Vikimənbə azwikisource https://az.wikisource.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikimənbə Vikimənbə müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Müəllif Müəllif müzakirəsi Səhifə Səhifə müzakirəsi İndeks İndeks müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 102 13245 95941 95933 2026-06-18T05:02:47Z Araz Yaquboglu 734 /* Poemaları */ [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95941 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[26-lar poeması]] * [[Talıstan (Səməd Vurğun)]] * [[Muğan (Səməd Vurğun)]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] ===Şeirləri=== * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[Kiçik şəhər]] * [[Xavərə]] * [[Bolqarıstan haqqında]] * [[Allahyar Cavanşirə]] * [[Belələri də var]] * [[Müxənnət]] * [[Şair, nə tez qocaldın sən]] * [[A "Dostlar"]] * [[Bahar düşüncələri]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] * [[Şikayət (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Üstündən karvan yeriməz)]] * [[Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var]] * [[Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var]] * [[Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz]] * [[Əgər səndən dönər isəm, nəsibim ahu-zar olsun]] * [[Mefistofel, yaxud dost cildində düşmən]] * [[Kamala yetək]] * [[Kəklik (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] d9kmk87icqxwltvmpzmqzchx18q4pfu 95942 95941 2026-06-18T05:02:55Z Araz Yaquboglu 734 /* Şeirləri */ [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95942 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[26-lar poeması]] * [[Talıstan (Səməd Vurğun)]] * [[Muğan (Səməd Vurğun)]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] === Şeirləri === * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] * [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[Kiçik şəhər]] * [[Xavərə]] * [[Bolqarıstan haqqında]] * [[Allahyar Cavanşirə]] * [[Belələri də var]] * [[Müxənnət]] * [[Şair, nə tez qocaldın sən]] * [[A "Dostlar"]] * [[Bahar düşüncələri]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] * [[Şikayət (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Üstündən karvan yeriməz)]] * [[Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var]] * [[Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var]] * [[Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz]] * [[Əgər səndən dönər isəm, nəsibim ahu-zar olsun]] * [[Mefistofel, yaxud dost cildində düşmən]] * [[Kamala yetək]] * [[Kəklik (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] 0zwfiwge7wkl6mf02s2r8w4bty1dm26 95943 95942 2026-06-18T06:38:19Z Araz Yaquboglu 734 /* Poemaları */ 95943 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[Macəra]] * [[Acı xatirələr]] * [[Qız qayası]] * [[Aslan qayası]] * [[Bulaq əfsanəsi]] * [[Talıstan]] * [[Bəsti]] * [[Yazla qışın deyişməsi]] * [[Ayın əfsanəsi (Aybəniz)]] * [[Hürmüz və Əhrimən]] * [[Bakının dastanı]] * [[Zəncinin arzuları]] * [[Muğan]] * [[Aygün]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] === Şeirləri === * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] * [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[Kiçik şəhər]] * [[Xavərə]] * [[Bolqarıstan haqqında]] * [[Allahyar Cavanşirə]] * [[Belələri də var]] * [[Müxənnət]] * [[Şair, nə tez qocaldın sən]] * [[A "Dostlar"]] * [[Bahar düşüncələri]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] * [[Şikayət (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Üstündən karvan yeriməz)]] * [[Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var]] * [[Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var]] * [[Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz]] * [[Əgər səndən dönər isəm, nəsibim ahu-zar olsun]] * [[Mefistofel, yaxud dost cildində düşmən]] * [[Kamala yetək]] * [[Kəklik (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] 6xu1i461l9d6vi0v2wugx8pevj26h95 95948 95943 2026-06-18T06:45:02Z Araz Yaquboglu 734 /* Poemaları */ 95948 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[Macəra]] * [[Acı xatirələr]] * [[Qız qayası]] * [[Aslan qayası]] * [[Bulaq əfsanəsi]] * [[Talıstan]] * [[Bəsti (Səməd Vurğun)]] * [[Yazla qışın deyişməsi]] * [[Ayın əfsanəsi (Aybəniz)]] * [[Hürmüz və Əhrimən]] * [[Bakının dastanı]] * [[Zəncinin arzuları]] * [[Muğan]] * [[Aygün]] === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] === Şeirləri === * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] * [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[Kiçik şəhər]] * [[Xavərə]] * [[Bolqarıstan haqqında]] * [[Allahyar Cavanşirə]] * [[Belələri də var]] * [[Müxənnət]] * [[Şair, nə tez qocaldın sən]] * [[A "Dostlar"]] * [[Bahar düşüncələri]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] * [[Şikayət (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Üstündən karvan yeriməz)]] * [[Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var]] * [[Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var]] * [[Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz]] * [[Əgər səndən dönər isəm, nəsibim ahu-zar olsun]] * [[Mefistofel, yaxud dost cildində düşmən]] * [[Kamala yetək]] * [[Kəklik (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] tgrj4yxau1m4nmwmssvbdhhjuwd9qsy 95949 95948 2026-06-18T06:47:23Z Araz Yaquboglu 734 /* Poemaları */ 95949 wikitext text/x-wiki {{Müəllif |ad = Səməd Vurğun |soyad = |baş hərf = V |doğum ili = 1906 |vəfat ili = 1956 |qeydlər = |şəkil = Samad Vurgun (1942).jpg |şəkil başlığı = |vikipediya_keçidi = Səməd Vurğun |vikisitat_keçidi = Səməd Vurğun |commons_keçidi = Category:Samad Vurgun }} == Məqalələri == *[[Səhvlərimiz haqqında]] == Tərcümələri == *[[Leyli və Məcnun (Nizami Gəncəvi)]] == Əsərləri == === Poemaları === * [[Komsomol poeması]] * [[Macəra]] * [[Acı xatirələr]] * [[Qız qayası]] * [[Aslan qayası]] * [[Bulaq əfsanəsi]] * [[Talıstan]] * [[Bəsti (Səməd Vurğun)]] * [[Yazla qışın deyişməsi]] * [[Ayın əfsanəsi (Aybəniz)]] * [[Hürmüz və Əhrimən]] * [[Bakının dastanı]] * [[Zəncinin arzuları]] * [[Muğan]] * [[Aygün]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. III cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin poemaları]] </nowiki> === Dramları === * [[Vaqif]] * [[Xanlar]] * [[Fərhad və Şirin]] * [[İnsan/Səməd Vurğun|İnsan]] === Şeirləri === * [[Azərbaycan (Səməd Vurğun)]] * [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası himni]] == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Cavanlara xitab]] * [[Maydan]] * [[Göygöl (Səməd Vurğun)]] * [[Şikəstəyə məktub]] * [[Sızıltılarım]] * [[Tərlanım (Səməd Vurğun)]] * [[Bir gün məni lap boğurdu hicran]] * [[Şuşa (Səməd Vurğun)]] * [[Zeynal (Səməd Vurğun)]] * [[Çiçək (Səməd Vurğun)]] * [[Dan yıldızı]] * [[Bir qətrə yaş]] * [[Səyahət]] * [[Sorma aqil kimsələrdən, sorma heç dünya nədir]] * [[Dağlar (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005, səh. }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 == * [[Aşıq qardaşıma]] * [[Karyerist]] * [[Çil toyuğun tək yumurtası]] * [[Xeyrə-şərə yaramaz]] * [[İncə xanım]] * [[Azərbaycan (Gəlin sizə bir-bir danışım)]] * [[Şadlıq]] * [[Bizim gəncliyə]] * [[Xəyal]] * [[Qızcığaz]] * [[Nizami (Səməd Vurğun)]] * [[Fitnə]] * [[Ürəyi xain adam]] * [[Ləzgi qızı]] * [[Sən utan]] * [[Samur çayı]] * [[Bir səs...]] * [[20 bahar]] * [[Ala gözlər]] * [[Təzə il]] * [[Şam]] * [[Ananın öyüdü]] * [[Şəfqət bacısı]] * [[Qızıl şahinlər]] * [[Qoca qəhrəmanın çıxışı]] * [[Bütün xalqlar, qəbilələr od içindən çıxacaqdır]] * [[Tarla nəğməsi]] * [[Mıs-mıs]] * [[Qəhrəmanın hünəri]] * [[Sənəm qarının pıçıltıları]] * [[Uşaq bağçası]] * [[İgid şahin]] * [[Məhəbbət (Səməd Vurğun)]] * [[Sovqat]] * [[Həyat eşqi]] * [[Moskva (Səməd Vurğun)]] * [[Oktyabr (Səməd Vurğun)]] * [[Ukrayna partizanları]] * [[Azərbaycan balası]] * [[Salam, Moskva]] * [[Həyat fəlsəfəsi]] * [[Partizan Babaş]] * [[Göz aydınlığı]] * [[Dağlar (Binələri çadır-çadır)]] * [[Gülə-gülə (Səməd Vurğun)]] * [[Qoca qartal]] * [[Salam, dostum]] * [[Gələcəyin toy-bayramı]] * [[İlham pərisi]] * [[Mənə belə söyləyirlər]] * [[Bayraqdar]] * [[Göyərçin (Səməd Vurğun)]] * [[Adsız qəhrəman]] * [[Ey könül! Min namə yaz bir gülüzarın eşqinə]] * [[Ürək (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[]] * [[Kiçik şəhər]] * [[Xavərə]] * [[Bolqarıstan haqqında]] * [[Allahyar Cavanşirə]] * [[Belələri də var]] * [[Müxənnət]] * [[Şair, nə tez qocaldın sən]] * [[A "Dostlar"]] * [[Bahar düşüncələri]] * [[Neftin qüdrəti]] * [[Lalə (Səməd Vurğun)]] * [[Musa Cəlilə]] * [[Mən tələsmirəm]] * [[Gödəkcə]] * [[Yada sal məni (Səməd Vurğun)]] * [[Qürbət eldə]] * [[Dostluq hədiyyəsi]] * [[Şikayət (Səməd Vurğun)]] * [[Dağlar (Üstündən karvan yeriməz)]] * [[Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var]] * [[Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var]] * [[Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz]] * [[Əgər səndən dönər isəm, nəsibim ahu-zar olsun]] * [[Mefistofel, yaxud dost cildində düşmən]] * [[Kamala yetək]] * [[Kəklik (Səməd Vurğun)]] * [[]] * [[]] <nowiki> {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. II cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin şeirləri]] </nowiki> == Səməd Vurğuna məktublar == * [[İldırım təşkilatının Səməd Vurğuna məktubu]] [[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]] [[Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri]] [[Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[Kateqoriya:1956-cı ildə vəfat edənlər]] [[Kateqoriya:Tənqidçilər]] svght11d65mn8omozgzslcpii6pibij 14 13825 95957 29265 2026-06-18T07:55:33Z Araz Yaquboglu 734 95957 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə XVI əsr poemaları]] [[Kateqoriya:1536-cı ildə nəşr edilən ədəbi əsərlər|Poemalar]] ecgczx8gdxo7ofm6rpnqso0rkvrq51e 14 15627 95955 36567 2026-06-18T07:54:41Z Araz Yaquboglu 734 95955 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə XIX əsr poemaları]] [[Kateqoriya:1829-cu ildə nəşr edilən ədəbi əsərlər|Poemalar]] afao3bf65k9jsjgqxc3963zbbs76s22 0 18858 95944 50518 2026-06-18T06:38:54Z Araz Yaquboglu 734 95944 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Bəsti}} {{Başlıq | başlıq = Bəsti | müəllif = Şəmkirli Aşıq Hüseyn | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = {{cite web |url=http://anl.az/el/latin_qrafikasi/ea/aass1.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100923124328/http://anl.az/el/latin_qrafikasi/ea/aass1.pdf |archivedate=2010-09-23 |title=Azərbaycan aşıq şeirindən seçmələr, İki cilddə, I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 |author= |date= |work= |publisher= |isbn=9952-418-41-5 |accessdate=2016-08-06 |language=az }} | vikipediya_keçidi = | vikisitat_keçidi = | commons_keçidi = }} <poem> Gəlməyib bərabərin küllühüm, cahana, Bəsti! Ləblərini bənzətmişəm gülə, ireyhana, Bəsti! Dişlərini oxşatmışam ləli-bədəxşana, Bəsti! Yer üzündə gözəl sənsən, qalanı əfsana, Bəsti! Qatılsa yüz gözələ ay içində tək görünür, Nütfə deyil halalzada bilin özü pak görünür, Səndən qeyri gözəllərin yaxaları çak görünür, Geyinibdi zər qırmızı, bənzəyir tərlana Bəsti! Gəşt edib mən görmüşəm, yoxdu taym Gürcüstanda, İrəvan, Gəncə, Bakı, yeddi kral Dağıstanda, Bundan bir ətir gəlir, bəlkə yox baği-rizvanda, Ya huridi, ya pəridi, bənzəyir insana Bəsti! Belə gözəl bu nişanda şəhər, çöldə görməmişəm, Yanağın gözəlliyini lalə, güldə görməmişəm, Belə ləfzü nə qumruda, nə bülbüldə görməmişəm, Şəmkir üstə xəlq olunub, qeyri eldə görməmişəm. Aşıq Söynü güzəşt elə, getsin Naxçıvana, Bəsti! </poem> [[Kateqoriya:XIX əsrin müxəmməsləri]] lawwi3h95c2ed87b02zr838h899keih 95945 95944 2026-06-18T06:39:06Z Araz Yaquboglu 734 Araz Yaquboglu [[Bəsti]] səhifəsinin adını [[Bəsti (Şəmkirli Aşıq Hüseyn)]] olaraq dəyişdi 95944 wikitext text/x-wiki {{digər məna|Bəsti}} {{Başlıq | başlıq = Bəsti | müəllif = Şəmkirli Aşıq Hüseyn | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | qeydlər = | mənbə = {{cite web |url=http://anl.az/el/latin_qrafikasi/ea/aass1.