Vikimənbə azwikisource https://az.wikisource.org/wiki/Ana_s%C9%99hif%C9%99 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Xüsusi Müzakirə İstifadəçi İstifadəçi müzakirəsi Vikimənbə Vikimənbə müzakirəsi Fayl Fayl müzakirəsi MediaViki MediaViki müzakirəsi Şablon Şablon müzakirəsi Kömək Kömək müzakirəsi Kateqoriya Kateqoriya müzakirəsi Portal Portal müzakirəsi Müəllif Müəllif müzakirəsi Səhifə Səhifə müzakirəsi İndeks İndeks müzakirəsi TimedText TimedText talk Modul Modul müzakirəsi Tədbir Tədbir müzakirəsi 0 2698 95964 94872 2026-06-20T04:57:14Z Araz Yaquboglu 734 [[Kateqoriya:Deyişmələr]] silindi; [[Kateqoriya:XVIII əsrin deyişmələri]] əlavə olundu [[VM:HC|HotCat]] 95964 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = Molla Pənah Vaqiflə Molla Vəli Vidadinin deyişməsi | müəllif = Mir Möhsün Nəvvab | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = Əkrəb Bağırov, Nizami Məhərrəmov, Kamil Allahyarov, Fərrux Fərmanov | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = | mənbə = {{cite book |last= Nəvvab |first= Mir Möhsün |date= 2018 |title= Təzkireyi-Nəvvab |url= https://ia902801.us.archive.org/33/items/m.-nevvab-tezkire/M.Nevvab_Tezkire.pdf |location= Bakı |publisher= Elm |page= |isbn= |author-link= Müəllif:Mir Möhsün Nəvvab }} | vikipediya_keçidi = Ağlarsan }} <poem> '''Vaqif''' Ey Vidadi, sənin bu puç dünyada Nə dərdin var ki, zar-zar ağlarsan? Ağlamalı günün axirətdədir, Hələ indi səndə nə var, ağlarsan? '''Vidadi''' Vaqif, nə çox yan baş-ayaq atarsan, Mənə dersən: nə bu qədər ağlarsan? Sənin də başında məhəbbət beyni- Əgər olsa, eylər əsər, ağlarsan! '''Vaqif''' Ta cəsədin cüda olmayıb candan, Bil özünü artıq sultandan, xandan, Habelə ayrılıq nədir ki, ondan Bu qədər çəkibən azar, ağlarsan? '''Vidadi''' Ağlamaq ki, vardır, məhəbbətdəndir, Şikəstəxatirlik mərhəmətdəndir, Əsil bunlar cümlə mürüvvətdəndir, Olsa ürəyində, betər ağlarsan! '''Vaqif''' Say qənimət diriliyin dəmini, Keçən həmdəmlərin çəkmə qəmini, Ağlın olsun, sil gözünün nəmini, Dəxi geri gəlməz onlar ağlarsan! '''Vidadi''' Oxumadın "fəlyəzhəku" ayətin, Çəkməyibsən yarü həmdəm firqətin, Bilsən əgər ağlamağın ləzzətin, Ta gedincə nuri-bəsər ağlarsan '''Vaqif''' Kimdi indi bu dövrdə ol adəəm, Pərisi yanından heç olmaya kəm. Qaralırsan bulut kimi dəmadəm, Ağ yağış tək yaşın yağar, ağlarsan. '''Vidadi''' Billəm çox uşaqsan, ürəyin toxdur, Ləhvü ləəb ilə həvəsin çoxdur, Qocalıq əsəri könlündə yoxdur, Hələ sonra əqlin kəsər, ağlarsan! '''Vaqif''' Toy-bayramdır bu dünyanın əzabi, Əqli olan ona gətirər tabi, Sən təki oğlana deyil hesabi, Hər şeydən eləyib qubar ağlarsan! '''Vidadi''' Oğlan, sən uşaqsan, cavansan hələ, Yenicə cisminə düşüb vəlvələ, Təzə dəyənəyi alıbsan ələ, Qaim tut ki, nagah düşər, ağlarsan. '''Vaqif''' Kəndini əlindən aldıran fələk. İnəklərə buzov saldıran fələk, Yarü yoldaşını öldürən fələk, Məgər səni belə qoyar, ağlarsan? '''Vidadi''' Neylərsən söyləmiş buzov-inəyi, Bizimlə eyləmiş belə hənəyi, Həzrətqulu bəyin ağ dəyənəyi- Alıbsan əlinə məgər, ağlarsan! '''Vaqif''' Bidəmağ olmaqdan nə düşər ələ, Şükr elə Allaha, gəz gülə-gülə! Uşaq ha deyilsən, tez-tez habelə- Könlünün şişəsi sınar, ağlarsan. '''Vidadi''' Uzaqdan bax, yaxşı fəhm et satirə, Bu iş baxmaz heç könülə, xatirə, İstər yüz il bu yollarda qatirə, Bir gün yanar canü cigər ağlarsan! '''Vaqif''' Keçən işdən mərd igidlər pozulmaz, Atalar deyibdir: "Tökülən dolmaz". Qatıq üçün qışda ağlamaq olmaz, İnşaallah, gələr bahar, ağlarsan! '''Vidadi''' Dövlətindən yetdik nanü nəməyə, Düşdük indi cadü qatıq yeməyə, Söz ki, çoxdur, yeri yoxdur deməyə, Əgər bilsən, ey bixəbər, ağlarsan. '''Vaqif''' İç qatığı, ye darının cadını, . . . . . . . . . . . . . . İstəmə dövranın dadlı zadını, Sənə olur o zəhirmar, ağlarsan! '''Vidadi''' Ey mənə göstərən qatığı, cadı, Onu yeyən tapar külli muradı, Dünyanın sənə də ləzzəti, dadı- Bir gün olur axır zəhər, ağlarsan! '''Vaqif''' Nə qədər dirisən, ölü deyilsən, Qocalıban yaylar kimi əyilsən, Padşahsan, əgər özünü bilsən, Neçün olub candan bizar, ağlarsan! '''Vidadi''' Elə ki, taxıldı burnuna çeşmək, Qocalıq əl verib, dəxi nə şişmək! Uşaqlar içində düşər gülüşmək, Sənin də acığın tutar, ağlarsan! '''Vaqif''' Yalqız çox qocalan