Vikimənbə azwikisource https://az.wikisource.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikimənbə Vikimənbə müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Müəllif Müəllif müzakirəsi Səhifə Səhifə müzakirəsi İndeks İndeks müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 102 13245 95562 95538 2026-04-13T05:19:22Z Araz Yaquboglu 734 /* Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 */ 95562 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[26lar poeması]] *[[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] *[[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] ===Şeirləri=== * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] cvpy4pftxrok17bzn2qcljs3n3zwd4f 0 19324 95559 95550 2026-04-13T05:10:30Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95559 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = Köçərilərin övza və əhvalı | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1909 | qeydlər = }} <poem> Әgər tarixə baxılsa və dilimizdə istemal olunan məsələlərə və atalar sözünə diqqət yetirilsə, biz Azərbaycan türklərinin bu axır vaxtadək köçəri halında zindəganlıq etməyi məlum olunar. Məşhur sayaçı sözlərində ev heyvanları bir-bir zikr olunur və bu sözlərdə heyvanların cümləsindən ziyadə tərif və tövsif olunan qoyun və keçidir; o heyvanlardır ki, tərəkəmə xalqının diriliyi və rahatlığı onların varlığına bağlıdır. Xüsusən gözəl və şirin dil ilə qoyunun qisim-qisim sifətləri tərif olunur. Necə ki, ana şirin və dadlı dil ilə balasına lay-lay çalır, habelə də bizim tərəkəmə xalqı — qoyun becərənlər öz qoyunlarını mehriban və şirin dil ilə vəsf qılırlar. Təfavüt ancaq bundadır ki, ana övladını "balam" sözü ilə yad edir, amma qoyun sahibi qoyununu "nənəm" kəlməsi ilə oxşayır. Bundan aşkara görünür ki, tərəkəmə əhlinin güzəranı, eyş-işrəti, zövq-səfası, kef-damağı və rahat dolanacağı bilkülliyyə qoyunun salamat və bol olmağına münhəsirdir. Sayaçı sözlərini məxsusi bir kitabça tərzində çap etdirmək xəyalında varıq. Burada möhtərəm oxucuları filcümlə aşna etmək üçün o sözlərin bir neçə bəndini zikr qılmağa iktifa edirik: Nənəm, qoyunun qarası, Qırxlığı polad parası, Yaz günü dələməsi, Payızda görəməsi. Qış günü qovurması. Nənəm, o şişək qoyun, Yunu bir döşək qoyun. Bulamanı tez yetir, Bulamanı bol elə, Qırıldı uşaq qoyun! Nənəm, qumral tat qoyun, İldən-ilə art, qoyun. Balaların ölməkdədir, Olma gəl namərd, qoyun! Nənəm, o saçaq qoyun, Bərədən qaçaq qoyun, Sənə yaman baxanın Gözünə pıçaq, qoyun! Nənəm, o narış qoyun, Yunu bir qarış qoyun. Çoban səndən küsübdür, Südün ver, barış, qoyun! Qoyunlu evlər gördüm-- Qurulu yaya bənzər. Qoyunsuz evlər gördüm-- Qurumuş çaya bənzər. Bu minval neçə-neçə belə bəndlərdə sadə və açıq sözlər ilə babalarımız qoyunu tərif edib, onu öz evlərinin bəzəyi və dolanacaqlarının dirəyi məqamında tutublar. Atalar sözünə gəldikdə, qoyundan hasil olan xeyir və bərəkətə dair çox timsallar var. Necə ki, deyilibdir: "Qoyunun oldu əlli, adın oldu bəlli". Adı "bəlli" olmaq, yəni el və oba içində dövlət sarıdan şöhrət tapıb, dillərdə adı söylənmək deməkdir. "Qoyunun oldu yüz, gir içində üz". Yəni yüz qoyundan o qədər dövlət və bərəkət yetişir ki, onun içinə girib üzmək olar. Qoyunsuz evləri babalarımız qurumuş çaya bənzədib, qoyunlu evləri qurulmuş yaya təşbih ediblər. Sayaçı sözlərinin bir parasında qoyuna xitabən deyilir: "Yiyən sənin ucundan çıxıbdır köşkə, qoyun"; yainki: "Yiyən sənin ucundan gətirib gəlin, qoyun"; və yainki: "Yiyən sənin ucundan bağlayıb kəmər, qoyun". Söz yoxdur ki, köşkə çıxmaq, gəlin gətirmək və kəmər bağlamaq dövlət nişanəsidir, varlılıq və bolluq əlamətidir. Və lakin müruri-əyyam ilə ehtiyac və qara gün artıbdır. Babalarımız tək heyvan saxlamaq ilə güzəran edə bilməyib, əkinçiliyə, bağçılığa və bostançılığa qurşanıb, yavaş-yavaş köçəri ikən yerli olublar, təkcə heyvan saxlamağa qane olmayıb, bəyəndikləri meyvəbitirici və barverici sulu yerlərdə özlərinə daimi yurd və məskən salıb oturaq olublar. Ziraətdən maəda alverə, ticarətə və bir para peşə və sənətlərə girişib, mürəffə-hal güzəran ediblər. Elm, mərifət və mədəniyyət cəhətincə dəxi bunlar köçərilərdən xeyli irəli gediblər. Amma bilmək gərəkdir ki, bu halda sırf tərəkəməlik edən, yəni ancaq mal və qoyun saxlamaq ilə köçəri halında dirilik edən bizim içimizdə az tapılar. İndi tərəkəmələrimiz də yarıməkinçi və