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100923124328/http://anl.az/el/latin_qrafikasi/ea/aass1.pdf |archivedate=2010-09-23 |title=Azərbaycan aşıq şeirindən seçmələr, İki cilddə, I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 |author= |date= |work= |publisher= |isbn=9952-418-41-5 |accessdate=2016-08-06 |language=az }} | vikipediya_keçidi = | vikisitat_keçidi = | commons_keçidi = }} <poem> Gəlməyib bərabərin küllühüm, cahana, Bəsti! Ləblərini bənzətmişəm gülə, ireyhana, Bəsti! Dişlərini oxşatmışam ləli-bədəxşana, Bəsti! Yer üzündə gözəl sənsən, qalanı əfsana, Bəsti! Qatılsa yüz gözələ ay içində tək görünür, Nütfə deyil halalzada bilin özü pak görünür, Səndən qeyri gözəllərin yaxaları çak görünür, Geyinibdi zər qırmızı, bənzəyir tərlana Bəsti! Gəşt edib mən görmüşəm, yoxdu taym Gürcüstanda, İrəvan, Gəncə, Bakı, yeddi kral Dağıstanda, Bundan bir ətir gəlir, bəlkə yox baği-rizvanda, Ya huridi, ya pəridi, bənzəyir insana Bəsti! Belə gözəl bu nişanda şəhər, çöldə görməmişəm, Yanağın gözəlliyini lalə, güldə görməmişəm, Belə ləfzü nə qumruda, nə bülbüldə görməmişəm, Şəmkir üstə xəlq olunub, qeyri eldə görməmişəm. Aşıq Söynü güzəşt elə, getsin Naxçıvana, Bəsti! </poem> [[Kateqoriya:XIX əsrin müxəmməsləri]] lawwi3h95c2ed87b02zr838h899keih 14 27094 95954 73872 2026-06-18T07:53:48Z Araz Yaquboglu 734 95954 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsr poemaları]] [[Kateqoriya:1931-ci ildə nəşr edilən ədəbi əsərlər|Poemalar]] mzusgusds59er1i76tf7meq7lzr1yyj 14 33584 95940 2026-06-18T04:51:17Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "{{Vikianbar kateqoriyası|1946 works}} [[Kateqoriya:1946-cı ildə yarananlar|Əsərlər]] [[Kateqoriya:İllərinə görə əsərlər|1946]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin əsərləri|1946]] [[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsrin əsərləri]]" məzmunu ilə yaradıldı 95940 wikitext text/x-wiki {{Vikianbar kateqoriyası|1946 works}} [[Kateqoriya:1946-cı ildə yarananlar|Əsərlər]] [[Kateqoriya:İllərinə görə əsərlər|1946]] [[Kateqoriya:1940-cı illərin əsərləri|1946]] [[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsrin əsərləri]] lldgido4z3y3lozdyqbndw43jtrtsz2 0 33585 95946 2026-06-18T06:39:07Z Araz Yaquboglu 734 Araz Yaquboglu [[Bəsti]] səhifəsinin adını [[Bəsti (Şəmkirli Aşıq Hüseyn)]] olaraq dəyişdi 95946 wikitext text/x-wiki #İSTİQAMƏTLƏNDİRMƏ [[Bəsti (Şəmkirli Aşıq Hüseyn)]] akfuddoh1nx935ktiq4qr2ur71p8phu 95947 95946 2026-06-18T06:39:57Z Araz Yaquboglu 734 [[Bəsti (Şəmkirli Aşıq Hüseyn)]] yönləndirməsi silindi 95947 wikitext text/x-wiki * [[Bəsti (Şəmkirli Aşıq Hüseyn)]] * [[Bəsti (Səməd Vurğun)]] * [[Bəsti və çoban]] {{dəqiqləşdirmə}} pzqpnd6rlomt4j4bw3y0x8e1y36ebwm 0 33586 95950 2026-06-18T06:59:57Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95950 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1948 | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. III cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> O, kürsüyə sinə gərdi. Danışmadı, susdu bir dəm, Çatıb qara qaşlarını, fikrə getdi o bir anlıq; (Bəzən dilsiz bir vüqarla qılınc çəkir qəhrəmanlıq. Qarşısındaboyun büküb, səcdə qılır bütün aləm…) Salon heyrət içindədir… Sükut edir başdan-başa. Qara zənci kürsüdədir, ona min göz baxır yerdən… Bir şeriyyət tablosudur seyr etdiyim bu tamaşa, Nə mənalar oxuynram dalğın baxan o gözlərdən!.. Elə bil ki, bir dəfə də, yarandığı gündən bəri Ağız açıb o gülməmiş… nəşələrə biganədir… Dodağında səslənməmiş ürəyinin nəğmələri, Talan olmuş şəhər könlü top dağılmış viranədir… Elə bil ki, qara zənci bu dünyaya gələn zaman Bir daxmada matəm tutub ağlamışdır öz anası… Fəqət yenə ana qəlbi ayrılmamış övladından, Gecə-gündüz çörək yeyib, nalə çəkmiş hər laylası. Onun tutqun baxışında bulud gəzir, şimşək çaxır, Bir pəhləvan gücü də var onun canlı biləyində. Dönə-dönə göz gəzdirib insanlara yenə baxır, Açılmamış bir kitab var onun dolmuş ürəyində… Dolan bulud boşalacaq! - Bu hökmüdür təbiətin! Qara zənci ağız açır: — Mən zənciyəm, həm də rəssam! Otuz ildən bir az da çox övladıyam bu sənətin, Məni yalnız insan deyil, bir də şair doğmuş anam! Amerika, Yeni dünya! Mənim doğma vətənimdir, Babamın ağ sümükləri çürümüşdür bu torpaqda… Dəniz mənim, hava mənim, torpaq mənim, göy mənimdir! Arzularım yuva salmış hər budaqda, hər yarpaqda, Mən sevirəm öz yurdumu bir müqəddəs məhəbbətlə. Rəssam könlüm vurğunudur hər axşamın, hər səhərin, Yaratdığım tablolarda hüsnü vardır, şəfəqlərin… Vaxtınızı çox almayım! Deyin, mənim bu sənətlə, Bu hünərlə yaşamağa yer üzündə yerim varmı? Heç evsiz də, eşiksiz də rəssam olan yaradarmi? Onun qara gözlərindən bir ildırım çaxdı keçdi. Ürəyinin qızıl qanı ürəyimdən axdı keçdi. Zənci dalğın… Salon səssiz… Elə bil ki, bütün varlıq Ona bu dəm qulaq asır. Gəl, oxucum, diqqətlə bax, Görürsənmi, onun gözü şölələnir bircə anlıq, Üzündəki qəm dastanı açılmışdır varaq-varaq; — Bir səyahət günlərində mən ac qalsam, susuz qalsam, Bir aşxana qapısını ötənlərdən xəbər alsam, "Sən qarasan…" sözlərini oxuyuram nəzərlərdə, Deyin görək, ömrüm boyu necə dözüm mən bu dərdə? Qanunların qara hökmü belə yazır nə zamandır; Şəhərlərə qonaq düşmək qaralara qadağandır. Bəli! — dedi qara zənci, — vətən mənə bir qürbətdir, Məni vaxtsız qocaldan da bu ayrılıq, bu möhnətdir! Salondakı lal sükutun mənasını mən duyuram, İnsanların gözlərində bir mərhəmət oxuyuram. Baxışlardan dalğa-dalğa, bulud-bulud heyrət yağır, Qara zənci acığından nəfəs alır ağır-ağır… O çatılmış qaşlardakı mənaları duya bilsən!.. Artıq onun dişləri də kilidlənmiş qəzəbindən, O yenə də sükut edir, danışmayır o bir anlıq, (Bəzən dilsiz bir vüqarla qılınc çəkir qəhrəmanlıq…) — Amerika, Yeni dünya! Vətənimdir, dedim bayaq. Çox sevirəm ana yurdun axıb gedən çaylarını, Onun qarlı qışlarını, bir də bahar aylarını. Qızıl, gümüş mədənidir yarandığım qara torpaq. Fəqət, mənim bu torpaqda yaşamağa haqqım varmı? Vətənsiz də insan olan insan kimi yaşayarmı? Bu alovlu, odlu sözlər yanğın salır ürəklərə, Elə bu vaxt göz qoyuram sağımdakı bir nəfərə. O, tərləmiş çeşməyini sol əlilə düzəldərək, Kinayəli baxışlarla diş qıcayır bir iblis tək, Ayırmayır gözlərini o, zəncinin dodağından, Bir qurd kimi dişlərini şaqqıldadır zaman-zaman. Gah bozarır, gah qızarır, üşütmələr var canında, Kölgə kimi qara-qara əllər gəzir vicdanında… O, kinindən büzüşdükcə bir yumağa dönür bəzən, Elə bil ki, ilan kimi sıçrayacaq öz yerindən. Qaraqabaq, yerəbaxan, gözü gömgöy, rəngi kürən… O fitnələr övladının hiylə yağır sifətindən. Cənab kimdir? — O, Teylerdir! Şlyapalı bir iblisdir! Ürəyimdən səslər gəlir: — İngilisdir! İngilisdir! Çaylar kimi dalğa-dalğa gözlərimə vurur qanım, Xatirimdən gəlib keçir 26 qəhrəmanım! Zənci qızır aslan kimi, qabarmışdır tunc sinəsi, Elə bil ki, dalğalarla pəncələşən bir adadır. Qulaqlara lərzə salır bu natiqin qadir səsi – Xəyalından nə keçirsə, yumruqları havadadır… O, gəmirir zəncirini qəfəsdəki pələng kimi, Ayaqdadir qara zənci açılacaq tüfəng kimi… * * * — Yüz həvəslə, düşüb bəzən, Səyahətə çıxıram mən. Deyirəm ki, öz fırçama Rəng toplayım çiçəklərdən. Deyirəm ki, qarış-qarış Gəzim vətən torpağını; Payız düşüb saraltmamış Ağacların yarpağını, Seyr eləyim dağı, daşı; Qayaların çatıq qaşı Başım üstə kölgə salsın. Könlüm quşu ilham alsın, Qanad gərsin bir çəməndə; Bir arzuyla, deyirəm mən Buludların məməsindən Dağlar başı süd əməndə, Bu sevdalı təbiətdən, Hər görtlüyüm həqiqətdən İlham alıb, yazım mən də Bir tükənməz səadətlə! Yaratdığım sənət qızı Salamlasın baxtımızı Bir müqəddəs məhəbbətlə: Mən də baxıb bir şad olum; Qəm mülkündən azad olum Yaratdığım bir sənətlə! Düşündükcə uzun-uzun Deyirəm ki, yurdumuzun Hər yayında, hər qışında Həyat görüm, dünya görüm! Hər insanın baxışında Bir müqəddəs məna görüm! Hər körpənin gülüşündən Ürəyimə nur yayılsın. Yatan günəş qalxıb erkən, Yuxusundan tez ayılsın, Üzündən nur yağa-yağa. Nə qul görüm, nə də ağa, Nə bir dustaq, nə bir zindan! Cahangirlər dünyasından Qalmasın bir yadigar da; Qoy ağlar da, qaralar da Səadətlə nəfəs alsın Yaratdığım tablolarda İnsan eşqi zəfər çalsın Öz zəhməti, hünərilə; Bu azadlıq günlərilə Qoy ürəklər sirdaş olsun; Alqışlayın bu niyyəti! Bu müqəddəs şeriyyəti! Qoy dünyanın min milləti Bir and içib, qardaş olsun, Bir bayrağa sirdaş olsun! Bu saf arzularla yaşadıqca mən, Bəzən özbaşına çıxıb evimdən, Həftələr uzunu hey ac da qalsam, Yavan bir çörəyə möhtac da qalsam, Yuxusuz gecələr görsə də gözüm, Qaranlıq keçsə də günüm-gündüzüm, Piyada keçsəm də axar çayları, Sinəmdə donsa da dağların qarı, Daşlar qanatsa da ayaqlarımı, Şaxtalar vursa da barmaqlarımı, Vətən torpağına aşiq xəyalım Yenə də zövq alır bu səyahətdən. Qoy sadə gəlməsin sizə bu halım, Ayrıla bilmərəm mən bu adətdən. Gəzməsəm, görməsəm, duya bilməsəm, Gözəllik eşqindən doya bilməsəm, Sönər sənətimin eşqi, həvəsi, Torpağa bağlıdır rəssam nəfəsi! Lakin axşam olur, hava qaralır, Əngin üfüqlərin alnı daralır. Soyuyur gördüyüm o zümrüd sular. Soyuyur sinəmdə yanan arzular… Göz qoyub axşamın son havasına, Qurd-quş da çəkilir öz yuvasına, Nyu-York alışır, işıqlar yanır, Salonlar al-əlvan rəngə boyanır. İpək döşəməli xanimanlardan Rəqqasə qızların səsi yüksəlir. Mənimsə üstümə asimanlardan Yağışlı, yağmurlu buludlar gəlir… Yatmağa nə yerim, nə yurdum vardır, Üzümə bağlıdır mehmanxanalar. Orda xumarlanıb yatan ağlardır, Çünki qara doğmuş bizi analar… Bəli… Qara doğmuş məni öz anam, Siz də yaxşı baxın, qaradır dərim… Bir dəniz olsa da mənim hünərim, Buyurun, neyləsin zənci bir rəssam? Siz deyin, mənim də vətənim varmı? İnsan da vətənsiz insan olarmı'? Rəssamın nəfəsi, de, nədən yanır? Bıçaq iliyəmi yoxsa dayanır? Yox, o susmayacaq, susmaz sənətkar? Heyrət içindədir salondakılar. Zənci davam edir, kövrəlir səsi, Od tutub alışır onun nəfəsi, Üzündə rəqs edir boranlı bir qış, Gözündən süzülür qəlbinin kini, O açib tökdükcə qəlbindəkini. Salonu titrədir sonsuz bir alqış. – Bəli, mən zənciyəm! Zənci bir qadın Mənə süd vermişdir öz döşlərindən. Bədbəxt ananın övladıyam mən… Eh, ana! Dünyada sən olmasaydın, Bəlkə tanrıya da mən baş əyməzdim. Bir sənin eşqinlə, bir öz adımla, Südündən aldığım istedadımla Ayağım tutduqca dünyanı gəzdim… Azadlıq aşiqi oldusa adım, Özüm bir gün belə azad olmadım?! Yox! Məndən incimə, müqəddəs ana! Nankor yaranmamış sənin övladın. Bütün məbədlərdən ucadır adın, Dünya bir yanadır, sənsə bir yana. Ah, müqəddəs vətən, müqəddəs ana! Yox, yox! Unutmadım mən öz əslimi, Öz qara nəslimi, zənci nəslimi! Köksüz bir ağacın meyvəsi varmı? İnsan da əslini heç unudarmı? Zənci bu sözləri dedi vüqarla, Göylərə siğmayan bir iftixarla. Bir günəş parladı onun üzündə, Bir şimşək oynadı tutqun gözündə, Əsdi yarpaq kimi dodaqları da. Ağ saçlı, birçəkli zənci qarı da Onun gözlərinə göründü bu an, Nurlar tökülürdü ağ saçlarından… Baxıb övladına deyirdi: "Var ol! Mənim saf südümə sən minnətdar ol". Salonu titrədən səslər, alqışlar Dənizlər, ümmanlar, dağlar aşırdı. Rəssam dayanmışdı alnında vüqar; Bu vüqar göylərlə qucaqlaşırdı. O silib yaylıqla alın tərini, Yenə varaqladı can dəftərini: - Təhqirə çox dözdü babalarım, ah!.. Onların üzünə gülmədi sabah. Gülmədi səadət, o gözəl pəri. Eşqin, məhəbbətin xoşbəxt günləri. Gülmədi zəhmətin, hünərin üzü, Qul kimi aldılar, satdılar bizi… Qılıncdan keçirdi bizi bu ağlar, Lalə tək qızardı Amazon çayı. Ah!.. Qırıb tükətdi bizi alçaqlar, Nə qədər azalmış zəncinin sayı! Aclıq da bir yandan öldürür bizi, Ehtiyac qul eylər qəhrəmanı da… Candan çıxardılar ürəyimizi, Gedir qəlbimizin isti qanı da, Ehtiyac qul eylər qəhrəmanı da… Bir torpaq övladı, bir rəssamam mən. Gəlin, qanunları yazaq yenidən!.. Səsimə səs versin bütün ölkələr, Qoy qılınc qurşasın müstəmləkələr. Xəyallar, arzular şirin olsa da, Bunların nəsibi yoxmuş dünyada. Azadlıq istəsə torpaq bir anlıq, Qoy qılınc qurşasın hər qəhrəmanlıq… Bir yanğın olub da, insan hünəri Yarıb parçalasın bu zülmətləri. Yıxılsın