Кеҫә телефоны

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Кеҫә телефоны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26234</id>
    <revision>
      <id>1293154</id>
      <parentid>1279054</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22259-06</username>
        <id>47497</id>
      </contributor>
      <origin>1293154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4630" sha1="coye1e8vh7bfv30a0yiuf4nonbys2mw" xml:space="preserve">'''Кеҫә телефоны''' — [[мобиль телефон]], [[GSM – форматы]] элемтә селтәрендә ҡулланылған телефон; GSM селтәре ҡаплаған зона территорияһында телефон элемтәһе өсөн ябай радио тулҡындарын һәм традицион [[телефон]] [[коммутация]]һын ҡуллана.

[[Рәсем:Korean.culture-cellphone-01.jpg|thumb|200px|[[Сеул]] магазины витринаһында кеҫә телефондары, [[Көньяҡ Корея]], 2006 йыл]]
[[Рәсем:Typical cellphone SIM cards.jpg|thumb|150px|Типик [[SIM-карта|сим-карта]]]]

Әлеге ваҡытта GSM-элемтәһе — бөтә мобиль элемтә төрҙәренән иң таралғаны, шунлыҡтан, [[спутник телефоны]], [[радиотелефон]] һәм [[магистраль элемтә]] аппараты мобиль телефондарҙан һаналһа ла, кеҫә телефонын ғына мобиль телефон тип һанайҙар.

Кеҫә телефоны — ҡатмарлы юғары технологик электрон ҡоролма. Уға: 2—4 СВЧ-диапазонындағы ҡабул итеү ҡоролмаһы, махсуслаштырылған идара итеү контроллёры, төҫлө/монохром дисплейы, интерфейс ҡоролмаһы, аккумулятор инә. Күп телефондар уникаль номерҙан тора (атам. [[IMEI]] — мобиль ҡоролманың халыҡ-ара идентификаторы). IMEI кеҫә телефоны эшләнелгән мәлдә бирелә һәм 15 һандан тора, телефондың модификацияланмаған өлөшөнә яҙыла. Был номер телефондың аккмуляторы аҫтында, этикеткаһында, баҫтырылған, шулай уҡ телефон ҡумтаһында (төргәгендә) ҡуйылған ([[штрих-код]] аҫтында). Күп кенә телефондарҙа клавиатураһында *#06# кодын йыйып белергә мөмкин.

Күп кенә мобиль элемтә стандарттары абоненттарҙы идентификациялау өсөн [[SIM-карта]] ҡуллана. SIM-карта үҙенсә пластик карта формаһында, микросхемаһы һәм уникаль идентификацион номеры бар. SIM-картаның электр ҡулланыу көсө 3,3 Вольт.

Ябай халыҡ телендә телефондың төрлө атамаһы бар, мәҫәлән, урыҫ теленән «сотовый телефон», «мобильник», «трубка», шулай уҡ «сотовый», «кәрәҙле телефон».

== Тарихы ==
* [[1946 йыл]] — [[АҠШ]]-та, Сент-Луис ҡалаһында AT&amp;T Bell Laboratories компанияһы үҙенең автомобилендә телефон элемтәһе ҡуйыу буйынса эксперимент башлай.
* [[1947 йыл]] — Bell компанияһында эшләүсе Дуглас Ринг һәм Рей Янг мобиль элемтә өсөн алты яҡлы күҙәнәк принцибын тәҡдим итәләр.
* [[6 март]], [[1983 йыл]] — Motorola компанияһы беренсе булып һатыуға кеҫә телефонын сығара. DynaTAC 8000X аппаратын уйлап сығарыр өсөн $100 млн һәм 15 йыл ваҡыт кәрәк була. Телефондың ауырлығы 794 грамм, ҙурлығы 33x4,4x8,9 см тәшкил итә. Телефон $3995 тора.
* [[1984 йыл]]да мобил элемтәне ҡулланыусылар һаны 300 000 кешегә етә.
* [[2003 йыл]]да мобил элемтәне ҡулланыусылар һаны 1 200 000 000 кешегә етә.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Телефон]]

== Һылтанмалар ==
* [http://www.3dnews.ru/phone/history_phones%20История%20радио%20и%20мобильной%20связи http://www.3dnews.ru/phone/history_phones История радио и мобильной связи]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категория:Кеҫә телефондары]]</text>
      <sha1>coye1e8vh7bfv30a0yiuf4nonbys2mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡыпрыҫ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64956</id>
    <revision>
      <id>1293168</id>
      <parentid>1286123</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шулай уҡ ҡарағыҙ */</comment>
      <origin>1293168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20281" sha1="9ppv75scdpd7p61kdfcc0v7h8msgzek" xml:space="preserve">{{Ил
|Башҡортса исеме = &lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt; {{small|Кипр Республикаһы}}
|Төп исеме = &lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt; {{small|{{lang-el|Κυπριακή Δημοκρατία}}}} &lt;br /&gt;{{Small|{{lang-tr|Kıbrıs Cumhuriyeti}}}}
|Төп килеш = Кипр
|Герб = Coat of arms of Cyprus (2006).svg
|Нигеҙ һалынған = [[1960 йыл]]дың 16 авгусы
|Аудио = Greece national anthem.ogg
|Девиз = 
|Гимн исеме = Азатлыҡҡа гимн (Ύμνος εις την Ελευθερία)
|Greece national anthem.ogg
|Идара итеү формаһы = [[Президент республикаһы]]
|Картала = EU-Cyprus highlighted.svg
|Телдәр = [[Грек теле]], [[Төрөк теле]]
|Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы = [[1960 йыл]]дың 16 авгусы
|Башҡала = [[Никосия]]
|Иң ҙур ҡалалары = [[Никосия]],&lt;br&gt; [[Лимасол]], &lt;br&gt;
|Етәкселәр вазифалары = [[Кипр Республикаһы Президенты|Президент]]
|Етәкселәр = Анастасиадис, Никос &lt;br&gt;
|Территория буйынса урын = 162
|Территория= 9250
|Һыу % = 
|Халыҡ буйынса урыны = 152
|Халыҡ =1 142 575
|Иҫәп йылы = 2012
|Халыҡ тығыҙлығы = 117
|ЭТП = 15.36 млрд 
|ЭТП иҫәпләү йылы = 2004
|ЭТП буйынса урын = 117
|Кеше башына ЭТП = 20428
|Валюта = [[Евро]]
|Домендар = cy
|Телефон коды = 357
}}
'''Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһы''' ({{lang-el|Κυπριακή Δημοκρατία}}, {{lang-tr|Kıbrıs Cumhuriyeti}}) — [[Урта диңгеҙ]]ҙең көнсығышындағы утрау-дәүләт. 2004 йылдың 1 майынан [[Европа берлеге]] ағзаһы.

Кипр Республикаһы рәсми рәүештә Кипр утрауының 98 % территорияһын һәм яҡындағы Агиос Георгиос, Геронисос, Глюкиотисса, Кила утрауы, Киедес, Кордилия, Мазаки утрауҙарын биләп тора. Утрауҙың ҡалған 2 % территорияһында [[Бөйөк Британия|британ]] хәрби базалары уhынлашҡан.

Ғәмәлдә, 1974 йылдан һуң утрау өс өлөшкә бүленә: 60 % территория Кипр Республикаһы властары контроле аҫтында (күберәк [[гректар]] йәшәй), 38 % — Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы, 2 % — Британия хәрби көстәре контролендә. [[Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте]]нең бойондороҡһоҙлоғо [[Абхазия|Абхазия Республикаһы]] һәм [[Төркиә]] тарафынан танылған.

Илдә 1 142 575 кеше йәшәй. [[Баш ҡала]]һы — [[Никосия]] ҡалаһы.

== Тарихы ==
{{main|Кипр тарихы}}
Кипрҙың тарихҡаса дәүере, аҙаҡҡы мәғлүмәттәргә ярашлы, б.э.т. Х мең йыллыҡта утрауҙа тәүге кеше эҙҙәре барлыҡҡа килгән мәлдән башлана һәм б.э.т. II-се һәм l-се мең йыллыҡтар сигендә, тарихи осорҙа Кипр батшалыҡтарын барлыҡҡа килтергән социаль-сәйәси процестар башланыуы менән тамамлана.

[[Палеолит]] дәүерендәге кеше ҡалдыҡтары табылған Грециянан айырмалы рәүештә, Кипр тарихы [[неолит]] дәүеренән башлана. Б.э.т яҡынса XI быуатҡа Кипр Эллинистик цивилизацияһының айырылғыһыҙ өлөшө була. Троян һуғышынан ҡайтышлай ахейҙар утрауҙа туҡтайҙар һәм эҙмә-эҙлекле рәүештә [[автохтондар]]ҙың («этеокиприоттар») ассимиляцияһын башлайҙар. Шул ваҡыттар утрауҙа гректар йәшәй.

Кипрҙың Урта диңгеҙҙәге уңайлы стратегик урыны төрлө империялар периферияһында ҡалып, уның бөтә тарихы дауамында ҡулдан-ҡулға күп тапҡыр күсеүгә булышлыҡ итә. Б.э.т. 331 йылда Кипр хакимдары [[Искәндәр Зөлҡәрнәй|Александр Македонский]]ҙың власын таныйҙар. Б.э.т. III быуатта Кипр [[Птолемейҙар]] державаһы составына инә, унда ул, айырым батшалыҡ булып, ваҡыты-ваҡыты менән ярайһы уҡ автономия менән ҡуллана. Александр Македонский тарафынан яулап алына. Б.э.т. 58 йылда Кипр Рим провинцияһына әүерелә, б.э.т. 48 йылда [[Гай Юлий Цезарь|Цезарь]] уны Птолемейҙарға ҡайтара. [[Марк Антоний|Антоний]]ҙы (б.э.т. 31 йыл) [[Октавиан Август]] еңгәндән һуң, Кипр [[Рим империяһы]] составына инә, уның 395 йылда Көнсығыш һәм Көнбайыш Византияға бүленеүенән һуң — [[Византия|Көнсығыш Византия]] составына инә. 965 йылда ''Кипр фемаһы'' төҙөлә.

1191 йылда инглиз короле Ричард Львиное Сердце Изге Ергә барышлай Кипрҙы яулап ала; ләкин тиҙҙән, үҙенә кәрәкмәгәс, уны Лузиньяндарға һата. Улар король династияһына нигеҙ һалалар һәм Кипрҙа 300 йыл дауамында хакимлыҡ итәләр. Шулай итеп, ул Кипр короллегенә әүерелә.

1489 йылда Кипрҙың аҙаҡҡы королеваһы, данлыҡлы Катерина Корнаро, үҙенең тыуған иле [[Венеция]]ға утрауҙы бүләк итә һәм 100 йыл тирәһе Кипр Венеция республикаһы составында була (әйткәндәй, ошо осорға [[Уильям Шекспир|Шекспир]]ҙың «Отелло, Венеция мавры» трагедияһы арналған; Фамагуста хатта, йәнәһе, Дездемона үлтерелгән Отелло замогы һаҡланған).

1570—1571 йылдарҙа Кипрҙы [[төрөктәр]] яулап алалар һәм 300 йыл унда хакимлыҡ итәләр. 1878 йылда Кипр [[Британия]] буйһоноуына эләгә, башта [[Ғосман империяһы]]ның номиналь суверенитеты осоронда ''де-факто'', ә [[Беренсе донъя һуғышы]]нан һуң шулай уҡ юридик яҡтан да.

Күп йыллыҡ милли-азатлыҡ көрәш һөҙөмтәһендә, 1960 йылда колониаль империялар тарҡалғандан һуң, утрау бойонһороҡһоҙлоҡ ала һәм тиҙ арала грек һәм төрөк общиналары араһындағы ызғыш аренаһына әүерелә. Инглиздар аҙаҡҡы ваҡытҡа тиклем утрауҙа үҙҙәренең [[Акротири һәм Декелия]] хәрби базаларын тоталар. Кипрҙың беренсе [[президент]]ы итеп Кипр архиепископы һайлана.

Кипр гректары һәм [[Кипр төрөктәре]] араһында (башҡа төрлө әйткәндә, [[Христианлыҡ|христиандар]] һәм [[мосолмандар]] араһында) бәрелештәр шундай ҡырҡа төҫ ала, хатта 1964 йылда Никосияға [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]] урталыҡ көстәрен индерергә мәжбүр була. 1974 году йылда бәрелештәр асыҡ һуғышҡa әүерелә, хәлде [[Греция]] һәм [[Төркиә]]нең ҡыҫылыуы ҡатмарлаштыра. Энозис яҡлылар (утрауҙы Грецияға биреү яҡлылар) «ҡара полковниктар» ярҙамында хәрби түңкәрелеш башҡаралар, уларға яуап итеп Төркиә, төрөктәрҙе яҡлау һылтауы менән, шунда уҡ утрауға үҙенең ғәскәрҙәрен төшөрә. Утрауҙа яҡынса 30 % оккупациялау күҙаллана, сөнки тап шунынса төрөк утрауҙа йәшәй (төрөк мәғлүмәттәренән, гректар ике тапҡырға кәмерәк һанды күрһәтәләр). Ысынында территорияның күберәк өлөшө оккупациялана; төрөк армияһы инглиз базаларына тиклем барып етә һәм шунда туҡтай. Утрау грек һәм төрөк өлөштәренә бүленә.

1974 йылғы һуғыш геройҙарына һәйкәлдәр утрауҙың төньяҡ өлөшөндә лә, көньяҡ өлөшөндә лә бик күп һанда ҡуйылған. Оккупацияланған территорияла 1978 йылда Төньяҡ Кипрҙың Төрөк Республикаһы иғлан ителә, уны тик [[Төркиә]] таный.
2004 йылда Кипр Республикаһы [[Европа берлеге]]нә инә, ә 2008 йылда — еврозонаға.

== Халҡы ==
{{main|Кипр халҡы}}

Бүлгәндән һуң грек-киприоттарҙың күпселеге көньяҡта йәшәй, ә төрөк-киприоттар — төньяҡта. Дөйөм халыҡ һаны яҡынса 800 мең кеше тәшкил итә, шул иҫәптән 300 мең — төрөктәр. Шулай уҡ Кипрҙа 17 мең инглиз, [[урыҫтар]] 40 меңдән дә кәм түгел (Рәсәй Федерацияһы илсеһе мәғлүмәттәре буйынса)&lt;ref&gt;[https://www.realestate.ru/interview.aspx?id=366 Интервью посла РФ в Республике Кипр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808034103/https://www.realestate.ru/interview.aspx?id=366 |date=2012-08-08 }} // для газеты www.realestate.ru — 04.10.2011&lt;/ref&gt;. 1974 йылғы һуғыштан һуң яҡынса 180 мең грек киприоттары ҡаса йәки мәжбүри рәүештә көньяҡҡа күсерелә. 42 мең тирәһе төрөк киприоттары шулай уҡ ҡаса һәм уларҙы мәжбүри рәүештә төньяҡҡа күсерәләр. Тик Ларнак округы Пила ҡалаһында ғына БМО тәғәйенләгән админстрация ҡарамағында ике халыҡ төркөмө йәшәй.

Кипр Республикаһы контроле аҫтында, 2011 йылдың аҙағындағы мәғлүмәттәргә ярашлы, халыҡ һаны 838 897 кеше тәшкил итә, уларҙың күбеһе (21,4 %) — сит ил граждандары&lt;ref&gt;[http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&amp;sub=2&amp;sel=1&amp;e= Preliminary Results of the Census of Population, 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115100623/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&amp;sub=2&amp;sel=1&amp;e= |date=2013-01-15 }}&lt;/ref&gt;. 2014 йылдан алып хөкүмәт тарафынан законға төҙәтмәләр индереү һәм махсус дәүләт программаһын булдырыу арҡаһында сит ил инвесторҙарына Кипр гражданлығы хоҡуғы бирелә.

БМО-ның мәғлүмәттәренә ярашлы, 2019 йылға ҡарата Кипр Республикаһында 191 922 иммигрант, йәки ил халҡының 16 %, йәшәй&lt;ref&gt;https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/data/UN_MigrantStockTotal_2019.xlsx&lt;/ref&gt;.

== Дин ==
{{main|Кипрҙа дин}}

Кипр халҡының күпселеге этник гректар — [[Православие дине|православие]], этник төрөктәр — [[ислам]] динен тота.

Кипр православие сиркәүе квази-дәүләт учреждениеһы статусына эйә һәм илдең йәмәғәт-сәйәси тормошонда билдәле роль уйнай; Кипр Сиркәүенең ''предстоятеле'' — Яңы Юстиниана һәм Кипрҙың Архиепископы. Һәр ауылда тиерлек булған ҡорамдарҙан тыш (500-ҙән ашыу) сиркәүҙең Кипрҙа 9 монастыры бар, был монастырҙар утрауҙағы йыл әйләнәһенә яһалма һуғарылыу ойошторолған бик күп һәм иң уңдырышлы ерҙәргә һәм башҡа төрлө эре мөлкәткә эйә.

Шулай уҡ утрауҙа [[Католицизм|католик]], маронит сиркәүҙәр һәм башҡа йәһүд һәм башҡа дин ғибәҙәтханалары бар.

1960 йылғы Конституция (19 статья) буйынса һәр кеше һүҙ, намыҫ һәм дин азатлығына хоҡуҡлығын раҫлай.. Бөтә диндәр ҙә закон алдында тигеҙ Республиканың ҡанун сығара торған, башҡарма һәм административ акты ниндәй булһа дини институтын йәки дини ойошмаһын дискриминациялай алмай. Һәр кеше дин тотоу иреклегенә хоҡуҡлы, ул үҙенең динен үҙ аллы йәки күмәкләп өйрәнә ала. Республика Конституцияһында бындай азатлыҡтың берҙән-бер сикләүҙәр бар һәм улар Республиканың һәм уның граждандарының хәүефһеҙлеген тәьмин итә. Бөтә ошо ҡарарҙар утрауҙа рәсми рәүештә танылған дин юҡлығын раҫлай. Улар шулай уҡ халыҡ аҙсылығын тәшкил иткән ике дини төркөмдөң (католиктар һәм марониттар) хоҡуҡтарын яҡлауын гарантиялай.

== Сәнәғәт ==
Тулайым милли тулайым продукттың сәнәғәткә өлөшө 18 % тура килә. Сәнәғәт продукцияһының 1/3 ҡиммәте сеймал табыу сәнәғәтендә булдырыла һәм эшкәртеүсе сәнәғәттә. Ваҡ предприятиелар өҫтөнлөк ала. Күп кенә эре предприятиелар, бигерәк тә тау-сеймал табыу сәнәғәте, сит ил капиталы ҡулында (башлыса инглиз капиталы). Баҡыр рудаһы (тимер күләме буйынса 16,3 мең т, экспорт), тимерле пириттар (57,6 мең т, экспорт), хромиттар (41,3 мең т), асбест (23,3 мең т, экспорт), [[тоҙ]], [[гипс]], мәрмәр етештерелә. 2010 йылда тау-сеймал табыу сәнәғәтенең тулайым продукцияһы 90,4 млн [[евро]] тәшкил итә, тармаҡтағы халыҡтың мәшғүллеге — 585 кеше.

Электростанциялар (204 мең кВт дөйөм ҡеүәте) ситтән килтерелгән нефттә эшләй; 1971 йылда электр энергияһын етештереү 564 млн кВт∙сәғәт тәшкил итә. Аҙыҡ-түлек сәнәғәте үҫешкән (1971 йылда шарап етештереү — 49,4 мең т, зәйтүн майы — яҡынса 1 мең т, емеш һәм йәшелсә консервалары һәм башҡалар), тәмәке, туҡыма, күн аяҡ кейеме сәнәғәте. Цемент 1971 йылда 303 мең тонна етештерелә. Ваҡ һөнәрселек етештереү үҫешкән (керамиканан, тимерҙән әйберҙәр).

Кипр сәнәғәте экспорт йүнәлештәре: фармацевтика продукцияһы, эсемлектәр һәм аҙыҡ-түлек, [[электроника]], эшкәртеүсе сәнәғәте продукцияһы, машиналар һәм ҡоролмалар, металдар һәм химия тармағы продукцияһы. Шулай уҡ Кипр мебель, [[кейем]], күн әйберҙәр һәм автомобилдәр өсөн аксессуарҙар экспортлай.


=== Административ-территориаль бүленеше ===
Кипр Республикаһы 6 районға бүленә (грекса επαρχίες).

* Никосия (район)|Никосия (Λευκωσία ''Левкосия'', төр. ''Левкоша'') — өлөшләтә [[Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте]] идара итә
* Кирения (район)|Киренея (Κερύvεια, тур. ''Гирне'') — тулыһынса [[Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте]] идара итә
* Ларнака (район)|Ларнака (Λάρνακα, тур. ''Ишкеле'') — ҙур булмаған өлөшөнә [[Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте]] идара итә
* Лимасол (район)|Лимасол (Λεμεσός, ''Лемесос'')
* Пафос (район)|Пафос (Πάφος, тур. ''Баф'')
* Фамагуста (район)|Фамагуста (Αμμόχωστος ''Амохостос'', төр. ''Ғазимагуша (Магуша)'') — төньяҡ ҙур өлөшөнә [[Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте]] идара итә

Райондар муниципалитеттарға һәм йәмғиәттәргә бүленә. Муниципалитеттарҙың вәкәләтле органы — муниципаль советтар (''Δημοτικά Συμβούλια''), йәмғиәттәрҙең вәкәләтле органы — йәмғиәт советы (''Κοινοτικά Συμβούλια'').

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Кипрҙа туризм]]
* [[Кипр иҡтисады]]
* [[Айя-Напа]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Внешние ссылки}}
&lt;!-- {{Кипр в темах}} --&gt;
{{Азия}}
{{Европа}}
{{Евросоюз}}
{{Союз для Средиземноморья}}
{{Содружество Наций}}
{{Франкофония}}
{{Территории Британской империи}}


[[Категория:Кипр Республикаһы]]
[[Категория:Европа берләшмәһе ағзалары]]
[[Категория:Утрауҙағы дәүләттәр]]
[[Категория:Республикалар]]</text>
      <sha1>9ppv75scdpd7p61kdfcc0v7h8msgzek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дауыт Юлтый</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66599</id>
    <revision>
      <id>1293148</id>
      <parentid>1182881</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1293148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11098" sha1="sjog7ufamgpsrrmt41gjiia9vshrnxh" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
| Исеме              = Дауыт Юлтый
| Төп исеме   = 
| Рәсеме      = DJultji.jpg
| Рәсем аңлатмаһы = 
| Тыуған ваҡыттағы исеме = Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы
| Тыуыу датаһы    = 18.4.1893 (1896)
| Тыуған урыны   =[[Рәсәй империяһы]], {{ТУ|Һамар губернаһы}}, [[Быҙаулыҡ өйәҙе]], [[Табын|Йомран-Табын]] улусы, [[Юлтый]] ауылы (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]], {{ТУ|Ҡыҙыл Гвардия районы|Ҡыҙыл Гвардия районында (Ырымбур өлкәһе)|Ҡыҙыл Гвардия районы (Ырымбур өлкәһе)}})
| Вафат булыу датаһы      = 10.7.1938
| Вафат булған урыны      = {{МестоСмерти|Өфө|Өфөлә}}, [[Башҡорт АССР-ы]], [[СССР]]
| Гражданлығы = {{Рәсәй империяһы}} → {{USSR}}
| Ҡатыны          = 
| Балалары             = [[Юлтыева Нинель Дауытовна]]   
| Эшмәкәрлек төрө = яҙыусы, журналист
| Викикитапхана =
}}
{{фамилиялаш|Юлтыев}}
'''Дауыт Юлтый''' (төп исеме '''Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы'''; [[18 апрель]] [[1896 йыл]] (ҡайһы бер башҡа мәғләмәттәр буйынса [[1893 йыл]]) — [[10 июль]] [[1938 йыл]]) — хәрби, дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре, [[Журналистика|журналист]] һәм [[әҙәбиәт|яҙыусы]], йәмәғәт эшмәкәре. 1919 йылдан [[РКП (б)]], 1934 йылдан — [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]] һәм [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышында]] ҡатнашыусы. [[Башҡорт әҙәбиәте]]нә, милли матбуғатҡа һәм милли театр сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. СССР яҙыусыларының 1-се Бөтә Союз съезы делегаты (Мәскәү, 1934). Сәйәси золом ҡорбаны.

== Биографияһы ==
Дауыт Исхаҡ улы Юлтыев 1893 йылдың 18 апрелендә [[Һамар губернаһы]] [[Быҙаулыҡ өйәҙе]] [[Табын|Йомран-Табын]] улусына ҡараған (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]]нең [[Ҡыҙыл Гвардия районы (Ырымбур өлкәһе)|Ҡыҙыл Гвардия районы]]) [[Юлтый]] ауылында тыуған.

Юлтый ауылындағы һәм Сорокин мәҙрәсәһендә уҡый. Ҡаҙағстан далаларында һәм тыуған ауылында балалар уҡыта.

1914 йылда [[Беренсе донъя һуғышы]]на китә. 1917 йылғы Февраль һәм Октябрь революцияларын фронтта ҡаршылай.

1919 йылда Коммунистар партияһы сафына инә, [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышында]] ҡыҙылдар яғында ҡатнаша. Ошо мәлде беренсе революцион армияның штабында сыҡҡан «Ҡыҙыл йондоҙ» гәзитендә эшләй. Артабан [[Туҡ-Соран кантоны]]нда хәрби комиссар, партияның кантон комитеты секретары вазифаларын башҡара.

1920 йыл аҙағында [[Башҡортостан]]дың элекке баш ҡалаһы [[Стәрлетамаҡ]]ҡа саҡыртып алына. Башҡортостан хәрби комиссариаты политидаралығында «Ҡыҙыл батыр» тигән гәзитте ойоштороуҙа ҡатнаша һәм шул гәзиттең мөхәррире була. Артабан республика хәрби комиссариаты политидаралығының мәктәптәр бүлегендә инспектор, [[Китап (нәшриәт)|Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең]] мөдире, [[Башҡорт дәүләт драма театры]]ның әҙәби консультанты булып эшләй.

1921 йылдан «[[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]» гәзитенә мөхәррир булып эшләй, «Яңы юл», «Белем» журналдарын сығарыуҙа ҡатнаша.
[[Файл:Ибрагимов Х.jpg|200px|thumb|Дауыт Юлтый (һулда), [[Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы|Хәбибулла Ибраһимов]] һәм [[Мәжит Ғафури]] Башҡортостанда А. П. Чехов исемендәге санаторийҙа. 1933 й.]]
1925—1926 йылдарҙа Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтында уҡый, бер ни тиклем ваҡыт Центриздатта (Үҙәк нәшриәт) мөхәррир булып эшләй.

Утыҙынсы йылдарҙа «[[Ағиҙел (журнал)|Октябрь]]» журналының, «Әҙәби удар» гәзитенең мөхәррир вазифаларын алып бара, Башҡортостан Милли мәҙәниәт институты эшендә яҡындан ҡатнаша, Башҡортостан Яҙыусылар союзын ойоштороусыларҙың һәм уның етәкселәренең береһе була.

1938 йылда шәхес культы репрессияһына дусар ителә һәм атып үлтерелә.

== Ижад юлы ==
Беренсе китабы Стәрлетамаҡ ҡалаһында 1921 йылда баҫылып сыға.
1924 йылда &quot;Ҡомартҡыларым&quot; исемле китабы донъя күрә.
Ул яҙғандарҙан бигерәк тә &quot;Бәләкәй Ҡотош&quot;, &quot;Тимеркәй фәлсәфәһе&quot;, &quot;Өмәт&quot;, &quot;Хәлкәй артист&quot; хикәйәләре, &quot;Әлимә йәки Мырҙаш ҡарт туйы&quot; повесы, &quot;Ҡан&quot; романы киң билдәле.
== Драматургияһы ==
1920 йылда [[Туҡ-Соран кантоны]]нда йәшәгән осорҙа «Ҡарағол» пьесаһын яҙа. Шулай уҡ «Һин кем?», «Урланған Көнһылыу», «Тирмәндә», «Табылған Марат», «Йәнтүрә», «Аҡшан батыр», «Маҡтымһылыу» пьесаларыаның авторы булып тора.

== Иҫтәлек ==
* Баш ҡаланың Ленин урамындағы 2-се йорт стенаһына Дауыт Юлтый хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (1978).
* Өфө ҡала Советы башҡарма комитетының 1977 йылдың 6 декабрендәге ҡарары менән Орджоникидзе районындағы урамға Дауыт Юлтый исеме бирелә.

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013У|index.php/prosmotr/2-statya/2017-yultyj-yultyev-daut-iskhakovich}}
* [http://blang.ru/writers.php?w=79 Дауыт Юлтый 1893—1937. Туған тел — башҡорт теле буйынса белешмә һәм мәғлүмәт порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233250/http://blang.ru/writers.php?w=79 |date=2016-03-04 }} 
* [http://www.kulturarb.ru/ba/person/?ELEMENT_ID=4590 Юлтый Дауыт. Башҡортостандың мәҙәни донъяһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305065617/http://www.kulturarb.ru/ba/person/?ELEMENT_ID=4590 |date=2016-03-05 }} 
* [http://agidel-rb.ru/nomera/2013/041/glnaz_otoeva1.html Аяныслы ғүмер (Дауыт Юлтыйҙың тыуыуына — 120 йыл). Гөлназ Ҡотоева. «Ағиҙел» журналы. Апрель 2013]
* [http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_393.html Дауыт Юлтый. 450 лет с Россией! Официальный сайт празднования 450-летия добровольного вхождения Башкирии в состав России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104033345/http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_393.html |date=2007-11-04 }}
* [http://www.bashinform.ru/news/546137/ Даут Юлтый — основоположник башкирской литературы (К 120-летию со дня рождения писателя). Владимир Романов. Башинформ мәғлүмәт агентлығы. 18.04.2013.{{ref-ru}}]

[[Категория:Башҡорт яҙыусылары]]
[[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]]
[[Категория:КПСС ағзалары]]
[[Категория:«Башҡортостан» гәзите баш мөхәррирҙәре]]
[[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]]
[[Категория:Башҡортостан йәмәғәт эшмәкәрҙәре]]</text>
      <sha1>sjog7ufamgpsrrmt41gjiia9vshrnxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293151</id>
      <parentid>1293148</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иҫтәлек */</comment>
      <origin>1293151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11094" sha1="881g1m62kslydb7swh3nyvs6uwogixe" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
| Исеме              = Дауыт Юлтый
| Төп исеме   = 
| Рәсеме      = DJultji.jpg
| Рәсем аңлатмаһы = 
| Тыуған ваҡыттағы исеме = Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы
| Тыуыу датаһы    = 18.4.1893 (1896)
| Тыуған урыны   =[[Рәсәй империяһы]], {{ТУ|Һамар губернаһы}}, [[Быҙаулыҡ өйәҙе]], [[Табын|Йомран-Табын]] улусы, [[Юлтый]] ауылы (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]], {{ТУ|Ҡыҙыл Гвардия районы|Ҡыҙыл Гвардия районында (Ырымбур өлкәһе)|Ҡыҙыл Гвардия районы (Ырымбур өлкәһе)}})
| Вафат булыу датаһы      = 10.7.1938
| Вафат булған урыны      = {{МестоСмерти|Өфө|Өфөлә}}, [[Башҡорт АССР-ы]], [[СССР]]
| Гражданлығы = {{Рәсәй империяһы}} → {{USSR}}
| Ҡатыны          = 
| Балалары             = [[Юлтыева Нинель Дауытовна]]   
| Эшмәкәрлек төрө = яҙыусы, журналист
| Викикитапхана =
}}
{{фамилиялаш|Юлтыев}}
'''Дауыт Юлтый''' (төп исеме '''Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы'''; [[18 апрель]] [[1896 йыл]] (ҡайһы бер башҡа мәғләмәттәр буйынса [[1893 йыл]]) — [[10 июль]] [[1938 йыл]]) — хәрби, дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре, [[Журналистика|журналист]] һәм [[әҙәбиәт|яҙыусы]], йәмәғәт эшмәкәре. 1919 йылдан [[РКП (б)]], 1934 йылдан — [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]] һәм [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышында]] ҡатнашыусы. [[Башҡорт әҙәбиәте]]нә, милли матбуғатҡа һәм милли театр сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. СССР яҙыусыларының 1-се Бөтә Союз съезы делегаты (Мәскәү, 1934). Сәйәси золом ҡорбаны.

== Биографияһы ==
Дауыт Исхаҡ улы Юлтыев 1893 йылдың 18 апрелендә [[Һамар губернаһы]] [[Быҙаулыҡ өйәҙе]] [[Табын|Йомран-Табын]] улусына ҡараған (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]]нең [[Ҡыҙыл Гвардия районы (Ырымбур өлкәһе)|Ҡыҙыл Гвардия районы]]) [[Юлтый]] ауылында тыуған.

Юлтый ауылындағы һәм Сорокин мәҙрәсәһендә уҡый. Ҡаҙағстан далаларында һәм тыуған ауылында балалар уҡыта.

1914 йылда [[Беренсе донъя һуғышы]]на китә. 1917 йылғы Февраль һәм Октябрь революцияларын фронтта ҡаршылай.

1919 йылда Коммунистар партияһы сафына инә, [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|граждандар һуғышында]] ҡыҙылдар яғында ҡатнаша. Ошо мәлде беренсе революцион армияның штабында сыҡҡан «Ҡыҙыл йондоҙ» гәзитендә эшләй. Артабан [[Туҡ-Соран кантоны]]нда хәрби комиссар, партияның кантон комитеты секретары вазифаларын башҡара.

1920 йыл аҙағында [[Башҡортостан]]дың элекке баш ҡалаһы [[Стәрлетамаҡ]]ҡа саҡыртып алына. Башҡортостан хәрби комиссариаты политидаралығында «Ҡыҙыл батыр» тигән гәзитте ойоштороуҙа ҡатнаша һәм шул гәзиттең мөхәррире була. Артабан республика хәрби комиссариаты политидаралығының мәктәптәр бүлегендә инспектор, [[Китап (нәшриәт)|Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең]] мөдире, [[Башҡорт дәүләт драма театры]]ның әҙәби консультанты булып эшләй.

1921 йылдан «[[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]]» гәзитенә мөхәррир булып эшләй, «Яңы юл», «Белем» журналдарын сығарыуҙа ҡатнаша.
[[Файл:Ибрагимов Х.jpg|200px|thumb|Дауыт Юлтый (һулда), [[Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы|Хәбибулла Ибраһимов]] һәм [[Мәжит Ғафури]] Башҡортостанда А. П. Чехов исемендәге санаторийҙа. 1933 й.]]
1925—1926 йылдарҙа Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтында уҡый, бер ни тиклем ваҡыт Центриздатта (Үҙәк нәшриәт) мөхәррир булып эшләй.

Утыҙынсы йылдарҙа «[[Ағиҙел (журнал)|Октябрь]]» журналының, «Әҙәби удар» гәзитенең мөхәррир вазифаларын алып бара, Башҡортостан Милли мәҙәниәт институты эшендә яҡындан ҡатнаша, Башҡортостан Яҙыусылар союзын ойоштороусыларҙың һәм уның етәкселәренең береһе була.

1938 йылда шәхес культы репрессияһына дусар ителә һәм атып үлтерелә.

== Ижад юлы ==
Беренсе китабы Стәрлетамаҡ ҡалаһында 1921 йылда баҫылып сыға.
1924 йылда &quot;Ҡомартҡыларым&quot; исемле китабы донъя күрә.
Ул яҙғандарҙан бигерәк тә &quot;Бәләкәй Ҡотош&quot;, &quot;Тимеркәй фәлсәфәһе&quot;, &quot;Өмәт&quot;, &quot;Хәлкәй артист&quot; хикәйәләре, &quot;Әлимә йәки Мырҙаш ҡарт туйы&quot; повесы, &quot;Ҡан&quot; романы киң билдәле.
== Драматургияһы ==
1920 йылда [[Туҡ-Соран кантоны]]нда йәшәгән осорҙа «Ҡарағол» пьесаһын яҙа. Шулай уҡ «Һин кем?», «Урланған Көнһылыу», «Тирмәндә», «Табылған Марат», «Йәнтүрә», «Аҡшан батыр», «Маҡтымһылыу» пьесаларыаның авторы булып тора.

== Хәтер ==
* Баш ҡаланың Ленин урамындағы 2-се йорт стенаһына Дауыт Юлтый хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (1978).
* Өфө ҡала Советы башҡарма комитетының 1977 йылдың 6 декабрендәге ҡарары менән Орджоникидзе районындағы урамға Дауыт Юлтый исеме бирелә.

== Сығанаҡтар ==
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013У|index.php/prosmotr/2-statya/2017-yultyj-yultyev-daut-iskhakovich}}
* [http://blang.ru/writers.php?w=79 Дауыт Юлтый 1893—1937. Туған тел — башҡорт теле буйынса белешмә һәм мәғлүмәт порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233250/http://blang.ru/writers.php?w=79 |date=2016-03-04 }} 
* [http://www.kulturarb.ru/ba/person/?ELEMENT_ID=4590 Юлтый Дауыт. Башҡортостандың мәҙәни донъяһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305065617/http://www.kulturarb.ru/ba/person/?ELEMENT_ID=4590 |date=2016-03-05 }} 
* [http://agidel-rb.ru/nomera/2013/041/glnaz_otoeva1.html Аяныслы ғүмер (Дауыт Юлтыйҙың тыуыуына — 120 йыл). Гөлназ Ҡотоева. «Ағиҙел» журналы. Апрель 2013]
* [http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_393.html Дауыт Юлтый. 450 лет с Россией! Официальный сайт празднования 450-летия добровольного вхождения Башкирии в состав России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104033345/http://bash.bashkortostan450.ru/celebrities/writers/writers_393.html |date=2007-11-04 }}
* [http://www.bashinform.ru/news/546137/ Даут Юлтый — основоположник башкирской литературы (К 120-летию со дня рождения писателя). Владимир Романов. Башинформ мәғлүмәт агентлығы. 18.04.2013.{{ref-ru}}]

[[Категория:Башҡорт яҙыусылары]]
[[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]]
[[Категория:КПСС ағзалары]]
[[Категория:«Башҡортостан» гәзите баш мөхәррирҙәре]]
[[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]]
[[Категория:Башҡортостан йәмәғәт эшмәкәрҙәре]]</text>
      <sha1>881g1m62kslydb7swh3nyvs6uwogixe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡаратамыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70054</id>
    <revision>
      <id>1293225</id>
      <parentid>1065573</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T11:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1293225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="o4baz0q02i83im15tjhfj2za7isue4j" xml:space="preserve">{{Taxobox
 | name         = Ҡаратамыр
 | regnum       = Үҫемлектәр
 | image file   = CynoglossumOfficinale-plant-kl.jpg
 | image title  = 
 | image descr  = ''[[Cynoglossum officinale]]'' &lt;br /&gt;Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше
| divisio      =  [[Ябыҡ орлоҡлолар]]
| classis      =  [[Ике өлөшлөләр]]
| ordo         =  [[Баллыбабай сәскәлеләр]]
| familia      =  [[Күгәрсен күҙе һымаҡтар]]
 | genus        = '''Ҡаратамыр'''
 | latin        = {{btname|Cynoglossum|[[L.]]}}
 | section name = Төрҙәре
 | section text = ''См. текст''
 | wikispecies  = Cynoglossum
| commons = Category:Cynoglossum
 | itis         = 31885
 | ncbi         = 181188
}}
'''Ҡаратамыр''' — күгәрсен күҙе һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

== Таралышы ==
Яҡынса 60 төрө билдәле, уртаса һәм субтропик бүлкәттәрҙә, тропиктарҙың тауҙарында таралған. Башҡортостан Республикаһында дарыулы ҡаратамыр үҫә. Торлаҡ янында, юл буйҙарында, йырындар буйлап, ташландыҡ ерҙәрҙә үҫә.