yarımtərəkəmə olublar. Əgər bu yarımtərəkəməlik edənlərin də olduqları yurd və məskən ab-hava cəhətincə mötədil və salamat olsa idi və yay fəslində onda şiddətli isti və bir para insana əziyyət yetirən mığ-mığ kimi milçəklər və sair həşərat olmasa idi, bilaşübhə onların təmamisi imdiyə kimi oturaq olmuşdu. Amma bir yandan havanın istisi, bir yandan suyun qəhətliyi və qəlizliyi və digər bir tərəfdən insanın ən qatı düşməni olan və hər dəqiqədə başına və gözünə, əlinə və üzünə zəhralud nişlər vuran mığ-mığ kimi həşərat və cücülərin hücumu bizim aranzəmin xalqını hökmən məcbur edir ki, öz heyvanları ilə bir yerdə başlarını götürüb, sərin yerlərə və göy yaylaqların başına köçsünlər. Bizim əqidəmizcə, əgər yay fəslində tərəkəmə xalqı yaylağa keçməzsə, bir az vaxtın müddətində tamamisi malyariya kimi qisim-qisim əlac qəbul etməyən mərəzlərin çəngində fövt olub qurtarar. Köçərilik onların özlərini və heyvanlarını ölümdən qurtarır desək, səhv etmiş olmarıq. Bu axır vaxtlarda mədəniyyətli tayfalar dəxi bir növ köçəri olublar. Köçərilik adəti tərəkəmələrdən və yarımvəhşilik halında güzəran edən qaraçılardan şəhər əhlinə sirayət etməkdədir və bu adət get-gedə kök salıb qüvvət tapır. Belə ki, Avropanın mədəniyyətli qövm və millətləri dəxi köçərilik binasını qoyub, yay fəslində bir yerdə oturmayırlar və artıq şövq ilə təmiz ab-havalı yerlərə köçüb, orada istirahət edirlər və yainki görmədikləri yerləri və uzaq diyar və məmləkətləri gəzib, hər yerdən və hər ölkədən xeyli məlumat, bilik və təcrübə kəsb edirlər. Necə ki, bəzi quşların və bir para heyvanatın təbiətlərində yaranışdan ilin mövsümünə müvafiq nəqli-məkan hissi qoyulubdur və heç bir vəchlə bu hissə məmaniət etmək mümkün deyil, habelə bəni-növi-bəşərin dəxi təbiətində bu hissin varlığı müşahidə olunur. Az adam tapılar ki, səyahət etməyə, gəzib zövq və səfa sürməyə, təğyiri-hava və təbdili-məkan etməyə meyl və rəğbət göstərməsin. Təğyiri-hava və təbdili-məkan insanın səhhət və salamatlığına ən doğru və müqtədir əsbablardan birisi hesab olduğunu Avropa əhli kamalınca düşünüb, vaxtlarını müttəsil cünbüş və hərəkətdə, seyr və səyahətdə keçirirlər. Necə ki, su bir yerdə qalanda qoxuyar və hava bir məkanda boğulub hərəkətsiz duranda ağırlaşar, habelə insan da hərəkətsiz qaldıqda, seyr və səyahətdən bixəbər olub, bir məkanda və bir övzada zindəganlıq etdikdə hər bir cəhətdən aciz, zəif, elmsiz, bacarıqsız və qorxaq olur. Hər bir amerikalı və hər bir ingilis övqatını müttəsil səyahətdə keçirdiyinə görə bütün dünyanı öz vətəni, öz mülkü və öz torpağı hesab edir. Firəng və ya ingilis bizim öz şəhərimizdə bizdən cürətli olur, amma biz öz evimizdə qorxaq və ehtiyatlı oluruq. Bir irəvanlı Gəncə şəhərinə gələndə özünü qərib hesab edir, habelə gəncəli də özünü Nuxada, Şamaxıda və Salyanda qərib adlandırır və beş-on gün öz qohum-əqrəbasından və dost-aşnasından kağız gəlməyəndə və yainki işi bir azacıq düz gətirməyəndə üzünü vətənə sarı tutub, bu qisim bayatılardan oxuyub, könlünü daha da pərişan və qəmgin edir: Bu sular mələr gələr, Dağları dələr gələr. Qərib eldə olanın Başına nələr gələr. Söz yoxdur ki, vətən şirindir. Amma vətən bir anadan olduğumuz ev, məhəllə, şəhər və ya kənd deyil vətən geniş və vüsətli bir diyardır. Bir ölkə və məmləkətdir ki, onun hər bir nöqtəsi övladı üçün əziz və mübarəkdir. Bunu dürüst düşündükdə biz qafqazlılara Qafqazın hər bir məhəllə və mövqeyi vətəndir desək, səhv olmaz. Əsil mətləbə müraciət edək. Bu axır vaxtlarda yaylaq (daça) məsələsi cümlənin diqqətini cəlb edibdir. Hər yerdə təmiz ab-havalı məhəll və məkanlar artıq ciddi-cəhd ilə tutulub və küllü xərc ilə abad olunmaqdadır. Məzkur məkanlarda qəşəng evlər tikilir, gözəl bağçalar salınır, saf sular gətirilir, yollar açılır və can rahatlığına bais olan əşya və tədarüklərin cümləsi düzəlib fərahəm olunur. Mədəniyyətli tayfalar hər bir nəhv ilə çalışırlar ki, öz zindəganlıqlarını xoş və rahat keçirsinlər. Amma biz müsəlman tayfası rahatlığa çalışmırıq. Bizim qanacağımıza görə, "dünya beş gündür, beşi də qara gündür"; məişətimizin tərzi-övzai yaxşılığa mübəddəl ola bilməz. Yaxşı-yaman bir tövr dolanmağı və gün keçirməyi özümüzə bir hünər hesab edirik. Əlimizdə olan gözəl yaylaqların, təmiz havalı və şirin çeşməli yurdların və məkanların qədr və qiymətini bilmirik, onlar bir-bir əlimizdən çıxır…. Biz çoxlarını gəzib görmüşük. Mədən sularının nəf