Vikimənbə azwikisource https://az.wikisource.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikimənbə Vikimənbə müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Müəllif Müəllif müzakirəsi Səhifə Səhifə müzakirəsi İndeks İndeks müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 0 12221 95766 65753 2026-05-13T05:27:00Z Araz Yaquboglu 734 95766 wikitext text/x-wiki * [[Lalə (Aşıq Bəsti)]] * [[Lalə (Aşıq Hüseyn Bozalqanlı)]] * [[Lalə (Aşıq Bəsti)]] * [[Lalə (Şair Məmmədhüseyn)]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] {{dəqiqləşdirmə}} 1bc88icnmw29oyztq9erqacz0gggdee 95767 95766 2026-05-13T05:28:34Z Araz Yaquboglu 734 95767 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}} * [[Lalə (Aşıq Bəsti)]] * [[Lalə (Aşıq Hüseyn Bozalqanlı)]] * [[Lalə (Aşıq Bəsti)]] * [[Lalə (Şair Məmmədhüseyn)]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] {{dəqiqləşdirmə}} 2nmcmt3j0hu32xx5ujdvp7w36ylwrqc 14 13222 95775 27553 2026-05-13T05:51:30Z Araz Yaquboglu 734 95775 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1943-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1943-cü ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] ldpy48qd3v7qw3mfienons9ntieredi 102 13245 95764 95748 2026-05-13T05:20:17Z Araz Yaquboglu 734 /* Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 */ 95764 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[26lar poeması]] *[[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] *[[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] ===Şeirləri=== * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] 878fhgiyp1kd5jhinedl7p2mjva88p5 14 13273 95777 27648 2026-05-13T05:52:09Z Araz Yaquboglu 734 95777 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1940-cı ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] 1okfifrl4lmm4ehxlfy1t9u35xza7sm 14 13426 95780 28045 2026-05-13T05:53:23Z Araz Yaquboglu 734 95780 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1930-cu illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1939-cu ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1939-cu ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] qgi02h4whq3qnvv32ta0g2vkeo752ws 14 13529 95779 28495 2026-05-13T05:52:50Z Araz Yaquboglu 734 95779 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1942-ci ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1942-ci ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] fqp3p7u7730wr6am37ez8plwvnn7lum 14 13691 95771 28771 2026-05-13T05:47:32Z Araz Yaquboglu 734 95771 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1954-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1954-cü ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] 3mfqig6qwzho1dps3wexsdtbptmagqx 14 13822 95774 29251 2026-05-13T05:49:37Z Araz Yaquboglu 734 95774 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1951-ci ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1951-ci ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] 81d22bszr7tmen92ddt2ro636ms3f0b 14 14175 95778 30250 2026-05-13T05:52:30Z Araz Yaquboglu 734 95778 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1941-ci ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1941-ci ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] l2nb1lmzeqzhbqpif8bao7zgwwbk2qv 102 19296 95788 76516 2026-05-13T08:18:33Z Yousiphh 6397 95788 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Firudin |soyad = Köçərli |baş hərf = K |doğum ili = 1863 |vəfat ili = 1920 |qeydlər = görkəmli Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist. |şəkil = Firidun bey Kocharli.jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Firidun bəy Köçərli |vikisitat_keçidi = |commons_keçidi = Category:Firudin bey Kocharli }} == Əsərləri == * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, I cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, I cild]] * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, II cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, II cild]] == Məqalələri == * [[Azərbaycan dövri mətbuatının qısa icmalı]] * [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)|Ana dili]] * [[Azərbaycan komediyaları]] * [[Dünyada bəla nədən törəyir?]] * [[Dost və müəllim N.O.Lomourinin xatirəsi]] * [[Ədəbiyyatımıza dair məktub]] * [[Ədəbiyyatımıza dair]] * [[Gürcü şairi Akaki Sereteli yubileyinə dair]] * [[Həyata dəvət]] * [[Həqiqi gözəllik və hərəkətsiz nisfimiz]] * [[Həsənbəy Məlikov]] * [[Hörmətli "Şərqi-rus" ruznaməsinə bir neçə söz]] * [[İrəvandan məktub]] * [[İdarəyə məktub]] * [[İranın oyanması]] * [[Köçərilərin övza və əhvalı]] * [[Milli bayram]] * [[Məişətimizə dair (1908)|Məişətimizə dair]] * [[Məişətimizə dair (1908-1909)|Məişətimizə dair]] * [[Mirzə Fətəli Axundov (məqalə)|Mirzə Fətəli Axundov]] * [[Müsəlman müəllimlərinin hümməti]] * [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)|Molla Nəsrəddin]] * [[Nikolay Vasilyeviç Qoqol]] * [[Qarabağda Cavanşir mahalının əhval və övzasına dair]] * [[Qaranlıqda qalanlarımız]] * [[Qazax şairi Kazım ağa Salik təxəllüsün barəsində bir para məlumat]] * [[Redaksiyaya məktub]] * [[Sabir haqqında]] * [[Soltan Məcid Qənizadə (məqalə)|Soltan Məcid Qənizadə]] * [[Təzə kitab]] * [[Taybuynuz öküz]] * [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)|Usta Zeynal]] * [["Vətən dili" dərsliyi haqqında cənab Şirvanskinin rəyi münasibətilə]] * [[Vəfati-şair]] * [[Vaqif və Vidadi və bunların dostluğu]] * [[Yakov Semyonoviç Qoqoebaşvili]] [[Kateqoriya:Azərbaycan yazıçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-K]] [[Kateqoriya:1863-cü ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1920-ci ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilçiləri]] [[Kateqoriya:Publisistlər]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-F]] [[Kateqoriya:Pedaqoqlar]] 3p0amvxy0n6qp9ex1i86x7ib3ln8s9r 95789 95788 2026-05-13T08:18:55Z Yousiphh 6397 Yousiphh [[Müəllif:Firudin bəy Köçərli]] səhifəsinin adını [[Müəllif:Firidun bəy Köçərli]] olaraq dəyişdi: Yanlış ad 95788 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Firudin |soyad = Köçərli |baş hərf = K |doğum ili = 1863 |vəfat ili = 1920 |qeydlər = görkəmli Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist. |şəkil = Firidun bey Kocharli.jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Firidun bəy Köçərli |vikisitat_keçidi = |commons_keçidi = Category:Firudin bey Kocharli }} == Əsərləri == * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, I cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, I cild]] * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, II cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, II cild]] == Məqalələri == * [[Azərbaycan dövri mətbuatının qısa icmalı]] * [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)|Ana dili]] * [[Azərbaycan komediyaları]] * [[Dünyada bəla nədən törəyir?]] * [[Dost və müəllim N.O.Lomourinin xatirəsi]] * [[Ədəbiyyatımıza dair məktub]] * [[Ədəbiyyatımıza dair]] * [[Gürcü şairi Akaki Sereteli yubileyinə dair]] * [[Həyata dəvət]] * [[Həqiqi gözəllik və hərəkətsiz nisfimiz]] * [[Həsənbəy Məlikov]] * [[Hörmətli "Şərqi-rus" ruznaməsinə bir neçə söz]] * [[İrəvandan məktub]] * [[İdarəyə məktub]] * [[İranın oyanması]] * [[Köçərilərin övza və əhvalı]] * [[Milli bayram]] * [[Məişətimizə dair (1908)|Məişətimizə dair]] * [[Məişətimizə dair (1908-1909)|Məişətimizə dair]] * [[Mirzə Fətəli Axundov (məqalə)|Mirzə Fətəli Axundov]] * [[Müsəlman müəllimlərinin hümməti]] * [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)|Molla Nəsrəddin]] * [[Nikolay Vasilyeviç Qoqol]] * [[Qarabağda Cavanşir mahalının əhval və övzasına dair]] * [[Qaranlıqda qalanlarımız]] * [[Qazax şairi Kazım ağa Salik təxəllüsün barəsində bir para məlumat]] * [[Redaksiyaya məktub]] * [[Sabir haqqında]] * [[Soltan Məcid Qənizadə (məqalə)|Soltan Məcid Qənizadə]] * [[Təzə kitab]] * [[Taybuynuz öküz]] * [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)|Usta Zeynal]] * [["Vətən dili" dərsliyi haqqında cənab Şirvanskinin rəyi münasibətilə]] * [[Vəfati-şair]] * [[Vaqif və Vidadi və bunların dostluğu]] * [[Yakov Semyonoviç Qoqoebaşvili]] [[Kateqoriya:Azərbaycan yazıçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-K]] [[Kateqoriya:1863-cü ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1920-ci ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilçiləri]] [[Kateqoriya:Publisistlər]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-F]] [[Kateqoriya:Pedaqoqlar]] 3p0amvxy0n6qp9ex1i86x7ib3ln8s9r 95791 95789 2026-05-13T08:21:51Z Yousiphh 6397 afiya 95791 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Firidun |soyad = Köçərli |baş hərf = K |doğum ili = 1863 |vəfat ili = 1920 |qeydlər = görkəmli Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, metodist, ədəbiyyatşünas, publisist. |şəkil = Firidun bey Kocharli.jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Firidun bəy Köçərli |vikisitat_keçidi = |commons_keçidi = Category:Firidun bey Kocharli }} == Əsərləri == * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, I cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, I cild]] * [[Azərbaycan ədəbiyyatı (F.Köçərli, II cild) |Azərbaycan ədəbiyyatı. 