 ABŞ hərbçisi həlak oldu. İraq prezidenti [[Səddam Hüseyn]] üzr istədi və pilotun ABŞ gəmisini İran tankeri ilə səhv saldığını bildirdi&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news |last1=Brummer |first1=Alex |last2=Hirst |first2=David |date=19 May 1987 |title=US navy ordered to hit back after Exocet kills 28 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |url-status=live |access-date=30 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517053837/https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |archive-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;. 

[[BMT Təhlükəsizlik Şurası|BMT Təhlükəsizlik Şurasının]] 598 saylı qətnaməsi 1987-ci il iyulun 20-də yekdilliklə qəbul edildi. Bu qətnamənin qəbulundan sonra “Earnest Will” əməliyyatı (24 iyul 1987 – 26 sentyabr 1988) həyata keçirildi. Bu, ABŞ-ın Küveytin ticarət gəmiçiliyini qorumaq məqsədilə apardığı və uğurla nəticələnən əməliyyat idi. O'Rourke-nin qeyd etdiyi kimi, İran gəmilərindən başqa, ən çox zərər çəkənlər dünyada geniş istifadə olunan “rahatlıq bayraqları” (''flags of convenience'') altında üzən gəmilər olmuşdu. Tanker müharibəsinin son mərhələsində mühafizə məqsədilə Qərbin rəhbərlik etdiyi silahlı müşayiət gəmilərindən ibarət konvoy taktikalarından istifadə edildi. 1987-ci ildə yedəyə alınan, radarı yayındıran aldadıcı qurğuların (decoys) və digər passiv əks-tədbirlərin istifadəsi də uğurla tətbiq olunmağa başladı.

Ümumilikdə, 100-dən çox dənizçi həlak olmuş, təxminən eyni sayda insan yaralanmışdı. 1981–1987-ci illər arasında 30 milyon tondan çox yükə ziyan dəymişdi. 1987-ci ildə, münaqişə davam edərkən, İran sürətli katerlərdən istifadə etməklə hücumlar həyata keçirmək taktikasını təkmilləşdirdi və atəşi hədəf gəmilərin ekipaj bölmələrinə yönəltməyə başladı. İran həmçinin Çində istehsal olunmuş qurudan atılan “Silkworm” raketlərindən də kifayət qədər effektiv şəkildə istifadə etdi.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>bkm6ajafo2d571ardgkp5hl3uus4008</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037127</id>
      <parentid>9037126</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9037127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10108" sha1="cppyhc9xr5o94sk09zjuz8u96vkg7iq" xml:space="preserve">'''“Tanker müharibəsi”''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi|İran–İraq müharibəsinin]] tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi|Fars körfəzində]] və [[Hörmüz boğazı|Hörmüz boğazında]] ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.

== Tarixi ==
İran–İraq müharibəsi 1980-ci ilin sentyabrında başlamışdır&lt;ref name=&quot;usni1&quot;&gt;{{cite journal |last=O'Rourke |first=Ronald |date=May 1988 |title=The Tanker War |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |url-status=live |journal=Proceedings of the USNI |volume=114 |issue=5 |page=1023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130042221/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |archive-date=30 November 2024 |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt;. 1980-ci ilin dekabrında BMT-nin Baş katibi [[Kurt Valdheym|Kurt Valdhaym]] İran və İraqı Fars körfəzində dinc gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırdı. Həmin vaxt İran digər dövlətlərə Hörmüz boğazını açıq saxlayacağına dair təminat verdi. 1981-ci ildə İraq İranın müharibə səylərini zəiflətmək məqsədilə kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başladı. Əvvəlcə İraq qüvvələri İran quru qoşunları üçün hərbi təchizat daşıyan gəmiləri hədəfə alırdı. Daha sonra hücumların miqyasını genişləndirərək İranın ixrac məhsullarını daşıyan gəmilərə hücum etməyə başladılar. İran isə buna cavab olaraq İraqın ticarət tərəfdaşlarına və İraqa maliyyə dəstəyi göstərən ölkələrə məxsus gəmilərə hücum etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Strait of Hormuz - Tanker War |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/ |access-date=2026-07-07 |website=https://www.strausscenter.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tanker müharibəsinin birinci mərhələsi 1981-ci ilin mayında, İraqın Fars körfəzinin şimal hissəsində yerləşən İran limanlarına gedən və ya həmin limanlardan çıxan bütün gəmilərə hücum edəcəyini elan etməsi ilə başladı. Bu təhdidi həyata keçirmək üçün İraq əsasən hava qüvvələrindən istifadə edirdi. Buraya Super Frelon helikopterləri, həmçinin Exocet gəmiəleyhinə qanadlı raketləri ilə silahlandırılmış F-1 Mirage və MiQ-23 qırıcı təyyarələri daxil idi. Lakin 1981–1983-cü illər arasında İran qüvvələri, ümumiyyətlə, cavab hücumlarından çəkinirdilər.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citation|first1=J. Ashley|last1=Roach|first2=Christopher J.|last2=Greenwood|first3=Rainer|last3=Lagoni|first4=Theodor|last4=Meron|title=Missiles on Target; the Law of Targeting and the Tanker War|journal=Proceedings of the ASIL Annual Meeting|volume=82|date=20–23 April 1988|pages=154–169|doi=10.1017/S0272503700072980|jstor=25658421|s2cid=159309793}}&lt;/ref&gt;

1984-cü ildə İraq Xark adasındakı neft terminalına və neft tankerlərinə hücum etməklə tanker müharibəsini genişləndirdi. İraqın İranın gəmiçiliyinə hücum etməkdə məqsədi iranlıları Hörmüz boğazını bütün dəniz nəqliyyatı üçün bağlamaq kimi ifrat tədbirlərə əl atmağa təhrik etmək və bununla da İrana qarşı xarici müdaxiləyə şərait yaratmaq idi.

Buna cavab olaraq İran Küveytə və İraqın müharibə səylərini dəstəkləyən digər ərəb körfəzi dövlətlərinə gedən və ya həmin ölkələrdən çıxan tankerlərə hücum etməyə başladı. İranın hücumları intensivləşdikcə, Küveyt öz gəmiçiliyi üçün xarici müdafiə axtarmağa başladı və tankerlərini müşayiət etmək üçün Sovet İttifaqı ilə danışıqlar apardı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Tanker War (1984–88) {{!}} Iran, Iraq, Persian Gulf, U.S. Navy, &amp; 1980s {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Tanker-War |access-date=2026-07-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Hörmüz boğazının bağlanacağı təqdirdə bir neçə dəfə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdi.&lt;ref&gt;{{citation|first=William S.|last=Dudley|editor-first=John J.|editor-last=Hattendorf|entry-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|title=The Oxford Encyclopedia of Maritime History|entry=Navies, Great Powers – United States, 1775 to the Present – The tanker war|year=2007|isbn=9780195307405|publisher=Oxford University Press|entry-url-access=subscription|doi=10.1093/acref/9780195130751.001.0001|access-date=22 August 2020|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095547/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı İrana qarşı İraqı dəstəkləyirdi. ABŞ 1986-cı ildə Küveyt tankerlərini qorumaq məqsədilə münaqişəyə müdaxilə etdi və İranla qarşıdurmaya girdi. Hər iki tərəf “müstəsna zona” (exclusion zone) elan etmişdi. Bu, gəmilərin daxil olması barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilən ərazilər demək idi. İraq İranın Xark adası ətrafındakı ərazini istisna zonası elan etdi. Xark adasında İranın əsas neft ixracı limanı yerləşirdi. İraq bu istisna zonasının sərhədlərini koordinatlarla dəqiq müəyyənləşdirmiş və bütün ölkələrə əvvəlcədən məlumat vermişdi. Lakin İraq bu zonada təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi.

İran isə sahilindən 40 mil məsafəyə qədər olan bütün suları öz istisna zonası elan etdi. İran olmayan limanlara gedən gəmilərə bu xəttin qərbindən hərəkət etmək tapşırılmışdı. İran da öz istisna zonasında təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi. Lakin buna ehtiyac yox idi, çünki İranın istisna zonası gəmilərin körfəzə daxil olub çıxmasına imkan verirdi və mahiyyət etibarilə yalnız xarici gəmilərin İranın öz sularına daxil olmasının qarşısını alırdı. İranın yaratdığı istisna zonası İraq üçün İran gəmilərini hədəfə almağı asanlaşdırdı. İraq belə hesab edə bilirdi ki, İranın ərazi sularında olan istənilən gəmi İran limanına gedir və ya oradan gəlir.