== Ботаник яҙма ==
Үҙәк тамырлы ике йыллыҡ үлән, ҡуйы йомшаҡ төк м‑н ҡапланған. Һабағы аҙ һанлы, ҡуйы япраҡ менән ҡапланған, бейеклеге 50—100 см. Тамыр яны розеткаһының япраҡтары оҙонса‑ланцет формаһында; аҫҡы һабаҡ япраҡтары һаплы, урта һәм өҫкөләре — ултырма, һабаҡты яртылаш уратып алған. Сәскәләре емештәрҙә оҙонайыусы сәскә һаптарында, ваҡ, ҡуйы ал йәки миләүшә төҫөндә, һепертке сәскәлегенә йыйылған ҡыҫҡа ҡуйы бөтөркәләрҙә. Касаһы биш бүлемле, емеш барлыҡҡа килгәндә йәйелеүсән; тажы 5 өлөшлө, ҡушылып үҫкән, тәгәрмәс рәүешле, тура көпшәле. Май—июндә сәскә ата. Емеше — 4 өлөшкә (эремалар) тарҡалыусы ценобий, июль—августа өлгөрә.

== Әһәмиәте һәм ҡулланылышы ==
Буяу, рудераль үҫемлек. Ағыулы үҫемлек, халыҡ медицинаһында файҙаланыла. Һутын һәм тамырын инсектицид сара булараҡ, сысҡан һәм ҡомаҡтарҙы ҡурҡытыу өсөн ҡулланалар.

{{БЭ}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{Примечания}}
== Һылтанмалар ==
* [http://bgbm3.bgbm.fu-berlin.de/iopi/gpc/PTaxonDetail.asp?NameCache=Cynoglossum Genus ''Cynoglossum''] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121217211923/http://bgbm3.bgbm.fu-berlin.de/iopi/gpc/PTaxonDetail.asp?NameCache=Cynoglossum |date=2012-12-17 }}
* {{GRIN|genus|3284}}{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 13 ноября 2008 г.&lt;/small&gt;
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYNOG Чернокорень на сайте USDA NRCS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521093345/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYNOG |date=2013-05-21 }}{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 13 ноября 2008 г.&lt;/small&gt;
* {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00089/26200.htm}} &lt;small&gt;Проверено 10 октября 2009 г.&lt;/small&gt;
* {{ВТ-ЭСБЕ|Чернокорень}}

[[Категория:Күгәрсен күҙе һымаҡтар]]
[[Категория:Ағыулы үҫемлектәр]]


{{botanics-stub}}

&lt;!--Interwikis--&gt;</text>
      <sha1>o4baz0q02i83im15tjhfj2za7isue4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡояш энергияһы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91254</id>
    <revision>
      <id>1293133</id>
      <parentid>1197122</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Ҡояш энергетикаһы]] битенең исемен [[Ҡояш энергияһы]] тип Таңһылыу алыштырҙы: Хаталы атама: Дөрөҫ тәржемәләнмәгән</comment>
      <origin>1197122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7199" sha1="12sb18qp76g0o2qifa3kghsha4wajkf" xml:space="preserve">[[Файл:Sun920607.jpg|right|thumb|220x220px|[[Экватор|Экваторҙа]] ерҙең 1 квадрат метрына 1000 Ватт ҡояш энергияһы тура килә.]]
[[Файл:Insolation.png|right|thumb|267x267px|Өҫтәге диаграмма полюстарға яҡынайған һайын ҡояш энергияһының кәмеүен күрһәтә. Түбәндәге диаграммала болот һәм туҙан ҡояш нурын кире сығылдырғас һәм йотҡас ер өҫтөнө төшкән ҡояш энергияһы миҡдарын күрһәтә.]]
[[Файл:SolarGIS-Solar-map-Europe-en.png|thumb|250x250px|Кояш нурланышы картаһы: Европа]]
'''Ҡояш энергетикаһы''' — [[ҡояш]] нурында булған энергия. Был энергияны кешелек меңдәрсә йылдар элек төрлө ысулдар менән файҙаланған. Йылытыу, кулинария, киптереүҙән тыш, бөгөн ҡояш энергияһынан электр, алыҫ райондарҙа һәм космоста файҙаланыу өсөн электр энергияһы алына. Ҡояштан электр энергияһын алыу күп осраҡта осһоҙораҡ, күмер йәки нефть яндырыуға ҡарағанда конкуренцияға һәләтлерәк булып сыға.

== Энергияны файҙаланыу ==
Ҡояш энергияһын файҙаланыуҙың күп ысулдары бар:
* йылы һыу етештереү, торлаҡты йылытыу, ашарға әҙерләү.[[Cooking|&lt;nowiki/&gt;]]
* Ҡояш батареяларында йәки яғыулыҡ элементтарында электр энергияһын етештереү[[Heat engine|&lt;nowiki/&gt;]]
* Диңгеҙ һыуын киптереп тоҙ алыу

== Ҡояштан энергия ==
Ер атмосферыһы аша үткәс, ҡояш энергияһының ҙур өлөшө күҙгә күренә торған нурҙар һәм инфраҡыҙыл нурҙар формаһында була. Үҫемлектәр [[фотосинтез]] ярҙамында ҡояш энергияһын химик энергияға әйләндерә (шәкәр һәм крахмал алына). Кешеләр утын йәки башҡа [[Fossil fuel|ҡаҙылма яғыулыҡты ]]&lt;nowiki/&gt;яндырғанда ҡасандыр сарыф ителгән ҡояш энергияһын файҙалана, шулай уҡ үҫемлек, балыҡ, берәй хайуан итен ашағанда ла ҡояш энергияһын файҙалана.

Ҡояш нурланышы ергә 1 квадрат метрға 1366 Ватт энергия менән килеп инә. Ер түңәрәк булғанға, полюстары экваторға ҡарағанда энергияны әҙерәк ала.

Әлегә иң яҡшы ҡояш батареялары ҡояш энергияһының 15 процентын электр энергияһына әйләндерә.&lt;ref&gt;A solar panel in the contiguous United States on average delivers 19 to 56 W/m² or 0.45 — 1.35 (kW·h/m²)/day.{{cite web |url = http://www.nrel.gov/gis/images/us_pv_annual_may2004.jpg|title = us_pv_annual_may2004.jpg|accessdate = 2006-09-04|publisher = National Renewable Energy Laboratory, US}}&lt;/ref&gt;

== Технология төрҙәре ==
[[Файл:PV_Soundless_Freising.jpg|thumb|Мюнхен аэропорты янында тауыштан һаҡлыу барьерҙарына ҡуйылған ҡояш энергияһы панелдары.]]
Ҡояш энергияһын файҙаланыу өсөн бик күп технологиялар үҙләштерелгән. Ҡайһы берҙәре ҡояш энергияһын турыға ҡуллана (яҡтыртыу, йылытыу һ. б.), башҡалары электр энергияһы етештерә.

=== Ҡояш энергияһы ҡоролмалары ===
Ҡояш энергияһы ҡоролмалары ҡояш энергияһын электр энергияһына әйләндерә.Ҡайһы берҙәре фотоэлектрик эффектты&lt;ref&gt;[http://www.pvresources.com/en/technologies.php Technologies: From silicon to the solar cell.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719081317/http://www.pvresources.com/en/technologies.php |date=2011-07-19 }}&lt;/ref&gt; файҙаланып ҡояш энергияһын тура электр энергияһына әйләндерә. Башҡалары ҡояш энергияһын туплау өсөн линзалар, батынҡы көҙгөләр, ҡояш артынан күҙәтеүсе ҡоролмалар ҡуллана.

=== Ашарға әҙерләү ===
[[Файл:Cuisson-solaire.jpg|left|thumb|Ҡояшта ашарға әҙерләү]]
Кулинарияла ҡояш энергияһы ғәҙәттәге утын, күмер, газ яндырыу урынына ҡулланыла. Ҡояш плиталары ғәҙәттәге газ һәм элетр плиталарына ҡарағанда осһоҙ һәм экологияк яҡтан таҙа. Урман ҡырҡып утын әҙерләү, яғыулыҡ һатып алыу өсөн финанс ҡыйынлыҡтары булған, асыҡ ут ҡулланыу кешеләр һәм тирә-яҡ өсөн хәүефле булған үҫеп килеүсе илдәрҙә ҡулланыла.

=== Ҡояш йылытҡыстары ===
[[Файл:Dolní Lomná, dům se solárními panely.jpg|thumb|Өйҙө йылытыу һәм башҡа кәрәк-яраҡ өсөн ҡуйылған ҡояш панелдәре. Яблонков, [[Czech Republic|Чехия]]]]
Электр һәм газ йылытҡыстары урынына ҡояш йылыһын файҙаланырға мөмкин. Ҡояш коллектрҙарында һыу (антифриз) йылына, һәм йылылыҡ йортто йылытыу, йылы һыу етештереү өсөн файҙаланыла.

=== Ҡояш батареялары ===
[[Файл:4inchcell.jpg|thumb|4 дюймлы ҡояш батареяһы]]
Ҡояш батареялары ҡояш яҡтыһын электр энергияһына әйләндерә.

Ҡояш батареяларының ҡулланышы күп төрлө. Электр селтәрендәге электр энергияһынан файҙаланып булмағанда, алыҫ райондарҙа, [[ер]]&lt;nowiki/&gt;тирәләй әйләнеп йөрөгән спутник һәм космос зондтарында, кеҫә калькуляторҙарында, ҡул сәғәттәрендә, алыҫтағы телефон станцияларында, һыу һурҙырыу станцияларында.&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;469&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

[[Категория:Ҡояш энергияһы]]</text>
      <sha1>12sb18qp76g0o2qifa3kghsha4wajkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Ҡояш энергияһы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>91255</id>
    <revision>
      <id>1293135</id>
      <parentid>513028</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Фекерләшеү:Ҡояш энергетикаһы]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Ҡояш энергияһы]] тип Таңһылыу алыштырҙы: Хаталы атама: Дөрөҫ тәржемәләнмәгән</comment>
      <origin>513028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="9wgwky8r90ghss96dgyshb9infn5dk6" xml:space="preserve">{{10000}}
{{ТИМ|simple|Renewable energy}}</text>
      <sha1>9wgwky8r90ghss96dgyshb9infn5dk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калевала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118930</id>
    <revision>
      <id>1293194</id>
      <parentid>1281572</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T23:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Matsievsky</username>
        <id>10891</id>
      </contributor>
      <comment>/* Калевала сәнғәттә */</comment>
      <origin>1293194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46670" sha1="nliyeq9j19wbr3e9l4xtajpa7j4put2" xml:space="preserve">
{{другие значения}}
{{Литературное произведение
| Название = Калевала
| Название-оригинал = Kalevala
| Изображение = «Калевала», титульный дист первого издания.jpg
| Подпись изображения = 1835 йылғы беренсе баҫмаһының титул бите
| Викитека-текст = Калевала (Лённрот/Бельский)
}}

'''«Ка́левала»''' (''карел. фин.'' Kalevala) — карел-фин поэтик эпосы. 50 рунанан  (йырҙан) тора.

«Калевала» нигеҙенә карел халыҡ эпик йырҙары һалынған. Сығанаҡ фольклор  материалын эшкәртеү менән фин тел белгесе һәм табип Элиас Лённрот (1802—1884) шөғөлләнгән: ул айырым халыҡ эпик йырҙарын бер сюжет менән бәйләгән, был йырҙарҙың үҙенсәлекле варианттарын һайлап алған, ҡайһы бер ҡытыршылыҡтарын шымартҡан&lt;ref&gt;[http://kalevala.gov.karelia.ru/lenrot_note1.shtml Из путевых заметок Э.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124127/http://kalevala.gov.karelia.ru/lenrot_note1.shtml |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;. Лённрот ике тапҡыр эшкәрткән: 1835 йылда  «Калевала»ның беренсе баҫмаһы, 1849 йылда — икенсе баҫмаһы сыҡҡан.

Поэманың рус теленә тулы тәржемәһен  Л. П. Бельский эшләгән һәм 1888 йылда  «Әҙәбиәт пантеоны» журналында баҫтырған, айырым баҫма булып ул 1889 йылда баҫылып сыҡҡан. «Калевала» — фин һәм карелдарҙың христиан динен ҡабул иткәнгә тиклемге дини ышаныстары тураһында мөһим мәғлүмәт сығанағы.

== Халыҡ йырҙары (руналар) ==
Поэмаға  Лённрот биргән «Калевала» атамаһы — был карел халыҡ батырҙары йәшәгән илдең эпик исеме. ''la'' суффиксы йәшәү урынын аңлата, шуның өсөн ''Kalevala'' — был Вяйнямёйнен, Ильмаринен, Лемминкяйнен батырҙарҙың мифологик нигеҙ башы, йәшәгән ере Калева, һәм уларҙы ҡайһы саҡта Калева улдары тиҙәр.

Лённротҡа 50 йырҙан (рунанан) торған бик ҙур поэма төҙөү өсөн Лённрот үҙе һәм унан алдағы йыйыусылар тарафынан карел һәм фин крәҫтиәндәре һөйләгәндәрҙән яҙып алған өлөшләтә эпик, өлөшләтә лирик, өлөшләтә магик үҙенсәлекле айырым халыҡ йырҙары нигеҙ булып торған. Боронғо руналарҙы (йырҙарҙы) рәсәй Карелияһында, Архангельский (Вуоккиниеми мәхәлләһе — Вокнаволок) һәм  Олонецкий губерналарында — Реполала (Реболы) һәм Химолала (Гимолы), шулай уҡ финляндия Карелияһының ҡайһы бер урындарында һәм Ладога күленең көнбайыш ярҙарында, Ингрияға саҡлы барыһынан да яҡшыраҡ белгәндәр.

== Калеваланың эстәлеге ==
[[Файл:Gallen_Kallela_The_Aino_Triptych.jpg|справа|мини|Аксели Галлен-Каллела. Калевала мотивтары буйынса «Айно тураһында легенда» триптихы.&lt;br&gt;
Триптихтың урта өлөшөндө аҡыл эйәһе Вяйнямёйнендың күңеле ҡайтыуы күрһәтелгән, сөнки унан ҡото осҡан ҡыҙ, Айно, ҡасып киткән]]

Калевалала бөтөн йырҙарҙы бергә  бәйләгән төп сюжет юҡ, мәҫәлән, («Илиада» йәки  «Одиссея»). Уның эстәлеге иҫ киткес төрлөлөгө менән арбай. Ул  ерҙе, һауаны, йондоҙҙарҙы барлыҡҡа килтереү һәм карелдарҙың ерҙе ҡороусы, арпа сәсеүсе төп батыры Вяйнямёйнендың һауа ҡыҙы хасил булыуы тураһында хикәйәт менән асыла. Артабан, әйтер кәрәк, Төньяҡтың гүзәл ҡыҙын осратҡан батырҙың төрлө мажаралары тураһында хикәйәләнә: әгәр батыр, мөғжизә булып, орсоҡ ярсыҡтарынан көймә эшләп бирһә, ҡыҙ уға кейәүгә сығырға риза булыуын белдергән. Эшкә тотонған батыр балтаһы менән үҙен яралай, ҡанын туҡтата алмағас, белемсе ҡартҡа килә һәм уға тимерҙең килеп сығыуы тураһында риүәйәт һөйләй. Өйөнә ҡайтҡас, Вяйнямёйнен, имләп, ел күтәрә һәм тимерсе  Ильмариненды Төньяҡ иленә, Похьёлаға, күсерә. Һәм унда, Вяйнямёйненға биргән антына ярашлы, Ильмаринен Төньяҡ эйәбикәһенә байлыҡ һәм бәхет бүләк итә торған серле  предмет — Сампо тирмәнен (I—XI) руналары) бирә.

Түбәндәге руналарҙа (XI—XV)  һуғышсан тылсымсы һәм ҡатын-ҡыҙҙы әүрәтеүсе Лемминкяйнендың күргәндәре тураһында эпизодтар бирелгән. Артабан Вяйнямёйнен тураһында хикәйәләү дауам итә; уның йәһәннәмгә төшөүе, Виипунен бәһлеүән ҡорһағында булыуы, һәм унан мөғжизәле көймәне төҙөү өсөн кәрәкле һүҙҙе белә алыуы, төньяҡ ҡыҙының ризалығын алыр өсөн Похьёлаға йөҙөп китеүе һүрәтләнә; әммә ҡыҙ уны түгел, тимерсе  Ильмариненды һайлай, уға кейәүгә сыға. Өҫтәүенә, уларҙың туйҙары ентекле тасуирлана; ҡатын һәм ирҙең бурыстарын аңлатып биргән туй йырҙары килтерелә (XVI—XXV).

Руналар (XXVI—XXXI) Лемминкяйнендың Похьёлала күргәндәрен яңынан һөйләй. Куллерво баһадирҙың зарлы яҙмышы тураһындағы эпизод, белмәйенсә, бер туған һеңлеһен аҙҙырыуы һәм шуның арҡаһында улар икеһе лә, ағалы-һеңлеле, үҙҙәренә ҡул һалып, ғүмерҙәрен өҙөүе (XXXI—XXXVI руналар), хис-тойғолар тәрәнлеге буйынса ысын пафосҡа үрләүе яғынан, поэманың иң яҡшы бүлектәренә ҡарай&lt;ref name=&quot;esbe&quot; /&gt;. Куллерво баһадир тураһындағы руналар Лённроттың ярҙамсыһы  фольклорсы Даниэль  Европеус&lt;ref&gt;[http://enclo.lenobl.ru/object/1803558326?lc=ru Европеус Даниэль (1820—1884)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510230359/http://enclo.lenobl.ru/object/1803558326?lc=ru |date=2013-05-10 }}&lt;/ref&gt; тарафынан яҙылып алынған.

Башҡа руналар өс карел батырының уртаҡ эш итеүе — Похьёлалағы (Финляндия) Сампо хазиналары нисек табылыуы, нисек Вяйнямёйнен кантеле эшләгәне һәм унда уйнауы менән бар тәбиғәтте һоҡландырғаны һәм Похьёла халҡын йоҡлатҡаны, нисек итеп батырҙар Сампоны алып киткәне тураһында бик ентекле  хикәйәләүҙәрҙән тора. Шулай уҡ батырҙарҙы Төньяҡтың сихырсы эйәбикәһе эҙәрлекләгәне, Сампоның диңгеҙгә ҡолауы, Вяйнямёйнендың Сампо ярсыҡтары ярҙамында тыуған иленә изгелек итеүе, уның Похьёланың эйәһе Калевалаға ебәргән төрлө бәләләре һәм ғәжәп йән эйәләре менән көрәше, тәүге кантеле һыуға төшөп юғалғандан һуң, батырҙың үҙе яһаған яңы кантелдә иҫ киткес матур уйнауы, һәм Похьёла эйәһе йәшергән ҡояш һәм айҙы кире ҡайтарыуы (XXXVI—XLIX) тураһында.

Һуңғы руна Марьятта-Ҡыҙҙың ({{comment|Ҡотҡарыусының тыуыуы|Спаситель}}) һоҡландырғыс бала табыуы хаҡындағы халыҡ-апокрифик легендаһын еткерә. Вяйнямёйнен, был баланың ҡөҙрәте буйынса карел батырынан шәберәк булырын белгәнлектән, уны үлтерергә кәңәш бирә, ләкин ике аҙналыҡ сабый Вяйнямёйненды ғәҙелһеҙлектә ғәйепләй, һәм, батыр, оятынан, һуңғы тапҡыр мөғжизәле йырын йырлай ҙа, Марьяттаның сабыйына, Карелияның танылған йоғонто яһаусыһына, урынын ҡалдырып, көймәгә ултырып мәңгелеккә хушлаша.

== Филологик һәм этнографик  анализ ==
[[Файл:Kalevala1.jpg|мини|Калевала, 1835 йыл]]
Калеваланың төрлө эпизодтарын бер  художество бөтөнлөккә бәйләүсе уртаҡ  епте (төйөндө) күрһәтеүе ауыр. Э. Аспелин уның төп идеяһы — Төньяҡта йәй һәм ҡыштың алмашыныуын данлау, тип уйлай. Лённрот үҙе, Калевала руналарындағы берлекте һәм органик бәйлелекте кире ҡағып, шул уҡ ваҡытта эпостың йырҙары, нисек итеп Калева иленең батырҙары Похьёла халҡын буйһондороуын иҫбатлауға һәм аңлауға йүнәлтелгән, ти. Юлий Крон, Калевала бер идея менән һуғарылған — Сампо булдырыу һәм уны карел халҡы милеге итеүҙә, тип раҫлай — ләкин план һәм идеяның бөтөнлөгө һәр ваҡыт бер төрлө асыҡлыҡ менән билдәләнмәгәнлеген таный. Немец ғалимы фон Петтау Калеваланы бер беренә бөтөнләй бәйләнмәгән 12 циклға бүлә. Итальян ғалимы Компаретти Калевала тураһындағы күләмле хеҙмәтендә руналарҙа берҙәмлек бар тип уйлау мөмкин түгел, Лённрот сығарған руналар комбинацияһы йыш ҡына ирекле һәм шулай ҙа руналарҙа аныҡ берҙәмлек булдырылған, ти; ахырҙа, шул уҡ  материалдарҙан ниндәйҙер бер башҡа план буйынса башҡа комбинациялар эшләргә мөмкин тигән һығымтаға килә.

Лённрот (Штейнталь фаразлағанса) руналарҙа йәшерелгән поэманы асмаған — сөнки халыҡта  ундай поэма булмаған. Руналар, йырсылар телдән бер нисәһен бәйләп башҡара торған булһа ла (мәҫәлән, Вяйнямёйнен йәки Лемминкяйнендың бер нисә мажараһы), рус былиналары йәки серб юнак йырҙары һымаҡ, тотош эпопеяға оҡшап сағылмай. Руналарҙы эпопеяға берләштергәндә, күпмелер башбаштаҡлыҡ  ҡотолғоһоҙ булған - быны Лённрот үҙе лә таныған. Ысынлап та,  Лённрот һәм башҡа йыйыусылар яҙып алған варианттар менән сағыштырыу күрһәтеүенсә, Лённрот, төҙөгән планына ярашлы, үҙ һүҙҙәре менән {{comment|һөйләп биреү|пересказ}}  юлын һайлаған: руналарҙы башҡа руналар киҫәктәренән берләштергән ул, өҫтәмәләр индергән, хикәйәләүҙе бәйле итеү маҡсатында, айырым шиғырҙарға үҙ һүҙҙәрен өҫтәп яҙған, ә һуңғы рунаны (50), халыҡ легендаларына нигеҙләнеп яҙылһа ла, уныҡы тип иҫәпләргә була. Үҙенең поэмаһын яҙғанда, ул карел йырҙарында булған тел байлығын оҫта итеп ҡулланған (утилизировал), хикәйәләү руналары менән бергә йола, имләү, ғаилә йырҙарын индергән, һәм шуның менән  Калевалаға фин ябай халҡының донъяға ҡарашын, уй-фекерен, көнкүрешен һәм поэтик ижадын өйрәнеү сараһы булараҡ ҡыҙыҡһыныу уятҡан.

Карел эпосының үҙенсәлеге тарихи нигеҙҙең бөтөнләй булмауында: батырҙарҙың мажаралары әкиәттәргә оҡшағанлығы менән айырыла; карелдарҙың башҡа халыҡтар менән тарихи бәрелештәре шаңдауы руналарҙа һаҡланмаған. Калевалала дәүләт, халыҡ, йәмғиәт юҡ: ул тик ғаиләне генә таный, һәм  батырҙар ҡаһарманлығын халҡы өсөн түгел, әкиәт батырҙары һымаҡ, шәхси маҡсаттарына өлгәшеү хаҡына башҡара. Батырҙар тибы карелдарҙың боронғо мәжүси ҡараштары менән бәйләнештә тора: улар физик көс ярҙамында түгел, шамандар һымаҡ төрлө им-том, арбау ярҙамында батырлыҡ күрһәткән. Улар төрлө сүрәткә инә, башҡа кешеләрҙе хайуанға әйләндерә, мөғжизәле рәүештә бер урындан икенсеһенә күсә алған, атмосфера күренештәрен — һыуыҡ, томан һ.б. барлыҡҡа килтергән. Тағы ла батырҙарҙың [[Мәжүсилек|мәжүси]] период хоҙайҙарына яҡынлығы тойомлана. Тағы ла карелдарҙың, һуңыраҡ финдарҙың, йырҙың һүҙҙәренә һәм көйөнә  юғары әһәмиәт биргәндәрен билдәләргә кәрәк. Руна-имләүҙәр белгән күрәҙәселек итеүсе кеше мөғжизәләр тыуҙыра алған, ә ғәжәп музыкант Вяйнямёйнен [[кантеле]]нан сығарған тауыштар бөтөн тәбиғәтте буйһондора.&lt;ref name=&quot;esbe&quot; /&gt;

Этнографик яҡтан ғына түгел, Калевала юғары художестволылығы менән дә ҡыҙыҡлы. Уның яҡшы сифатына ябайлыҡ, сағыу һүрәтләүҙәр, тәрән һәм йәнле тәбиғәт тойғоһо, юғары лирик ынтылыштар, бигерәк тә кеше ҡайғыһын сағылдырыу (мәҫәлән, әсәнең улын, балаларҙың ата-әсәһен һағыныуы), ҡайһы бер эпизодтарҙағы үткер дөрөҫ юмор, ҡатнашыусыларҙы уңышлы ҡылыҡһырлау ҡарай. Калевалаланы бер бөтөн эпопея (Крон ҡарашы) тип ҡараһаҡ, унда күпмелер дәрәжәлә бөтөн халыҡ ауыҙ-тел эпик әҫәрҙәренә хас етешһеҙлектәр ҙә байтаҡ: ҡапма-ҡаршылыҡтар, бер үк факттарҙың ҡабатланышы, бөтөн менән сағыштырып ҡарағанда, ҡайһы бер ваҡ-төйәккә  артыҡ күп иғтибар бүлеү. Ҡайһы бер әҙерләнеп ятҡан ғәмәлгә артыҡ ентекле туҡталып, ә эш-хәрәкәттең үҙе тураһында бер ике аҙ әһәмиәтле шиғыр аша әйтеп китеү. Быға оҡшаған килешһеҙлек теге йәки был йырсының хәтер үҙенсәлегенән килә һәм йыш ҡына осрай, мәҫәлән, рус былиналарында ла.

Әммә эпоста һүрәтләнгән ваҡиғаларҙы раҫлаған географик мәғлүмәт менән үрелгән тарихи факттар ҙа бар. Хәҙерге   Калевала ҡасабаһынан төньяҡҡа табан Топозеро күле — батырҙар йөҙөп үткән диңгеҙ бар. Күлдең ярҙарында ''саамдар'' — Похъёла халҡы йәшәгән. Саамдарҙың көслө сихырсылары (Лоухи Ҡарсыҡ). булған. Ләкин карелдар саамдарҙы алыҫ төньяҡҡа ҡыҫырыҡлап сығара алған, Похьёла халҡын һәм илен буйһондорған.

== Калевала көнө ==
Йыл һайын 28 февралдә «Халыҡ эпосы Калевала көнө» — рәсми фин һәм карел мәҙәниәте көнө — байрам ителә, шул уҡ көн фин флагына ла бағышлана. Йыл һайын Карелияла һәм Финляндияла костюмдар кейеп урамда йөрөү - «Калевала  карнавалы», шулай уҡ эпос сюжеты буйынса театраллаштырылған тамашалар ойошторола.

== Калевала сәнғәттә ==
[[Файл:Gallen-Kallela_The_defence_of_the_Sampo.png|мини|Вяйнямёйнен сихырсы Лоухиҙан сампоны ҡурсалай. Аксели Галлен-Каллела]]
[[Файл:Yufa_runopevtsy.jpg|справа|мини|«Руна йыраусылар» («Калевала»нан), 1965, гуашь, Юфа Тамара Григорьевна]]
[[Файл:Памятник_Лённроту.jpg|мини|Хельсинкиҙа Элиас Лённрот һәм «Калевала» эпосы батырҙары һәйкәле]]

* Калевала батырҙары тураһында фин епискобы һәм XVI быуат китап баҫыусыһы Микаэль Агрикола китаптарында тәүләп иҫкә алына.
* «Калевала» батырына тәүге һәйкәл 1831 йылда Выборгта ҡуйылған.
* Поэманы тәүге тапҡыр урыҫ теленә 1888 йылда шағир һәм тәржемәсе Леонид  Петрович Бельский тәржемә иткән.
* Урыҫ әҙәбиәтендә Вяйнемёйнен образы тәүге тапҡыр декабрист Ф. Н. Глинканың «Карелия» поэмаһында осрай.
* «Калевала» сюжетына тәүге һынлы һүрәтте (живопись) 1851 йылда швед рәссамы Йохан Блакстадиус яҙған.
* Фин яҙыусыһы Алексис Кивиҙың «Куллерво» пьесаһы (1860) «Калевала» сюжеты буйынса яҙылған тәүге әҫәр булған.
* Фин музыкаһы классигы Ян Сибелиус «Калевала»ны музыкала кәүҙәләндереүгә әһәмиәтле өлөш индергән.
* Калеваланы украин теленә тел белгесе Евгений Тимченко тәржемә иткән. Белорус теленә тәүге тәржемәне шағир һәм яҙыусы Михась Машар башҡарған. Иң яңы тәржемә авторы — Якуб Лапатка&lt;ref&gt;[http://euroradio.fm/u-minsku-pradstavili-peraklad-na-belaruskuyu-movu-finskaga-epasu-kalevala В Минске представили перевод на белорусский язык финского эпоса «Калевала»]&lt;/ref&gt;.
* Линард Лайцен латыш теленә тәржемә иткән&lt;ref&gt;[https://docviewer.yandex.ru/?url=http%3A%2F%2Fresources.krc.karelia.ru%2Flibrary%2Fdoc%2Farticles2010-2015%2Fsever_2015_5_181.pdf&amp;name=sever_2015_5_181.pdf&amp;lang=ru&amp;c=58b5815296bf&amp;page=6 ''Сойни Е.'' «Калевала» в русской поэзии 1900—1910-х годов, стр. 6]&lt;/ref&gt;.
* Ненец теленә Василий Ледков тәржемә иткән&lt;ref&gt;[http://www.etnonao.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=201%3A2013-03-18-05-34-42&amp;catid=31&amp;Itemid=13 Этнокультурный центр Ненецкого автономного округа.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301092709/http://www.etnonao.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=201%3A2013-03-18-05-34-42&amp;catid=31&amp;Itemid=13 |date=2017-03-01 }}&lt;/ref&gt;.
* Бик күп рәссамдарҙың ижадында «Калевала» сюжеттары сағылыш тапҡан. Карелия Республикаһының Һынлы сәнғәт музейында «Калевала» эпосы темаларына яҙылған һынлы сәнғәт әҫәрҙәренең уникаль коллекцияһы йыйылған&lt;ref&gt;[http://kalevala.gov.karelia.ru/art/izo.html «Калевальская коллекция»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103935/http://kalevala.gov.karelia.ru/art/izo.html |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;. Фин рәссамы Аксели Галлен-Каллелдың «Калевала» күренештәрен үҙ эсенә алған картиналар циклы киң билдәле.
* 1933 йылда Academia нәшриәте «Калевала»ны, Павел Филонов уҡыусылары, Т. Глебова, А. Порет, М. Цыбасов һ.б. кеүек Аналитик Сәнғәт Оҫталары биҙәлешендә, иллюстрациялар менән баҫып сығарған. Филонов үҙе иллюстрациялар һәм биҙәлеш мөхәррире булған.
* «Калевала» мотивы буйынса карел композиторы Гельмер Синисало «Сампо» балетын яҙған, һәм ул тәүге тапҡыр Петрозаводск ҡалаһында 1959 йылдың 27 мартында күрһәтелгән. Был әҫәр СССР-ҙа ла, сит илдәрҙә лә  күп тапҡырҙар ҡуйылған&lt;ref&gt;[http://kalevala.gov.karelia.ru/music/ballet.shtml Балет «Сампо», музыка Гельмера Синисало] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105222906/http://kalevala.gov.karelia.ru/music/ballet.shtml |date=2009-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1899/16.html Вечно юное «Сампо», газета «Карелия», № 31 (1899), 28.03.2009]&lt;/ref&gt;.
* 1959 йылда «Калевала» мотивы буйынса берлектәге совет-фин фильмы «Сампо» (режиссёры Александр Птушко, Вяйнё Кауконен, Виктор Виткович, Григория Ягдфельда сценарийы) төшөрөлгән.
* 1982 йылда фин режиссёры Калле Хольмберг телевидение өсөн Фин һәм Итальян киноакадемиялары призына лайыҡ булған 4-сериялы «Калевала»ны — «Тимер быуат. Калевала хикәйәттәре»н экранға сығарған. 2009 йылда фильм Рәсәйҙә ике DVD-нан торған комплектта сығарылған.
* Джон Рональд Руэл Толкиндың «Сильмариллион»ы «Калевала» йоғонтоһонан барлыҡҡа килгән.
* Генри Лонгфеллоның «Гайават тураһында йыр»ы Калевала тәьҫирендә барлыҡҡа килгән. Уильям Кёрбиҙың фин эпосын инглиз теленә тәржемәһе тәьҫирендә Толкин «Кулерво тормошо» тигән тәүге проза әҫәре яҙылған.
Рәсәйҙә «Калевала»ны Яков Грот, Германияла Якоб Гримм пропагандалаған.

Максим Горький «Калевала»ны гомер эпосы менән бер рәткә ҡуйған. 1908 й. ул: «Индивидуаль ижад „Илиада“ йәки „Калевала“ға тиң башҡа бер нимә лә булдырмаған» тип яҙған. 1932 й. ул фин-карел эпосын «һүҙ ижады монументы» тип атай. «Калевала» «Клим Самгиндың тормошо»ноң икенсе томында, геройҙың фин тәьҫораттарына бағышланған бүлектәрендә иҫкә алынған: «Самгин бала сағында әсәһе бүләк иткән „Калевала“ китабын уҡығанын иҫенә төшөрҙө; хәтерҙән гел ситкә ырғып торған шиғыр юлдарынан торған был китап уға күңелһеҙ тойолғайны, ләкин әсәһе, шулай ҙа уны аҙағына саҡлы уҡып бөтөрөргә ҡушты. Һәм хәҙер, башынан үткәндәр хаосынан, Суоми батырҙарының Хийси һәм Лоухиға, тәбиғәттең стихиялы көстәренә ҡаршы көрәшеүселәрҙең, ил хазинаһы Сампоны ҡурсалаусы уның Орфейы Вяйнемёйнендың… шат күңелле Лемминкяйнен-фин Бальдурының, Илмаринендың эпик фигуралары ҡалҡып сыҡты». «Калевала» мотивтары Валерий Брюсовта,Веелимир  Хлебниковта, Сергей Городецкийҙа, Николай Аеевта бар. Алекандр Блоктың китапханаһында ла  «Калевала» булған.

Беларустың халыҡ шағиры Якуб Колас юғары баһалаған, «Сымон-музыкант» поэмаһы буйынса эшләгәне тураһында ул: «Калевала» эшемә яҡшы этәргес булды … Уны барлыҡҡа килтереүселәр ҙә, мин дә бер сығанаҡтан эстек, тик финдар диңгеҙ ярында, ҡаялар араһында, ә беҙ — үҙебеҙҙең урмандарҙа (бор) һәм һаҙҙарҙа. Был тере һыу кем дә булһа берәүҙеке генә түгел, уны күмәк асҡан һәм күмәк өсөн асҡан. Һәр бер халыҡтың шатлығы ла, ҡайғыһы ла нимәһе менәндер оҡшаған. Тимәк, әҫәрҙәре лә оҡшаш була ала… Мин Лённроттың аяғына йығылырға әҙер инем&quot; тигән. (Максим Лужаниндың «Колас үҙе тураһында һөйләй» тигән китабы буйынса)

В. Г. Белинский «Калевала»ның донъяуи әһәмиәтен баһалай алмаған. Бөйөк тәнҡитсе фин эпосының тик насар, проза өлгөһө (ҡабаттан һөйләп бирелеше-пересказ) менән генә таныш булған. Белинскийҙың финляндия әҙәбиәтен Рәсәйҙә төп таратыусыһы булған Я. К. Грот менән мөнәсәбәттәре киҫкен булған. Халыҡ архаикаһын  славянофилдарға хас идеаллаштырыу (ул саҡтағы Финляндия, славян илдәре кеүек үк, славянофилдар, мәҫәлән, Шевырёв тарафынан «аҙғын» Европаға ҡапма-ҡаршы патриархаль боҙолмағанлыҡ үрнәге булараҡ исемгә алынған) ғына тип ҡабул ителгән. М. Эмандың «Боронғо фин эпопеяһы Калеваланың төп һыҙаттары» тигән китабына рецензияһында Белинский былай тип: «Беҙ беренселәрҙән булып Лённрот әфәнденең матур һәм выжданлы батырлығына ғәҙел баһа бирергә әҙер, әммә арттырып ебәреү кәрәк тип һанамайбыҙ. Нисек! Фин әҙәбиәтенән башҡа, Европаның бөтөн әҙәбиәттәре лә, ниндәйҙер бер баҙарға әйләнгән икән?…» яҙған. «Ярһыу Виссарион» «Калевала»ны антик эпос менән сағыштырыуға ҡаршы килгән, үҙенә замандаш булған фин мәҙәниәтенең үҫешмәгәнлегенә ишаралаған: «Бәғзе бер милли рух шулай кескәй, сәтләүек ҡабығына ғына һыйышлы, ә ҡайһыһы шундай тәрән һәм киң, уға бөтөн ер йөҙө лә аҙ һымаҡ. Боронғо гректарҙың милли рухы шундай булған. Гомер уны үҙенең ике поэмаһында ғына сағылдырып бөтөрмәгән. Кемдер әгәр боронғо Элладаның милли рухы менән танышырға йәки уны үҙләштерергә теләһә, уға бер Гомер ғына аҙ, бының өсөн Гезиод та, трагиктар ҙа, Пиндар ҙа, комик Аристофан да, фәйләсүфтәр ҙә, тарихсылар ҙа, ғалимдар ҙа, ә унан тағы ла - архитектура һәм скульптура һәм, аҙағында, эске йорттағы һәм сәйәси тормошто өйрәнеү ҡала». (Белинский В. Г. Полное собрание сочинений т. Х, 1956 с. 277-78, 274 М.)
[[Файл:The Soviet Union 1985 CPA 5594 stamp (150th Anniversary of The Kalevala (Karelian epic poetry compiled by Elias Lönnrot). Kantele player and title page) 1200dpi.jpg|мини|200x200пкс|СССР почта маркаһы, 1985 йыл]]

* 2001 йылда балалар яҙыусыһы Игорь Востряков Калеваланы балалар өсөн прозала, ә  2011 йылда - шиғри юлдарҙа ҡабаттан {{comment|һөйләп биргән|пересказал}}.
* 2006 йылда сюжеты ҡытай халыҡ легендалары һәм карел-фин эпосы үрелеше итеп төҙөлгән фин-ҡытай «Төньяҡ яугиры» тигән фэнтези-фильмы төшөрөлгән.

== Атаманы ҡулланыу ==
[[Файл:ФонтанКалевалаПетрозаводск.jpg|мини|267x267пкс|Петрозаводскиҙағы «Калевала» фонтаны]]
[[Файл:Косалма.отельКалевала.jpg|мини|223x223пкс|Косалмала «Калевала»  отеле]]
* Карелия Республикаһында Калевала милли районы һәм Калевала ҡасабаһы бар.
* Петрозаводск һәм Костомукша ҡалаларында Калевала урамы бар.
* «Калевала» — 1858−1872 йылдарҙа Рәсәй империяһының Балтиҡ флоты составындағы корвет.
* Калевала — Япон диңгеҙе Посьет ҡултығының көньяҡ өлөшөндәге бухта. 1863 йылда «Калевала» корветы экипажы тарафынан өйрәнелгәнгә, карап исеме бирелгән.
* Петрозаводск ҡалаһында «Калевала» кинотеатры, «Калевала» китап магазиндары селтәре бар.
* Сыктывкарҙа «Калевала» түбәһе ябыҡ баҙар бар.
* «Калева́ла» — Мәскәүҙәге рәсәй фолк-метал-төркөмө.
* «Калевала» — Мара һәм Химера рәсәй рок-төркөмдәренең йыры.
* Карелия Республикаһының Онега буйы районындағы Косалма ауылында 1970-се йылдарҙан бирле «Калевала» ҡунаҡханаһы эшләй.
* Финляндияла 1935 йылдан ''Kalevala Koru '' бренды менән традицион техникала үтәлгән милли балтиҡ буйы-фин биҙәкле зәргәр биҙәүестәр эшләп сығарыла.
* Петрозаводск ҡалаһында, Элиас Лённрот исемендәге скверҙа, «Калевала» эпосы батырҙарына арналған фонтан урынлашҡан.