bayatı sevər, Gah öyünər, tək-tək özündən deyər, Sən də yetişibsən o həddə məgər, Beyninə bayatı uyar, ağlarsan? '''Vidadi''' Külli Qarabağın abi-həyatı, Nərmü nazik bayatıdır, bayatı, Oxunur məclisdə xoş kəlimatı, Ox kimi bağrını dələr, ağlarsan! '''Vaqif''' Müxəmməs deməyin seyrəklənibdir, Bayatıda zehnin zirəklənibdir, Qocalıbsan, qəlbin köyrəklənibdir, İşdən-gücdən olub bikar ağlarsan. '''Vidadi''' Gəl danışma müxəmməsdən, qəzəldən, Şeri-həqiqətdən, mədhi-gözəldən, Sənin ki, halını billəm əzəldən, Elə deyib canan, dilbər ağlarsan. '''Vaqif''' Yetmişdə ki, belə nəm gələ gözə, Kəsməyə arasın, baxmaya sözə, O zaman ki, yaşın yetişər yüzə, Gör ki, onda nə bişümar ağlarsan. '''Vidadi''' Sarı Çobanoğlu gəlsin yanına, Axund deyib canın qatsın canına, Onun şövkətinə, sənin şanına, O, yaxşı müxəmməs düzər, ağlarsan. '''Vaqif''' Çökər bir gün qabağına Əzrayıl, Deyər: ey kor bəndə, qəflətdən ayıl! Görərsən bir əcəb şəklü şəmayıl, Ürəyinə qanlar damar, ağlarsan. '''Vidadi''' Əzrayıl ki, çəngəl çalar canına, Çevrilib baxarsan hər bir yanına, Ol zamanda sənin o əfğanına, Nə bir gəlin, nə qız yetər, ağlarsan! '''Vaqif''' Onun ki, çəngəli əzayə düşər, Çaxnaşar cəsədin, lərzayə düşər, Tamam sümüklərin vay-vayə düşər, Diriykən dərini soyar, ağlarsan. '''Vidadi''' Axirət sözünü salma yadına, Mütləq dürüst deyil etiqadına, Məhşər günü kimsə yetməz dadına, Fəryadın fələyə çıxar, ağlarsan. '''Vaqif''' Yanarsan, tənindən çıxar tütünün, Tutuşar boğazın, kəsilər ünün, Hələ vardır bundan betər pis günün, Üqbayə edəndə səfər ağlarsan, '''Vidadi''' Mömin olub qəlbin olsaydı səlim, Bilərdin xudanın oldurun kərim, Sənə kərəm eylər əzizü həkim, Nə çəkərsən xövfü xətər, ağlarsan! '''Vaqif''' Çün gedərsən o qaranlıq dar yerə, Qonşu olmaz, çağıranda səs verə, Bir kimsə tapılmaz qapından girə, Görərsən dörd tərəf divar, ağlarsan. '''Vidadi''' Möminəm, zikrimdir daim ilahi, Uzaqdır könlümdən külli mənahi, Əfv olur möminin cümlə günahi, Sənin də könlündən keçər ağlarsan. '''Vidadi''' Vaqif, nə çox yan, baş-ayaq atarsan, Mənə dersən, nə bu qədər ağlarsan? Sənin də başında məhəbbət beyni Əgər olsa, eylər əsər, ağlarsan! '''Vaqif''' Ta cəsədin cüda olmayıb candan, Bil özünü artıq sultandan, xandan, Qəriblik, ayrılıq nədir ki, ondan Bu qədər çəkibən azar, ağlarsan? '''Vidadi''' Ağlamaq ki, vardır, məhəbbətdəndir, Şikəstəxatirlik mərhəmətdəndir, Əsil bunlar cümlə mürüvvətdəndir, Olsa ürəyində, betər, ağlarsan! '''Vaqif''' Say qənimət diriliyin dəmini, Keçən həmdəmlərin çəkmə qəmini, Əqlin olsun, sil gözünün nəmini, Dəxi geri gəlməz onlar ağlarsan! '''Vidadi''' Ağlamaq möminin əlamətidir, Nəbinin dininin xoş adətidir, Əgər bilsən, həqqin kəramətidir, Ta gedincə, nuri-bəsər ağlarsan! '''Vaqif''' Əlindən kəndini aldıran fələk, Inəklərə buzov saldıran fələk, Yarü yoldaşını öldürən fələk Məgər səni beylə qoyar, ağlarsan? '''Vidadi''' Neylərsən söyləmiş buzov-inəyi, Bizimlə eyləmiş belə hənəyi, Həzrətqulu bəyin ağ dəyənəyi – Alıbsan əlinə, məgər, ağlarsan? '''Vaqif''' Kimdir indi bu dövrdə ol adəm, Pərisi yanından heç olmaya kəm, Qaralırsan bulut kimi dəmadəm, Ağ yağış tək yaşın yağar, ağlarsan. '''Vidadi''' Billəm çox uşaqsan ürəyin toxdur, Ləhvü ləəb ilə həvəsin çoxdur, Qocalıq əsəri könlündə yoxdur, Hələ sonra əqlin kəsər, ağlarsan! '''Vaqif''' Toy-bayramdır bu dünyanın əzabı Əqli olan ona gətirər tabı, Sənin tək oğlana deyil hesabı, Hər şeydən eyləyib qubar ağlarsan! '''Vidadi''' Oğlan, sən uşaqsan, cavansan hələ, Yenicə cisminə düşüb vəlvələ, Təzəcə dəyənək alıbsan ələ, Qaim tut ki, nagah düşər, ağlarsan. '''Vaqif''' Bidəmaq olmaqdan nə düşər ələ, Şükr eylə Allaha, gəz gülə-gülə! Uşaq ha deyilsən tez-tez habelə Könlünün şişəsi sınar, ağlarsan! '''Vidadi''' Uzaqdan bax, yaxşı fəhm et satirə, Bu iş baxmaz heç könülə, xatirə, Istər yüz il bu yollara qat zirə, Bir gün yanar canü ciyər, ağlarsan! '''Vaqif''' Keçən işdən mərd igidlər pozulmaz, Atalar deyibdir: "Tökülən dolmaz". Qatıq üçün qışda ağlamaq olmaz, İnşaallah, gələr bahar, ağlarsan! '''Vidadi''' Dövlətindən yetdik nanü nəməyə, Düşdük indi cadü qatıq yeməyə, Söz ki çoxdur, yeri yoxdur deməyə, Əgər bilsən, ey bixəbər, ağlarsan! '''Vaqif''' İç qatığı, ye darının cadını, . . . . . . . ……… Neylərsən