ağalar, qullar dünyası, Dəyişsin insanın, ömrün mənası!.. Bir torpaq övladı, bir rəssamam mən. Gəlin, qanunları yazaq yenidən!.. O yenə de nəfəs aldı, danışmayıb susdu bir dəm. Onun səyyar xəyalında açıldı bir gözəl aləm; Moskvadan keçir fikri… Qızıl Meydan aşıb-daşır, Uzaqlarda batan günəş şəhər ilə vidalaşır. Yanır Kreml ulduzları, yaqut kimi şölələnir, Mavzoleyin mərmərinə işıq düşür, nur ələnir… Böyük şəhər izdihamla qaynadıqca ümman kimi, Yerin köksü nəfəs alır, nəfəs verir insan kimi. Zavodların qışqırığı bir-birinə qarışdıqca, Qara torpaq baş qaldırıb, göylər ilə yarışdıqca, İnsan oğlu iftixarla dönüb baxır qüdrətinə. Min bir ilham ziynət verir şairlərin sənətinə. Mənim də öz rübabımın tellərindən qopan səda Gah Bakıda nəğmə deyir, gah da coşur Moskvada. Əziz dostlar! Qurumamış sinəmdəki axar çaylar, (El sazını, el sözünü yüz il keçsə el haraylar!) Gecə keçir… Mürgüləyib rahatlanır böyük şəhər, Sakit olur yerin, göyün qəlbindəki döyüntülər… … Zəncininsə xəyalından gəlib keçir bu səhnələr, Onun yanmış ürəyindən nələr keçir, bu dəm, nələr! — Baxın, — deyir, — mən sürürəm öz azadlıq qatarımı, Öz əlimlə yaradıram öz səadət baharımı. Amerika, yaxşı dinlə bu qatarın ilk səsini! Nəfəsimlə yandırmışam onun odlu nəfəsini… Əfsanələr dünyasını unutduğum gündən bəri, Tilsimləri yarıb keçir bu qatarın təkərləri. Amerika, hər qərarı, hökmü verən zaman olur, Bil ki, qullar dünyasınn intiqamı yaman olur, Dağlar, daşlar salam verir bu qatarın sürətinə, Tanrıların gücü çatmaz inqilabın qüdrətinə! Mən keçdikcə bu odların, alovların qucağından: — Uğur olsun! — eşidirəm dünyanın hər bucağından… Öz arzuma yetişməmiş yarı yolda ölsəm əgər, Ağ birçəkli nənəmi də basıb keçsə bu təkərlər, Dayandıran deyiləm mən bu qatarı bir an belə… Vulkan olub od püskürsə dəniz belə, ümman belə, Tufanların qoynunda da mayağımız sönməyəcək, Öz yayından çıxan oxlar bir də geri dönməyəcək! Amerika, hər qərarı, hökmü verən zaman olur, Bil ki, qullar dünyasının intiqamı yaman olur! Artıq zənci tribunadan vüqar ilə düşüb enir, Onun dolğun gözlərində min bir ümid şölələnir. O, ölümə zəfər çalan bir xəstə tək ayılmışdır, Onun səsi bu kürsüdən dünyalara yayılmışdır, * * * Mən görürəm! Qoca Şərqin övladları oyanmışdır, Dəlik-deşik bayraqların rəngi qana boyanmışdır. Cəlladlara baş əyməyir Misrin qədim ehramları, Cırır matəm köynəyini göyün qərib axşamları. Himalayın zirvəsini yaz günəşi dolandıqca, Qarlı dağlar səsə düşüb, axar çaylar bulandıqca, Top tüstüsü halqalanır sıx ormanlar arasından, Bulaq kimi qart qaynayır igidlərin yarasından. Buddaların kitabını parçalayıb varaq-varaq, Dəmırlərdən, poladlardan köynək geyir qara torpaq. Kommunizmin bayraqları cərgə-cərgə gəlib keçir, Zülmətlərin daş qəlbini nizə kimi dəlib keçir… Homindanın ordysu da qatır kimi dırnaq tökür, Çan Kay-şinin gözlərimə ölüm gəlir, zülmət çökür… Salam, yoldaş Çju-de! Uğur ülsun zəfərinə, Sən süngünlə yol açırsan bir qurtuluş səhərinə… Salam sənə, əziz yoldaş! Bilməsəm də mən dilini, Bilirəm ki, sən cəbhədə dəfn elədin sevgilini… Əsgər kimi and da içdin, şəhid olmuş o qıza sən, Damla-damla göz yaşları axıtmadın gözlərindən. Bircə ovuc torpaq atdın o məzara öz əlinlə, Günəş kimi şölə çəkib, alovlandı əməlinlə. Qoca Roma! Günəş doğur göylərinə gecə yarı, Gözün aydin, sağalmışdır Tolyattinin yaraları, O yenə də meydan açır, qızıl bayraq əlindədir. Axın-axın, qoşun-qoşun salamına gəlir hamı.. Qoca Roma! Mən görürəm qoynundakı izdihamı! Mən baxıram dalğa-dalğa keçən qızıl bayraqlara, Gedir zəfər orduları zülmətləri yara-yara! Qəhrəmanlar qılıncını suya çəkir qızıl qanda, Ağzındakı duaları şaşırmışdır Vatikan da… Qoca Roma! Günəş doğur göylərinə gecə yarı, Gözün aydın, sağalmışdır Tolyattinin yaraları! Bu yandan da Paris yenə sığışmayır yerə-göyə, İşçi qardaş ağ günlərin qapısını döyə-döyə, Çəkicini yerə qoyub, qurşadıqca yarağını, Öz başında tutur yenə kommunizmin bayrağını. Satqınlara ölüm! — deyir mərd oğullar, igid qızlar, Marat kimi bayraq alıb hücum çəkir fransızlar. Gah olur ki, böyük şəhər dalğalanır ümman kimi. Gah da nəbzi döyünməyir bir can verən insan kimi! Qatar durur… Yollar susur… Yer tərpənir ağır-ağır, Dilim-dilim alovlanan baxışlardan qəzəb yağır. Təyyarələr uçuşmayır, vaporların odu sönür. Hər saatın, dəqiqənin ağırlığı ilə donür… Odur! Odur! Al bayraqlar cərgə-cərgə gəlib keçir, Zülmətlərin daş qəlbini nizə kimi dəlib keçir. Avropanın oğulları qılıncını qoymur qına, Yenə dollar dünyasının lərzə düşür varlığına… ''1948'' </poem> [[Kateqoriya:1948-ci ilin poemaları]] jta90a80h9quo2apra9uopf6ki0glf4 14 33587 95951 2026-06-18T07:51:31Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsr poemaları]] [[Kateqoriya:1948-ci ildə nəşr edilən ədəbi əsərlər|Poemalar]]" məzmunu ilə yaradıldı 95951 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə XX əsr poemaları]] [[Kateqoriya:1948-ci ildə nəşr edilən ədəbi əsərlər|Poemalar]] 4ido15o92jdu9p7od5nvqx8fiy3ctej 14 33588 95952 2026-06-18T07:52:11Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*20]] [[Kateqoriya:XX əsr poemaları]]" məzmunu ilə yaradıldı 95952 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*20]] [[Kateqoriya:XX əsr poemaları]] qkuldncns7g9gyzw8oiilrbryqrfjkx 95953 95952 2026-06-18T07:53:06Z Araz Yaquboglu 734 [[Kateqoriya:XX əsr poemaları]] silindi; [[Kateqoriya:XX əsrin poemaları]] əlavə olundu [[VM:HC|HotCat]] 95953 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*20]] [[Kateqoriya:XX əsrin poemaları]] ri6y7020a673lk5uzc41zg1ttykbz4g 14 33589 95956 2026-06-18T07:54:56Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*19]] [[Kateqoriya:XIX əsrin poemaları]]" məzmunu ilə yaradıldı 95956 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*19]] [[Kateqoriya:XIX əsrin poemaları]] juzmvh3f43fok9lta5zcs3bw82gqeqp 14 33590 95958 2026-06-18T07:55:59Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*16]] [[Kateqoriya:XVI əsrin poemaları]]" məzmunu ilə yaradıldı 95958 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:İllərinə görə poemalar|*16]] [[Kateqoriya:XVI əsrin poemaları]] 6nafsvx4ojvjkegylp6pttpun7hqorv 0 33591 95959 2026-06-18T10:53:30Z Araz Yaquboglu 734 [[Vikimənbə:Qadcetlər/Vikiləşdirici|vikiləşdirmə]] 95959 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1948-1949 | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. III cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> Qoy göyün ulduzu, göyə nur saçsın, Yerin də arzusu yerdə gül açsın… Yenə də yamyaşıl geyinir dağlar, Göz kimi durulur qaynar bulaqlar. Əriyir güneylər döşündəki qar, Yağış da isladır o göy çəməni – Təbiət ilhama çağırır məni! Görürəm, dan yeri yenə sökülür, Göydən yer üzünə nurlar tökülür. Zəmilər, tarlalar üzümə gülür, Saralır gözümdə sünbülün dəni, Bu nemət ilhama çağırır məni! Mən yararımamışam göylər övladı, Əzəl şöhrətimdir torpağın adı. Bu eşqim çoxuna qismət olmadı… Şairim, aç, payla söz xəzinəni! Şeriyyət ilhama çağırır məni! Ürək dil açır ki, — sönməmiş odum, - Hücuma başlayır mənim söz ordum. Könüllər mülkündə min yuva qurdum; Unutmaz atəmdə sevən sevəni, Məhəbbət ilhama çağırır məni! O kimdir, külüngü dağ kimi vurur? Keçici bayraq da yanında durur? Görürəm, o yeni bir dünya qurur… Loğmanlar yazacaq bu qərinəni; Bu hikmət ilhama çağırır məni! Muğana su gəlir, Milə su gəlir, Axışıb öz eli-ulusu gəlir… Torpağa insanın arzusu gəlir – Bağrıma basıram ana vətəni; Bu ülfət ilhama çağırır məni! ;Birinci nəğmə De, yolun düşdümü Muğan düzünə? Piyada gəzdinmi çölləri sən də'? Söz qoşub ceyranın qara gözünə, Dincini aldınmı bir göy çəməndə? Yerdən ayağını quş kimi üzüb, Yay kimi dartınıb, ox kimi süzüb, Yenə öz sürünü nizamla düzüb, Baş alıb gedirsən hayana, ceyran? Əzəldən meylini salıb çöllərə, Bəxtini tapşırdın bizim ellərə, O qara gözlərin düşdü dillərə. Dişlərin oxşayır mərcana, ceyran! Bir məsəl qalmışdır ata-babadan: Uçarda turacdır, qaçarda ceyran Bir mən deyiləm ki, hüsnünə heyran, Şöhrətin yayılıb hər yana, ceyran! Sükuta qərq olmuş ürəyimlə mən Keçirəm yenə də Muğan çölündən. Yanında balası, yağış gölündən Əyilib su içir bir ana ceyran! Elə ki, son bahar min büsat qurur, Kolları-kosları yıxıb uçurur, Sıxlaşıb bir yerə baş-başa durur Düşəndə çovğuna, borana ceyran. On addım kənarda yatmayır təkə, Gəzinir, oylağa baş çəkə-çəkə. Gələn qaraltıdır, yoxsa təhlükə? Bir özünə baxır, bir ona ceyran! Ovçu, insaf elə, keçmə bu düzdən! O çöllər qızını ayırma bizdən! Qoyma ağrı keçə ürəyimizdən, - Qıyma öz qanına boyana ceyran! Nə gözəl yaraşır Muğana ceyran! ;İkinci nəğmə Muğandan keçirəm, meyxoşdur bahar… Ömrü az olsa da burdakı yazın, Vətən sevdasına düşən sənətkar, De, indi nə çalır sədəfli sazın? Gündoğan al geyir, xoşbəxtdir səhər, Gözlə ölçülməyir sonsuz yamaclar. Nədir dinlədiyiin bu xoş nəğmələr? Baharın eşqilə ötür turaclar! Hər kolun dibinə diqqətlə baxsan, Bir yaşıl süfrə var, duy o neməti. Tutub bu dünyanı qalmayacaqsan… Duy ömür adlanan bir şeriyyatı! Muğandan keçırəm, göydən od yağır… Bir buxar istisi gətirir külək. Mən addım atdıqca hey ağır-ağır, Tərləyıb islanır əynimdə koynək. Muğanın ciyəri su istəyir, su! Susuz dodaq kimi çatlayır torpaq. Bahardır! Bahardır, yerin arzusu, O, insan əlilə şəfa tapacaq! Muğandan keçirəm, daralır hava, Boz üzmü göstərir ellərə şoran? Elə bil, boğulub qaralır hava, Cirır köynəyini bürküdən aran… Odların qovuşur yerlə asiman? Alışıb yanırmı ellər, obalar'? Gözümdən od çıxır, başımdan duman, Qəlbimdə deyirəm: — Yazıq babalar! Ah! Yazıq babalar, dözüb min dərdə, Vaxtsız öldünüzsə, durur adımız. Əsrlər boyunca bu boz çöllərdə Bir vətən eşqilə siz yaşadınız! Bir vətən eşqilə Mildə, Muğanda Min bir oba qurub, qışlaq saldınız; Günəşlər yurdunu zülmət boğanda At sürüb, ox atıb, qılınc çaldınız! Bir vətən eşqilə ərlər, ərənlər Muğan çöllərində çadırlar qurdu. Torpaqlı damlarda ömür sürənlər Xosrov ordusunun döşündən vurdu. O cəllad at çapdi bir vaxt Muğanda, Talamaq istədi ana yurdumu. O həris gözlyri oynadı qanda, Qan boğa bilmədi zəfər ordumu… Tomris o cəlladdan qisas alaraq, — Hökmdar! Tacından daha keç! — dedi. Başını bir tuluq qana salaraq, — Diriykən doymadın, indi iç! — dedi. Tarix inciməsin, qayıdaq yenə Muğan səhrasının axşam seyrinə. ;Üçüncü nəğmə Axşamdır… Günəşin rəngi qırmızı, Buludlar çəhrayı, üfüqlər laldır. Yerlə vidalaşır o göylər qızı, Səyyar buludların rəngi xal-xaldır. Sükuta qərq olmuş sonsuz yamaclar, Şəhərlər uzaqdır, kəndlər də seyrək. Arxların üstündə tək-tək ağaclar, Yalqızlıq içində sıxılır ürək. Atını dördnala çapdırır külək, Qopur kötüyündən tikanlı kollar. Gah sağa, gah sola üz döndərərək, Bizi çox çaşdırır dolaşıq yollar. Bu lal səhralara səs salır hərdən Uzaqdan qışqıran bir qatar səsi. Bir xoş arzu kimi keçir qəlbimdən Qaynar şəhərlərin isti nəfəsi… Bu zaman xəyala gedirəm bir an, Sağımda, solumda işıqlar yanır; Şəfəqlər içində sayrışır Muğan, Səhralar al-əlvan rəngə boyanır… Uzanmış şəhərin polad əlləri, Qatarlar, avtolar gəlir Muğana. Kəndlər, qəsəbələr tutmuş çölləri, Sükunət ölümdür… Düşmənəm ona! Gülür yolçuların üzünə, budur, Hər addım başında kiçik bir şəhər… Tənhalıq dərdini çöllər unudur, Dənizə bənzəyir yaşıl zəmilər. Göydə mator səsi, yerdə təmtəraq, İnsanlar qaynaşır bir ümman kimi. Baxıb cəlalına sevinir torpaq; Xəstəlikdən durmuş bir insan kimi… Bir qızıl qan olub axar sular da, Can verir torpağın damarlarına; Günəş salam verir bu arzularda Muğan torpağının hər baharına. Könül, xəyalatdan ayrıl bir anlıq, Gələcək günlərin öz şairi var. Axşamdır, uzanır alaqaranlıq, Qorx ki, təsvirimiz yarımçıq qalar! ;Dördüncü nəğmə Maşını sür görək, Anatoli, sür! Bu yaxın komada dincələk bir az. Qoyun sürüləri nə çox görünür? Bir dələmə tapıb içsək pis olmaz. Çıxır qarşımıza qoca bir çoban, Çiyni yapıncılı, boyu çinar tək. Azacıq çal düşmüş qaşlar altından Qırğı baxışları gülümsəyərək. Yerindən quş kimi qalxır ayağa. Hələ bükülməmiş onun qaməti; Açıq bir alınla gəlir qabağa, Belədir ellərin gözəl adəti. Qabarıq sinəsi sürmüş irəli, Baxıram