və faydasını inkar etməyib, bununla belə kamali-cürətlə deyə bilərik ki, Zaqafqaziyanın hənuz "kultura" dəyməmiş çox yerləri var ki, yuxarıda sadaladığım yerlərin cümləsindən ab-hava cəhətincə artıqdır. Qarabağ eylatı çıxan dağların, Qazax əhalisi köçdüyü yaylaqların və İrəvan quberniyasında Ələcəz dağlarının o qədər gözəl, könülaçan və ruhtəzələyən xoş hava və basəfa yerləri var ki, yer üzündə onların misl və bərabəri yoxdur. Kars yolunda Sadıqlı stansiyasından tutmuş Qarakilsəyə kimi o qədər həm dəhşətli və heyrətəngiz və həm könülaçan və fərəhgətirən mənzərələr var ki, Avropanı gəzib görənlər onları Şvetsariya dağlarına tərcih verirlər…. Yalnız Dilicanın qərbi-cənubunda olan Həmzəçəmən gözəllikdə və səfada, demək olar ki, yer üzünün behiştidir və Rusiyada olan kurortların təmamisindən artıqdır. Onda olan soyuq və dadlı sular, əlvan çiçəklər, müəttər otlar rübi-məskunun bəlkə az-az yerlərdə tapılar. Qazax şairləri mərhum Kazım ağa Salik və qüfrani-pənah Mustafa ağa Arif hər birisi bir dil ilə Həmzəçəmənin gözəlliyini və səfasını mədh və tərif ediblər. Mərhum Arif Rusiyada əsirvar zillət və həqarət içrə zindəganlıq etdiyi vaxtlarda aşağıda yazılan sözlərlə gözəl yaylaqları və öz elin-obasın yad edib, gözlərindən qanlı yaşlar tökərmiş: Sərçeşməli, neylufərli bulaqlar, Susənli, sünbüllü, laləli dağlar, Dumanlı, çiskinli, qarlı yaylaqlar, Hanı bizim o meydanlar, ağlaram! Ellərimiz vardır bəyli, paşalı, Dağlarımız vardır əlvan meşəli, Susənli, sünbüllü, tər bənəfşəli, Qaldı bağlar, xiyabanlar ağlaram…. Bu halda əmri-məaş çətinliyə düşdüyünə görə arandan dağa və dağdan arana köçmək vaxtı irəliki əyyama nisbətən xeyli təngləşibdir. Keçmişdə, iyirmi-otuz il bundan müqəddəm tərəkəmə xalqı novruz bayramından sonra köçmək qeydinə düşüb, köç-döşə lazım olan əsbab və alatı düzəldib hazırlamağa məşğul olurdu. Əkin-biçin ilə çəndan əlaqəsi yox idi. Elə ki, günün hərarəti şiddətlənib canlıya və cansıza əsər edirdi: Sayan yağış yağanda, Sarmaşıq ot bitəndə, Quzu tələkə tutanda, Keçi irtmək atanda -- köçərilər arandan yaylaqlara tərəf hərəkət edirdilər və orada soyuq düşənə kimi, hətta bəzi yerlərdə qar yağanacan, yəni payızdan da bir ay keçəndə qışlaqlarına qayıdırdılar. Bu vaxtlarda aranın da havası sınıb, yumşaq və mötədil olurdu. Onun istisi heyvana və insana çəndan əsər etmirdi. O vaxtlarda dağdan gələn adamların rəngi qırmızıdan da ötüb, bənəfş çalırdı. Qoyunlar o qədər kökəlirdi ki, quyruqlarını çəkib apara bilmirdilər. At və sığır mal dərisinə sığmırdı. Bununla belə, el-oba yenə həsrət ilə yaylaqdan ayrılırdı və hali-dilini bu bayatı ilə bildirirdi: Dağlar marala qaldı, Otu sarala qaldı, Soyuq bulaq, göy yaylaq Yenə marala qaldı. O vaxt dağ adamlarının qara qızdırmadan və indi modnı naxoşluq olan malyariyadan xəbərləri yox idi və bu qədər canlar onun çəngində fövtə getmirdi. Amma indi, necə ki, sabiqdə zikr olundu, əsil tərəkəməçilik götürülübdür. İndi tərəkəmələr yarıəkinçi və yarıköçəri olublar. Ziraətləri artıb çoxaldığına görə uzun müddət əlaqələrini arandan kəsə bilmirlər. İki ay, artıqbaşı iki ay yarımdan ziyadə dağda qalmayıb, quyruq doğandan sonra, yəni iyulun iyirmi beşindən, yainki avqustun əvvəllərindən başlayırlar arana köçməyə, əlsiz-ayaqsızlardan, kasıb-kusublardan elələri də olur ki, bütün yayı aranda keçirib, el dağdan enməyə beş-on gün qalmış var-yoxunu bir öküzünə yükləyib və balalarının əlindən tutub, yaxında olan dağların ətəyinə çıxır ki, heç olmasa bir neçə günə havasını dəyişdirib sərin su içsin. Quyruq doğandan sonra əgərçi hava bir az sınır və milçək azalır, amma bununla belə aranda yenə şiddətli istilər keçir və avqust ayı bizim camaat arasında "qora pişirən ayı" adı ilə məşhurdur. Bu ayda xeyli mərəzlər dəxi törəyir. El-oba bir tərəfdən sərin sulardan və səfalı yaylaqlardan həsrət ilə ayrılırsa da, bir tərəfdən də hər bir oba hamıdan tez özünü arana--yəni odun və yalovun içinə salmağa tələsir. Belə sürət və əcələ ilə arana köçməyin səbəbləri çox isə də, ümdəsi bir oba və şənliyin o biri şənliyə etibarı olmadığıdır, qonşunun qonşudan qorxu və ehtiyat etməyidir. Çünki kərrat ilə görünüb təcrübə olunubdur ki, hansı kəndin şənliyi arana tez enirsə öz qonşuluğunda olan el-obanın qoruğunu malına basdırıb, büxl və həsəd ucundan və yainki oğurluqdan və dələduzluqdan taxılını xəlvət daşıyır, ot taylarını və dam-daşını yandırır, bağını, bostanını