== Тәржемәләр ==
; Рус теленә тәржемәләр һәм адаптациялар
* 1840 — Небольшие отрывки в русском переводе даны Я. К. Гротом («Современник», 1840).
* 1880—1885 — Несколько рун в русском переводе изданы Г. Гельгреном («Куллерво» — М., 1880; «Айно» — Гельсингфорс, 1880; руны 1—3 Гельсингфорс, 1885).
* 1888 — Калевала: Финская народная эпопея / Полный стихотворный перевод, с предисловием и примечаниями Л. П. Бельского. — СПб.: Типография Н. А. Лебедева, Невский просп., д. 8., 1888. 616 с.). Многократно переиздавался в Российской Империи и СССР.
* 1960 — Из поэмы «Калевала» («Рождение кантеле», «Золотая дева», «Айно») // С. Маршак: Соч. в 4-х т., т. 4, С. 753—788.
* 1981 — Любарская А. Пересказ для детей карело-финского эпоса «Калевала». Петрозаводск: Карелия, 1981. — 191 с. (стихотворные отрывки из перевода Л. П. Бельского).
* 1998 — Лённрот Э. Калевала. Перевод Эйно Киуру и Армаса Мишина. Петрозаводск: Карелия, 1998. (Переиздавался издательством «Вита Нова» в 2010 году).
* 2015 — Павел Крусанов. Калевала. Прозаический пересказ. Санкт-Петербург, «Издательство К. Тублина». ISBN 978-5-8370-0713-2
; Сит илгә тәржемәләр
* Немецкие переводы Калевалы: Шифнера (Гельсингфорс, 1852) и Пауля (Гельсингфорс, 1884—1886).
* Французский перевод: ''Leouzon Le Duc'' (1867).
* Шведские переводы: Кастрена (1841), Коллана (1864—1868), Херцберга (1884)
* Английский перевод: ''I. M. Crawford'' (Нью-Йорк, 1889).
* Перевод на идиш восемнадцати рун: ''H. Rosenfeld'', «Калевала, народный эпос финнов» (Нью-Йорк, 1954).
* Перевод на иврит (в прозе): пер. ''Сара Товия'', «Калевала, страна героев» (Kalevala, Eretz ha-giborim), Тель-Авив, 1964 (впоследствии несколько раз переиздавалась).
* Перевод на белорусский: ''Якуб Лапатка'' Калевала, Мінск, 2015, поўны наўпросты пераклад на беларускую мову

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Кантелетар
* Калевипоэг

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|refs={{sfn|Миллер|1895|name=&quot;esbe&quot;}}}}

== Әҙәбиәт ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Калевала, финский эпос|Вс. Миллер}}(урыҫ.)
* «Калевала» — памятник мировой культуры: Библиографический указатель. / Сост. Н. Прушинская. Вс. ст. Э. Карху. — Петрозаводск, 1993.
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск, 2009. — 464 с. — стр. 6—8 ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
* [http://www.krc.karelia.ru/publ.php?id=5833&amp;plang=r «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры / Отв. ред. И. И. Муллонен. — Петрозаводск: Карельский научный центр РАН, 2010. — 554 с.]
; Сит ил телендәге
* Eliel Aspelin, «Le Folklore en Finlande» («Melusine», 1884, № 3).
* Jacob Grimm, «Ueber das finnische Epos» («Kleine Schriften» II).
* Мориц Эман, «Главные черты из древней эпопеи Калевалы» (Гельсингфорс, 1847).
* Jul. Krohn, «Die Entstehung der einheitlichen Epen im allgemeinen» (в «Zeitschrift far Völkerpsychologie», XVIII, 1888).
** Его же, «Kalewala Studien» (в немецком переводе со шведского, там же).
** О замечательной финской книге Ю. Крона «История финской литературы. Ч. I. Калевала», вышедшей в Гельсингфорсе (1883 г.), см. статью г. Майнова: «Новая книга о финском народном эпосе» (в «Ж. М. Н. Пр.» 1884, май).
** Самостоятельную переработку обширных материалов, собранных Ю. Кроном и другими финскими учеными для критики «Калевалы», представляет основательный труд известного итальянского ученого Domenico Comparetti, вышедший и в немецком переводе: «Der Kalewala oder die traditionelle Poesie der Finnen» (Галле, 1892).
* Andrew Lang, «Custom and Myth» (pp. 156—179).
* Radloff, в предисловии к 5-му тому «Proben der Volkslitteratur der nurdlichen Turk-Stämme» (СПб., 1885, p. XXII).
* Steinthal, «Das Epos» (в «Zeitschrift für Völkerpsychologie» V., 1867).
* V. Tettau, «Ueber die epischen Dichtungen de finnischen Volker, besonders d. Kalewala» (Эрфурт, 1873).
* {{Китап|автор={{нп3|Аймо Турунен|Турунен А.|fi|Aimo Turunen}}|заглавие=Kalevalan sanakirja|место=Hels.|год=1949}}

== Һылтанмалар ==
* [https://scandinews.fi/society/story/4421-elias-lyonnrot-18021884-sozdatel-kalevalyi-professor-finskogo-yazyika-vrach Элиас Лённрот (1802—1884) — Создатель «Калевалы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405162245/https://scandinews.fi/society/story/4421-elias-lyonnrot-18021884-sozdatel-kalevalyi-professor-finskogo-yazyika-vrach |date=2017-04-05 }}
* [http://gov.karelia.ru/Different/Kalevala/karhy2.shtml «Калевала» — встреча эпох] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191005/http://gov.karelia.ru/Different/Kalevala/karhy2.shtml |date=2016-03-04 }}
* [http://aldebaran.ru/author/belskiyi_leonid/kniga_kalevala/ Текст Калевалы на русском, перевод Л.] [http://aldebaran.ru/author/belskiyi_leonid/kniga_kalevala/ П. Бельского]
* [http://kalevala.gov.karelia.ru/songs/song1.shtml Текст Калевалы на русском, перевод Эйно Киуру и Армаса Мишина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619081623/http://kalevala.gov.karelia.ru/songs/song1.shtml |date=2008-06-19 }}
* Калевала на сайте Финского литературного общества: [http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=298&amp;l=14 Введение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605204448/http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=298&amp;l=14 |date=2007-06-05 }}, [http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=299&amp;l=14 Содержание Калевалы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316032438/http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=299&amp;l=14 |date=2011-03-16 }}, [http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=300&amp;l=14 Калевала — финский национальный эпос]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=301&amp;l=14 Многоликая Калевала]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.finlit.fi/kalevala/index.php?m=302&amp;l=14 Переводы Калевалы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Тикшерелгән|16|2|2012}}(Тикшерелгән 16&amp;nbsp;февраль&amp;nbsp;2012)
* [http://s-marshak.ru/works/trans/perevod05.htm Отрывки из Калевалы, перевод С.] [http://s-marshak.ru/works/trans/perevod05.htm Маршака]
* [http://kalevala.onego.ru/1.htm История записи (создания) Калевалы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122031259/http://kalevala.onego.ru/1.htm |date=2010-01-22 }}{{Тикшерелгән|16|2|2012}}(Тикшерелгән 16&amp;nbsp;февраль&amp;nbsp;2012)
* [http://finland.fi/public/default.aspx?contentid=271090&amp;contentlan=15&amp;culture=ru-RU Калевала на информационном канале Института России и Восточной Европы и Министерства иностранных дел Финляндии]{{Тикшерелгән|16|2|2012}}(Тикшерелгән 16&amp;nbsp;февраль&amp;nbsp;2012)
* [http://fulr.karelia.ru/cgi-bin/flib/kalevala.cgi Электронная копия первого издания Калевалы (1835)]{{Ref-fi}}(фин.){{Тикшерелгән|16|2|2012}}(Тикшерелгән 16&amp;nbsp;февраль&amp;nbsp;2012)
* [http://artmuseum.karelia.ru/collection/kalevala.html «Калевала» в творчестве художников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230205719/http://artmuseum.karelia.ru/collection/kalevala.html |date=2012-12-30 }}
* [http://kalevala.gov.karelia.ru/vodolazko.shtml Некоторые христианские мотивы «Калевалы» Э.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313075918/http://kalevala.gov.karelia.ru/vodolazko.shtml |date=2011-03-13 }} [http://kalevala.gov.karelia.ru/vodolazko.shtml Лённрота] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313075918/http://kalevala.gov.karelia.ru/vodolazko.shtml |date=2011-03-13 }}
* [http://kalevala.gov.karelia.ru/karhy.shtml О переводах «Калевалы» в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313075857/http://kalevala.gov.karelia.ru/karhy.shtml |date=2011-03-13 }}
* [http://kalevala.gov.karelia.ru/len1.shtml «Калевала» — поэма Лённрота] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191313/http://kalevala.gov.karelia.ru/len1.shtml |date=2016-03-04 }}
[[Категория:Алфавит буйынса китаптар]]
[[Категория:Карелия мәҙәниәте]]
[[Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре]]
[[Категория:Эпик поэмалар]]
[[Категория:Эпик әҫәрҙәр]]</text>
      <sha1>nliyeq9j19wbr3e9l4xtajpa7j4put2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Һыуҙа туп уйнау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130474</id>
    <revision>
      <id>1293217</id>
      <parentid>1187483</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T08:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>2108</id>
      </contributor>
      <origin>1293217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13235" sha1="9m54kq35yiswn4d9awwfptdmg7sel6a" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:RIAN archive 8772 Hungary vs Holland water polo match.jpg|thumb|300px|Туп ҡапҡаға оса]]
'''һыу полоһы, һыу тубы, һыуҙа туп уйнау'''&lt;ref&gt;Рус телендә иҫкесә варианты — '''ватерпол'''&lt;/ref&gt; ({{lang-en|water polo}}) — һыуҙа ҡапма-ҡаршы уйналған спорт төрө.

Уйын тәбиғи һыуҙарҙа ла, махсус йөҙөү бассейнында ла үткәрелә ала. Бер юлы ҡапма-ҡаршы ике команда ҡатнаша.

Уйындың маҡсаты — ҡаршы команданың ҡапҡаһына билдәле ваҡыт эсендә күберәк мәрәй индереү.

== Уйын өсөн майҙан ==
Ирҙәр командалары өсөн ҡапма-ҡаршы аралыҡ — 30 метр, киңлеге — 20 метр. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн был арауыҡ — 25, киңлеге 17 метр тәшкил итә. Ҡапҡа артындағы сик 0,30 метр.

Уйын майҙанының ике яғына махсус ҡапҡалар ҡуйыла. Ул ике бағананан һәм ҡалынлығы 0,075 м булған тура мөйөшлө арҡыры һайғауҙан тора. Ул майҙандың уйын уйналасаҡ яғына әйләндерелгән булырға, һәм аҡ төҫкә буялырға тейеш.

Ҡапҡа бағаналарының араһы 3 метр булырға тейеш.

Бассейн тәрәнлеге, уйын ҡағиҙәһе талап иткәнсә, 1,8 метр һәм тәрәнерәк. Бейеклеге һыу өҫтөнән 0,90 метр сығып торорға тейеш.

Һыуҙың иң түбән температураһы [[Цельсий|°C]] буйынса 16 градустан кәм булырға тейеш түгел.

== Туп ==
[[Туп]] түңәрәк һәм эсендә ниппел менән ябылырлыҡ һауа ҡыуығы булырға тейеш. Тыш яғынан ҡубып торған ерҙәре булмаҫҡа, һыу һеңдермәүсән һәм май йәки май кеүек матдә менән һеңдерелмәгән булырға тейеш.

Ауырлығы 400-ҙән 450-гәсә грамм булыуы шарт. Ирҙәр уйыны өсөн туптың тыш яғынан әйләнәһе 0,68 м кәм булмай, әммә шулай уҡ 0,71 м ҙур булмай. Эске баҫымы 90-97 паскаль.

Ә ҡатын-ҡыҙҙар уйыны өсөн тыш яғы әйләнәһе 0,65 тән кәм түгел һәм 0,67 күп булмай. Эске баҫымы 83-93 паскаль.

== Башлыҡтар ==

Уйындың иң билдәле атрибуттары булып ҡолаҡ тишектәре ҡалдырылған башлыҡтар. Улар уйынсыларҙың ҡолаҡтарын туп бәрелеүҙән һаҡлап тора.

Командаларҙың береһе аҡ төҫтәген кейергә тейеш. Ҡаршы уйнаған команда уға контраст төҫтәр һайлай. Тик ул туп төҫөндә булырға тейеш түгел.

Шулай уҡ ,асыҡ ҡыҙылдан да сағыуыраҡ булырға тейеш түгел. Күберәген аҡ һәм күк төҫтәге башлыҡтар менән уйнайҙар.

Ҡапҡасылар ҡыҙыл төҫтәге башлыҡ кейә. Башлыҡтар эйәк аҫтында эләктерелеп ҡуйыла. Уйынсылар уны уйын бөткәнсе сисмәй.

Ҡолаҡ протекторҙары башлыҡ менән бер төҫтә булырға тейеш. Һәр команда ағзаларының башлыҡтарында 0,10 м бейеклектәге һандар яҙылған булырға тейеш.

Халыҡ-ара уйындарҙа өс хәрефтән торған ил аббревиатураһы йәки ил флагы тегелә. Абббревиатураның бейеклеге 0,04 м.

== Уйындың асылы ==
Һыуҙа туп уйнау бик ҡатмарлы контактлы уйын. Ике команда бер-береһенә ҡаршы баҫа. Һәр командала етешәр уйынсы ҡатнаша, уларҙың береһе — ҡапҡасы.

Ҡапҡасы ла башына махсус башлыҡ кейә. Командала алты резерв уйынсы була. Сөнки уйынсыларҙы йыш алмаштырырғы кәрәк була.

Уйын дүрт өлөштән тора. Һәр өлөштөң уйналыу оҙайлығы 8 минут (был саф ваҡыт). Һәр өлөш башланып, берәй уйынсы тупҡа тейеү менән кире иҫәп башлана. Бирелгән сигналдарҙа контроль секундомер туҡтатылырға тейеш.

Ул туп уйын майҙанына индерелгәс яңынан иҫәпләй башлай. Һәр команда атакаға 30 секунд сарыф итә ала. 30 секунд уҙғас, туп ҡаршы командаға күсә.

Һәр команда ике тапҡыр ике минутлыҡ тайм-аут алырға мөмкин. Тайм-аутты тупҡа хужа булған команда ғына ала ала.

Уйындың төп асылы шунда, уйынсылар тупҡа ике ҡул менән тотонорға тейеш түгел. Ул тик бер ҡул менән генә уйнала. Уйынсылар тупты алға һуҙып команданың икенсе кешеһенә бирә ала, йәки йөҙөп алып бара ала.

Һәр команданың уйнау маҡсаты шунда: ҡаршы команданың ҡапҡаһына бер тупҡа артығыраҡ мәрәй керетеү. Тупаҫлыҡ, уйынды боҙоу, уйынсыларҙы уйындан сығарыу осраҡтары уйын ҡағиҙәләре буйынса башҡарыла.

== Уйын ҡағиҙәһе ==
Ҡулында тубы булмаған уйынсыға һөжүм яһау рөхсәт ителмәй. Шулай уҡ, ҡағиҙә буйынса тупты һыуға батырыу тыйыла. Әгәр туп батырыла икән туп икенсе командаға күсә. Шулай уҡ, тупҡа эйә булмаған уйынсыны һыуға батырыу, һөйрәү, тотҡарлау ҡәтғи тыйыла. Ул тупаҫ хатаға керә.

Тупаҫ хаталар эшләүсе уйынсы 20 секундҡа йәки ҡаршы уйынсыларҙың атакаһы аҙағынаса уйындан сығарыла. Штраф ваҡыты сыҡҡандан һуң уйынсы кире уйынға ҡайта.

Тупаҫ булмаған хатаға туп ырғытыу менән яза бирелә. Ул тура ҡапҡаға ырғытыуҙан тора. Әгәр хата биш метр һыҙаттан тыш эшләнелһә, яза өсөн тупты ла биш метрҙан ырғытырға тейеш булалар.

Һыуҙа туп уйнау уйыны уйынсыларҙан яҡшы физик әҙерлек һәм юғары координация талап итә.

'''ФИНА халыҡ-ара йөҙөү федерацияһы 2016 йылда үҫмерҙәр араһында үткәреләсәк һыуҙа туп уйнау уйынының эксперементаль ҡағиҙәләрен раҫлай:'''

* Уйын маҙаныны ҙурлығы 25х20 метр;

* 4-cе һанлы туп ҡулланыла (ҡатын-ҡыҙҙар өсөн)

* Уйындың һәр этабында 11 спортсмен ҡатнаша;

* Уйын майҙанында уйынсыларҙың һаны, ҡапҡасыларҙы ла керетеп, алты кеше.

* Туп менән файҙаланыу осоро — 30 секунд.

* Ситләштерелгән уйынсының штраф ваҡыты — 15 секунд.

19 йәшлек үҫмер егеттәр араһында 2015—2016 йылдарҙа уҙғарылған Рәсәй беренселеге, шулай уҡ 2015-0016 йылдарҙа уҙғарылған үҫмер ҡыҙҙар Рәсәй беренселеге ярыштары ошо ҡағиҙәләргә таянып үткәрелә.

ФИНА ҙыуҙа туп уйнау ярыштары ҡағиҙәләрен үҙгәртелгән вариантына эксперимент уҙғарыуын дауам итә

Был ваҡыттарҙа үҫмерҙәр араһында Донъя беренселеге ярыштары уҙғарылған осорҙа, FINA ҡағиҙәләр үҙгәрешенә таянып, майҙансыҡты 30-ҙан 25 метрғаса кәметкән.

FINA бюроһы ағзалары иҫкәртелгән, бюро ағзаларының күпселеге был алымды хуплаған.

'''Үҙгәртелгән өс яңы ҡағиҙә''':

1. Оборонанан Һөжүмгә күсеү осорон тиҙләтеү өсөн туп менән файҙаланыу осорон 30 секундтан 25 минутҡаса ҡыҫҡартылы;

2. Уйындың тамамланыуын тиҙләтеү маҡсатында, ситләштерелгән уйынсының ваҡытын 20 секундтан 15 секундҡа ҡалдырыла;

3. Команда составы ун бер кешенән һәм ике резервтан тора. Улар уйындың икенсе турнирында файҙаланыла.

Ошо ҡағиҙәләргә ярашлы һуңғы Донъя беренселектәре уңышлы уҙа.

== Уйындың тарихы ==
[[Файл:William Wilson ISHOF.jpg|thumb|180px|Шотландлы Уильям Уилсон — һыуҙа туп уйнау уйынының тәүге ҡағиҙәләрен индерә]]
Һыуҙа туп уйнау [[XIX быуат]]та Бөйөк Британияла Уилсон Уильям тарафынан уйлап сығарылған. Уға оҡшаш уйын булып регби тора. Тәүге варианттарҙа туп өсөн көрәшергә рөхсәт ителгән була. Аҙағынан тупты тартып алыу өсөн уны һыуға батырып тоторға тейеш булған. Ҡапҡасы майҙандан ситтә торған. Уйындың хәҙергесә варианты 1880-се йылдарҙан алып уйнала.

Уйынды бар донъя илдәре уйнай. Бигерәк тә, [[Венгрия]]ла һәм [[Югославия|элекке Югославияла]] киң таралған.

Ул иң боронғо олимпия уйындарының береһе. Тик 1900 йылдарҙа ғына ул олимпия уйындары программаһына индерелгән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Рыжак М., В.Михайлов Водное поло М., 1977
* Кудрявцев В., Ж.Кудрявцева Спорт мира и мир спорта. М., 1987
* Правила спортивных игр и состязаний. Иллюстрированный энциклопедический справочник. Пер. с англ. Минск, 2000
* Philipps, Wolfgang, ''«Aquatic football», «aquatic polo», «water-polo»… Grundzüge der Geschichte des Wasserballs in Großbritannien und Hannover (1870 bis 1933),'' in Becker, Christian et al. (eds.), «''Als der Sport nach Hannover kam» — Geschichte und Rezeption eines Kulturtransfers zwischen England und Norddeutschland vom 18. bis zum 20. Jahrhundert'', Мюнстер.2015
* Водные виды спорта. — Учебник для вузов. Под ред. Н.Булгаковой. М., 2003

== Һылтанмалар ==
* [http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=906&amp;Itemid=567 Водное поло на сайте ФИНА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629174528/http://www.fina.org/H2O/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=906&amp;Itemid=567 |date=2010-06-29 }}{{ref-en}}
* [http://www.waterpolo.ru Федерация водного поло России]
* [http://greenbag.ru/waterpolo триумф сборной России на Первых Европейских играх в Баку 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226162422/http://greenbag.ru/waterpolo |date=2017-12-26 }}
* [http://www.waterpolo-world.com waterpolo-world]
* {{Из|Кругосвет|http://www.krugosvet.ru/enc/sport/VODNOE_POLO.html|заглавие=Водное поло}}

[[Категория:Һыуҙа туп уйнау|*]]</text>
      <sha1>9m54kq35yiswn4d9awwfptdmg7sel6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Мириада/Ҙурлығы/Техник һәм ғәмәли фәндәр</title>
    <ns>102</ns>
    <id>149777</id>
    <revision>
      <id>1293139</id>
      <parentid>1191050</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132488" sha1="4tt20nk52tfgvnn8w6ssymkerso1vir" xml:space="preserve">== Техник һәм ғәмәли фәндәр ==

Һуңғы яңыртыу: 13.02.2022.

* &lt;span style=&quot;background-color:#FFE0E0&quot;&gt;мәҡәлә юҡ&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#FFFBB3&quot;&gt;ҡыҫҡа (күләме &lt; 8 000 символ)&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#FFDAB9&quot;&gt;уртаса (8 000 &lt; күләме &lt; 16 000)&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#E0FFE0&quot;&gt;оҙон (күләме &gt; 16 000)&lt;/span&gt;.

Барлығы: 184, оҙон: 41, уртаса: 66, ҡыҫҡа: 77, булмаған: 615.

Һайланған: 1, яҡшы: 3, сифатлы: 0.

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#F9EED9&quot; align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәҡәлә !! Урыҫ телендә !! Ҙурлығы !! Викидата !! Статус