qocanın boyuna bir dəm. Gözündə qaynayır gənclik illəri, O çöllər oğluna salam verirəm. Çoban qarşılayır bizi xoşsifət, Tuluqdan süd tökür: — Buyurun, — deyə, Atüstü olsa da, qısa bir söhbət Dönür unudulmaz bir xatirəyə: Kimsən, haralısan? Danış, ay çoban! — Dağıstan əhliyəm, ləzgiyəm, qardaş! Qışlaq yerimizdir qədimdən Muğan, Biz ona həmdəmik, o bizə sirdaş. — Yaxşı, nə verəcək sənə bu qışlaq? Yoxsa bir qoyunun iki olacaq? - Çoban gülümsəyir, bilmirəm nədən, Verir cavabını fikirləşmədən: — Muğan, Muğan olsa, biri üç elər. Muğan tufan olsa, üçü heç elər… Oxucum! Belədir aqil babalar, Bir dastan yaradir ikicə sözlə; Bu kamal dünyası gülər bir üzlə Nəsildən-nəsilə keçir yadigar… Bizsə vaxt itirib qafiyələrə, Deyirik, sözlərin sayı çoxalsın. Dinləyən əl çalsın bizə bir kərə, Sonra nə düşünsün, nə də zövq alsın! Sən ey başladığım bu uzun şeir! Yadda qalacaqmı barı bir sözün? Sənət dünyasına eşqin nə deyir? De ağmı, qaramı çıxacaq üzün? Bəlkə, bir sətrim də, bircə bəndim də Ellərin yadında qalmayacaqdır? Bəlkə, bir şerimi doğma kəndimdə Aşıqlar sazında çalmayacaqdır? Taleyim beləsə… Kor olsun gozü! Bu dərdi bir şair daşıyacaqdır. Lakin o qocanın bayaqkı sözü Nəsildən-nəsilə yaşayacaqdir: "Muğan, Muğan olsa, biri üç elər, Muğan tufan olsa, üçü heç elər…" ;Beşinci nəğmə ;MUĞAN GECƏLƏRİ Göy üzündə lopa-lopa ulduzlar yanır, Bənzəri var şairlərin söz dünyasına. Bircə anda göylər neçə rəngə boyanır, Mən heyranam təbiətin bu mənasına. Qoca Muğan fikrə getmiş bir loğman kimi Sinəsinə nəqş eləyir bu ülviyyəti… Səhra duyur, səhra duyur, bir insan kimi, Saf gecənin qəlbindəki bir şeriyyəti… Açıldıqca kitab kimi o, varaq-varaq Min bir gecə dastanından şirin oxunur. Yer üzünə şölə saçır neçə min çıraq, Şəfəqlərin ağ sütunu ərşə toxunur. Muğan sakit, ağlım çaşır, fikrim dolaşır, Hey baxıram, nə gələn var, nə də bir gedən. Külək əsir, dörd yanımda qurdlar ulaşır. Tük ürpərir lal gecənin vahiməsindən. Mənsə kiçik bir komada fikrə dalmışam, Qoca çoban kol-kos yığıb ocaq yandırır. İki gözlə seyr etdiyim bu sakit axşam, Bilsən, nələr düşündürür, nələr andırır!.. Ay işığı süfrə açır Muğan düzünə, Göz doymayır şeriyyətin bu qismətindən. Muğan çölü ayna tutmuş göyün üzünə; Elə bil ki, nur tökülür qız ismətindən… Ana torpaq! Ana torpaq! Sənin bu hüsnün Şerimizin ürəyində nəqş olunmadı. Heç olmasa, vətənimin eşqinə bu gün, Bircə tablo yaradaydı hər söz ustadı. Ay aydınlıq, göy süd kimi, gülür hər tərəf. Başım üstə qah-qah ötən durna qatan Ordu çəkib, nizam qurub, düzülüb səf-səf, Bir ox kimi enib gəlir səhraya sarı… Gəlin! Gəlin! Muğan sizə çoxdan tanışdır. Od ələnir, qan çilənir yenə Bağdada… Yazıq quşlar, orda sizə yer qalmamışdır; Başınızdan qoy keçməsin min qan, min qada! Utanmayın! Acsmızmı? Tökülün düzə, Sizin yerdə nə yonca var, nə tarla, nə dən, Ağır toplar divan tutdu, yazıqlar, sizə! Yenə varmı öz yurdunu atıb tərk edən? Heyrət ilə göy üzünə baxıram hərdən; Səyyar fikrim ulduzlarla durur yanaşı. Şəfəqlərin qucağında baxır göylərdən Səyyarələr dünyasının əzəl sirdaşı… Qoca Zərdüşt! Qoca Zərdüşt! Üç min il qabaq Sən də Muğan səhrasını gəzib dolandın! Min ölümlə, fəlakətlə qarşılaşaraq, Araz kimi gah durulub, gah da bulandın! Ötərgi də olsa, bu gün söhbət açım mən Torpaq olmuş o Loğmanın əməllərindən ;Altıncı nəğmə "Üç min bahar keçəcəkdir bu əfsanədən, Qara geyib matəm tutan xain Əhrimən Təslim olub baş əyəcək ulu Hürmüz. Öz taxtını tapşıracaq gecə gündüzə; Qadir günəş əridəcək o vaxt zülməti, Yer oğlunu boğmayacaq yerin möhnəti. Göy üzünə çəkiləcək soyuq və azar; Səhralarda çiçak açıb gülən arzular Dodaqlarda şərqi kimi səslənəcəkdir… Nə cananlar, neçə canlar bəslənəcəkdir Zaman görmüş, dünya görmüş Muğan düzündə; Yer görəcək öz hüsnünü insan üzündə… O vaxt aşıb-daşacaqdır bağlar, bağatlar, Ömür kimi uzanacaq günlər, saatlar; Tarixlərə şərəfli bir vaxt gələcəkdir. Ölümlərin ömrü, günü gödələcəkdir, Yaşıl məxmər geyinəcək susuz yamaclar; Boy atacaq yetim kimi boysuz ağaclar. Ağ sulara əks edəcək ulduzlar, aylar, Yer üzündə qalmayacaq körpüsüz çaylar İnsan oğlu güvənəcək öz qüdrətinə. Tanrıların yaratdığı can möhnətinə O vaxt qəbir qazacaqdır insan əlləri; Sevinəcək məhəbbətin saf əməlləri… Bu ilanlar, bu çiyanlar, mələşən çöllər, Daxmalarda ömür sürən obalar, ellər Daş saraylar yaradacaq öz hünərilə; Öpüşdükcə səadətin ağ günlərilə Hər ocaqda ney tutulub, toy başlanacaq… İnsan ömrü min büsatla alqışlanacaq… Öz ətrindən məst olacaq güllər-çiçəklər; Yerə həsrət çəkəcəkdir göydu mələklər… Yer üzünün şan-şöhrəti olacaq insan; Nə bir azar qalacaqdır, nə ölüm, nə qan…" Qoca Zərdüşt! Gecə keçir, yol üstəyəm mən; Qoy hələlik ayrı düşsün dost əllərimiz. Yeni dünya gəlib keçir indi gözümdən, Bəlkə bir də görüşmədik bu dünyada biz… Sən də sağ ol, qoca çoban! Vaxt ötür daha. Azmı qalır, çoxmu qalır, görən sabaha? Ancaq bizə bir yol salğa, hayandadır Kür? – Çoban baxır bir səhraya, bir bizə sarı: — Gedin! — deyir, — şimaldakı ulduza sarı, O həmişə Kür çayının üstdə görünür… ;Yeddinci nəğmə ;KÜR Boz dağların arasından axan Kür "Yandım!" deyən səhraları dolaşır. Onun qəlbi qəlbim kimi döyünür, Dağlar yarıb öz eşqinə yol açır. Əzəl gündən min arzuyla bu ürək Çox qışqırıb haray salır gecələr. Sübhə kimi nərə çəkən o pələng Qollarına baş söykəyir hər səhər… Ağ at ktmi sıçradıqca dalğalar, Qolundakı zəncirləri Kür qırır. Boğulduqca dara düşmüş o şikar, Maral kinü dil çıxarıb hayqırır. Şair, onun qüdrətini duya bil! Əngin!.. — deyir, o da qartal kimidir. Məcrasına sığışmayan Kür deyil, Zaman görmüş bir torpağın qəlbidir… Kür üstündə at oynadar sərt külək; Bulud gələr, şimşək oynar, od çaxar. O, bəzən də bir şairin ruhu tək Qəmli-qəmli fikrə gedib lal axar… Yaşilbaşlar qanad çırpar suyuna, Gah durular, gah da dönüb bulanar. Arabir də səhraların boynuna Acıqlı Kür ilan kimi dolanar. Qırqovullar qaqqıldaşıb uçanda Six ormanlar sisə düşür hər axşam. Maral ürküb talalardan qaçanda Arxasınca yüz xəyala dalmışam… Kür qırağı… Qarayazı… göy çəmən… Qoşa palıd… Tüstülənən od-ocaq!.. Saç ağardı, unutmadım sizi mən. Hansı şair sizi bir də yazacaq? Yarğan üstü… Bulaq başı… Mis səhəng… Üç gəlinin bir ağızdan gülməyi, Kəhər atın qanlı Kürü keçərək, Baş sallayıb ağır-ağır gəlməyi… Mən o qızın əlindən su içəndə, Min arzuyla bu dünyaya baxmışam. Dəli Kürü at belində keçəndə Az qalmışdı axıb gedəm bir axşam… Zaman keçir… Təzələşir fəsillər; Görüşürük, ayrılırıq baharla. Biz köçürük, gəlir yeni nəsillər; Kür yenə də axıb gedir vüqarla… Axır, axır… O dayanmaz bir an da. O axdıqca qanad açır, qol açır. Axar Kürüm kükrədiyi zamanda Dağlar yarıb öz eşqinə yol açır. Şair, onun qüdrətini duya bil! Əngin!.. — deyir, o da qartal kimidir. Məcrasına sığışmayan Kür deyil, Zaman görmüş bir torpağın qəlbidir… ;Səkkizinci nəğmə İndi yavaş-yavaş addımlayaraq, Təklənib gedirəm Kür qırağına. Bir söyüd altında fikrə dalaraq, Baxıram hüzn ilə "Qız bulağı"na Bir yanım Kür çayı, bir yanım çəmən, Sahillər döyünüb titrəyir zağ-zağ. İndi söhbət açım on beş il qabaq Kür üstdə baş veren bir faciədən: Fəlakət, fəlakət! Yenə Kür daşır; Suya qərq olacaq yenə zəmilər. Dəli Kür qızışıb həddini aşır, Baş-başa gəlmişdir ölümlə hünər! Yox, o amansızdır, o dayanmayır, Uçurub dağıdır yenə bəndləri; O, insan eşqilə hələ yanmayır, Ağzına götürür yaxın kəndləri. Gecədir… Qaranlıq çökmüş Muğana. Qığılcım kimidir seyrək ulduzlar… Qaçır Kür boyunca bir bədbəxt ana, Yerdənmi, göydənmi təmənnası var? Axır qıjıltıyla qanlı Kür, axır… Səsindən səhralar titrəyir zağ-zağ. Bəzən buludlarda şimşək də çaxır, Kürsə qılınc kimi parlayır dümağ… Uçduqca yarğanlar, köklü ağaclar, Kür udur onları bir əjdaha tək. Sellərə qərq olur çöllər, yamaclar, Şair, bir rəssam tək bu lövhəni çək! Sanma ki, atlanan göy dalğalardır; Kür öz qalxanını qaldırır göyə. Ananın başına gen dünya dardır; Yalvarır sulara göz döyə-döyə… Divanə qadının o ağ saçları Dağılıb çiyninə səpələnmişdir, Elə bil, zülmətə nur ələnmişdir; Zəif bir səs ilə qışqırır qarı. Cırır yaxasını əllərilə, ah! — Tanrım, eşit — deyir, — mənim dərdimi! - Ana! Sığındığın o "böyük Allah" Heç sənə dar gündə yol göstərdimi? Yox! yox! Danışmayır, dinməyir göylər… Kürsə yavaş-yavaş yatıb lal axır. Gecə çox uzanır, doğmayır səhər; Dalğalar qoynunda bir xəyal axır… O bəzən qışqırır, haray çəkərək, Sahilə çatmayır fəqət səs-küyü. Axır… Bir nazənin, bir gözəl mələk; Axır, barmağında nişan üzüyü… Gözlərin dolmasin, ey nazlı pəri, Boş yerə yapışma o dalğalardan; Nahaq qucaqlama sərt ləpələri. Qurtaran yoxdurmu səni bu dardan? Odur, bax, şir kimi atılır suya Sənin and içdiyin o gənc qəhrəman. Nə ölümə baxır, nə də qorxuya, Qurtarmaq istəyir səni bu dardan. Yox… Yox! Yorulmayir onun qolları, Sular parçalanır tunc sinəsində. O səni axtarır bu gecə yarı Qanlı dalğaların qorxunc səsində! O gəlir… O sənə yaxınlaşır, bax! Az qalır əlinə yetişsin əli… Səbir elə, sevgilin gəlib çatacaq, Bir az da səbir elə, Muğan gözəli! Qız yenə qışqırır haray çəkərək, Sahilə çatmayır onun səs-küyü. Axır o nazəndə, o gözəl mələk; Axır, barmağında nişan üzüyü… Gün keçir, dolanır həftələr, aylar; İllər yaşa dolur, zamansa dona. Kürün sahilində bir göy çəmən var, Ellər zaman-zaman baş çəkir ona. Nədir çəməndəki o qoşa məzar? O baş daşlarına yazılan nədir? Kölgəmi salmışdır ona ağaclar? Sən elə bilmə ki, bu əfsanədir! Ay yatır gecələr, bağrı qan kimi, Bu qoşa məzara eşq olsun deyə. Kür də tutduğuna peşiman kimi, Çəkilmiş sahildən bir az geriyə… Ağ saçlı çobanlar, odunçular da Bu qoşa məzara salama gəlir. Bir qoşa bülbül də bur ilk baharda Aşiqlər eşqilə ilhama gəlir… Burda… Bu qoşacıq məzar yanında Bir söyüd altında bulaq da qaynar; Günəş tellərini yayan zamanda Şəffaf sularında kölgələr oynar. Yerdə çiçək açır qəbrin arzusu, Ulduzlar bu yerin sirdaşlarıdır. Deyirlar çeşmədə parlayan bu su Nakam aşiqlərin göz yaşlarıdir… "Məhəbbət" adlanan bu gülüstana Bəzən ovçular da axışıb gəlir. Hər kəs tüfəngini atıb bir yana, Söyüd kölgəsində yatıb dincəlir. Məni də yorduqca arabir şəhər, Muğanın seyrinə çıxıram tək-tək. Gün bir az qalxanda od tutub çöllər, Birdən ağırlaşır çiynimdə tüfəng. Günorta çağları çox dincəlmişəm Sizə söylədiyim o göy çəməndə; O söyüd altına qonaq gəlmişəm; O müqəddəs sudan içmişəm mən də, Sizə söylədiyim o göy çəməndə… Oxucum! Qəmləndi ürəyin bir az; Saraldın, deyəsən, qış günəşi tək… Eləsə, mətləbi, sözü dəyişək, Bir başqa söhbətə indi qulaq as! İndi yanımca gəl, yapış əlimdən, Bir Muğan qızına müsafir gedək. Gözəl bir aləmi ziyarət edək, Unut, o bayaqkı faciəni sən… ;Doqquzuncu nəğmə ;MUĞAN QIZI ;I Kürün qırağında, Muğan düzündə, Zəmisi, tarlası suyun gözündə, Salmanlı adlanan bir kəndciyəz var, Onun dörd yanında yaşıl tarlalar. Seyrək ağaclar, qamışlıqlar da Yamyaşıl görünür lap son baharda. Üz-üzə durmuşdur suvaqlı damlar, Hay verib, hay alır gümrah adamlar; Qızlar su götürür lilli arxlardan. Kür üstə qurulmuş dərnir çarxlardan, Polad motorlardan dağılan səda Göy gurultusu tək gəzir havada… Yerdə car çəksə də çarxların səsi, Od tutub yansa da göyün nəfəsi, Ceyranlar düzdədir… quşlar yuvada. ;II Bir azdan doğacaq göydə ulduzlar; Tarladan qayıdır gəlinlər, qızlar. Elə bil, səs gəlir yerin qəlbindən: "Getməyin! Sükuta qərq olur düzlər!" Uzanır axşamın əli çöllərə, Tarlalar qaralır buludlar kimi. Üfuqdən ay doğub baxır ellərə, Qəlbində bir sirri, sözü var kimi. Bir böyük tarlaya qərq olmuşam mən; Pambıq şaxlarının arasındayam. Yollar, elə bil ki, qaçmış gözümdən, Bilmirəm dünyanın harasındayam… Birdən dayanıram… Dünya bir anlıq Mənə xəyal kimi görünür bu dəm. Tarla boş, ortada alaqaranlıq, Fəqət, gözlərimə baxır bir sənəm. Bu nədir? Yerdə də mehrabmı yanır? Yoxsa gözlərimmi alacalanır? Yox, yox, doğrudan da gördüyüm qızdır; Hürkmüş maral kimi diksinir birdən Bəs niyə tarlada bu vaxt yalqızdır? Baxır… Tərpənməyir durduğu yerdən… Ağarır başında bir ipək çalma, Dönüb sual verir: — Kimsən, ay əmi? — Qızım, kimliyimi tez xəbər alma; Deyəsən, bir azca qorxdun, eləmi? — Yox, niyə qanmıram, uşağam, nəyəm? Deyəsən, ovçusan, bəs