tələf edir. Bizim camaatda özgənin malına və canına qəsd etməmək, özgənin əməyini itirməmək və zəhmətinin hasilə yetmiş meyvəsini zaye etməmək hissi ayılmayıbdır. Qonşu qonşunun xeyir və səlahını, nəf və faydasını gözləmədiyi halda, bir-birinə düşmən və yağı olur və bir-birinə zərər və ziyan yetirməyi həccə getməkdən artıq və əfzəl bilir. Əgər bu vəhşilik və xəyanət olmasa hər bir mahalın elatı darda daha da artıq qalıb, oranın ab-havası ilə özləri və otu ilə malları və qoyunları mənfəətbərdar olardı və aranın otlağı da ilin axırına kimi heyvanlara kifayət edərdi və onlar da qışda aclıqdan tələf olmazdı; özləri də malyariyadan xilas olub, vaxtsız və əcəlsiz dünyadan getməzlərdi. Bu bəlaların və fəlakətlərin tamamisi bizim camaatımıza avamlıqdan və anlaqsızlıqdan yetişir ki, avamlıq özü böyük bir mərəzdir. Ən əvvəl ona bir çarə tapmaq lazımdır. Tamam Qazax uyezdinin xalqı, demək olar ki, köçəridir. İyul ayının axırında Dilicanın ətrafındakı yaylaqlarda sakin olan el-oba bir vaxta dolur Dilican dərəsinə. Beş-altı sənə bundan qabaq hər kənd və şənliyin özlərinə məxsus dağ yolları var idi ki, yollarla dağa və arana köçürdülər. Amma indi erməni-müsəlman davasından bəridir ki, Qazax mahalının əhalisi öz köç-döşlərini "dərə yolu" ilə salıblar. Bu yol ibarətdir şosa yoldan ki, Ağstafadan başlanıb, Gömrüyə və Karsa kimi gedir. Avqustun əvvəllərinə bir-iki gün qalmış el tərpənir. Yüz minə kimi camaat bir vaxtda öz külli mali-məvaşiləri ilə dolurlar Dilican dərəsinə, köçün başı Uzuntalaya və Ağstafaya yetişəndə ayağı Qarakilsədə hərəkət edir. Qarakilsə ilə Ağstafanın arası yüz verstdən ziyadədir. Bu yüz verstlik yolu o tay-bu tay tuturlar. Köç köçə dayanıb iki qatar gedir. Bu əsnada Dilican dərəsində bir küy və qalmaqal, bir bağırtı və çığırtı qalxır ki, guya həşr-nəşr başlayıb qiyamət qopur. Böyük kiçiyə, arvad uşağa, qoyun, keçi, at, eşşək və qaramal bir-birinə qarışıb, ağız dediyini qulaq eşitmir, hər heyvandan bir cürə səda gəlir. Bu köç-döşün büsatını mərhum Əhməd bəy Cavanşir özünün bir çox baməzə hekayələrində artıq məharətli nəzmə çəkibdir. Onlardan "Xoca-xoca və çalağan" hekayəsinə baxmalıdır. Elatın bu minval tələsik, bir-birini basa-basa arana köç etdiyi əsnada nə qədər maddi zərər və ziyana düçar olduğunu yazsaq çox uzun çəkər…. Divan əmələsi və mal həkimləri "keçi suyu bulandırdı" bəhanəsi ilə yazıq tərəkəmələrdən o qədər xilafi-zakon xərc və ştraflar alırlar ki, təsəvvürə gələsi deyil. Allah əvvəlkilərə insaf və axırkılara səbir versin. </poem> [[Kateqoriya:1909-cu ilin məqalələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan köçəri həyatı]] qkqju2v3hz6q80f8lzmcdkm7ak87by8 95560 95559 2026-04-13T05:11:22Z Araz Yaquboglu 734 [[Kateqoriya:Köçərilik]] əlavə olundu [[VM:HC|HotCat]] 95560 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = Köçərilərin övza və əhvalı | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1909 | qeydlər = }} <poem> Әgər tarixə baxılsa və dilimizdə istemal olunan məsələlərə və atalar sözünə diqqət yetirilsə, biz Azərbaycan türklərinin bu axır vaxtadək köçəri halında zindəganlıq etməyi məlum olunar. Məşhur sayaçı sözlərində ev heyvanları bir-bir zikr olunur və bu sözlərdə heyvanların cümləsindən ziyadə tərif və tövsif olunan qoyun və keçidir; o heyvanlardır ki, tərəkəmə xalqının diriliyi və rahatlığı onların varlığına bağlıdır. Xüsusən gözəl və şirin dil ilə qoyunun qisim-qisim sifətləri tərif olunur. Necə ki, ana şirin və dadlı dil ilə balasına lay-lay çalır, habelə də bizim tərəkəmə xalqı — qoyun becərənlər öz qoyunlarını mehriban və şirin dil ilə vəsf qılırlar. Təfavüt ancaq bundadır ki, ana övladını "balam" sözü ilə yad edir, amma qoyun sahibi qoyununu "nənəm" kəlməsi ilə oxşayır. Bundan aşkara görünür ki, tərəkəmə əhlinin güzəranı, eyş-işrəti, zövq-səfası, kef-damağı və rahat dolanacağı bilkülliyyə qoyunun salamat və bol olmağına münhəsirdir. Sayaçı sözlərini məxsusi bir kitabça tərzində çap etdirmək xəyalında varıq. Burada möhtərəm oxucuları filcümlə aşna etmək üçün o sözlərin bir neçə bəndini zikr qılmağa iktifa edirik: Nənəm, qoyunun qarası, Qırxlığı polad parası, Yaz günü dələməsi, Payızda görəməsi. Qış günü qovurması. Nənəm, o şişək qoyun, Yunu bir döşək qoyun. Bulamanı tez yetir, Bulamanı bol elə, Qırıldı uşaq qoyun! Nənəm, qumral tat qoyun, İldən-ilə art, qoyun. Balaların ölməkdədir, Olma gəl