dünyanın dadlı zadını, Sənə olur о zəhrimar, ağlarsan! '''Vidadi''' Ey mənə göstərən qatığı, cadı, Onu yeyən tapar külli muradı, Dünyanın sənə də ləzzəti, dadı, Bir gün olar axır zəhər, ağlarsan! '''Vaqif''' Necə ki, dirisən, ölü deyilsən, Qocalıban yaylar kimi əyilsən, Padişahsan əgər özünü bilsən, Neçin olub candan bezar, ağlarsan! '''Vidadi''' Elə ki, taxıldı burnuna çeşmək, Qocalıq əl verib, dəxi nə şişmək… Uşaqlar içinə düşər gülüşmək, Sənin də acığın tutar, ağlarsan! '''Vaqif''' Yavuz çox qocalan bayatı sevər, Gah öyünər, tək-tək özündən deyər, Sən də yetişibsən о həddə məgər, Beyninə bayatı uyar, ağlarsan? '''Vidadi''' Külli Qarabağın abi-həyatı, Nərmi-nazik bayatıdır, bayatı, Oxunur məclisdə xoş kəlimatı, Ox kimi bağrını dələr, ağlarsan! '''Vaqif''' Müxəmməs deməyin seyrəklənibdir, Bayatıda zehnin zirəklənibdir, Qocalıbsan qəlbin köyrəklənibdir, İşdən-gücdən olub bekar ağlarsan. '''Vidadi''' Gəl danışma müxəmməsdən, qəzəldən, Şeri-həqiqətdən, mədhi-gözəldən, Sənin ki, halını billəm əzəldən, Elə deyib canan, dilbər, ağlarsan. '''Vaqif''' Yetmişdə ki, belə nəm gələ gözə, Kəsməyə arasın, baxmaya sözə, Ol zaman ki, yaşın yetişər yüzə Gəl gör, onda nə bişümar ağlarsan. '''Vidadi''' Sarı çoban oğlu gəlsin yanına Axund deyə canın qatsın canına, Xanın şövkətinə, sənin şanına, О yaxşı müxəmməs düzər, ağlarsan. '''Vaqif''' Nədəndir bənizin heç olmur duru, Savılıb bostanın olubdur quru, О zaman ki, sənə . . . . . Gözlərin çanaqdan çıxar, ağlarsan. '''Vidadi''' Dərdlərinə dərman olmaz heç kəsin, Əbubəkrə hərgiz yetişməz səsin, Mitilin altında qalır nəfəsin, Mürği-ruhin göyə uçar ağlarsan. '''Vaqif''' Bir gün çökər qabağına Əzrayıl, Deyər, ey kor bəndə, qəflətdən ayıl, Görərsən bir qərib şəklü şəmayil, Ürəyinə qanlar damar, ağlarsan. '''Vidadi''' Əzrayıl ki, çəngəl sala canına, Çevrilib baxarsan hər bir yanına, О zamanda sənin ah-əfğanına, Nə bir gəlin, nə qız yetər, ağlarsan! '''Vaqif''' Onun çəngəli ki, əzayə düşər, Çaxnaşar cəsədin lərzayə düşər, Tamam sümüklərin vay-vayə düşər, Dirikən dərini soyar, ağlarsan. '''Vidadi''' Axirət sözünü salma yadına, Dürüst deyil, mütləq, etiqadına, Məhşər günü kimsə yetməz dadına, Fəryadın fələyə çıxar, ağlarsan. '''Vaqif''' Yanarsan, təpədən çıxar tütünün, Tutuşar boğazın, kəsilər ünün, Hələ vardır bundan betər pis günün, Üqbayə edəndə səfər ağlarsan. '''Vidadi''' Mömin olub qəlbin olsaydı səlim, Bilərdin xudanın olduğun kərim, Sənə kərəm eylər əzizü həkim, Nə çəkərsən xovfü xətər, ağlarsan. '''Vaqif''' Çün gedərsən о qaranlıq dar yerə, Qonşu olmaz, çağıranda səs verə, Bir kimsə tapılmaz qapından girə, Görərsən dörd tərəf divar, ağlarsan. '''Vidadi''' Möminəm, zikrimdir daim ilahi, Uzaqdır könlümdən külli mənahi, Əfv olur möminin cümlə günahi, Sənin də könlündən keçər, ağlarsan. '''Vaqif''' Zahir olur iki şəxsi-qəzəbnak, Əllərində şeşpər, çapikü çalak. Onları görəndə zəhrin olur çak, Qutun qurur, nitqin batar, ağlarsan. '''Vidadi''' Münkir sözü, sual sözü, sin sözü, Söz bir gərək, nə danışmaq min sözü. Dünya, axirətdən belə din sözü, Əlin yoxdur, bəs müxtəsər, ağlarsan. '''Vaqif''' Bu yanından çıxar о zalım şeytan, Su göstərər, səndən ta ala iman, Nə Ömər tapılar, onda nə Osman, Hər biri bir yanda batar, ağlarsan. '''Vidadi''' Məzarın, məhşərin həqdir cəhəti, Məhrum qalmaz Məhəmmədin ümməti, Sən ki, tərk edibsən tamam sünnəti, Çox çəkərsən qəzəb, qəhər, ağlarsan. '''Vaqif''' Çünki işin çəp düşübdür əzəldən, Fayda olmaz işlədiyin əməldən, Mələk verər dəftərini sol əldən, Günahını bir-bir sayar, ağlarsan. '''Vidadi''' Mələklər ki, gələr sahib izzətdən, Ayıra mömini asi millətdən, Görər ki, deyilsən əhli-sünnətdən, Səni yolum-yolum yolar, ağlarsan. '''Vaqif''' О gündə ki, qaçar pədərdən püsər, Gövdənə çulğaşar, ilan sərbəsər, Su verməz içəsən saqiyi-kövsər, Kəbab təki bağrın yanar, ağlarsan. '''Vidadi''' Əvvəl Bubəkrdir peyğəmbərə yar, Ömərdir islamı eyləyən izhar, Osmani-Zinnureyn, Heydəri-kərrar, Olarlar saqiyi-kövsər, ağlarsan. '''Vaqif''' Çün töhmət edibsən о həştü çara, Əlin necə yetər sənin onlara, Qapılarda dolanarsan avara, Gör başına gələr nələr, ağlarsan. '''Vidadi''' Əbubəkr, Ömər, Osmanü Əli, Cümlə həştü çahar imami-vəli, Neymanü şafei, Malik, Həmbəli, Onları