1988-ci il aprelin 18-də [[ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri|ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin]] “Mantis Prayer” əməliyyatı zamanı hücuma məruz qaldıqdan sonra İranın IRIS ''Sahand'' freqatı burun hissəsindən arxa hissəsinə qədər yanaraq məhv olmuşdu. Müharibə üzrə tədqiqatçı Stiven Fillips yazır ki, 1987-ci ilin yanvarında Küveyt hökuməti öz gəmiçiliyinə qarşı İran hücumlarının qarşısını almaq üçün ağıllı bir plan irəli sürdü. Küveyt ABŞ-dan tankerlərinin Amerika bayrağı altında yenidən qeydiyyata alınmasına və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühafizəsindən istifadə etməsinə icazə verib-verməyəcəyini soruşdu. Prezident Ronald Reyqan administrasiyası bu ideyanı müzakirə etdikdən sonra 1987-ci il martın 7-də onunla razılaşdı&lt;ref name=&quot;phillips24&quot;&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Stephen |date=20 March 2024 |title=Revisiting the Tanker War |publisher=War on the Rocks |url=https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |url-status=live |access-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926142217/https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |archive-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;. O'Rourke bu gəmiləri “bayrağı dəyişdirilmiş Küveyt gəmiləri” (''reflagged Kuwaiti ships'') adlandırır. 1987-ci il mayın 17-də İraq təyyarəsinin USS ''Stark'' gəmisinə hücumu nəticəsində 37 ABŞ hərbçisi həlak oldu. İraq prezidenti [[Səddam Hüseyn]] üzr istədi və pilotun ABŞ gəmisini İran tankeri ilə səhv saldığını bildirdi&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news |last1=Brummer |first1=Alex |last2=Hirst |first2=David |date=19 May 1987 |title=US navy ordered to hit back after Exocet kills 28 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |url-status=live |access-date=30 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517053837/https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |archive-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;. 

[[BMT Təhlükəsizlik Şurası|BMT Təhlükəsizlik Şurasının]] 598 saylı qətnaməsi 1987-ci il iyulun 20-də yekdilliklə qəbul edildi. Bu qətnamənin qəbulundan sonra “Earnest Will” əməliyyatı (24 iyul 1987 – 26 sentyabr 1988) həyata keçirildi. Bu, ABŞ-ın Küveytin ticarət gəmiçiliyini qorumaq məqsədilə apardığı və uğurla nəticələnən əməliyyat idi. O'Rourke-nin qeyd etdiyi kimi, İran gəmilərindən başqa, ən çox zərər çəkənlər dünyada geniş istifadə olunan “rahatlıq bayraqları” (''flags of convenience'') altında üzən gəmilər olmuşdu. Tanker müharibəsinin son mərhələsində mühafizə məqsədilə Qərbin rəhbərlik etdiyi silahlı müşayiət gəmilərindən ibarət konvoy taktikalarından istifadə edildi. 1987-ci ildə yedəyə alınan, radarı yayındıran aldadıcı qurğuların (decoys) və digər passiv əks-tədbirlərin istifadəsi də uğurla tətbiq olunmağa başladı.

Ümumilikdə, 100-dən çox dənizçi həlak olmuş, təxminən eyni sayda insan yaralanmışdı. 1981–1987-ci illər arasında 30 milyon tondan çox yükə ziyan dəymişdi. 1987-ci ildə, münaqişə davam edərkən, İran sürətli katerlərdən istifadə etməklə hücumlar həyata keçirmək taktikasını təkmilləşdirdi və atəşi hədəf gəmilərin ekipaj bölmələrinə yönəltməyə başladı. İran həmçinin Çində istehsal olunmuş qurudan atılan “Silkworm” raketlərindən də kifayət qədər effektiv şəkildə istifadə etdi.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:İran-İraq müharibəsi]]</text>
      <sha1>cppyhc9xr5o94sk09zjuz8u96vkg7iq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037252</id>
      <parentid>9037127</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10079" sha1="1i1ovacqy3qc1wbh9psfx0kkc9263u3" xml:space="preserve">'''&quot;Tanker müharibəsi&quot;''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi|İran–İraq müharibəsinin]] tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi|Fars körfəzində]] və [[Hörmüz boğazı|Hörmüz boğazında]] ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.

== Tarixi ==
İran–İraq müharibəsi 1980-ci ilin sentyabrında başlamışdır&lt;ref name=&quot;usni1&quot;&gt;{{cite journal |last=O'Rourke |first=Ronald |date=May 1988 |title=The Tanker War |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |url-status=live |journal=Proceedings of the USNI |volume=114 |issue=5 |page=1023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130042221/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |archive-date=30 November 2024 |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt;. 1980-ci ilin dekabrında BMT-nin Baş katibi [[Kurt Valdheym|Kurt Valdhaym]] İran və İraqı Fars körfəzində dinc gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırdı. Həmin vaxt İran digər dövlətlərə Hörmüz boğazını açıq saxlayacağına dair təminat verdi. 1981-ci ildə İraq İranın müharibə səylərini zəiflətmək məqsədilə kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başladı. Əvvəlcə İraq qüvvələri İran quru qoşunları üçün hərbi təchizat daşıyan gəmiləri hədəfə alırdı. Daha sonra hücumların miqyasını genişləndirərək İranın ixrac məhsullarını daşıyan gəmilərə hücum etməyə başladılar. İran isə buna cavab olaraq İraqın ticarət tərəfdaşlarına və İraqa maliyyə dəstəyi göstərən ölkələrə məxsus gəmilərə hücum etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Strait of Hormuz - Tanker War |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/ |access-date=2026-07-07 |website=https://www.strausscenter.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tanker müharibəsinin birinci mərhələsi 1981-ci ilin mayında, İraqın Fars körfəzinin şimal hissəsində yerləşən İran limanlarına gedən və ya həmin limanlardan çıxan bütün gəmilərə hücum edəcəyini elan etməsi ilə başladı. Bu təhdidi həyata keçirmək üçün İraq əsasən hava qüvvələrindən istifadə edirdi. Buraya Super Frelon helikopterləri, həmçinin Exocet gəmiəleyhinə qanadlı raketləri ilə silahlandırılmış F-1 Mirage və MiQ-23 qırıcı təyyarələri daxil idi. Lakin 1981–1983-cü illər arasında İran qüvvələri, ümumiyyətlə, cavab hücumlarından çəkinirdilər.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citation|first1=J. Ashley|last1=Roach|first2=Christopher J.|last2=Greenwood|first3=Rainer|last3=Lagoni|first4=Theodor|last4=Meron|title=Missiles on Target; the Law of Targeting and the Tanker War|journal=Proceedings of the ASIL Annual Meeting|volume=82|date=20–23 April 1988|pages=154–169|doi=10.1017/S0272503700072980|jstor=25658421|s2cid=159309793}}&lt;/ref&gt;

1984-cü ildə İraq Xark adasındakı neft terminalına və neft tankerlərinə hücum etməklə tanker müharibəsini genişləndirdi. İraqın İranın gəmiçiliyinə hücum etməkdə məqsədi iranlıları Hörmüz boğazını bütün dəniz nəqliyyatı üçün bağlamaq kimi ifrat tədbirlərə əl atmağa təhrik etmək və bununla da İrana qarşı xarici müdaxiləyə şərait yaratmaq idi.

Buna cavab olaraq İran Küveytə və İraqın müharibə səylərini dəstəkləyən digər ərəb körfəzi dövlətlərinə gedən və ya həmin ölkələrdən çıxan tankerlərə hücum etməyə başladı. İranın hücumları intensivləşdikcə, Küveyt öz gəmiçiliyi üçün xarici müdafiə axtarmağa başladı və tankerlərini müşayiət etmək üçün Sovet İttifaqı ilə danışıqlar apardı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Tanker War (1984–88) {{!}} Iran, Iraq, Persian Gulf, U.S. Navy, &amp; 1980s {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Tanker-War |access-date=2026-07-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Hörmüz boğazının bağlanacağı təqdirdə bir neçə dəfə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdi.&lt;ref&gt;{{citation|first=William S.|last=Dudley|editor-first=John J.|editor-last=Hattendorf|entry-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|title=The Oxford Encyclopedia of Maritime History|entry=Navies, Great Powers – United States, 1775 to the Present – The tanker war|year=2007|isbn=9780195307405|publisher=Oxford University Press|entry-url-access=subscription|doi=10.1093/acref/9780195130751.001.0001|access-date=22 August 2020|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095547/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı İrana qarşı İraqı dəstəkləyirdi. ABŞ 1986-cı ildə Küveyt tankerlərini qorumaq məqsədilə münaqişəyə müdaxilə etdi və İranla qarşıdurmaya girdi. Hər iki tərəf &quot;müstəsna zona&quot; (exclusion zone) elan etmişdi. Bu, gəmilərin daxil olması barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilən ərazilər demək idi. İraq İranın Xark adası ətrafındakı ərazini istisna zonası elan etdi. Xark adasında İranın əsas neft ixracı limanı yerləşirdi. İraq bu istisna zonasının sərhədlərini koordinatlarla dəqiq müəyyənləşdirmiş və bütün ölkələrə əvvəlcədən məlumat vermişdi. Lakin İraq bu zonada təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi.