ovun hanı? Quşla doludur ki, kəndin hər yanı — Yox, ovçu deyiləm… Qızcığaz gülür; Üzündən-gözündən nurlar tökülür. Rəng alıb, rəng verir al yanaqları, Bir öpüş görməmiş saf dodaqları. Hələ solmamışdır qızılgül kimi, Daranmiş saçları bir sünbül kimi Başını qaldırıb baxsa bir anlıq, Dönüb şölələnər alaqaranlıq… — Qızım, mən gəzirəm səhərdən bəri Sizin kənd yerini, bu zəmiləri. Nə yaxşı gümrahdır burda adamlar? Üzlərdə nə nisgil, nə sarılıq var… Qızdırma yoxdur ki? — Əvvəllər vardı. Soyuqlar düşəndə lap çoxalardı. — Bəs indi? — Kəndimiz çox dəyişmişdir. Bizi gümrah tutan havadır, işdir! — Çoxmu qalırsınız açıq havada? — Hələ oyanmamış quşlar yuvada, Hələ gün doğmamış oyanır ellər, Gəl, deyə çağırır bizi bu çöllər. Kişilər arx çəkir kürdən hər yana, Gedir bir çoxu da şuma, kotana. Gəlinlər, qızlar da dağılıb düzə, Pambıq toplayırıq durub üz-üzə; Bəzən işləyirik ay batanadək. Müftə yaranmayır torpaqdan çörək… Hələ qış vaxtı da girovda, qarda Biz pambıq yığırıq bu tarlalarda Şaxta da görürük, ayaz da, gün də, Hərə zəhmət çəkir bir iş üstündə. Odur ki, canımız-başımız sağdır, Elin yanında da üzümüz ağdır. Ancaq ipəklərin yaxşısını siz Şəhər qızlarına geydirirsiniz… - Deyib, gülümsədi, susdu bir anlıq, Üzündə oynadı bir mehribanlıq. — Bəs sənin heç yoxdur ipək paltarın? Elə, əynindəki bu çitdir arın? — Bıy, elə mən dedim, inandın sən də? Elə geyirəm ki, yeri gələndə! Bəs necə gedirəm toya-mağara? Bəzən şal geyirəm, bəzən də xara! Qızcığaz bunları dediyi zaman, Ağ günlər boylanır baxışlarından. Bilirəm, görməmiş bu məsum pəri Anamın çəkdiyi qara günləri. Beşikdə tapmamiş onu ehtiyac, Od tutub yanmamış bu çöl, bu yamac. — Mən qıza baxdıqca, duyuram bunu! Duyuram toxluğun nə olduğunu… Duyuram vətənin cəlalım mən. Dünyalar əyilib keçir qəlbimdən… — Deyiriər kəndə bir maşın gələcək, Bilirsən, yalandır, yoxsa da, gerçək? — Nə maşın? Traktor? — Yox ey… — deyirlər Bir maşın çıxıb ki, o, pambıq dərir! — Bilirəm, elə bir maşın var, bəli. — Onun da insan tək işləyir əli? — İşləyir, özü də yorulmayır heç, Sizin bu kəndə də gələcək tez-gec… — Bəs maşın seçirmi yığdığı zaman Açılan pambığı açılmamışdan? — Seçir, açılmışı çox açıq seçir, Bağlı qozanın dä üstündən keçir… O da insan kimi hiss edib duyur, Yaxşını, yamanı üzdən oxuyur… Bu dəm qəh-qəh çəkib qız birdən gülür, Elə bil, ayağı yerdən üzülür. Az qalir uğuna səadətindən. Duyuram qəlbindən keçənləri mən… — Ay əmi, o maşin tez gəlsə əgər, Nə qədər sevinər bizim bu çöllər! İş görər, tər tökər bir yandan o da. Vaxtımız çox qalar elmə, savada. Ev tikib, bağ salıb, yollar çəkərik, Yollar kənarında güllər əkərik. Özün bir fikr elə, gəl, bir anlığa, Hərə bir əl qoysa abadanlığa, Kəndimiz böyüyüb bir şəhər olar! Hər gözəl axşamı bir səhər olar! Birdən, o üzümə baxdı diqqətlə, Qaşları çatıldı qızın heyrətlə: — Tanıdim… Kitabda görmüşəm sizi, Divardan asmışam bir şəklinizi. Nə olar, bizə də bir şeir yazsan, Bizim bu pambığa bir söz qoşmazsan? ;III Ay keçdi, il keçdi, ikinci dəfə Yolum yenə düşdü o kənd tərəfə, Dan yeri yenicə sökülən zaman Mən yenə keçirdim o göy tarladan. Üfüq yavaş-yavaş ağarışırdı, Tarlada üç dəstə qız yarışırdı. Tərpənib əsdikcə səhərin mehi, Axır damla-damla şaxların şehi. "Qış gəlir, qar gəlir, tez olun görək, Çöldə bir qoza da qalmasin gərək!" – Dedikcə qızların uçur əlləri, Elə bil, sevinir pambıq çölləri; Sinələr tövşüyür, yanaqlar yanır, Qızlar nə dincəlir, nə də dayanır. Buğlanır onların isti nəfəsi, Qaynayır gəncliyin eşqi, həvəsi. Günorta yetişdi, hava açıldı, Günəşin üzündən nurlar saçıldı. Yamyaşıl göründü yenə də tarla; Yer göyə boylanıb baxdı vüqarla… Bir söyüd altına yığışdı qızlar, Şairi görməyən o "vəfasızlar". — Nə olar, siz məni saymasanız da, Sözümə bir məhəl qoymasanız da, Sizi unutmayıb ömrümdə bir dəm, Yenə də mən sizi deyib gəlmişəm. Alın salamımı! - Qızlar quş kimi, Sıçrayıb qalxırlar məni görən tək. O Muğan qızı da gülümsəyərək, Böyük bir həsrətdən qurtulmuş kimi: — Nə yaxşı, nə yaxşı gəldiniz, — deyir, Qəlbimdə yurd salır canlı bir şeir… — Sənə göndərdiyim şeri aldınmı? Oxuyub heç məni yada saldınmı? — Almışam. Əzbərdən bilirəm bütün, Qızlar şərqi kimi oxuyur hər gün… — Eləsə, bir soylə, qulaq asım mən, Bir yeni ilham da alım səsindən ! - Qız ayaq üstündə, sadə bir səslə Oxuyur şerimi bir xoş nəfəslə: "Muğanın pambığı faraş gələndə, Qozalar gül açıb, üzə güləndə, Qızlar iş gününə ipək böləndə, Könüllər mülkündə ilk bahar olur. Uğurlu yaranmış onun ayağı, Mehri, ülfəti var insan sayağı. Zərdüştlər yurdunun ana torpağı Günəşin eşqilə çəmənzar olur. Yaya tapşıranda öz yerini yaz, Gündüzlər gün istər, gecələr ayaz. Suyunun vaxtı da ötəndə bir az Qaşqabaq sallayıb pürqübar olur. Yamanca şıltaqdır bu nazlı sənəm, Gərək göz olasan üstündə hər dəm. Xoş sifət görəndo bu telli həmdəm, O da öz əhdinə düz ilqar olur. Quraqlıq keçəndə tez solur gülü, Durur yetim kimi boynu bükülü. Başlanır ellərin kasadlıq ili, Muğanın başına dünya dar olur. Yox, dil açır Muğan, o qızmış pələng: — Bir qarış dəmyə də qalmasın gərək! – Gəlir Mingəçevir, haray çokərək, Səhralar eşidib xəbərdar olur. Odur, dəstə-dostə komsomol gəlir, De, Kürdən, Arazdan neçə qol gəlir? Ay ellər, Muğanın ili bol gəlir, Dost baxıb sevinir, düşmən xar olur. Ah, nələr duyuram onun səsində, Bu ellər qızının xoş nəfəsində- Xurmayı saçları qatar-qatardır; Bir az da Humaya bənzəri vardır. Gözündə qaynayır eşqim, qüdrətim, O əzəl ilhamım, əzəl sənətim… Xəyalım yol gedir, uğurlar deyə, Günəşli-gündüzlü bir gələcəyə… Qızlar işə gedir, ayrılırıq biz, Lakin ayrılmayır ürəklərimiz… ;Onuncu nəğmə ;KÜRÜN BAYRAMI Kiçicik bir sudur yer üzündə Kür. Baxsan bu dünyanın xəritəsinə; Bəs niyə qəlbimdə ümman döyünür, Mən qulaq asdıqca Kürün səsinə?! Təslim ol, dəli Kür! İnadı burax! İndi sürməyirəm yerimi xışla… Min illik yuxudan oyanır torpaq; Bu insan eşqini sən də alqışla! Dəvə karvanları deyil şöhrətim, Dəmirlər əsrinin övladıyam mən! Artıq azad olmuş ilk məhəbbətim Sehirli göylərin təvəkkülündən… Yaxandan yapışıb, soruşur insan Vaxtsız ölümlərin intiqamını… İndi bayram kimi ucaldır zaman Vətən torpağının ehtişamını! Zamandır, qanlı Kür, qaçma meydandan, Çıxar qılıncını: bu mən, bu da sən! Qoy sənin arxanda dursun "yaradan", Mənsə qüvvət alım ellər gücündən! Üstünə gəldikcə külünglər, betlər, Açma öz ağzını bir əjdaha tək. "Qanlı Kür" demişdir adına ellər, Hirsli sularınla pəncələşərək! De, kimsən? Bəlkə dost, bəlkə də yadsan? De, nədir aləmdə fikrin, diləyin? De, neçin bu qədər qəmdən azadsan, Mərhəmət bilməyir soyuq ürəyin? Xeyr! Sən nə yadsan, nə də ki düşmən; Yerin övladıdır, məncə qüdrətin. Yazıqlar olsun ki, insan deyilsən, Sənin nə qəlbin var, nə məhəbbətin. Bizsə insanlarıq, öz gücümüz var, Bizik dənizləri baş-başa çatan. Mərhəmət ummasın bizdən "tanrılar…" Bizik şimşəklərə min kəmənd atan. Adəmin, Həvvanın vaxtından bəri Tilsimi dolaşıq, girdabı dərin, O dilsiz-ağızsız qərinələri Dəyişdi qüdrəti bolşeviklərin!.. Qullar dünyasını kökdən uçurub, Şahların tacını ayağa saldıq. Qəbirlər üstündə saraylar qurub, Vaxtsız ölümlərdən intiqam aldıq… Dedik ki, torpaqda nə səfil, nə ac, Nə də bir kimsəsiz görünsün gərək. Dedik ki, yerlərə batsın ehtiyac, Nəsildən-nəsilə bol olsun çörək… Dedik ki, şairlər Vətən mülkünə Baxdıqca ürəyi, könlü şad olsun. Hər gələn sabaha, hər keçən günə İnsanın hünəri, eşqi ad olsun… Ayları, illəri bir yerə qatdıq, Zamanın nəbzini duyduq təbib tək… Aclığı ölümün ağzına atdıq, Yaşadıq, zülmətə qılınc çəkərək! Gülşənə döndərib boz səhraları, Üşütmə, qızdırma olmasın dedik. Növrəstə qızların al yanaqları, O gül dodaqları solmasın dedik. Biz sirdaş yarandıq hər gözəlliyə, Baş əydik hər yerdə ona hörmətlə… Məhəbbət insana şöhrətdir deyə, Yaşadıq müqəddəs bir məhəbbətlə… Hər insan qəlbinin öz dünyasından Hüsnə, səadətə yollar açıldı. Eşqin, məhəbbətin saf mənasından Könüllər mülkünə nurlar saçıldı… Biz açdıq torpağın altında qalmış Gün üzü görməmiş dəfinələri Köhnə kağızların üstdə saralmış Ağlın yaratdığı xəzinələri… Açıb tarixlərin qol-qanadını, Dahilər qəbrini hörmətlə qazdıq. Onların şərəfli, şanlı adını Mərmər abidələr üstündə yazdıq! Sənə də biz dostuq, sirdaşıq, ey Kür, Sənsə, üz döndərib, gəl qaçma bizdən. Bü ki, qəlbimizdə qəlbin döyünür, Qopara bılməzsən ürəyimizdən. Südünü insana gəl halal elə, Ondan içəcəkdir ellər, obalar. Yenə axacaqsan sən cəlal ilə, Qoymarıq pozula əzəlki ilqar… Yenə dalğaların, ağ ləpələrin Sakit gecələrdə pıçıldaşacaq… Yayda da, qışda da buz kimi sərin Ürəyin qüvvətlə aşıb-daşacaq… Sağında, solunda meşələr yenə Yamyaşıl geyəcək fəsli-baharda. Gözəllər çıxacaq yenə seyrinə, Gəlin tək bəzənən min laləzarda… Saz sözlə dinəcək, tar şikəstəylə, Ömrümüz yenə də xoş keçəcəkdir. Marallar üstünə çıxıb dəstəylə, Əyib buynuzunu su içəcəkdir. Yenə səxavətlə aşıb-daşacaq Qəlbi dağlar kimi böyük analar; Yenə ovçu görüb qaqqıldaşacaq Suyuna baş vurub çimən sonalar… Sən elə bilmə ki, ömrün qocalır, Biz sənin arxanıq, dostunuq, ey Kür! Sənin də şöhrətin, şənin ucalır, Bil ki, qəlbimizdə qəlbin döyünür!.. Biz qurudan zaman bataqlıqları Dörd yanın çiçəklər, güllər açacaq. O zaman qoynuna hər gecə yarı İliç lampaları işıq saçacaq… Sağında, solunda yeni şəhərlər Səs-səsə verəcək min bir büsatla, Sevdalı axşamlar, xoşbəxt səhərlər Yüz nağıl olacaq min xatiratla. Şəhərlər car çəkib yarışan zaman, Dilsiz sükunəti sən udacaqsan… Çöllər bir-birilə danışan zaman, Tənhalıq dərdini unudacaqsan… O günlər nə qədər yaxın görünür! O günlər eşqinə yazıram mən. Biz sənin arxanıq, dostunuq, ey Kür! Bizim eşqimizi alqışla sən də! Ey könül, Kür ilə söhbəti qurtar, Uzundur onsuz da bu dastanımız; Sabah da Bozdağa səfərimiz var, Orda külüng vurur qəhrəmanımız… ;On birinci nəğmə ;MİNGƏÇEVİR QƏHRƏMANI Car çəkir, çarxların çaxnaşıq səsi, Car çəkir qışqırır nəhəng motorlar. Qızır baltaların polad pəncəsi, İldırım, ildırım vurur Bozdağı, O daşlı, qumsallı, gilli torpağı Udur, lay-lay udur ekskavatorlar, Hay salır, qışqırır nəhəng motorlar. İnsanlar qaynaşır… Meydan darısqal. Ürəklər, nəbzlər sürətlə vurur… Qatarlar, avtolar gəlir dalbadal, Keçici bayraqlar yan-yana durur; Ürəklər, nəbzlər sürətlə vurur. Od tökür, od tökür günəş ağzından; Torpağın nəfəsi təngiyir hərdən. Yanğınlar yağsa da yerə göylərdən, Əl işdən soyumaz, ürək arzudan… Dağlarla, daşlarla pəncələşərək, İnsan istiqbalı salama gəlir… Ayların, illərin ömrü gödəlir: Saatlar dolanır saniyələr tək… Şair! Bu fəlsəfən qalsın bir yana, Yaxın gəl, salam ver o qəhrəmana. Sən onun əlini tut öz əlinlə; Bir Loğman kimi də qəlbini dinlə… Görürsən? Səssizcə, başı aşağı, Onun açıq alnı, qaşı-qabağı, O qəmsiz, qüssəsiz, o xoşbəxt üzü Mənim ilhamıma yaxındır, düzü… (İnsan var, bir dəfə görsən də onu, Ürək unutmayır ömrü uzunu. Sənin ürəyində o yuva salır, Ölüm gününədək yadında qalır; Günəşli-gündüzlü bir xatirə tək, Ondan ayrılmayır bir an da ürək… Deyirsən, onu bir görəydim yenə, Ya qonaq gələydi bir gün evinə, Duz-çörək kəsəydi səninlə o da, Ya da öz canını onun yolunda Odlara ataydın!) Xoşbəxtəm ki, mən Belə bir insanın tutub əlindən, - Buyur gəl,- deyirəm, — söz gülşənimə, Mənim öz bağıma, öz gülşənimə! Onunsa öz qəlbi, öz dünyası var; Başında bambaşqa bir sevdası var. O da Fərhad kimi dağ uçurur, bax! Fərhad əfsanədir, xəyaldır ancaq… Xəyallar nə qədər şirin olsa da, İnsanın nəfəsi xoşdur dünyada… Bəs kimdir, nəçidir bizim qəhrəman? Söhbəti burdaca başlayaq ondan: Ekskavator sözü yoxdur Sarvanımın öz dilində, Ancaq ona həmdəm oldu öz yurdunda, öz elində… O gündən ki, bizim Sarvan Kür üstünə ayaq basdı, Bu sehrkar maşınların dillərinə qulaq asdı, Dinlədikcə bu çarxların, dəmirlərin sərt səsini, O udduqca motorların odlu, hisli, nəfəsini, Bir az qorxdu… Bir az çaşdı… Gözlərindən yuxu qaçdı, Arabir də anıb yenə qalın "Topçu meşəsini", Yada saldı həsrət ilə maralların nərəsini. Yada düşdü nişanlısı, nazlı sular sonası da, Öz oğlunu yola salmış ağ birçəkli anası da… Ancaq geri qayıtmadı… Dedi: — Yolum irəlidir!.. O duydu ki, düşündü ki, bu yüksəliş illəridir. O dedi