namərd, qoyun! Nənəm, o saçaq qoyun, Bərədən qaçaq qoyun, Sənə yaman baxanın Gözünə pıçaq, qoyun! Nənəm, o narış qoyun, Yunu bir qarış qoyun. Çoban səndən küsübdür, Südün ver, barış, qoyun! Qoyunlu evlər gördüm-- Qurulu yaya bənzər. Qoyunsuz evlər gördüm-- Qurumuş çaya bənzər. Bu minval neçə-neçə belə bəndlərdə sadə və açıq sözlər ilə babalarımız qoyunu tərif edib, onu öz evlərinin bəzəyi və dolanacaqlarının dirəyi məqamında tutublar. Atalar sözünə gəldikdə, qoyundan hasil olan xeyir və bərəkətə dair çox timsallar var. Necə ki, deyilibdir: "Qoyunun oldu əlli, adın oldu bəlli". Adı "bəlli" olmaq, yəni el və oba içində dövlət sarıdan şöhrət tapıb, dillərdə adı söylənmək deməkdir. "Qoyunun oldu yüz, gir içində üz". Yəni yüz qoyundan o qədər dövlət və bərəkət yetişir ki, onun içinə girib üzmək olar. Qoyunsuz evləri babalarımız qurumuş çaya bənzədib, qoyunlu evləri qurulmuş yaya təşbih ediblər. Sayaçı sözlərinin bir parasında qoyuna xitabən deyilir: "Yiyən sənin ucundan çıxıbdır köşkə, qoyun"; yainki: "Yiyən sənin ucundan gətirib gəlin, qoyun"; və yainki: "Yiyən sənin ucundan bağlayıb kəmər, qoyun". Söz yoxdur ki, köşkə çıxmaq, gəlin gətirmək və kəmər bağlamaq dövlət nişanəsidir, varlılıq və bolluq əlamətidir. Və lakin müruri-əyyam ilə ehtiyac və qara gün artıbdır. Babalarımız tək heyvan saxlamaq ilə güzəran edə bilməyib, əkinçiliyə, bağçılığa və bostançılığa qurşanıb, yavaş-yavaş köçəri ikən yerli olublar, təkcə heyvan saxlamağa qane olmayıb, bəyəndikləri meyvəbitirici və barverici sulu yerlərdə özlərinə daimi yurd və məskən salıb oturaq olublar. Ziraətdən maəda alverə, ticarətə və bir para peşə və sənətlərə girişib, mürəffə-hal güzəran ediblər. Elm, mərifət və mədəniyyət cəhətincə dəxi bunlar köçərilərdən xeyli irəli gediblər. Amma bilmək gərəkdir ki, bu halda sırf tərəkəməlik edən, yəni ancaq mal və qoyun saxlamaq ilə köçəri halında dirilik edən bizim içimizdə az tapılar. İndi tərəkəmələrimiz də yarıməkinçi və yarımtərəkəmə olublar. Əgər bu yarımtərəkəməlik edənlərin də olduqları yurd və məskən ab-hava cəhətincə mötədil və salamat olsa idi və yay fəslində onda şiddətli isti və bir para insana əziyyət yetirən mığ-mığ kimi milçəklər və sair həşərat olmasa idi, bilaşübhə onların təmamisi imdiyə kimi oturaq olmuşdu. Amma bir yandan havanın istisi, bir yandan suyun qəhətliyi və qəlizliyi və digər bir tərəfdən insanın ən qatı düşməni olan və hər dəqiqədə başına və gözünə, əlinə və üzünə zəhralud nişlər vuran mığ-mığ kimi həşərat və cücülərin hücumu bizim aranzəmin xalqını hökmən məcbur edir ki, öz heyvanları ilə bir yerdə başlarını götürüb, sərin yerlərə və göy yaylaqların başına köçsünlər. Bizim əqidəmizcə, əgər yay fəslində tərəkəmə xalqı yaylağa keçməzsə, bir az vaxtın müddətində tamamisi malyariya kimi qisim-qisim əlac qəbul etməyən mərəzlərin çəngində fövt olub qurtarar. Köçərilik onların özlərini və heyvanlarını ölümdən qurtarır desək, səhv etmiş olmarıq. Bu axır vaxtlarda mədəniyyətli tayfalar dəxi bir növ köçəri olublar. Köçərilik adəti tərəkəmələrdən və yarımvəhşilik halında güzəran edən qaraçılardan şəhər əhlinə sirayət etməkdədir və bu adət get-gedə kök salıb qüvvət tapır. Belə ki, Avropanın mədəniyyətli qövm və millətləri dəxi köçərilik binasını qoyub, yay fəslində bir yerdə oturmayırlar və artıq şövq ilə təmiz ab-havalı yerlərə köçüb, orada istirahət edirlər və yainki görmədikləri yerləri və uzaq diyar və məmləkətləri gəzib, hər yerdən və hər ölkədən xeyli məlumat, bilik və təcrübə kəsb edirlər. Necə ki, bəzi quşların və bir para heyvanatın təbiətlərində yaranışdan ilin mövsümünə müvafiq nəqli-məkan hissi qoyulubdur və heç bir vəchlə bu hissə məmaniət etmək mümkün deyil, habelə bəni-növi-bəşərin dəxi təbiətində bu hissin varlığı müşahidə olunur. Az adam tapılar ki, səyahət etməyə, gəzib zövq və səfa sürməyə, təğyiri-hava və təbdili-məkan etməyə meyl və rəğbət göstərməsin. Təğyiri-hava və təbdili-məkan insanın səhhət və salamatlığına ən doğru və müqtədir əsbablardan birisi hesab olduğunu Avropa əhli kamalınca düşünüb, vaxtlarını müttəsil cünbüş və hərəkətdə, seyr və səyahətdə keçirirlər. Necə ki, su bir yerdə qalanda qoxuyar və hava bir məkanda boğulub hərəkətsiz duranda ağırlaşar, habelə insan da hərəkətsiz qaldıqda, seyr və səyahətdən bixəbər olub, bir məkanda və bir övzada zindəganlıq etdikdə hər bir cəhətdən aciz, zəif, elmsiz, bacarıqsız və qorxaq olur. Hər