cəmiən əzər, ağlarsan. '''Vaqif''' Ol zaman ki, qaynar kəllədə beyin, İmam əzəm danar sözün, hər şeyin, Heç üzə mən baxa bilmənəm deyin, Səni görcək gözün yumar, ağlarsan. '''Vidadi''' Allahın ki, heç çəkməzsən minnətin, Tərk edibsən peyğəmbərin sünnətin, Nə görərsən məsumların hörmətin, Əgər ağlamazsan, əgər ağlarsan. '''Vaqif''' Həştü çahar çün halını duyarlar, Sanma səni öz halına qoyarlar, Əvvəl onlar səni diri soyarlar, Sümüyünü ta gömərlər, ağlarsan. '''Vidadi''' О zaman ki, məşhər xalqı durarlar, Divan olub sorğu-sual sorarlar, Əgər səni bu məzhəbdə görərlər, Yerbəyer budayıb əzər, ağlarsan. '''Vaqif''' Demə ki, dadıma yetər Maliki, Dərdə düşər səndən betər Maliki, Qaçar ilim-ilim itər Maliki, Yaşınıb bir yerdə yatar, ağlarsan. '''Vidadi''' Həşrədək qalarsan ahü-zar ilən, Həsrətilən, çox-çox intizar ilən, Kələz ilən, əqrəb ilən, mar ilən, Ağzınadək qəbrin dolar, ağlarsan. '''Vaqif''' Çox kimsələr qıl körpüdən asılar, Həmbəlinin qaraulu basılar, Qorxusundan bir bucağa qısılar, Dinə bilməz mat-mat baxar, ağlarsan. '''Vidadi''' Həsən Kaşinin ta başın kəsərlər, Kəsib onu cəhənnəmdən asarlar, Qızdırıb-qızdırıb oda basarlar, Onu görüb əqlin çaşar, ağlarsan. '''Vaqif''' Şafeinin olmaz о qədər suçu, Əvvəldən axıra ayrıdır köçü, Gələr fəriştələr amma bu üçü Tutar bir-birinə çaxar, ağlarsan. '''Vidadi''' Şafeini imamlardan ayırma, Əmmə xanı görüb riya qayırma, Bu sözləri ləzgi içrə buyurma, Səni qalmıqlara satar, ağlarsan. '''Vaqif''' Qəbirdən ki, çıxıb gedərsən Şama, О günlərin dönər toya, bayrama, Əlin yetməz peyğəmbərə, imama, Qiyamət başına qopar, ağlarsan. '''Vidadi''' Qapılarda çox toxuna-toxuna, Ömərdən, Osmandan, gəzmə saxına, Olarsız ki, heç qoymazlar yaxına, Döyə-döyə öldürərlər, ağlarsan. '''Vaqif''' Əqlin olsun, on iki imama inan, Fayda verməz sonra olmaq peşiman, Yəqin bil ki, qurulacaqdır mizan, Əməlin qarşında durar, ağlarsan. '''Vidadi''' İmamlar ha deyil sənin yoldaşın, Olsaydı gözündə olardı yaşın, Sən əqldə vardır neçə qardaşın, Olur olsun, sən müqərrər ağlarsan. '''Vaqif''' Vəqtkən dəli olma, gəl eşit məndən, Gəzmə yalvar-yapış onlara gendən, Amma qorxun olsun Əbülhəsəndən, Səni əzim-əzim əzər, ağlarsan. '''Vidadi''' Qulluq etməyibsən Əbülhəsənə, Gələ о günündə yar ola sənə, Yetişməz dadına heç bir kimsənə, Qalarsan nailac, naçar, ağlarsan. '''Vaqif''' Axır sənin necə haldır bu halın, Hansı mətləbdədir fikrü xəyalın? Vədə günü atın, qoyunun, malın, Əgər doğmaz, əgər doğar ağlarsan. '''Vidadi''' Çün sevməzsən atı, qoyunu, malı, Eşitməzsən, hərgiz bu qalmağalı, Bəs nədir yığıbsan neçə əyalı, Doğmaz şad olarsan, doğar, ağlarsan. '''Vaqif''' Heç axtarma şahi-Heydər Əlini, İmamü hümami, tamam vəlini, Yığ başına təpik atan dəlini, Olar ki, bir-birin qırar, ağlarsan. '''Vidadi''' Tanırsan Şəmkirli dəli qazını, Həsəni-Kaşini, Nəsir Tusini, Tərki-sünnət olan tamam asini, Görərsən duzəxə girər, ağlarsan. '''Vaqif''' İmam ki, iraqdır etiqadından, Tamam bildiklərin çıxar yadından, О zaman çəkilər ah nihadından, Fəryadın fələyə çıxar, ağlarsan. '''Vidadi''' Olan peyğəmbərin doğru rahında, Xuda saxlar onu öz pənahında, Səni hər kim görər həq dərgahında, Qatar qabağına qovar, ağlarsan. '''Vaqif''' Başına cəm olub, əqlin yığılmaz, О səbəbdən dərdin, qəmin dağılmaz, Sənin malın buzov salıb, sağılmaz, Hər kəs inəyini sağar, ağlarsan. '''Vidadi''' Şeytan ki, dünyada aldadır kimi, Xoş gəlir о kəsə dünyanın dəmi. Çox yığma başına hurü sənəmi, Qafil, özgələrə gedər, ağlarsan. '''Vaqif''' Cəhənnəmə getsin gedən həmdəmlər, Olar üçün çəkmə sən bunca qəmlər, Keçən günləri ki, indi bu dəmlər, Dəli könül əbəs anar, ağlarsan. '''Vidadi''' Göz neçün ağlayıb tökməsin nəmi, Heyvan ha deyil ki, çəkməyə qəmi, Əqlin olsa, anıb yarı, həmdəmi, Leylü nahar, şamü səhər, ağlarsan. '''Vaqif''' Həqqi-peyğəmbərə, о çariyarə, Tamam imamlara həştü çaharə, Uymasan, yanarsan duzəxdə narə, Kimsə olmaz sənə yavər, ağlarsan. '''Vidadi''' Nahaq yerə əhli-həqqə dəyənlər, Peyğəmbərin doğru yolun əyənlər, Azğın-azğın çariyarə söyənlər, Çaqqal tək duzəxdə ular, ağlarsan. '''Vaqif''' Nə yaradır ürəyinin yarası, Bu vaxtadək olmayıbdır çarası? Uzun illər kəsilməyib arası, Şamü səhər, leylü nahar ağlarsan? '''Vidadi''' Bir göz