ki: — Ellər məni gül-çiçəklə saldı yola, Mən gələndə vədə verdim, and da içdim komsomola! Bu minvalla dost oldular kiçik Sarvan, kiçik şəhər; Nəhəng-nəhəng motorların qəibindəki döyüntülər, İnsanların, maşınların iş üstündə çaxnaşması, Gecə vaxtı dəli Kürün gah qışqırıb, gah daşması Nağıl kimi yuva saldı Sarvanımın ürəyində; İqlim-iqlim gəzməyi var Hər havaya dözməyi var, insanın da, ürəyin də… Ömürlük yol yoldaşıdır, doğrudan da bizə adət, Vərdişləri övladıdır ömür adlı bu səadət… Əzəl gündən insan oğlu əkdiyini harda biçsə, Ömrü-günü alovların qucağında belə keçsə, Sərin bahar nəsimi tək udur Vətən havasını; Kim dəyişər yer üzünə öz yurdunu, yuvasını?! (Kosmopolit tənqidçilər ömrü boyu dandı məni Dedi: "Əsil şairlərin nə yurdu var, nə vətəni". Dedi: "Bütün yer üzüdür sənətkarın ana yurdu, Bizim çoban şairi də saz üstündə şeri qurdu…" — Bəli, — dedim, — saz üstündə!.. Lakin onun mənasını, Vətənimin, millətimin qəhrəmanlıq dünyasını Simfonyalar lisanilə öz evimdə ötmüşəm mən, Vaşinqton salonları keçməmişdir ürəyimdən. Sizin kimi nökər olub yad ocağı qalamadım, Vətənimin vüqarı tək vüqarlıdır mənim adım… Nizaminin, Füzulinin söhbətinə qulaq asdım, Puşkinin söz rübabını öz sinəmin üstə basdım… Sarvanımın qəlbində də bu arzular dünyası var, Bizinı eldə qələm ilə külüngün bır mənası var… Bu səbəbdən o gənc ilə mən bu qədər sirdaş oldum, Sirdaş nədir, qardaş oldum! Odur… Odur… Qəhrəmanım toz içində nəfəs alır, Ekskavator boz dağlara baray çəkir, nərə salır. Bir yay kimi çatılmışdır Sarvanımın qaşqabağı, Bir-birinə qovuşdurur ayrı düşmüş iki dağı… O torpağın qatlarına işlədikcə dərin-dərin, Torpaq tökür, qum dağıdır kor gözünə zülmətlərin. — Sement verin! Beton tökün! — Qaçırmayın Kürü gözdən, Bir an belə buraxmayaq cilovunu əlimizdən! Etibarsız dostlar kimi oynamasın bizimlə Kür, Görürsənmi? O bulanır… O hirslidir, o döyünür… Sellər, sular qudurmasın! Qurğumuzu uçurmasın! Qayaları sökün! Sökün! Sement verin! Beton tökün! Qəlbi daşdır, nədir yerin? Sementverin! Sementverin! Bahalan ehtiyatla!.. Yola getməz dəmirlə daş… Tez ol, yoldaş! Çoxalt toku! Tez ol, getdi günün çoxu. Axşam olub, qaralmamış Üfüqlərin çalıq qaşı, Şaxta düşüb, qar almamış Dağı, daşı, Qayaları sökün! Sökün! Sement verin! Beton tökün!.. Sellər, sular qudurmasın, Qurğumuzu uçurmasın!.. Bu səs mənim Sarvanımın, Sarvanımın səsidir, bax! O nəfəsi səndən aldı, ana torpaq, ana torpaq! ;On ikinci nəğmə "Əridəcək Sarvan dağı, İldırımdır əl-ayağı, Nə yorulur, nə dincəlir, Nə gözünə yuxu gəlir. Yaxınlaşıb gəlir qış da… Bağladığım bu yarışda Mən Sarvanı keçəm gərək! Yox, sürəyi mən yarmasam, Al bayrağı aparmasam, Kəndimizdən köçəm gərək! Açıl, açıl, qol-qanadım! Qız olsa da mənim adım, Qoy baş əysin mənə çöllər… Qoy arxamca bütün ellər Alqış desin hünərimə, Mənim zəfər günlərimə!…" Deyən Manya Kərimova, Saatları qova-qova Tarladadır ilk səhərdən. Ürəyini sıxır hərdən Bu il qışın tez gəlməsi, Qozaların seyrəlməsi… Boşa çıxır bəzən əli, Bu el qızı, el gözəli Öz qəlbinin yüz səsilə, Öz eşqilə, həvəsilə Gah durulur, gah bulanır Axar sular ellər kimi; Gözlərində yer dolanır Ağır aylar, illər kimi. Arabir də o durulur, Qüvvət duyur biləyində. Elə bil ki, ürəyində Saz tutulub, toy qurulur. Yayıldıqca saf nəfəsi Yenə pambıq düzlərinə, - Gəlin! — deyir onun səsi Kəndimizin qızlarına. Sərin-sərin əsən külək Nəğmə tutur kamança tək. Manya! Manya! Çöllərə sən Yenə meydan oxuyursan! Nələr keçir ürəyindən? Bəlkə, şeir oxuyursan Öz qəlbində, qəhrəman qız? Şöhrətini ağız-ağız. Oymaq-oymaq eşıtdik biz, Dağa döndü ürəyimiz… "Əridəcək Sarvan dağı, İldırımdır əl-ayağı…" Deyir Manya düşünərək. Sinəsində çarpan ürək Qan dağıdır əllərinə. Cumur pambıq çöllərinə Bu qəhrəman ellnr qızı, Yaşıl donlu çöllər qızı. Bizsə baxıb alqış deyək Bu Cəlala, bu dövrana. Öz əsrinin sürətilə Ayaqlaşan hər insana. ;On üçüncü nəğmə Gecə keçmiş, göy qaranlıq, yuxudadır qara torpaq; Mingəçevir işıqları şölə verir çıraq-çıraq. Minib kəhər ürgəsini gəlməmişdir hələ səhər, Bir otaqda şirin-şirin söhbətdədir iki nəfər: "Oğul, Sarvan! Soruşursan axtardığım şeylər nədir? - Bu yeraltı Mingəçevir bir tükənməz dəfinədir, Üstünü toz-torpaq almış Bu pas tutmuş qılınca bax! Neçə min il bundan qabaq At belində qılınc çalmış Sənin şanlı babaların. Öz ellərin, obaların Bu torpaqda şəhər salmış. Bu gördüyün qalaq-qalaq Sümüklərə baxdıqca mən, Ürəyimdən varaq-varaq Nə dastanlar keçir, bilsən! Bu günlərin qucağında dəfn edilmiş qəhrəmanlar, Qurşaq tutub, at oynadıb, ox süzdürmüş pəhləvanlar, Bu nizələr, bu qalxanlar, bu şeypurlar soruş nədir? Zənn etmə ki, əfsanədir… Bütün bunlar babalardan bizə qalmış yadigardır, Batıb getmiş hər axşamın, Hər qaralıb sönmüş şamın Öz hüsnü var, adı vardır… Köhlən atlar kişnədikcə ərənlərin nərəsinə, Ağır göylər, asimanlar dilə gəlmiş yer səsinə… Burda Pompey ordusuna sinə gərmiş bizim ellər, Yanğınların arasında nəfəs almış aylar, illər; Vətən oğlu qılınc çəkmiş qəsbkarlar dünyasına, Tunc sinələr hasar olmuş ürəklərin sevdasına. Görürsənmi? Türbəsindən baş qaldıran bu gəlin də, Öz döşünə qalxan çəkib, qılınc tutmuş sağ əlində. Amazonka dediyiniz bu qəhrəman qadın nəsli Qədim Muğan çöllərində çadır qurub bahar fəsli: Yurdumuzun şöhrətinə min bir cəlal yaradarmış, Hər ürəyin bir alovu, hər ocağın odu varmış… Yazıqlar ki, bir nişan da, qalmamışdır ondan barı, Yer altında batıb getmiş o dövranın dastanları". Qoca alim danışdıqca od parlayır nəfəsində, Elə bil ki, mən gülür bir Loğmanın xoş səsində. Sarvan ona qulaq asır… Qulaq asır lap doyunca, Günəş doğur… Onlar çıxıb qoşa gəzir Kür boyunca… "Oğul, Sarvan! Bu gördüyün ot bitməyən boz dağların Ətəkləri məskənləmiş durna gözlü bulaqların; Bu dağların sinəsində neçə min il bundan qabaq, Bulud kimi qalaq-qalaq Sıx meşələr öz-özünə heyran olub boy atarmış, Təbiəti yuxusundan orman səsi oyadarmış, Qoca şirlər pəncəsini yerə basıb asta-asta, Sarı xallı pələnglər də sıçrayarmış şikar üstə. Tüstü çıxıb, səs qoparmış daş hasarlı qalalardan, Sürü-sürü marallar da yol salarmış talalardan. Çiçəklərin bahar ətri Kür üstünə yayılarmış, Axşamdan tez yatan insan səhərdən tez ayılarmış… İndi düşün, oğul, Sarvan! Xəyalına gətir bir an Bu boz dağlar qucağında — Ata-baba ocağında Qurduğumuz bir dənizi… Oğlum! Elm deyirbunu: Neçə yüz il keçəcəkdir, Bu dənizin saf suyunu Bu boz dağlar içəcəkdir… Torpağın can yanğıları Soynduqca zaman-zaman, Yaşıl donlu neçə orman Salamlayıb ilk baharı, Sarmaşacaq boz dağlara…" Sarvanımın fikri bu dəm Uçub gedir uzaqlara… Gözlərindən bir xoş aləm Gəlib keçir varaq-varaq Çinarlar baş qaldıraraq, Sərvlər göz vurur göyə. Bölük-bölük sıx meşələr Ətəyində bənövşələr Ətir yayır səhərlərə, Kür üstdəki şəhərlərə. Sarvanımın rəngi gülür İlk baharın laləsi tək; Gözlərindən nur tökülür Qucaq-qucaq, ətək-ətək… Ekskavator təpələri lay-lay açıb, lay-lay qazır, Qoca alim saxsı yığıb yer altında tarix yazır… "Oğul, Sarvan! Dərinə get, heç çəkinmə, qorxma məndən, Yol aç, oğlum, yol aç elmin, düşüncənin gözünə sən; Keçir məni yer altına iyirminci təbəqədən, Yuxarıdan işıq da sal! İşıq da sal günəş kimi, Babaların taleyi tək qaranlıqdır yerin dibi…" Külək əsir, qum sovrulur, gözə girir toz-tozanaq, Qoca alim yer altından ayrılmayır hələ, ancaq. Gah tər basır vücudunu, gah büdrəyir, gah yıxılır, Yer darısqal, hava tozlu, nəfəs durur, can sıxılır. Alim yenə qucaq-qucaq yığır qədim saxsıları, Yer altdaki hər kərpicin üstündəki yazıları. O qabların-qacaqların rəngi hələ solmamışdır. Arçan ağac daşa dönmüş, fəqət torpaq olmamışdır… Çovğun vurur, qum sovrulur, külək əsir, Neçin bizim qoca alım çox tələsir? Sarvan Kürü döndərməmiş, su basmamış bu yerləri, Can atır ki, tamamlanın başladığı bir əsəri, Bizsə baxıb, alqış deyək bu Cəlala, bu dövrana, Öz əsrinin sürətilə ayaqlaşan hər insana. Bir-birini qova-qova gəlib keçir aylar, illər, Şoranlıqda bağ salınır, bataqlıqda qızılgüllər. Bir tərəfdə insan əli daş daşıyır, saray qurur, Bir tərəfdə qoca memar divarlara naxış vurur, Lal çölləri yuxusundan dik qaldırır zavod səsi… Üzə gülür, ürək açır küçələrin səliqəsi; Kür üstünün hər axşamı günəşli bir səhər olur; Gözümüzün qabağında Mingəçevir şəhər olur… ;On dördüncü nəğmə ;QƏHRƏMANIN ZƏFƏRİ Mədəniyyət sarayının geniş səhnəsi Gül-çiçəklə bəzənmişdir, buyurun, baxın! Dil açmışdır orkestrin ahəngdar səsi. Böyük-kiçik, dalğa-dalğa hey axın-axın Gəlib keçir qapılardan sellər gücilə, Ellər gətir, doğrudan da, ellər gücilə… Salon boyük, gələnlərin sayısa min-min, Divar boyu ayaq üstdə duranlar da var; Bayırdadır gecikənlər, geri qalanlar… Qocaların, cavanların, südəmərlərin Üz-gözündən səhər kimi nurlar tökülür. Elə bil ki, səma gülür, torpaq da gülür Seyr etdiyim bu təntənə, bu təmtəraqla. Hava qızır insanların tünd nəfəsindən, Qızlar açır başındakı ağ örpəyini, Gəlinlər də əlindəki üz yelpiyini, Salon gülür gözlərdəki min bir maraqla. Alqışların, şüarların odlu səsindən Zağ-zağ əsir aynabəndlər, gen pəncərələr, Xışıldayır dəniz kimi sıx-sıx cərgələr. Divarlarda ad çıxarmış qəhrəmanların Qatar-qatar əksi durur, bax! iftixarla! Döşlərində neçə orden vardır onların! Gah Suvorov, gah Kutuzov baxır vüqarla… Gah da düşür Leninqrad göyləri yada – Hüseynbala şahin kimi süzür havada… Yanğınlarda nəfəs alır göylə yer altı. Bayraq alıb hücum çəkir "416…" Cavanşirin surəti də baxır divardan, Zəfər çalır, qalib çıxır vuruşmalardan… Yavaş-yavaş pərdə qalxır, səhnə görünür, Oturmuşdur Sarvan ilə Manya yanaşı, - Bizim zəhmət dünyasının iki yoldaşı… (Nə Manyanın uzun saçı yerlə sürünür, Nə də Sarvan eşqə düşüb çöllər dolanır, Nə də süzüb yaşılbaşlar göllər dolanır.) Zəng çalınır, hamı susur, üzlərdə diqqət!.. Qoca fəhlə iki sözlə iclası açır, İri gözlü projektorlar hey işıq saçır… (Bu sözlərdə nə şeir var, nə də ki, hikmət!) Fotoqraflar "hücum çəkir" dörd bir tərəfdən, Bu dostların "hücumunu" çox görmüşəm mən… Bu haşiyəm qoy hələlik qalsın bir yana. Sədr baxır gah Manyaya, gah da Sarvana, Sonra birdon qaşlarını sıx-sıx çataraq, Deyir: — Sarvan öz vaxtında bir ay da qabaq… Gur alqışlar kəsir sədrin sözünü bu an, Kür boyuna lərzə düşür sən dalğasından… Alqış deyir qəhrəmana odlu ürəklər, Bütün salon ehtiramla qalxır ayağa; Sarvanımın ürəyisə, dönür bir dağa… Gözlərində yuva salır gözəl diləklər. Manyanın da ürəyində bir günəş yanır, Onun da can otağında səhər oyanır… Bizim günlər belə keçir. İş ilə hünər Şöhrət olur bu torpağın hər övladına; Alqışlayır, salamlayır onu ürəklər, Vətən mülkü heykəl qoyur onun adına. İnsan ömrü yaşa dolub, keçdikcə illər, Hörmət ilə yad eləyir bizi nəsillər. Nə Otello, nə Faustdur bizim, qəhrəman, Nə də tərki-vətən olmuş Harolda bənzər. Nə Peçorin, nə Məcnundur bizim bu insan, Nə də xəyal dünyasında səadət gəzər. Öz əlilə o yaratdı səadətini – Gözəl ömrün, gözəl eşqin hər nemətini. O kimdir? Kürsüyə gəlir vüqarla, Nə qədər sevinir, nə qədər şəndir. Elə bil, gün doğub gəlir baharla, Hüsnünün şöləsi çəmən-çəməndir. Yox, yox! Nə günəşdir, nə də ki, çəmən, Manyadır, Manyadır o gözəl pəri. Onu tarlalarda çoxmu görmüsən? Ayazda, şaxtada donan əlləri Nə boya görmüşdü, nə də bir əlcək… O indi qonaqdır Mingəçevirdə, Danışır kürsüyə sirin gərərək. Siz onu seyr edin, seyr edin bir də: "Yoldaşlar! Yarışdıq Sarvan ilə mən. Sizin yanınızda şərt bağladıq biz; Boyun qaçırmadıq öz vədimizdən, İşdə yorulmadı ürəklərimiz. Sarvan tez əritdi yıxdığı dağı, Çünki ildırımmış əli, ayağı… Mən də çox əlləşdim, çarpışdım, ancaq Şadam, sevinirəm ürəkdən buna, Eşq olsun vətənin igid oğluna!" Manya bu sözləri dediyi zaman Şəfəqlər tökülür qaşqabağından, Onun üzü, gözü gülürdü bu dəm, Gülürdü qəlbində, doğrudan, aləm. (Ah, müqəddəs qadın, müqəddəs ana!) O sonra bayrağı verdi Sarvana. Dostlar əl tutuşub gülümsədilər: Sevindi yazdığım bu kiçik əsər. Qışqırdı salonun sıx izdihamı: "Qız deyil, pələngdir", — söylədi hamı… O axşam ağzını açmadı Sarvan, Bütün iclas boyu o heç dinmədi. Manyanın üzünə basdığı zaman, Çaldığı zəfərlə çox sevinmədi… Qartal öz gücünü duyar yuvada, Uçub cövlan elər sonra