İran isə sahilindən 40 mil məsafəyə qədər olan bütün suları öz istisna zonası elan etdi. İran olmayan limanlara gedən gəmilərə bu xəttin qərbindən hərəkət etmək tapşırılmışdı. İran da öz istisna zonasında təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi. Lakin buna ehtiyac yox idi, çünki İranın istisna zonası gəmilərin körfəzə daxil olub çıxmasına imkan verirdi və mahiyyət etibarilə yalnız xarici gəmilərin İranın öz sularına daxil olmasının qarşısını alırdı. İranın yaratdığı istisna zonası İraq üçün İran gəmilərini hədəfə almağı asanlaşdırdı. İraq belə hesab edə bilirdi ki, İranın ərazi sularında olan istənilən gəmi İran limanına gedir və ya oradan gəlir.

1988-ci il aprelin 18-də [[ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri|ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin]] &quot;Mantis Prayer&quot; əməliyyatı zamanı hücuma məruz qaldıqdan sonra İranın IRIS ''Sahand'' freqatı burun hissəsindən arxa hissəsinə qədər yanaraq məhv olmuşdu. Müharibə üzrə tədqiqatçı Stiven Fillips yazır ki, 1987-ci ilin yanvarında Küveyt hökuməti öz gəmiçiliyinə qarşı İran hücumlarının qarşısını almaq üçün ağıllı bir plan irəli sürdü. Küveyt ABŞ-dan tankerlərinin Amerika bayrağı altında yenidən qeydiyyata alınmasına və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühafizəsindən istifadə etməsinə icazə verib-verməyəcəyini soruşdu. Prezident Ronald Reyqan administrasiyası bu ideyanı müzakirə etdikdən sonra 1987-ci il martın 7-də onunla razılaşdı&lt;ref name=&quot;phillips24&quot;&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Stephen |date=20 March 2024 |title=Revisiting the Tanker War |publisher=War on the Rocks |url=https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |url-status=live |access-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926142217/https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |archive-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;. O'Rourke bu gəmiləri &quot;bayrağı dəyişdirilmiş Küveyt gəmiləri&quot; (''reflagged Kuwaiti ships'') adlandırır. 1987-ci il mayın 17-də İraq təyyarəsinin USS ''Stark'' gəmisinə hücumu nəticəsində 37 ABŞ hərbçisi həlak oldu. İraq prezidenti [[Səddam Hüseyn]] üzr istədi və pilotun ABŞ gəmisini İran tankeri ilə səhv saldığını bildirdi&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news |last1=Brummer |first1=Alex |last2=Hirst |first2=David |date=19 May 1987 |title=US navy ordered to hit back after Exocet kills 28 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |url-status=live |access-date=30 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517053837/https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |archive-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;.

[[BMT Təhlükəsizlik Şurası|BMT Təhlükəsizlik Şurasının]] 598 saylı qətnaməsi 1987-ci il iyulun 20-də yekdilliklə qəbul edildi. Bu qətnamənin qəbulundan sonra &quot;Earnest Will&quot; əməliyyatı (24 iyul 1987 – 26 sentyabr 1988) həyata keçirildi. Bu, ABŞ-ın Küveytin ticarət gəmiçiliyini qorumaq məqsədilə apardığı və uğurla nəticələnən əməliyyat idi. O'Rourke-nin qeyd etdiyi kimi, İran gəmilərindən başqa, ən çox zərər çəkənlər dünyada geniş istifadə olunan &quot;rahatlıq bayraqları&quot; (''flags of convenience'') altında üzən gəmilər olmuşdu. Tanker müharibəsinin son mərhələsində mühafizə məqsədilə Qərbin rəhbərlik etdiyi silahlı müşayiət gəmilərindən ibarət konvoy taktikalarından istifadə edildi. 1987-ci ildə yedəyə alınan, radarı yayındıran aldadıcı qurğuların (decoys) və digər passiv əks-tədbirlərin istifadəsi də uğurla tətbiq olunmağa başladı.

Ümumilikdə, 100-dən çox dənizçi həlak olmuş, təxminən eyni sayda insan yaralanmışdı. 1981–1987-ci illər arasında 30 milyon tondan çox yükə ziyan dəymişdi. 1987-ci ildə, münaqişə davam edərkən, İran sürətli katerlərdən istifadə etməklə hücumlar həyata keçirmək taktikasını təkmilləşdirdi və atəşi hədəf gəmilərin ekipaj bölmələrinə yönəltməyə başladı. İran həmçinin Çində istehsal olunmuş qurudan atılan &quot;Silkworm&quot; raketlərindən də kifayət qədər effektiv şəkildə istifadə etdi.

== İstinadlar ==
[[Kateqoriya:İran-İraq müharibəsi]]</text>
      <sha1>1i1ovacqy3qc1wbh9psfx0kkc9263u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037266</id>
      <parentid>9037252</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar şablonu əlavə edildi</comment>
      <origin>9037266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9980" sha1="pxjgg5zb9k0ce0rnhexfotaqdxarmi0" xml:space="preserve">'''&quot;Tanker müharibəsi&quot;''' daha genişmiqyaslı [[İran–İraq müharibəsi]]nin tərkib hissəsi olmaqla, 1981–1988-ci illərdə İran və İraq tərəfindən [[Fars körfəzi]]ndə və [[Hörmüz boğazı]]nda ticarət gəmilərinə qarşı həyata keçirilmiş bir sıra hərbi hücumlardan ibarət idi. İraq 283 hücuma, İran isə 168 hücuma görə məsuliyyət daşıyırdı.

== Tarixi ==
İran–İraq müharibəsi 1980-ci ilin sentyabrında başlamışdır.&lt;ref name=&quot;usni1&quot;&gt;{{cite journal |last=O'Rourke |first=Ronald |date=May 1988 |title=The Tanker War |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |url-status=live |journal=Proceedings of the USNI |volume=114 |issue=5 |page=1023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130042221/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1988/may/tanker-war |archive-date=30 November 2024 |access-date=23 September 2024}}&lt;/ref&gt; 1980-ci ilin dekabrında BMT-nin Baş katibi [[Kurt Valdheym|Kurt Valdhaym]] İran və İraqı Fars körfəzində dinc gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırdı. Həmin vaxt İran digər dövlətlərə Hörmüz boğazını açıq saxlayacağına dair təminat verdi. 1981-ci ildə İraq İranın müharibə səylərini zəiflətmək məqsədilə kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başladı. Əvvəlcə İraq qüvvələri İran quru qoşunları üçün hərbi təchizat daşıyan gəmiləri hədəfə alırdı. Daha sonra hücumların miqyasını genişləndirərək İranın ixrac məhsullarını daşıyan gəmilərə hücum etməyə başladılar. İran isə buna cavab olaraq İraqın ticarət tərəfdaşlarına və İraqa maliyyə dəstəyi göstərən ölkələrə məxsus gəmilərə hücum etdi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Strait of Hormuz - Tanker War |url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/ |access-date=2026-07-07 |website=https://www.strausscenter.org/ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tanker müharibəsinin birinci mərhələsi 1981-ci ilin mayında, İraqın Fars körfəzinin şimal hissəsində yerləşən İran limanlarına gedən və ya həmin limanlardan çıxan bütün gəmilərə hücum edəcəyini elan etməsi ilə başladı. Bu təhdidi həyata keçirmək üçün İraq əsasən hava qüvvələrindən istifadə edirdi. Buraya Super Frelon helikopterləri, həmçinin Exocet gəmiəleyhinə qanadlı raketləri ilə silahlandırılmış F-1 Mirage və MiQ-23 qırıcı təyyarələri daxil idi. Lakin 1981–1983-cü illər arasında İran qüvvələri, ümumiyyətlə, cavab hücumlarından çəkinirdilər.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{citation|first1=J. Ashley|last1=Roach|first2=Christopher J.|last2=Greenwood|first3=Rainer|last3=Lagoni|first4=Theodor|last4=Meron|title=Missiles on Target; the Law of Targeting and the Tanker War|journal=Proceedings of the ASIL Annual Meeting|volume=82|date=20–23 April 1988|pages=154–169|doi=10.1017/S0272503700072980|jstor=25658421|s2cid=159309793}}&lt;/ref&gt;

1984-cü ildə İraq Xark adasındakı neft terminalına və neft tankerlərinə hücum etməklə tanker müharibəsini genişləndirdi. İraqın İranın gəmiçiliyinə hücum etməkdə məqsədi iranlıları Hörmüz boğazını bütün dəniz nəqliyyatı üçün bağlamaq kimi ifrat tədbirlərə əl atmağa təhrik etmək və bununla da İrana qarşı xarici müdaxiləyə şərait yaratmaq idi.