bir amerikalı və hər bir ingilis övqatını müttəsil səyahətdə keçirdiyinə görə bütün dünyanı öz vətəni, öz mülkü və öz torpağı hesab edir. Firəng və ya ingilis bizim öz şəhərimizdə bizdən cürətli olur, amma biz öz evimizdə qorxaq və ehtiyatlı oluruq. Bir irəvanlı Gəncə şəhərinə gələndə özünü qərib hesab edir, habelə gəncəli də özünü Nuxada, Şamaxıda və Salyanda qərib adlandırır və beş-on gün öz qohum-əqrəbasından və dost-aşnasından kağız gəlməyəndə və yainki işi bir azacıq düz gətirməyəndə üzünü vətənə sarı tutub, bu qisim bayatılardan oxuyub, könlünü daha da pərişan və qəmgin edir: Bu sular mələr gələr, Dağları dələr gələr. Qərib eldə olanın Başına nələr gələr. Söz yoxdur ki, vətən şirindir. Amma vətən bir anadan olduğumuz ev, məhəllə, şəhər və ya kənd deyil vətən geniş və vüsətli bir diyardır. Bir ölkə və məmləkətdir ki, onun hər bir nöqtəsi övladı üçün əziz və mübarəkdir. Bunu dürüst düşündükdə biz qafqazlılara Qafqazın hər bir məhəllə və mövqeyi vətəndir desək, səhv olmaz. Əsil mətləbə müraciət edək. Bu axır vaxtlarda yaylaq (daça) məsələsi cümlənin diqqətini cəlb edibdir. Hər yerdə təmiz ab-havalı məhəll və məkanlar artıq ciddi-cəhd ilə tutulub və küllü xərc ilə abad olunmaqdadır. Məzkur məkanlarda qəşəng evlər tikilir, gözəl bağçalar salınır, saf sular gətirilir, yollar açılır və can rahatlığına bais olan əşya və tədarüklərin cümləsi düzəlib fərahəm olunur. Mədəniyyətli tayfalar hər bir nəhv ilə çalışırlar ki, öz zindəganlıqlarını xoş və rahat keçirsinlər. Amma biz müsəlman tayfası rahatlığa çalışmırıq. Bizim qanacağımıza görə, "dünya beş gündür, beşi də qara gündür"; məişətimizin tərzi-övzai yaxşılığa mübəddəl ola bilməz. Yaxşı-yaman bir tövr dolanmağı və gün keçirməyi özümüzə bir hünər hesab edirik. Əlimizdə olan gözəl yaylaqların, təmiz havalı və şirin çeşməli yurdların və məkanların qədr və qiymətini bilmirik, onlar bir-bir əlimizdən çıxır…. Biz çoxlarını gəzib görmüşük. Mədən sularının nəf və faydasını inkar etməyib, bununla belə kamali-cürətlə deyə bilərik ki, Zaqafqaziyanın hənuz "kultura" dəyməmiş çox yerləri var ki, yuxarıda sadaladığım yerlərin cümləsindən ab-hava cəhətincə artıqdır. Qarabağ eylatı çıxan dağların, Qazax əhalisi köçdüyü yaylaqların və İrəvan quberniyasında Ələcəz dağlarının o qədər gözəl, könülaçan və ruhtəzələyən xoş hava və basəfa yerləri var ki, yer üzündə onların misl və bərabəri yoxdur. Kars yolunda Sadıqlı stansiyasından tutmuş Qarakilsəyə kimi o qədər həm dəhşətli və heyrətəngiz və həm könülaçan və fərəhgətirən mənzərələr var ki, Avropanı gəzib görənlər onları Şvetsariya dağlarına tərcih verirlər…. Yalnız Dilicanın qərbi-cənubunda olan Həmzəçəmən gözəllikdə və səfada, demək olar ki, yer üzünün behiştidir və Rusiyada olan kurortların təmamisindən artıqdır. Onda olan soyuq və dadlı sular, əlvan çiçəklər, müəttər otlar rübi-məskunun bəlkə az-az yerlərdə tapılar. Qazax şairləri mərhum Kazım ağa Salik və qüfrani-pənah Mustafa ağa Arif hər birisi bir dil ilə Həmzəçəmənin gözəlliyini və səfasını mədh və tərif ediblər. Mərhum Arif Rusiyada əsirvar zillət və həqarət içrə zindəganlıq etdiyi vaxtlarda aşağıda yazılan sözlərlə gözəl yaylaqları və öz elin-obasın yad edib, gözlərindən qanlı yaşlar tökərmiş: Sərçeşməli, neylufərli bulaqlar, Susənli, sünbüllü, laləli dağlar, Dumanlı, çiskinli, qarlı yaylaqlar, Hanı bizim o meydanlar, ağlaram! Ellərimiz vardır bəyli, paşalı, Dağlarımız vardır əlvan meşəli, Susənli, sünbüllü, tər bənəfşəli, Qaldı bağlar, xiyabanlar ağlaram…. Bu halda əmri-məaş çətinliyə düşdüyünə görə arandan dağa və dağdan arana köçmək vaxtı irəliki əyyama nisbətən xeyli təngləşibdir. Keçmişdə, iyirmi-otuz il bundan müqəddəm tərəkəmə xalqı novruz bayramından sonra köçmək qeydinə düşüb, köç-döşə lazım olan əsbab və alatı düzəldib hazırlamağa məşğul olurdu. Əkin-biçin ilə çəndan əlaqəsi yox idi. Elə ki, günün hərarəti şiddətlənib canlıya və cansıza əsər edirdi: Sayan yağış yağanda, Sarmaşıq ot bitəndə, Quzu tələkə tutanda, Keçi irtmək atanda -- köçərilər arandan yaylaqlara tərəf hərəkət edirdilər və orada soyuq düşənə kimi, hətta bəzi yerlərdə qar yağanacan, yəni payızdan da bir ay keçəndə qışlaqlarına qayıdırdılar. Bu vaxtlarda aranın da havası sınıb, yumşaq və mötədil olurdu. Onun istisi heyvana və insana çəndan əsər etmirdi. O vaxtlarda dağdan gələn adamların rəngi qırmızıdan da ötüb, bənəfş çalırdı. Qoyunlar o