ki, ağlamaz, həm tökməz yaşı, Əlbəttə, xalidir beyini, başı, Olmasa, yad eylər yarü yoldaşı, Hərdəm ki, yadına düşər, ağlarsan. '''Vaqif''' О qədər dolandın sağdan və soldan, Dövləti, xanı da çıxardın yoldan, Qoymadın ki, verə parçadan, puldan, Səni xələt əhli tutar, ağlarsan. '''Vidadi''' Çox bulanma bu dünyanın qanına, Vəfa yoxdur sultanına, xanına, Danasını bir gün qoymaz yanına, Bizim inək kimi təpər, ağlarsan. '''Vaqif''' Dünya işində ki, qoçaqsan, qoçaq, Ölüdən qıvraqsan, diridən qaçaq, Bir gün sağ olursan, yeddi gün naçaq, Övrətlər bağrını üzər, ağlarsan. '''Vidadi''' Səni qamışlıqda yaşıran fələk, Əqlini başından çaşıran fələk, Meyxanədən tez-tez düşürən fələk, Belə qoymaz bir gün sürər, ağlarsan. '''Vaqif''' Öləndən sonra о güruhi-nacı, Məzarına salmaz sayə qıyqacı, Özündən irəli çürük ağacı Ağzının üstündən çəkər, ağlarsan. '''Vidadi''' Allah rəbbindir Məhəmməd Şəfi, Külli halə oldur əlimü səmi, Deyilmi yəğfiruzzünubi cəmi, О gündə gözlərin görər, ağlarsan. '''Vaqif''' Minərsən qatırı, sürə bilməzsən, Yolun altın, üstün görə bilməzsən, Xan gələr, yerindən dura bilməzsən, Qələbəyi qolundan tutar, ağlarsan. '''Vidadi''' Ağqız oğlu Piri dünya qardaşın, Hatəm xan ağadır sində yoldaşın, Sarı çoban oğlu gözəl dindaşın, Nə çəkərsən sən dərdü sər, ağlarsan. '''Vaqif''' Soruşarlar səndən neçə xəbəri, Üstünə çəkərlər tiğü təbəri, Söylərsən sözünü dəli, sərsəri, Hər biri bir yandan budar, ağlarsan. '''Vidadi''' Olunandan sonra sorğu-sualın, Yenə ağlamaqdan olmaz məcalın, Savılmaz başından bu qalmağalın, Hər ləhzədə həzar-həzar, ağlarsan. '''Vaqif''' Münkir-nəkir necə olsa ötüşər, Sor ki, sonra işin hara yetişər, Divar gələr bir-birinə bitişər, Səni oyum-oyum oyar, ağlarsan. '''Vidadi''' Oxuram, gər cürmim var isə əzim, İnnəlləhə hüvvət təvvabür-rəhim, Həqqin olduğuna qəniyü-kərim, Əzəl etməyibsən bavər, ağlarsan. '''Vaqif''' Qıl körpüdən ta ki, sürçər ayağın, Cəhənnəm xovfindən yarılır yağın, Qorxma, yenə Əli olar dayağın, Əgər anıb həştü çahar ağlarsan. '''Vidadi''' Şiə xalqı tamam dolar duzəxə, Qalarlar duzəxdə od yaxa-yaxa, Mahaldır ki, biri duzəxdən çıxa, Cümlə olar zirü zəbər, ağlarsan. '''Vaqif''' Vaqif, gərçi əzabı var dünyanın, Sən neçün xovfini çəkərsən, anın, Tutubsan ətəyin Şahi-mərdanın, О gülər – gülərsən, ağlar – ağlarsan. '''Vidadi''' Əhli-sünnət vəl-cəmaət peyvəstə, Gedərlər cənnətə dəstəbədəstə, О gündə şad olar Vidadi xəstə, Səni yanlış görüb gülər, ağlarsan. </poem> [[Kateqoriya:Qoşmalar]] [[Kateqoriya:XVIII əsrin deyişmələri]] [[Kateqoriya:Təzkireyi-Nəvvab]] qhbyj22t1gd7mnrl27fjue5a6r22vo9 0 33586 95966 95960 2026-06-20T06:19:50Z Araz Yaquboglu 734 [[Kateqoriya:İrqçilik]] əlavə olundu [[VM:HC|HotCat]] 95966 wikitext text/x-wiki {{Başlıq | başlıq = {{PAGENAME}} | müəllif = Səməd Vurğun | keçidsiz müəllif = | tərcüməçi = | keçidsiz tərcüməçi = | bölmə = | əvvəlki = | növbəti = | il = 1948 | qeydlər = | mənbə = Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri. Beş cilddə. III cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2005 }} <poem> O, kürsüyə sinə gərdi. Danışmadı, susdu bir dəm, Çatıb qara qaşlarını, fikrə getdi o bir anlıq; (Bəzən dilsiz bir vüqarla qılınc çəkir qəhrəmanlıq. Qarşısında boyun büküb, səcdə qılır bütün aləm…) Salon heyrət içindədir… Sükut edir başdan-başa. Qara zənci kürsüdədir, ona min göz baxır yerdən… Bir şeriyyət tablosudur seyr etdiyim bu tamaşa, Nə mənalar oxuynram dalğın baxan o gözlərdən!.. Elə bil ki, bir dəfə də, yarandığı gündən bəri Ağız açıb o gülməmiş… nəşələrə biganədir… Dodağında səslənməmiş ürəyinin nəğmələri, Talan olmuş şəhər könlü top dağılmış viranədir… Elə bil ki, qara zənci bu dünyaya gələn zaman Bir daxmada matəm tutub ağlamışdır öz anası… Fəqət yenə ana qəlbi ayrılmamış övladından, Gecə-gündüz çörək yeyib, nalə çəkmiş hər laylası. Onun tutqun baxışında bulud gəzir, şimşək çaxır, Bir pəhləvan gücü də var onun canlı biləyində. Dönə-dönə göz gəzdirib insanlara yenə baxır, Açılmamış bir kitab var onun dolmuş ürəyində… Dolan bulud boşalacaq! - Bu hökmüdür təbiətin! Qara zənci ağız açır: — Mən zənciyəm, həm də rəssam! Otuz ildən bir az da çox övladıyam bu sənətin, Məni yalnız insan deyil, bir də şair doğmuş anam! Amerika, Yeni