2 cilddə, II cild]] == Məqalələri == * [[Azərbaycan dövri mətbuatının qısa icmalı]] * [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)|Ana dili]] * [[Azərbaycan komediyaları]] * [[Dünyada bəla nədən törəyir?]] * [[Dost və müəllim N.O.Lomourinin xatirəsi]] * [[Ədəbiyyatımıza dair məktub]] * [[Ədəbiyyatımıza dair]] * [[Gürcü şairi Akaki Sereteli yubileyinə dair]] * [[Həyata dəvət]] * [[Həqiqi gözəllik və hərəkətsiz nisfimiz]] * [[Həsənbəy Məlikov]] * [[Hörmətli "Şərqi-rus" ruznaməsinə bir neçə söz]] * [[İrəvandan məktub]] * [[İdarəyə məktub]] * [[İranın oyanması]] * [[Köçərilərin övza və əhvalı]] * [[Milli bayram]] * [[Məişətimizə dair (1908)|Məişətimizə dair]] * [[Məişətimizə dair (1908-1909)|Məişətimizə dair]] * [[Mirzə Fətəli Axundov (məqalə)|Mirzə Fətəli Axundov]] * [[Müsəlman müəllimlərinin hümməti]] * [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)|Molla Nəsrəddin]] * [[Nikolay Vasilyeviç Qoqol]] * [[Qarabağda Cavanşir mahalının əhval və övzasına dair]] * [[Qaranlıqda qalanlarımız]] * [[Qazax şairi Kazım ağa Salik təxəllüsün barəsində bir para məlumat]] * [[Redaksiyaya məktub]] * [[Sabir haqqında]] * [[Soltan Məcid Qənizadə (məqalə)|Soltan Məcid Qənizadə]] * [[Təzə kitab]] * [[Taybuynuz öküz]] * [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)|Usta Zeynal]] * [["Vətən dili" dərsliyi haqqında cənab Şirvanskinin rəyi münasibətilə]] * [[Vəfati-şair]] * [[Vaqif və Vidadi və bunların dostluğu]] * [[Yakov Semyonoviç Qoqoebaşvili]] [[Kateqoriya:Azərbaycan yazıçıları]] [[Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-K]] [[Kateqoriya:1863-cü ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1920-ci ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Azərbaycan dilçiləri]] [[Kateqoriya:Publisistlər]] [[Kateqoriya:Müəlliflər-F]] [[Kateqoriya:Pedaqoqlar]] eubnr2d75d5gv62yyucfwpphr9yjigi 0 19298 95786 84635 2026-05-13T08:18:18Z Yousiphh 6397 Yousiphh [[Ana dili (F.Köçərli)]] səhifəsinin adını [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 84635 wikitext text/x-wiki {{aydınlaşdırma|Ana dili}} {{Başlıq | başlıq = Ana dili | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1906 | qeydlər = }} <poem>Otuz il bundan əvvəl Bakıda türk dilinin Azərbaycan ləhcəsində nəşr olunmağa başlayan "Əkinçi" birinci müsəlman qəzeti idi. Bu qəzetin banisi keçmiş müsəlman pedaqoqu və hazırda məşhur ictimai xadim olan Həsənbəy Məlikov idi. Qayğısız və heç şeyin fikrini çəkməyən, "xoş keçmişin" ənənələri əsasında tərbiyə alan, hər cür yeniliyə qarşı fanatik münasibət bəsləyən Zaqafqaziyada yaşayan azərbaycanlıların o zamankı geri vəziyyətini nəzərə alaraq, əlbəttə, "Əkinçi" qəzetinin böyük müvəffəqiyyət qazanacağını gözləmək olmazdı. Həqiqətən, qəzet ilk nömrələrindən soyuq və qeyri-səmimi qarşılandı. Cəmiyyətin bəzi təbəqələri isə qəzetə güclü düşmən müqaviməti göstərdi. Redaktorun işgüzar və məzmunlu məqalələri, istedadlı şair Hacı Seyid Əzim Şirvaninin müsəlmanları fəal və mənalı həyata səsləyən gözəl şerləri ucsuz-bucaqsız səhrada yüksələn fəryadı xatırladırdı, cavabsız qalan bir çağırış idi. Bundan əlavə, cənab Məlikov ehtiyatsızlıq edərək öz qəzetində vaxtsız olaraq dini şəbehlər (şaxsey-vaxsey) məsələsinə toxundu və bununla da şiəlik tərəfdarlarının qızğın hiddətinə səbəb oldu. Hər tərəfdən redaktorun üstünə məzəmmət və biabırçı həcvlər yazılmağa başlandı. Şuşa şairləri həcvlər yazan başqa şairləri bu cəhətdən xeyli geridə qoydular. Hadiyül-Müzəllin adlı birisi Qarabağdan redaksiyaya redaktorun adına biabırçı söyüşlər göndərdi. Cənab Məlikov bir qədər ixtisarla bu həcvi "Əkinçi"də dərc etdirərək ona diqqəti cəlb edən aşağıdakı qeydi verir: "Cənab Hadiyül-Müzəllin Qarabağinin aşağıda zikr olunan həcvini onların xahişinə müvafiq tamam çap elətməyə izn olmadı…. Amma o cənab və onu fitləyən əşxaslar məyus olmasınlar ki, belə kamallı söz pünhan qalacaq. Fikrim budur ki, bizim Zərdab kəndində, Qarabağın sərhəddində bir daş qoydurub, onun üstə zikr olan həcvi tamam qazdıram ki, gələcəkdə bizim evladlar o yadigara baxıb bilsinlər ki, mən bu zəhmət ilə milləti-islamı qəflətdən ayıltmaq istəyən vaxtda necə nadanlara rast gəlmişəm". Üç il ərzində qəzetdə dərc edilmiş mühüm materiallardan görünür ki, onun əsas məqsədi faydalı kənd təsərrüfatı biliklərini həm nəzəri, həm də əməli cəhətdən ölkənin əhalisi arasında yaymaqdan ibarət olmuşdur. Aqronomiya sahəsində yaxşı mütəxəssis olan və sadə xalqın dilini bilən Həsənbəy Məlikov qəzetin hər nüsxəsində kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinə dair çox maraqlı və faydalı məqalələr dərc etdirirdi. O, eyni zamanda, elmi məlumatları asan bir şəkildə, sadə və anlaşıqlı bir dildə oxuculara çatdırmaqda yüksək məharət göstərirdi. Bizim fikrimizə görə, bu məqalələr indi də öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Əgər onlar müəyyən bir sistem halına salınıb, Azərbaycan dilində nəşr edilən dövri jurnallarda çap olunarsa, kəndlilərə fayda verə bilər. Lakin "Əkinçi" öz oxucularını bu cür gözəl materiallarla təmin etməsinə və ümumiyyətlə, ayıq və mənalı istiqamətinə baxmayaraq o, uzun müddət davam edə bilmədi və əhatə olunduğu nadan, qaranlıq mühitlə ağır mübarizədə öz fəaliyyətini dayandırdı. "Əkinçi"dən sonra Tiflisdə bir-birinin ardınca "Ziyayül- Qafqaz" və "Kəşkül" adlı iki Azərbaycan qəzeti nəşr edilməyə başladı. Bu qəzetlərin müəssisləri Ünsizadə qardaşları — Hacı Seyid əfəndi və Cəlal əfəndi idi. Onlar çox bacarıqlı və Şərq dillərini yaxşı bilən adamlar olsalar da, qəzet nəşr etmək kimi çətin və mürəkkəb işi aparmağa hələ qəti hazır deyildilər. Bunun nəticəsində tez bir zamanda "Ziyayül-Qafqaz"ın nəşri dayandırıldı və onun əvəzində Cəlal əfəndinin "Kəşkül"ü çıxmağa başladı. "Kəşkül" də "Ziyayül-Qafqaz" kimi hazırlıqsız adamların əlində idi və o, çox səliqəsiz və müəyyən istiqaməti olmadan nəşr edilirdi. "Kəşkül"də, məsələn, M. F. Axundovun tərcümeyi-halı ilə bir sırada müxtəlif zarafatlar, lətifələr və ağla sığmayan gülməli məlumatlar dərc edilirdi. Bəzən qəzetin bir neçə nömrəsində dalbadal Dağıstan və Çeçen xarabalıqlarından redaksiyaya göndərilən ərəb dilində yazılmış uzun, heç bir ciddi əhəmiyyəti olmayan məqalələr çap olunurdu. Dini-əxlaqi məsələlərin müxtəlif sahələrindən bəhs edən və dil cəhətdən anlaşılmaz olan bu məqalələrin əksəriyyəti, yəqin ki, yalnız onların müəllifləri üçün çap edilirdi. Bu cür hikmətləri anlamağa hazır olmayan oxucuların əksəriyyətinə isə fikir verilmirdi. Öz-özlüyündən məlumdur ki, xalqın ehtiyac və tələblərini inkar edən və zamananın ruhuna cavab verməyən "Kəşkül" kimi mətbuat orqanı geniş yayıla bilməzdi və o, keçən əsrin 90-cı illərinə qədər güç-bəla ilə öz acınacaqlı fəaliyyətini davam etdirərək nəşrini dayandırdı. "Kəşkül" qəzeti bağlandıqdan sonra Zaqafqaziya müsəlmanları on-on beş il öz ana dilində mətbuat orqanından məhrum qaldı. Bir neçə şəxsin Azərbaycan dilində qəzet çıxarmaq təşəbbüsü hökumət tərəfindən rədd edildi. Hökumət nə səbəbdən isə azərbaycanlılar arasında maarifin yayılması sahəsində məhsuldar işi ilə tanınan və səsli metod ilə savad təlimi