Buna cavab olaraq İran Küveytə və İraqın müharibə səylərini dəstəkləyən digər ərəb körfəzi dövlətlərinə gedən və ya həmin ölkələrdən çıxan tankerlərə hücum etməyə başladı. İranın hücumları intensivləşdikcə, Küveyt öz gəmiçiliyi üçün xarici müdafiə axtarmağa başladı və tankerlərini müşayiət etmək üçün Sovet İttifaqı ilə danışıqlar apardı.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Tanker War (1984–88) {{!}} Iran, Iraq, Persian Gulf, U.S. Navy, &amp; 1980s {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Tanker-War |access-date=2026-07-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ABŞ Hörmüz boğazının bağlanacağı təqdirdə bir neçə dəfə müdaxilə edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq etmişdi.&lt;ref&gt;{{citation|first=William S.|last=Dudley|editor-first=John J.|editor-last=Hattendorf|entry-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|title=The Oxford Encyclopedia of Maritime History|entry=Navies, Great Powers – United States, 1775 to the Present – The tanker war|year=2007|isbn=9780195307405|publisher=Oxford University Press|entry-url-access=subscription|doi=10.1093/acref/9780195130751.001.0001|access-date=22 August 2020|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095547/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195130751.001.0001/acref-9780195130751-e-0580|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı İrana qarşı İraqı dəstəkləyirdi. ABŞ 1986-cı ildə Küveyt tankerlərini qorumaq məqsədilə münaqişəyə müdaxilə etdi və İranla qarşıdurmaya girdi. Hər iki tərəf &quot;müstəsna zona&quot; (exclusion zone) elan etmişdi. Bu, gəmilərin daxil olması barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilən ərazilər demək idi. İraq İranın Xark adası ətrafındakı ərazini istisna zonası elan etdi. Xark adasında İranın əsas neft ixracı limanı yerləşirdi. İraq bu istisna zonasının sərhədlərini koordinatlarla dəqiq müəyyənləşdirmiş və bütün ölkələrə əvvəlcədən məlumat vermişdi. Lakin İraq bu zonada təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi.

İran isə sahilindən 40 mil məsafəyə qədər olan bütün suları öz istisna zonası elan etdi. İran olmayan limanlara gedən gəmilərə bu xəttin qərbindən hərəkət etmək tapşırılmışdı. İran da öz istisna zonasında təhlükəsiz keçid marşrutları müəyyən etməmişdi. Lakin buna ehtiyac yox idi, çünki İranın istisna zonası gəmilərin körfəzə daxil olub çıxmasına imkan verirdi və mahiyyət etibarilə yalnız xarici gəmilərin İranın öz sularına daxil olmasının qarşısını alırdı. İranın yaratdığı istisna zonası İraq üçün İran gəmilərini hədəfə almağı asanlaşdırdı. İraq belə hesab edə bilirdi ki, İranın ərazi sularında olan istənilən gəmi İran limanına gedir və ya oradan gəlir.

1988-ci il aprelin 18-də [[ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri]]nin &quot;Mantis Prayer&quot; əməliyyatı zamanı hücuma məruz qaldıqdan sonra İranın IRIS ''Sahand'' freqatı burun hissəsindən arxa hissəsinə qədər yanaraq məhv olmuşdu. Müharibə üzrə tədqiqatçı Stiven Fillips yazır ki, 1987-ci ilin yanvarında Küveyt hökuməti öz gəmiçiliyinə qarşı İran hücumlarının qarşısını almaq üçün ağıllı bir plan irəli sürdü. Küveyt ABŞ-dan tankerlərinin Amerika bayrağı altında yenidən qeydiyyata alınmasına və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mühafizəsindən istifadə etməsinə icazə verib-verməyəcəyini soruşdu. Prezident Ronald Reyqan administrasiyası bu ideyanı müzakirə etdikdən sonra 1987-ci il martın 7-də onunla razılaşdı.&lt;ref name=&quot;phillips24&quot;&gt;{{cite news |last1=Phillips |first1=Stephen |date=20 March 2024 |title=Revisiting the Tanker War |publisher=War on the Rocks |url=https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |url-status=live |access-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926142217/https://warontherocks.com/2024/03/revisiting-the-tanker-war/ |archive-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt; O'Rourke bu gəmiləri &quot;bayrağı dəyişdirilmiş Küveyt gəmiləri&quot; (''reflagged Kuwaiti ships'') adlandırır. 1987-ci il mayın 17-də İraq təyyarəsinin USS ''Stark'' gəmisinə hücumu nəticəsində 37 ABŞ hərbçisi həlak oldu. İraq prezidenti [[Səddam Hüseyn]] üzr istədi və pilotun ABŞ gəmisini İran tankeri ilə səhv saldığını bildirdi.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news |last1=Brummer |first1=Alex |last2=Hirst |first2=David |date=19 May 1987 |title=US navy ordered to hit back after Exocet kills 28 |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |url-status=live |access-date=30 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517053837/https://www.theguardian.com/world/1987/may/19/iraq.davidhirst |archive-date=17 May 2024}}&lt;/ref&gt;

[[BMT Təhlükəsizlik Şurası]]nın 598 saylı qətnaməsi 1987-ci il iyulun 20-də yekdilliklə qəbul edildi. Bu qətnamənin qəbulundan sonra &quot;Earnest Will&quot; əməliyyatı (24 iyul 1987 – 26 sentyabr 1988) həyata keçirildi. Bu, ABŞ-ın Küveytin ticarət gəmiçiliyini qorumaq məqsədilə apardığı və uğurla nəticələnən əməliyyat idi. O'Rourke-nin qeyd etdiyi kimi, İran gəmilərindən başqa, ən çox zərər çəkənlər dünyada geniş istifadə olunan &quot;rahatlıq bayraqları&quot; (''flags of convenience'') altında üzən gəmilər olmuşdu. Tanker müharibəsinin son mərhələsində mühafizə məqsədilə Qərbin rəhbərlik etdiyi silahlı müşayiət gəmilərindən ibarət konvoy taktikalarından istifadə edildi. 1987-ci ildə yedəyə alınan, radarı yayındıran aldadıcı qurğuların (decoys) və digər passiv əks-tədbirlərin istifadəsi də uğurla tətbiq olunmağa başladı.

Ümumilikdə, 100-dən çox dənizçi həlak olmuş, təxminən eyni sayda insan yaralanmışdı. 1981–1987-ci illər arasında 30 milyon tondan çox yükə ziyan dəymişdi. 1987-ci ildə, münaqişə davam edərkən, İran sürətli katerlərdən istifadə etməklə hücumlar həyata keçirmək taktikasını təkmilləşdirdi və atəşi hədəf gəmilərin ekipaj bölmələrinə yönəltməyə başladı. İran həmçinin Çində istehsal olunmuş qurudan atılan &quot;Silkworm&quot; raketlərindən də kifayət qədər effektiv şəkildə istifadə etdi.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}
[[Kateqoriya:İran-İraq müharibəsi]]</text>
      <sha1>pxjgg5zb9k0ce0rnhexfotaqdxarmi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dövlətüstü qurum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998022</id>
    <revision>
      <id>9037129</id>
      <timestamp>2026-08-15T17:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;**Dövlətüstü qurum** dövlətlərə məxsus olan bəzi səlahiyyət və funksiyaları birbaşa həyata keçirmək səlahiyyətinə malik olan **beynəlxalq təşkilat** və **siyasi birlik** növü&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Helfer |first1=Laurence |last2=Slaughter |first2=Anne-Marie |date=1997-01-01 |title=Toward a Theory of Effective Supranational Adjudication |url=https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/2031 |journal=Yale Law...&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="h2bg2jh31ldnvj17yppzry1chr74bkz" xml:space="preserve">**Dövlətüstü qurum** dövlətlərə məxsus olan bəzi səlahiyyət və funksiyaları birbaşa həyata keçirmək səlahiyyətinə malik olan **beynəlxalq təşkilat** və **siyasi birlik** növü&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Helfer |first1=Laurence |last2=Slaughter |first2=Anne-Marie |date=1997-01-01 |title=Toward a Theory of Effective Supranational Adjudication |url=https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/2031 |journal=Yale Law Journal |volume=107 |issue=2 |pages=273–392|doi=10.2307/797259 |jstor=797259 }}&lt;/ref&gt;. Supranational təşkilat digər beynəlxalq təşkilat növləri ilə müqayisədə dövlət suverenliyinin daha geniş şəkildə ötürülməsini və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.