dünya! Mənim doğma vətənimdir, Babamın ağ sümükləri çürümüşdür bu torpaqda… Dəniz mənim, hava mənim, torpaq mənim, göy mənimdir! Arzularım yuva salmış hər budaqda, hər yarpaqda, Mən sevirəm öz yurdumu bir müqəddəs məhəbbətlə. Rəssam könlüm vurğunudur hər axşamın, hər səhərin, Yaratdığım tablolarda hüsnü vardır, şəfəqlərin… Vaxtınızı çox almayım! Deyin, mənim bu sənətlə, Bu hünərlə yaşamağa yer üzündə yerim varmı? Heç evsiz də, eşiksiz də rəssam olan yaradarmi? Onun qara gözlərindən bir ildırım çaxdı keçdi. Ürəyinin qızıl qanı ürəyimdən axdı keçdi. Zənci dalğın… Salon səssiz… Elə bil ki, bütün varlıq Ona bu dəm qulaq asır. Gəl, oxucum, diqqətlə bax, Görürsənmi, onun gözü şölələnir bircə anlıq, Üzündəki qəm dastanı açılmışdır varaq-varaq; — Bir səyahət günlərində mən ac qalsam, susuz qalsam, Bir aşxana qapısını ötənlərdən xəbər alsam, "Sən qarasan…" sözlərini oxuyuram nəzərlərdə, Deyin görək, ömrüm boyu necə dözüm mən bu dərdə? Qanunların qara hökmü belə yazır nə zamandır; Şəhərlərə qonaq düşmək qaralara qadağandır. Bəli! — dedi qara zənci, — vətən mənə bir qürbətdir, Məni vaxtsız qocaldan da bu ayrılıq, bu möhnətdir! Salondakı lal sükutun mənasını mən duyuram, İnsanların gözlərində bir mərhəmət oxuyuram. Baxışlardan dalğa-dalğa, bulud-bulud heyrət yağır, Qara zənci acığından nəfəs alır ağır-ağır… O çatılmış qaşlardakı mənaları duya bilsən!.. Artıq onun dişləri də kilidlənmiş qəzəbindən, O yenə də sükut edir, danışmayır o bir anlıq, (Bəzən dilsiz bir vüqarla qılınc çəkir qəhrəmanlıq…) — Amerika, Yeni dünya! Vətənimdir, dedim bayaq. Çox sevirəm ana yurdun axıb gedən çaylarını, Onun qarlı qışlarını, bir də bahar aylarını. Qızıl, gümüş mədənidir yarandığım qara torpaq. Fəqət, mənim bu torpaqda yaşamağa haqqım varmı? Vətənsiz də insan olan insan kimi yaşayarmı? Bu alovlu, odlu sözlər yanğın salır ürəklərə, Elə bu vaxt göz qoyuram sağımdakı bir nəfərə. O, tərləmiş çeşməyini sol əlilə düzəldərək, Kinayəli baxışlarla diş qıcayır bir iblis tək, Ayırmayır gözlərini o, zəncinin dodağından, Bir qurd kimi dişlərini şaqqıldadır zaman-zaman. Gah bozarır, gah qızarır, üşütmələr var canında, Kölgə kimi qara-qara əllər gəzir vicdanında… O, kinindən büzüşdükcə bir yumağa dönür bəzən, Elə bil ki, ilan kimi sıçrayacaq öz yerindən. Qaraqabaq, yerəbaxan, gözü gömgöy, rəngi kürən… O fitnələr övladının hiylə yağır sifətindən. Cənab kimdir? — O, Teylerdir! Şlyapalı bir iblisdir! Ürəyimdən səslər gəlir: — İngilisdir! İngilisdir! Çaylar kimi dalğa-dalğa gözlərimə vurur qanım, Xatirimdən gəlib keçir 26 qəhrəmanım! Zənci qızır aslan kimi, qabarmışdır tunc sinəsi, Elə bil ki, dalğalarla pəncələşən bir adadır. Qulaqlara lərzə salır bu natiqin qadir səsi – Xəyalından nə keçirsə, yumruqları havadadır… O, gəmirir zəncirini qəfəsdəki pələng kimi, Ayaqdadir qara zənci açılacaq tüfəng kimi… * * * — Yüz həvəslə, düşüb bəzən, Səyahətə çıxıram mən. Deyirəm ki, öz fırçama Rəng toplayım çiçəklərdən. Deyirəm ki, qarış-qarış Gəzim vətən torpağını; Payız düşüb saraltmamış Ağacların yarpağını, Seyr eləyim dağı, daşı; Qayaların çatıq qaşı Başım üstə kölgə salsın. Könlüm quşu ilham alsın, Qanad gərsin bir çəməndə; Bir arzuyla, deyirəm mən Buludların məməsindən Dağlar başı süd əməndə, Bu sevdalı təbiətdən, Hər görtlüyüm həqiqətdən İlham alıb, yazım mən də Bir tükənməz səadətlə! Yaratdığım sənət qızı Salamlasın baxtımızı Bir müqəddəs məhəbbətlə: Mən də baxıb bir şad olum; Qəm mülkündən azad olum Yaratdığım bir sənətlə! Düşündükcə uzun-uzun Deyirəm ki, yurdumuzun Hər yayında, hər qışında Həyat görüm, dünya görüm! Hər insanın baxışında Bir müqəddəs məna görüm! Hər körpənin gülüşündən Ürəyimə nur yayılsın. Yatan günəş qalxıb erkən, Yuxusundan tez ayılsın, Üzündən nur yağa-yağa. Nə qul görüm, nə də ağa, Nə bir dustaq, nə bir zindan! Cahangirlər dünyasından Qalmasın bir yadigar da; Qoy ağlar da, qaralar da Səadətlə nəfəs alsın Yaratdığım tablolarda İnsan eşqi zəfər çalsın Öz zəhməti, hünərilə; Bu azadlıq günlərilə Qoy ürəklər sirdaş olsun; Alqışlayın bu niyyəti! Bu müqəddəs şeriyyəti! Qoy dünyanın min milləti Bir and içib, qardaş olsun, Bir bayrağa sirdaş olsun! Bu saf arzularla yaşadıqca mən, Bəzən özbaşına çıxıb evimdən, Həftələr uzunu hey ac da qalsam, Yavan