havada. Yarar tufanları düşdükcə dara, Qıy vurub şığıyar ağ buludlara, Uçar, o uçduqca üfüq boyunca, Hökmünü göstərib göyə doyunca… Hünərlə qovuşar can sirdaşına… Lakin enən zaman qaya başına, Nə qanad şaqqıldar, nə də qıy vurar, Büküb öz boynunu sakitcə durar… Pələng nərə çəkər hücumdan qabaq, Bir an da bir yerdə dayanmayaraq… Dağlar dilə gələr onun səsindən, Ağaclar titrəyər hər nərəsindən… Ancaq, şikarını aldımı pələng, Hayqırmaz bir daha nərə çəkərək; Hay vurub, qıy vurub qışqırmaz yenə, Sakitcə baş qoyar öz pəncəsinə… Oxucum, bu surət sizə bəllidir, Onun ilk avtoru Sarıvəllidir. Dağlara rast gələn axar sular da Qəzəblə qışqırar hər ilk baharda. Boz üzlü daşlarla pəncələşərək, O hər dalğasını vurar pəncə tək; Köksünü dağlara hey döyə-döyə, Sinəsi üstündə qaldırar göyə Ağır qayaları… daşları dələr, Özünə yol açıb səhraya gələr, Dərib nəfəsini sonra dinc axar… Xilqətin nə gözəl bir mənası var! De, hansı qəhrəman, hansı komandan Şir kimi cəbhələr yardığı zaman Qəşş edib ayağı yerdən üzüldü? Arxada qalanın üstünə güldü? Hansı qızıl əsgər zəfər günündə Oz döşünə döyüb ellər önündə, Başını dik tutub bir "mənəm" dedi, Odlara düşsəm də, ölmərəm, dedi? Əsrlər boyunca ərlər, ərənlər, İşıqlı günlərə yol göstərənlər, Aləmə idrakla salam verənlər, Hünər dünyasından doymadı, getdi… Hər zaman, hər yerdə "mənəm" deyənlər, Dostun ağ günündə qara geyənlər, Qəlbini qurd kimi söküb yeyənlər Daş üstə bir daş da qoymadı, getdi! Kimin ki, ürəyi eldən üzüldü, Bəxtinə nə Günəş, nə də Ay güldü, Özü xəzəl olub vaxtsız toküldü, Ömrün baharını duymadı, getdi… Yeridir, bir məsəl desəm yadigar, Deməsəm ürəyim sıxılacaqdır: Birinci addımda lovğalananlar İkinci addımda yıxılacaqdır!.. İndi bil, oxucum, düşün ki, Sarvan O günkü iclasda niyə dinmədi, Düşün ki, nə üçün bizim qəhrəman Çaldığı zəfərə çox sevinmədi… ;On beşinci nəğmə ;QƏHRƏMANIN ARZULARI Deyirlər ki, şirin yuxu gözəl nemətdir, Ağır keçən yuxularda ürək dincəlir; Hər sabaha bir müqəddəs arzuyla gəlir… Bu vərdiş də insan üçün bir səadətdir! Axşam! Axşam! Bu qaraqaş, qaragöz pəri Lay-lay çalıb, qucağında yatırdir bizi; Ulduz-ulduz alışdıqca onun gözləri, Məşəl tutub, seyrə çıxır ürəyimizi. Gecə bütün kainatı bağrına basır, Xəyala da o qərq olur bir insan kimi; Daşların da nəfəsinə o qulaq asır, Açıqürək, qaraqabaq bir Loğman kimi… Gecə boylu bir qadındır… ağrı çəkərək, Xoşüzlü bir uşaq kimi doğur səhəri… Bu ananın sevincidir göydəki rəng-rəng Sevdiyimiz al günəşin ilk şəfəqləri… Şairanə bir gecədir Kür qırağında, Ağ ulduzlar çiçək-çiçək, göy üzü çəmən… Təbiətin bu mənalı, gözəl çağında Yainıarınşıq, düşünürük Sarvan ilə mən. Uzanmamış qəhrəmanım hələ yataqda, Şar kimi min zövq alır Kürün səsindən. Ayaq üstdə fikirləşir, gəzir otaqda… Mənsə ona göz qoyuram pəncərəsindən. Bəzən onun kaman kimi çatılır qaşı, Bəzən də bir gülüş gəzir dodaqlarında; Gəlir gözü qarşısına ürək sirdaşı: Dağ laləsi açılmışdır yanaqlarında… OdurlOdur! Kənd yerində açılır səhər… İndi bulaq başındadır onun dildarı: Ürəyindən nələr keçir o qızın, nələr! Həsrət ilə salamlayır uzaq yolları… Elə bu dəm xəyalında uçur qəhrəman, Qartal kimi gəlib qonur bulaq başına; Nur tökülür bu vaxt qızın baxışlarından, Səhəngini söykəyərək bulaq daşına, Gülər üzlə qarşılayır gələn qonağı; Sevgililər həsrət ilə qucaqlaşırlar. Bir od kimi yanır qızın bir cüt yanağı; Təpə üstdən yavaş-yavaş kəndə aşırlar… Nə xoşbəxtdir bu aləmdə sevən ürəklər! Məhəbbətin meyvəsidir müqəddəs insan! Saf analar, saf əməllər, təmiz diləklər Yaranmışdır məhəbbətin ilk mənasından… Oğlum oğlum! Kimə yoldaş olsan əzəldən, Omrün boyu eşqə can ver, yaşa vüqarla. Öz oğlunun, öz qızının sifətinə sən Şərəfli bir ata kimi bax iftixarla! Sən de, qızım, gözəl balam, sevsən ürəklə Yaman gündə ayrı düşmə öz peymanından!.. Ömrün boyu yaşasan da yavan çörəklə, Başqasının şöhrətini düşünmə bir an!.. Gecə keçmiş, Sarvan yenə düşünür yalqız; Əlindəki məktubunu oxuyur bir də: "Gözlə məni, gözlə məni, ey vəfalı qız! İlk işıqlar yanan zaman Mingəçevirdə Sən də bizim bn şəhərə gəlin gələrsən! Əllərimlə yaratdığım, tikib qurduğum. Keşiyində əsgər kimi ayıq durduğum Bu şəhərdə səadatlə deyib gülərsən. Elektrik qatapaların şöləsi rəng-rəng Yayıldıqca bizim geniş, yaşıl eyvana, Aylar, illər səadətlə gəlib keçəcək, Mən bir ata olacağam, sən də bir ana! Üçotaqlı bir evim var Kür kənarında, Sarmaşıqlar boy atmışdır eyvana sarı. Axar Kürün silsiləli dalğalarında Min rəng alıb, min rəng verir yer ulduzları… Yerin məlum!.. Bilsən necə, necə yaraşar Gəzişinə, duruşuna bizim bu şəhər. Lap yadımdan çıxmışdı ki, necə deyərlər, Hər intizar acısının bir şirnisi var…" Gecə keçmiş, Sarvan yenə düşünür yalqız: "Gözlə məni, gözlə məni, ey vəfalı qız!" Sarvanımın bir arzusu şirin olsa da, Birdən fikri uçub gedir lap uzaqlara… Hər xəyalın min oylağı vardır dünyada, İqlim-iqlim seyrə çıxar dağ yara-yara… İnsan fikri səyyar olar, bir yerdə durmaz. Yer oğlunun ziynəlidir, məncə, bu nemət. Tısbağalar şahin kimi çolpa uçurmaz; Öküzlərdə nə qanad var, nə də ki, sürət!.. Hara keçir ürəyindən, Sarvanın, hara? O yerləri görmüşdümü barı bir dəfə? Xeyr, xeyr, getməmişdir o uzaqlara, Heç yolu da düşməmişdir şimal tərəfə… Ürəyindən keçən yeri kinolarda görmüş, ancaq İndi fikri şimşək kimi yarıb keçir göy havanı; Qızıl Meydan üstündəki insanlara qarışaraq, O müqəddəs bir ürəklə salamlayır Moskvanı… O, əvvəlcə ürəyində, vicdanında "Lenin" deyə, Papağını başdan alıb daxil olur Mavzoleyə… Addım-addim, asta-asta o türbəyə ayaq basır; Ziyarətə gələnlərin ağzı qıfıl, dili laldir, Bu sükntun mənasına öz qəlbində qulaq asır… Ürəklərdən-ürəklərə keçən hansı həsbi-haldır? Aynabəndli bir tabutun qabağında o dayanır, Milyonların ürəyi tək, o da yanır, o da yanır… Lenin yumub gözlərini, elə bil ki, yuxu yatır… Sarvan baxır, gözü dolur, qaşlarını sıx-sıx çatır, Min sizıltı gəlib keçir ürəyindən onun bu an… Qucaqlayıb öpüm, deyir, qoy Leninin ağ alnından. Baxır… baxır… O, Leninin sifətinə, baxır yenə Döşündəki bir ordenə, bir də kiçik əllərinə. Qoca dünya! Qoca dünya! Sən Lenini bir də tanı! Bu allərlə o yazmışdır kommunizmin dastanını! Bu əllərlə bizim Lenin zülm evinə balta vurdu, Bu əllərlə bizim Lenin yetimlərə yuva qurdu… Bu əllərlə o uçurdu qəsbkarlar dünyasını; Azadlığın, qurtuluşun, qardaşlığın mənasını Bu əllərdə o gəzdirdi məşəl kimi diyar-diyar Dünya böyük, Lenininsə hər ürəkdə bir evi var. … Gələcəyə yol göstərən bu əllərlə salamladı; İnsanlığa ziynət oldu bu aləmdə Lenin adı! Aylar, illər gəlib keçir öz ömrünü saya-saya, Bir türbəyə sığan Lenin siğışmayır bir dünyaya… Sarvan çıxır Mavzoleydon, rəngi saralmış; Bulud kimi tutulmuşdur qara gözləri… Moskvanın axşamıdır, hava qaralmış, Hələ Sarvan doymamışdır, gəzir şəhəri… Saatları xəbər verir Kremlin zəng səsi; Şəhər üstə qanad gərir bir yaz axşamı. Qədim-qədim kilsələrin xaçlı qülləsi Varaqlayir kitab kimi keçmiş əyyamı. Sarvan hara baxır indi? — Yanır vüqarla, Yanır Kremlin beşbucaqlı yaqut ulduzu. Gör nə qədər ucalmışdır o iftixarla, Ucalmasaq bizi görməz bütün yer üzü… Sarvan baxır ulduzlara, baxır hörmətlə; Elə bil ki, ürəyində səhər oyanır, Uçur fikri, kainatı gəzir sürətlə, Gözlərində bütün cahan nura boyanır… … Rəssam gərək bu səhnəni yazıb-yarada! Xəyalatdan ayrılmışdır Sarvanım, bu dəm Onun xoşbəxt ürəyində saz tutur aləm… Sarvan, Sarvan, çoxmu qalır, söylə, sabaha? Uzan, qardaş, yuxuya gəl, bır azca dincəl! Mən də bu gün çox yazmışam, yorğunam, daha: Sən yenə də oyanaraq quşlardan əvvəl, Tunc sinəni verməlisən bizim Bozdağa. Mən də, qardaş, sənin kimi dağ aşmalıyam, Sabah sənin əlindəki qızıl bayrağa Ayrıca bir fəsil açıb söz qoşmalıyam… Artıq, gecən xeyrə qalsın, bir az dincələk, Sabaha da bu gün kimi zəfərlə gələk! ;On altıncı nəğmə ;QƏHRƏMANIN BAVRAĞI Bn dünyada bayraqların hədsizdir sayı, Yer üzünün xəritosi gör tıeçə rangdir!? Yüz xətt bölür hər ümmanı, hər kiçik çayı; İranın da bayrağı var, rəmzi "pələngdir"… O, qulların, zəiflərin üstünə hər an Qızıb coşar, hücum çəkir "şiri-nər" kimi; Mərd oğullar dilə gəlib, qızanda meydan Şahın şiri quyruq qısar tülkülər kimi… Eh, onunla nə işim var, cəhənnəmə ki! İran, Turan, nə olsa da, yad torpağıdır. Söz açdığım, Sarvanımın əllərindəki Vətənimin, dövlətimin al bayrağıdır. Bu gün tez açıldı səhər vaxtından; Üfüqlər donunu geydi qırmızı. Günəş — təbiətin xeyirxah qızı Yerlərə düşmədi kəhər atından – Gah düzə səyirtdi, gah dağa çıxdı; Naxırlar, sürülər yaylağa çıxdı. Meşələr səslənib, çöllər sevindi; Lalələr açıldı Muğanda, Mildə. Ötən qumruların rübabı dindi; Sular şərbət oldu ağızda, dildə. Ağaclar suyunu içdi yağışdan; Doyunca islandı göy biçənəklər. Quşlar yaxasını qurtardı qışdan; Uçuşdu arılar, ağ kəpənəklər. Gül açdı, ot bitdi qaya döşündə; Baharın eşqilə göyərdi qumlar. Dünya yerindədir, insan işində; Buğlandı səhralar, qaraldı şumlar… Çıxdı traktorlar Muğan düzünə, İnsanı "gəl!" — deyə torpaq səslədi. Kolxozçu baxdıqca yerin üzünə, Hər kiçik sünbülə ümid bəslədi… Qocalar dən səpdi xeyirxah əllə, Dedilər: bərəkət çox olar şəksiz. Ürək qan dağıdar cana əməllə. Yer susuz yaşamaz, insan çörəksiz… Qızlar, gəlinlər də çiynində kətmən, Deyib gülə-gülə dağıldı çölə. Elə bil, axışıb sonalar göydən Uçub bölük-bölük töküldü gölə… Duydu nəfəsini yer insanların; El axıb düzlərə, çöllərə gəldi. Şairi olduğum qəhrəmanların Şöhrəti aylara, illərə gəldi. Bəs bu iş zamanı, bu səhər çağı Bizim Sarvanımız, deyin, hardadır? Yaninda keçici qızıl bayrağı, Yenə öz yerində, boz dağlardadır. Bir təpə üstündə sancmışdır onu; Meh əsir, astaca yellənir bayraq, Yer bilir Sarvanın kim olduğunu; Elə bil, dil açıb danışır torpaq. Ekskavator açır nəhəng ağzını; Dağlara səs düşür səsindən yenə. Yer sevir, yer sevir hər saf arzunun; Yol verir qəlbinin dərinliyinə… "Təslim ol, dəli Kür, inadı burax! İndi sürməyirəm yerimi xışla; Min illik yuxudan oyanır torpaq… Bu insan eşqini sən də alqışla!" - Dedikcə Sarvanın coşur ürəyi, Önündə diz çökür boz qaya, Bozdağ; Bayrağı yelləyir səhər küləyi; Kürün ürəyisə titrəyir zağ-zağ. Sarvanın alnından sel axır, bir sel, İslanıb su olur əynində köynək. Qəlbi qanadlanır, açılır tel-tel, Yanan gözlərində rəqs edir şimşək. İradə! İradə yaşadır bizi, Onun nəfəsidir dağları yaran… Odur məşəl tutan ürəyimizi, Gələcək günlərə salam aparan… Odur öz qüvvəti, öz qüdrətilə Yalçın qayaları mum tək əridən; İnsan xəyalının şeriyyətilə Suları başqa bir səmtə yeridən… Yüz min sətirdən çox söz sənətini İradə əlilə yazdı Nizami… Onunla göstərdi öz sənətini Böyük dahilərin hər bir kəlamı. Onsuz hünər evi gülşad olmazdı; Gülüb sevinməzdi nə göy, nə də yer. Firdovsi otuz il "Şahnamə" yazdı; Bir də "İlliada"nı yaratdı Homer. Marks da öz sonsuz iradəsilə Yazdı "Kapital"ı fikrə nur saçdı; O, fəhlə sinfinin həyat səsilə Bir yeni aləmə qapılar açdı. Lenin — o möhtəşəm dağlar qartalı Uçuşda yorulub durmadı bir an; Günəşli-gündüzlü bir istiqbalı Qurtardı quzğunun caynaqlarından… Bu dünya belədir, dərs olsun bizə, Səbir ilə yaranar hər böyük zəfər… Barı yüz addımlıq bir mənzil isə Başa vurmamışdır iradəsizlər… Az qalır, az qalır işin ömrünə; Kür öz məcrasını dəyişəcəkdir… El axıb, el gəlir bu böyük günə, Sən elə bilmə ki, Sarvanın təkdir. Qoy Sarvan işləsin, dağın üstdəki Qızıl bayrağı da yelləsin külək. Bizsə o bayraqla bir səyyah təki Bir az yer üzünü gəzib seyr edək. Xəzər dənizindən başlayaq sözü: Dəniz buruqları qatar-qatardır. Burda olmasa da Sarvanın özü, Hər buruq üstündə bayrağı vardır… May bayramı, Bakı böyük; parad keçir, bax, Şəhər axır qoşun-qoşun sıx dalğalarla; Sarvanımın əlindəki o qızıl bayraq Bayram günü yüz-yüz olub keçir qatarla. İndi fikrim Ural üstdə gəzdirir məni: Neçə yerdə sancılmışdır bu qızıl bayraq. Üzə çıxır yer altının qızıl mədəni. Bir bəxtiyar ana kimi sevinir torpaq. Yerə girib göz qoyuram şaxtalara mən; İnsan oğlu yer altda da uçurur dağı. Məşəl ilə yol açıram yüz təbəqədən, Yer altda da seyr edirəm bu al bayrağı. Uzaq toplar dilə gəlib dinəndə ruzgar, Mərd oğullar bu bayraqla qalxdı ayağa. Ömrü boyu tanrı deyən