**Avropa İttifaqı (Aİ)** supranational təşkilatın nümunəvi modeli kimi təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Kiljunen-2004a&quot;&gt;{{Cite book |last=Kiljunen |first=Kimmo |title=The European Constitution in the Making |year=2004 |publisher=[[Centre for European Policy Studies]] |isbn =978-92-9079-493-6 |pages=21–26}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi onun **ümumi bazar**, **birgə sərhəd nəzarəti**, **ali məhkəmə** və müntəzəm **xalq seçkiləri** də daxil olmaqla, dərin siyasi, iqtisadi və sosial inteqrasiyaya malik olmasıdır.

Beynəlxalq təşkilatlarda qərar qəbuletmənin digər üsulu **hökumətlərarasıçılıqdır (intergovernmentalism)**. Bu sistemdə dövlət hökumətləri daha mühüm və aparıcı rol oynayırlar.

== Hüquqi konsepsiya kimi yaranması ==

1945-ci ilin avqustunda Xirosima və Naqasakiyə atom bombalarının atılmasından sonra [[Albert Eynşteyn]] 1940-cı illərin sonlarında bütün hərbi qüvvələrə, o cümlədən nüvə silahlarına nəzarət edəcək, yalnız yerli polis qüvvələrini öz səlahiyyətindən kənarda saxlayacaq “supranational” təşkilatın yaradılmasını dəstəkləyən çoxsaylı çıxışlar etmiş və məqalələr yazmışdı. O hesab edirdi ki, bu proses ABŞ, Sovet İttifaqı və Böyük Britaniyanın iştirakı ilə başlaya və sonradan digər dövlətlərin əksəriyyətini əhatə edə bilər. Eynşteyn bunu nüvə müharibəsindən qaçmağın yeganə yolu kimi təqdim edirdi.

O, 1945-ci ilin noyabrında və 1947-ci ilin noyabrında **The Atlantic Monthly** jurnalında dərc olunan məqalələrində belə bir təşkilatın konstitusiyasının necə hazırlana biləcəyini təsvir edərək bu ideyanı irəli sürdü. 1948-ci ilin aprelində Karnegi-Holl-da etdiyi çıxışda isə fikrini belə ifadə etdi: **“Sülh və təhlükəsizliyə aparan yalnız bir yol var: supranational təşkilatlanma yolu.”**[3]

Eynşteynin məşhurluğu sayəsində bu məsələ ilə bağlı fikirləri geniş müzakirələrə və mübahisələrə səbəb oldu. Lakin onun təklifi Qərbdə geniş dəstək qazanmadı, Sovet İttifaqı isə bu ideyaya düşmən münasibət bəslədi.

**1949-cu ildə təsis sənədinin** qəbul edilməsi və 1953-cü ildə qüvvəyə minən **İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqlar haqqında Konvensiya** ilə **Avropa Şurası** insan hüquqları və **hüququn aliliyi** prinsiplərinə əsaslanan bir sistem yaratdı. Fransanın xarici işlər naziri **Robert Şuman** Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxışlarda, Avropa Şurasının Statutunun imzalanması zamanı və Avropa və Şimali Amerikada keçirdiyi bir sıra digər çıxışlarında supranational demokratiya ilə bağlı müzakirələrə start verdi.[4][5]

**“Supranational”** termini beynəlxalq müqavilədə ilk dəfə (iki dəfə) 18 aprel 1951-ci ildə imzalanmış **Paris müqaviləsində** işlədilmişdir. Bu yeni hüquqi termin **Avropa Kömür və Polad Birliyinin** yaradılmasında **icma metodunu (Community method)** və Avropanın demokratik yenidən təşkilinin başlanmasını müəyyən edirdi. Termin **Ali Hakimiyyət (High Authority)** və ya **Avropa Komissiyası** ilə digər dörd institut arasındakı münasibətləri müəyyənləşdirirdi. Beləliklə, müqavilədə yeni demokratik və hüquqi konsepsiya formalaşdırılmışdı.

**Avropa Birliyinin və müasir Avropa İttifaqının qurucu ataları** supranationalizmi idarəetmə sisteminin təməl prinsipi hesab edirdilər. Bu yanaşma Avropa qurucu atalarının **18 aprel 1951-ci ildə**, yəni Paris müqaviləsini imzaladıqları gün qəbul etdikləri **“Avropa Bəyannaməsində”** öz əksini tapmışdır.[6]

&gt; **“Bu Müqaviləni imzalamaqla iştirakçı tərəflər ilk supranational institutun yaradılması əzmini nümayiş etdirir və bununla da təşkilatlanmış Avropanın həqiqi təməlini qoyurlar. Bu Avropa bütün xalqlar üçün açıq olaraq qalır. Biz digər xalqların da bizim ümumi səylərimizə qoşulacağına böyük ümid bəsləyirik.”**

Lazımi gələcək inkişafla bağlı mövqelərini də özündə əks etdirən bu prinsiplər bəyannaməsi **Konrad Adenauer** (Qərbi Almaniya), **Paul van Zeeland** və **Joseph Meurice** (Belçika), **Robert Şuman** (Fransa), **Qraf Sforza** (İtaliya), **Joseph Bech** (Lüksemburq), **Dirk Stikker** və **Jan van den Brink** (Niderland) tərəfindən imzalanmışdır.

Bəyannamənin məqsədi gələcək nəsillərə **hüququn aliliyi əsasında azadlıq və demokratiyaya söykənən Avropanın birləşdirilməsi kimi tarixi vəzifəni** xatırlatmaq idi. Beləliklə, onlar daha geniş və daha dərin Avropanın yaradılmasını supranational və ya **İcma sisteminin sağlam inkişafı ilə sıx bağlı** hesab edirdilər.[6]

Bu Avropa öz gələcəyini azad şəkildə müəyyən etmək hüququna malik olan bütün xalqlar üçün açıq idi. Bu, **Dəmir Pərdə** arxasında yerləşən ölkələr üçün də bir istinad, dəvət və azadlığa çağırış xarakteri daşıyırdı.

**“Supranational” termini** sonrakı müqavilələrdə, o cümlədən **Roma müqavilələrində**, **Maastrixt müqaviləsində**, **Nitsa müqaviləsində**, **Konstitusiya müqaviləsində** və ya ona çox bənzəyən **Lissabon müqaviləsində** artıq işlədilməmişdir.</text>
      <sha1>h2bg2jh31ldnvj17yppzry1chr74bkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037130</id>
      <parentid>9037129</parentid>
      <timestamp>2026-08-15T17:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikipediya M</username>
        <id>110601</id>
      </contributor>
      <origin>9037130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3951" sha1="a10tkxutct748ypbbto1fjlmw5sy59p" xml:space="preserve">'''Dövlətüstü qurum''' dövlətlərə məxsus olan bəzi səlahiyyət və funksiyaları birbaşa həyata keçirmək səlahiyyətinə malik olan beynəlxalq təşkilat və siyasi birlik növü&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Helfer |first1=Laurence |last2=Slaughter |first2=Anne-Marie |date=1997-01-01 |title=Toward a Theory of Effective Supranational Adjudication |url=https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/2031 |journal=Yale Law Journal |volume=107 |issue=2 |pages=273–392|doi=10.2307/797259 |jstor=797259 }}&lt;/ref&gt;. Dövlətüstü təşkilat digər beynəlxalq təşkilat növləri ilə müqayisədə dövlət suverenliyinin daha geniş şəkildə ötürülməsini və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.