|- bgcolor=#E0FFE0
| 1
| [[Технология]]
| [[:ru:Технология|Технология]]
| align=right| 28409
| align=right| [[d:Q11016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 2
| [[Инженерлыҡ эше]]
| [[:ru:Инженерное дело|Инженерное дело]]
| align=right| 32717
| align=right| [[d:Q11023]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 3
| [[Яһалма интеллект]]
| [[:ru:Искусственный интеллект|Искусственный интеллект]]
| align=right| 29251
| align=right| [[d:Q11660]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 4
| [[Биотехнология]]
| [[:ru:Биотехнология|Биотехнология]]
| align=right| 11189
| align=right| [[d:Q7108]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 5
| [[Клонлаштырыу]]
| [[:ru:Клонирование (биология)|Клонирование (биология)]]
| align=right| 1577
| align=right| [[d:Q120877]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 6
| [[Генетик модификацияланған организм]]
| [[:ru:Генетически модифицированный организм|Генетически модифицированный организм]]
| align=right| 68840
| align=right| [[d:Q182726]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 7
| [[Генетик инженерия]]
| [[:ru:Генетическая инженерия|Генетическая инженерия]]
| align=right| 29459
| align=right| [[d:Q159236]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 8
| [[Нанотехнология]]
| [[:ru:Нанотехнология|Нанотехнология]]
| align=right| 15137
| align=right| [[d:Q11468]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 9
| [[]]
| [[:ru:Ядерные технологии|Ядерные технологии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q348091]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 10
| [[]]
| [[:ru:Трансгуманизм|Трансгуманизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 11
| [[]]
| [[:ru:Теория автоматического управления|Теория автоматического управления]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4917288]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Стандартизация|Стандартизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q369577]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 13
| [[]]
| [[:ru:Подрывные инновации|Подрывные инновации]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1192297]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 14
| [[]]
| [[:ru:Транспортная инженерия|Транспортная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q775325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 15
| [[]]
| [[:ru:Строительная инженерия|Строительная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2674423]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 16
| [[]]
| [[:ru:Нефтепромысловое дело|Нефтепромысловое дело]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1273174]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Морская архитектура|Морская архитектура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1136352]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 18
| [[]]
| [[:ru:Инновация|Инновация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Технофобия|Технофобия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1042900]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 20
| [[]]
| [[:ru:Микротехнология|Микротехнология]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1484779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 21
| [[]]
| [[:ru:Чертёж|Чертёж]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q192521]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 22
| [[]]
| [[:ru:Автоматизация|Автоматизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 23
| [[]]
| [[:ru:Технологическая конвергенция|Технологическая конвергенция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2207328]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 24
| [[]]
| [[:ru:Науковедение|Науковедение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1332231]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 25
| [[]]
| [[:ru:Антропология технологий|Антропология технологий]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2445082]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 26
| [[Юғары технологиялар]]
| [[:ru:Высокие технологии|Высокие технологии]]
| align=right| 5247
| align=right| [[d:Q466410]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 27
| [[]]
| [[:ru:Управление проектированием|Управление проектированием]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6314146]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 28
| [[]]
| [[:ru:Пищевая инженерия|Пищевая инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6631525]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 29
| [[]]
| [[:ru:Технологические изменения|Технологические изменения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q762702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 30
| [[]]
| [[:ru:Человеческий фактор|Человеческий фактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:Технологический детерминизм|Технологический детерминизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q605434]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 32
| [[]]
| [[:ru:Жилищно-коммунальное хозяйство|Жилищно-коммунальное хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1380395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 33
| [[]]
| [[:ru:Сейсмостойкое строительство|Сейсмостойкое строительство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q909789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 34
| [[]]
| [[:ru:Береговая защита|Береговая защита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1316027]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 35
| [[]]
| [[:ru:Техническая керамика|Техническая керамика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1936199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 36
| [[]]
| [[:ru:Инженерная этика|Инженерная этика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1133029]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 37
| [[]]
| [[:ru:Агротехника|Агротехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194118]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 38
| [[]]
| [[:ru:Аэрокосмическая техника|Аэрокосмическая техника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3798668]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 39
| [[Биомедицина инженерияһы]]
| [[:ru:Биомедицинская инженерия|Биомедицинская инженерия]]
| align=right| 18937
| align=right| [[d:Q327092]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 40
| [[]]
| [[:ru:Гражданское строительство|Гражданское строительство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q77590]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 41
| [[Электротехника]]
| [[:ru:Электротехника|Электротехника]]
| align=right| 10225
| align=right| [[d:Q43035]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 42
| [[]]
| [[:ru:Промышленная инженерия|Промышленная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4489420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 43
| [[]]
| [[:ru:Инженерные войска|Инженерные войска]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q158797]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 44
| [[]]
| [[:ru:Ядерная инженерия|Ядерная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83504]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 45
| [[]]
| [[:ru:Программная инженерия|Программная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80993]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 46
| [[]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные науки|Сельскохозяйственные науки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3606845]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 47
| [[Агрономия]]
| [[:ru:Агрономия|Агрономия]]
| align=right| 662
| align=right| [[d:Q173113]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 48
| [[Йортлаштырыу]]
| [[:ru:Одомашнивание|Одомашнивание]]
| align=right| 18790
| align=right| [[d:Q11395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 49
| [[Ферма]]
| [[:ru:Ферма|Ферма]]
| align=right| 944
| align=right| [[d:Q131596]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 50
| [[Фермер]]
| [[:ru:Фермер|Фермер]]
| align=right| 5249
| align=right| [[d:Q131512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 51
| [[]]
| [[:ru:Зелёная революция|Зелёная революция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186050]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 52
| [[]]
| [[:ru:Селекция|Селекция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q995745]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 53
| [[Колхоз]]
| [[:ru:Колхоз|Колхоз]]
| align=right| 2202
| align=right| [[d:Q485016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 54
| [[]]
| [[:ru:Овин|Овин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1303167]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 55
| [[]]
| [[:ru:Амбар|Амбар]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q114768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 56
| [[Иген элеваторы]]
| [[:ru:Зерновой элеватор|Зерновой элеватор]]
| align=right| 12416
| align=right| [[d:Q1520009]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 57
| [[]]
| [[:ru:Конюшня|Конюшня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q214252]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 58
| [[]]
| [[:ru:Теплица|Теплица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165044]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 59
| [[]]
| [[:ru:Зерноуборочный комбайн|Зерноуборочный комбайн]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 60
| [[Сорт]]
| [[:ru:Сорт|Сорт]]
| align=right| 4765
| align=right| [[d:Q4886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 61
| [[Ашлама]]
| [[:ru:Удобрения|Удобрения]]
| align=right| 5602
| align=right| [[d:Q83323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 62
| [[]]
| [[:ru:Садоводство|Садоводство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124946]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 63
| [[]]
| [[:ru:Уборка урожая|Уборка урожая]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q213753]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 64
| [[]]
| [[:ru:Инсектициды|Инсектициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181322]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 65
| [[Һуғарыу]]
| [[:ru:Орошение|Орошение]]
| align=right| 11137
| align=right| [[d:Q11453]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:Пестициды|Пестициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 67
| [[]]
| [[:ru:Гербициды|Гербициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178266]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 68
| [[]]
| [[:ru:Селекция растений|Селекция растений]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q788558]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 69
| [[Һөрөү]]
| [[:ru:Вспашка|Вспашка]]
| align=right| 2280
| align=right| [[d:Q878333]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 70
| [[]]
| [[:ru:Веяние|Веяние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q961751]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 71
| [[Малсылыҡ]]
| [[:ru:Животноводство|Животноводство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80962]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 72
| [[Умартасылыҡ]]
| [[:ru:Пчеловодство|Пчеловодство]]
| align=right| 3085
| align=right| [[d:Q176353]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 73
| [[Ауыл хужалығы хайуандары]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные животные|Сельскохозяйственные животные]]
| align=right| 3244
| align=right| [[d:Q103459]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 74
| [[]]
| [[:ru:Порода (животноводство)|Порода (животноводство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q38829]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 75
| [[Йорт ҡоштары]]
| [[:ru:Домашние птицы|Домашние птицы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178559]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 76
| [[Баҡса]]
| [[:ru:Сад|Сад]]
| align=right| 5897
| align=right| [[d:Q1107656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 77
| [[]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные культуры|Сельскохозяйственные культуры]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q235352]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 78
| [[Мамыҡ]]
| [[:ru:Хлопок|Хлопок]]
| align=right| 13087
| align=right| [[d:Q11457]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 79
| [[]]
| [[:ru:Пенька|Пенька]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7150699]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 80
| [[Бесән]]
| [[:ru:Сено|Сено]]
| align=right| 4601
| align=right| [[d:Q336989]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 81
| [[Ҡый үләндәре]]
| [[:ru:Сорные растения|Сорные растения]]
| align=right| 8237
| align=right| [[d:Q101879]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 82
| [[]]
| [[:ru:Молочное хозяйство|Молочное хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q637776]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 83
| [[]]
| [[:ru:Экстенсивное сельское хозяйство|Экстенсивное сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1643366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 84
| [[Балыҡсылыҡ]]
| [[:ru:Рыбоводство|Рыбоводство]]
| align=right| 2457
| align=right| [[d:Q209894]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:Агропромышленный комплекс|Агропромышленный комплекс]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1347753]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 86
| [[]]
| [[:ru:Интенсивное сельское хозяйство|Интенсивное сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1148482]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 87
| [[]]
| [[:ru:Плодовый сад|Плодовый сад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q236371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:Органическое сельское хозяйство|Органическое сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165647]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 89
| [[]]
| [[:ru:Пермакультура|Пермакультура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4572]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 90
| [[]]
| [[:ru:Шелководство|Шелководство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q864650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 91
| [[]]
| [[:ru:Потребительское сельское хозяйство|Потребительское сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2787508]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 92
| [[]]
| [[:ru:Устойчивое сельское хозяйство|Устойчивое сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2751054]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 93
| [[]]
| [[:ru:Городское фермерство|Городское фермерство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1194826]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 94
| [[]]
| [[:ru:Аграрная политика|Аграрная политика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q396198]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 95
| [[Битум]]
| [[:ru:Битум|Битум]]
| align=right| 3955
| align=right| [[d:Q167510]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 96
| [[]]
| [[:ru:Адоба|Адоба]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183496]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 97
| [[]]
| [[:ru:Висячий мост|Висячий мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12570]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 98
| [[Тимер-бетон]]
| [[:ru:Железобетон|Железобетон]]
| align=right| 8800
| align=right| [[d:Q184190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 99
| [[]]
| [[:ru:Ров|Ров]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q88480]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 100
| [[]]
| [[:ru:Грязь|Грязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170449]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 101
| [[]]
| [[:ru:Бульдозер|Бульдозер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131677]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 102
| [[]]
| [[:ru:Строительный раствор|Строительный раствор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189566]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 103
| [[]]
| [[:ru:Штукатурка|Штукатурка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274988]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 104
| [[]]
| [[:ru:Керамическая плитка|Керамическая плитка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q468402]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 105
| [[]]
| [[:ru:Строительные материалы|Строительные материалы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q206615]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 106
| [[]]
| [[:ru:Фундамент|Фундамент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191360]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 107
| [[]]
| [[:ru:Числовое программное управление|Числовое программное управление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190247]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 108
| [[]]
| [[:ru:Стукко|Стукко]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q33526]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 109
| [[]]
| [[:ru:Волнолом|Волнолом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215635]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 110
| [[]]
| [[:ru:Здание|Здание]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q41176]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 111
| [[]]
| [[:ru:Архитектурная инженерия|Архитектурная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q150737]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 112
| [[]]
| [[:ru:Строительные нормы и правила|Строительные нормы и правила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2333573]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:Инфраструктура|Инфраструктура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q121359]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 114
| [[]]
| [[:ru:Структурная инженерия|Структурная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q633538]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 115
| [[Ҡаҙау]]
| [[:ru:Гвоздь|Гвоздь]]
| align=right| 706
| align=right| [[d:Q37077]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 116
| [[Кирбес]]
| [[:ru:Кирпич|Кирпич]]
| align=right| 2662
| align=right| [[d:Q40089]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 117
| [[Цемент]]
| [[:ru:Цемент|Цемент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q45190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 118
| [[Бетон]]
| [[:ru:Бетон|Бетон]]
| align=right| 8217
| align=right| [[d:Q22657]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 119
| [[]]
| [[:ru:Каменная кладка|Каменная кладка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q272999]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 120
| [[]]
| [[:ru:Строительные леса|Строительные леса]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q233320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 121
| [[Арка]]
| [[:ru:Арка|Арка]]
| align=right| 10254
| align=right| [[d:Q12277]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 122
| [[]]
| [[:ru:Потолок|Потолок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q221706]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 123
| [[]]
| [[:ru:Колонна|Колонна]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4817]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 124
| [[Көмбәҙ]]
| [[:ru:Купол|Купол]]
| align=right| 14524
| align=right| [[d:Q12493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 125
| [[]]
| [[:ru:Дверь|Дверь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q36794]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 126
| [[]]
| [[:ru:Фасад|Фасад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183061]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:Пол (настил)|Пол (настил)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q217164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 128
| [[]]
| [[:ru:Крыша|Крыша]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83180]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 129
| [[]]
| [[:ru:Комната|Комната]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180516]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 130
| [[]]
| [[:ru:Лестница|Лестница]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12511]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 131
| [[]]
| [[:ru:Стена|Стена]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42948]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 132
| [[Тәҙрә]]
| [[:ru:Окно|Окно]]
| align=right| 4105
| align=right| [[d:Q35473]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 133
| [[]]
| [[:ru:Гавань|Гавань]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q283202]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 134
| [[]]
| [[:ru:Маяк|Маяк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39715]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 135
| [[]]
| [[:ru:Пирс (причал)|Пирс (причал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q863454]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:Офис|Офис]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182060]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:Склад|Склад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181623]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 138
| [[]]
| [[:ru:Квартира|Квартира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188507]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:Казарма|Казарма]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 140
| [[Торлаҡ]]
| [[:ru:Жилище|Жилище]]
| align=right| 56398
| align=right| [[d:Q3947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:Пагода|Пагода]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q199451]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:Дворец|Дворец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16560]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:Пентхаус|Пентхаус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2069469]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 144
| [[Пирамида (архитектура)]]
| [[:ru:Пирамида (архитектура)|Пирамида (архитектура)]]
| align=right| 32405
| align=right| [[d:Q12516]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFDAB9
| 145
| [[Үтә бейек йорттар]]
| [[:ru:Небоскрёб|Небоскрёб]]
| align=right| 10769
| align=right| [[d:Q11303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 146
| [[Башня]]
| [[:ru:Башня|Башня]]
| align=right| 11333
| align=right| [[d:Q12518]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 147
| [[Бейек бина]]
| [[:ru:Высотное здание|Высотное здание]]
| align=right| 2162
| align=right| [[d:Q18142]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 148
| [[]]
| [[:ru:Вилла|Вилла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3950]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 149
| [[]]
| [[:ru:Хижина|Хижина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5784097]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 150
| [[]]
| [[:ru:Иглу|Иглу]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101805]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 151
| [[]]
| [[:ru:Подвал|Подвал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q234852]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 152
| [[]]
| [[:ru:Ванная|Ванная]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 153
| [[]]
| [[:ru:Спальня|Спальня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193837]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 154
| [[Ашхана(бүлмә)]]
| [[:ru:Столовая (помещение)|Столовая (помещение)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q661199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 155
| [[Гараж]]
| [[:ru:Гараж|Гараж]]
| align=right| 2217
| align=right| [[d:Q22733]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 156
| [[Аласыҡ]]
| [[:ru:Кухня (помещение)|Кухня (помещение)]]
| align=right| 2232
| align=right| [[d:Q43164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 157
| [[]]
| [[:ru:Гостиная|Гостиная]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q475018]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:Чулан|Чулан]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q258313]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 159
| [[]]
| [[:ru:Палатка|Палатка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170544]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 160
| [[Тирмә]]
| [[:ru:Юрта|Юрта]]
| align=right| 25221
| align=right| [[d:Q15680]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 161
| [[Ҡала төҙөлөшө]]
| [[:ru:Градостроительство|Градостроительство]]
| align=right| 46064
| align=right| [[d:Q69883]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:Градостроительное проектирование|Градостроительное проектирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q63100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 163
| [[]]
| [[:ru:Кампус|Кампус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209465]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:Городской квартал|Городской квартал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1348006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 165
| [[]]
| [[:ru:Даунтаун|Даунтаун]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1050303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 166
| [[Гетто]]
| [[:ru:Гетто|Гетто]]
| align=right| 5929
| align=right| [[d:Q152018]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 167
| [[]]
| [[:ru:Промышленный парк|Промышленный парк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1662100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 168
| [[]]
| [[:ru:Парк|Парк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q22698]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 169
| [[Урам]]
| [[:ru:Улица|Улица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79007]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 170
| [[]]
| [[:ru:Городская площадь|Городская площадь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174782]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 171
| [[]]
| [[:ru:Градостроительное зонирование|Градостроительное зонирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q702232]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 172
| [[Плотина]]
| [[:ru:Плотина|Плотина]]
| align=right| 9391
| align=right| [[d:Q12323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 173
| [[]]
| [[:ru:Плотина Гувера|Плотина Гувера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 174
| [[Өс тарлауыҡ ГЭС-ы]]
| [[:ru:Три ущелья (электростанция)|Три ущелья (электростанция)]]
| align=right| 29752
| align=right| [[d:Q12514]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 175
| [[Күпер]]
| [[:ru:Мост|Мост]]
| align=right| 12893
| align=right| [[d:Q12280]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 176
| [[Акаси-Кайкё]]
| [[:ru:Акаси-Кайкё|Акаси-Кайкё]]
| align=right| 2262
| align=right| [[d:Q184213]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 177
| [[]]
| [[:ru:Магистраль Банг На|Магистраль Банг На]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q806452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 178
| [[]]
| [[:ru:Бруклинский мост|Бруклинский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 179
| [[Даньян-Куньшань күпере (виадук)]]
| [[:ru:Даньян-Куньшаньский виадук|Даньян-Куньшаньский виадук]]
| align=right| 2890
| align=right| [[d:Q595768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 180
| [[]]
| [[:ru:Фемарнбельтский тоннель|Фемарнбельтский тоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q18541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 181
| [[]]
| [[:ru:Мост Джорджа Вашингтона|Мост Джорджа Вашингтона]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125821]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 182
| [[Алтын Ҡапҡа (күпер)]]
| [[:ru:Золотые Ворота (мост)|Золотые Ворота (мост)]]
| align=right| 2568
| align=right| [[d:Q44440]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 183
| [[]]
| [[:ru:Мост Большой Бельт|Мост Большой Бельт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q213962]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 184
| [[]]
| [[:ru:Мост Гонконг — Чжухай — Макао|Мост Гонконг — Чжухай — Макао]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1191515]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 185
| [[]]
| [[:ru:Мост-дамба через озеро Пончартрейн|Мост-дамба через озеро Пончартрейн]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1132510]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 186
| [[]]
| [[:ru:Лондонский мост|Лондонский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130206]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 187
| [[]]
| [[:ru:Эресуннский мост|Эресуннский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q297871]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 188
| [[]]
| [[:ru:Русский мост|Русский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209710]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 189
| [[]]
| [[:ru:Тауэрский мост|Тауэрский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83125]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 190
| [[]]
| [[:ru:Тоннель|Тоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44377]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Евротоннель|Евротоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q10257]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 192
| [[]]
| [[:ru:Сэйкан|Сэйкан]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q99250]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 193
| [[]]
| [[:ru:Промышленный робот|Промышленный робот]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1128980]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 194
| [[]]
| [[:ru:Поточное производство|Поточное производство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 195
| [[]]
| [[:ru:Механизация|Механизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1160362]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 196
| [[Ҡалдыҡтар]]
| [[:ru:Отходы|Отходы]]
| align=right| 5712
| align=right| [[d:Q45701]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 197
| [[]]
| [[:ru:Свалка|Свалка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152810]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 198
| [[Ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү]]
| [[:ru:Переработка отходов|Переработка отходов]]
| align=right| 498
| align=right| [[d:Q132580]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Система управления отходами|Система управления отходами]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180388]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 200
| [[]]
| [[:ru:Деревообработка|Деревообработка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q816871]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 201
| [[]]
| [[:ru:Геотермальная энергетика|Геотермальная энергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127993]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 202
| [[]]
| [[:ru:Гидроэнергетика|Гидроэнергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80638]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 203
| [[Ядро энергетикаһы]]
| [[:ru:Ядерная энергетика|Ядерная энергетика]]
| align=right| 12418
| align=right| [[d:Q12739]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 204
| [[Ҡояш энергетикаһы]]
| [[:ru:Солнечная энергия|Солнечная энергия]]
| align=right| 5694
| align=right| [[d:Q40015]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 205
| [[]]
| [[:ru:Солнечная энергетика|Солнечная энергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1483757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 206
| [[Тулыланыусы энергия]]
| [[:ru:Возобновляемая энергия|Возобновляемая энергия]]
| align=right| 15200
| align=right| [[d:Q12705]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 207
| [[]]
| [[:ru:Ветроэнергетика|Ветроэнергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 208
| [[]]
| [[:ru:Свеча|Свеча]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12888135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 209
| [[Ел тирмәне]]
| [[:ru:Ветряная мельница|Ветряная мельница]]
| align=right| 5867
| align=right| [[d:Q38720]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 210
| [[]]
| [[:ru:Гидроэнергия|Гидроэнергия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170196]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Генерация электроэнергии|Генерация электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q383973]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 212
| [[]]
| [[:ru:Электростанция|Электростанция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q159719]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 213
| [[Градирня]]
| [[:ru:Градирня|Градирня]]
| align=right| 9770
| align=right| [[d:Q193886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 214
| [[]]
| [[:ru:Фотоэлемент|Фотоэлемент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58803]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Турбина|Турбина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130760]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Ветрогенератор|Ветрогенератор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 217
| [[]]
| [[:ru:Электрическая сеть|Электрическая сеть]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1096907]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 218
| [[]]
| [[:ru:Передача электроэнергии|Передача электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q200928]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 219
| [[]]
| [[:ru:Распределение электроэнергии|Распределение электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q844861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 220
| [[Ҡаҙылма яғыулыҡ]]
| [[:ru:Ископаемое топливо|Ископаемое топливо]]
| align=right| 32175
| align=right| [[d:Q12748]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 221
| [[]]
| [[:ru:Ископаемый уголь|Ископаемый уголь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q24489]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 222
| [[]]
| [[:ru:Бензин|Бензин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39558]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 223
| [[]]
| [[:ru:Керосин|Керосин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q76904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 224
| [[]]
| [[:ru:Природный газ|Природный газ]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40858]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 225
| [[Нефть]]
| [[:ru:Нефть|Нефть]]
| align=right| 823
| align=right| [[d:Q22656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 226
| [[]]
| [[:ru:Микроволновая печь|Микроволновая печь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 227
| [[Пастеризация]]
| [[:ru:Пастеризация|Пастеризация]]
| align=right| 4156
| align=right| [[d:Q58148]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 228
| [[Һыуытҡыс]]
| [[:ru:Холодильник|Холодильник]]
| align=right| 10847
| align=right| [[d:Q37828]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 229
| [[Һабын]]
| [[:ru:Мыло|Мыло]]
| align=right| 14543
| align=right| [[d:Q34396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 230
| [[]]
| [[:ru:Домашняя печь|Домашняя печь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q203789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 231
| [[]]
| [[:ru:Акваланг|Акваланг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2079255]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 232
| [[]]
| [[:ru:Термос|Термос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q23664]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 233
| [[]]
| [[:ru:Стирка|Стирка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q852100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 234
| [[]]
| [[:ru:Санитария|Санитария]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q949149]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 235
| [[]]
| [[:ru:Канализация|Канализация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q156849]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 236
| [[Ташландыҡ һыуҙы таҙартыу]]
| [[:ru:Очистка сточных вод|Очистка сточных вод]]
| align=right| 1500
| align=right| [[d:Q221275]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 237
| [[]]
| [[:ru:Водоочистка|Водоочистка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1463025]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 238
| [[]]
| [[:ru:Акведук|Акведук]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 239
| [[]]
| [[:ru:Водопроводная система|Водопроводная система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3241671]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 240
| [[]]
| [[:ru:Насосная станция|Насосная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q446013]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Водонапорная башня|Водонапорная башня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274153]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 242
| [[]]
| [[:ru:Колодец|Колодец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43483]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 243
| [[Шартлаусы матдәләр]]
| [[:ru:Взрывчатые вещества|Взрывчатые вещества]]
| align=right| 18151
| align=right| [[d:Q12870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 244
| [[]]
| [[:ru:Динамит|Динамит]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80728]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 245
| [[Металлургия]]
| [[:ru:Металлургия|Металлургия]]
| align=right| 29857
| align=right| [[d:Q11467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 246
| [[Пластмассалар]]
| [[:ru:Пластмассы|Пластмассы]]
| align=right| 28410
| align=right| [[d:Q11474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 247
| [[]]
| [[:ru:Каучуки|Каучуки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q18113858]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 248
| [[]]
| [[:ru:Клей|Клей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 249
| [[Мәғдән]]
| [[:ru:Руда|Руда]]
| align=right| 1531
| align=right| [[d:Q102798]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 250
| [[Ҡағыҙ]]
| [[:ru:Бумага|Бумага]]
| align=right| 10938
| align=right| [[d:Q11472]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Папирус|Папирус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125576]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Лесоматериалы|Лесоматериалы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1370714]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Дистилляты нефти|Дистилляты нефти]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1364904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 254
| [[]]
| [[:ru:Металлообработка|Металлообработка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q953045]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 255
| [[]]
| [[:ru:Кузнец|Кузнец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1639825]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 256
| [[]]
| [[:ru:Литьё металлов под давлением|Литьё металлов под давлением]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3325511]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 257
| [[]]
| [[:ru:Сверление|Сверление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q890886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 258
| [[]]
| [[:ru:Экструзия (технологический процесс)|Экструзия (технологический процесс)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q139143]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 259
| [[Лазер ярҙамында ҡырҡыу]]
| [[:ru:Лазерная резка|Лазерная резка]]
| align=right| 8139
| align=right| [[d:Q593053]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Пресс (механизм)|Пресс (механизм)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q674484]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 261
| [[]]
| [[:ru:Закалка|Закалка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q871335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 262
| [[]]
| [[:ru:Прокатка|Прокатка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q452648]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 263
| [[]]
| [[:ru:Пайка|Пайка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211387]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 264
| [[]]
| [[:ru:Сварка|Сварка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131172]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 265
| [[Машиналар эшләү]]
| [[:ru:Машиностроение|Машиностроение]]
| align=right| 14897
| align=right| [[d:Q101333]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 266
| [[Машина]]
| [[:ru:Машина|Машина]]
| align=right| 37956
| align=right| [[d:Q11019]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 267
| [[]]
| [[:ru:Центрифуга|Центрифуга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191134]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 268
| [[Лвигатель]] эшләйем
| [[:ru:Двигатель|Двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44167]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 269
| [[]]
| [[:ru:Электрический двигатель|Электрический двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q72313]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 270
| [[Эске яныулы двигатель]]
| [[:ru:Двигатель внутреннего сгорания|Двигатель внутреннего сгорания]]
| align=right| 62348
| align=right| [[d:Q12757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 271
| [[]]
| [[:ru:Реактивный двигатель|Реактивный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 272
| [[Пар машинаһы]]
| [[:ru:Паровая машина|Паровая машина]]
| align=right| 10707
| align=right| [[d:Q12760]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 273
| [[Робот]]
| [[:ru:Робот|Робот]]
| align=right| 19260
| align=right| [[d:Q11012]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 274
| [[Ябай механизм]]
| [[:ru:Простейший механизм|Простейший механизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186713]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 275
| [[Ауыш яҫылыҡ]]
| [[:ru:Наклонная плоскость|Наклонная плоскость]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161462]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 276
| [[]]
| [[:ru:Рычаг|Рычаг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 277
| [[]]
| [[:ru:Блок (механика)|Блок (механика)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48378]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 278
| [[Винт]]
| [[:ru:Винт (деталь)|Винт (деталь)]]
| align=right| 15464
| align=right| [[d:Q11022]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 279
| [[Шына (механика)]]
| [[:ru:Клин (механика)|Клин (механика)]]
| align=right| 1769
| align=right| [[d:Q131408]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 280
| [[Тәгәрмәс]]
| [[:ru:Колесо|Колесо]]
| align=right| 19972
| align=right| [[d:Q446]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 281
| [[]]
| [[:ru:Ворот|Ворот]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q592289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 282
| [[]]
| [[:ru:Робототехника|Робототехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170978]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 283
| [[Система]]
| [[:ru:Система|Система]]
| align=right| 434
| align=right| [[d:Q58778]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 284
| [[]]
| [[:ru:Грузоподъёмный кран|Грузоподъёмный кран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178692]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 285
| [[]]
| [[:ru:Ось (техника)|Ось (техника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188209]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 286
| [[]]
| [[:ru:Подшипник|Подшипник]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 287
| [[]]
| [[:ru:Сцепление (автомобиль)|Сцепление (автомобиль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 288
| [[]]
| [[:ru:Зубчатое колесо|Зубчатое колесо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q143873]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 289
| [[]]
| [[:ru:Червячная передача|Червячная передача]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 290
| [[]]
| [[:ru:Кабель|Кабель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188447]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 291
| [[]]
| [[:ru:Цепь|Цепь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2397485]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 292
| [[]]
| [[:ru:Трос|Трос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q31029]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 293
| [[]]
| [[:ru:Сеть (приспособление)|Сеть (приспособление)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q986291]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 294
| [[]]
| [[:ru:Шпагат (нить)|Шпагат (нить)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q762984]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 295
| [[Нығытма материалдар]]
| [[:ru:Крепёжные изделия|Крепёжные изделия]]
| align=right| 1869
| align=right| [[d:Q2002016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 296
| [[Гайка]]
| [[:ru:Гайка|Гайка]]
| align=right| 962
| align=right| [[d:Q190977]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 297
| [[]]
| [[:ru:Узел|Узел]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q527395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 298
| [[]]
| [[:ru:Заклёпка|Заклёпка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q212500]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Шайба (деталь)|Шайба (деталь)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q637321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Кинематическая пара|Кинематическая пара]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q526016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Замок (устройство)|Замок (устройство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q228039]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 302
| [[Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)]]
| [[:ru:Замковый ключ|Замковый ключ]]
| align=right| 2236
| align=right| [[d:Q132041]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 303
| [[]]
| [[:ru:Труба (изделие)|Труба (изделие)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q41551]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 304
| [[]]
| [[:ru:Уплотняющая прокладка|Уплотняющая прокладка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1132541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 305
| [[Һиртмә]]
| [[:ru:Пружина|Пружина]]
| align=right| 1253
| align=right| [[d:Q102836]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 306
| [[]]
| [[:ru:Цепная пила|Цепная пила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208040]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 307
| [[]]
| [[:ru:Коттон-джин|Коттон-джин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1136790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 308
| [[]]
| [[:ru:Культиватор|Культиватор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1273840]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 309
| [[]]
| [[:ru:Опрыскиватель|Опрыскиватель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q998539]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 310
| [[]]
| [[:ru:Газонокосилка|Газонокосилка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q260521]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Швейная машина|Швейная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49013]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 312
| [[Трактор]]
| [[:ru:Трактор|Трактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39495]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 313
| [[]]
| [[:ru:Кондиционирование воздуха|Кондиционирование воздуха]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173725]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 314
| [[]]
| [[:ru:Сушильная машина|Сушильная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q496334]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Кофеварка|Кофеварка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211841]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 316
| [[]]
| [[:ru:Посудомоечная машина|Посудомоечная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 317
| [[Мейес]]
| [[:ru:Печь|Печь]]
| align=right| 3193
| align=right| [[d:Q36539]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 318
| [[]]
| [[:ru:Раковина (сантехника)|Раковина (сантехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q140565]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 319
| [[]]
| [[:ru:Электрическая плита|Электрическая плита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1211746]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 320
| [[]]
| [[:ru:Туалетное оборудование|Туалетное оборудование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7857]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 321
| [[]]
| [[:ru:Пылесос|Пылесос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101674]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 322
| [[]]
| [[:ru:Стиральная машина|Стиральная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124441]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 323
| [[]]
| [[:ru:Инструмент|Инструмент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39546]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 324
| [[]]
| [[:ru:Архимедов винт|Архимедов винт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189155]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 325
| [[Балта]]
| [[:ru:Топор|Топор]]
| align=right| 887
| align=right| [[d:Q39397]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 326
| [[]]
| [[:ru:Молоток|Молоток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 327
| [[]]
| [[:ru:Пила|Пила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125356]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 328
| [[]]
| [[:ru:Зубило|Зубило]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q474188]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 329
| [[]]
| [[:ru:Струбцина|Струбцина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q846600]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 330
| [[]]
| [[:ru:Токарный станок|Токарный станок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q187833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 331
| [[]]
| [[:ru:Рубанок|Рубанок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204260]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 332
| [[]]
| [[:ru:Шлифовальная шкурка|Шлифовальная шкурка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q142274]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 333
| [[Ҡайсы]]
| [[:ru:Ножницы|Ножницы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40847]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 334
| [[]]
| [[:ru:Отвёртка|Отвёртка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161071]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 335
| [[]]
| [[:ru:Метла|Метла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 336
| [[]]
| [[:ru:Линейка|Линейка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q104555]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 337
| [[]]
| [[:ru:Стремянка|Стремянка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q168639]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 338
| [[]]
| [[:ru:Зубная щётка|Зубная щётка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q134205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 339
| [[]]
| [[:ru:Дрель|Дрель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58964]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 340
| [[]]
| [[:ru:Наковальня|Наковальня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q104363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 341
| [[]]
| [[:ru:Утюг|Утюг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q483634]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 342
| [[]]
| [[:ru:Стирательная резинка|Стирательная резинка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171888]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 343
| [[]]
| [[:ru:Борона|Борона]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209042]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 344
| [[]]
| [[:ru:Мотыга|Мотыга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131154]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 345
| [[]]
| [[:ru:Мачете|Мачете]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q230711]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 346
| [[]]
| [[:ru:Вилы|Вилы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q107293]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 347
| [[Һабан]]
| [[:ru:Плуг|Плуг]]
| align=right| 20051
| align=right| [[d:Q11464]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 348
| [[Тырма]]
| [[:ru:Грабли|Грабли]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q200822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Полевой каток|Полевой каток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1334343]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 350
| [[Салғы (инструмент)]]
| [[:ru:Коса (инструмент)|Коса (инструмент)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130912]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 351
| [[]]
| [[:ru:Серп|Серп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42233]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 352
| [[]]
| [[:ru:Лопата|Лопата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7220961]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 353
| [[]]
| [[:ru:Лейка|Лейка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q50643]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 354
| [[]]
| [[:ru:Съёмочная камера|Съёмочная камера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15328]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 355
| [[]]
| [[:ru:Очки|Очки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37501]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 356
| [[Лазер]]
| [[:ru:Лазер|Лазер]]
| align=right| 12190
| align=right| [[d:Q38867]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 357
| [[Линза]]
| [[:ru:Линза|Линза]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q768575]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 358
| [[Микроскоп]]
| [[:ru:Микроскоп|Микроскоп]]
| align=right| 5461
| align=right| [[d:Q196538]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 359
| [[Призма (оптика)]]
| [[:ru:Призма (оптика)|Призма (оптика)]]
| align=right| 3814
| align=right| [[d:Q165896]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 360
| [[Телескоп]]
| [[:ru:Телескоп|Телескоп]]
| align=right| 2014
| align=right| [[d:Q4213]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 361
| [[]]
| [[:ru:Голография|Голография]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q527628]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 362
| [[]]
| [[:ru:Оптическое волокно|Оптическое волокно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q162]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 363
| [[]]
| [[:ru:Фотодетектор|Фотодетектор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q210765]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 364
| [[]]
| [[:ru:Оптическая иллюзия|Оптическая иллюзия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174923]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 365
| [[]]
| [[:ru:Альбедо|Альбедо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101038]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 366
| [[]]
| [[:ru:Глубина резко изображаемого пространства|Глубина резко изображаемого пространства]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215932]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 367
| [[]]
| [[:ru:Фотодиод|Фотодиод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q175943]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 368
| [[]]
| [[:ru:Камера-обскура|Камера-обскура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183998]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 369
| [[Перископ]]
| [[:ru:Перископ|Перископ]]
| align=right| 3806
| align=right| [[d:Q183122]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 370
| [[]]
| [[:ru:Просветление оптики|Просветление оптики]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q583040]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 371
| [[]]
| [[:ru:Дифракционная решётка|Дифракционная решётка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q653294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 372
| [[]]
| [[:ru:Фокусное расстояние|Фокусное расстояние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193540]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 373
| [[Фокус (физика)]]
| [[:ru:Фокус (физика)|Фокус (физика)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190909]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 374
| [[Френель линзаһы]]
| [[:ru:Линза Френеля|Линза Френеля]]
| align=right| 6756
| align=right| [[d:Q14672]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 375
| [[]]
| [[:ru:Зеркало|Зеркало]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q35197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 376
| [[]]
| [[:ru:Поляризатор|Поляризатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11942175]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 377
| [[]]
| [[:ru:Рэлеевское рассеяние|Рэлеевское рассеяние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193709]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 378
| [[]]
| [[:ru:Дисперсия света|Дисперсия света]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182893]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 379
| [[]]
| [[:ru:Бинокль|Бинокль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q102626]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 380
| [[]]
| [[:ru:Интерферометрия|Интерферометрия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q850283]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 381
| [[]]
| [[:ru:Зеркально-линзовые оптические системы|Зеркально-линзовые оптические системы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1142960]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 382
| [[]]
| [[:ru:Рефлектор (телескоп)|Рефлектор (телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q35221]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 383
| [[]]
| [[:ru:Рефрактор|Рефрактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q216778]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 384
| [[Электроника]]
| [[:ru:Электроника|Электроника]]
| align=right| 12362
| align=right| [[d:Q11650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 385
| [[]]
| [[:ru:Переменный ток|Переменный ток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 386
| [[]]
| [[:ru:Усилитель низкой частоты|Усилитель низкой частоты]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q27094]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 387
| [[]]
| [[:ru:Операционный усилитель|Операционный усилитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 388
| [[]]
| [[:ru:Схемотехника|Схемотехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3245116]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 389
| [[]]
| [[:ru:Постоянный ток|Постоянный ток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q159241]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 390
| [[]]
| [[:ru:Электронный усилитель|Электронный усилитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211554]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 391
| [[]]
| [[:ru:Осциллограф|Осциллограф]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 392
| [[]]
| [[:ru:Реле|Реле]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174053]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 393
| [[]]
| [[:ru:Обработка сигналов|Обработка сигналов]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208163]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 394
| [[]]
| [[:ru:Мехатроника|Мехатроника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 395
| [[]]
| [[:ru:Электронные компоненты|Электронные компоненты]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 396
| [[]]
| [[:ru:Антенна|Антенна]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131214]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 397
| [[]]
| [[:ru:Батарея (электротехника)|Батарея (электротехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q267298]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 398
| [[Электр конденсаторы]]
| [[:ru:Электрический конденсатор|Электрический конденсатор]]
| align=right| 39308
| align=right| [[d:Q5322]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 399
| [[Диод]]
| [[:ru:Диод|Диод]]
| align=right| 16875
| align=right| [[d:Q11656]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFE0E0
| 400
| [[]]
| [[:ru:Светодиод|Светодиод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25504]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 401
| [[]]
| [[:ru:Плоскопанельные дисплеи|Плоскопанельные дисплеи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125171]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 402
| [[]]
| [[:ru:Лампа накаливания|Лампа накаливания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47616]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 403
| [[Индуктивлыҡ катушкаһы]]
| [[:ru:Катушка индуктивности|Катушка индуктивности]]
| align=right| 9737
| align=right| [[d:Q5325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 404
| [[]]
| [[:ru:Интегральная схема|Интегральная схема]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80831]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 405
| [[]]
| [[:ru:Магнетрон|Магнетрон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194154]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 406
| [[Резистор]]
| [[:ru:Резистор|Резистор]]
| align=right| 22346
| align=right| [[d:Q5321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 407
| [[Ярым үткәргес]]
| [[:ru:Полупроводник|Полупроводник]]
| align=right| 14091
| align=right| [[d:Q11456]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 408
| [[Трансформатор]]
| [[:ru:Трансформатор|Трансформатор]]
| align=right| 13952
| align=right| [[d:Q11658]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 409
| [[Транзистор]]
| [[:ru:Транзистор|Транзистор]]
| align=right| 12658
| align=right| [[d:Q5339]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 410
| [[]]
| [[:ru:Электронная лампа|Электронная лампа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3574371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 411
| [[]]
| [[:ru:Волновод|Волновод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11233438]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 412
| [[]]
| [[:ru:Электронно-лучевые приборы|Электронно-лучевые приборы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83913]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 413
| [[]]
| [[:ru:Печатная плата|Печатная плата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173350]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 414
| [[]]
| [[:ru:Электрический соединитель|Электрический соединитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2119531]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 415
| [[]]
| [[:ru:Громкоговоритель|Громкоговоритель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q570]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 416
| [[]]
| [[:ru:Вторичный источник электропитания|Вторичный источник электропитания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204157]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 417
| [[]]
| [[:ru:Ключ (электротехника)|Ключ (электротехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 418
| [[]]
| [[:ru:Автоматический выключатель|Автоматический выключатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211058]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 419
| [[]]
| [[:ru:Электрический предохранитель|Электрический предохранитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182221]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 420
| [[]]
| [[:ru:Проволока|Проволока]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q551997]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 421
| [[]]
| [[:ru:Триггер|Триггер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183406]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 422
| [[]]
| [[:ru:Тиристор|Тиристор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180805]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 423
| [[]]
| [[:ru:Атомные часы|Атомные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q227467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 424
| [[]]
| [[:ru:Астрономическая навигация|Астрономическая навигация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1063512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 425
| [[Сәғәт]]
| [[:ru:Часы|Часы]]
| align=right| 34399
| align=right| [[d:Q376]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 426
| [[Компас]]
| [[:ru:Компас|Компас]]
| align=right| 11441
| align=right| [[d:Q34735]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 427
| [[]]
| [[:ru:Счисление координат|Счисление координат]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152255]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 428
| [[GPS]]
| [[:ru:GPS|GPS]]
| align=right| 6157
| align=right| [[d:Q18822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 429
| [[]]
| [[:ru:Гироскоп|Гироскоп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q483400]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 430
| [[]]
| [[:ru:Маятник|Маятник]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 431
| [[]]
| [[:ru:Радиолокационная станция|Радиолокационная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47528]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 432
| [[]]
| [[:ru:Гидролокатор|Гидролокатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q133220]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 433
| [[Ҡояш сәғәте]]
| [[:ru:Солнечные часы|Солнечные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80793]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 434
| [[Навигация]]
| [[:ru:Навигация|Навигация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q102066]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 435
| [[]]
| [[:ru:Секстант|Секстант]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179430]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 436
| [[]]
| [[:ru:|ru:]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178794]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 437
| [[Азимут]]
| [[:ru:Азимут|Азимут]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124274]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 438
| [[]]
| [[:ru:Звёздное время|Звёздное время]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191747]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 439
| [[]]
| [[:ru:Астролябия|Астролябия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q164992]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 440
| [[]]
| [[:ru:Водяные часы|Водяные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194173]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 441
| [[]]
| [[:ru:Спутниковая система навигации|Спутниковая система навигации]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179435]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 442
| [[Ҡом сәғәте]] эшләйем
| [[:ru:Песочные часы|Песочные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 443
| [[Мәғлүмәт технологиялары]]
| [[:ru:Информационные технологии|Информационные технологии]]
| align=right| 34542
| align=right| [[d:Q11661]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 444
| [[]]
| [[:ru:Абак|Абак]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12806]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 445
| [[]]
| [[:ru:Калькулятор|Калькулятор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q31087]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 446
| [[]]
| [[:ru:Вычислительная техника|Вычислительная техника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179310]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 447
| [[]]
| [[:ru:Данные (вычислительная техника)|Данные (вычислительная техника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q494756]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 448
| [[]]
| [[:ru:Экспертная система|Экспертная система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184609]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 449
| [[Программа тәьминәтен локалләштереү]]
| [[:ru:Интернационализация и локализация|Интернационализация и локализация]]
| align=right| 14607
| align=right| [[d:Q41271]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 450
| [[Информатика]]
| [[:ru:Информатика|Информатика]]
| align=right| 21883
| align=right| [[d:Q21198]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 451
| [[Алгоритм]]
| [[:ru:Алгоритм|Алгоритм]]
| align=right| 29632
| align=right| [[d:Q8366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 452
| [[]]
| [[:ru:Компилятор|Компилятор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47506]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 453
| [[]]
| [[:ru:Сжатие данных|Сжатие данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 454
| [[]]
| [[:ru:Структура данных|Структура данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q175263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 455
| [[]]
| [[:ru:Контроль ошибок|Контроль ошибок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1062839]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 456
| [[]]
| [[:ru:Численное интегрирование|Численное интегрирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q753445]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 457
| [[]]
| [[:ru:Поисковая машина|Поисковая машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q19541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 458
| [[Криптография]]
| [[:ru:Криптография|Криптография]]
| align=right| 16856
| align=right| [[d:Q8789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 459
| [[]]
| [[:ru:Аутентификация|Аутентификация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q212108]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 460
| [[]]
| [[:ru:Шифрование|Шифрование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q141090]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 461
| [[]]
| [[:ru:Пароль|Пароль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161157]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 462
| [[Программалау]]
| [[:ru:Программирование|Программирование]]
| align=right| 12154
| align=right| [[d:Q80006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 463
| [[]]
| [[:ru:Парадигма программирования|Парадигма программирования]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188267]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 464
| [[]]
| [[:ru:Функциональное программирование|Функциональное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193076]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 465
| [[]]
| [[:ru:Объектно-ориентированное программирование|Объектно-ориентированное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 466
| [[]]
| [[:ru:Структурное программирование|Структурное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q223335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 467
| [[Һанаҡ]]
| [[:ru:Компьютер|Компьютер]]
| align=right| 9467
| align=right| [[d:Q68]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 468
| [[]]
| [[:ru:Загрузчик операционной системы|Загрузчик операционной системы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180256]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 469
| [[]]
| [[:ru:Компакт-диск|Компакт-диск]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 470
| [[]]
| [[:ru:ЭНИАК|ЭНИАК]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q169399]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 471
| [[Ҡаты диск]]
| [[:ru:Жёсткий диск|Жёсткий диск]]
| align=right| 11480
| align=right| [[d:Q4439]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 472
| [[]]
| [[:ru:Материнская плата|Материнская плата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 473
| [[Үҙәк процессор]]
| [[:ru:Центральный процессор|Центральный процессор]]
| align=right| 14017
| align=right| [[d:Q5300]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 474
| [[]]
| [[:ru:Запоминающее устройство с произвольным доступом|Запоминающее устройство с произвольным доступом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5295]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 475
| [[]]
| [[:ru:DRAM|DRAM]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 476
| [[]]
| [[:ru:Постоянное запоминающее устройство|Постоянное запоминающее устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q160710]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 477
| [[]]
| [[:ru:Периферийное устройство|Периферийное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178648]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 478
| [[]]
| [[:ru:Интерфейс пользователя|Интерфейс пользователя]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47146]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 479
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная клавиатура|Компьютерная клавиатура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q250]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 480
| [[]]
| [[:ru:Монитор (устройство)|Монитор (устройство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5290]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 481
| [[]]
| [[:ru:Жидкокристаллический дисплей|Жидкокристаллический дисплей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83341]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 482
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная мышь|Компьютерная мышь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7987]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 483
| [[]]
| [[:ru:Сенсорный экран|Сенсорный экран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 484
| [[Программа менән тәьмин итеү]]
| [[:ru:Программное обеспечение|Программное обеспечение]]
| align=right| 34281
| align=right| [[d:Q7397]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 485
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная программа|Компьютерная программа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40056]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 486
| [[]]
| [[:ru:База данных|База данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8513]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 487
| [[]]
| [[:ru:Хранилище данных|Хранилище данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193351]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 488
| [[]]
| [[:ru:Графический интерфейс пользователя|Графический интерфейс пользователя]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q782543]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 489
| [[]]
| [[:ru:Вредоносная программа|Вредоносная программа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14001]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 490
| [[]]
| [[:ru:Открытое программное обеспечение|Открытое программное обеспечение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1130645]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 491
| [[]]
| [[:ru:Электронная таблица|Электронная таблица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 492
| [[]]
| [[:ru:Текстовый процессор|Текстовый процессор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q54277]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 493
| [[Браузер]]
| [[:ru:Браузер|Браузер]]
| align=right| 12987
| align=right| [[d:Q6368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 494
| [[]]
| [[:ru:Виртуальная реальность|Виртуальная реальность]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170519]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 495
| [[Операцион система]]
| [[:ru:Операционная система|Операционная система]]
| align=right| 10368
| align=right| [[d:Q9135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 496
| [[]]
| [[:ru:BSD|BSD]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34264]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 497
| [[Linux]]
| [[:ru:Linux|Linux]]
| align=right| 9134
| align=right| [[d:Q388]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 498
| [[]]
| [[:ru:Mac OS|Mac OS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43627]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 499
| [[Windows]]
| [[:ru:Windows|Windows]]
| align=right| 31842
| align=right| [[d:Q1406]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 500
| [[]]
| [[:ru:MS-DOS|MS-DOS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47604]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 501
| [[]]
| [[:ru:Multics|Multics]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q739186]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 502
| [[]]
| [[:ru:OpenVMS|OpenVMS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q479882]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 503
| [[]]
| [[:ru:Unix|Unix]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 504
| [[Программалау теле]]
| [[:ru:Язык программирования|Язык программирования]]
| align=right| 10791
| align=right| [[d:Q9143]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 505
| [[]]
| [[:ru:Ада (язык программирования)|Ада (язык программирования)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q154755]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 506
| [[]]
| [[:ru:Язык ассемблера|Язык ассемблера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 507
| [[Бейсик]]
| [[:ru:Бейсик|Бейсик]]
| align=right| 11349
| align=right| [[d:Q42979]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 508
| [[]]
| [[:ru:Си (язык программирования)|Си (язык программирования)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 509
| [[]]
| [[:ru:C++|C++]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2407]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 510
| [[]]
| [[:ru:Кобол|Кобол]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131140]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 511
| [[Фортран]]
| [[:ru:Фортран|Фортран]]
| align=right| 11904
| align=right| [[d:Q83303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 512
| [[]]
| [[:ru:Java|Java]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q251]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 513
| [[]]
| [[:ru:JavaScript|JavaScript]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2005]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 514
| [[]]
| [[:ru:Лисп|Лисп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q132874]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 515
| [[]]
| [[:ru:PHP|PHP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q59]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 516
| [[]]
| [[:ru:Python|Python]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q28865]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 517
| [[]]
| [[:ru:SQL|SQL]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47607]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 518
| [[]]
| [[:ru:Вычислительная сеть|Вычислительная сеть]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1301371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 519
| [[]]
| [[:ru:Ethernet|Ethernet]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79984]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 520
| [[]]
| [[:ru:Маршрутизатор|Маршрутизатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5318]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 521
| [[Wi-Fi]]
| [[:ru:Wi-Fi|Wi-Fi]]
| align=right| 6049
| align=right| [[d:Q29643]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 522
| [[Интернет]]
| [[:ru:Интернет|Интернет]]
| align=right| 40307
| align=right| [[d:Q75]]
| align=right| Һайланған