üçün birinci dəfə Azərbaycan dilində dərslik tərtib edən Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasının müsəlman şöbəsinin keçmiş inspektoru, əməkdar müəllim Çernyayevskinin də xahişini rədd etmişdi. Lakin Qafqazın başqa xalqlarından geridə qalan və mədəniyyəti zəif inkişaf etmiş azərbaycanlılar yaxşı bir mətbuat orqanına hamıdan çox ehtiyac hiss edirdilər. Beləliklə, əgər "Ziyayül-Qafqaz" ilə "Kəşkül"ü ictimai mətbuat orqanı deyil, müvəffəqiyyətsizliyə uğramış şəxsi ticarət müəssisəsi hesab etsək, onda məlum olur ki, Qafqaz müsəlmanları 25 il ərzində mətbuat vasitəsilə öz ehtiyac və tələblərini müzakirə etmək, məktəb işini yaxşılaşdırmaq və ümumiyyətlə, öz həyatlarını irəli aparmaq imkanından məhrum edilmişlər. Bu müddətdə rus təbəəliyində olan çoxmilyonlu müsəlman əhalisi üçün yalnız Bağçasarayda "Tərcüman" ("Perevodçik") adlı həftəlik bir qəzet nəşr olunmuşdur. Baş senzor və şərqşünas cənab Smirnovun ciddi nəzarəti ilə nəşr edilən və kiçik formatda rus dilinə tərcüməsi ilə birlikdə çıxan bu qəzet də Rusiya müsəlmanlarının bütün tələblərinə cavab vermək imkanına malik deyildi. Bundan əlavə, Krım tatarlarının dilində çıxan "Tərcüman", xüsusən, əvvəllər hamı tərəfindən başa düşülmədiyi üçün Zaqafqaziyada geniş yayıla bilmədi. Hazırda "Tərcüman" həftədə üç dəfə çıxır. Onun məzmunu xeyli yaxşılaşmış və dili Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmışdır. Belə ki, indi qəzet az-çox savadı olan azərbaycanlılar tərəfindən asanlıqla oxunur. Ədalət tələb edir ki, "Tərcüman"ın redaktoru cənab Qaspirinskinin xidməti xüsusilə qeyd edilsin. Həyatının ağır şəraitdə keçməsinə baxmayaraq o, 25 il ərzində rus müsəlmanlarının maariflənməsi sahəsində qızğın enerji ilə işləmiş və indi də işləməkdədir. 1903-cü ildə bizim möhtərəm publisistimiz Məmmədağa Şahtaxtinski uzun əzab-əziyyətdən sonra Tiflisdə Azərbaycan dilində "Şərqi-Rus" adlı qəzet nəşr etməyə icazə alır. Bu qəzetin meydana gəlməsi nəinki yalnız Zaqafqaziyadakı azərbaycanlıları, hətta bütün Rusiya müsəlmanlarını sevindirdi. Hər tərəfdən redaksiyaya təbrik məktubları gəldi. 25 il əvvəl çox səylə "Əkinçi" qəzetinin redaktorunun adına deyilən mənasız və təhqiramiz həcvlər indi gənc "Şərqi-Rus" və onun redaktoru M. Şahtaxtinskinin adına yazılan tərifli himnlərlə əvəz edildi. "Allah bəndəsi" adlı birisi "Şərqi-Rus"un 17-ci nömrəsində ondan əvvəl çıxan Azərbaycan qəzetlərinin ötəri icmalını verib, müsəlmanları yeni qəzeti müdafiə etməyə çağırmışdı. O, azərbaycanlılar arasında nəşriyyat işinin çətinliyini, yeniliyini, nə yaxşı mətbəələrin, nə mürəttiblərin, nə də iş bilən əməkdaşların olmadığını nəzərə alaraq ilk vaxtlar "Şərqi-Rus" oxucularını qəzetə iltifatla baxmağa və əlbir olaraq onu möhkəmlətməyə çağırmışdı. Həqiqətən də, qəzetin işi ilk əvvəllər elə bil yaxşı getdi, onun yalnız Zaqafqaziyanın müxtəlif yerlərində deyil, bütün imperiyanın Kazan, Orenburq, Ufa, Peterburq, Moskva, Zakaspi vilayəti, Türküstan, Vladivostok və başqa yerlərində də abunəçiləri var idi. Lakin yaxşı nəzəriyyəçi olan cənab Şahtaxtinski təcrübədə özünü doğrulda bilmədi. O, qəzet işində tam təcrübəsiz olduğunu göstərdi. Ən başlıcası isə, cənab Şahtaxtinski xalqının mənəvi inkişafını nəzərə almadığı üçün ciddi səhvə yol verdi və öz qəzeti vasitəsilə tərtib etdiyi yeni əlifbanı yaymağa çalışdı. O, bununla özünə və qəzetinə qarşı ümumi narazılıq oyatdı. Düzdür, bütün müsəlmanlar tərəfindən qəbul edilmiş ərəb əlifbası müsəlman dünyasında tərəqqiyə ciddi surətdə maneçilik törədir və əsaslı dəyişiklikliyə ehtiyacı vardır. Lakin bütün məsələ köhnə, əsrlərlə işlənən əlifbanı ləğv edib, onun əvəzinə daha əlverişli və daha mükəmməl əlifba təqdim etməkdədir. Cənab Şahtaxtinskinin əlifbası isə heç bir xüsusi məziyyəti ilə fərqlənmirdi və o, başdan ayağa yöndəmsiz və mürəkkəb hərflərdən ibarət idi. Hamı tərəfindən ən əlverişli hesab edilən ərəb rəqəm işarələri cənab Şahtaxtinskinin əlifbasında sait rolunu oynayırdı. Bu əlifbanın nöqsanları və yaramazlığı barədə mən elə o zaman, 1902-ci ildə Tiflis qəzetlərinin birində çox müfəssəl danışmışam. Cənab Qaspirinski də öz "Tərcüman"ında bu əlifbaya qarşı çıxmışdı. Göründüyü kimi, sonralar cənab Şahtaxtinski özü də əlifbasının tələb olunan vəzifələrə cavab vermədiyini anladı və yavaş-yavaş qəzetindən bu məsələni çıxartdı. Lakin o bu qənaətə çox gec, "Şərqi-Rus" öz əvvəlki nüfuzunu itirdikdən sonra gəldi. Lakin bununla bərabər qəzetin bağlanmasına başqa səbəblər də olmuşdu. Məsələn, bizim fikrimizcə, gənc "Şərqi-Rus"a "Kaspi" qəzetinin o zamankı əməkdaşlarının hücumları və "Tərcüman"ın arasıkəsilməz iradları əsassız idi. Bizə məlum olduğu kimi, bütün bunların nəticəsində, cənab Şahtaxtinskiyə böyük pula, əməyə və mənəvi əzablara oturan "Şərqi-Rus", nəşrinin ikinci ilində öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur oldu. Keçən 1905-ci ilin payızında, təxminən 17 oktyabr manifesti ərəfəsində Bakıda həftəlik "Həyat" qəzeti çıxmağa başladı. Deyəsən, "Həyat" ona qədər nəşr edilmiş Azərbaycan qəzetlərinin hamısından ən mötəbəri idi. Onu müsəlmanların ən yaxşı ədəbi qüvvələri — Əlibəy Hüseynzadə ilə Əhmədbəy Ağayev birlikdə redaktə edirdilər. Qəzetin böyük formatı, yaxşı kağızı, gözəl və aydın çapı, ən başlıcası isə əməli və dərin məzmunlu məqalələri oxuculara yaxşı təsir bağışlayırdı. Lakin qəzet 3–4 ay çıxdıqdan sonra Əhmədbəy Ağayev ondan ayrıldı və Bakıda öz "İrşad" qəzetini təsis etdi. Əhmədbəyin getməsi ilə "Həyat"da işlər zəifləməyə başladı. Qəzet yavaş-yavaş canlı və maraqlı orqandan darıxdırıcı və qeyri-həyati sxolastik gündəliyə çevrilməyə başladı, ən vacib məsələlərə isə diqqət yetirilmədi…. Qəzet dil cəhətdən də getdikcə yerli azərbaycanlılar üçün çətin və anlaşılmaz oldu. "Həyat"da əməkdaşlıq edən şəxslər öz yazılarında İstambulda təhsil almış qəzetin redaktoru Əlibəy Hüseynzadənin üslubuna səylə təqlid etməyə başladılar. Lakin bu təqlid çox gülünc nəticələr verdi. "Həyat" qəzetinin bağlanmasının səbəbləri haqqında biz öz mülahizələrimizi "Znaniye" qəzetinin 6-cı nömrəsində ayrıca danışmışıq. Hazırda bütün Qafqazda Azərbaycan dilində yalnız bircə "İrşad" qəzeti nəşr edilir və o da maddi cəhətdən çox böyük ehtiyac və kəsir içindədir. Kədərlə bu qəmli faktı qeyd etmək lazımdır ki, hələ xalq kütlələrində qəzet oxumaq ehtiyacı yaranmamış və onlarda ictimai məsələlərə qarşı bir laqeydlik və etinasızlıq hiss olunmaqdadır. Bizim yuxarıda göstərdiyimiz səbəblərdən başqa, bu axırıncı məsələ də, şübhəsiz, "Əkinçi", "Kəşkül", "Şərqi-Rus" və "Həyat" qəzetlərinin bağlanmasına mühüm təsir göstərmişdi. "İrşad" qəzetinin fəaliyyətini davam etdirmək üçün onun redaktoru və naşiri Ağayev lazımi miqdarda abunəçi toplamaq üçün Qafqazı səyahət etmişdir. Bu yolla abunəçi toplamaq, əlbəttə, çox adama qəribə və qeyri-adi şey kimi görünəcәk, lakin başqa xalqlardan təhsil və mədəniyyətcə geridə qalmış müsəlmanlar arasında isə çap işinə yardım etmək üçün bu ən düzgün və bəlkə də, yeganə vasitədir. Yaxşı əməkdaşlar heyəti və Ağayev kimi təcrübəli publisistin rəhbərliyi altında nəşr edilən "İrşad" ən canlı, məzmunlu və gözəl mətbuat orqanıdır. Bu qəzet ictimai həyatın inkişafını açıq gözlə izləyir və onun səhifələrində Rusiya müsəlmanlarının həyatında az-çox əhəmiyyəti olan məsələlər diqqətlə və hərtərəfli müzakirə edilir. Odur ki, bütün vasitələrlə bu qəzetə yardım etmək mədəni müsəlmanların üzərinə düşür. Əgər bu qəzet də işin əvvəlində öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olsa və qol-budaq atmadan solub məhv olsa, onda çətin ki, bundan sonra bir kimsə Azərbaycan dilində qəzet nəşr etməyə cəsarət edə…. Simaları hələ tam müəyyənləşməmiş gənc Azərbaycan jurnalları — "Dəbistan", "Rəhbər" və "Füyuzat" haqqında rəyi xüsusi məqaləmizdə verəcәyik.