[[Avropa İttifaqı]] dövlətüstü təşkilatın nümunəvi modeli kimi təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Kiljunen-2004a&quot;&gt;{{Cite book |last=Kiljunen |first=Kimmo |title=The European Constitution in the Making |year=2004 |publisher=[[Centre for European Policy Studies]] |isbn =978-92-9079-493-6 |pages=21–26}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi onun ümumi bazar, birgə sərhəd nəzarəti, ali məhkəmə və müntəzəm xalq seçkiləri də daxil olmaqla, dərin siyasi, iqtisadi və sosial inteqrasiyaya malik olmasıdır.

== Hüquqi konsepsiya kimi yaranması ==

1945-ci ilin avqustunda [[Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı|Xirosima və Naqasakiyə atom bombalarının atılmasından]] sonra [[Albert Eynşteyn]] 1940-cı illərin sonlarında bütün hərbi qüvvələrə, o cümlədən nüvə silahlarına nəzarət edəcək, yalnız yerli polis qüvvələrini öz səlahiyyətindən kənarda saxlayacaq “dövlətüstü” təşkilatın yaradılmasını dəstəkləyən çoxsaylı çıxışlar etmiş və məqalələr yazmışdı. O hesab edirdi ki, bu proses ABŞ, Sovet İttifaqı və Böyük Britaniyanın iştirakı ilə başlaya və sonradan digər dövlətlərin əksəriyyətini əhatə edə bilər. Eynşteyn bunu nüvə müharibəsindən qaçmağın yeganə yolu kimi təqdim edirdi.

O, 1945-ci ilin noyabrında və 1947-ci ilin noyabrında The Atlantic Monthly jurnalında dərc olunan məqalələrində belə bir təşkilatın konstitusiyasının necə hazırlana biləcəyini təsvir edərək bu ideyanı irəli sürdü. 1948-ci ilin aprelində Karnegi-Holl-da etdiyi çıxışda isə fikrini belə ifadə etdi: “Sülh və təhlükəsizliyə aparan yalnız bir yol var: dövlətüstü təşkilatlanma yolu.”

Eynşteynin məşhurluğu sayəsində bu məsələ ilə bağlı fikirləri geniş müzakirələrə və mübahisələrə səbəb oldu. Lakin onun təklifi Qərbdə geniş dəstək qazanmadı, Sovet İttifaqı isə bu ideyaya düşmən münasibət bəslədi.

1949-cu ildə təsis sənədinin qəbul edilməsi və 1953-cü ildə qüvvəyə minən İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqlar haqqında Konvensiya ilə Avropa Şurası insan hüquqları və hüququn aliliyi prinsiplərinə əsaslanan bir sistem yaratdı. Fransanın xarici işlər naziri [[Robert Şuman]] Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxışlarda, Avropa Şurasının Statutunun imzalanması zamanı və Avropa və Şimali Amerikada keçirdiyi bir sıra digər çıxışlarında dövlətüstü demokratiya ilə bağlı müzakirələrə start verdi.

“Dövlətüstü” termini beynəlxalq müqavilədə ilk dəfə (iki dəfə) 18 aprel 1951-ci ildə imzalanmış Paris müqaviləsində işlədilmişdir. Bu yeni hüquqi termin [[Avropa Kömür və Polad Birliyi|Avropa Kömür və Polad Birliyinin]] yaradılmasında icma metodunu (Community method) və Avropanın demokratik yenidən təşkilinin başlanmasını müəyyən edirdi. Termin Ali Hakimiyyət (High Authority) və ya Avropa Komissiyası ilə digər dörd institut arasındakı münasibətləri müəyyənləşdirirdi. Beləliklə, müqavilədə yeni demokratik və hüquqi konsepsiya formalaşdırılmışdı.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>a10tkxutct748ypbbto1fjlmw5sy59p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037251</id>
      <parentid>9037130</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T00:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>C Mirəli2001</username>
        <id>213736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Vikipediya:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]]</comment>
      <origin>9037251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="mh03bpfr2epfax88dftb33whok5c55l" xml:space="preserve">'''Dövlətüstü qurum''' dövlətlərə məxsus olan bəzi səlahiyyət və funksiyaları birbaşa həyata keçirmək səlahiyyətinə malik olan beynəlxalq təşkilat və siyasi birlik növü&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Helfer |first1=Laurence |last2=Slaughter |first2=Anne-Marie |date=1997-01-01 |title=Toward a Theory of Effective Supranational Adjudication |url=https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/2031 |journal=Yale Law Journal |volume=107 |issue=2 |pages=273–392|doi=10.2307/797259 |jstor=797259 }}&lt;/ref&gt;. Dövlətüstü təşkilat digər beynəlxalq təşkilat növləri ilə müqayisədə dövlət suverenliyinin daha geniş şəkildə ötürülməsini və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.

[[Avropa İttifaqı]] dövlətüstü təşkilatın nümunəvi modeli kimi təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Kiljunen-2004a&quot;&gt;{{Cite book |last=Kiljunen |first=Kimmo |title=The European Constitution in the Making |year=2004 |publisher=[[Centre for European Policy Studies]] |isbn =978-92-9079-493-6 |pages=21–26}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi onun ümumi bazar, birgə sərhəd nəzarəti, ali məhkəmə və müntəzəm xalq seçkiləri də daxil olmaqla, dərin siyasi, iqtisadi və sosial inteqrasiyaya malik olmasıdır.

== Hüquqi konsepsiya kimi yaranması ==
1945-ci ilin avqustunda [[Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı|Xirosima və Naqasakiyə atom bombalarının atılmasından]] sonra [[Albert Eynşteyn]] 1940-cı illərin sonlarında bütün hərbi qüvvələrə, o cümlədən nüvə silahlarına nəzarət edəcək, yalnız yerli polis qüvvələrini öz səlahiyyətindən kənarda saxlayacaq &quot;dövlətüstü&quot; təşkilatın yaradılmasını dəstəkləyən çoxsaylı çıxışlar etmiş və məqalələr yazmışdı. O hesab edirdi ki, bu proses ABŞ, Sovet İttifaqı və Böyük Britaniyanın iştirakı ilə başlaya və sonradan digər dövlətlərin əksəriyyətini əhatə edə bilər. Eynşteyn bunu nüvə müharibəsindən qaçmağın yeganə yolu kimi təqdim edirdi.

O, 1945-ci ilin noyabrında və 1947-ci ilin noyabrında The Atlantic Monthly jurnalında dərc olunan məqalələrində belə bir təşkilatın konstitusiyasının necə hazırlana biləcəyini təsvir edərək bu ideyanı irəli sürdü. 1948-ci ilin aprelində Karnegi-Holl-da etdiyi çıxışda isə fikrini belə ifadə etdi: &quot;Sülh və təhlükəsizliyə aparan yalnız bir yol var: dövlətüstü təşkilatlanma yolu.&quot;

Eynşteynin məşhurluğu sayəsində bu məsələ ilə bağlı fikirləri geniş müzakirələrə və mübahisələrə səbəb oldu. Lakin onun təklifi Qərbdə geniş dəstək qazanmadı, Sovet İttifaqı isə bu ideyaya düşmən münasibət bəslədi.

1949-cu ildə təsis sənədinin qəbul edilməsi və 1953-cü ildə qüvvəyə minən İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqlar haqqında Konvensiya ilə Avropa Şurası insan hüquqları və hüququn aliliyi prinsiplərinə əsaslanan bir sistem yaratdı. Fransanın xarici işlər naziri [[Robert Şuman]] Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxışlarda, Avropa Şurasının Statutunun imzalanması zamanı və Avropa və Şimali Amerikada keçirdiyi bir sıra digər çıxışlarında dövlətüstü demokratiya ilə bağlı müzakirələrə start verdi.

&quot;Dövlətüstü&quot; termini beynəlxalq müqavilədə ilk dəfə (iki dəfə) 18 aprel 1951-ci ildə imzalanmış Paris müqaviləsində işlədilmişdir. Bu yeni hüquqi termin [[Avropa Kömür və Polad Birliyi|Avropa Kömür və Polad Birliyinin]] yaradılmasında icma metodunu (Community method) və Avropanın demokratik yenidən təşkilinin başlanmasını müəyyən edirdi. Termin Ali Hakimiyyət (High Authority) və ya Avropa Komissiyası ilə digər dörd institut arasındakı münasibətləri müəyyənləşdirirdi. Beləliklə, müqavilədə yeni demokratik və hüquqi konsepsiya formalaşdırılmışdı.