bir çörəyə möhtac da qalsam, Yuxusuz gecələr görsə də gözüm, Qaranlıq keçsə də günüm-gündüzüm, Piyada keçsəm də axar çayları, Sinəmdə donsa da dağların qarı, Daşlar qanatsa da ayaqlarımı, Şaxtalar vursa da barmaqlarımı, Vətən torpağına aşiq xəyalım Yenə də zövq alır bu səyahətdən. Qoy sadə gəlməsin sizə bu halım, Ayrıla bilmərəm mən bu adətdən. Gəzməsəm, görməsəm, duya bilməsəm, Gözəllik eşqindən doya bilməsəm, Sönər sənətimin eşqi, həvəsi, Torpağa bağlıdır rəssam nəfəsi! Lakin axşam olur, hava qaralır, Əngin üfüqlərin alnı daralır. Soyuyur gördüyüm o zümrüd sular. Soyuyur sinəmdə yanan arzular… Göz qoyub axşamın son havasına, Qurd-quş da çəkilir öz yuvasına, Nyu-York alışır, işıqlar yanır, Salonlar al-əlvan rəngə boyanır. İpək döşəməli xanimanlardan Rəqqasə qızların səsi yüksəlir. Mənimsə üstümə asimanlardan Yağışlı, yağmurlu buludlar gəlir… Yatmağa nə yerim, nə yurdum vardır, Üzümə bağlıdır mehmanxanalar. Orda xumarlanıb yatan ağlardır, Çünki qara doğmuş bizi analar… Bəli… Qara doğmuş məni öz anam, Siz də yaxşı baxın, qaradır dərim… Bir dəniz olsa da mənim hünərim, Buyurun, neyləsin zənci bir rəssam? Siz deyin, mənim də vətənim varmı? İnsan da vətənsiz insan olarmı'? Rəssamın nəfəsi, de, nədən yanır? Bıçaq iliyəmi yoxsa dayanır? Yox, o susmayacaq, susmaz sənətkar? Heyrət içindədir salondakılar. Zənci davam edir, kövrəlir səsi, Od tutub alışır onun nəfəsi, Üzündə rəqs edir boranlı bir qış, Gözündən süzülür qəlbinin kini, O açib tökdükcə qəlbindəkini. Salonu titrədir sonsuz bir alqış. – Bəli, mən zənciyəm! Zənci bir qadın Mənə süd vermişdir öz döşlərindən. Bədbəxt ananın övladıyam mən… Eh, ana! Dünyada sən olmasaydın, Bəlkə tanrıya da mən baş əyməzdim. Bir sənin eşqinlə, bir öz adımla, Südündən aldığım istedadımla Ayağım tutduqca dünyanı gəzdim… Azadlıq aşiqi oldusa adım, Özüm bir gün belə azad olmadım?! Yox! Məndən incimə, müqəddəs ana! Nankor yaranmamış sənin övladın. Bütün məbədlərdən ucadır adın, Dünya bir yanadır, sənsə bir yana. Ah, müqəddəs vətən, müqəddəs ana! Yox, yox! Unutmadım mən öz əslimi, Öz qara nəslimi, zənci nəslimi! Köksüz bir ağacın meyvəsi varmı? İnsan da əslini heç unudarmı? Zənci bu sözləri dedi vüqarla, Göylərə siğmayan bir iftixarla. Bir günəş parladı onun üzündə, Bir şimşək oynadı tutqun gözündə, Əsdi yarpaq kimi dodaqları da. Ağ saçlı, birçəkli zənci qarı da Onun gözlərinə göründü bu an, Nurlar tökülürdü ağ saçlarından… Baxıb övladına deyirdi: "Var ol! Mənim saf südümə sən minnətdar ol". Salonu titrədən səslər, alqışlar Dənizlər, ümmanlar, dağlar aşırdı. Rəssam dayanmışdı alnında vüqar; Bu vüqar göylərlə qucaqlaşırdı. O silib yaylıqla alın tərini, Yenə varaqladı can dəftərini: - Təhqirə çox dözdü babalarım, ah!.. Onların üzünə gülmədi sabah. Gülmədi səadət, o gözəl pəri. Eşqin, məhəbbətin xoşbəxt günləri. Gülmədi zəhmətin, hünərin üzü, Qul kimi aldılar, satdılar bizi… Qılıncdan keçirdi bizi bu ağlar, Lalə tək qızardı Amazon çayı. Ah!.. Qırıb tükətdi bizi alçaqlar, Nə qədər azalmış zəncinin sayı! Aclıq da bir yandan öldürür bizi, Ehtiyac qul eylər qəhrəmanı da… Candan çıxardılar ürəyimizi, Gedir qəlbimizin isti qanı da, Ehtiyac qul eylər qəhrəmanı da… Bir torpaq övladı, bir rəssamam mən. Gəlin, qanunları yazaq yenidən!.. Səsimə səs versin bütün ölkələr, Qoy qılınc qurşasın müstəmləkələr. Xəyallar, arzular şirin olsa da, Bunların nəsibi yoxmuş dünyada. Azadlıq istəsə torpaq bir anlıq, Qoy qılınc qurşasın hər qəhrəmanlıq… Bir yanğın olub da, insan hünəri Yarıb parçalasın bu zülmətləri. Yıxılsın ağalar, qullar dünyası, Dəyişsin insanın, ömrün mənası!.. Bir torpaq övladı, bir rəssamam mən. Gəlin, qanunları yazaq yenidən!.. O yenə de nəfəs aldı, danışmayıb susdu bir dəm. Onun səyyar xəyalında açıldı bir gözəl aləm; Moskvadan keçir fikri… Qızıl Meydan aşıb-daşır, Uzaqlarda batan günəş şəhər ilə vidalaşır. Yanır Kreml ulduzları, yaqut kimi şölələnir, Mavzoleyin mərmərinə işıq düşür, nur ələnir… Böyük şəhər izdihamla qaynadıqca ümman kimi, Yerin köksü nəfəs alır, nəfəs verir insan kimi. Zavodların qışqırığı bir-birinə qarışdıqca, Qara torpaq baş qaldırıb, göylər ilə yarışdıqca, İnsan oğlu iftixarla dönüb baxır qüdrətinə. Min bir ilham ziynət verir şairlərin sənətinə. Mənim də öz