|- bgcolor=#E0FFE0
| 523
| [[Электрон почта]]
| [[:ru:Электронная почта|Электронная почта]]
| align=right| 23954
| align=right| [[d:Q9158]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 524
| [[]]
| [[:ru:Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8803]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 525
| [[Бөтә Донъя Селтәре]]
| [[:ru:Всемирная паутина|Всемирная паутина]]
| align=right| 11504
| align=right| [[d:Q466]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 526
| [[]]
| [[:ru:HTTP|HTTP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 527
| [[HTML]]
| [[:ru:HTML|HTML]]
| align=right| 6156
| align=right| [[d:Q8811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 528
| [[]]
| [[:ru:TCP/IP|TCP/IP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81414]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 529
| [[]]
| [[:ru:Поисковая система|Поисковая система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4182287]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 530
| [[Сайт]]
| [[:ru:Сайт|Сайт]]
| align=right| 1927
| align=right| [[d:Q35127]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 531
| [[Вики]]
| [[:ru:Вики|Вики]]
| align=right| 6956
| align=right| [[d:Q171]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 532
| [[]]
| [[:ru:Радиовещание|Радиовещание]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q273623]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 533
| [[]]
| [[:ru:Спутник связи|Спутник связи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q149918]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 534
| [[Фотография]]
| [[:ru:Фотография|Фотография]]
| align=right| 30844
| align=right| [[d:Q11633]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 535
| [[Китап баҫыу]]
| [[:ru:Книгопечатание|Книгопечатание]]
| align=right| 14372
| align=right| [[d:Q11034]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFFBB3
| 536
| [[Принтер]]
| [[:ru:Принтер|Принтер]]
| align=right| 4326
| align=right| [[d:Q82]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 537
| [[]]
| [[:ru:Ручной типографский станок|Ручной типографский станок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q144334]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 538
| [[]]
| [[:ru:Издательское дело|Издательское дело]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3972943]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 539
| [[Радио]]
| [[:ru:Радио|Радио]]
| align=right| 10760
| align=right| [[d:Q872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 540
| [[]]
| [[:ru:Любительская радиосвязь|Любительская радиосвязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185727]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 541
| [[]]
| [[:ru:Радиодом|Радиодом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14350]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 542
| [[]]
| [[:ru:Электросвязь|Электросвязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q418]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 543
| [[]]
| [[:ru:Телеграфия|Телеграфия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q721587]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 544
| [[Телефон]]
| [[:ru:Телефон|Телефон]]
| align=right| 9698
| align=right| [[d:Q11035]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 545
| [[Телевидение]]
| [[:ru:Телевидение|Телевидение]]
| align=right| 9935
| align=right| [[d:Q289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 546
| [[]]
| [[:ru:Кабельное телевидение|Кабельное телевидение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 547
| [[]]
| [[:ru:Спутниковое телевидение|Спутниковое телевидение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209588]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 548
| [[]]
| [[:ru:Пишущая машинка|Пишущая машинка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 549
| [[Видео]]
| [[:ru:Видео|Видео]]
| align=right| 16133
| align=right| [[d:Q34508]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 550
| [[]]
| [[:ru:Видеокамера|Видеокамера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q313614]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 551
| [[]]
| [[:ru:Видеокассета|Видеокассета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q747779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 552
| [[]]
| [[:ru:Запоминающее устройство|Запоминающее устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 553
| [[]]
| [[:ru:Дискета|Дискета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5293]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 554
| [[Магнитлы таҫма]]
| [[:ru:Магнитная лента|Магнитная лента]]
| align=right| 4230
| align=right| [[d:Q193663]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 555
| [[]]
| [[:ru:Карта памяти|Карта памяти]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183731]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 556
| [[]]
| [[:ru:Оптический диск|Оптический диск]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q234870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 557
| [[]]
| [[:ru:Почта|Почта]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49845]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 558
| [[]]
| [[:ru:Почтовая марка|Почтовая марка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37930]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 559
| [[]]
| [[:ru:Курьер|Курьер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q848466]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 560
| [[]]
| [[:ru:Мобильное устройство|Мобильное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5082128]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 561
| [[Кеҫә телефоны]]
| [[:ru:Сотовый телефон|Сотовый телефон]]
| align=right| 3653
| align=right| [[d:Q17517]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 562
| [[Күсермә яһау аппараты]]
| [[:ru:Копировальный аппарат|Копировальный аппарат]]
| align=right| 5836
| align=right| [[d:Q185369]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 563
| [[]]
| [[:ru:Социальные медиа|Социальные медиа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q202833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 564
| [[Блог]]
| [[:ru:Блог|Блог]]
| align=right| 1686
| align=right| [[d:Q30849]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 565
| [[]]
| [[:ru:Звукозапись|Звукозапись]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5057302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 566
| [[Микрофон]]
| [[:ru:Микрофон|Микрофон]]
| align=right| 1034
| align=right| [[d:Q46384]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 567
| [[]]
| [[:ru:Синтез речи|Синтез речи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16346]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 568
| [[]]
| [[:ru:Теория кодирования|Теория кодирования]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q602136]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 569
| [[]]
| [[:ru:Передача данных|Передача данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q389772]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 570
| [[]]
| [[:ru:Прямая коррекция ошибок|Прямая коррекция ошибок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q989220]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 571
| [[]]
| [[:ru:Модуляция|Модуляция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 572
| [[]]
| [[:ru:Игровая приставка|Игровая приставка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8076]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 573
| [[]]
| [[:ru:Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter Array]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q725364]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 574
| [[]]
| [[:ru:Европейское космическое агентство|Европейское космическое агентство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42262]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 575
| [[]]
| [[:ru:Великие обсерватории|Великие обсерватории]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q901553]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 576
| [[]]
| [[:ru:Гершель (космическая обсерватория)|Гершель (космическая обсерватория)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209630]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 577
| [[Хаббл (телескоп)]]
| [[:ru:Хаббл (телескоп)|Хаббл (телескоп)]]
| align=right| 14812
| align=right| [[d:Q2513]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 578
| [[]]
| [[:ru:Международная космическая станция|Международная космическая станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25271]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 579
| [[]]
| [[:ru:Джеймс Уэбб (телескоп)|Джеймс Уэбб (телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186447]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 580
| [[]]
| [[:ru:Список прилунений|Список прилунений]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q495307]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 581
| [[]]
| [[:ru:НАСА|НАСА]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q23548]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 582
| [[]]
| [[:ru:Аполлон (космическая программа)|Аполлон (космическая программа)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46611]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 583
| [[]]
| [[:ru:Аполлон-11|Аполлон-11]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 584
| [[Ракета]]
| [[:ru:Ракета|Ракета]]
| align=right| 2620
| align=right| [[d:Q41291]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 585
| [[]]
| [[:ru:Искусственный спутник Земли|Искусственный спутник Земли]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26540]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 586
| [[]]
| [[:ru:Союз (космический корабль)|Союз (космический корабль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q579421]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 587
| [[Йыһанға осоу]]
| [[:ru:Космический полёт|Космический полёт]]
| align=right| 13369
| align=right| [[d:Q5916]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 588
| [[]]
| [[:ru:Спейс шаттл|Спейс шаттл]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48806]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 589
| [[]]
| [[:ru:Орбитальная станция|Орбитальная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 590
| [[]]
| [[:ru:Спитцер (космический телескоп)|Спитцер (космический телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q201953]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 591
| [[]]
| [[:ru:Very Large Telescope|Very Large Telescope]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q265628]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 592
| [[]]
| [[:ru:WMAP|WMAP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274106]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 593
| [[Космонавт]]
| [[:ru:Космонавт|Космонавт]]
| align=right| 1261
| align=right| [[d:Q11631]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 594
| [[]]
| [[:ru:Ракета-носитель|Ракета-носитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q697175]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 595
| [[]]
| [[:ru:Ракетный двигатель|Ракетный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q335225]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 596
| [[]]
| [[:ru:Спускаемый аппарат|Спускаемый аппарат]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q957055]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 597
| [[Космодром]]
| [[:ru:Космодром|Космодром]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194188]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 598
| [[]]
| [[:ru:Автоматическая межпланетная станция|Автоматическая межпланетная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 599
| [[Скафандр]]
| [[:ru:Скафандр|Скафандр]]
| align=right| 2337
| align=right| [[d:Q223571]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 600
| [[]]
| [[:ru:Байконур|Байконур]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177477]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 601
| [[]]
| [[:ru:Китайское национальное космическое управление|Китайское национальное космическое управление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q320644]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 602
| [[]]
| [[:ru:Японское агентство аэрокосмических исследований|Японское агентство аэрокосмических исследований]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179103]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 603
| [[]]
| [[:ru:Космический центр Кеннеди|Космический центр Кеннеди]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48821]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 604
| [[]]
| [[:ru:Геосинхронная орбита|Геосинхронная орбита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q472251]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 605
| [[]]
| [[:ru:Спутник-1|Спутник-1]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 606
| [[]]
| [[:ru:Вояджер|Вояджер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q155311]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 607
| [[]]
| [[:ru:Протон (ракета-носитель)|Протон (ракета-носитель)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q249231]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 608
| [[]]
| [[:ru:Сатурн-5|Сатурн-5]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q54363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 609
| [[]]
| [[:ru:Межамериканская обсерватория Серро-Тололо|Межамериканская обсерватория Серро-Тололо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1056113]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 610
| [[]]
| [[:ru:Обсерватория Мауна-Кеа|Обсерватория Мауна-Кеа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q831790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 611
| [[]]
| [[:ru:Маунт-Вилсон|Маунт-Вилсон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q466863]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 612
| [[]]
| [[:ru:Паломарская обсерватория|Паломарская обсерватория]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191684]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 613
| [[]]
| [[:ru:Лаборатория реактивного движения|Лаборатория реактивного движения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 614
| [[]]
| [[:ru:Ионный двигатель|Ионный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q205702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 615
| [[Космонавтика]]
| [[:ru:Космонавтика|Космонавтика]]
| align=right| 9373
| align=right| [[d:Q22719]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 616
| [[]]
| [[:ru:Восток (космическая программа)|Восток (космическая программа)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q623873]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 617
| [[]]
| [[:ru:Восток-1|Восток-1]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182524]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 618
| [[]]
| [[:ru:Кожа (материал)|Кожа (материал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q286]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 619
| [[Ебәк]]
| [[:ru:Шёлк|Шёлк]]
| align=right| 7826
| align=right| [[d:Q37681]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 620
| [[]]
| [[:ru:Шерсть (материал)|Шерсть (материал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42329]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 621
| [[]]
| [[:ru:Груз|Груз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q319224]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 622
| [[]]
| [[:ru:Ленточный конвейер|Ленточный конвейер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q770135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 623
| [[]]
| [[:ru:Лифт|Лифт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q132911]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 624
| [[]]
| [[:ru:Эскалатор|Эскалатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15003]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 625
| [[]]
| [[:ru:ISO-контейнер|ISO-контейнер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q187956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 626
| [[]]
| [[:ru:Логистика|Логистика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 627
| [[]]
| [[:ru:Пассажир|Пассажир]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q319604]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 628
| [[]]
| [[:ru:Трубопроводный транспорт|Трубопроводный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q725864]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 629
| [[]]
| [[:ru:Общественный транспорт|Общественный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 630
| [[]]
| [[:ru:Час пик|Час пик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q868252]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 631
| [[Транспорт]]
| [[:ru:Транспорт|Транспорт]]
| align=right| 40669
| align=right| [[d:Q7590]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 632
| [[Сәйәхәт]]
| [[:ru:Путешествие|Путешествие]]
| align=right| 2660
| align=right| [[d:Q61509]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 633
| [[]]
| [[:ru:Транспортное средство|Транспортное средство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42889]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 634
| [[Һауа судноһы]]
| [[:ru:Воздушное судно|Воздушное судно]]
| align=right| 47938
| align=right| [[d:Q11436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 635
| [[]]
| [[:ru:Авиакомпания|Авиакомпания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 636
| [[Самолёт]]
| [[:ru:Самолёт|Самолёт]]
| align=right| 1733
| align=right| [[d:Q197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 637
| [[Аэропорт]]
| [[:ru:Аэропорт|Аэропорт]]
| align=right| 14266
| align=right| [[d:Q1248784]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 638
| [[]]
| [[:ru:Дирижабль|Дирижабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q133585]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 639
| [[Авиация]]
| [[:ru:Авиация|Авиация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q765633]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 640
| [[]]
| [[:ru:Воздушный шар|Воздушный шар]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183951]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 641
| [[]]
| [[:ru:Вертолёт|Вертолёт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34486]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 642
| [[]]
| [[:ru:Воздушный змей|Воздушный змей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 643
| [[]]
| [[:ru:Парашют|Парашют]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q482816]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 644
| [[Пилотһыҙ осоу аппараты]]
| [[:ru:Беспилотный летательный аппарат|Беспилотный летательный аппарат]]
| align=right| 24129
| align=right| [[d:Q484000]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 645
| [[Airbus]]
| [[:ru:Airbus|Airbus]]
| align=right| 11306
| align=right| [[d:Q67]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 646
| [[]]
| [[:ru:Bombardier Aerospace|Bombardier Aerospace]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q891779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 647
| [[Boeing]]
| [[:ru:Boeing|Boeing]]
| align=right| 4237
| align=right| [[d:Q66]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 648
| [[]]
| [[:ru:Embraer|Embraer]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q105557]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 649
| [[]]
| [[:ru:Туполев (конструкторское бюро)|Туполев (конструкторское бюро)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194009]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 650
| [[]]
| [[:ru:Шоуду (аэропорт)|Шоуду (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q32190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 651
| [[]]
| [[:ru:Атланта (аэропорт)|Атланта (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q214861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 652
| [[]]
| [[:ru:Лос-Анджелес (аэропорт)|Лос-Анджелес (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8731]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 653
| [[]]
| [[:ru:Самоходная баржа|Самоходная баржа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16518]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 654
| [[Кәмә]]
| [[:ru:Лодка|Лодка]]
| align=right| 6936
| align=right| [[d:Q35872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 655
| [[]]
| [[:ru:Каноэ|Каноэ]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 656
| [[]]
| [[:ru:Каравелла|Каравелла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q169560]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 657
| [[]]
| [[:ru:Контейнеровоз|Контейнеровоз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q17210]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 658
| [[]]
| [[:ru:Круизное судно|Круизное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39804]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 659
| [[]]
| [[:ru:Паром|Паром]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 660
| [[]]
| [[:ru:Судно на воздушной подушке|Судно на воздушной подушке]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 661
| [[]]
| [[:ru:Джонка|Джонка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q205011]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 662
| [[]]
| [[:ru:Порт|Порт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44782]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 663
| [[Һал]]
| [[:ru:Плот|Плот]]
| align=right| 2994
| align=right| [[d:Q200433]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 664
| [[]]
| [[:ru:Гребное судно|Гребное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1195684]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 665
| [[]]
| [[:ru:Парус|Парус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25999]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 666
| [[]]
| [[:ru:Плавание под парусом|Плавание под парусом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q192520]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 667
| [[Судно]]
| [[:ru:Судно|Судно]]
| align=right| 14630
| align=right| [[d:Q11446]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 668
| [[]]
| [[:ru:Танкер|Танкер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 669
| [[]]
| [[:ru:Плавсредство|Плавсредство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1229765]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 670
| [[]]
| [[:ru:Высокоскоростной наземный транспорт|Высокоскоростной наземный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211382]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 671
| [[]]
| [[:ru:Локомотив|Локомотив]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q93301]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 672
| [[]]
| [[:ru:Паровоз|Паровоз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171043]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 673
| [[]]
| [[:ru:Маглев|Маглев]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q160047]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 674
| [[Тимер юл транспорты]]
| [[:ru:Железнодорожный транспорт|Железнодорожный транспорт]]
| align=right| 4953
| align=right| [[d:Q3565868]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 675
| [[]]
| [[:ru:Железнодорожный сигнал|Железнодорожный сигнал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q862562]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 676
| [[]]
| [[:ru:Железная дорога|Железная дорога]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q22667]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 677
| [[Поезд]]
| [[:ru:Поезд|Поезд]]
| align=right| 99758
| align=right| [[d:Q870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 678
| [[]]
| [[:ru:Железнодорожная станция|Железнодорожная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q55488]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 679
| [[]]
| [[:ru:Трамвай|Трамвай]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3407658]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 680
| [[]]
| [[:ru:Метрополитен|Метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5503]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 681
| [[]]
| [[:ru:Лондонский метрополитен|Лондонский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20075]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 682
| [[]]
| [[:ru:Московский метрополитен|Московский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5499]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 683
| [[]]
| [[:ru:Нью-Йоркский метрополитен|Нью-Йоркский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7733]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 684
| [[]]
| [[:ru:Парижский метрополитен|Парижский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q50716]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 685
| [[]]
| [[:ru:Транссибирская магистраль|Транссибирская магистраль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58767]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 686
| [[]]
| [[:ru:Моторикша|Моторикша]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q59720]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 687
| [[Велосипед]]
| [[:ru:Велосипед|Велосипед]]
| align=right| 9672
| align=right| [[d:Q11442]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 688
| [[]]
| [[:ru:Автобус|Автобус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5638]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 689
| [[]]
| [[:ru:Троллейбус|Троллейбус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5639]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 690
| [[]]
| [[:ru:Автостанция|Автостанция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q494829]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 691
| [[]]
| [[:ru:Карета|Карета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q235356]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 692
| [[]]
| [[:ru:Мотоцикл|Мотоцикл]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 693
| [[Юл]]
| [[:ru:Дорога|Дорога]]
| align=right| 6413
| align=right| [[d:Q34442]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 694
| [[]]
| [[:ru:Автомагистраль|Автомагистраль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46622]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 695
| [[Эйәр]]
| [[:ru:Седло|Седло]]
| align=right| 4276
| align=right| [[d:Q192249]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 696
| [[Өҙәңге]]
| [[:ru:Стремя|Стремя]]
| align=right| 3903
| align=right| [[d:Q191657]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 697
| [[]]
| [[:ru:Дорожное движение|Дорожное движение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4323994]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 698
| [[]]
| [[:ru:Дорожно-транспортное происшествие|Дорожно-транспортное происшествие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q9687]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 699
| [[]]
| [[:ru:Дорожный знак|Дорожный знак]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170285]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 700
| [[]]
| [[:ru:Тропа|Тропа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q628179]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 701
| [[]]
| [[:ru:Грузовой автомобиль|Грузовой автомобиль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43193]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 702
| [[]]
| [[:ru:Фургон (автомобиль)|Фургон (автомобиль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193468]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 703
| [[Автомобиль]]
| [[:ru:Автомобиль|Автомобиль]]
| align=right| 11781
| align=right| [[d:Q1420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 704
| [[]]
| [[:ru:Автомобильная промышленность|Автомобильная промышленность]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190117]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 705
| [[]]
| [[:ru:Электромобиль|Электромобиль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193692]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 706
| [[]]
| [[:ru:Такси|Такси]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q82650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 707
| [[]]
| [[:ru:Ford|Ford]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 708
| [[]]
| [[:ru:General Motors|General Motors]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81965]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 709
| [[]]
| [[:ru:Honda|Honda]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q9584]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 710
| [[]]
| [[:ru:Hyundai Motor|Hyundai Motor]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q55931]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 711
| [[]]
| [[:ru:Nissan|Nissan]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 712
| [[]]
| [[:ru:Renault|Renault]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6686]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 713
| [[]]
| [[:ru:Stellantis|Stellantis]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q97439162]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 714
| [[]]
| [[:ru:Toyota|Toyota]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q53268]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 715
| [[]]
| [[:ru:Volkswagen|Volkswagen]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q246]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 716
| [[]]
| [[:ru:Ford Model T|Ford Model T]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 717
| [[]]
| [[:ru:Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152946]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 718
| [[]]
| [[:ru:Toyota Corolla|Toyota Corolla]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q243543]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 719
| [[ВАЗ-2101]]
| [[:ru:ВАЗ-2101|ВАЗ-2101]]
| align=right| 530
| align=right| [[d:Q837297]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 720
| [[Ҡорал]]
| [[:ru:Оружие|Оружие]]
| align=right| 14619
| align=right| [[d:Q728]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 721
| [[]]
| [[:ru:Колесница|Колесница]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q203788]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 722
| [[]]
| [[:ru:Стелс-технология|Стелс-технология]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q339042]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 723
| [[Танк]]
| [[:ru:Танк|Танк]]
| align=right| 15171
| align=right| [[d:Q12876]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 724
| [[]]
| [[:ru:Торпеда|Торпеда]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 725
| [[]]
| [[:ru:Боевые слоны|Боевые слоны]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q223694]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 726
| [[]]
| [[:ru:Боевые припасы|Боевые припасы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185785]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 727
| [[]]
| [[:ru:Оружейный патрон|Оружейный патрон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37144]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 728
| [[Дары]]
| [[:ru:Дымный порох|Дымный порох]]
| align=right| 11259
| align=right| [[d:Q12861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 729
| [[Уҡ]]
| [[:ru:Стрела|Стрела]]
| align=right| 8382
| align=right| [[d:Q45922]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 730
| [[]]
| [[:ru:Пуля|Пуля]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174583]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 731
| [[]]
| [[:ru:Калибр|Калибр]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170417]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 732
| [[]]
| [[:ru:Доспехи|Доспехи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q485027]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 733
| [[]]
| [[:ru:Бронежилет|Бронежилет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q391752]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 734
| [[]]
| [[:ru:Шлем (доспех)|Шлем (доспех)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3579211]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 735
| [[]]
| [[:ru:Каска|Каска]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173603]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 736
| [[]]
| [[:ru:Кольчуга|Кольчуга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q659631]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 737
| [[]]
| [[:ru:Латные доспехи|Латные доспехи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3391846]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 738
| [[Ҡалҡан]]
| [[:ru:Щит|Щит]]
| align=right| 5949
| align=right| [[d:Q131559]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 739
| [[]]
| [[:ru:Бомба|Бомба]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 740
| [[]]
| [[:ru:Бомбовая кассета|Бомбовая кассета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184158]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 741
| [[]]
| [[:ru:Самодельное взрывное устройство|Самодельное взрывное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1249453]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 742
| [[Граната]]
| [[:ru:Граната|Граната]]
| align=right| 6262
| align=right| [[d:Q173517]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 743
| [[]]
| [[:ru:Наземная мина|Наземная мина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178795]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 744
| [[]]
| [[:ru:Ракетное оружие|Ракетное оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q974850]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 745
| [[]]
| [[:ru:Греческий огонь|Греческий огонь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179537]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 746
| [[]]
| [[:ru:Коктейль Молотова|Коктейль Молотова]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q167096]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 747
| [[]]
| [[:ru:Напалм|Напалм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 748
| [[]]
| [[:ru:Нунчаки|Нунчаки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204206]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 749
| [[Штык]]
| [[:ru:Штык|Штык]]
| align=right| 891
| align=right| [[d:Q173366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 750
| [[]]
| [[:ru:Боевой топор|Боевой топор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q852049]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 751
| [[]]
| [[:ru:Кинжал|Кинжал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182780]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 752
| [[]]
| [[:ru:Спортивная шпага|Спортивная шпага]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q840419]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 753
| [[]]
| [[:ru:Катана|Катана]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172736]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 754
| [[]]
| [[:ru:Нож|Нож]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q32489]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 755
| [[]]
| [[:ru:Рапира|Рапира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q816745]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 756
| [[]]
| [[:ru:Сабля|Сабля]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q231204]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 757
| [[Һөңгө]]
| [[:ru:Копьё|Копьё]]
| align=right| 2272
| align=right| [[d:Q44475]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 758
| [[Ҡылыс]]
| [[:ru:Меч|Меч]]
| align=right| 13377
| align=right| [[d:Q12791]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 759
| [[]]
| [[:ru:Томагавк|Томагавк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q86436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 760
| [[]]
| [[:ru:Палица|Палица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q392326]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 761
| [[Атыу ҡоралы]]
| [[:ru:Огнестрельное оружие|Огнестрельное оружие]]
| align=right| 16585
| align=right| [[d:Q12796]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 762
| [[]]
| [[:ru:Автомат (оружие)|Автомат (оружие)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177456]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 763
| [[]]
| [[:ru:АК-47|АК-47]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37116]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 764
| [[]]
| [[:ru:Пистолет|Пистолет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1907525]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 765
| [[Пулемёт]]
| [[:ru:Пулемёт|Пулемёт]]
| align=right| 10152
| align=right| [[d:Q12800]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 766
| [[]]
| [[:ru:Uzi|Uzi]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q155644]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 767
| [[]]
| [[:ru:Винтовка|Винтовка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124072]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 768
| [[]]
| [[:ru:Артиллерия|Артиллерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q64418]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 769
| [[]]
| [[:ru:Таран|Таран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208129]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 770
| [[]]
| [[:ru:Пушка|Пушка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81103]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 771
| [[]]
| [[:ru:Гаубица|Гаубица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180126]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 772
| [[]]
| [[:ru:Мортира|Мортира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7905205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 773
| [[]]
| [[:ru:Военно-воздушное судно|Военно-воздушное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q216916]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 774
| [[]]
| [[:ru:Бомбардировщик|Бомбардировщик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170877]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 775
| [[]]
| [[:ru:Истребитель|Истребитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 776
| [[]]
| [[:ru:Штурмовик|Штурмовик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208187]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 777
| [[]]
| [[:ru:Линейный корабль|Линейный корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182531]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 778
| [[Авианосец]]
| [[:ru:Авианосец|Авианосец]]
| align=right| 818
| align=right| [[d:Q17205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 779
| [[]]
| [[:ru:Дредноут (класс кораблей)|Дредноут (класс кораблей)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q847109]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 780
| [[]]
| [[:ru:Дромон|Дромон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q731662]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 781
| [[]]
| [[:ru:Галера|Галера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188924]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 782
| [[Һыу аҫты кәмәһе]]
| [[:ru:Подводная лодка|Подводная лодка]]
| align=right| 19154
| align=right| [[d:Q2811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 783
| [[]]
| [[:ru:Крупный корабль|Крупный корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1194368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 784
| [[]]
| [[:ru:Линейный корабль (парусный)|Линейный корабль (парусный)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q207452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 785
| [[Трирема]]
| [[:ru:Трирема|Трирема]]
| align=right| 8879
| align=right| [[d:Q208420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 786
| [[]]
| [[:ru:Боевой корабль|Боевой корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3114762]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 787
| [[]]
| [[:ru:Баллиста|Баллиста]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q219433]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 788
| [[Бумеранг]]
| [[:ru:Бумеранг|Бумеранг]]
| align=right| 2600
| align=right| [[d:Q131536]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 789
| [[Ян (йәйә)]]
| [[:ru:Лук (оружие)|Лук (оружие)]]
| align=right| 8879
| align=right| [[d:Q46311]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 790
| [[]]
| [[:ru:Катапульта|Катапульта]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184393]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 791
| [[]]
| [[:ru:Арбалет|Арбалет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 792
| [[]]
| [[:ru:Мушкет|Мушкет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178243]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 793
| [[]]
| [[:ru:Ружьё|Ружьё]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q486396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 794
| [[]]
| [[:ru:Праща|Праща]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q199771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 795
| [[]]
| [[:ru:Оружие массового поражения|Оружие массового поражения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49394]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 796
| [[Биологик ҡорал]]
| [[:ru:Биологическое оружие|Биологическое оружие]]
| align=right| 14551
| align=right| [[d:Q170907]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 797
| [[]]
| [[:ru:Химическое оружие|Химическое оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3639228]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 798
| [[Ядро ҡоралы]]
| [[:ru:Ядерное оружие|Ядерное оружие]]
| align=right| 10316
| align=right| [[d:Q12802]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 799
| [[]]
| [[:ru:Термоядерное оружие|Термоядерное оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q625107]]
| align=right| 
|}

[[Категория:Проект:Мириада:Статистика]]</text>
      <sha1>4tt20nk52tfgvnn8w6ssymkerso1vir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293141</id>
      <parentid>1293139</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132515" sha1="iyasqbwmabbdff8njdrrs1tki9tofbf" xml:space="preserve">== Техник һәм ғәмәли фәндәр ==

Һуңғы яңыртыу: 13.02.2022.

* &lt;span style=&quot;background-color:#FFE0E0&quot;&gt;мәҡәлә юҡ&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#FFFBB3&quot;&gt;ҡыҫҡа (күләме &lt; 8 000 символ)&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#FFDAB9&quot;&gt;уртаса (8 000 &lt; күләме &lt; 16 000)&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;background-color:#E0FFE0&quot;&gt;оҙон (күләме &gt; 16 000)&lt;/span&gt;.

Барлығы: 184, оҙон: 41, уртаса: 66, ҡыҫҡа: 77, булмаған: 615.

Һайланған: 1, яҡшы: 3, сифатлы: 0.

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#F9EED9&quot; align=&quot;center&quot;
!№ !! Мәҡәлә !! Урыҫ телендә !! Ҙурлығы !! Викидата !! Статус