== İstinadlar ==</text>
      <sha1>mh03bpfr2epfax88dftb33whok5c55l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9037265</id>
      <parentid>9037251</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T01:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>198871</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>; istinadlar şablonu əlavə edildi</comment>
      <origin>9037265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="k19zi4d4l3ewyljz76zn6vn6pjx9e7d" xml:space="preserve">'''Dövlətüstü qurum''' dövlətlərə məxsus olan bəzi səlahiyyət və funksiyaları birbaşa həyata keçirmək səlahiyyətinə malik olan beynəlxalq təşkilat və siyasi birlik növü.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Helfer |first1=Laurence |last2=Slaughter |first2=Anne-Marie |date=1997-01-01 |title=Toward a Theory of Effective Supranational Adjudication |url=https://scholarship.law.duke.edu/faculty_scholarship/2031 |journal=Yale Law Journal |volume=107 |issue=2 |pages=273–392|doi=10.2307/797259 |jstor=797259 }}&lt;/ref&gt; Dövlətüstü təşkilat digər beynəlxalq təşkilat növləri ilə müqayisədə dövlət suverenliyinin daha geniş şəkildə ötürülməsini və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur.

[[Avropa İttifaqı]] dövlətüstü təşkilatın nümunəvi modeli kimi təsvir edilmişdir.&lt;ref name=&quot;Kiljunen-2004a&quot;&gt;{{Cite book |last=Kiljunen |first=Kimmo |title=The European Constitution in the Making |year=2004 |publisher=[[Centre for European Policy Studies]] |isbn =978-92-9079-493-6 |pages=21–26}}&lt;/ref&gt; Bunun səbəbi onun ümumi bazar, birgə sərhəd nəzarəti, ali məhkəmə və müntəzəm xalq seçkiləri də daxil olmaqla, dərin siyasi, iqtisadi və sosial inteqrasiyaya malik olmasıdır.

== Hüquqi konsepsiya kimi yaranması ==
1945-ci ilin avqustunda [[Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı|Xirosima və Naqasakiyə atom bombalarının atılmasından]] sonra [[Albert Eynşteyn]] 1940-cı illərin sonlarında bütün hərbi qüvvələrə, o cümlədən nüvə silahlarına nəzarət edəcək, yalnız yerli polis qüvvələrini öz səlahiyyətindən kənarda saxlayacaq &quot;dövlətüstü&quot; təşkilatın yaradılmasını dəstəkləyən çoxsaylı çıxışlar etmiş və məqalələr yazmışdı. O hesab edirdi ki, bu proses ABŞ, Sovet İttifaqı və Böyük Britaniyanın iştirakı ilə başlaya və sonradan digər dövlətlərin əksəriyyətini əhatə edə bilər. Eynşteyn bunu nüvə müharibəsindən qaçmağın yeganə yolu kimi təqdim edirdi.

O, 1945-ci ilin noyabrında və 1947-ci ilin noyabrında The Atlantic Monthly jurnalında dərc olunan məqalələrində belə bir təşkilatın konstitusiyasının necə hazırlana biləcəyini təsvir edərək bu ideyanı irəli sürdü. 1948-ci ilin aprelində Karnegi-Holl-da etdiyi çıxışda isə fikrini belə ifadə etdi: &quot;Sülh və təhlükəsizliyə aparan yalnız bir yol var: dövlətüstü təşkilatlanma yolu.&quot;

Eynşteynin məşhurluğu sayəsində bu məsələ ilə bağlı fikirləri geniş müzakirələrə və mübahisələrə səbəb oldu. Lakin onun təklifi Qərbdə geniş dəstək qazanmadı, Sovet İttifaqı isə bu ideyaya düşmən münasibət bəslədi.

1949-cu ildə təsis sənədinin qəbul edilməsi və 1953-cü ildə qüvvəyə minən İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqlar haqqında Konvensiya ilə Avropa Şurası insan hüquqları və hüququn aliliyi prinsiplərinə əsaslanan bir sistem yaratdı. Fransanın xarici işlər naziri [[Robert Şuman]] Birləşmiş Millətlər Təşkilatında etdiyi çıxışlarda, Avropa Şurasının Statutunun imzalanması zamanı və Avropa və Şimali Amerikada keçirdiyi bir sıra digər çıxışlarında dövlətüstü demokratiya ilə bağlı müzakirələrə start verdi.

&quot;Dövlətüstü&quot; termini beynəlxalq müqavilədə ilk dəfə (iki dəfə) 18 aprel 1951-ci ildə imzalanmış Paris müqaviləsində işlədilmişdir. Bu yeni hüquqi termin [[Avropa Kömür və Polad Birliyi]]nin yaradılmasında icma metodunu (Community method) və Avropanın demokratik yenidən təşkilinin başlanmasını müəyyən edirdi. Termin Ali Hakimiyyət (High Authority) və ya Avropa Komissiyası ilə digər dörd institut arasındakı münasibətləri müəyyənləşdirirdi. Beləliklə, müqavilədə yeni demokratik və hüquqi konsepsiya formalaşdırılmışdı.

== İstinadlar ==
{{istinad siyahısı}}</text>
      <sha1>k19zi4d4l3ewyljz76zn6vn6pjx9e7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nyiredxaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998023</id>
    <redirect title="Niredhaza" />
    <revision>
      <id>9037146</id>
      <timestamp>2026-08-15T18:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChanisCaucasi</username>
        <id>95249</id>
      </contributor>
      <comment>ChanisCaucasi [[Nyiredxaza]] səhifəsinin adını [[Niredhaza]] olaraq dəyişdi</comment>
      <origin>9037146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="7splkbkzwsthr06f0e735j57cfm6caz" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Niredhaza]]</text>
      <sha1>7splkbkzwsthr06f0e735j57cfm6caz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Agdam1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>998024</id>
    <revision>
      <id>9037179</id>
      <timestamp>2026-08-15T19:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Agdam1</username>
        <id>352870</id>
      </contributor>
      <comment>Əsgərzadə Əsgər</comment>
      <origin>9037179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="pmqlen6zeksiymfbxldlnixa7g0wkld" xml:space="preserve">Əsgərzadə Əsgər</text>
      <sha1>pmqlen6zeksiymfbxldlnixa7g0wkld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirpi Shadow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998027</id>
    <revision>
      <id>9037291</id>
      <timestamp>2026-08-16T01:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Resh4d bazu</username>
        <id>352916</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:tr:Special:Redirect/revision/35973641|Kirpi Shadow]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9037291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="r82dtpmtcirrpqj1at8d3urdu8gtq6q" xml:space="preserve">'''Kirpi Shadow''', [[Sonic the Hedgehog|Kirpi Sonic]] seriyasından uydurma bir personajdır. Seriyanın əsas personajı olan Kipi Sonic'in əzəli rəqibi olan Shadow, Gerald Robotnik tərəfindən [[Black Doom]] -un [[DNT|DNT-sindən]] &quot; Nihai ''Həyat Forması'' &quot; kimi istifadə edərək yaradılmış antropomorfik Kirpi-Black Arms hibrididir. Bəşəriyyət üçün təhlükə kimi görünməyə başlayana qədər məqsədi, xüsusən də Geraldın nəvəsi [[Maria Robotnik]] üçün sağalmaz, ölümcül xəstəliklərin müalicəsinin yolunu açmaq idi.

Shadow'un güclü məqsədyönlülüyü var; o, iti zəkalı, həmişə ayıq-sayıq və nə olursa olsun məqsədlərinə çatmaqda qətiyyətlidir. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 Mart 2005 |title=Sonic Central |url=http://www.sega.com/sonic/globalsonic/post_allabout.php?article=soniccharacters |archive-url=https://web.archive.org/web/20050305082053/http://www.sega.com/sonic/globalsonic/post_allabout.php?article=soniccharacters |archive-date=5 Mart 2005 |access-date=9 Mayıs 2021 |website=web.archive.org}}&lt;/ref&gt; Sonicin anti versiyası hesab edilən Shadow həm sürət, həm də bacarıq baxımından ona bərabərdir və tək bir Xaos Zümrüdü ilə Xaos Nəzarətindən istifadə edə bilir. Ümumiyyətlə tək işləməyə üstünlük versə də, lazım olduqda Sonic və dostları ilə də əməkdaşlıq edir.</text>
      <sha1>r82dtpmtcirrpqj1at8d3urdu8gtq6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirpi Silver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998028</id>
    <revision>
      <id>9037293</id>
      <timestamp>2026-08-16T02:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Resh4d bazu</username>
        <id>352916</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:tr:Special:Redirect/revision/35973640|Kirpi Silver]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9037293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="i88hbdd2d5oyxqulfth2r6rqubuupb6" xml:space="preserve">'''Kirpi Silver[[Kirpi Sonik|,]]''' Kirpi Sonic seriyasından uydurma antropomorfik kirpidir. ən azı iki yüz ildən sonraya aiddir və yeganə məqsədi keçmişdə gələcək xaos və fəlakətlərin qarşısını almaqdır. Silver, xüsusi gücü olan [[Telekinez|telekinezdən]] istifadə edir. Telekinez ona obyektləri istədiyi kimi, hərəkət etdirməyə imkan verir.