</poem> [[Kateqoriya:1906-cı ilin məqalələri]] s01sqf18xerbo55hv0cc7oti6c30us5 0 19354 95781 85230 2026-05-13T08:15:42Z Yousiphh 6397 Yousiphh [["Molla Nəsrəddin"]] səhifəsinin adını [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 85230 wikitext text/x-wiki {{aydınlaşdırma|Molla Nəsrəddin}} {{Başlıq | başlıq = "Molla Nəsrəddin" | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1906 | qeydlər = }} <poem>Bu ilin aprel ayından Tiflisdə çıxan yumoristik "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilk nömrələrindən başlayaraq bizim ölkənin müsəlmanları arasında canlı maraq oyatmışdır. Məlumdur ki, Şərq xalqları, xüsusilə azərbaycanlılar öz danışıqlarını məsəllər, atalar sözləri və Şərqin müdrik məzhəkəçisi olan Molla Nəsrəddinin lətifələri ilə bəzəməyi sevirlər. Bu əfsanəvi Molla xalq müdrikliyinin və hazırcavablığının ifadəçisidir. Onun lətifələri o qədər həyati və məzəlidir ki, bu lətifələrdə o qədər səmimi bir yumor vardır ki, hamı onlarla maraqlanır və azərbaycanlıların arasında həmin lətifələri bilməyən və yeri gələndə bu və ya digər bir lətifəni danışmayan adam çox nadir tapılar. Hətta Azərbaycan dilində danışa bilən ermənilər və gürcülər də Molla Nəsrəddinin lətifələri ilə maraqlanırlar. Bu lətifələrdən çoxu isə müxtəlif müəlliflər tərəfindən rus dilinə tərcümə olunub "Sbornik materialov dlya opisaniya plemen i mestnostey Kavkaza"nın müxtəlif buraxılışlarında çap edilmişdir. Jurnalı bir qrup ziyalı müsəlmanların əməkdaşlığı ilə savadlı və mədəni azərbaycanlı — Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə nəşr edir. İndiyə qədər çapdan çıxmış nömrələrə əsasən deyə bilərik ki, "Molla Nəsrəddin", nöqsanlara gülmək yolu ilə müsəlman cəmiyyətini islah etməkdən ibarət olan məqsədini tamamilə yerinə yetirir. Belə nöqsanlar və mövhumat isə bir neçə əsr qaranlıq və cəhalət içərisində yatıb qalmış bizim cəmiyyətimizdə o qədər çoxalmış və o qədər dərin kök salmışdır ki, tənqidə onların hansından başlamağı təyin etmək belə çətindir. İlk zamanlar jurnal, hər şeydən əvvəl, müsəlmanların bu cəhalət yuxusundakı vəziyyətinə diqqət yetirmişdir. Jurnalın 1-ci nömrəsinin birinci səhifəsindəki şəkildə cəhalət yuxusunda yatanların səltənəti təsvir olunmuşdur. Jurnalın bütün nömrələrində eyni qaydada təsvir olunan Molla Nəsrəddin isə əlinin hərəkəti və istehzalı bir heyrət ifadə edən baxışı ilə bu mənzərəni seyr edir və görür ki, bütün mömin müsəlmanlar müxtəlif vəziyyətlərdə və paltarlarda yuxu allahı Morfeyin ağuşundadırlar. Gecə keçmiş, səhər açılmışdır. Pəncərədən düşən ziyalar bu yuxu səltənətini işıqlandırmışdır. Lakin heç kəs və heç bir şey bu möhkəm yatmış müsəlmanları oyatmağa qadir deyildir: qocalar və cavanlar, orta yaşlı kişilər — hamısı yatmışlar, bu aləmdəki hər şeyi unudub yuxuya getmişlər, sükunəti bütün dünyadan üstün tutmuşlar. Uzaqda cavan bir oğlan, deyəsən, qüvvəsini toplayıb oyanmaq istəyir, lakin ağır yuxu ona da gözlərini açmağa imkan vermir. Molla öz oxucularına müraciət edərək deyir: "Ey mənim müsəlman qardaşlarım! Zamani ki, məndən bir gülməli söz eşidib ağzınızı göyə açıb və gözlərinizi yumub o qədər "xa … xa! …" edib güldünüz … o vaxt elə güman etməyin ki, Molla Nəsrəddinə gülürsüz…. Əgər bilmək istəsəniz ki, kimin üstünə gülürsünüz … o vaxt qoyunuz qabağınıza aynanı və diqqət ilə baxınız camalınıza". Jurnal hər şeydən çox müsəlmanlar arasındakı mövhumata, cəhalətə və fanatizmə gülür. Çünki bunlar müsəlmanların həyatında böyük bir maneəyə çevrilib və onların geri qalmağına səbəb olubdur. Məsələn, müsəlmanlardakı mövhumatı göstərmək üçün Molla onlara məsləhət görür ki, hər ayın üçündə, beşində, on üç, on altı, iyirmi bir, iyirmi dörd və iyirmi beşində, həftənin bazar və bazar ertəsi günlərində, habelə hər ayın 28 və 29-da jurnala abunə yazılmasınlar. Çünki bu günlər ağır və nəhs günlər hesab olunur. Həmçinin Molla məsləhət görür ki, redaksiyaya göndərilən məktublarda gərək metal pero ilə yox, mütləq qamış qələmlə, özü də elə dəbdəbəli və ibarəli bir dillə yazsınlar ki, orada bir kəlmə də Azərbaycan sözü işlənməsin. Çünki Azərbaycan sözlərini işlətmək şəxsin elminin azlığına dəlalət edir. Susmaq müdrikliyin ən yüksək dərəcəsi hesab olunur. Əgər həzrət Süleyman danışmağı gümüş, susmağı qızıl adlandırıbsa, "Molla Nəsrəddin"ә görə, susmaq lap brilyantdır. Buna görə də o, öz həmməzhəblərinə məsləhət görür ki, bu qiymətli cəvahiri göz bəbəkləri kimi qoruyub saxlasınlar və hər hansı bir həyati məsələdən söhbət düşəndə danışmayıb sussunlar. Xüsusilə, yaşadığımız indiki həyәcanlı zəmanədə susmaq daha çox lazımdır. Yoxsa bir kəlmə artıq söz üçün ictimai qayda-qanunu və ümumun sükutunu qoruyanların tələsinə asanlıqla düşmək olar. Susmağın əhəmiyyətinə dair jurnalda gözəl bir şer dərc olunmuşdur ki, həmin şerdə belə deyilir: "Əgər qonşuların səni döyüb incitsələr, sənə gülsələr, var-yoxunu əlindən alsalar, acıqlanma, başını aşağı sal və lal ol. Çünki sənin xeyrin və qurtuluşun susmaqdadır". Molla Nəsrəddin müsəlmanlar arasından dövlət dumasına üzv seçilmiş adamlara da məsləhət görür ki, öz nüfuzlarını saxlamaq üçün özlərini mənasız hay-küy salanlara oxşatmasınlar. Müsəlmanlara məxsus səbr və dərin sükutla öz ağıl və ləyaqətlərini büruzə versinlər. Jurnalın beşinci nömrəsində dərc olunmuş "Məclisi-ədəb" şəkli müsəlmanlarda susmağın, mütiliyin və tam sükutun nə qədər uca bir mərtəbədə tutulduğunu göstərən ən yaxşı illüstrasiyadır. Molla heç özünün mənsub olduğu təbəqəyə də rəhm etmir. Öz kəskin istehzalı və kəsərli sözləri ilə o, müsəlman ruhanilərinə tez-tez sataşır. Ruhanilərə hücumu əsaslı olsa da, bizim fikrimizcə, həddindən çox kəskin və bir qədər də tendensiyalıdır. Bizim ruhanilərin başlıca qüsuru onların cahilliyində və məhdud düşünmələrindədir. Ruhanilərin əksəriyyətinin əqidəsinə və anlayışına görə, dinin mənası yalnız zahiri xarakter daşıyan bəzi dini ayinlərin icrasındadır; dinin daxili mənası, onun əsas məğzi, əxlaq təlimi isə ya mollaların özlərinin başa düşməməsi, ya da şəxsi mənfəətləri üzündən şüurlu surətdə nəzərdən qaçırılır. Jurnalın üçüncü nömrəsində (Hacı Seyid Əzim Şirvaniyə təqlid yolu ilə) dərc olunmuş "Keçmişi yad" şerində müəllif mollanın dili ilə keçmiş əyyamı xatırlayıb deyir ki, keçmiş zamanlarda mömin müsəlman bəndələrin hamısı cəhalət içində idi. Heç nəyi bilmir, heç nəyi anlamırdılar; mollanı hər yerdə alim və müqəddəs bir insan sayırdılar; onu plova, çaya qonaq edirdilər. Vəz edib hamının canına qorxu salanda hər yerdən ona pul və xələt verilirdi. Onda ki, övladi-vətən xam idi, kef çəkməli əyyam idi. O gözəl əyyam keçmişdir, onu geri qaytarmaq mümkün deyildir. Müsəlman arvadlarının ağır və kölə vəziyyəti də jurnalın diqqətindən kənarda qalmamışdır. "Molla Nəsrəddin"in həmin nömrəsində belə bir şəkil verilmişdir: Evin başçısı taxtda döşəkçənin üzərində uzanıb fikirli halda qəlyan çəkir; onun qabağında oturan kiçik bir oğlan uşağı qışqırıb ağlayır. Qəlyanı çəkən kişinin arvadı otağa daxil olur, onun paltarı köhnə, ayaqları yalındır. Əlində sənək var, bir uşağı da arxasına almışdır. Ər onu görən kimi qəzəbli halda deyir: "Ay arvad, allah sənə lənət eləsin, bu uşaq mənim başımı apardı, gəl bunu da götür al dalına!" Hər şeyi bilməyə çalışan kiçik bir qız nənəsindən soruşur ki, nə üçün onun sifəti saralmış və qırışlarla örtülmüşdür. (Pozdnyakovun bu şeri tərcümə olunub "Dəbistan" jurnalında çap edilmişdir). Molla nənənin əvəzinə qıza cavab verib, onun gözlərini açaraq deyir ki, hər bir Azərbaycan qızının taleyi belədir və həmin kiçik qızın özünü də belə bir tale gözləyir. O da vaxtından əvvəl solub saralacaq, sifəti qırışlarla örtüləcәk, qoca bir nənə olacaqdır. Mərhəmətsiz və qəzəbli atası 8–10 yaşlı bu kiçik qızı 40 yaşında dəvə boyda və kütbeyin bir kişiyə ərə verəcәkdir. O zamandan qızın həyatında qara günlər başlanacaqdır. O bir daha ömründə ağ gün görməyәcək, sevincə həsrət qalacaq və heç kəsdən təsəlli ala bilməyәcəkdir. Molla həmin kiçik qıza müraciət edib deyir: "Qızım, bu elə bir dərddir ki, əlacı yoxdur. Ərin tez-tez səni döyüb, söyəcәk, heç bir günahın olmadan səni təhqir edib alçaldacaqdır. Günlərin birində sənin ərin başqa bir arvad alacaq və səni həmişəlik unudacaqdır. Çox çəkməyәcək ki, ərin üçüncü bir arvad alacaq, sonra sizin aranızda həmişə dava-dalaş hökm sürəcәkdir. Dərd və kədər səni yandıracaqdır. İstər təqsiriniz olsun, istər olmasın əriniz gündə birinizi döyəcәkdir. Yaxın gələcəkdə səni də belə bir həyat gözləyir. O zaman sən də tezliklə qocalarsan, nənən kimi sənin də alnın qırışlarla örtülər". Qonşu dövlətin — "Qızıl İranın" həyatı jurnala