|- bgcolor=#E0FFE0
| 1
| [[Технология]]
| [[:ru:Технология|Технология]]
| align=right| 28409
| align=right| [[d:Q11016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 2
| [[Инженерлыҡ эше]]
| [[:ru:Инженерное дело|Инженерное дело]]
| align=right| 32717
| align=right| [[d:Q11023]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 3
| [[Яһалма интеллект]]
| [[:ru:Искусственный интеллект|Искусственный интеллект]]
| align=right| 29251
| align=right| [[d:Q11660]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 4
| [[Биотехнология]]
| [[:ru:Биотехнология|Биотехнология]]
| align=right| 11189
| align=right| [[d:Q7108]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 5
| [[Клонлаштырыу]]
| [[:ru:Клонирование (биология)|Клонирование (биология)]]
| align=right| 1577
| align=right| [[d:Q120877]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 6
| [[Генетик модификацияланған организм]]
| [[:ru:Генетически модифицированный организм|Генетически модифицированный организм]]
| align=right| 68840
| align=right| [[d:Q182726]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 7
| [[Генетик инженерия]]
| [[:ru:Генетическая инженерия|Генетическая инженерия]]
| align=right| 29459
| align=right| [[d:Q159236]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 8
| [[Нанотехнология]]
| [[:ru:Нанотехнология|Нанотехнология]]
| align=right| 15137
| align=right| [[d:Q11468]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 9
| [[]]
| [[:ru:Ядерные технологии|Ядерные технологии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q348091]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 10
| [[]]
| [[:ru:Трансгуманизм|Трансгуманизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 11
| [[]]
| [[:ru:Теория автоматического управления|Теория автоматического управления]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4917288]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 12
| [[]]
| [[:ru:Стандартизация|Стандартизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q369577]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 13
| [[]]
| [[:ru:Подрывные инновации|Подрывные инновации]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1192297]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 14
| [[]]
| [[:ru:Транспортная инженерия|Транспортная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q775325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 15
| [[]]
| [[:ru:Строительная инженерия|Строительная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2674423]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 16
| [[]]
| [[:ru:Нефтепромысловое дело|Нефтепромысловое дело]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1273174]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 17
| [[]]
| [[:ru:Морская архитектура|Морская архитектура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1136352]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 18
| [[]]
| [[:ru:Инновация|Инновация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 19
| [[]]
| [[:ru:Технофобия|Технофобия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1042900]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 20
| [[]]
| [[:ru:Микротехнология|Микротехнология]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1484779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 21
| [[]]
| [[:ru:Чертёж|Чертёж]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q192521]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 22
| [[]]
| [[:ru:Автоматизация|Автоматизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 23
| [[]]
| [[:ru:Технологическая конвергенция|Технологическая конвергенция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2207328]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 24
| [[]]
| [[:ru:Науковедение|Науковедение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1332231]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 25
| [[]]
| [[:ru:Антропология технологий|Антропология технологий]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2445082]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 26
| [[Юғары технологиялар]]
| [[:ru:Высокие технологии|Высокие технологии]]
| align=right| 5247
| align=right| [[d:Q466410]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 27
| [[]]
| [[:ru:Управление проектированием|Управление проектированием]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6314146]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 28
| [[]]
| [[:ru:Пищевая инженерия|Пищевая инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6631525]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 29
| [[]]
| [[:ru:Технологические изменения|Технологические изменения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q762702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 30
| [[]]
| [[:ru:Человеческий фактор|Человеческий фактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 31
| [[]]
| [[:ru:Технологический детерминизм|Технологический детерминизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q605434]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 32
| [[]]
| [[:ru:Жилищно-коммунальное хозяйство|Жилищно-коммунальное хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1380395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 33
| [[]]
| [[:ru:Сейсмостойкое строительство|Сейсмостойкое строительство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q909789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 34
| [[]]
| [[:ru:Береговая защита|Береговая защита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1316027]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 35
| [[]]
| [[:ru:Техническая керамика|Техническая керамика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1936199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 36
| [[]]
| [[:ru:Инженерная этика|Инженерная этика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1133029]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 37
| [[]]
| [[:ru:Агротехника|Агротехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194118]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 38
| [[]]
| [[:ru:Аэрокосмическая техника|Аэрокосмическая техника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3798668]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 39
| [[Биомедицина инженерияһы]]
| [[:ru:Биомедицинская инженерия|Биомедицинская инженерия]]
| align=right| 18937
| align=right| [[d:Q327092]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 40
| [[]]
| [[:ru:Гражданское строительство|Гражданское строительство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q77590]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 41
| [[Электротехника]]
| [[:ru:Электротехника|Электротехника]]
| align=right| 10225
| align=right| [[d:Q43035]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 42
| [[]]
| [[:ru:Промышленная инженерия|Промышленная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4489420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 43
| [[]]
| [[:ru:Инженерные войска|Инженерные войска]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q158797]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 44
| [[]]
| [[:ru:Ядерная инженерия|Ядерная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83504]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 45
| [[]]
| [[:ru:Программная инженерия|Программная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80993]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 46
| [[]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные науки|Сельскохозяйственные науки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3606845]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 47
| [[Агрономия]]
| [[:ru:Агрономия|Агрономия]]
| align=right| 662
| align=right| [[d:Q173113]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 48
| [[Йортлаштырыу]]
| [[:ru:Одомашнивание|Одомашнивание]]
| align=right| 18790
| align=right| [[d:Q11395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 49
| [[Ферма]]
| [[:ru:Ферма|Ферма]]
| align=right| 944
| align=right| [[d:Q131596]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 50
| [[Фермер]]
| [[:ru:Фермер|Фермер]]
| align=right| 5249
| align=right| [[d:Q131512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 51
| [[]]
| [[:ru:Зелёная революция|Зелёная революция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186050]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 52
| [[]]
| [[:ru:Селекция|Селекция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q995745]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 53
| [[Колхоз]]
| [[:ru:Колхоз|Колхоз]]
| align=right| 2202
| align=right| [[d:Q485016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 54
| [[]]
| [[:ru:Овин|Овин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1303167]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 55
| [[]]
| [[:ru:Амбар|Амбар]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q114768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 56
| [[Иген элеваторы]]
| [[:ru:Зерновой элеватор|Зерновой элеватор]]
| align=right| 12416
| align=right| [[d:Q1520009]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 57
| [[]]
| [[:ru:Конюшня|Конюшня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q214252]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 58
| [[]]
| [[:ru:Теплица|Теплица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165044]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 59
| [[]]
| [[:ru:Зерноуборочный комбайн|Зерноуборочный комбайн]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 60
| [[Сорт]]
| [[:ru:Сорт|Сорт]]
| align=right| 4765
| align=right| [[d:Q4886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 61
| [[Ашлама]]
| [[:ru:Удобрения|Удобрения]]
| align=right| 5602
| align=right| [[d:Q83323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 62
| [[]]
| [[:ru:Садоводство|Садоводство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124946]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 63
| [[]]
| [[:ru:Уборка урожая|Уборка урожая]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q213753]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 64
| [[]]
| [[:ru:Инсектициды|Инсектициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181322]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 65
| [[Һуғарыу]]
| [[:ru:Орошение|Орошение]]
| align=right| 11137
| align=right| [[d:Q11453]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 66
| [[]]
| [[:ru:Пестициды|Пестициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 67
| [[]]
| [[:ru:Гербициды|Гербициды]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178266]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 68
| [[]]
| [[:ru:Селекция растений|Селекция растений]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q788558]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 69
| [[Һөрөү]]
| [[:ru:Вспашка|Вспашка]]
| align=right| 2280
| align=right| [[d:Q878333]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 70
| [[]]
| [[:ru:Веяние|Веяние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q961751]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 71
| [[Малсылыҡ]]
| [[:ru:Животноводство|Животноводство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80962]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 72
| [[Умартасылыҡ]]
| [[:ru:Пчеловодство|Пчеловодство]]
| align=right| 3085
| align=right| [[d:Q176353]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 73
| [[Ауыл хужалығы хайуандары]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные животные|Сельскохозяйственные животные]]
| align=right| 3244
| align=right| [[d:Q103459]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 74
| [[]]
| [[:ru:Порода (животноводство)|Порода (животноводство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q38829]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 75
| [[Йорт ҡоштары]]
| [[:ru:Домашние птицы|Домашние птицы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178559]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 76
| [[Баҡса]]
| [[:ru:Сад|Сад]]
| align=right| 5897
| align=right| [[d:Q1107656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 77
| [[]]
| [[:ru:Сельскохозяйственные культуры|Сельскохозяйственные культуры]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q235352]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 78
| [[Мамыҡ]]
| [[:ru:Хлопок|Хлопок]]
| align=right| 13087
| align=right| [[d:Q11457]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 79
| [[]]
| [[:ru:Пенька|Пенька]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7150699]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 80
| [[Бесән]]
| [[:ru:Сено|Сено]]
| align=right| 4601
| align=right| [[d:Q336989]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 81
| [[Ҡый үләндәре]]
| [[:ru:Сорные растения|Сорные растения]]
| align=right| 8237
| align=right| [[d:Q101879]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 82
| [[]]
| [[:ru:Молочное хозяйство|Молочное хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q637776]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 83
| [[]]
| [[:ru:Экстенсивное сельское хозяйство|Экстенсивное сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1643366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 84
| [[Балыҡсылыҡ]]
| [[:ru:Рыбоводство|Рыбоводство]]
| align=right| 2457
| align=right| [[d:Q209894]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 85
| [[]]
| [[:ru:Агропромышленный комплекс|Агропромышленный комплекс]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1347753]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 86
| [[]]
| [[:ru:Интенсивное сельское хозяйство|Интенсивное сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1148482]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 87
| [[]]
| [[:ru:Плодовый сад|Плодовый сад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q236371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 88
| [[]]
| [[:ru:Органическое сельское хозяйство|Органическое сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165647]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 89
| [[]]
| [[:ru:Пермакультура|Пермакультура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4572]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 90
| [[]]
| [[:ru:Шелководство|Шелководство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q864650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 91
| [[]]
| [[:ru:Потребительское сельское хозяйство|Потребительское сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2787508]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 92
| [[]]
| [[:ru:Устойчивое сельское хозяйство|Устойчивое сельское хозяйство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2751054]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 93
| [[]]
| [[:ru:Городское фермерство|Городское фермерство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1194826]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 94
| [[]]
| [[:ru:Аграрная политика|Аграрная политика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q396198]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 95
| [[Битум]]
| [[:ru:Битум|Битум]]
| align=right| 3955
| align=right| [[d:Q167510]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 96
| [[]]
| [[:ru:Адоба|Адоба]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183496]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 97
| [[]]
| [[:ru:Висячий мост|Висячий мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12570]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 98
| [[Тимер-бетон]]
| [[:ru:Железобетон|Железобетон]]
| align=right| 8800
| align=right| [[d:Q184190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 99
| [[]]
| [[:ru:Ров|Ров]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q88480]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 100
| [[]]
| [[:ru:Грязь|Грязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170449]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 101
| [[]]
| [[:ru:Бульдозер|Бульдозер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131677]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 102
| [[]]
| [[:ru:Строительный раствор|Строительный раствор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189566]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 103
| [[]]
| [[:ru:Штукатурка|Штукатурка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274988]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 104
| [[]]
| [[:ru:Керамическая плитка|Керамическая плитка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q468402]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 105
| [[]]
| [[:ru:Строительные материалы|Строительные материалы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q206615]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 106
| [[]]
| [[:ru:Фундамент|Фундамент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191360]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 107
| [[]]
| [[:ru:Числовое программное управление|Числовое программное управление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190247]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 108
| [[]]
| [[:ru:Стукко|Стукко]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q33526]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 109
| [[]]
| [[:ru:Волнолом|Волнолом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215635]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 110
| [[]]
| [[:ru:Здание|Здание]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q41176]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 111
| [[]]
| [[:ru:Архитектурная инженерия|Архитектурная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q150737]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 112
| [[]]
| [[:ru:Строительные нормы и правила|Строительные нормы и правила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2333573]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 113
| [[]]
| [[:ru:Инфраструктура|Инфраструктура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q121359]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 114
| [[]]
| [[:ru:Структурная инженерия|Структурная инженерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q633538]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 115
| [[Ҡаҙау]]
| [[:ru:Гвоздь|Гвоздь]]
| align=right| 706
| align=right| [[d:Q37077]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 116
| [[Кирбес]]
| [[:ru:Кирпич|Кирпич]]
| align=right| 2662
| align=right| [[d:Q40089]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 117
| [[Цемент]]
| [[:ru:Цемент|Цемент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q45190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 118
| [[Бетон]]
| [[:ru:Бетон|Бетон]]
| align=right| 8217
| align=right| [[d:Q22657]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 119
| [[]]
| [[:ru:Каменная кладка|Каменная кладка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q272999]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 120
| [[]]
| [[:ru:Строительные леса|Строительные леса]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q233320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 121
| [[Арка]]
| [[:ru:Арка|Арка]]
| align=right| 10254
| align=right| [[d:Q12277]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 122
| [[]]
| [[:ru:Потолок|Потолок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q221706]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 123
| [[]]
| [[:ru:Колонна|Колонна]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4817]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 124
| [[Көмбәҙ]]
| [[:ru:Купол|Купол]]
| align=right| 14524
| align=right| [[d:Q12493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 125
| [[]]
| [[:ru:Дверь|Дверь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q36794]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 126
| [[]]
| [[:ru:Фасад|Фасад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183061]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 127
| [[]]
| [[:ru:Пол (настил)|Пол (настил)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q217164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 128
| [[]]
| [[:ru:Крыша|Крыша]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83180]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 129
| [[]]
| [[:ru:Комната|Комната]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180516]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 130
| [[]]
| [[:ru:Лестница|Лестница]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12511]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 131
| [[]]
| [[:ru:Стена|Стена]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42948]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 132
| [[Тәҙрә]]
| [[:ru:Окно|Окно]]
| align=right| 4105
| align=right| [[d:Q35473]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 133
| [[]]
| [[:ru:Гавань|Гавань]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q283202]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 134
| [[]]
| [[:ru:Маяк|Маяк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39715]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 135
| [[]]
| [[:ru:Пирс (причал)|Пирс (причал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q863454]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 136
| [[]]
| [[:ru:Офис|Офис]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182060]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 137
| [[]]
| [[:ru:Склад|Склад]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181623]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 138
| [[]]
| [[:ru:Квартира|Квартира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188507]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 139
| [[]]
| [[:ru:Казарма|Казарма]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 140
| [[Торлаҡ]]
| [[:ru:Жилище|Жилище]]
| align=right| 56398
| align=right| [[d:Q3947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 141
| [[]]
| [[:ru:Пагода|Пагода]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q199451]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 142
| [[]]
| [[:ru:Дворец|Дворец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16560]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 143
| [[]]
| [[:ru:Пентхаус|Пентхаус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2069469]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 144
| [[Пирамида (архитектура)]]
| [[:ru:Пирамида (архитектура)|Пирамида (архитектура)]]
| align=right| 32405
| align=right| [[d:Q12516]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFDAB9
| 145
| [[Үтә бейек йорттар]]
| [[:ru:Небоскрёб|Небоскрёб]]
| align=right| 10769
| align=right| [[d:Q11303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 146
| [[Башня]]
| [[:ru:Башня|Башня]]
| align=right| 11333
| align=right| [[d:Q12518]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 147
| [[Бейек бина]]
| [[:ru:Высотное здание|Высотное здание]]
| align=right| 2162
| align=right| [[d:Q18142]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 148
| [[]]
| [[:ru:Вилла|Вилла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3950]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 149
| [[]]
| [[:ru:Хижина|Хижина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5784097]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 150
| [[]]
| [[:ru:Иглу|Иглу]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101805]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 151
| [[]]
| [[:ru:Подвал|Подвал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q234852]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 152
| [[]]
| [[:ru:Ванная|Ванная]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 153
| [[]]
| [[:ru:Спальня|Спальня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193837]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 154
| [[Ашхана(бүлмә)]]
| [[:ru:Столовая (помещение)|Столовая (помещение)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q661199]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 155
| [[Гараж]]
| [[:ru:Гараж|Гараж]]
| align=right| 2217
| align=right| [[d:Q22733]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 156
| [[Аласыҡ]]
| [[:ru:Кухня (помещение)|Кухня (помещение)]]
| align=right| 2232
| align=right| [[d:Q43164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 157
| [[]]
| [[:ru:Гостиная|Гостиная]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q475018]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 158
| [[]]
| [[:ru:Чулан|Чулан]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q258313]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 159
| [[]]
| [[:ru:Палатка|Палатка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170544]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 160
| [[Тирмә]]
| [[:ru:Юрта|Юрта]]
| align=right| 25221
| align=right| [[d:Q15680]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 161
| [[Ҡала төҙөлөшө]]
| [[:ru:Градостроительство|Градостроительство]]
| align=right| 46064
| align=right| [[d:Q69883]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 162
| [[]]
| [[:ru:Градостроительное проектирование|Градостроительное проектирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q63100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 163
| [[]]
| [[:ru:Кампус|Кампус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209465]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 164
| [[]]
| [[:ru:Городской квартал|Городской квартал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1348006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 165
| [[]]
| [[:ru:Даунтаун|Даунтаун]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1050303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 166
| [[Гетто]]
| [[:ru:Гетто|Гетто]]
| align=right| 5929
| align=right| [[d:Q152018]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 167
| [[]]
| [[:ru:Промышленный парк|Промышленный парк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1662100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 168
| [[]]
| [[:ru:Парк|Парк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q22698]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 169
| [[Урам]]
| [[:ru:Улица|Улица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79007]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 170
| [[]]
| [[:ru:Городская площадь|Городская площадь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174782]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 171
| [[]]
| [[:ru:Градостроительное зонирование|Градостроительное зонирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q702232]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 172
| [[Плотина]]
| [[:ru:Плотина|Плотина]]
| align=right| 9391
| align=right| [[d:Q12323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 173
| [[]]
| [[:ru:Плотина Гувера|Плотина Гувера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 174
| [[Өс тарлауыҡ ГЭС-ы]]
| [[:ru:Три ущелья (электростанция)|Три ущелья (электростанция)]]
| align=right| 29752
| align=right| [[d:Q12514]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 175
| [[Күпер]]
| [[:ru:Мост|Мост]]
| align=right| 12893
| align=right| [[d:Q12280]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 176
| [[Акаси-Кайкё]]
| [[:ru:Акаси-Кайкё|Акаси-Кайкё]]
| align=right| 2262
| align=right| [[d:Q184213]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 177
| [[]]
| [[:ru:Магистраль Банг На|Магистраль Банг На]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q806452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 178
| [[]]
| [[:ru:Бруклинский мост|Бруклинский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 179
| [[Даньян-Куньшань күпере (виадук)]]
| [[:ru:Даньян-Куньшаньский виадук|Даньян-Куньшаньский виадук]]
| align=right| 2890
| align=right| [[d:Q595768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 180
| [[]]
| [[:ru:Фемарнбельтский тоннель|Фемарнбельтский тоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q18541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 181
| [[]]
| [[:ru:Мост Джорджа Вашингтона|Мост Джорджа Вашингтона]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125821]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 182
| [[Алтын Ҡапҡа (күпер)]]
| [[:ru:Золотые Ворота (мост)|Золотые Ворота (мост)]]
| align=right| 2568
| align=right| [[d:Q44440]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 183
| [[]]
| [[:ru:Мост Большой Бельт|Мост Большой Бельт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q213962]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 184
| [[]]
| [[:ru:Мост Гонконг — Чжухай — Макао|Мост Гонконг — Чжухай — Макао]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1191515]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 185
| [[]]
| [[:ru:Мост-дамба через озеро Пончартрейн|Мост-дамба через озеро Пончартрейн]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1132510]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 186
| [[]]
| [[:ru:Лондонский мост|Лондонский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130206]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 187
| [[]]
| [[:ru:Эресуннский мост|Эресуннский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q297871]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 188
| [[]]
| [[:ru:Русский мост|Русский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209710]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 189
| [[]]
| [[:ru:Тауэрский мост|Тауэрский мост]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83125]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 190
| [[]]
| [[:ru:Тоннель|Тоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44377]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 191
| [[]]
| [[:ru:Евротоннель|Евротоннель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q10257]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 192
| [[]]
| [[:ru:Сэйкан|Сэйкан]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q99250]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 193
| [[]]
| [[:ru:Промышленный робот|Промышленный робот]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1128980]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 194
| [[]]
| [[:ru:Поточное производство|Поточное производство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215768]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 195
| [[]]
| [[:ru:Механизация|Механизация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1160362]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 196
| [[Ҡалдыҡтар]]
| [[:ru:Отходы|Отходы]]
| align=right| 5712
| align=right| [[d:Q45701]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 197
| [[]]
| [[:ru:Свалка|Свалка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152810]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 198
| [[Ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү]]
| [[:ru:Переработка отходов|Переработка отходов]]
| align=right| 498
| align=right| [[d:Q132580]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 199
| [[]]
| [[:ru:Система управления отходами|Система управления отходами]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180388]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 200
| [[]]
| [[:ru:Деревообработка|Деревообработка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q816871]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 201
| [[]]
| [[:ru:Геотермальная энергетика|Геотермальная энергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127993]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 202
| [[]]
| [[:ru:Гидроэнергетика|Гидроэнергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80638]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 203
| [[Ядро энергетикаһы]]
| [[:ru:Ядерная энергетика|Ядерная энергетика]]
| align=right| 12418
| align=right| [[d:Q12739]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 204
| [[Ҡояш энергияһы]]
| [[:ru:Солнечная энергия|Солнечная энергия]]
| align=right| 5694
| align=right| [[d:Q40015]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 205
| [[Ҡояш энергетикаһы]]
| [[:ru:Солнечная энергетика|Солнечная энергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1483757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 206
| [[Тулыланыусы энергия]]
| [[:ru:Возобновляемая энергия|Возобновляемая энергия]]
| align=right| 15200
| align=right| [[d:Q12705]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 207
| [[]]
| [[:ru:Ветроэнергетика|Ветроэнергетика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 208
| [[]]
| [[:ru:Свеча|Свеча]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12888135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 209
| [[Ел тирмәне]]
| [[:ru:Ветряная мельница|Ветряная мельница]]
| align=right| 5867
| align=right| [[d:Q38720]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 210
| [[]]
| [[:ru:Гидроэнергия|Гидроэнергия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170196]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 211
| [[]]
| [[:ru:Генерация электроэнергии|Генерация электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q383973]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 212
| [[]]
| [[:ru:Электростанция|Электростанция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q159719]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 213
| [[Градирня]]
| [[:ru:Градирня|Градирня]]
| align=right| 9770
| align=right| [[d:Q193886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 214
| [[]]
| [[:ru:Фотоэлемент|Фотоэлемент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58803]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 215
| [[]]
| [[:ru:Турбина|Турбина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130760]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 216
| [[]]
| [[:ru:Ветрогенератор|Ветрогенератор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 217
| [[]]
| [[:ru:Электрическая сеть|Электрическая сеть]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1096907]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 218
| [[]]
| [[:ru:Передача электроэнергии|Передача электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q200928]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 219
| [[]]
| [[:ru:Распределение электроэнергии|Распределение электроэнергии]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q844861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 220
| [[Ҡаҙылма яғыулыҡ]]
| [[:ru:Ископаемое топливо|Ископаемое топливо]]
| align=right| 32175
| align=right| [[d:Q12748]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 221
| [[]]
| [[:ru:Ископаемый уголь|Ископаемый уголь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q24489]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 222
| [[]]
| [[:ru:Бензин|Бензин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39558]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 223
| [[]]
| [[:ru:Керосин|Керосин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q76904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 224
| [[]]
| [[:ru:Природный газ|Природный газ]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40858]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 225
| [[Нефть]]
| [[:ru:Нефть|Нефть]]
| align=right| 823
| align=right| [[d:Q22656]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 226
| [[]]
| [[:ru:Микроволновая печь|Микроволновая печь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 227
| [[Пастеризация]]
| [[:ru:Пастеризация|Пастеризация]]
| align=right| 4156
| align=right| [[d:Q58148]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 228
| [[Һыуытҡыс]]
| [[:ru:Холодильник|Холодильник]]
| align=right| 10847
| align=right| [[d:Q37828]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 229
| [[Һабын]]
| [[:ru:Мыло|Мыло]]
| align=right| 14543
| align=right| [[d:Q34396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 230
| [[]]
| [[:ru:Домашняя печь|Домашняя печь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q203789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 231
| [[]]
| [[:ru:Акваланг|Акваланг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2079255]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 232
| [[]]
| [[:ru:Термос|Термос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q23664]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 233
| [[]]
| [[:ru:Стирка|Стирка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q852100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 234
| [[]]
| [[:ru:Санитария|Санитария]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q949149]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 235
| [[]]
| [[:ru:Канализация|Канализация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q156849]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 236
| [[Ташландыҡ һыуҙы таҙартыу]]
| [[:ru:Очистка сточных вод|Очистка сточных вод]]
| align=right| 1500
| align=right| [[d:Q221275]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 237
| [[]]
| [[:ru:Водоочистка|Водоочистка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1463025]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 238
| [[]]
| [[:ru:Акведук|Акведук]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 239
| [[]]
| [[:ru:Водопроводная система|Водопроводная система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3241671]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 240
| [[]]
| [[:ru:Насосная станция|Насосная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q446013]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 241
| [[]]
| [[:ru:Водонапорная башня|Водонапорная башня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274153]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 242
| [[]]
| [[:ru:Колодец|Колодец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43483]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 243
| [[Шартлаусы матдәләр]]
| [[:ru:Взрывчатые вещества|Взрывчатые вещества]]
| align=right| 18151
| align=right| [[d:Q12870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 244
| [[]]
| [[:ru:Динамит|Динамит]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80728]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 245
| [[Металлургия]]
| [[:ru:Металлургия|Металлургия]]
| align=right| 29857
| align=right| [[d:Q11467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 246
| [[Пластмассалар]]
| [[:ru:Пластмассы|Пластмассы]]
| align=right| 28410
| align=right| [[d:Q11474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 247
| [[]]
| [[:ru:Каучуки|Каучуки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q18113858]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 248
| [[]]
| [[:ru:Клей|Клей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 249
| [[Мәғдән]]
| [[:ru:Руда|Руда]]
| align=right| 1531
| align=right| [[d:Q102798]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 250
| [[Ҡағыҙ]]
| [[:ru:Бумага|Бумага]]
| align=right| 10938
| align=right| [[d:Q11472]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 251
| [[]]
| [[:ru:Папирус|Папирус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125576]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 252
| [[]]
| [[:ru:Лесоматериалы|Лесоматериалы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1370714]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 253
| [[]]
| [[:ru:Дистилляты нефти|Дистилляты нефти]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1364904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 254
| [[]]
| [[:ru:Металлообработка|Металлообработка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q953045]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 255
| [[]]
| [[:ru:Кузнец|Кузнец]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1639825]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 256
| [[]]
| [[:ru:Литьё металлов под давлением|Литьё металлов под давлением]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3325511]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 257
| [[]]
| [[:ru:Сверление|Сверление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q890886]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 258
| [[]]
| [[:ru:Экструзия (технологический процесс)|Экструзия (технологический процесс)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q139143]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 259
| [[Лазер ярҙамында ҡырҡыу]]
| [[:ru:Лазерная резка|Лазерная резка]]
| align=right| 8139
| align=right| [[d:Q593053]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 260
| [[]]
| [[:ru:Пресс (механизм)|Пресс (механизм)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q674484]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 261
| [[]]
| [[:ru:Закалка|Закалка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q871335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 262
| [[]]
| [[:ru:Прокатка|Прокатка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q452648]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 263
| [[]]
| [[:ru:Пайка|Пайка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211387]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 264
| [[]]
| [[:ru:Сварка|Сварка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131172]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 265
| [[Машиналар эшләү]]
| [[:ru:Машиностроение|Машиностроение]]
| align=right| 14897
| align=right| [[d:Q101333]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 266
| [[Машина]]
| [[:ru:Машина|Машина]]
| align=right| 37956
| align=right| [[d:Q11019]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 267
| [[]]
| [[:ru:Центрифуга|Центрифуга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191134]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 268
| [[Лвигатель]] эшләйем
| [[:ru:Двигатель|Двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44167]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 269
| [[]]
| [[:ru:Электрический двигатель|Электрический двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q72313]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 270
| [[Эске яныулы двигатель]]
| [[:ru:Двигатель внутреннего сгорания|Двигатель внутреннего сгорания]]
| align=right| 62348
| align=right| [[d:Q12757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 271
| [[]]
| [[:ru:Реактивный двигатель|Реактивный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 272
| [[Пар машинаһы]]
| [[:ru:Паровая машина|Паровая машина]]
| align=right| 10707
| align=right| [[d:Q12760]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 273
| [[Робот]]
| [[:ru:Робот|Робот]]
| align=right| 19260
| align=right| [[d:Q11012]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 274
| [[Ябай механизм]]
| [[:ru:Простейший механизм|Простейший механизм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186713]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 275
| [[Ауыш яҫылыҡ]]
| [[:ru:Наклонная плоскость|Наклонная плоскость]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161462]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 276
| [[]]
| [[:ru:Рычаг|Рычаг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 277
| [[]]
| [[:ru:Блок (механика)|Блок (механика)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48378]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 278
| [[Винт]]
| [[:ru:Винт (деталь)|Винт (деталь)]]
| align=right| 15464
| align=right| [[d:Q11022]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 279
| [[Шына (механика)]]
| [[:ru:Клин (механика)|Клин (механика)]]
| align=right| 1769
| align=right| [[d:Q131408]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 280
| [[Тәгәрмәс]]
| [[:ru:Колесо|Колесо]]
| align=right| 19972
| align=right| [[d:Q446]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 281
| [[]]
| [[:ru:Ворот|Ворот]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q592289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 282
| [[]]
| [[:ru:Робототехника|Робототехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170978]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 283
| [[Система]]
| [[:ru:Система|Система]]
| align=right| 434
| align=right| [[d:Q58778]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 284
| [[]]
| [[:ru:Грузоподъёмный кран|Грузоподъёмный кран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178692]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 285
| [[]]
| [[:ru:Ось (техника)|Ось (техника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188209]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 286
| [[]]
| [[:ru:Подшипник|Подшипник]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190100]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 287
| [[]]
| [[:ru:Сцепление (автомобиль)|Сцепление (автомобиль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 288
| [[]]
| [[:ru:Зубчатое колесо|Зубчатое колесо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q143873]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 289
| [[]]
| [[:ru:Червячная передача|Червячная передача]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 290
| [[]]
| [[:ru:Кабель|Кабель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188447]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 291
| [[]]
| [[:ru:Цепь|Цепь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2397485]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 292
| [[]]
| [[:ru:Трос|Трос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q31029]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 293
| [[]]
| [[:ru:Сеть (приспособление)|Сеть (приспособление)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q986291]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 294
| [[]]
| [[:ru:Шпагат (нить)|Шпагат (нить)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q762984]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 295
| [[Нығытма материалдар]]
| [[:ru:Крепёжные изделия|Крепёжные изделия]]
| align=right| 1869
| align=right| [[d:Q2002016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 296
| [[Гайка]]
| [[:ru:Гайка|Гайка]]
| align=right| 962
| align=right| [[d:Q190977]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 297
| [[]]
| [[:ru:Узел|Узел]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q527395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 298
| [[]]
| [[:ru:Заклёпка|Заклёпка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q212500]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 299
| [[]]
| [[:ru:Шайба (деталь)|Шайба (деталь)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q637321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 300
| [[]]
| [[:ru:Кинематическая пара|Кинематическая пара]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q526016]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 301
| [[]]
| [[:ru:Замок (устройство)|Замок (устройство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q228039]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 302
| [[Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)]]
| [[:ru:Замковый ключ|Замковый ключ]]
| align=right| 2236
| align=right| [[d:Q132041]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 303
| [[]]
| [[:ru:Труба (изделие)|Труба (изделие)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q41551]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 304
| [[]]
| [[:ru:Уплотняющая прокладка|Уплотняющая прокладка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1132541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 305
| [[Һиртмә]]
| [[:ru:Пружина|Пружина]]
| align=right| 1253
| align=right| [[d:Q102836]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 306
| [[]]
| [[:ru:Цепная пила|Цепная пила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208040]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 307
| [[]]
| [[:ru:Коттон-джин|Коттон-джин]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1136790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 308
| [[]]
| [[:ru:Культиватор|Культиватор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1273840]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 309
| [[]]
| [[:ru:Опрыскиватель|Опрыскиватель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q998539]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 310
| [[]]
| [[:ru:Газонокосилка|Газонокосилка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q260521]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 311
| [[]]
| [[:ru:Швейная машина|Швейная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49013]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 312
| [[Трактор]]
| [[:ru:Трактор|Трактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39495]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 313
| [[]]
| [[:ru:Кондиционирование воздуха|Кондиционирование воздуха]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173725]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 314
| [[]]
| [[:ru:Сушильная машина|Сушильная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q496334]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 315
| [[]]
| [[:ru:Кофеварка|Кофеварка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211841]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 316
| [[]]
| [[:ru:Посудомоечная машина|Посудомоечная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 317
| [[Мейес]]
| [[:ru:Печь|Печь]]
| align=right| 3193
| align=right| [[d:Q36539]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 318
| [[]]
| [[:ru:Раковина (сантехника)|Раковина (сантехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q140565]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 319
| [[]]
| [[:ru:Электрическая плита|Электрическая плита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1211746]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 320
| [[]]
| [[:ru:Туалетное оборудование|Туалетное оборудование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7857]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 321
| [[]]
| [[:ru:Пылесос|Пылесос]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101674]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 322
| [[]]
| [[:ru:Стиральная машина|Стиральная машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124441]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 323
| [[]]
| [[:ru:Инструмент|Инструмент]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39546]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 324
| [[]]
| [[:ru:Архимедов винт|Архимедов винт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189155]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 325
| [[Балта]]
| [[:ru:Топор|Топор]]
| align=right| 887
| align=right| [[d:Q39397]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 326
| [[]]
| [[:ru:Молоток|Молоток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 327
| [[]]
| [[:ru:Пила|Пила]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125356]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 328
| [[]]
| [[:ru:Зубило|Зубило]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q474188]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 329
| [[]]
| [[:ru:Струбцина|Струбцина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q846600]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 330
| [[]]
| [[:ru:Токарный станок|Токарный станок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q187833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 331
| [[]]
| [[:ru:Рубанок|Рубанок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204260]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 332
| [[]]
| [[:ru:Шлифовальная шкурка|Шлифовальная шкурка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q142274]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 333
| [[Ҡайсы]]
| [[:ru:Ножницы|Ножницы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40847]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 334
| [[]]
| [[:ru:Отвёртка|Отвёртка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161071]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 335
| [[]]
| [[:ru:Метла|Метла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 336
| [[]]
| [[:ru:Линейка|Линейка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q104555]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 337
| [[]]
| [[:ru:Стремянка|Стремянка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q168639]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 338
| [[]]
| [[:ru:Зубная щётка|Зубная щётка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q134205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 339
| [[]]
| [[:ru:Дрель|Дрель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58964]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 340
| [[]]
| [[:ru:Наковальня|Наковальня]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q104363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 341
| [[]]
| [[:ru:Утюг|Утюг]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q483634]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 342
| [[]]
| [[:ru:Стирательная резинка|Стирательная резинка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171888]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 343
| [[]]
| [[:ru:Борона|Борона]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209042]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 344
| [[]]
| [[:ru:Мотыга|Мотыга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131154]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 345
| [[]]
| [[:ru:Мачете|Мачете]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q230711]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 346
| [[]]
| [[:ru:Вилы|Вилы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q107293]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 347
| [[Һабан]]
| [[:ru:Плуг|Плуг]]
| align=right| 20051
| align=right| [[d:Q11464]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 348
| [[Тырма]]
| [[:ru:Грабли|Грабли]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q200822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 349
| [[]]
| [[:ru:Полевой каток|Полевой каток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1334343]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 350
| [[Салғы (инструмент)]]
| [[:ru:Коса (инструмент)|Коса (инструмент)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q130912]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 351
| [[]]
| [[:ru:Серп|Серп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42233]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 352
| [[]]
| [[:ru:Лопата|Лопата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7220961]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 353
| [[]]
| [[:ru:Лейка|Лейка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q50643]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 354
| [[]]
| [[:ru:Съёмочная камера|Съёмочная камера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15328]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 355
| [[]]
| [[:ru:Очки|Очки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37501]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 356
| [[Лазер]]
| [[:ru:Лазер|Лазер]]
| align=right| 12190
| align=right| [[d:Q38867]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 357
| [[Линза]]
| [[:ru:Линза|Линза]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q768575]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 358
| [[Микроскоп]]
| [[:ru:Микроскоп|Микроскоп]]
| align=right| 5461
| align=right| [[d:Q196538]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 359
| [[Призма (оптика)]]
| [[:ru:Призма (оптика)|Призма (оптика)]]
| align=right| 3814
| align=right| [[d:Q165896]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 360
| [[Телескоп]]
| [[:ru:Телескоп|Телескоп]]
| align=right| 2014
| align=right| [[d:Q4213]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 361
| [[]]
| [[:ru:Голография|Голография]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q527628]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 362
| [[]]
| [[:ru:Оптическое волокно|Оптическое волокно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q162]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 363
| [[]]
| [[:ru:Фотодетектор|Фотодетектор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q210765]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 364
| [[]]
| [[:ru:Оптическая иллюзия|Оптическая иллюзия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174923]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 365
| [[]]
| [[:ru:Альбедо|Альбедо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q101038]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 366
| [[]]
| [[:ru:Глубина резко изображаемого пространства|Глубина резко изображаемого пространства]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q215932]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 367
| [[]]
| [[:ru:Фотодиод|Фотодиод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q175943]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 368
| [[]]
| [[:ru:Камера-обскура|Камера-обскура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183998]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 369
| [[Перископ]]
| [[:ru:Перископ|Перископ]]
| align=right| 3806
| align=right| [[d:Q183122]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 370
| [[]]
| [[:ru:Просветление оптики|Просветление оптики]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q583040]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 371
| [[]]
| [[:ru:Дифракционная решётка|Дифракционная решётка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q653294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 372
| [[]]
| [[:ru:Фокусное расстояние|Фокусное расстояние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193540]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 373
| [[Фокус (физика)]]
| [[:ru:Фокус (физика)|Фокус (физика)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190909]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 374
| [[Френель линзаһы]]
| [[:ru:Линза Френеля|Линза Френеля]]
| align=right| 6756
| align=right| [[d:Q14672]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 375
| [[]]
| [[:ru:Зеркало|Зеркало]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q35197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 376
| [[]]
| [[:ru:Поляризатор|Поляризатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11942175]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 377
| [[]]
| [[:ru:Рэлеевское рассеяние|Рэлеевское рассеяние]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193709]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 378
| [[]]
| [[:ru:Дисперсия света|Дисперсия света]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182893]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 379
| [[]]
| [[:ru:Бинокль|Бинокль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q102626]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 380
| [[]]
| [[:ru:Интерферометрия|Интерферометрия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q850283]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 381
| [[]]
| [[:ru:Зеркально-линзовые оптические системы|Зеркально-линзовые оптические системы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1142960]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 382
| [[]]
| [[:ru:Рефлектор (телескоп)|Рефлектор (телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q35221]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 383
| [[]]
| [[:ru:Рефрактор|Рефрактор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q216778]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 384
| [[Электроника]]
| [[:ru:Электроника|Электроника]]
| align=right| 12362
| align=right| [[d:Q11650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 385
| [[]]
| [[:ru:Переменный ток|Переменный ток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124164]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 386
| [[]]
| [[:ru:Усилитель низкой частоты|Усилитель низкой частоты]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q27094]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 387
| [[]]
| [[:ru:Операционный усилитель|Операционный усилитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 388
| [[]]
| [[:ru:Схемотехника|Схемотехника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3245116]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 389
| [[]]
| [[:ru:Постоянный ток|Постоянный ток]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q159241]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 390
| [[]]
| [[:ru:Электронный усилитель|Электронный усилитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211554]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 391
| [[]]
| [[:ru:Осциллограф|Осциллограф]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 392
| [[]]
| [[:ru:Реле|Реле]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174053]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 393
| [[]]
| [[:ru:Обработка сигналов|Обработка сигналов]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208163]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 394
| [[]]
| [[:ru:Мехатроника|Мехатроника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 395
| [[]]
| [[:ru:Электронные компоненты|Электронные компоненты]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 396
| [[]]
| [[:ru:Антенна|Антенна]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131214]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 397
| [[]]
| [[:ru:Батарея (электротехника)|Батарея (электротехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q267298]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 398
| [[Электр конденсаторы]]
| [[:ru:Электрический конденсатор|Электрический конденсатор]]
| align=right| 39308
| align=right| [[d:Q5322]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 399
| [[Диод]]
| [[:ru:Диод|Диод]]
| align=right| 16875
| align=right| [[d:Q11656]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFE0E0
| 400
| [[]]
| [[:ru:Светодиод|Светодиод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25504]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 401
| [[]]
| [[:ru:Плоскопанельные дисплеи|Плоскопанельные дисплеи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q125171]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 402
| [[]]
| [[:ru:Лампа накаливания|Лампа накаливания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47616]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 403
| [[Индуктивлыҡ катушкаһы]]
| [[:ru:Катушка индуктивности|Катушка индуктивности]]
| align=right| 9737
| align=right| [[d:Q5325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 404
| [[]]
| [[:ru:Интегральная схема|Интегральная схема]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80831]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 405
| [[]]
| [[:ru:Магнетрон|Магнетрон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194154]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 406
| [[Резистор]]
| [[:ru:Резистор|Резистор]]
| align=right| 22346
| align=right| [[d:Q5321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 407
| [[Ярым үткәргес]]
| [[:ru:Полупроводник|Полупроводник]]
| align=right| 14091
| align=right| [[d:Q11456]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 408
| [[Трансформатор]]
| [[:ru:Трансформатор|Трансформатор]]
| align=right| 13952
| align=right| [[d:Q11658]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 409
| [[Транзистор]]
| [[:ru:Транзистор|Транзистор]]
| align=right| 12658
| align=right| [[d:Q5339]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 410
| [[]]
| [[:ru:Электронная лампа|Электронная лампа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3574371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 411
| [[]]
| [[:ru:Волновод|Волновод]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11233438]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 412
| [[]]
| [[:ru:Электронно-лучевые приборы|Электронно-лучевые приборы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83913]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 413
| [[]]
| [[:ru:Печатная плата|Печатная плата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173350]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 414
| [[]]
| [[:ru:Электрический соединитель|Электрический соединитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2119531]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 415
| [[]]
| [[:ru:Громкоговоритель|Громкоговоритель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q570]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 416
| [[]]
| [[:ru:Вторичный источник электропитания|Вторичный источник электропитания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204157]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 417
| [[]]
| [[:ru:Ключ (электротехника)|Ключ (электротехника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5320]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 418
| [[]]
| [[:ru:Автоматический выключатель|Автоматический выключатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211058]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 419
| [[]]
| [[:ru:Электрический предохранитель|Электрический предохранитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182221]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 420
| [[]]
| [[:ru:Проволока|Проволока]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q551997]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 421
| [[]]
| [[:ru:Триггер|Триггер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183406]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 422
| [[]]
| [[:ru:Тиристор|Тиристор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180805]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 423
| [[]]
| [[:ru:Атомные часы|Атомные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q227467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 424
| [[]]
| [[:ru:Астрономическая навигация|Астрономическая навигация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1063512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 425
| [[Сәғәт]]
| [[:ru:Часы|Часы]]
| align=right| 34399
| align=right| [[d:Q376]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 426
| [[Компас]]
| [[:ru:Компас|Компас]]
| align=right| 11441
| align=right| [[d:Q34735]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 427
| [[]]
| [[:ru:Счисление координат|Счисление координат]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152255]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 428
| [[GPS]]
| [[:ru:GPS|GPS]]
| align=right| 6157
| align=right| [[d:Q18822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 429
| [[]]
| [[:ru:Гироскоп|Гироскоп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q483400]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 430
| [[]]
| [[:ru:Маятник|Маятник]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 431
| [[]]
| [[:ru:Радиолокационная станция|Радиолокационная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47528]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 432
| [[]]
| [[:ru:Гидролокатор|Гидролокатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q133220]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 433
| [[Ҡояш сәғәте]]
| [[:ru:Солнечные часы|Солнечные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80793]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 434
| [[Навигация]]
| [[:ru:Навигация|Навигация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q102066]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 435
| [[]]
| [[:ru:Секстант|Секстант]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179430]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 436
| [[]]
| [[:ru:|ru:]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178794]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 437
| [[Азимут]]
| [[:ru:Азимут|Азимут]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124274]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 438
| [[]]
| [[:ru:Звёздное время|Звёздное время]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191747]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 439
| [[]]
| [[:ru:Астролябия|Астролябия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q164992]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 440
| [[]]
| [[:ru:Водяные часы|Водяные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194173]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 441
| [[]]
| [[:ru:Спутниковая система навигации|Спутниковая система навигации]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179435]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 442
| [[Ҡом сәғәте]] эшләйем
| [[:ru:Песочные часы|Песочные часы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179904]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 443
| [[Мәғлүмәт технологиялары]]
| [[:ru:Информационные технологии|Информационные технологии]]
| align=right| 34542
| align=right| [[d:Q11661]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 444
| [[]]
| [[:ru:Абак|Абак]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q12806]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 445
| [[]]
| [[:ru:Калькулятор|Калькулятор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q31087]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 446
| [[]]
| [[:ru:Вычислительная техника|Вычислительная техника]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179310]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 447
| [[]]
| [[:ru:Данные (вычислительная техника)|Данные (вычислительная техника)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q494756]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 448
| [[]]
| [[:ru:Экспертная система|Экспертная система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184609]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 449
| [[Программа тәьминәтен локалләштереү]]
| [[:ru:Интернационализация и локализация|Интернационализация и локализация]]
| align=right| 14607
| align=right| [[d:Q41271]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 450
| [[Информатика]]
| [[:ru:Информатика|Информатика]]
| align=right| 21883
| align=right| [[d:Q21198]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 451
| [[Алгоритм]]
| [[:ru:Алгоритм|Алгоритм]]
| align=right| 29632
| align=right| [[d:Q8366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 452
| [[]]
| [[:ru:Компилятор|Компилятор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47506]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 453
| [[]]
| [[:ru:Сжатие данных|Сжатие данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 454
| [[]]
| [[:ru:Структура данных|Структура данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q175263]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 455
| [[]]
| [[:ru:Контроль ошибок|Контроль ошибок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1062839]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 456
| [[]]
| [[:ru:Численное интегрирование|Численное интегрирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q753445]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 457
| [[]]
| [[:ru:Поисковая машина|Поисковая машина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q19541]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 458
| [[Криптография]]
| [[:ru:Криптография|Криптография]]
| align=right| 16856
| align=right| [[d:Q8789]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 459
| [[]]
| [[:ru:Аутентификация|Аутентификация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q212108]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 460
| [[]]
| [[:ru:Шифрование|Шифрование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q141090]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 461
| [[]]
| [[:ru:Пароль|Пароль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q161157]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 462
| [[Программалау]]
| [[:ru:Программирование|Программирование]]
| align=right| 12154
| align=right| [[d:Q80006]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 463
| [[]]
| [[:ru:Парадигма программирования|Парадигма программирования]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188267]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 464
| [[]]
| [[:ru:Функциональное программирование|Функциональное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193076]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 465
| [[]]
| [[:ru:Объектно-ориентированное программирование|Объектно-ориентированное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 466
| [[]]
| [[:ru:Структурное программирование|Структурное программирование]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q223335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 467
| [[Һанаҡ]]
| [[:ru:Компьютер|Компьютер]]
| align=right| 9467
| align=right| [[d:Q68]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 468
| [[]]
| [[:ru:Загрузчик операционной системы|Загрузчик операционной системы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180256]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 469
| [[]]
| [[:ru:Компакт-диск|Компакт-диск]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34467]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 470
| [[]]
| [[:ru:ЭНИАК|ЭНИАК]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q169399]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 471
| [[Ҡаты диск]]
| [[:ru:Жёсткий диск|Жёсткий диск]]
| align=right| 11480
| align=right| [[d:Q4439]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 472
| [[]]
| [[:ru:Материнская плата|Материнская плата]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4321]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 473
| [[Үҙәк процессор]]
| [[:ru:Центральный процессор|Центральный процессор]]
| align=right| 14017
| align=right| [[d:Q5300]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 474
| [[]]
| [[:ru:Запоминающее устройство с произвольным доступом|Запоминающее устройство с произвольным доступом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5295]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 475
| [[]]
| [[:ru:DRAM|DRAM]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 476
| [[]]
| [[:ru:Постоянное запоминающее устройство|Постоянное запоминающее устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q160710]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 477
| [[]]
| [[:ru:Периферийное устройство|Периферийное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178648]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 478
| [[]]
| [[:ru:Интерфейс пользователя|Интерфейс пользователя]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47146]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 479
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная клавиатура|Компьютерная клавиатура]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q250]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 480
| [[]]
| [[:ru:Монитор (устройство)|Монитор (устройство)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5290]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 481
| [[]]
| [[:ru:Жидкокристаллический дисплей|Жидкокристаллический дисплей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q83341]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 482
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная мышь|Компьютерная мышь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7987]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 483
| [[]]
| [[:ru:Сенсорный экран|Сенсорный экран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 484
| [[Программа менән тәьмин итеү]]
| [[:ru:Программное обеспечение|Программное обеспечение]]
| align=right| 34281
| align=right| [[d:Q7397]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 485
| [[]]
| [[:ru:Компьютерная программа|Компьютерная программа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q40056]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 486
| [[]]
| [[:ru:База данных|База данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8513]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 487
| [[]]
| [[:ru:Хранилище данных|Хранилище данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193351]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 488
| [[]]
| [[:ru:Графический интерфейс пользователя|Графический интерфейс пользователя]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q782543]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 489
| [[]]
| [[:ru:Вредоносная программа|Вредоносная программа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14001]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 490
| [[]]
| [[:ru:Открытое программное обеспечение|Открытое программное обеспечение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1130645]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 491
| [[]]
| [[:ru:Электронная таблица|Электронная таблица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 492
| [[]]
| [[:ru:Текстовый процессор|Текстовый процессор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q54277]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 493
| [[Браузер]]
| [[:ru:Браузер|Браузер]]
| align=right| 12987
| align=right| [[d:Q6368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 494
| [[]]
| [[:ru:Виртуальная реальность|Виртуальная реальность]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170519]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 495
| [[Операцион система]]
| [[:ru:Операционная система|Операционная система]]
| align=right| 10368
| align=right| [[d:Q9135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 496
| [[]]
| [[:ru:BSD|BSD]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34264]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 497
| [[Linux]]
| [[:ru:Linux|Linux]]
| align=right| 9134
| align=right| [[d:Q388]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 498
| [[]]
| [[:ru:Mac OS|Mac OS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43627]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 499
| [[Windows]]
| [[:ru:Windows|Windows]]
| align=right| 31842
| align=right| [[d:Q1406]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 500
| [[]]
| [[:ru:MS-DOS|MS-DOS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47604]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 501
| [[]]
| [[:ru:Multics|Multics]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q739186]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 502
| [[]]
| [[:ru:OpenVMS|OpenVMS]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q479882]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 503
| [[]]
| [[:ru:Unix|Unix]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q11368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 504
| [[Программалау теле]]
| [[:ru:Язык программирования|Язык программирования]]
| align=right| 10791
| align=right| [[d:Q9143]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 505
| [[]]
| [[:ru:Ада (язык программирования)|Ада (язык программирования)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q154755]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 506
| [[]]
| [[:ru:Язык ассемблера|Язык ассемблера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 507
| [[Бейсик]]
| [[:ru:Бейсик|Бейсик]]
| align=right| 11349
| align=right| [[d:Q42979]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 508
| [[]]
| [[:ru:Си (язык программирования)|Си (язык программирования)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 509
| [[]]
| [[:ru:C++|C++]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2407]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 510
| [[]]
| [[:ru:Кобол|Кобол]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q131140]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 511
| [[Фортран]]
| [[:ru:Фортран|Фортран]]
| align=right| 11904
| align=right| [[d:Q83303]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 512
| [[]]
| [[:ru:Java|Java]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q251]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 513
| [[]]
| [[:ru:JavaScript|JavaScript]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q2005]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 514
| [[]]
| [[:ru:Лисп|Лисп]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q132874]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 515
| [[]]
| [[:ru:PHP|PHP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q59]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 516
| [[]]
| [[:ru:Python|Python]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q28865]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 517
| [[]]
| [[:ru:SQL|SQL]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q47607]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 518
| [[]]
| [[:ru:Вычислительная сеть|Вычислительная сеть]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1301371]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 519
| [[]]
| [[:ru:Ethernet|Ethernet]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q79984]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 520
| [[]]
| [[:ru:Маршрутизатор|Маршрутизатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5318]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 521
| [[Wi-Fi]]
| [[:ru:Wi-Fi|Wi-Fi]]
| align=right| 6049
| align=right| [[d:Q29643]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 522
| [[Интернет]]
| [[:ru:Интернет|Интернет]]
| align=right| 40307
| align=right| [[d:Q75]]
| align=right| Һайланған

|- bgcolor=#E0FFE0
| 523
| [[Электрон почта]]
| [[:ru:Электронная почта|Электронная почта]]
| align=right| 23954
| align=right| [[d:Q9158]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 524
| [[]]
| [[:ru:Transmission Control Protocol|Transmission Control Protocol]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8803]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 525
| [[Бөтә Донъя Селтәре]]
| [[:ru:Всемирная паутина|Всемирная паутина]]
| align=right| 11504
| align=right| [[d:Q466]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 526
| [[]]
| [[:ru:HTTP|HTTP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 527
| [[HTML]]
| [[:ru:HTML|HTML]]
| align=right| 6156
| align=right| [[d:Q8811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 528
| [[]]
| [[:ru:TCP/IP|TCP/IP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81414]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 529
| [[]]
| [[:ru:Поисковая система|Поисковая система]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4182287]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 530
| [[Сайт]]
| [[:ru:Сайт|Сайт]]
| align=right| 1927
| align=right| [[d:Q35127]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 531
| [[Вики]]
| [[:ru:Вики|Вики]]
| align=right| 6956
| align=right| [[d:Q171]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 532
| [[]]
| [[:ru:Радиовещание|Радиовещание]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q273623]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 533
| [[]]
| [[:ru:Спутник связи|Спутник связи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q149918]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 534
| [[Фотография]]
| [[:ru:Фотография|Фотография]]
| align=right| 30844
| align=right| [[d:Q11633]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 535
| [[Китап баҫыу]]
| [[:ru:Книгопечатание|Книгопечатание]]
| align=right| 14372
| align=right| [[d:Q11034]]
| align=right| Яҡшы