rübabımın tellərindən qopan səda Gah Bakıda nəğmə deyir, gah da coşur Moskvada. Əziz dostlar! Qurumamış sinəmdəki axar çaylar, (El sazını, el sözünü yüz il keçsə el haraylar!) Gecə keçir… Mürgüləyib rahatlanır böyük şəhər, Sakit olur yerin, göyün qəlbindəki döyüntülər… … Zəncininsə xəyalından gəlib keçir bu səhnələr, Onun yanmış ürəyindən nələr keçir, bu dəm, nələr! — Baxın, — deyir, — mən sürürəm öz azadlıq qatarımı, Öz əlimlə yaradıram öz səadət baharımı. Amerika, yaxşı dinlə bu qatarın ilk səsini! Nəfəsimlə yandırmışam onun odlu nəfəsini… Əfsanələr dünyasını unutduğum gündən bəri, Tilsimləri yarıb keçir bu qatarın təkərləri. Amerika, hər qərarı, hökmü verən zaman olur, Bil ki, qullar dünyasınn intiqamı yaman olur, Dağlar, daşlar salam verir bu qatarın sürətinə, Tanrıların gücü çatmaz inqilabın qüdrətinə! Mən keçdikcə bu odların, alovların qucağından: — Uğur olsun! — eşidirəm dünyanın hər bucağından… Öz arzuma yetişməmiş yarı yolda ölsəm əgər, Ağ birçəkli nənəmi də basıb keçsə bu təkərlər, Dayandıran deyiləm mən bu qatarı bir an belə… Vulkan olub od püskürsə dəniz belə, ümman belə, Tufanların qoynunda da mayağımız sönməyəcək, Öz yayından çıxan oxlar bir də geri dönməyəcək! Amerika, hər qərarı, hökmü verən zaman olur, Bil ki, qullar dünyasının intiqamı yaman olur! Artıq zənci tribunadan vüqar ilə düşüb enir, Onun dolğun gözlərində min bir ümid şölələnir. O, ölümə zəfər çalan bir xəstə tək ayılmışdır, Onun səsi bu kürsüdən dünyalara yayılmışdır, * * * Mən görürəm! Qoca Şərqin övladları oyanmışdır, Dəlik-deşik bayraqların rəngi qana boyanmışdır. Cəlladlara baş əyməyir Misrin qədim ehramları, Cırır matəm köynəyini göyün qərib axşamları. Himalayın zirvəsini yaz günəşi dolandıqca, Qarlı dağlar səsə düşüb, axar çaylar bulandıqca, Top tüstüsü halqalanır sıx ormanlar arasından, Bulaq kimi qart qaynayır igidlərin yarasından. Buddaların kitabını parçalayıb varaq-varaq, Dəmırlərdən, poladlardan köynək geyir qara torpaq. Kommunizmin bayraqları cərgə-cərgə gəlib keçir, Zülmətlərin daş qəlbini nizə kimi dəlib keçir… Homindanın ordysu da qatır kimi dırnaq tökür, Çan Kay-şinin gözlərimə ölüm gəlir, zülmət çökür… Salam, yoldaş Çju-de! Uğur ülsun zəfərinə, Sən süngünlə yol açırsan bir qurtuluş səhərinə… Salam sənə, əziz yoldaş! Bilməsəm də mən dilini, Bilirəm ki, sən cəbhədə dəfn elədin sevgilini… Əsgər kimi and da içdin, şəhid olmuş o qıza sən, Damla-damla göz yaşları axıtmadın gözlərindən. Bircə ovuc torpaq atdın o məzara öz əlinlə, Günəş kimi şölə çəkib, alovlandı əməlinlə. Qoca Roma! Günəş doğur göylərinə gecə yarı, Gözün aydin, sağalmışdır Tolyattinin yaraları, O yenə də meydan açır, qızıl bayraq əlindədir. Axın-axın, qoşun-qoşun salamına gəlir hamı.. Qoca Roma! Mən görürəm qoynundakı izdihamı! Mən baxıram dalğa-dalğa keçən qızıl bayraqlara, Gedir zəfər orduları zülmətləri yara-yara! Qəhrəmanlar qılıncını suya çəkir qızıl qanda, Ağzındakı duaları şaşırmışdır Vatikan da… Qoca Roma! Günəş doğur göylərinə gecə yarı, Gözün aydın, sağalmışdır Tolyattinin yaraları! Bu yandan da Paris yenə sığışmayır yerə-göyə, İşçi qardaş ağ günlərin qapısını döyə-döyə, Çəkicini yerə qoyub, qurşadıqca yarağını, Öz başında tutur yenə kommunizmin bayrağını. Satqınlara ölüm! — deyir mərd oğullar, igid qızlar, Marat kimi bayraq alıb hücum çəkir fransızlar. Gah olur ki, böyük şəhər dalğalanır ümman kimi. Gah da nəbzi döyünməyir bir can verən insan kimi! Qatar durur… Yollar susur… Yer tərpənir ağır-ağır, Dilim-dilim alovlanan baxışlardan qəzəb yağır. Təyyarələr uçuşmayır, vaporların odu sönür. Hər saatın, dəqiqənin ağırlığı ilə donür… Odur! Odur! Al bayraqlar cərgə-cərgə gəlib keçir, Zülmətlərin daş qəlbini nizə kimi dəlib keçir. Avropanın oğulları qılıncını qoymur qına, Yenə dollar dünyasının lərzə düşür varlığına… ''1948'' </poem> [[Kateqoriya:1948-ci ilin poemaları]] [[Kateqoriya:İrqçilik]] 732gjys1u67cpux20x9mbqz9s2txqxa 14 33593 95965 2026-06-20T04:58:08Z Araz Yaquboglu 734 Səhifə "[[Kateqoriya:Əsrlərə görə deyişmələr|*18]] [[Kateqoriya:XVIII əsrin şeirləri|Deyişmələr]]" məzmunu ilə yaradıldı 95965 wikitext text/x-wiki [[Kateqoriya:Əsrlərə görə deyişmələr|*18]] [[Kateqoriya:XVIII əsrin şeirləri|Deyişmələr]] jyu99ypmkd8hqvyfc7dwdx6zt5m4pc0