zəngin və çox maraqlı material verir. Hələ beş-altı il bundan əvvəl çapdan çıxmış olan məşhur "Səyahətnaməyi-İbrahimbəy" bizi İran həyatı ilə yaxşı tanış edir. Budur, qarşımızda belə bir şəkil vardır: İrandan bizə "əziz qonaqlar" kimi gələn, əslində isə cəhalət, zülmət, mövhumat və fanatizm carçıları olan dərvişlər, ilan oynadanlar, meymun oynadanlar, cadugərlər, gözbağlıcalar, nağıl deyənlər, fala baxanlar, cindarlar, mollalar, yuxu təbir edənlər, tiryək satanlar və asan qazanc əldə etmək üçün macəra axtaran digər fırıldaqçılar əl-ələ verib, cərgə ilə Araz çayından bu tərəfə keçirlər. Onlar hər il Zaqafqaziyaya yüzlərlə və minlərlə gəlir. Ölkədəki cahil əhalini istismar edir, onların əxlaqını pozur, camaat arasında fanatizm toxumu yayır, özləri də bizim pulumuzu ciblərinə doldururlar. Budur, "Qızıl İranın" həyatından verilmiş başqa bir şəkil (№ 9). İran şəhərlərindən birinin küçəsində örtülü karetada tanınmış bir şəxs öz xanımı ilə gedir; xanım tülə və çadraya bürünmüşdür. Fərraşlar qabaqda gedərək qışqırırlar: "Çəkil, yol ver, gözlərini yum, kor ol!" Onlar təsadüfən həmin küçədə qarşılarına çıxan iranlıların kürəyinə və peysərinə zərbələr endirirlər, küçədəki iranlılar fərraşların əmrinə tabe olub, üzlərini divara çevirir və gözlərini yumurlar ki, karetada gedən mötəbər şəxsləri görməyə cəsarət etməsinlər. Bütün bu hadisələr XX əsrdə baş verir. "Molla Nəsrəddin" uşaqların ev və məktəb tərbiyəsi məsələsinə böyük diqqət edir, müsəlmanlarda uşaqların ev tərbiyəsinin nə qədər acınacaqlı bir vəziyyətdə olduğunu və bu məsələnin, ümumiyyətlə, necə yanlış qoyulduğunu göstərən kəskin qeydə jurnalın demək olar ki, hər nömrəsində təsadüf edə bilərsiniz. Jurnalın altıncı nömrəsində dərc olunmuş "Laylay"dan görünür ki, müsəlman anaları uşaqlara hələ beşikdə ikən necə müdhiş mətləb və fikirlər aşılayırlar. Hazırcavablıqla yazılmış bir sıra məqalələrdə, məsələn, "Niyə mən dərsdən qaçdım?" adlı məqalədə "Hop-hop" adlı bir nəfər bizim məktəblərin nöqsanlarını çox aydın göstərib deyir ki, bu məktəblər uşaqların mənəvi keyfiyyətlərini və zehni qabiliyyətlərini artırmaq əvəzinə, onların əxlaqi cəhətdən korlanıb şikəst olmalarına kömək edir. Jurnalda verilən məktublar çox bacarıqla tərtib olunur. Onlarda Qafqazın müxtəlif yerlərindəki sakinlərin adətləri və ənənələri göstərilir. Xüsusilə İrandan və Turkiyədən verilən teleqramlar da maraqlı olurlar. Onlardan bəzilərini misal çəkәk: "Təbriz. 30 mart. Hacı Qurbanın şəkər zavodu yandı və iki milyon zərər mülahizə olunur". "Tehran, Tehrandan Bəndər-buşirə kimi telsiz teleqraf işləməyə başladı". "German-Şiraz dəmir yollarının tətilləri gözlənir". "İstanbul. 29 mart. Küçə gedən vaxt öskürməyi Osmanlı hökuməti əhaliyə qadağan edibdir" və ilaxir. İran təqvimindən alınan və jurnalda verilən məlumat da çox maraqlıdır. Həmin məlumatda, məsələn, deyilir: Bu il həmişəki kimi çox toz olacaqdır. Hərgah yağış yağsa, yerdən nəbatat çox göyərəcək…. İran tərəqqi edəcәk, Yaponiya tənəzzül. Osmanlı ilə Bolqariya ya dava edəcәk, ya etməyәcək. Dava etsə, ya Osmanlı basılacaq ya Bolqariya. Ulduzların vəziyyəti üləmalar üçün saatın xoş olduğunu xəbər verir. Üləmalar "İrşad" qəzetini və "Molla Nəsrəddin" jurnalını lənətləyәcək və bütün yeni elmlərin hamısını baykot edəcәkdir. Jurnalın şəkillərinə gəldikdə, demək olar ki, onun rəssamı (O. Ş.-linq) yerli əhalinin məişətini, adət və ənənələrini gözəlcə öyrənmişdir. Onun bəzi şəkilləri bilavasitə həyatdan alınmış lövhələri bütün dolğunluğu ilə oxucuya göstərir. "Qoç döyüşdürmək", "Qəzet satan və dövlətli tacir", "Ədalət" (qalaq vermək əhvalatı), "Əziz qonaqlar", "Məclisi-ədəb", "İyirminci əsr", "Cümə. Dükanlar bağlı", "Qrammatika mübahisələri", "Vəqf", "Şəriət dərsindən imtahan", "Tacir Xoncaxani" və başqa şəkillər belədir. Ümumiyyətlə, "Molla Nəsrəddin" çox yaxşı təsir bağışlayır və öz çətin vəzifəsini hələlik müvəffəqiyyətlə yerinə yetirir. Yəni azərbaycanlıların vaxtı keçmiş, köhnəlmiş görüşlərini, anlayış və adətlərini gülüş yolu ilə aradan qaldırmağa, onların adətlərini islah etməyə və özlərini də oyadıb, yeni, nəcib və ciddi fəaliyyətə sövq etməyə çalışır. Biz C. Məmmədquluzadəyə səmimi qəlbdən müvəffəqiyyətlər arzu edirik və ümidvarıq ki, müsəlman cəmiyyəti bu faydalı və yeganə jurnalın nəşrinə kömək göstərəcəkdir.</poem> [[Kateqoriya:1906-cı ilin məqalələri]] [[Kateqoriya:Molla Nəsrəddin jurnalı]] adb9csoevwoiqd9kk2xjp186ua7uh3e 95783 95781 2026-05-13T08:16:05Z Yousiphh 6397 95783 wikitext text/x-wiki {{aydınlaşdırma|Molla Nəsrəddin}} {{Başlıq | başlıq = "Molla Nəsrəddin" | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1906 | qeydlər = }} <poem>Bu ilin aprel ayından Tiflisdə çıxan yumoristik "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilk nömrələrindən başlayaraq bizim ölkənin müsəlmanları arasında canlı maraq oyatmışdır. Məlumdur ki, Şərq xalqları, xüsusilə azərbaycanlılar öz danışıqlarını məsəllər, atalar sözləri və Şərqin müdrik məzhəkəçisi olan Molla Nəsrəddinin lətifələri ilə bəzəməyi sevirlər. Bu əfsanəvi Molla xalq müdrikliyinin və hazırcavablığının ifadəçisidir. Onun lətifələri o qədər həyati və məzəlidir ki, bu lətifələrdə o qədər səmimi bir yumor vardır ki, hamı onlarla maraqlanır və azərbaycanlıların arasında həmin lətifələri bilməyən və yeri gələndə bu və ya digər bir lətifəni danışmayan adam çox nadir tapılar. Hətta Azərbaycan dilində danışa bilən ermənilər və gürcülər də Molla Nəsrəddinin lətifələri ilə maraqlanırlar. Bu lətifələrdən çoxu isə müxtəlif müəlliflər tərəfindən rus dilinə tərcümə olunub "Sbornik materialov dlya opisaniya plemen i mestnostey Kavkaza"nın müxtəlif buraxılışlarında çap edilmişdir. Jurnalı bir qrup ziyalı müsəlmanların əməkdaşlığı ilə savadlı və mədəni azərbaycanlı — Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə nəşr edir. İndiyə qədər çapdan çıxmış nömrələrə əsasən deyə bilərik ki, "Molla Nəsrəddin", nöqsanlara gülmək yolu ilə müsəlman cəmiyyətini islah etməkdən ibarət olan məqsədini tamamilə yerinə yetirir. Belə nöqsanlar və mövhumat isə bir neçə əsr qaranlıq və cəhalət içərisində yatıb qalmış bizim cəmiyyətimizdə o qədər çoxalmış və o qədər dərin kök salmışdır ki, tənqidə onların hansından başlamağı təyin etmək belə çətindir. İlk zamanlar jurnal, hər şeydən əvvəl, müsəlmanların bu cəhalət yuxusundakı vəziyyətinə diqqət yetirmişdir. Jurnalın 1-ci nömrəsinin birinci səhifəsindəki şəkildə cəhalət yuxusunda yatanların səltənəti təsvir olunmuşdur. Jurnalın bütün nömrələrində eyni qaydada təsvir olunan Molla Nəsrəddin isə əlinin hərəkəti və istehzalı bir heyrət ifadə edən baxışı ilə bu mənzərəni seyr edir və görür ki, bütün mömin müsəlmanlar müxtəlif vəziyyətlərdə və paltarlarda yuxu allahı Morfeyin ağuşundadırlar. Gecə keçmiş, səhər açılmışdır. Pəncərədən düşən ziyalar bu yuxu səltənətini işıqlandırmışdır. Lakin heç kəs və heç bir şey bu möhkəm yatmış müsəlmanları oyatmağa qadir deyildir: qocalar və cavanlar, orta yaşlı kişilər — hamısı yatmışlar, bu aləmdəki hər şeyi unudub yuxuya getmişlər, sükunəti bütün dünyadan üstün tutmuşlar. Uzaqda cavan bir oğlan, deyəsən, qüvvəsini toplayıb oyanmaq istəyir, lakin ağır yuxu ona da gözlərini açmağa imkan vermir. Molla öz oxucularına müraciət edərək deyir: "Ey mənim müsəlman qardaşlarım! Zamani ki, məndən bir gülməli söz eşidib ağzınızı göyə açıb və gözlərinizi yumub o qədər "xa … xa! …" edib güldünüz … o vaxt elə güman etməyin ki, Molla Nəsrəddinə gülürsüz…. Əgər bilmək istəsəniz ki, kimin üstünə gülürsünüz … o vaxt qoyunuz qabağınıza aynanı və diqqət ilə baxınız camalınıza". Jurnal hər şeydən çox müsəlmanlar arasındakı mövhumata, cəhalətə və fanatizmə gülür. Çünki bunlar müsəlmanların həyatında böyük bir maneəyə çevrilib və onların geri qalmağına səbəb olubdur. Məsələn, müsəlmanlardakı mövhumatı göstərmək üçün Molla onlara məsləhət görür ki, hər ayın üçündə, beşində, on üç, on altı, iyirmi bir, iyirmi dörd və iyirmi beşində, həftənin bazar və bazar ertəsi günlərində, habelə hər ayın 28 və 29-da jurnala abunə yazılmasınlar. Çünki bu günlər ağır və nəhs günlər hesab olunur. Həmçinin Molla məsləhət görür ki, redaksiyaya göndərilən məktublarda gərək metal