|- bgcolor=#FFFBB3
| 536
| [[Принтер]]
| [[:ru:Принтер|Принтер]]
| align=right| 4326
| align=right| [[d:Q82]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 537
| [[]]
| [[:ru:Ручной типографский станок|Ручной типографский станок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q144334]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 538
| [[]]
| [[:ru:Издательское дело|Издательское дело]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3972943]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 539
| [[Радио]]
| [[:ru:Радио|Радио]]
| align=right| 10760
| align=right| [[d:Q872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 540
| [[]]
| [[:ru:Любительская радиосвязь|Любительская радиосвязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185727]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 541
| [[]]
| [[:ru:Радиодом|Радиодом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14350]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 542
| [[]]
| [[:ru:Электросвязь|Электросвязь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q418]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 543
| [[]]
| [[:ru:Телеграфия|Телеграфия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q721587]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 544
| [[Телефон]]
| [[:ru:Телефон|Телефон]]
| align=right| 9698
| align=right| [[d:Q11035]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 545
| [[Телевидение]]
| [[:ru:Телевидение|Телевидение]]
| align=right| 9935
| align=right| [[d:Q289]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 546
| [[]]
| [[:ru:Кабельное телевидение|Кабельное телевидение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 547
| [[]]
| [[:ru:Спутниковое телевидение|Спутниковое телевидение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209588]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 548
| [[]]
| [[:ru:Пишущая машинка|Пишущая машинка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46335]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 549
| [[Видео]]
| [[:ru:Видео|Видео]]
| align=right| 16133
| align=right| [[d:Q34508]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 550
| [[]]
| [[:ru:Видеокамера|Видеокамера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q313614]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 551
| [[]]
| [[:ru:Видеокассета|Видеокассета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q747779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 552
| [[]]
| [[:ru:Запоминающее устройство|Запоминающее устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193395]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 553
| [[]]
| [[:ru:Дискета|Дискета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5293]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 554
| [[Магнитлы таҫма]]
| [[:ru:Магнитная лента|Магнитная лента]]
| align=right| 4230
| align=right| [[d:Q193663]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 555
| [[]]
| [[:ru:Карта памяти|Карта памяти]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183731]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 556
| [[]]
| [[:ru:Оптический диск|Оптический диск]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q234870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 557
| [[]]
| [[:ru:Почта|Почта]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49845]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 558
| [[]]
| [[:ru:Почтовая марка|Почтовая марка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37930]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 559
| [[]]
| [[:ru:Курьер|Курьер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q848466]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 560
| [[]]
| [[:ru:Мобильное устройство|Мобильное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5082128]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 561
| [[Кеҫә телефоны]]
| [[:ru:Сотовый телефон|Сотовый телефон]]
| align=right| 3653
| align=right| [[d:Q17517]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 562
| [[Күсермә яһау аппараты]]
| [[:ru:Копировальный аппарат|Копировальный аппарат]]
| align=right| 5836
| align=right| [[d:Q185369]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 563
| [[]]
| [[:ru:Социальные медиа|Социальные медиа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q202833]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 564
| [[Блог]]
| [[:ru:Блог|Блог]]
| align=right| 1686
| align=right| [[d:Q30849]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 565
| [[]]
| [[:ru:Звукозапись|Звукозапись]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5057302]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 566
| [[Микрофон]]
| [[:ru:Микрофон|Микрофон]]
| align=right| 1034
| align=right| [[d:Q46384]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 567
| [[]]
| [[:ru:Синтез речи|Синтез речи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16346]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 568
| [[]]
| [[:ru:Теория кодирования|Теория кодирования]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q602136]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 569
| [[]]
| [[:ru:Передача данных|Передача данных]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q389772]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 570
| [[]]
| [[:ru:Прямая коррекция ошибок|Прямая коррекция ошибок]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q989220]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 571
| [[]]
| [[:ru:Модуляция|Модуляция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170474]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 572
| [[]]
| [[:ru:Игровая приставка|Игровая приставка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8076]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 573
| [[]]
| [[:ru:Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter Array]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q725364]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 574
| [[]]
| [[:ru:Европейское космическое агентство|Европейское космическое агентство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42262]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 575
| [[]]
| [[:ru:Великие обсерватории|Великие обсерватории]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q901553]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 576
| [[]]
| [[:ru:Гершель (космическая обсерватория)|Гершель (космическая обсерватория)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q209630]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 577
| [[Хаббл (телескоп)]]
| [[:ru:Хаббл (телескоп)|Хаббл (телескоп)]]
| align=right| 14812
| align=right| [[d:Q2513]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 578
| [[]]
| [[:ru:Международная космическая станция|Международная космическая станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25271]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 579
| [[]]
| [[:ru:Джеймс Уэбб (телескоп)|Джеймс Уэбб (телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q186447]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 580
| [[]]
| [[:ru:Список прилунений|Список прилунений]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q495307]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 581
| [[]]
| [[:ru:НАСА|НАСА]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q23548]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 582
| [[]]
| [[:ru:Аполлон (космическая программа)|Аполлон (космическая программа)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46611]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 583
| [[]]
| [[:ru:Аполлон-11|Аполлон-11]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 584
| [[Ракета]]
| [[:ru:Ракета|Ракета]]
| align=right| 2620
| align=right| [[d:Q41291]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 585
| [[]]
| [[:ru:Искусственный спутник Земли|Искусственный спутник Земли]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26540]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 586
| [[]]
| [[:ru:Союз (космический корабль)|Союз (космический корабль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q579421]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 587
| [[Йыһанға осоу]]
| [[:ru:Космический полёт|Космический полёт]]
| align=right| 13369
| align=right| [[d:Q5916]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 588
| [[]]
| [[:ru:Спейс шаттл|Спейс шаттл]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48806]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 589
| [[]]
| [[:ru:Орбитальная станция|Орбитальная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 590
| [[]]
| [[:ru:Спитцер (космический телескоп)|Спитцер (космический телескоп)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q201953]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 591
| [[]]
| [[:ru:Very Large Telescope|Very Large Telescope]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q265628]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 592
| [[]]
| [[:ru:WMAP|WMAP]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q274106]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 593
| [[Космонавт]]
| [[:ru:Космонавт|Космонавт]]
| align=right| 1261
| align=right| [[d:Q11631]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 594
| [[]]
| [[:ru:Ракета-носитель|Ракета-носитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q697175]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 595
| [[]]
| [[:ru:Ракетный двигатель|Ракетный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q335225]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 596
| [[]]
| [[:ru:Спускаемый аппарат|Спускаемый аппарат]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q957055]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 597
| [[Космодром]]
| [[:ru:Космодром|Космодром]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194188]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 598
| [[]]
| [[:ru:Автоматическая межпланетная станция|Автоматическая межпланетная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q26529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 599
| [[Скафандр]]
| [[:ru:Скафандр|Скафандр]]
| align=right| 2337
| align=right| [[d:Q223571]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 600
| [[]]
| [[:ru:Байконур|Байконур]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177477]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 601
| [[]]
| [[:ru:Китайское национальное космическое управление|Китайское национальное космическое управление]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q320644]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 602
| [[]]
| [[:ru:Японское агентство аэрокосмических исследований|Японское агентство аэрокосмических исследований]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179103]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 603
| [[]]
| [[:ru:Космический центр Кеннеди|Космический центр Кеннеди]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q48821]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 604
| [[]]
| [[:ru:Геосинхронная орбита|Геосинхронная орбита]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q472251]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 605
| [[]]
| [[:ru:Спутник-1|Спутник-1]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q80811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 606
| [[]]
| [[:ru:Вояджер|Вояджер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q155311]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 607
| [[]]
| [[:ru:Протон (ракета-носитель)|Протон (ракета-носитель)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q249231]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 608
| [[]]
| [[:ru:Сатурн-5|Сатурн-5]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q54363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 609
| [[]]
| [[:ru:Межамериканская обсерватория Серро-Тололо|Межамериканская обсерватория Серро-Тололо]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1056113]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 610
| [[]]
| [[:ru:Обсерватория Мауна-Кеа|Обсерватория Мауна-Кеа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q831790]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 611
| [[]]
| [[:ru:Маунт-Вилсон|Маунт-Вилсон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q466863]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 612
| [[]]
| [[:ru:Паломарская обсерватория|Паломарская обсерватория]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q191684]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 613
| [[]]
| [[:ru:Лаборатория реактивного движения|Лаборатория реактивного движения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q189325]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 614
| [[]]
| [[:ru:Ионный двигатель|Ионный двигатель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q205702]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 615
| [[Космонавтика]]
| [[:ru:Космонавтика|Космонавтика]]
| align=right| 9373
| align=right| [[d:Q22719]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 616
| [[]]
| [[:ru:Восток (космическая программа)|Восток (космическая программа)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q623873]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 617
| [[]]
| [[:ru:Восток-1|Восток-1]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182524]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 618
| [[]]
| [[:ru:Кожа (материал)|Кожа (материал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q286]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 619
| [[Ебәк]]
| [[:ru:Шёлк|Шёлк]]
| align=right| 7826
| align=right| [[d:Q37681]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 620
| [[]]
| [[:ru:Шерсть (материал)|Шерсть (материал)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42329]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 621
| [[]]
| [[:ru:Груз|Груз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q319224]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 622
| [[]]
| [[:ru:Ленточный конвейер|Ленточный конвейер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q770135]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 623
| [[]]
| [[:ru:Лифт|Лифт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q132911]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 624
| [[]]
| [[:ru:Эскалатор|Эскалатор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q15003]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 625
| [[]]
| [[:ru:ISO-контейнер|ISO-контейнер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q187956]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 626
| [[]]
| [[:ru:Логистика|Логистика]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177777]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 627
| [[]]
| [[:ru:Пассажир|Пассажир]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q319604]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 628
| [[]]
| [[:ru:Трубопроводный транспорт|Трубопроводный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q725864]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 629
| [[]]
| [[:ru:Общественный транспорт|Общественный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178512]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 630
| [[]]
| [[:ru:Час пик|Час пик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q868252]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 631
| [[Транспорт]]
| [[:ru:Транспорт|Транспорт]]
| align=right| 40669
| align=right| [[d:Q7590]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 632
| [[Сәйәхәт]]
| [[:ru:Путешествие|Путешествие]]
| align=right| 2660
| align=right| [[d:Q61509]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 633
| [[]]
| [[:ru:Транспортное средство|Транспортное средство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42889]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 634
| [[Һауа судноһы]]
| [[:ru:Воздушное судно|Воздушное судно]]
| align=right| 47938
| align=right| [[d:Q11436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 635
| [[]]
| [[:ru:Авиакомпания|Авиакомпания]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 636
| [[Самолёт]]
| [[:ru:Самолёт|Самолёт]]
| align=right| 1733
| align=right| [[d:Q197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 637
| [[Аэропорт]]
| [[:ru:Аэропорт|Аэропорт]]
| align=right| 14266
| align=right| [[d:Q1248784]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 638
| [[]]
| [[:ru:Дирижабль|Дирижабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q133585]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 639
| [[Авиация]]
| [[:ru:Авиация|Авиация]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q765633]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 640
| [[]]
| [[:ru:Воздушный шар|Воздушный шар]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q183951]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 641
| [[]]
| [[:ru:Вертолёт|Вертолёт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34486]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 642
| [[]]
| [[:ru:Воздушный змей|Воздушный змей]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q42861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 643
| [[]]
| [[:ru:Парашют|Парашют]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q482816]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 644
| [[Пилотһыҙ осоу аппараты]]
| [[:ru:Беспилотный летательный аппарат|Беспилотный летательный аппарат]]
| align=right| 24129
| align=right| [[d:Q484000]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 645
| [[Airbus]]
| [[:ru:Airbus|Airbus]]
| align=right| 11306
| align=right| [[d:Q67]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 646
| [[]]
| [[:ru:Bombardier Aerospace|Bombardier Aerospace]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q891779]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 647
| [[Boeing]]
| [[:ru:Boeing|Boeing]]
| align=right| 4237
| align=right| [[d:Q66]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 648
| [[]]
| [[:ru:Embraer|Embraer]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q105557]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 649
| [[]]
| [[:ru:Туполев (конструкторское бюро)|Туполев (конструкторское бюро)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q194009]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 650
| [[]]
| [[:ru:Шоуду (аэропорт)|Шоуду (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q32190]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 651
| [[]]
| [[:ru:Атланта (аэропорт)|Атланта (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q214861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 652
| [[]]
| [[:ru:Лос-Анджелес (аэропорт)|Лос-Анджелес (аэропорт)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q8731]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 653
| [[]]
| [[:ru:Самоходная баржа|Самоходная баржа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q16518]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 654
| [[Кәмә]]
| [[:ru:Лодка|Лодка]]
| align=right| 6936
| align=right| [[d:Q35872]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 655
| [[]]
| [[:ru:Каноэ|Каноэ]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171529]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 656
| [[]]
| [[:ru:Каравелла|Каравелла]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q169560]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 657
| [[]]
| [[:ru:Контейнеровоз|Контейнеровоз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q17210]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 658
| [[]]
| [[:ru:Круизное судно|Круизное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q39804]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 659
| [[]]
| [[:ru:Паром|Паром]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25653]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 660
| [[]]
| [[:ru:Судно на воздушной подушке|Судно на воздушной подушке]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185757]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 661
| [[]]
| [[:ru:Джонка|Джонка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q205011]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 662
| [[]]
| [[:ru:Порт|Порт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44782]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 663
| [[Һал]]
| [[:ru:Плот|Плот]]
| align=right| 2994
| align=right| [[d:Q200433]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 664
| [[]]
| [[:ru:Гребное судно|Гребное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1195684]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 665
| [[]]
| [[:ru:Парус|Парус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q25999]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 666
| [[]]
| [[:ru:Плавание под парусом|Плавание под парусом]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q192520]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 667
| [[Судно]]
| [[:ru:Судно|Судно]]
| align=right| 14630
| align=right| [[d:Q11446]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 668
| [[]]
| [[:ru:Танкер|Танкер]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q14970]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 669
| [[]]
| [[:ru:Плавсредство|Плавсредство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1229765]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 670
| [[]]
| [[:ru:Высокоскоростной наземный транспорт|Высокоскоростной наземный транспорт]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q211382]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 671
| [[]]
| [[:ru:Локомотив|Локомотив]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q93301]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 672
| [[]]
| [[:ru:Паровоз|Паровоз]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q171043]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 673
| [[]]
| [[:ru:Маглев|Маглев]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q160047]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 674
| [[Тимер юл транспорты]]
| [[:ru:Железнодорожный транспорт|Железнодорожный транспорт]]
| align=right| 4953
| align=right| [[d:Q3565868]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 675
| [[]]
| [[:ru:Железнодорожный сигнал|Железнодорожный сигнал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q862562]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 676
| [[]]
| [[:ru:Железная дорога|Железная дорога]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q22667]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 677
| [[Поезд]]
| [[:ru:Поезд|Поезд]]
| align=right| 99758
| align=right| [[d:Q870]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 678
| [[]]
| [[:ru:Железнодорожная станция|Железнодорожная станция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q55488]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 679
| [[]]
| [[:ru:Трамвай|Трамвай]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3407658]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 680
| [[]]
| [[:ru:Метрополитен|Метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5503]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 681
| [[]]
| [[:ru:Лондонский метрополитен|Лондонский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20075]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 682
| [[]]
| [[:ru:Московский метрополитен|Московский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5499]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 683
| [[]]
| [[:ru:Нью-Йоркский метрополитен|Нью-Йоркский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7733]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 684
| [[]]
| [[:ru:Парижский метрополитен|Парижский метрополитен]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q50716]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 685
| [[]]
| [[:ru:Транссибирская магистраль|Транссибирская магистраль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q58767]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 686
| [[]]
| [[:ru:Моторикша|Моторикша]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q59720]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 687
| [[Велосипед]]
| [[:ru:Велосипед|Велосипед]]
| align=right| 9672
| align=right| [[d:Q11442]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 688
| [[]]
| [[:ru:Автобус|Автобус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5638]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 689
| [[]]
| [[:ru:Троллейбус|Троллейбус]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q5639]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 690
| [[]]
| [[:ru:Автостанция|Автостанция]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q494829]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 691
| [[]]
| [[:ru:Карета|Карета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q235356]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 692
| [[]]
| [[:ru:Мотоцикл|Мотоцикл]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q34493]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 693
| [[Юл]]
| [[:ru:Дорога|Дорога]]
| align=right| 6413
| align=right| [[d:Q34442]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 694
| [[]]
| [[:ru:Автомагистраль|Автомагистраль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q46622]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 695
| [[Эйәр]]
| [[:ru:Седло|Седло]]
| align=right| 4276
| align=right| [[d:Q192249]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 696
| [[Өҙәңге]]
| [[:ru:Стремя|Стремя]]
| align=right| 3903
| align=right| [[d:Q191657]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 697
| [[]]
| [[:ru:Дорожное движение|Дорожное движение]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q4323994]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 698
| [[]]
| [[:ru:Дорожно-транспортное происшествие|Дорожно-транспортное происшествие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q9687]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 699
| [[]]
| [[:ru:Дорожный знак|Дорожный знак]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170285]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 700
| [[]]
| [[:ru:Тропа|Тропа]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q628179]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 701
| [[]]
| [[:ru:Грузовой автомобиль|Грузовой автомобиль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q43193]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 702
| [[]]
| [[:ru:Фургон (автомобиль)|Фургон (автомобиль)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193468]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 703
| [[Автомобиль]]
| [[:ru:Автомобиль|Автомобиль]]
| align=right| 11781
| align=right| [[d:Q1420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 704
| [[]]
| [[:ru:Автомобильная промышленность|Автомобильная промышленность]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q190117]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 705
| [[]]
| [[:ru:Электромобиль|Электромобиль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q193692]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 706
| [[]]
| [[:ru:Такси|Такси]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q82650]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 707
| [[]]
| [[:ru:Ford|Ford]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q44294]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 708
| [[]]
| [[:ru:General Motors|General Motors]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81965]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 709
| [[]]
| [[:ru:Honda|Honda]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q9584]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 710
| [[]]
| [[:ru:Hyundai Motor|Hyundai Motor]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q55931]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 711
| [[]]
| [[:ru:Nissan|Nissan]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q20165]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 712
| [[]]
| [[:ru:Renault|Renault]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q6686]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 713
| [[]]
| [[:ru:Stellantis|Stellantis]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q97439162]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 714
| [[]]
| [[:ru:Toyota|Toyota]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q53268]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 715
| [[]]
| [[:ru:Volkswagen|Volkswagen]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q246]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 716
| [[]]
| [[:ru:Ford Model T|Ford Model T]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182323]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 717
| [[]]
| [[:ru:Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q152946]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 718
| [[]]
| [[:ru:Toyota Corolla|Toyota Corolla]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q243543]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 719
| [[ВАЗ-2101]]
| [[:ru:ВАЗ-2101|ВАЗ-2101]]
| align=right| 530
| align=right| [[d:Q837297]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 720
| [[Ҡорал]]
| [[:ru:Оружие|Оружие]]
| align=right| 14619
| align=right| [[d:Q728]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 721
| [[]]
| [[:ru:Колесница|Колесница]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q203788]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 722
| [[]]
| [[:ru:Стелс-технология|Стелс-технология]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q339042]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 723
| [[Танк]]
| [[:ru:Танк|Танк]]
| align=right| 15171
| align=right| [[d:Q12876]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 724
| [[]]
| [[:ru:Торпеда|Торпеда]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q165363]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 725
| [[]]
| [[:ru:Боевые слоны|Боевые слоны]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q223694]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 726
| [[]]
| [[:ru:Боевые припасы|Боевые припасы]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q185785]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 727
| [[]]
| [[:ru:Оружейный патрон|Оружейный патрон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37144]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 728
| [[Дары]]
| [[:ru:Дымный порох|Дымный порох]]
| align=right| 11259
| align=right| [[d:Q12861]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 729
| [[Уҡ]]
| [[:ru:Стрела|Стрела]]
| align=right| 8382
| align=right| [[d:Q45922]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 730
| [[]]
| [[:ru:Пуля|Пуля]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q174583]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 731
| [[]]
| [[:ru:Калибр|Калибр]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170417]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 732
| [[]]
| [[:ru:Доспехи|Доспехи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q485027]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 733
| [[]]
| [[:ru:Бронежилет|Бронежилет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q391752]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 734
| [[]]
| [[:ru:Шлем (доспех)|Шлем (доспех)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3579211]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 735
| [[]]
| [[:ru:Каска|Каска]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q173603]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 736
| [[]]
| [[:ru:Кольчуга|Кольчуга]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q659631]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 737
| [[]]
| [[:ru:Латные доспехи|Латные доспехи]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3391846]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 738
| [[Ҡалҡан]]
| [[:ru:Щит|Щит]]
| align=right| 5949
| align=right| [[d:Q131559]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 739
| [[]]
| [[:ru:Бомба|Бомба]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127197]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 740
| [[]]
| [[:ru:Бомбовая кассета|Бомбовая кассета]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184158]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 741
| [[]]
| [[:ru:Самодельное взрывное устройство|Самодельное взрывное устройство]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1249453]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 742
| [[Граната]]
| [[:ru:Граната|Граната]]
| align=right| 6262
| align=right| [[d:Q173517]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 743
| [[]]
| [[:ru:Наземная мина|Наземная мина]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178795]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 744
| [[]]
| [[:ru:Ракетное оружие|Ракетное оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q974850]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 745
| [[]]
| [[:ru:Греческий огонь|Греческий огонь]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q179537]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 746
| [[]]
| [[:ru:Коктейль Молотова|Коктейль Молотова]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q167096]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 747
| [[]]
| [[:ru:Напалм|Напалм]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181822]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 748
| [[]]
| [[:ru:Нунчаки|Нунчаки]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q204206]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 749
| [[Штык]]
| [[:ru:Штык|Штык]]
| align=right| 891
| align=right| [[d:Q173366]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 750
| [[]]
| [[:ru:Боевой топор|Боевой топор]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q852049]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 751
| [[]]
| [[:ru:Кинжал|Кинжал]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182780]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 752
| [[]]
| [[:ru:Спортивная шпага|Спортивная шпага]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q840419]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 753
| [[]]
| [[:ru:Катана|Катана]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q172736]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 754
| [[]]
| [[:ru:Нож|Нож]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q32489]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 755
| [[]]
| [[:ru:Рапира|Рапира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q816745]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 756
| [[]]
| [[:ru:Сабля|Сабля]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q231204]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 757
| [[Һөңгө]]
| [[:ru:Копьё|Копьё]]
| align=right| 2272
| align=right| [[d:Q44475]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 758
| [[Ҡылыс]]
| [[:ru:Меч|Меч]]
| align=right| 13377
| align=right| [[d:Q12791]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 759
| [[]]
| [[:ru:Томагавк|Томагавк]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q86436]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 760
| [[]]
| [[:ru:Палица|Палица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q392326]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 761
| [[Атыу ҡоралы]]
| [[:ru:Огнестрельное оружие|Огнестрельное оружие]]
| align=right| 16585
| align=right| [[d:Q12796]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 762
| [[]]
| [[:ru:Автомат (оружие)|Автомат (оружие)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q177456]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 763
| [[]]
| [[:ru:АК-47|АК-47]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q37116]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 764
| [[]]
| [[:ru:Пистолет|Пистолет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1907525]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 765
| [[Пулемёт]]
| [[:ru:Пулемёт|Пулемёт]]
| align=right| 10152
| align=right| [[d:Q12800]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 766
| [[]]
| [[:ru:Uzi|Uzi]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q155644]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 767
| [[]]
| [[:ru:Винтовка|Винтовка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q124072]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 768
| [[]]
| [[:ru:Артиллерия|Артиллерия]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q64418]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 769
| [[]]
| [[:ru:Таран|Таран]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208129]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 770
| [[]]
| [[:ru:Пушка|Пушка]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q81103]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 771
| [[]]
| [[:ru:Гаубица|Гаубица]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q180126]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 772
| [[]]
| [[:ru:Мортира|Мортира]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q7905205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 773
| [[]]
| [[:ru:Военно-воздушное судно|Военно-воздушное судно]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q216916]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 774
| [[]]
| [[:ru:Бомбардировщик|Бомбардировщик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q170877]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 775
| [[]]
| [[:ru:Истребитель|Истребитель]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q127771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 776
| [[]]
| [[:ru:Штурмовик|Штурмовик]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q208187]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 777
| [[]]
| [[:ru:Линейный корабль|Линейный корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q182531]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 778
| [[Авианосец]]
| [[:ru:Авианосец|Авианосец]]
| align=right| 818
| align=right| [[d:Q17205]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 779
| [[]]
| [[:ru:Дредноут (класс кораблей)|Дредноут (класс кораблей)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q847109]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 780
| [[]]
| [[:ru:Дромон|Дромон]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q731662]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 781
| [[]]
| [[:ru:Галера|Галера]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q188924]]
| align=right| 

|- bgcolor=#E0FFE0
| 782
| [[Һыу аҫты кәмәһе]]
| [[:ru:Подводная лодка|Подводная лодка]]
| align=right| 19154
| align=right| [[d:Q2811]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 783
| [[]]
| [[:ru:Крупный корабль|Крупный корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q1194368]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 784
| [[]]
| [[:ru:Линейный корабль (парусный)|Линейный корабль (парусный)]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q207452]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 785
| [[Трирема]]
| [[:ru:Трирема|Трирема]]
| align=right| 8879
| align=right| [[d:Q208420]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 786
| [[]]
| [[:ru:Боевой корабль|Боевой корабль]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3114762]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 787
| [[]]
| [[:ru:Баллиста|Баллиста]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q219433]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFFBB3
| 788
| [[Бумеранг]]
| [[:ru:Бумеранг|Бумеранг]]
| align=right| 2600
| align=right| [[d:Q131536]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 789
| [[Ян (йәйә)]]
| [[:ru:Лук (оружие)|Лук (оружие)]]
| align=right| 8879
| align=right| [[d:Q46311]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 790
| [[]]
| [[:ru:Катапульта|Катапульта]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q184393]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 791
| [[]]
| [[:ru:Арбалет|Арбалет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q181947]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 792
| [[]]
| [[:ru:Мушкет|Мушкет]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q178243]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 793
| [[]]
| [[:ru:Ружьё|Ружьё]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q486396]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 794
| [[]]
| [[:ru:Праща|Праща]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q199771]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 795
| [[]]
| [[:ru:Оружие массового поражения|Оружие массового поражения]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q49394]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 796
| [[Биологик ҡорал]]
| [[:ru:Биологическое оружие|Биологическое оружие]]
| align=right| 14551
| align=right| [[d:Q170907]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 797
| [[]]
| [[:ru:Химическое оружие|Химическое оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q3639228]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFDAB9
| 798
| [[Ядро ҡоралы]]
| [[:ru:Ядерное оружие|Ядерное оружие]]
| align=right| 10316
| align=right| [[d:Q12802]]
| align=right| 

|- bgcolor=#FFE0E0
| 799
| [[]]
| [[:ru:Термоядерное оружие|Термоядерное оружие]]
| align=right| 0
| align=right| [[d:Q625107]]
| align=right| 
|}

[[Категория:Проект:Мириада:Статистика]]</text>
      <sha1>iyasqbwmabbdff8njdrrs1tki9tofbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбикә (повесть)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199388</id>
    <revision>
      <id>1293121</id>
      <parentid>1281013</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8000" sha1="m645wjhqseecgiegh93eeweakiecrp7" xml:space="preserve">{{Литературное произведение|Название=Айбикә|Жанр=повесть|Автор=Һәҙиә Дәүләтшина|Язык оригинала=башҡорт теле|Написан=1931}}

'''«Айбикә»''' — башҡорт яҙыусыһы [[Һәҙиә Дәүләтшина|Һәҙиә Дәүләтшинаның]] [[1931 йыл|1931 йылда]] [[Башҡорт теле|башҡорт телендә]] яҙылған повесы. [[Социализм|Социалистик]] үҙгәртеп ҡороуҙар дәүерендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың азатлығына арналған милли әҙәбиәттең тәүге әҫәрҙәренең береһе. Повесть патриархаль ҡараштарға ҡаршы көрәш символына һәм башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары өсөн социаль манифестҡа әүерелгән.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2015-02-21/hadiya-davletshina-pervaya-bashkirskaya-pisatelnitsa-k-110-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-2228227|title= Хәҙиә Дәүләтшина - беренсе башҡорт яҙыусыһы (Тыуыуына 110 йыл тулыу айҡанлы)}}&lt;/ref&gt;.

== Яҙылыу тарихы ==
[[Һәҙиә Дәүләтшина]] (1905–1954) — [[башҡорт әҙәбиәте]] классигы, уның ижады тигеҙлек һәм ғәҙеллек идеялары менән һуғарылған. Повесть нигеҙенә уның коллективлаштырыу осоронда башҡорт ауылдары тормошо тураһындағы шәхси күҙәтеүҙәре ятҡан. Әҫәрҙә 1920–1930-сы йылдарҙың ысынбарлығы сағылыш таба, шул иҫәптән «колхоз», «кулак», «нэпман» кеүек төшөнсәләр, был ышаныслы мәҙәни-тарихи фон булдыра'''.''' Һәҙиә Дәүләтшина, үҙе лә ярлы ғаиләнән сығышлы булараҡ, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет]] власының элекке хоҡуҡһыҙ ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҙмышын нисек үҙгәртеүен күрһәтергә ынтылған.

Повесть 1936 йылда [[Урыҫ теле|рус теленә]] тәржемә ителгән, был уның [[СССР|СССР-ҙа]] популярлашыуына булышлыҡ иткән. [[2009 йыл|2009 йылда]] әҫәрҙең күп телле аудиоверсияһы сығарылған&lt;ref&gt;[https://www.brsbs.ru/ba/node/549 Дәүләтшина Хәҙиә, Айбикә]&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ==
Ваҡиғалар 1920–1930-сы йылдарҙа башҡорт ауылында бара. Төп героиня, [[Айбикә]], ярлылыҡта үҫә, 14 йәшендә бай Ҡотлоярҙың туғаны Юлдыбайға кейәүгә бирелә. Ире [[Ҡыҙыл Армия|Ҡыҙыл Армияға]] киткәс, ул уның ата-әсәһе йортонда ҡала, унда кәмһетелеүҙәргә һәм ауыр хеҙмәткә дусар була.

Ауылда Совет власы урынлаштырылғандан һуң, коллективлаштырыу башлана. Айбикә, Ҡотлояр ғаиләһенең тыйыуҙарына ҡарамаҫтан, йыйылыштарға йөрөй, грамотаға өйрәнә һәм колхозға инә. Уның ҡарары Ҡотлояр менән конфликт тыуҙыра, ул уны өйҙән ҡыуа. Активистар (уҡытыусы Алмаҡай, [[колхоз]] рәйесе Алтынбай) ярҙамы менән Айбикә тракторсы һәм колхоз рәйесе урынбаҫары булып китә.&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/etnokulturnye-realii-v-povesti-aybika-bashkirskoy-pisatelnitsy-hadii-davletshinoy ЭТНОКУЛЬТУРНЫЕ РЕАЛИИ В ПОВЕСТИ &quot;АЙБИКА&quot; БАШКИРСКОЙ ПИСАТЕЛЬНИЦЫ ХАДИИ ДАВЛЕТШИНОЙ]&lt;/ref&gt;.

Кульминация — Ҡотлоярҙы кулак итеп ситләтеү һәм яңы тәртиптәрҙең тантанаһы.

Повесть аҙағына Айбикә — колхоздың абруйлы ағзаһы, прогресс символы. Ул трактор менән генә идара итмәй, ә башҡа ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла өйрәтә. Уның шәхси еңеүе дөйөм уңыштың бер өлөшө булып тора: колхоз бай уңыш йыя, ә ауыл яйлап яңы тәртиптәрҙе ҡабул итә.

Символик эпизод: Һуңғы бүлектә Айбикә ҡырҙа таңды ҡаршылай, [[Башаҡ|башаҡлы]] бойҙайҙарға ҡарай. Был образ тигеҙлек һәм хеҙмәт йәмғиәттең нигеҙе буласаҡ киләсәккә өмөттө аңлата.

=== Персонаждар ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Персонаж
|Тасуирлама
|-
|Айбикә
|Йәш башҡорт ҡыҙы, иҙелгән килендән алып колхоз лидерына тиклем юл үткән.
|-
|Юлдыбай
|Айбикәнең ире, ҡыҙылармеец. Һуғыштан һуң ҡала ҡыҙына өйләнә, үткәне менән бәйләнешен юғалта.
|-
|Ҡотлояр
|Бай, эксплуататор. Коллективлаштырыуға ҡаршылыҡ күрһәткән иҫке донъя символы.
|-
|Ғәйшә
|Ҡотлоярҙың ҡатыны. Патриархаль йолаларға тоғро.
|-
|Алмаҡай
|Уҡытыусы, комсомолка. Айбикәгә бойондороҡһоҙлоҡ алырға ярҙам итә.
|}

== Тәнҡит һәм танылыу ==
'''Совет осоро:''' Повесть «социализм идеалдарына тоғролоғо» һәм коллективлаштырыуҙы пропагандалауҙағы роле өсөн маҡталған.

'''Хәҙерге заман:''' Әҫәр башҡорт йәмғиәтенең үҙгәрешен сағылдырған мөһим тарихи документ тип иҫәпләнә. Психологик портреттарҙың тәрәнлеге һәм этнографик ҡиммәте билдәләнә.

'''Наградалары:''' 1967 йылда Һәҙиә Дәүләтшина [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге премияға]] үлгәндән һуң лайыҡ була.

«Айбикә» еңеү һәм өмөт тарихы булараҡ әле лә актуаль булып ҡала. Повесть [[XX быуат|XX быуаттың]] [[гендер]] һәм [[Йәмғиәт|социаль]] үҙгәрештәре контексында өйрәнелеүен дауам итә. Повесть [[Башҡортостан|Башҡортостандың]] мәктәп программаһына ингән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Давлетшина Х. Л. Айбика. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1984. — 88 с.
* Хусаинов Г. Б. История башкирской литературы. — Уфа: Китап, 1996. — Т. 2. — С. 145—160.
[[Категория:Һәҙиә Дәүләтшина]]
[[Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре]]

== Һылтанмалар ==
* [[Категория:[https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]]]</text>
      <sha1>m645wjhqseecgiegh93eeweakiecrp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293122</id>
      <parentid>1293121</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7977" sha1="71z8o0rh0whxq30u71ogbbua5o8cxhr" xml:space="preserve">{{Литературное произведение|Название=Айбикә|Жанр=повесть|Автор=Һәҙиә Дәүләтшина|Язык оригинала=башҡорт теле|Написан=1931}}

'''«Айбикә»''' — башҡорт яҙыусыһы [[Һәҙиә Дәүләтшина|Һәҙиә Дәүләтшинаның]] [[1931 йыл|1931 йылда]] [[Башҡорт теле|башҡорт телендә]] яҙылған повесы. [[Социализм|Социалистик]] үҙгәртеп ҡороуҙар дәүерендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың азатлығына арналған милли әҙәбиәттең тәүге әҫәрҙәренең береһе. Повесть патриархаль ҡараштарға ҡаршы көрәш символына һәм башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары өсөн социаль манифестҡа әүерелгән.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2015-02-21/hadiya-davletshina-pervaya-bashkirskaya-pisatelnitsa-k-110-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-2228227|title= Хәҙиә Дәүләтшина - беренсе башҡорт яҙыусыһы (Тыуыуына 110 йыл тулыу айҡанлы)}}&lt;/ref&gt;.

== Яҙылыу тарихы ==
[[Һәҙиә Дәүләтшина]] (1905–1954) — [[башҡорт әҙәбиәте]] классигы, уның ижады тигеҙлек һәм ғәҙеллек идеялары менән һуғарылған. Повесть нигеҙенә уның коллективлаштырыу осоронда башҡорт ауылдары тормошо тураһындағы шәхси күҙәтеүҙәре ятҡан. Әҫәрҙә 1920–1930-сы йылдарҙың ысынбарлығы сағылыш таба, шул иҫәптән «колхоз», «кулак», «нэпман» кеүек төшөнсәләр, был ышаныслы мәҙәни-тарихи фон булдыра'''.''' Һәҙиә Дәүләтшина, үҙе лә ярлы ғаиләнән сығышлы булараҡ, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет]] власының элекке хоҡуҡһыҙ ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҙмышын нисек үҙгәртеүен күрһәтергә ынтылған.

Повесть 1936 йылда [[Урыҫ теле|рус теленә]] тәржемә ителгән, был уның [[СССР|СССР-ҙа]] популярлашыуына булышлыҡ иткән. [[2009 йыл|2009 йылда]] әҫәрҙең күп телле аудиоверсияһы сығарылған&lt;ref&gt;[https://www.brsbs.ru/ba/node/549 Дәүләтшина Хәҙиә, Айбикә]&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ==
Ваҡиғалар 1920–1930-сы йылдарҙа башҡорт ауылында бара. Төп героиня, [[Айбикә]], ярлылыҡта үҫә, 14 йәшендә бай Ҡотлоярҙың туғаны Юлдыбайға кейәүгә бирелә. Ире [[Ҡыҙыл Армия|Ҡыҙыл Армияға]] киткәс, ул уның ата-әсәһе йортонда ҡала, унда кәмһетелеүҙәргә һәм ауыр хеҙмәткә дусар була.

Ауылда Совет власы урынлаштырылғандан һуң, коллективлаштырыу башлана. Айбикә, Ҡотлояр ғаиләһенең тыйыуҙарына ҡарамаҫтан, йыйылыштарға йөрөй, грамотаға өйрәнә һәм колхозға инә. Уның ҡарары Ҡотлояр менән конфликт тыуҙыра, ул уны өйҙән ҡыуа. Активистар (уҡытыусы Алмаҡай, [[колхоз]] рәйесе Алтынбай) ярҙамы менән Айбикә тракторсы һәм колхоз рәйесе урынбаҫары булып китә.&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/etnokulturnye-realii-v-povesti-aybika-bashkirskoy-pisatelnitsy-hadii-davletshinoy ЭТНОКУЛЬТУРНЫЕ РЕАЛИИ В ПОВЕСТИ &quot;АЙБИКА&quot; БАШКИРСКОЙ ПИСАТЕЛЬНИЦЫ ХАДИИ ДАВЛЕТШИНОЙ]&lt;/ref&gt;.

Кульминация — Ҡотлоярҙы кулак итеп ситләтеү һәм яңы тәртиптәрҙең тантанаһы.

Повесть аҙағына Айбикә — колхоздың абруйлы ағзаһы, прогресс символы. Ул трактор менән генә идара итмәй, ә башҡа ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла өйрәтә. Уның шәхси еңеүе дөйөм уңыштың бер өлөшө булып тора: колхоз бай уңыш йыя, ә ауыл яйлап яңы тәртиптәрҙе ҡабул итә.

Символик эпизод: Һуңғы бүлектә Айбикә ҡырҙа таңды ҡаршылай, [[Башаҡ|башаҡлы]] бойҙайҙарға ҡарай. Был образ тигеҙлек һәм хеҙмәт йәмғиәттең нигеҙе буласаҡ киләсәккә өмөттө аңлата.

=== Персонаждар ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Персонаж
|Тасуирлама
|-
|Айбикә
|Йәш башҡорт ҡыҙы, иҙелгән килендән алып колхоз лидерына тиклем юл үткән.
|-
|Юлдыбай
|Айбикәнең ире, ҡыҙылармеец. Һуғыштан һуң ҡала ҡыҙына өйләнә, үткәне менән бәйләнешен юғалта.
|-
|Ҡотлояр
|Бай, эксплуататор. Коллективлаштырыуға ҡаршылыҡ күрһәткән иҫке донъя символы.
|-
|Ғәйшә
|Ҡотлоярҙың ҡатыны. Патриархаль йолаларға тоғро.
|-
|Алмаҡай
|Уҡытыусы, комсомолка. Айбикәгә бойондороҡһоҙлоҡ алырға ярҙам итә.
|}

== Тәнҡит һәм танылыу ==
'''Совет осоро:''' Повесть «социализм идеалдарына тоғролоғо» һәм коллективлаштырыуҙы пропагандалауҙағы роле өсөн маҡталған.

'''Хәҙерге заман:''' Әҫәр башҡорт йәмғиәтенең үҙгәрешен сағылдырған мөһим тарихи документ тип иҫәпләнә. Психологик портреттарҙың тәрәнлеге һәм этнографик ҡиммәте билдәләнә.

'''Наградалары:''' 1967 йылда Һәҙиә Дәүләтшина [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге премияға]] үлгәндән һуң лайыҡ була.