dindar qocalar Baxıb xeyir-dua verdi bu al bayrağa. Reyxstaqı seyr elədiın iki il qabaq, Meyit kimi tökülmüşdü qaşı-qabağı… Onun üstdə dalğalanıb, Avropaya, bax, Salam verdi vətənimin bu al bayrağı… Niyə düşmən xofa düşüb rəngi saraldı? Niyə çatdı qaşlarını iblis sayağı? Çünki dünən Çin ordusu Nankini aldı; Qırmızıdır bu ordunun zəfər bayrağı! Jan Alezar saralmadı, ölümdən əvvəl: - Kommunizmin əsgəriyəm, — dedi, — qardaşlar! Mən ölsəm də, ölməyəcək sevdiyim əməl, Yaşadacaq yer üzündə bizi, yoldaşlar! Bir il qabaq bir faciə eşitmişəm, ah!.. Bir qəhrəman fədaidən söhbət açım mən. O bilmiş ki, asacaqlar onu da sabah, Bir al bayraq istəmişdir rəfiqəsindən… Bu bayraqla o gəlmişdir dar ayağına; Cəlladlara baş əyməmiş o iftixarla. Kommunizmin bu müqəddəs al bayrağına Ölüm vaxtı dönə-dönə baxmış vüqarla… Bütün bunlar Sarvanımın gözündən keçir, Vüqarından sinəsinə sığmayir ürək. Boz dağlara, qayalara yeni don biçir, Bayrağımın şöhrətilə o fəxr edərək! Külək əsir, təpə üstdə yellənir bayraq; Sarvanınsa tunc əlləri hələ işdədir. Qoca Kürün qabağında dağ otur torpaq; Yer də, göy də hər zamankı bir gərdişdədir… Artıq, əl ver, vidalaşaq, ey qəhrəmanım! Öz yerində, Öz işində qoyuram səni. Aylar ötür, yarımçıqdır hələ dastanım, Səhraların sabahı da gözləyir məni. ;On yeddinci nəğmə ;MUĞANIN SABAHI Tarixlər şahidi Mingəçevirdə, Bozdağın döşündə, quru bir yerdə Dayanmış ağ saçlı mühəndisə bax! Ayağı altında od tutur torpaq… Nə bir kölgəlik var, nə də bir ağac, Təngnəfəs olub yanır yal-yamac… Osa qaşlarını sıx-sıx çataraq, Baxır səhralara, baxır diqqətlə… O neçin bu qədor xəyala dalır? Nədən şair kimi o ilham alır? Hara qanadlanır fikri sürətlə? Baxır səhralara, baxır diqqətlə! Qardaş! Üzündəki təbəssüm nədir? Nedir qəlbindəki o döyüntülər? Nədir alnındakı o aydın səhər? Gələcək günlərə bəlkə müjdədir? Söylə, üzündəki təbəssüm nədir? Görürəm: qabarmış sinon vüqarla Gözündə nur kimi roqs edir hünər. Qardaş! Yaşadığın saf arzularla Yarandı yazdığım bu kiçik əsər. De, yayın istisi alov tökdükcə Neçin şimşək olub bir dərt çaxırsan? Motorlar Bozdağı yarıb sökdükcə Toz-duman içindən hara baxırsan? Bir yeni aləmmi keçir gözündən? Qonaqmı çağırır səni istiqbal? O nə əfsanədir, nə də ki, xəyal… Gələcək günlərə boylandıqca sən, Bir yeni aləmmi keçir gözündən? Yox, yox, uzaq deyil bizdən o aləm, Ovcumda tutmuşam onun əlini. Qoy sənin adından danışsın qələm Vətən torpağının gəlhagəlini. ;YENİ ŞƏHƏR Bozdağın qoynunda bir dəniz vardır; Çinarlar sahildə qatar-qatardır. Həmdəmim ləpələr, göy dalğalardır; Uçur qayıqların ipək yelkəni, Elə bil, Göy göldə gəzdirir məni. Burda nəfəs alır böyük bir şəhər, Şəhər, sığmayır geniş küçələr… Hər evin surəti canlı bir əsər, Var olsun, deyirəm hər memar əli, Var olsun insanın eşqi, əməli! Aynabənd evlərin eyvanı sərin, Yuyunur qoynunda al şıfəqlərim Hər batan axşamın, doğan səhərin Hüsnü salamlayır pəncərələri! Günlər baş götürüb gedir irəli… Ətrindən məst olur yüz bağça, yüz bağ, Açır piyalə tək ağzını zanbaq… İnsan əllərini duyduqca torpaq, Göz açır xəstə tək gülümsəyərək, Yerin sinəsində çarpır min ürək… Gecələr car çəkir göyə zavodlar, Qalxır bağçalardan alovlar, odlar… Yerin varlığında bir yanğınmı var? Yox, yox, səhv elədim, ürəkdir yanan… Ürəkdir əməli ərşə dayanan… Mənim romantikam! Sən də qanadlan! Yan, yan, bu gördüyün məşəllər kimi! Sən də o daş qıran, saraylar quran, Polad sinəsilə dağlar uçuran, Ekskavator tutan o əllər kimi Sən də hər şaxtaya, soyuğa qatlan, Mənim romantikam, sən də qanadlan! Odur, cərgə-cərgə sahil boyunca Alışan çıraqlar bizə nə deyir? Yerin cəlalını seyr et doyunca, Yollara işıq sal… İşıqdır şeir… İşıqdır zülməti əridən qüdrət; İliç lampaları nə gözəl yanır! Səhralar al-olvan rəngə boyanır… Toy libası geyən ana təbiət İnsanın üzünə gülür hörmətlə… Açır qucağını min məhəbbətlə Hər addım başında bir yeni nemət… Bir nübar yetirir ana təbiət. ;On səkkizinci nəğmə BAKI-MİNGƏÇEVİR — Allo! Mingəçevir!! Bakıyam! Mənəm! Bir az işıq göndər! — Verə bilmərəm!.. Şirvan, Gəncəbasar, Qarabağ, Muğan-Məndən işıq alır bütün gündoğan. Məndən işıq alır min kənd, min şəhər, Gündə yüz zəng olur: göndərhagöndər! Hələ zavodların qalsın bir yana, Şəkiyə, Şirvana, Milə, Muğana Qatarlar işıqla salınır yola; Dağlar dilə gəlir: — Uğurlar ola! Bir də, mən işiqla əkib-biçirəm Sünbülü süzülən bu zəmiləri… İşıqla zülməti yarıb keçirəm Açmamış Muğanın, Milin səhəri. İşıqla çöllərə su göndərirəm, Susuz səhralara can gəlsin deyə. İşıqla düzlərdə pambıq dərirəm, İnsanın ətləri dincəlsin deyə… Elə ki, quraqlıq od çaxır, gəlir. Özüm yağış olub göydən yağıram. Hər axşam qapıma min naxır gəlir. İşıqla at tutub, inək sağıram. İşıqla axıdıb yerin altına, Yuyub şoranları yonca əkirəm. Baş vurub torpağın yeddi qatına, Qayalar dağıdıb, yollar çəkirəm. İşıqla açılır gecəm, gündüzüm, İşıq sürətilə qurar əllərim? İşıqla oyanır hər dağım, düzüm, Aranlı, yaylaqlı ağır ellərim. — Yaxşı, lovğalanma, bildik, gücün var! Bizə minnət qoyma, borcunu qaytar! — Nə borcdur? Ha vaxtdan? - Bəs on il qabaq!.. Döşündə sarı gil, dizində batlaq, Əlində bir hisli, bir qırıq fanar, Kor kimi dolaşıb hey diyar-diyar, Zülmətlər içində göz döydükcə sən, Gecənin qoynuna nur saçmadımmı? O vaxt anan kimi tutub əlindən, Bağli tilsimləri mən açmadımmı? Yadmdan çıxdımı o uğurlu gün? Qolrından yapışdı dövlətim, vanm… O vaxt küçələrim, meydançalarım İşıqdan kasadtıq çokdi soninçün… Şirvan dağlarının üstdən aşaraq, Bakıdan Xaldana qatarlaşaraq, Gedən dirəkləri, dəmir telləri, İşıq xətlərini mən qurmadımmı? Günlərə, aylara qatıb illəri, Bozdağı əridib uçurmadımmı? Bakı bu sözləri dedi vüqarla, Daha səs gəlmədi Mingəçevirdən; Axıb Xəzər kimi göy dalğalarla, İşıq karvanları göründü birdən… ;On doqquzuncu nəğmə ;MUĞAN MEŞƏLƏRİ Gün keçir, ay keçir, dolanır illər, İnsan yaşa dolur, dünya qocalır. Dəyişir hüsnünü aylar, fəsillər; Keçən gün uzaqda qaralıb qalır… Yüz illik bir palıd uçur kökündən, Şitillər yayılıb bir orman olur, Biz ayrı düşdükcə dünənki gündən, Varaqlar qopduqca insan ömründən, Sətirlər yığışıb bir dastan olur; Şitillər yayılıb bir orman olur. Dəyişir hər yerin axar-baxarı, Sular da dəyişir öz məcrasını. İnsanın hünəri, eşqi, vüqarı, Öz eli, öz hüsnü, öz ixtiyarı Dəyişir dünyanın ilk mənasını! Yastığa baş qoyub yatırsan axşam, Səhərsə yanında yeni bir nəfəs… Gözündə min arzu, qəlbində min kam Səni arxasınca aparır ilham – Sonsuz bir məhəbbət, sonsuz bir həvəs, İdraka sığmayan sonsuz bir dilək, Mən, yenə var olsun, deyirəm, ürək! Görürsən, yüz illik torpaqlı bir dam Aynabənd bir saray olur bir ayda… Baxır, gözlərinə inanmır adam, Şəfəqlər sayrışır o evdə müdam, Ona həsəd çəkir ulduz da, ay da… (Məqsədim fəlsəfə deyildir, dostlar! Nə yazsam, görürəm öz gözüm ilə. Məndən də bu üslub qalsın yadigar – Mənim də öz dilim, öz lisanım var. Deyirəm öz sazım, öz sözüm ilə, Nə yazsam, görürəm öz gözüm ilə.) Budur, bax, Muğandan keçirəm yenə, İndi olmasa da ötən gəncliyim, Yataqda keçməyir qulaq dincliyim: Əlimdə bir əsa, gözümdə çeşmək, Loğman tək gəzirəm vətən mülkünü. Yüz illər keçsə də unutmaz ürək Vətənin ilkini, andın ilkini… De, hanı, de, hanı otuz il qabaq Gördüyüm Muğanın boz şoranları? Gəzirəm, gəzirəm alqışlayaraq, Muğanı yenidən yaradanları! Sayım gördüyümü bir-bir, qulaq as. Aç şair sözünün düyünlərini… Sən də ana kimi öz bağrına bas Muğan torpağının ağ günlərini: Muğanda sayrışır bağlar-bağatlar, Oynaşır ilxılar, kişnəşir atlar. Axır qoşun-qoşun ellər-elatlar, Hər addım başında bir kənd, bir şəhər. Axır dəniz kimi yaşıl zəmilər, Gül gülü çağırır, sünbül sünbülü. O bir vaxt gördüyüm beli bükülü, Yerliyi darısqal, içi bürkülü O qamış komalar bəs indi hanı? Aynabənd evlərin yaşıl eyvanı Cənub göyləri tək üzə güldükcə, Muğan səhrasına dan söküldükcə, Evlərin üzündün nur töküldükcə, Geniş pəncərələr açılır tay-tay. Qınına qoymuşdur qılıncını yay… Açmış çadırını boylu çinarlar, Əyir budağını gülöyşə narlar. Hər təmiz süfrədə neçə nemət var, Xonçalar bəzənir rəngbərəng şamla. Evlər ordu kimi durur nizamla, Qızlar susəpənlə küçə suvarır, Sərvlər baş əyib xəyala varır… Göymü aşiq olub yerə yalvarır? Yermi göyə gülür bu ehtişamla? Baş əyib keçirəm bir ehtiramla Burda rast gəldiyim insanlara mən. Torpağın istisi keçir qəlbimdən… Bir al bayraq kimi ucalır vətən; Ucalır başımın üstdə vüqarla… Baxıram yollara mən iftixarla: Çöllərə məxmər tək döşənmiş yonca, Kürün məməsini sorur doyunca; Solmayır o aylar, illər boyunca; Həşyəsi yamyaşıl bir xalı kimi…. Bir saf məhəbbətin vüsalı kimi, Nə xoşbəxt açılır Muğanda sabah! Nizami görmədi bu günləri, ah!.. Tapmadı qəlbinə bir istinadgah, Getdi, ürəyində vətən möhnəti… Uzundur Muğanın sözü, söhbəti, Ondan ayrılmayaq, ömür yarıdır… İndisə qəlbimi çəkib aparan, Yorğun ayağımı yerdən qoparan Muğan səhrasının ormanlarıdır: Sərvlər görürəm ehramlar kimi… Yaz günü, xoş mehli axşamlar kimi, Xoşdur ağacların sərin kölgəsi. Quşlar bölük-bölük meşəyə gəlir; Yolçular arxların üstdə dincəlir; Sərinləyir anamız Odlar ölkəsi. Soyuyur torpağın can yanğıları… Budur, cərgə-cərgə cənuba sarı Dayanmış nizamlı ordular kimi Qovaqlar, ardıclar, söyüdlər, narlar, Bir də qatar-qatar boylu çinarlar Danışır arzusu, dili var kimi. Onların qəlbini duya bilsəniz! Meşələr! Meşələr! Doğrudan da siz Yayda da, qışda da bir baharsınız. İrandan Muğana taun tək əsən, Yelin qabağını dağ kimi kəsən Sizsiniz!.. Nə qədər lütfkarsınız! Elə ki od tutub yanır gündoğan, Bürküdən darıxır, boğulur Muğan, Elə ki, ağzını açır gilavar, Bir ölüm istisi duyur səhralar, Yenə bir fəlakət olmasın deyə, Zəmilər saralıb solmasın deyə, Sinə gərirsiniz ölümə siz də. Od-alov püskürən hərcayı yellər Əsib parçalanır tunc sinənizdə… Sizə taleyini tapşıran ellər Şair xəyalı tək hüdudsuz çöllər Kasadlıq çəkməyir, qalmayır darda! Meşələr! Solmayın fırtınalarda! Ana örpəyini boranda, qarda Doğma balasının üstə sərən tək, — Əsdikcə boz üzlü amansız külək, Muğanın üstünə şal salırsınız… Ellərin qeydinə siz qalırsınız… Gecə də, gündüz də keşik çəkərək! Şaxtalar vurmayır bağçanı-bağı, Vaxtsız tökülməyir güllər, çiçəklər. Saralıb solmayır göy biçənəklər, Vaxtsız qocalmayır vətən torpağı… Baxıb tarlaların yanmış üzünə, Qocalar, qarılar döyür dizinə, — Ömrü yazıq keçən balalarım tək. Bu xoşboxt sabahı duyduqca ürək, Yaşamaq istəyir daim insan. Qələm dikə gəlir, coşur arzular, Ancaq sabahın da öz şairi var! Gələcək günlərin simfoniyasından O öz rübabilə söz açan zaman, Bilirəm, məni də yad edəcəkdir!.. Onun da xeyirxah dilində ellər, Onun da qəlbində sönməz əməllər, Açdığım cığırla yol gedəcəkdir, Bilirəm, məni də yad edəcəkdir… ;Epiloq Günəş salamlasın, a dostlar, sizi! Gəlin vidalaşaq bu əsərimlə. Hörmətlə sıxıram əllərinizi, Vidalaşmayırıq əməllərimlə… "Muğan" dastanını iki il qabaq Bir səyahət günü başlamışam mən. O öz vədəsinə gecikdi, ancaq, Nə məndən inciyin, nə də qələmdən… Yazdıqca "Muğan"ın hər nəğməsini Gecələr şam kimi mən də yanmışam… Duyduqca çöllərin xoş nəfəsini Vaxtından gec yatıb, tez oyanmışam… Nə qədər doğmadır burda hər nəfəs, Bir də hər insanın, hər şeyin adı… Bir ovuc torpağı göyə dəyişməz Bir həyat şairi, bir yer övladı… Mən indi hər sözün üstündə bəzən Saatlar uzunu fikrə gedirəm. Ayrılıb qocalmış qərinələrdən, İndi öz əmrirni təsvir edirəm. Desəm doğrusunu, Muğan düzündə Açıldım neçə yol bir səhər kimi… Yenə də gözlərim qaldı üzündə, Doymadım, yarımçıq qitələr kimi… Bəlkə də yazdığım bu gözəl pəri Kamala yetməmiş bir gözəldir, ah!.. (Ancaq, o doğmadır, həm də xeyirxah… Bir də lütfkardır onun gözləri!) Sənin də ürəyin olsa lütfkar, Bu canlı sənəti öz bağrına bas. Hər kiçik sözün də öz dünyası var: Yarımçıq olsa da, mənasız olmaz… Gördüyün, seçdiyin nöqsanları sən Bağışla, oxucum… mümkünsə, əgər… Buyur, köməkçim ol, yapış əlimdən; Mənim yaratdığım bu sadə əsər Sənin şöhrətinlə bir dastan olsun… Bir zəmiyə dönsün hər kiçik sünbül; Muğanda əkdiyim bu xırdaca gül Qoy sənin əlinlə gülüstan olsun!.. ''1948–1949'' </poem> [[Kateqoriya:XX əsrin poemaları]] 5tqgpcawjyyo1st1iubjy2ztsqisgg5