qədər kökəlirdi ki, quyruqlarını çəkib apara bilmirdilər. At və sığır mal dərisinə sığmırdı. Bununla belə, el-oba yenə həsrət ilə yaylaqdan ayrılırdı və hali-dilini bu bayatı ilə bildirirdi: Dağlar marala qaldı, Otu sarala qaldı, Soyuq bulaq, göy yaylaq Yenə marala qaldı. O vaxt dağ adamlarının qara qızdırmadan və indi modnı naxoşluq olan malyariyadan xəbərləri yox idi və bu qədər canlar onun çəngində fövtə getmirdi. Amma indi, necə ki, sabiqdə zikr olundu, əsil tərəkəməçilik götürülübdür. İndi tərəkəmələr yarıəkinçi və yarıköçəri olublar. Ziraətləri artıb çoxaldığına görə uzun müddət əlaqələrini arandan kəsə bilmirlər. İki ay, artıqbaşı iki ay yarımdan ziyadə dağda qalmayıb, quyruq doğandan sonra, yəni iyulun iyirmi beşindən, yainki avqustun əvvəllərindən başlayırlar arana köçməyə, əlsiz-ayaqsızlardan, kasıb-kusublardan elələri də olur ki, bütün yayı aranda keçirib, el dağdan enməyə beş-on gün qalmış var-yoxunu bir öküzünə yükləyib və balalarının əlindən tutub, yaxında olan dağların ətəyinə çıxır ki, heç olmasa bir neçə günə havasını dəyişdirib sərin su içsin. Quyruq doğandan sonra əgərçi hava bir az sınır və milçək azalır, amma bununla belə aranda yenə şiddətli istilər keçir və avqust ayı bizim camaat arasında "qora pişirən ayı" adı ilə məşhurdur. Bu ayda xeyli mərəzlər dəxi törəyir. El-oba bir tərəfdən sərin sulardan və səfalı yaylaqlardan həsrət ilə ayrılırsa da, bir tərəfdən də hər bir oba hamıdan tez özünü arana--yəni odun və yalovun içinə salmağa tələsir. Belə sürət və əcələ ilə arana köçməyin səbəbləri çox isə də, ümdəsi bir oba və şənliyin o biri şənliyə etibarı olmadığıdır, qonşunun qonşudan qorxu və ehtiyat etməyidir. Çünki kərrat ilə görünüb təcrübə olunubdur ki, hansı kəndin şənliyi arana tez enirsə öz qonşuluğunda olan el-obanın qoruğunu malına basdırıb, büxl və həsəd ucundan və yainki oğurluqdan və dələduzluqdan taxılını xəlvət daşıyır, ot taylarını və dam-daşını yandırır, bağını, bostanını tələf edir. Bizim camaatda özgənin malına və canına qəsd etməmək, özgənin əməyini itirməmək və zəhmətinin hasilə yetmiş meyvəsini zaye etməmək hissi ayılmayıbdır. Qonşu qonşunun xeyir və səlahını, nəf və faydasını gözləmədiyi halda, bir-birinə düşmən və yağı olur və bir-birinə zərər və ziyan yetirməyi həccə getməkdən artıq və əfzəl bilir. Əgər bu vəhşilik və xəyanət olmasa hər bir mahalın elatı darda daha da artıq qalıb, oranın ab-havası ilə özləri və otu ilə malları və qoyunları mənfəətbərdar olardı və aranın otlağı da ilin axırına kimi heyvanlara kifayət edərdi və onlar da qışda aclıqdan tələf olmazdı; özləri də malyariyadan xilas olub, vaxtsız və əcəlsiz dünyadan getməzlərdi. Bu bəlaların və fəlakətlərin tamamisi bizim camaatımıza avamlıqdan və anlaqsızlıqdan yetişir ki, avamlıq özü böyük bir mərəzdir. Ən əvvəl ona bir çarə tapmaq lazımdır. Tamam Qazax uyezdinin xalqı, demək olar ki, köçəridir. İyul ayının axırında Dilicanın ətrafındakı yaylaqlarda sakin olan el-oba bir vaxta dolur Dilican dərəsinə. Beş-altı sənə bundan qabaq hər kənd və şənliyin özlərinə məxsus dağ yolları var idi ki, yollarla dağa və arana köçürdülər. Amma indi erməni-müsəlman davasından bəridir ki, Qazax mahalının əhalisi öz köç-döşlərini "dərə yolu" ilə salıblar. Bu yol ibarətdir şosa yoldan ki, Ağstafadan başlanıb, Gömrüyə və Karsa kimi gedir. Avqustun əvvəllərinə bir-iki gün qalmış el tərpənir. Yüz minə kimi camaat bir vaxtda öz külli mali-məvaşiləri ilə dolurlar Dilican dərəsinə, köçün başı Uzuntalaya və Ağstafaya yetişəndə ayağı Qarakilsədə hərəkət edir. Qarakilsə ilə Ağstafanın arası yüz verstdən ziyadədir. Bu yüz verstlik yolu o tay-bu tay tuturlar. Köç köçə dayanıb iki qatar gedir. Bu əsnada Dilican dərəsində bir küy və qalmaqal, bir bağırtı və çığırtı qalxır ki, guya həşr-nəşr başlayıb qiyamət qopur. Böyük kiçiyə, arvad uşağa, qoyun, keçi, at, eşşək və qaramal bir-birinə qarışıb, ağız dediyini qulaq eşitmir, hər heyvandan bir cürə səda gəlir. Bu köç-döşün büsatını mərhum Əhməd bəy Cavanşir özünün bir çox baməzə hekayələrində artıq məharətli nəzmə çəkibdir. Onlardan "Xoca-xoca və çalağan" hekayəsinə baxmalıdır. Elatın bu minval tələsik, bir-birini basa-basa arana köç etdiyi əsnada nə qədər maddi zərər və ziyana düçar olduğunu yazsaq çox uzun çəkər…. Divan əmələsi və mal həkimləri "keçi suyu bulandırdı" bəhanəsi ilə yazıq tərəkəmələrdən o qədər xilafi-zakon xərc və ştraflar