pero ilə yox, mütləq qamış qələmlə, özü də elə dəbdəbəli və ibarəli bir dillə yazsınlar ki, orada bir kəlmə də Azərbaycan sözü işlənməsin. Çünki Azərbaycan sözlərini işlətmək şəxsin elminin azlığına dəlalət edir. Susmaq müdrikliyin ən yüksək dərəcəsi hesab olunur. Əgər həzrət Süleyman danışmağı gümüş, susmağı qızıl adlandırıbsa, "Molla Nəsrəddin"ә görə, susmaq lap brilyantdır. Buna görə də o, öz həmməzhəblərinə məsləhət görür ki, bu qiymətli cəvahiri göz bəbəkləri kimi qoruyub saxlasınlar və hər hansı bir həyati məsələdən söhbət düşəndə danışmayıb sussunlar. Xüsusilə, yaşadığımız indiki həyәcanlı zəmanədə susmaq daha çox lazımdır. Yoxsa bir kəlmə artıq söz üçün ictimai qayda-qanunu və ümumun sükutunu qoruyanların tələsinə asanlıqla düşmək olar. Susmağın əhəmiyyətinə dair jurnalda gözəl bir şer dərc olunmuşdur ki, həmin şerdə belə deyilir: "Əgər qonşuların səni döyüb incitsələr, sənə gülsələr, var-yoxunu əlindən alsalar, acıqlanma, başını aşağı sal və lal ol. Çünki sənin xeyrin və qurtuluşun susmaqdadır". Molla Nəsrəddin müsəlmanlar arasından dövlət dumasına üzv seçilmiş adamlara da məsləhət görür ki, öz nüfuzlarını saxlamaq üçün özlərini mənasız hay-küy salanlara oxşatmasınlar. Müsəlmanlara məxsus səbr və dərin sükutla öz ağıl və ləyaqətlərini büruzə versinlər. Jurnalın beşinci nömrəsində dərc olunmuş "Məclisi-ədəb" şəkli müsəlmanlarda susmağın, mütiliyin və tam sükutun nə qədər uca bir mərtəbədə tutulduğunu göstərən ən yaxşı illüstrasiyadır. Molla heç özünün mənsub olduğu təbəqəyə də rəhm etmir. Öz kəskin istehzalı və kəsərli sözləri ilə o, müsəlman ruhanilərinə tez-tez sataşır. Ruhanilərə hücumu əsaslı olsa da, bizim fikrimizcə, həddindən çox kəskin və bir qədər də tendensiyalıdır. Bizim ruhanilərin başlıca qüsuru onların cahilliyində və məhdud düşünmələrindədir. Ruhanilərin əksəriyyətinin əqidəsinə və anlayışına görə, dinin mənası yalnız zahiri xarakter daşıyan bəzi dini ayinlərin icrasındadır; dinin daxili mənası, onun əsas məğzi, əxlaq təlimi isə ya mollaların özlərinin başa düşməməsi, ya da şəxsi mənfəətləri üzündən şüurlu surətdə nəzərdən qaçırılır. Jurnalın üçüncü nömrəsində (Hacı Seyid Əzim Şirvaniyə təqlid yolu ilə) dərc olunmuş "Keçmişi yad" şerində müəllif mollanın dili ilə keçmiş əyyamı xatırlayıb deyir ki, keçmiş zamanlarda mömin müsəlman bəndələrin hamısı cəhalət içində idi. Heç nəyi bilmir, heç nəyi anlamırdılar; mollanı hər yerdə alim və müqəddəs bir insan sayırdılar; onu plova, çaya qonaq edirdilər. Vəz edib hamının canına qorxu salanda hər yerdən ona pul və xələt verilirdi. Onda ki, övladi-vətən xam idi, kef çəkməli əyyam idi. O gözəl əyyam keçmişdir, onu geri qaytarmaq mümkün deyildir. Müsəlman arvadlarının ağır və kölə vəziyyəti də jurnalın diqqətindən kənarda qalmamışdır. "Molla Nəsrəddin"in həmin nömrəsində belə bir şəkil verilmişdir: Evin başçısı taxtda döşəkçənin üzərində uzanıb fikirli halda qəlyan çəkir; onun qabağında oturan kiçik bir oğlan uşağı qışqırıb ağlayır. Qəlyanı çəkən kişinin arvadı otağa daxil olur, onun paltarı köhnə, ayaqları yalındır. Əlində sənək var, bir uşağı da arxasına almışdır. Ər onu görən kimi qəzəbli halda deyir: "Ay arvad, allah sənə lənət eləsin, bu uşaq mənim başımı apardı, gəl bunu da götür al dalına!" Hər şeyi bilməyə çalışan kiçik bir qız nənəsindən soruşur ki, nə üçün onun sifəti saralmış və qırışlarla örtülmüşdür. (Pozdnyakovun bu şeri tərcümə olunub "Dəbistan" jurnalında çap edilmişdir). Molla nənənin əvəzinə qıza cavab verib, onun gözlərini açaraq deyir ki, hər bir Azərbaycan qızının taleyi belədir və həmin kiçik qızın özünü də belə bir tale gözləyir. O da vaxtından əvvəl solub saralacaq, sifəti qırışlarla örtüləcәk, qoca bir nənə olacaqdır. Mərhəmətsiz və qəzəbli atası 8–10 yaşlı bu kiçik qızı 40 yaşında dəvə boyda və kütbeyin bir kişiyə ərə verəcәkdir. O zamandan qızın həyatında qara günlər başlanacaqdır. O bir daha ömründə ağ gün görməyәcək, sevincə həsrət qalacaq və heç kəsdən təsəlli ala bilməyәcəkdir. Molla həmin kiçik qıza müraciət edib deyir: "Qızım, bu elə bir dərddir ki, əlacı yoxdur. Ərin tez-tez səni döyüb, söyəcәk, heç bir günahın olmadan səni təhqir edib alçaldacaqdır. Günlərin birində sənin ərin başqa bir arvad alacaq və səni həmişəlik unudacaqdır. Çox çəkməyәcək ki, ərin üçüncü bir arvad alacaq, sonra sizin aranızda həmişə dava-dalaş hökm sürəcәkdir. Dərd və kədər səni yandıracaqdır. İstər təqsiriniz olsun, istər olmasın əriniz gündə birinizi döyəcәkdir. Yaxın gələcəkdə səni də belə bir həyat gözləyir. O zaman sən də tezliklə qocalarsan, nənən kimi sənin də alnın qırışlarla örtülər". Qonşu dövlətin — "Qızıl İranın" həyatı jurnala zəngin və çox maraqlı material verir. Hələ beş-altı il bundan əvvəl çapdan çıxmış olan məşhur "Səyahətnaməyi-İbrahimbəy" bizi İran həyatı ilə yaxşı tanış edir. Budur, qarşımızda belə bir şəkil vardır: İrandan bizə "əziz qonaqlar" kimi gələn, əslində isə cəhalət, zülmət, mövhumat və fanatizm carçıları olan dərvişlər, ilan oynadanlar, meymun oynadanlar, cadugərlər, gözbağlıcalar, nağıl deyənlər, fala baxanlar, cindarlar, mollalar, yuxu təbir edənlər, tiryək satanlar və asan qazanc əldə etmək üçün macəra axtaran digər fırıldaqçılar əl-ələ verib, cərgə ilə Araz çayından bu tərəfə keçirlər. Onlar hər il Zaqafqaziyaya yüzlərlə və minlərlə gəlir. Ölkədəki cahil əhalini istismar edir, onların əxlaqını pozur, camaat arasında fanatizm toxumu yayır, özləri də bizim pulumuzu ciblərinə doldururlar. Budur, "Qızıl İranın" həyatından verilmiş başqa bir şəkil (№ 9). İran şəhərlərindən birinin küçəsində örtülü karetada tanınmış bir şəxs öz xanımı ilə gedir; xanım tülə və çadraya bürünmüşdür. Fərraşlar qabaqda gedərək qışqırırlar: "Çəkil, yol ver, gözlərini yum, kor ol!" Onlar təsadüfən həmin küçədə qarşılarına çıxan iranlıların kürəyinə və peysərinə zərbələr endirirlər, küçədəki iranlılar fərraşların əmrinə tabe olub, üzlərini divara çevirir və gözlərini yumurlar ki, karetada gedən mötəbər şəxsləri görməyə cəsarət etməsinlər. Bütün bu hadisələr XX əsrdə baş verir. "Molla Nəsrəddin" uşaqların ev və məktəb tərbiyəsi məsələsinə böyük diqqət edir, müsəlmanlarda uşaqların ev tərbiyəsinin nə qədər acınacaqlı bir vəziyyətdə olduğunu və bu məsələnin, ümumiyyətlə, necə yanlış qoyulduğunu göstərən kəskin qeydə jurnalın demək olar ki, hər nömrəsində təsadüf edə bilərsiniz. Jurnalın altıncı nömrəsində dərc olunmuş "Laylay"dan görünür ki, müsəlman anaları uşaqlara hələ beşikdə ikən necə müdhiş mətləb və fikirlər aşılayırlar. Hazırcavablıqla yazılmış bir sıra məqalələrdə, məsələn, "Niyə mən dərsdən qaçdım?" adlı məqalədə "Hop-hop" adlı bir nəfər bizim məktəblərin nöqsanlarını çox aydın göstərib deyir ki, bu məktəblər uşaqların mənəvi keyfiyyətlərini və zehni qabiliyyətlərini artırmaq əvəzinə, onların əxlaqi cəhətdən korlanıb şikəst olmalarına kömək edir. Jurnalda verilən məktublar çox bacarıqla tərtib olunur. Onlarda Qafqazın müxtəlif yerlərindəki sakinlərin adətləri və ənənələri göstərilir. Xüsusilə İrandan və Turkiyədən verilən teleqramlar da maraqlı olurlar. Onlardan bəzilərini misal çəkәk: "Təbriz. 30 mart. Hacı Qurbanın şəkər zavodu yandı və iki milyon zərər mülahizə olunur". "Tehran, Tehrandan Bəndər-buşirə kimi telsiz teleqraf işləməyə başladı". "German-Şiraz dəmir yollarının tətilləri gözlənir". "İstanbul. 29 mart. Küçə gedən vaxt öskürməyi Osmanlı hökuməti əhaliyə qadağan edibdir" və ilaxir. İran təqvimindən alınan və jurnalda verilən məlumat da çox maraqlıdır. Həmin məlumatda, məsələn, deyilir: Bu il həmişəki kimi çox toz olacaqdır. Hərgah yağış yağsa, yerdən nəbatat çox göyərəcək…. İran tərəqqi edəcәk, Yaponiya tənəzzül. Osmanlı ilə Bolqariya ya dava edəcәk, ya etməyәcək. Dava etsə, ya Osmanlı basılacaq ya Bolqariya. Ulduzların vəziyyəti üləmalar üçün saatın xoş olduğunu xəbər verir. Üləmalar "İrşad" qəzetini və "Molla Nəsrəddin" jurnalını lənətləyәcək və bütün yeni elmlərin hamısını baykot edəcәkdir. Jurnalın şəkillərinə gəldikdə, demək olar ki, onun rəssamı (O. Ş.