Silver tolerant və şəxsən xoşməramlı bir insandır. Lakin onun ədalət hissi onu sadəlövh və yetkin olmayan davranışlara da sövq edirdi. Buna baxmayaraq, o, nə olursa olsun optimistdir və dünyasını qorumaq üçün hər şeyə hazırdır.</text>
      <sha1>i88hbdd2d5oyxqulfth2r6rqubuupb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirpi Sonic 3 (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998029</id>
    <revision>
      <id>9037296</id>
      <timestamp>2026-08-16T02:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Resh4d bazu</username>
        <id>352916</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:tr:Special:Redirect/revision/37435812|Kirpi Sonic 3 (film)]]&quot; səhifəsinin giriş bölməsi tərcümə edilərək yaradıldı</comment>
      <origin>9037296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="qaueq3nlf738puhfs1lcauqrbi9twld" xml:space="preserve">''Sonic the Hedgehog '''3,''''' [[Sega]] tərəfindən nəşr olunan [[Sonic the Hedgehog|Sonic the Hedgehog video oyun seriyasına]] əsaslanan və Sonic the Hedgehog [[Kirpi Sonik (film)|(2020)]], ''[[Kirpi Sonik 2|Sonic the Hedgehog 2]]'' [[Kirpi Sonik 2|(2022)]] ''və Knuckles'' (2024) ''[[Kirpi Sonik (film)|filmlərinin]] davamıdır. Film,'' qarşıdan gələn bir döyüş-macəra, elmi fantastika, fantastika və komediya filmidir. Rejissoru Jeff Fowler, ssenari müəllifləri Pet Casey, Josh Miller və John Whittington olan filmdə Ben Schwartz, James Marsden, Tika Sumpter, Nataşa Rothwell, Adam Pally, Colleen O'Shaughnessey, Idris Elba və Lee Majdoub rollarını təkrar canlandırırlar.

Üçüncü ''Kirpi Sonic'' filminin planları, ikinci filmin nümayişindən əvvəl, 2022-ci ilin fevral ayında ViacomCBS-in investor tədbiri zamanı açıqlandı. Çəkilişlər 2023-cü ilin sentyabr ayında İngiltərənin London şəhərində başlayıb və Los-Anceles, Yaponiya və Norveçdə də baş tutacağı gözlənilirdi.

''&quot;Sonic the Hedgehog 3&quot;'' filmi 20 dekabr 2024-cü ildə Paramount Pictures tərəfindən ABŞ kinoteatrlarında nümayiş etdirilib.

Azərbaycanda isə 26 Dekabr 2024-cü ildə nümayiş olunub

Oyun Sonic Adventure 2 və Shadow the Hedgehog oyunlarına əsaslanır. O [[Kirpi Shadow|, &quot;Kirpinin Shadow'da&quot;]] filmində rol alıb.

Kirpi Shadow'u isə Con Uik filmlərindəki rolu ilə tanınan [[Kianu Rivz]] səsləndirib.</text>
      <sha1>qaueq3nlf738puhfs1lcauqrbi9twld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Babak M01</title>
    <ns>2</ns>
    <id>998030</id>
    <redirect title="İstifadəçi:MBK01" />
    <revision>
      <id>9037377</id>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi:Babak M01]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi:MBK01]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>9037377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="42ntk9l25l0t4asf53uxjfvmayomsf0" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[İstifadəçi:MBK01]]</text>
      <sha1>42ntk9l25l0t4asf53uxjfvmayomsf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:Babak M01</title>
    <ns>3</ns>
    <id>998031</id>
    <redirect title="İstifadəçi müzakirəsi:MBK01" />
    <revision>
      <id>9037374</id>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi müzakirəsi:Babak M01]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi müzakirəsi:MBK01]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>9037374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="i3z3h5o5k0ss7jkmoydgmmcm3jt3gxx" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[İstifadəçi müzakirəsi:MBK01]]</text>
      <sha1>i3z3h5o5k0ss7jkmoydgmmcm3jt3gxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Babak M01/Qaralama</title>
    <ns>2</ns>
    <id>998032</id>
    <redirect title="İstifadəçi:MBK01/Qaralama" />
    <revision>
      <id>9037376</id>
      <timestamp>2026-08-16T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>S.Marchenko</username>
        <id>316498</id>
      </contributor>
      <comment>S.Marchenko [[İstifadəçi:Babak M01/Qaralama]] səhifəsinin adını [[İstifadəçi:MBK01/Qaralama]] olaraq dəyişdi: &quot;[[Special:CentralAuth/Babak M01|Babak M01]]&quot; istifadəçisinin adını &quot;[[Special:CentralAuth/MBK01|MBK01]]&quot; olaraq dəyişərkən avtomatik olaraq səhifənin adı dəyişdirildi</comment>
      <origin>9037376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="o0j4vjuupe30io7xi2pk2mm91snc0c8" xml:space="preserve">#İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[İstifadəçi:MBK01/Qaralama]]</text>
      <sha1>o0j4vjuupe30io7xi2pk2mm91snc0c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi:Nurlan0807/Kitablar/book</title>
    <ns>2</ns>
    <id>998033</id>
    <revision>
      <id>9037435</id>
      <timestamp>2026-08-16T09:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurlan0807</username>
        <id>266618</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{saxlanılmış_kitab}}  :[[Arzu Abdullayev]]  [[Kateqoriya:Kitablar|book]]&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="jest0hc069eekwfbabckdqat1x3ahhy" xml:space="preserve">{{saxlanılmış_kitab}}

:[[Arzu Abdullayev]]

[[Kateqoriya:Kitablar|book]]</text>
      <sha1>jest0hc069eekwfbabckdqat1x3ahhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Müzakirə:Baloğlan Allahyarov</title>
    <ns>1</ns>
    <id>998034</id>
    <revision>
      <id>9037461</id>
      <timestamp>2026-08-16T10:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Etibar026</username>
        <id>352905</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sürətli silmə statusuna etiraz */ yeni bölmə</comment>
      <origin>9037461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1073" sha1="idwj9jjonf18ik6ojm3lpfmoom1gnf1" xml:space="preserve">== Sürətli silmə statusuna etiraz ==

Hörmətli idarəçi, məqalə üzərində ciddi şəkildə yenidən redaktə işləri aparıldı. Şəxsin ensiklopedik əhəmiyyətini (notability) təsdiq edən vacib məlumatlar və mötəbər mənbələr əlavə olundu:

1. Məqaləyə şəxs şablonu (infoqutu) yerləşdirildi.
2. Azərbaycan Respublikasının rəsmi dövlət saytından (president.az) prezidentin bu ailənin evində qonaq olduğunu təsdiq edən link və digər kütləvi informasiya vasitələrindən (Pravda.az) istinadlar əlavə edildi.
3. Şəxs sıravi bir zərərçəkmiş deyil, Xocalı faciəsinin əsas şahidlərindən biri, ölkə başçısı tərəfindən şəxsən ziyarət edilmiş rəsmi statuslu şəhid atasıdır.

Məqalənin formatı və əhəmiyyəti rəsmi qaydalara uyğunlaşdırıldığı üçün sürətli silmə şablonunun götürülməsini xahiş edirəm. Hörmətlə, [[İstifadəçi:Etibar026|Etibar026]] [[İstifadəçi:Etibar026|Etibar026]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:Etibar026|müzakirə]]) 10:31, 16 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>idwj9jjonf18ik6ojm3lpfmoom1gnf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>İstifadəçi müzakirəsi:3rsuxjx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>998036</id>
    <revision>
      <id>9037466</id>
      <timestamp>2026-08-16T10:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İlkos14</username>
        <id>243015</id>
      </contributor>
      <comment>Səhifə &quot;{{xg}}~~~~&quot; məzmunu ilə yaradıldı</comment>
      <origin>9037466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="pmb6qw6u4wfd634x7bjmd41fb5ti7un" xml:space="preserve">{{xg}}[[İstifadəçi:İlkos14|İlkos14]] ([[İstifadəçi müzakirəsi:İlkos14|müzakirə]]) 10:47, 16 avqust 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pmb6qw6u4wfd634x7bjmd41fb5ti7un</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>