alırlar ki, təsəvvürə gələsi deyil. Allah əvvəlkilərə insaf və axırkılara səbir versin. </poem> [[Kateqoriya:1909-cu ilin məqalələri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan köçəri həyatı]] [[Kateqoriya:Köçərilik]] p6ppfo0i18vrrk9qgk7hsa22s1fxamt 14 33415 95558 95553 2026-04-13T05:09:32Z Araz Yaquboglu 734 [[Kateqoriya:Şəki]] əlavə olundu [[VM:HC|HotCat]] 95558 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Azərbaycan köçəri həyatı]] [[Kateqoriya:Şəki]] bxoqe9vf67gjtprbryvfidpe0lhf0c3 14 33416 95557 95554 2026-04-13T05:09:16Z Araz Yaquboglu 734 95557 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Köçərilik]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ənənələri]] qpqap4qgqdbl6f9ggf0vuup47t3uhmx 0 33417 95555 2026-04-13T04:54:06Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "* '''[[Nizami]]''' — Azərbaycan şairi. * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] — Səməd Vurğunun şeiri. {{dəqiqləşdirmə}}" məzmunu ilə yaradıldı 95555 wikitext text/x-wiki * '''[[Nizami]]''' — Azərbaycan şairi. * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] — Səməd Vurğunun şeiri. {{dəqiqləşdirmə}} 3rcr7dccdt1246vj5veziei1kblpnyo 95556 95555 2026-04-13T04:56:27Z Araz Yaquboglu 734 95556 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} * '''[[Nizami]]''' — Azərbaycan şairi. * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] — Səməd Vurğunun şeiri. {{dəqiqləşdirmə}} iu0a4f5lz6aajnofsudkw7u74kw44ln 14 33418 95561 2026-04-13T05:11:48Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "{{Vikianbar kateqoriyası|Nomads}} [[Kateqoriya:Miqrasiya]] [[Kateqoriya:Nəqliyyat mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:Həyat tərzləri]]" məzmunu ilə yaradıldı 95561 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|Nomads}} [[Kateqoriya:Miqrasiya]] [[Kateqoriya:Nəqliyyat mədəniyyəti]] [[Kateqoriya:Həyat tərzləri]] 0fkit8nbt7sw7qrbtc10yl2f20s0b6d 0 33419 95563 2026-04-13T05:22:00Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95563 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1939, 5 sentyabr | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Sənin soyuq baxışında nə həyat var, nə duyğu, Donub qalmış sifətində qarlı bir qış soyuğu. Açılmamış boğuq rəngin gülər üzlü baharda, Elə bil ki, gəmin batıb qərq olmuşdur sularda. Bir açılsın qaş-qabağın, üzə şax bax bir kərə, Qayda budur: mil salınar əyri baxan gözlərə. Yoxsa sənin murdar ömrün qaranlıqda keçəcək? Aydınlığın bulağından mərd oğullar içəcək. Qaradinməz, yerəbaxan şad xəbərə küsənsən, Yüz il belə yaşasan da dünəndən ölmüsən sən! </poem> [[Kateqoriya:1939-cu ilin şeirləri]] 5d806kjwq1fopr3qp96yxm1ola7ib1u 0 33420 95564 2026-04-13T05:25:21Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95564 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1939, 28 oktyabr | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Ətəyini çirməyərək Samur çaydan keçəndə sən, Xəfif-xəfif əsən külək Öpdü sənin gül üzündən… Könül dedi: dayan bir az, O dilbərin seyrinə dal; Dedim tora yaxın durmaz Ovçu görmüş ürkək maral. Açdı xəyal yelkənini Samur çayın baş bəndinə, Ürək dedi: bağla məni O gözlərin kəməndinə. Gəlib çıxdın son sahilə. Ayağını öpdü çəmən. Nə mən gəldim, nə sən dilə, Bu da keçdi ömrümüzdən… Sən ömrünün gənc yaşında Addımını saya-saya Gəlib keçdin dağ başında Tüstülənən bir komaya. Ürək qaldı yana-yana, İlk görüşdən ayrıldıq biz, — Sən o yana, mən bu yana. Qaldı ayaq izlərimiz… </poem> [[Kateqoriya:1939-cu ilin şeirləri]] lm5l0owpr3iprlbcsojekow8f6jck81 0 33421 95565 2026-04-13T05:28:04Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95565 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1939, 1 noyabr | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Sən utan! Bəllidir riyakarlığın! Fitnədən yoğrulmuş bütün varlığın. Dünyada mərdliklə dolanmışam mən, Sənsən aralıqda min söz gəzdirən… Sənsən asta-asta hiylələr quran, Vəzifə başında yeyib quduran. Gözün götürməyir mənim adımı, Bu ad çoxlarına söz olmadımı? Ömründə üz-üzə durmusanmı sən? Sənsən papağının altda düşünən. Atılma meydana, saxta pəhlivan. Sənin də tükünü didəcək zaman! Deyirlər sən də bir kişisən gerçək, Əlindən gələni iki qaba çək. Min su yeritsən də saman altından. İgid baş verər ki, düşməz atından! </poem> [[Kateqoriya:1939-cu ilin şeirləri]] 8fok8ak76q0rtsbjzyvj8f8b6wwqo41