-linq) yerli əhalinin məişətini, adət və ənənələrini gözəlcə öyrənmişdir. Onun bəzi şəkilləri bilavasitə həyatdan alınmış lövhələri bütün dolğunluğu ilə oxucuya göstərir. "Qoç döyüşdürmək", "Qəzet satan və dövlətli tacir", "Ədalət" (qalaq vermək əhvalatı), "Əziz qonaqlar", "Məclisi-ədəb", "İyirminci əsr", "Cümə. Dükanlar bağlı", "Qrammatika mübahisələri", "Vəqf", "Şəriət dərsindən imtahan", "Tacir Xoncaxani" və başqa şəkillər belədir. Ümumiyyətlə, "Molla Nəsrəddin" çox yaxşı təsir bağışlayır və öz çətin vəzifəsini hələlik müvəffəqiyyətlə yerinə yetirir. Yəni azərbaycanlıların vaxtı keçmiş, köhnəlmiş görüşlərini, anlayış və adətlərini gülüş yolu ilə aradan qaldırmağa, onların adətlərini islah etməyə və özlərini də oyadıb, yeni, nəcib və ciddi fəaliyyətə sövq etməyə çalışır. Biz C. Məmmədquluzadəyə səmimi qəlbdən müvəffəqiyyətlər arzu edirik və ümidvarıq ki, müsəlman cəmiyyəti bu faydalı və yeganə jurnalın nəşrinə kömək göstərəcəkdir.</poem> [[Kateqoriya:1906-cı ilin məqalələri]] 1wvvgdcs9ump6etr2c57ntrkdklnibl 0 19370 95784 85862 2026-05-13T08:17:38Z Yousiphh 6397 Yousiphh [["Usta Zeynal"]] səhifəsinin adını [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 85862 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = "Usta Zeynal" | müəllif = Firudin bəy Köçərli | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | mənbə = [http://anl.az/el/k/fk_s.e.php Köçərli F. Seçilmiş əsərləri.-B.:Azər.SSR EA nəşr-tı. 1963.- 341 s.] | əvvəlki = | növbəti = | il = 1906 | qeydlər = }} <poem>Bu yaxınlarda Mirzə Cəlil Məmmədquluzadənin maraqlı bir hekayəsi həmin başlıq altında ayrıca kitabça şəklində çapdan çıxmışdır. Yumoristik "Molla Nəsrəddin" jurnalının redaktoru olan müəllif Azərbaycan ədəbiyyatında "Poçt qutusu", "Kişmiş oyunu", "Səkinə" və başqa hekayələri ilə də məşhurdur. Sadəlik, təbiilik və real həyata yaxınlıq Məmmədquluzadə hekayələrinin əsas məziyyətləridir. Hər şeydən görünür ki, müəllif öz xalqının həyatını və dünyagörüşünü yaxşı bilir və incə müşahidə qabiliyyətinə malikdir. Onun bilavasitə həyatdan götürülmüş hekayələri, bizim Şərq yazıçı və şairlərində olduğu kimi, boş fantaziyanın məhsulu deyildir. Məmmədquluzadənin başqa bir məziyyəti də onun, müşahidə etdiyi həyatı canlı və anlaşıqlı dil ilə, şərq yumorunun aydın xüsusiyyətləri ilə verə bilməsidir ki, bu da oxucunun nəzərini hər şeydən çox cəlb edir. Hekayənin çox sadə bir süjeti vardır. Muğdusi Akopun böyük oğlu Moskva Universitetini bitirib evlərinə gəlir. Onun evində böyük canlanma və həyәcan vardır. Hamıdan çox ev sahibi narahatdır. Düzdür, qonaqları qəbul etmək üçün onun evində hər şey hazırdır, otaqlar təmizdir və onların hamısı yenicə sahmana salınmışdır, lakin bədbəxtlikdən bir neçə gün bundan əvvəl çox şiddətli yağan yağışdan sonra zalın səqfinin bir tərəfindən su axmış və səqf uçulub tökülmüşdür. Oğlu gələnə qədər səqfin uçan yerini suvayıb düzəltmək lazımdır. Oğlu isə alınmış teleqrafa görə iki gündən sonra gəlməli idi. Bədbəxtlikdən Muğdusi Akopun tanışı, bənna Usta Cəfər bu vaxt başqa yerdə işləyirdi. Onda o, öz dostu Hacı Rəsulun məsləhəti ilə İrandan gəlmiş Usta Zeynal adlı birisini işləməyə götürür. Öz vətəninin həqiqi oğlu olan Usta Zeynal Muğdusi Akopun tam əksini təşkil edir. Axırıncı üçün vaxt qızıldır, hər dəqiqə qiymətlidir və adam gərək ondan istifadə etsin. Birinci üçün isə rus atalar sözündə deyildiyi kimi, iş ayı deyil ki, meşəyə qaçsın; tələsmək lazım deyil, hər işi səbrlə-aramla görmək və allaha bel bağlamaq lazımdır. Tələsiklik və həyәcan ancaq işi korlaya bilər. Allahın köməyi olmadan bir iş görmək olmaz və onsuz işə başlamaq da lazım deyildir. Nə qədər ki, Muğdusi Akop bacarıqlı, öz mənfəətini güdən və işgüzardır, o qədər Usta Zeynal fəaliyyətsiz, cəsarətsiz və axmaqcasına sadəlövhdür. O iş ki, Muğdusi Akopdan bir saat vaxt tələb edir, Usta Zeynala görə bu işə ən azı bir gün vaxt sərf etmək lazımdır. O işi ki, Muğdusi Akop bu gün görməlidir, Usta Zeynala görə, onu sabah da, o biri gün də yerinə yetirmək olar, çünki tələsməyin yeri yoxdur, hər şey allahın iradəsindən asılıdır. Lakin Usta Zeynalın əsas nöqsanı onun boşboğazlığı və özünəməxsus filosofçuluq etməsindədir. Muğdusi Akopa verdiyi suallara qısa və başqaçırıcı cavablar almasına baxmayaraq Usta Zeynal ondan əl çəkmir və işi yarımçıq qoyaraq lazımsız boşboğazlığa başlayır. Nəhayət, hövsələsi daralmış ev sahibi ona kəskin surətdə deyir ki, o, bura söhbət üçün deyil, işləmək üçün gəlmişdir. Ev sahibinin bu töhmətindən qəti narahat olmayan Usta Zeynal Muğdusi Akopa təskinlik verir ki, inşaallah işi təyin edilmiş vaxta görüb qurtaracaqdır. Lakin o, qətiyyən tələsmir, tez-tez çubuq çəkir, vaxtı-vaxtında namaz qılır və ev sahibi yanında olmayanda özü kimi Şərqin tənbəl və boşboğaz oğlu olan köməkçisi Qurbanla birlikdə filosofluq edir. İş isə çox ləng və yavaş görülür. Usta Zeynalla Qurban arasında necə söhbət getdiyi haqqında oxucuya məlumat vermək üçün onların danışığından aşağıdakı səciyyəvi yeri misal gətirirəm. Qurban Usta Zeynala tasda gəc verərək deyir: "Usta, bizim xozeyin yaxşı adama oxşayır…." "Yaxşı adam olmağına yaxşı adamdı, allah dinə gətirsin, amma nə fayda?!" "Usta, mən bir şeyə mat qalıram. Yaxşı, ermənilər bu aşkarlıqda zadı görmürlər? Bunlar niyə bəs dönüb müsəlman olmullar?…" "Qurban, bu işlər hamısı sirrdir. Bunları heç başa düşmək olmaz. Bunlar hamısı allah yanındadır; çünki belə fərz elə, ermənilərin hamısı çönüb müsəlman oldu, onda cəhənnəmi allah kimdən ötrü xəlq edib və kimi ora göndərəcək. Bu işlərin hamısının bir səbəbi var, yoxsa ermənilər çox yaxşı bilir ki, bizim məssəbimiz olarınkından yaxşıdı. Xudayi-əzz və cəll." "Usta, sözünü də kəsirəm, hələ deyək ki, müsəlman olmasınlar, mən bilmirəm bunlar hələ necə donuz ətindən irgənmirlər." Usta Zeynal malanı qoydu taxtanın üstünə, çubuğu götürüb başladı doldurmağa və alçaq səslə dedi: "Mən deyirəm ki, ermənilər özləri də görürlər ki, donuz ətində bir ləzzət yoxdu; amma boyunlarına düşüb, ta əl çəkə bilmirlər…. Və bir də bunlar hamısı allahdandır. Gəl ləyəni götür, gəc qayır…." "Bəli, qıl körpüdən keçəndədi tamaşa!" "Qurban, bilirsən nə var? İşin əsli haqq yolu tanımaqdadır; insan ki, haqq yolunu tapdı, insan ki xudayi-taalarını…." Muğdusi Akop içəri girib, dinməz-söyləməz baxdı Usta Zeynalın üzünə. Usta Zeynal üzünü Muğdusiyə tutub soruşdu: "Ay xozeyin, səni and verirəm incilə, bir mənə de görüm, o zəhirmarda nə ləzzət görübsünüz ki, yeyirsiz?" Bu sözlərə cavab olaraq Muğdusi Akop deyir ki, o, Usta Zeynalı dini təbliğata qulaq asmaq üçün deyil iş üçün gətirmişdir. Çox keçmədən, Usta Zeynal işi yarımçıq atır və pərt çıxıb gedir ki, bu da Muğdusi Akopu çox dilxor edir. Əhvalat belə olur: İkinci gün məlum olur ki, kütbeyin Qurban öz yaddaşsızlığı üzündən Usta Zeynalgildən gətirilmiş ləyəni bir kənara qoyub, bütün günü erməninin səhəngində su daşımış və bununla da nəinki təkcə Usta Zeynalın üst-başını, hətta bütün işi murdarlamışdır. Bizim nadan və fanatik ruhanilərin təlimi əsasında tərbiyə almış Usta Zeynalın tipi Cəlil Məmmədquluzadə tərəfindən çox müvəffəqiyyətlə və məharətlə yaradılmışdır. Kitaba tipik şəkillər çəkilmişdir. Məmmədquluzadənin istedadlı rus yazıçısı Çexovun əsərlərini xatırladan hekayələri bizim mədəni ziyalılarımızın nəzərini cəlb etməyə tam layiqdir. Lakin nədənsə dövri mətbuat "Usta Zeynal"ın üstündən sükutla keçmişdir.</poem> [[Kateqoriya:1906-cı ilin məqalələri]] dzdu9vjy82lvf8j20io8dbywz9di3jk 14 26066 95776 68239 2026-05-13T05:51:50Z Araz Yaquboglu 734 95776 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1944-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1944-cü ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] brf71uqd5rgos9b2m5lu5yukg0c7twp 14 33088 95773 94611 2026-05-13T05:49:20Z Araz Yaquboglu 734 95773 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1956-cı ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] 9x1m1kiq2tytc4n840wkpkw8ekkjewo 14 33502 95772 95747 2026-05-13T05:49:00Z Araz Yaquboglu 734 95772 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1955-ci ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1955-ci ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] srmeire5jxcprixe8fe6zlqvauolgs3 0 33508 95765 2026-05-13T05:26:29Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95765 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Lalə}} {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1954, 22 dekabr | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Lalə, rəngindəki yanğın, de, nədir? Niyə məlulsan, a dağlar qızı, sən? Qara qanlarmı gedir qəlbindən? Hansı dərd, hansı şirin xatirədir : Səni odlarda yaxan? O uzaq yollara həsrətlə baxan Qara gözlər, de, neçin dolğundur? Lalə rəngin nə yaman solğundur? Lalə, qalx! Gün yayılıb dağdan aşır, Yel əsir, axşam olur, çay da daşır. Quşlar, insanlar uçur öz yerinə, Sənsə yalqız, əli qoynunda yenə : Qəlbin, eşqin kimi tək Tozlanan yollara göz gəzdirərək : Ah çəkirsən, de nədən? Lalə, bəsdir! Onu gəl gözləmə sən. Keçdi üstündən o dəhşətli bulut… İçdiyin andı, quzum, sən də unut! Yüz il ansan da onu xatirə tək O vəfasız qayıdıb gəlməyəcək… </poem> [[Kateqoriya:1954-cü ilin şeirləri]] 96h927ngr4tigc7mchdkkefr6xtyj3d 0 33509 95768 2026-05-13T05:40:19Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95768 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1953, 30 sentyabr | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Gəl ey dost, Xəzərin cəlalına bax Buruqlar dayanmış ehramlar kimi. Dənizdə hər gecə süd kimi dümağ Ulduzdan, incidən, almasdan parlaq Neçə min od yanır, neçə min çıraq, Sularda sayrışan ağ şamlar kimi… Yox, yox, işıq deyil, ürəkdir yanan Ürəkdir əməli ərşə dayanan. Yandıqca sönməyən ilhamlar kimi!.. Bakı fəhləsinin tunc sinəsində Köpüklü dalğalar parçalandıqca, Dənizin altında daim dustaq, Günəşdən, havadan, insandan uzaq O yerlər oyanır mator səsindən, Həzz alır insanın xoş nəfəsindən. Fırtına çalxanıb su bulandıqca, Bir yeni sürətlə yer dolandıqca… Yeraltı dünyalar yer üstə çıxır. İnsan əllərini zəfərlə sıxır… Dayan! Ey fırtına! Dayan! Ey külək! Nə üzünü bozart, nə də inad ol. Daşların bağrından cövhər çəkərək - Ağzı qıfıllanmış xəzinələri İnsana qaytarır insan əlləri… Sən də sevin buna, sən də gəl şad ol! Şair, sürət ilə yaz bu sürəti İllərin şöhrəti illərə düşsün, Yaz ki, yurdumuzun böyük neməti Neftin nəğmələri dillərə düşsün. I NƏĞMƏ Elə ki. qapını qara qış kəsir Evlərin üstündə tar bağlayır qar. Külək qılınc kimi insanı kəsir, Sarı yarpaq tökür boylu çinarlar. Elə ki, bağlanır dağların yolu. Çayların üstündən buz körpü salır. Nəfəsi çovğunla, boranla dolu Qış günü, evlərdə yurd-yuva salır. Elə ki, yer düşür min yaraşıqdan Saralır yam-yaşıl mənzərələr də, Yer istidən qalır, göy də işıqdan Bağlanır qapılar, pəncərələr də: Canımız soyuqda donana kimi O öz nəfəsilə isidir bizi. Bağrına basaraq bir ana kimi Qoynunda qızdırır əllərimizi. Sən bu həqiqəti sadə saysan da, İşıqsız göz olmaz, istisiz ürək… Donar damarlarda buz kimi qan da Evlərdə at çapar boranla, külək. Donar dəzgah üstə ipək toxuyan Vətən qızlarının şam barmaqları. Donar dəftər yazıb, kitab oxuyan Körpə uşaqların gül yanaqları… Nəhəng zavodların qəlbi dayanar, Şumlara mıxlanar min traktor da. Təbiət yuxudan çox gec oyanar… Lal olar gur səsli yüz min mator da. Mənim qələm tutan əlim də donar, Üstəlik ağzımda dilim də donar. Yaxşı bax, gör neftin qüdrəti nədir, Elə zənn etmə ki, bu əfsanədir. II NƏĞMƏ Həyatdır vaxt olur, xəstələnirik. Astadan danışır gur səsimiz də. ölümlə üz-üzə yaman gəlirik Az qalır kəsilə nəfəsimiz də. Od tutub yandıqca hey bədənimiz Dalğa-dalğa vurur beynimizə qan; Ayıq ağlımızı şaşırırıq biz, Ah-uf da deyirik, şirin olur can. Boğmağa cəhd edir öz pəncəsilə Böyük bir insanı adi sətəlcəm. Əzizlər ağlaşır asta səs ilə, Bir salxım buz olur ürəkdəki qəm… İnsana üz verən bu dar ayaqda Neftimiz dəyişib bir dərman olur. Ürək təngnəfəs olduğu vaxtda O saf bir qan olub ciyərə dolur… Xəstəmiz tərpənir gülümsəyərək Gözünə bir şirin yuxu da gəlir. Qəfəsdə quş kimi çırpınan ürək Yorğun döyüşçü tək yatıb dincəlir. Yaxşı bax, gör neftin qüdrəti nədir, Elə zənn etmə ki, bu əfsanədir! III NƏĞMƏ Torpağa qarışır o bir gübrə tək. Deyir ki, anamız yer qocalmasın. Bağların üstünü ölüm almasın, Arazın suyundan bol-bol içdikcə Özü də bağçada qızıl gül olur. Fəsillər dolanıb zaman keçdikcə Tarlada şaxəli bir sünbül olur. Bəzən ipək üstə ətirlər saçır Bahar müjdəçisi bir çiçək kimi. Bəzən do şal üstə o qanad açır Güldən-gülo qonan kopənək kimi. Gah abı rəng olur, gah da qırmızı Yanır libaslarda o çıraq-çıraq. Bəzənir yurdumun gəiini, qızı Təpədən-dırnağa geyinir dümağ. Hələ bağçalarda o qatar-qatar Qaçan körpələrin atdığı nədir? Əldən-ələ keçən o rezin toplar Neftdən uşaqlara bir hədiyyədir. IV NƏĞMƏ Neftin nəfəsində nə qüdrət varsa, Cansız dəmiri də əridir birdən. Hücuma hazır ol! Əmri alarsa, Dağ boyda tankı da tərpədir yerdən. O hər cahangirin, hər qəsbkarın Yolunda bir yanğın, bir vulkan olur. Bizim qoşun-qoşun polad tankların Soyuq gövdəsinə isti qan olur. Boranda, şaxtada, palçıqda, qarda, Alovu səmiyib odu sönməyir. Yorulub atmayır o bizi darda Adını unudub üzü dönməyir… Bir alim dostumdan soruşdum ki, mən: De görüm "T-1 "in mənası nədir? Dedi: öz səsindən qabaqda gedən İldırım sürətli bir təyyarədir… Yığıb qanadını qırğı sayağı Şığıyıb süzəndə o bir ox olur. Geniş fəzalardır onun oylağı Bircə an içində gözdən yox olur. Ona təslim olur göylər, ümmanlar, Fikirdən yavaşdır, şimşəkdən yeyin… Onun qanadında saatda beş min Kilometr uçacaq sabah insanlar… Reaktiv ad vermiş alimlor ona, Bir zaman Marsa da yol gedəcəkdir. Bu sürət yaraşır torpaq oğluna, O ayı, ulduzu fəth edəcəkdir! Bu günsə onların qulağı səsdə… Göydə vuruşduqca qasırğalarla İnsanlar sağ əli gözünün üstə Onları seyr edir min iftixarla… Bir rus aliminin böyük başı da, Sürətin, işığın ilk sirdaşı da, Ucalır göylərə bu iqtidarla. O polad qartallar dağlar aşdıqca, Göydə buludlarla qucaqlaşdıqca, Bakı fəhləsi də baxır vüqarla Çarpışır Xəzərdə sərt dalğalarla… Yaxşı bax, gör neftin mənası nədir? O şimşək qanadlı bir təyyarədir! Elə zənn etmə ki, bu əfsanədir! Gəl ey dost, Xəzərin cəlalına bax: Buruqlar dayanmış ehramlar kimi, Dənizdə hər gecə süd kimi dümağ, Ulduzdan, incidən, almasdan parlaq Neçə min od yanır, neçə min çıraq, Sularda sayrışan ağ şamlar kimi… Yox, yox işıq deyil ürəkdir yanan - Ürəkdir əməli ərşə dayanan Yandıqca sönməyən ilhamlar kimi!.. </poem> [[Kateqoriya:1953-cü ilin şeirləri]] lsht5uv032er90q32by36zyz55q7sqe 14 33510 95769 2026-05-13T05:41:10Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:1953-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]]" məzmunu ilə yaradıldı 95769 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:1953-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] clved0ghief97qxnwmy1t7b2v4c8g0e 95770 95769 2026-05-13T05:46:27Z Araz Yaquboglu 734 95770 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə şeirlər]] [[Kateqoriya:1950-ci illərin şeirləri]] [[Kateqoriya:1953-cü ilin əsərləri|Şeirlər]] [[Kateqoriya:1953-cü ildə ədəbiyyat|Şeirlər]] o9ctwjof28c75gw0hnu2nfybkkj7tji 0 33511 95782 2026-05-13T08:15:42Z Yousiphh 6397 Yousiphh [["Molla Nəsrəddin"]] səhifəsinin adını [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 95782 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Molla Nəsrəddin (Firidun bəy Köçərli)]] rvug5rwd2jqqbxlyjmeo6tnkd4iwomy 0 33512 95785 2026-05-13T08:17:38Z Yousiphh 6397 Yousiphh [["Usta Zeynal"]] səhifəsinin adını [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 95785 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Usta Zeynal (Firidun bəy Köçərli)]] c19awg9wx7muphr7cdog2kulw93r26i 0 33513 95787 2026-05-13T08:18:19Z Yousiphh 6397 Yousiphh [[Ana dili (F.Köçərli)]] səhifəsinin adını [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)]] olaraq dəyişdi 95787 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Ana dili (Firidun bəy Köçərli)]] 92dli46l7vuen8yojquslljvnd3ziyy 102 33514 95790 2026-05-13T08:18:55Z Yousiphh 6397 Yousiphh [[Müəllif:Firudin bəy Köçərli]] səhifəsinin adını [[Müəllif:Firidun bəy Köçərli]] olaraq dəyişdi: Yanlış ad 95790 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Müəllif:Firidun bəy Köçərli]] 5h5ytnxvedjasw05feuozd1ro9q0lyt 0 33515 95792 2026-05-13T11:33:35Z ~2026-28858-93 12644 Saranı sara Xatun ilə dəyişiklik edilib 95792 wikitext text/x-wiki Sara Xatun hrk7tjkslzy2ldrzdyusipioyp8xele