«Айбикә» еңеү һәм өмөт тарихы булараҡ әле лә актуаль булып ҡала. Повесть [[XX быуат|XX быуаттың]] [[гендер]] һәм [[Йәмғиәт|социаль]] үҙгәрештәре контексында өйрәнелеүен дауам итә. Повесть [[Башҡортостан|Башҡортостандың]] мәктәп программаһына ингән.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Давлетшина Х. Л. Айбика. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1984. — 88 с.
* Хусаинов Г. Б. История башкирской литературы. — Уфа: Китап, 1996. — Т. 2. — С. 145—160.
[[Категория:Һәҙиә Дәүләтшина]]
[[Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре]]

== Һылтанмалар ==
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]</text>
      <sha1>71z8o0rh0whxq30u71ogbbua5o8cxhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проект:Вики-яҙ 2026</title>
    <ns>102</ns>
    <id>199994</id>
    <revision>
      <id>1293115</id>
      <parentid>1293069</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T14:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13192" sha1="7dt0xys2dltim832vvqs020t3m5higj" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|6
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|7
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>7dt0xys2dltim832vvqs020t3m5higj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293130</id>
      <parentid>1293115</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13345" sha1="5ml00frbbkvi31x292p6y1c7cxei94e" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|6
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|7
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>5ml00frbbkvi31x292p6y1c7cxei94e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293172</id>
      <parentid>1293130</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13370" sha1="bu84b1f8r0li5qzzzusjlmufcbkykoi" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|7
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|7
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>bu84b1f8r0li5qzzzusjlmufcbkykoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293173</id>
      <parentid>1293172</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13391" sha1="6xhkamwbsmquw69pwbzhr2nvhc5oa93" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|7
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|7
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>6xhkamwbsmquw69pwbzhr2nvhc5oa93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293174</id>
      <parentid>1293173</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13391" sha1="afw8a3mkyr85p9ntf10coh69mhn1kyl" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|7
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|8
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>afw8a3mkyr85p9ntf10coh69mhn1kyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293198</id>
      <parentid>1293174</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13401" sha1="gcsq0510x0n2on8a5qqke4pvr4hcz3k" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|7
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|8
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>gcsq0510x0n2on8a5qqke4pvr4hcz3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293199</id>
      <parentid>1293198</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҡатнашыусылар */</comment>
      <origin>1293199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13401" sha1="fbm1t5ovfjyd4p6je247l7s5r8lqvts" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Вики-яҙ — 2026'''» —  '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. 

Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу.
|body = 

== Ҡағиҙәләр ==
* Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала.
* Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә:
** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш.
** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. 
** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш.
** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә.
** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш.
** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел.
* Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. 
* Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала.
* 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә
* Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай.

== Баһа биреү ==
* Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә;
* Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә;
* 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә;
[[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә;
* Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған.

== Нимә тураһында яҙырға ==
{{div col|3}}

[[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}}

[[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]]

[[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]]

{{div col end}}
}}

Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]].

== Приздар ==
400 евроға тиклем.

== Ҡатнашыусылар ==
Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға:
&lt;div&gt;&lt;pre&gt;{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема=  |тема2=  |тема3=  |ил= |ил2=  |ил3= }}&lt;/pre&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Ҡатнашыусы
! Мәҡәләләр
! Иҫәп
! Мәрәйҙәр
! Урын
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]]
|1
|
|
|-
|{{u|MR973}}
|[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|{{u|Akkashka}}
|[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|7
|
|
|-
|{{u|Ilsina Ilgizovna}}
|[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]
|4
|
|
|-
|{{u|Ilnaz26}}
|[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|3
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|4
|
|
|-
|{{u|Таңһылыу}}
|[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|5
|
|
|-
|{{u|Вәхит}}
|[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]
|9
|
|
|-
|}

== Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]]

== Урындағы ойоштороусы==
* {{u|Il Nur}}
* {{u|Фәрһад}}

== Нәтижәләр ==

[[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]]</text>
      <sha1>fbm1t5ovfjyd4p6je247l7s5r8lqvts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ырғыҙ (роман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200060</id>
    <revision>
      <id>1293120</id>
      <parentid>1293026</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22655" sha1="0uz57radws7yje44o4pxcnstlm1isb9" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''«Ырғыҙ»''' — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Һәҙиә Дәүләтшина]]ның [[1942 йыл|1942]]—[[1952 йыл]]дарҙа яҙылған романы. 1957 йылда әҫәр башҡорт телендә сыға, ә [[1961 йыл]]да, беренсе баҫмаға инмәгән айырым бүлектәрен һәм өҙөктәрен индереп, яңынан нәшер ителә. Шул уҡ йылда ул [[Мәскәү]]ҙә рус телендә сыға. [[1967 йыл]]да (үлгәндән һуң) яҙыусыға [[Салауат Юлаев исемендәге премия]] бирелә. Романда яҙыусы 70-тән ашыу геройҙың яҙмышын һүрәтләй&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://belsk.ruspole.info/node/1900|title=«Ыргыҙ» романы геройҙары һәм уларҙың прототиптары|author=[[Сөләймәнова Рима Нөғәмән ҡыҙы|Сөләймәнова Р. М]]|date=|publisher=Русское поле|access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;.

Һәҙиә Дәүләтшина ижадының үҙенсәлеге шунда: һәр геройҙың тиерлек ысын тормоштағы прототиптары була&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

«Ырғыҙ» романы — башҡорт халҡының XX быуаттың тәүге йылдарынан алып 20-се йылдар башына тиклемге ике тиҫтә йыл ваҡытты, өс революцияны, [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]] һәм [[Граждандар һуғышы]] ваҡиғаларын үҙ эсенә ала.

Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия китабына индерелгән.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Романды яҙыу уйы (замысел) Һәҙиә Дәүләтшинала 30-сы йылдарҙың башында уҡ тыуа; егерме йылдан ашыу (1930—1952) әҙиптең күңелен биләп тора.
1932 йылда яҙыусы «Партизан» тигән хикәйәһен яҙа. Хикәйәлә «Ырҙыҙ»ҙың кульминацияһы булып торған ваҡиға — аҡ бандиттарҙың Гөлйөҙөмдө урлап китеүҙәре, Ныязғолдоң ҡыҙы Хаяттың күрһәтеүе буйынса Айбулатты тотоп алып язалап үлтереүҙәре тасуир ителә. «Партизан» хикәйәһенә 1932 йылғы баҫмала яҙыусы үҙе «Ялҡынлы йылдар» хикәйәһенә бер киҫәк тигән аңлатма бирә. «Ялҡынлы йылдар»ҙың төп уйы яҙыусы алдына яңынан-яңы ижади проблемалар ҡуя. 1937—1942 йылдарҙа Һәҙиә Дәүләтшинаның ижад эше өҙөлөп тора. 1942 йылда ул Өфөгә ҡайта һәм «Ялҡынлы йылдар» өҫтөндә ныҡлап эшләй башлай. Әҫәрҙең бер нисә вариантын яҙа. Ул йөкмәткеһе яғынан киңәйә, повесть күп планлы романға әйләнә. «Ырғыҙ» романы (ул саҡта әле — «Ырғыҙ буйҙары») 1953 йылдың аҙағында [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]ның проза секцияһында тикшерелә, Һәҙиә Дәүләтшина унда әйтелгән иҫкәрмәләр буйынса эшләүен ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем дауам итә. Ҡулъяҙмала рецензенттар күрһәткән етешһеҙлектәрҙе төҙәтеү эшен, Һ. Дәүләтшина үлгәндән һуң, уның яҡташы, [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] [[Рәшит Ниғмәти]] тамамлап ҡуя. Романдың беренсе баҫмаһы [[1957 йыл]]да нәшер ителә һәм әҫәр башҡорт әҙәбиәтендә ҙур ваҡиға тип ҡабул ителә. [[1961 йыл]]да, В. Василевский тарафынан рус теленә тәржемә ителеп, Мәскәүҙә баҫыла. [[1967 йыл]]да һәҙиә Дәүләтшинаның был әҫәре [[Салауат Юлаев премияһы|Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы]] менән билдәләнә&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{китап |автор=Һәҙиә Дәүләтшинә|заглавие=Ырғыҙ |место=Өфө|издательство= Китап|год=2020 й.|страниц=433|страницы=5—10|isbn=978-5-295-07477-6}}&lt;/ref&gt;.

=== Ваҡиғалар урыны һәм ваҡыты ===
Ваҡиғаларҙың урыны һәм ваҡыты мәсьәләһе мөһим идея-эстетик проблема булып күтәрелә.
Ырғыҙ буйҙарында барған ҡораллы көрәш Башҡортостан һәм Бәтә Рәсәй өсөн дә характерлы, типик булғанлыҡтан, яҙыусы ваҡиғаларҙың урыны итеп Ырғыҙ буйҙарын һайлай. Ваҡиғаларҙың урыны художество дөйөмләштереп алына. Ырғыҙ буйында Айҙаҡай исемле ауыл булмаған, ул ижади дөйөмләштереү булып әҫәргә ингән. Шул уҡ ваҡытта Ырғыҙ буйындағы [[Диңгеҙбай]], Бөрйән, Таллы, Никольский, Сергеевка, Ивановка ауылдары исемдәре үҙгәртелмәй алынған. Романдыың үҙәгенә Айҙаҡай ауылын ҡуйыу халыҡ тормошона яҡыныраҡ килергә, уның социаль, милли, көнкүреш үҙенсәлектәрен, ғөрөф-ғәҙәт һәм йолаларын да конкрет һүрәтләргә мөмкинлек бирә. Ваҡиғаларҙы яҙыусы башҡа ауылдарға, Имель волосына, [[Һамар]]ға, [[Петроград]]ҡа, Смольныйға күсереп, уларҙы киң ерлектә тасуирлай&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{китап |автор=Зиннәтуллинә Х. Ш.|заглавие=Башҡорт әҙәбиәте|место=Өфө|издательство= Китап|год=1986 й.|страниц=188|страницы=104—123|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

Ырғыҙ буйҙарында барған ҡанлы көрәштә төплөрәк аңлау өсөн, яҙыусыға ваҡиғаларҙың ваҡыт арауыҡтарын да киңәйтергә тура килә. Ырғыҙ романы ваҡиғаларға бай осорҙо, 1902—1922 йылдарҙы, эсенә ала: рус-япон һуғышы, беренсе рус революцияһы, унан һуң килгән ҡара реакцияның, беренсе империалистик һуғыш һәм бөтә Рәсәйҙә барған революцион күтәрелештең, Февраль буржуаз-демократик һәм Бөйөк Октябрь революцияһының Ырғыҙ буйҙары һәм Айҙаҡай ауылы тормошона килеп ҡағылыуын күрһәтә торған материалдар туплай&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Сюжет ==
Яҙыусы «Ырғыҙ» романында тарихи әһәмиәткә бай булған ҙур дәүерҙе ала. Автор [[1902 йыл|1902]]—[[1922 йыл]]дарҙағы башҡорт халҡының тормошон, революция йылдарында, Граждандар һуғышы осоронда иҙеүселәргә ҡаршы аяуһыҙ көрәшен, большевиктар партияһы етәкселегендә бәхетле тормошҡа сығыуын күрһәтә. Әҫәрҙең нигеҙендә — Айҙаҡай ауылы башҡорттарының ауыр тормошо һүрәтләнгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Сюжет үҙәгенә Айбулат ҡуйыла. Ваҡиғалар бүлектән бүлеккә уның тирәһенә туплана. Быны бүлекәрҙең исемдәре үк күрһәтеп тора: «Көтөүселәр», «Эш эҙләгәндә», «Йәш дуҫтар», «Дядя Гриша», «Гөлйөҙөм», «Тыуған ауылда», «Таныш булмаған дуҫтың бүләге», «Иҫтәлктәр», «Баш эйгәндә», «Барыбер яттарға ҡалдырмам», «Самарканан үткәндә», «Ялҡын йәйелә», «Яңынан байҙар тупһаһында». Һ. Дәүләтшина Айбулаттың донъя менән бәйләнештәрен киңәйтә бара, башҡа сюжет ептәрен дә үҫтерә. Әҫәрҙең төп сюжет һыҙығы тамамланмаҫ элек үк,-үҙәк герой — Айбулат үлеп ҡала. Ләкин был хәл романдың композицияһын тарҡатмай. Уның эшен көрәштәш дуҫы Зөфәр Мурзин һәм башҡалар дауам итә. Романдың композицияһы төп геройҙарҙың характры үҫеүен асыуға буйһондоролған&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

;Сюжеттың ҡайһы бер үҙенсәлектәре

«Ырғыҙ» романында яҙыусы 70-тән ашыу геройҙың яҙмышын һүрәтләй. Уларҙың һәр береһенең тиерлек ысын тормоштағы прототибы булған. Быны Һәҙиә Дәүләтшина ижадының төп үҙенсәлеге тип әйтергә мөмкин: уның әҫәрҙәрен биографик, ҡайһы берҙә автобиографик тип атау яраҡлы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Персонаждар ==
Төп герой — Айбулат Айҙаров. Уның образы аша яҡты киләсәккә ышаныс, фиҙаҡәрлек, революция эшенә һәм халыҡ мәнфәғәттәренә тоғролоҡ бирелә. Айбулат образын яҙыусы үҫештә һүрәтләй, уның рухи эволюцияһын, эске биографияһын тасуирлауға баҫым яһай&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Гөлйөҙөм — матур, эшсән, ҡыйыу. Ул хеҙмәтсән халыҡтың яҡшы һыҙаттары, рухи юғарылығын сағылдырған образ. Айбулат менән Гөлйөҙөмдөң мәхәббәтен тасуирлауға романда киң урын бирелә. Мөхәббәт темаһы романдың идея-художество йөкмәткеһен асыуҙа мөһим урын тота. Гөлйөҙөмдө Айбулат ҡасырып алып китә. «Был ғүмерҙә ғөрөф-ғәҙәттә  булмаған, дингә лә, законга ла һыймай торған ғәжәп хәл бөтә ауылдың иҫен китәрә».
Айбулат менән Гөлйөҙөмдән тыш романда байтаҡ башҡа колоритлы характерҙар бирелгән. Айбулаттың ағаһы Ҡотлояр, еңгәһе Мәғфүрә, Тимерғәле ҡарт, Үмәр ҡарт, Әхмәҙи образдары бай социаль-психологик йөкмәткеле булыуҙары менән айырылып торалар.

Ныязғол — [[Һамар губернаһы]]ның иң эре алпауыты. Ныязғол — төптән фекер йөрөтөүсе, аҡыллы дошман. Ҡәрҙәш, ырыуҙаш, үҙ кеше тип, аптыраған саҡтарында аҙ-маҙ ярҙам итеп, ауылдаштарын аҡрынлап үҙенә буйһондора, юҡ ҡына хаҡ менән ерҙәрен ала. Ата-әсәһе үлеп, етем ҡалғас, Айбулаттың да опекуны булып алып, ерҙәрен биләй. Быларҙың барыһына ла ҡәрҙәшлек, яҡындарына ярҙам итеү төҫөн бирә. Ныязғол улус старшинаһы Йәнғол Йомағол улы Йомағоловтан күсерелгән йәки прототибы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Нызғолдоң өс ҡатыны бар; һәр ҡатынының ғаиләлә үҙ урыны һәм романда үҙ характеры бар. Бөтәһе лә Ныязғолға һүҙһеҙ буйһона. Яҙыусы уларҙың һәр береһен билдәле социаль-психологик һыҙаттар менән һүрәтләгән. Бай ошондай мөнәсәбәтте һаҡлау һәм нығытыу хәстәрен күрә. Уртансы бисәһе Ғәзимә тәү килеп төшкән йылдарҙа үҙенең йәш кәләш булыуы менән маһайып ҡарағанда, Ныязғол уны тиҙ өйрәтә&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;: &lt;blockquote&gt;Сөйҙә элеүле торған бөҙөргәле ҡамсыға ҡырын ғына күҙ һалған да бик тыныс тауыш менән: «Ғәзимә, абай бул! Минең өйөм эсендә тауыш сығыр булмаһын. Мин һине Рәхимәнән артыҡ икән, һылыу икән, тип алғаным юҡ. Ирҙең быуыны һайын ҡатын тигән мәҡәл бар. Ләкин ирҙең һәр бер ҡатынының үҙ урыны бар, шуны белергә кәрәк!» — ти.&lt;/blockquote&gt;

''Имай ''— Ныязғолдоң улы. Ул патриархаль-феодаль ҡараштарҙан һәм йолаларҙан ситләшкән. Күберәк ваҡытын ҡалала үткәрә, бөтә ҡала эштәрен, иген эштәрен ул йөрөтә. Имай ул хужалыҡты хәҙерге заман талаптарына ярашлы алып барыу, игенде машина менән эшкәртеү, яҡшы сортлы орлоҡ сәсеп, ерҙән күберәк килем алыу юлын ҡыуа. Имайға буржуаз эшҡыуарлыҡ, сослоҡ хас&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

''Шаһиҙә әбей'' һәм ''Асҡар'' образдары романдың төп ваҡиғаларына оҫта үрелә. Романда Урал әбейе тигән махсус бүлек тә бирелгән. Шаһиҙә әбей улынан ҡалған изге яҙыуҙарҙы муҡсаһы менән һәр саҡ эргәһендә йөрөтә, һөйләгәндә, кешеләргә күрһәтә, уларҙы мираҫ итеп тапшырыу өсөн, улы кеүек батыр. ҡыйыу егетте көтә&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Ғәҙел һәм хаҡлы баһа ==
Рус яҙыусыһы Леонид Соболевтың Рәсәй Федерацияһы яҙыусыларының Беренсе съезында һөйләгән докладында (1958) ошо мәшһүр әҫәр хаҡында әйткән һүҙҙәре хәҙер ҙә актуаль яңғырай. «һәҙиә Дәүләтшинаның „Ырғыҙ“ романын белмәй тороп, — тине ул, — башҡорт халҡының тормошон аңлау мөмкин түгел».

Күренекле әҙәбиәт белгесе [[Әнүр Вәхитов|Әнүр Вахитов]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;: {{Цитата|«Ырғыҙ» романын «башҡорт тормошоноң егерме йыллыҡ хроникаһы» тип атай. Әҫәр «егерме йыл эсендә башҡорт халҡының эволюцияһын күрһәтә». Халыҡ бында тарихтың төп көсө, ысын ижадсыһы булып күҙ алдына баҫа. Роман ысын-ысынында тарихилыҡ принцибына ҡоролған, тарихи оптимизм тойғоһо менән һуғарылған. Әҫәр иң элек лексик байлығы, телмәр төҙөлөшөнөң камиллығы, музыкаллеге, һығылмалығы менән таң ҡалдыра. «Ырғыҙ»ҙың теле, халыҡсан, образлы һөйләү стиле беҙҙең әҙәбиәтебеҙҙә тел оҫталығының классик өлгөһө булып ҡала. «Ырғыҙ» романы милли әҙәбиәтебеҙҙә роман жанрында күп планлы һүрәтләүҙе нығытты, ваҡиға романынан характер романына булған үҫештә этап әҫәре ролен уйнаны.}}

Күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Баязит Бикбай]]: «Ырғыҙ» романының авторын, үҙенең оло йөрәкле ҡәләмдәшен, «прозала ысын шағир, тормошта оло йөрәкле кеше» тип атай, «һәҙиә Дәүләтшина, барыһынан элек, гүзәл тел оҫтаһы. Ул һүҙҙәрҙе туп кеүек уйната. Бай, ғәжәп һутлы тел. Яҙыусы китаптың һәр битендә тип әйтерлек, халыҡ араһында булып та, әлегә әҙәбиәттә ҡулланылмай килгән яңы һүҙҙәр ҡуллана. Шуның арҡаһында уның образдары, һүрәтләнгән ваҡиғалары ысын булып күҙ алдына баҫа, һине ышандыра».

[[Ҡаҙаҡтар|Ҡаҙаҡ]] яҙыусыһы, Ҡаҙағстан Фәндәр академияһы академигы Сабит Моҡанов үҙ ваҡытында һәҙиә Дәүләтшинаны Совет Шәреғе ҡатын-ҡыҙҙары араһынан сыҡҡан беренсе талантлы романсы тип атаны һәм уның, үҙ яҙмышындағы ҙур ауырлыҡтарҙы еңеп сығып, халыҡ тормошо тураһында монументаль роман тыуҙырыуын ысын мәғәнәһендә ижад батырлығы тип баһаланы. Сабит Моҡанов әйтеүенсә, «шуның менән яҙыусы үҙенә мәңгелек һәйкәл ҡойоп ҡалдырҙы»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Театрҙа һәм операла ==
XX быуаттың 60-сы йылдарында [[Салауат драма театры]] романдағы ваҡиғаларға нигеҙләнеп, шул уҡ исемле спектакль сәхнәләштерә (реж. [[Вәлиев Лек Вәли улы|Л. В.Вәлиев]]). Был спектакль 1967 йылда Мәскәүҙә үткән Бөтә Рәсәй драма, музыкаль һәм балалар театрҙары спектаклдәрен ҡарау конкурсында лауреат исемен яулай; Романға нигеҙләнеп [[Рәүеф Мортазин]] һәм [[Рәғиҙә Янбулатова]] «Дауыл» тигән опера ижад итә һәм ул [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет  театры]]нда ҡуйыла&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{БЭ2013|101279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{китап |автор=[[Тимерғәле Килмөхәмәтов]] |заглавие=Әҙәбиәттең сағыу биҙәктәре|место=Өфө|издательство= Китап|год=2005|страниц=173|страницы=17|isbn=5-295-03546-8}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{китап |автор=Һәҙиә Дәүләтшинә|заглавие=Ырғыҙ |место=Өфө|издательство= Китап|год=2020 й.|страниц=433|страницы=5—10|isbn=978-5-295-07477-6  }}
* {{китап |автор=[[Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы|Зиннәтуллинә Х. Ш]].|заглавие=Башҡорт әҙәбиәте|место=Өфө|издательство= Китап|год=1986 й.|страниц=188|страницы=104—123|isbn=}}
* {{китап |автор=[[Тимерғәле Килмөхәмәтов]] |заглавие=Әҙәбиәттең сағыу биҙәктәре|место=Өфө|издательство= Китап|год=2005|страниц=173|страницы=17|isbn=5-295-03546-8}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|101279}}
* [https://belsk.ruspole.info/node/1900 РУсское поле. [[Сөләймәнова Рима Нөғәмән ҡыҙы|Сөләймәнова Р. М]] «Ыргыҙ» романы геройҙары һәм уларҙың прототиптары]
* {{Cite web|url=https://belsk.ruspole.info/node/1900|title=«Ыргыҙ» романы геройҙары һәм уларҙың прототиптары|author=[[Сөләймәнова Рима Нөғәмән ҡыҙы|Сөләймәнова Р. М]]|date=|publisher=Русское поле|access-date=2026-04-07}}
*  [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]

[[Категория:Әҙәбиәт]]
[[Категория:Әҙәби әҫәрҙәр]]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Опералар ижад ителгән романдар]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Һәҙиә Дәүләтшина]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>0uz57radws7yje44o4pxcnstlm1isb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Ореляк (ҡурсаулыҡ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200064</id>
    <revision>
      <id>1293181</id>
      <parentid>1292776</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="esyryunaiw3s2bqf675z7a12swc68g7" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Ореляк (заповедник)|7 апрель 2026 йыл}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=география |тема2= |тема3= |ил=Болгария |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>esyryunaiw3s2bqf675z7a12swc68g7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200068</id>
    <revision>
      <id>1293182</id>
      <parentid>1292774</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="3ns0gaqwcq9qfj96o6ixmguq9io84u4" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Особо охраняемые природные территории Беларуси|7 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=география |тема2= |тема3= |ил=Белоруссия |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>3ns0gaqwcq9qfj96o6ixmguq9io84u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Минск-Арена</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200075</id>
    <revision>
      <id>1293183</id>
      <parentid>1292775</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="4ud70nxcwvogxvax7eljzph3mcm3w0s" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Минск-Арена|8 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=спорт |тема2= |тема3= |ил=Белоруссия |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>4ud70nxcwvogxvax7eljzph3mcm3w0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Словакия Олимпия уйындарында</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200083</id>
    <revision>
      <id>1293184</id>
      <parentid>1292835</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="tnxp00fmp6t8yc8qivpd8a5x54yu0jg" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Словакия Олимпия уйындарында|9 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=спорт |тема2= |тема3= |ил=Словакия |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>tnxp00fmp6t8yc8qivpd8a5x54yu0jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Будапештта балалар тимер юлы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200112</id>
    <revision>
      <id>1293185</id>
      <parentid>1292976</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="s9a6o7me8mfqr3g348skr1kjap63fol" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Детская железная дорога в Будапеште|10 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=транспорт |тема2= |тема3= |ил=Венгрия |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>s9a6o7me8mfqr3g348skr1kjap63fol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Алидзор ҡәлғәһе</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200125</id>
    <revision>
      <id>1293186</id>
      <parentid>1293045</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="rodsxltqrwgjk4594kzkd5wh38bhxy9" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Крепость Алидзор|10 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=тарих |тема2= |тема3= |ил=Әрмәнстан |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>rodsxltqrwgjk4594kzkd5wh38bhxy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Смрчкова Людвика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200129</id>
    <revision>
      <id>1293116</id>
      <parentid>1293066</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <origin>1293116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13093" sha1="grh7v5tdmgw825sw6y4l2baurtpqeb8" xml:space="preserve">{{Рәссам}}
'''Людвика Смрчкова''' ({{lang-cs|Ludvika Smrčková}}; {{ВД-Преамбула}}) — быяла буйынса, график, [[Чехия|чех]] [[рәссамы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vytvarneumelkyne.cz/katalog.aspx?aid=36 |title=Ludvika Smrčková - katalog děl |access-date=2022-04-10 |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224091620/http://www.vytvarneumelkyne.cz/katalog.aspx?aid=36 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cs-sklo.cz/ceskoslovenskesklo/25-STARE-CLANKY-OLD-ARTICLES/1016-Ludvika-Smrckova |title=Článek Československé sklo |access-date=2022-04-10 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412123936/https://www.cs-sklo.cz/ceskoslovenskesklo/25-STARE-CLANKY-OLD-ARTICLES/1016-Ludvika-Smrckova }}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Людвика Смрчкова сығышы менән Кладно тимер юл чиновнигы ғаиләһенән,  урта мәктәпте лә шунда тамамлай. Һыҙма һәм һыҙма геометрия профессоры Станислав Кульганек уның сәнғәт мәктәбендә уҡыуын дауам итеү менән ҡыҙыҡһыныуын хуплай. 1921-1927 йылдарҙа Прагала ҡулланма сәнғәт мәктәбендә профессорҙар Вратислав Х.Бруннер, Эмануэль Дите һәм Франтишек Киселаның махсус төркөмөндә уҡый. 1921-1924 йылдарҙа Карлов университетының сәнғәт факультетында математика һәм һыҙма өйрәнә. Ҡулланма сәнғәт мәктәбен тамамлағандан һуң, уҡыуын 1925-1927 йылдарҙа Прагала Технология университетында дауам итә.

Башта Смрчкова китап графикаһы һәм китаптар тышлыҡтары дизайны менән шөғөлләнә, шулай уҡ урта мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. Париждағы биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһендә ҡырлап яһалған кубогы өсөн көмөш миҙал яулағанынан һуң, күберәк иғтибарын быялаға бирә башлай. Париждан ҡайтҡас та [[Карловы Вары]]нан Мозер хеҙмәттәшлек тәҡдиме менән уға мөрәжәғәт итә, һәм киләһе йылда ул Сокол Слетов кубогына ярыштарҙа еңә. 1927 йылда ул Брнола заманса мәҙәниәт күргәҙмәһе өсөн хужалыҡ быялаһы проекты буйынса Чехословакия художество союзы конкурсында беренсе урынды яулай, өрҙөрөлгән быяланан эшләнгән нәҙек стеналы эсемлек сервизы проектын тәҡдим итә. Шуға ҡарамаҫтан, Железный Бродтағы быяла мәктәбендә уҡытыусы вазифаһын ала алмай, һәм ул төрлө урта мәктәптәрҙә рәсем уҡытыусыһы булып эшләп, аҡса эшләүен дауам итә.

Шуға ҡарамаҫтан, Ул Железный Бродтағы быяла мәктәбендә уҡытыусы вазифаһын ала алмай, һәм ул төрлө урта мәктәптәрҙә рәсем уҡытыусыһы булып эшләп, аҡса эшләүен дауам итә.

[[Файл:Ludvika Smrčková Report of qualifications 1937 (SOkA Kladno).jpg|thumb|слева|Людвика Смрчкованың  1928-1938 йылдарҙағы квалификация отчёты (Кладноның дәүләт район архивы)]]
Буш ваҡыты булғанда, Смрчкова сит ил быяла күргәҙмәләренә йөрөй һәм быяла заводтарында эшләй&lt;ref&gt;Ludvika Smrčková, Léto v Norsku. Soubor kreseb z cest v letech 1936–1937, Karel Janout 1938&lt;/ref&gt;. 1935 йылда Бөтә донъя күргәҙмәһендә уңышҡа өлгәшкәндән һуң, Финляндияла үҙенең быяла заводын һәм быяла менән эшләү мәктәбен асыу тәҡдимен кире ҡаға. Был ваҡытта быялаға гравюра яһау эше менән шөғөлләнә. 1936 йылдан  {{нп1|Нижбор|en|Nižbor}}ҙа Rückl|en|Nižbor glassworks}} быяла заводында металлургия быялаһы менән эксперименттар үткәрә. 1937 йылда Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә уңышҡа өлгәшкәндән һуң, уның проекттарының ябай һәм таҙа стилен баһалай алған ''Krásná jizba družstevní práce'' менән интенсив хеҙмәттәшлеге башлана. Смрчкова шулай уҡ Чех-Морав быяла заводында {{нп1|Красно-над-Бечвой|Красно-над-Бечвой|cs|Krásno nad Bečvou}} эшләй: төҫлө туҙан менән биҙәлгән төрлө төҫтәге ҡыуыҡлы витраждар эшләй. Ул элек һирәк осрай торған (уникаль) эшләнмәләр өсөн генә ҡулланылған төрлө биҙәү ысулдарын, атап әйткәндә, [[гравировка]], [[офорт]], үләнле баҫма, ҡом ағымы менән эшкәртеүҙе, үтә күренмәле буяуҙар менән буятыуҙы, һыҙатлы рәсем һәм башҡаларҙы сериялы етештереүгә эҙмә-эҙлекле тапшырырға тырыша&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cs-sklo.cz/ceskoslovenskesklo/25-STARE-CLANKY-OLD-ARTICLES/1016-Ludvika-Smrckova |title=Československé sklo: Jindřich Pařík, Ludvika Smrčková, 2010 |access-date=2022-04-10 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412123936/https://www.cs-sklo.cz/ceskoslovenskesklo/25-STARE-CLANKY-OLD-ARTICLES/1016-Ludvika-Smrckova }}&lt;/ref&gt;.

[[Икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында ул сәскә вазалары, шулай уҡ ҙур булмаған быяла аксессуарҙар һәм таҡталар өсөн яңы формалар эшләй.

1948 йылда быяла заводтары национализацияланғандан һуң, Ул [[Подебрад]]та «Инвальд» быяла заводының баш дизайнеры (1948—1952) була һәм даими нигеҙҙә рәссам булып эшләй башлай. 1958 йылға тиклем Прагала быяла һәм керамика сәнәғәте үҙәк оҫтаханаларында быяла буйынса баш дизайнеры булып эшләй. 1960 йылда ул үҙенең бойондороҡһоҙ эшенә, атап әйткәндә, баҡсасылыҡ күргәҙмәләрендә сәскәләр менән таныштырыу өсөн тәғәйенләнгән гравировкалы быяла эшенә бағышланыу өсөн дизайнер вазифаһын ҡалдыра&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kladnominule.cz/osobnosti/ludvika-smrckova |title=Kladno minulé: Ludvika Smrčková |access-date=2022-04-10 |archive-date=2022-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207093911/http://kladnominule.cz/osobnosti/ludvika-smrckova }}&lt;/ref&gt;.

Үҙенең эше өсөн Смрчкова бик күп наградалар ала, атап әйткәндә, 1935 йылда Брюсселдә һәм 1937 йылда Парижда бөтә донъя күргәҙмәләрендә алтын миҙалдар ала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.libri.cz/databaze/kdo20/search.php?zp=1&amp;name=Smr%E8kov%E1+Ludvika |title=Stručná biografie |access-date=2022-04-10 |archive-date=2020-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630131305/http://www.libri.cz/databaze/kdo20/main.php }}&lt;/ref&gt;. 1963 йылда уға атҡаҙанған артист, 1978 йылда ул халыҡ рәссамы исеме бирелә була, ә 1984 йылда {{нп1|Премия Антонина Запотоцкого|премию Антонина Запотоцкого|cs|Антонин Запотоцкий}} премияһына эйә була&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vytvarneumelkyne.cz/autorka.aspx?aid=36 |title=Profil na Vytvarneumelkyne.cz |access-date=2022-04-10 |archive-date=2022-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123227/http://www.vytvarneumelkyne.cz/autorka.aspx?aid=36 }}&lt;/ref&gt;. 1978 йылдың 28 июнендә үҙенең 75 йыллығы уңайынан{{нп1|Список почётных граждан города Кладно|Кладно ҡалаһының почётлы гражданы исемен|cs|Seznam čestných občanů města Kladna}} ала&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mestokladno.cz/cestna-obcanstvi-ceny-a-cestna-uznani-mesta-kladna/d-1495 |title=Mestokladno.cz: Čestná občanství, ceny a čestná uznání města Kladna |access-date=2022-04-10 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026103453/https://mestokladno.cz/cestna-obcanstvi-ceny-a-cestna-uznani-mesta-kladna/d-1495 }}&lt;/ref&gt;.

== Ижады ==
1923 йылдан Смрчкова сәнәғәт быялаһының бөтә төрҙәре өсөн йөҙҙәрсә дизайн эшләй. Уның иң билдәле кристалл изделиелары булып тора, уларға тектоник таҙалыҡ һәм ғәжәп декоратив эффект хас. Уның проекттарын быяла буйынса бер нисә алдынғы ҡырҡыусы, атап әйткәндә, Адольф Матура һәм Каменицкий шеновтағы быяла заводы ҡырҡыусылары тормошҡа ашыра. Уның ирекле ижады, бигерәк тә ваза, практик ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән

Наиболее известными являются ее хрустальные изделия, для которых характерны тектоническая чистота и удивительный декоративный эффект. Ее проекты были реализованы рядом ведущих резчиков по стеклу, в частности Адольфом Матурой и резчиками стекольного завода в Каменицком Шенове. Ее свободные творения, в особенности вазы, предназначено для практического использования&lt;ref&gt;Adlerová A., 1979, s. 10-11&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Alena Adlerová, Contemporary Bohemian Glass, Odeon Praha 1979.
* Adlerová Kudělková Königová Alena a kol., Czechoslovakian Glass 1350—1980, 176 s., The Corning Museum of Glass, Corning 1981.
* Bužgová Rambousková Eva a kol., Tschechische Kunst der 20er und 30er Jahre: Avantgarde und Tradition, XVI + 532 s., Mathildenhöhe Darmstadt 1988.
* Alfons Hannes (mit Beiträgen von Wolfgang Kermer und Erwin Eisch): ''Die Sammlung Wolfgang Kermer, Glasmuseum Frauenau: Glas des 20.'' ''Jahrhunderts; 50er bis 70er Jahre''. Schnell &amp; Steiner, München, Zürich, 1989 (= Bayerische Museen; 9) {{ISBN|3-7954-0753-2}}, p. 136.
* Ivo Křen, Stálá expozice České sklo, Východočeské muzeum v Pardubicích 2006, s. 37, {{ISBN|80-86046-91-5}}.
* Hlaveš Milan a kol., České sklo 1945—1980: Tvorba v době mizerie a iluzí, 68 s., Národní galerie v Praze, Uměleckoprůmyslové museum, Praha 2007.
* {{Cite book
|title=Osobnosti Kladenska s ukázkami jejich rukopisů
|publisher=Jiří Červenka - Gelton
|edition=1
|pages=196
|isbn=978-80-88125-00-6
}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.kladnominule.cz/osobnosti/ludvika-smrckova Kladno minulé: Ludvika Smrčková]

{{ВС}}

[[Категория:Чехия рәссам ҡатын-ҡыҙҙары]]
[[Категория:Чехословакия графиктары]]
[[Категория:Чехия графиктары]]
[[Категория:Художестволы быяла оҫталары]]
[[Категория:Чехословакияның атҡаҙанған артистары]]
[[Категория:Чехословакияның халыҡ артистары]]
[[Категория:Художестволы быяла оҫталары]]
[[Категория:Кладно ҡалаһының почётлы граждандары]]</text>
      <sha1>grh7v5tdmgw825sw6y4l2baurtpqeb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айя-Напа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200130</id>
    <revision>
      <id>1293089</id>
      <parentid>1293072</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4660" sha1="6buqe5qr6u4n8s035lm55abloenhk3h" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында византия заманында уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>6buqe5qr6u4n8s035lm55abloenhk3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293091</id>
      <parentid>1293089</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>1293091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="3j7xsnb34ttvrnqi3kc90y84kal6miu" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>3j7xsnb34ttvrnqi3kc90y84kal6miu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293092</id>
      <parentid>1293091</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географияһы */</comment>
      <origin>1293092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="smntndrtq4mja0dj1d7i07z3lmqmh6a" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Храмдар һәм монастырҙар ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>smntndrtq4mja0dj1d7i07z3lmqmh6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293155</id>
      <parentid>1293092</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Храмдар һәм монастырҙар */</comment>
      <origin>1293155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7613" sha1="mnv3licfecszoz5dvgj5b0ai5ogibgp" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар ==
Ауылдың уртаһында боронғо Айя-Напа монастыры урынлашҡан. Монастырь, ә уның артындағы урын да урманда табылған Панагия Напа иконаһы (тәржемәһе «урмандан Изге Богородица» тип тәржемә ителергә мөмкин) арҡаһында шундай исем ала. Бер версия буйынса, хәҙер сиркәү урынлашҡан [[мәмерйә]]лә һунарсы мөғжизәле Изге Богородица иконаһын таба. Һунарсының эте беренсе булып яҡтырып торған иконаны күреп ҡала һәм, уның алдында туҡтап, хужаһының иғтибарын йәлеп итер өсөн, өрә башлай. Иконаның табылыуы тураһында ишеткәс, күп һанлы диндарҙар мәмерйәгә килә башлай. Моғайын, икона мәмерйәгә иконалар менән көрәш осоронда (б.э. VII—VIII быуаттар) урынлаштырылған. XIV быуатта мәмерйә төҙөкләндерелә һәм, шулай итеп, монастырь ғибәҙәтханаһына нигеҙ һалынған. Ваҡыт үтеү менән, иконаны Айя Напа тип атай башлайҙар.

Мәмерйә, йәшерен урын һәм шишмә христиан общинаһының Византия осоронда уҡ булыуын раҫлай. Айя-Напа исеме беренсе тапҡыр 1366 йылда телгә алына, әммә, булған мәғлүмәттәр буйынса, был урынға элек тә шулай аталған. Монастырға XV быуатта Кипрҙа Венеция хакимлығы ваҡытында нигеҙ һалына.

Хәҙер монастырь [[музей]] булараҡ ҡына эшләй. Кипр православие сиркәүенең көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙары монастырҙан 50 метр алыҫлыҡта төҙөлгән яңы ғибәҙәтханала үткәрелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>mnv3licfecszoz5dvgj5b0ai5ogibgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293157</id>
      <parentid>1293155</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар */</comment>
      <origin>1293157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7924" sha1="pwlrfrm46nuc7ya2ktnb2h4empb0kzj" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар ==
Ауылдың уртаһында боронғо Айя-Напа монастыры урынлашҡан. Монастырь, ә уның артындағы урын да урманда табылған Панагия Напа иконаһы (тәржемәһе «урмандан Изге Богородица» тип тәржемә ителергә мөмкин) арҡаһында шундай исем ала. Бер версия буйынса, хәҙер сиркәү урынлашҡан [[мәмерйә]]лә һунарсы мөғжизәле Изге Богородица иконаһын таба. Һунарсының эте беренсе булып яҡтырып торған иконаны күреп ҡала һәм, уның алдында туҡтап, хужаһының иғтибарын йәлеп итер өсөн, өрә башлай. Иконаның табылыуы тураһында ишеткәс, күп һанлы диндарҙар мәмерйәгә килә башлай. Моғайын, икона мәмерйәгә иконалар менән көрәш осоронда (б.э. VII—VIII быуаттар) урынлаштырылған. XIV быуатта мәмерйә төҙөкләндерелә һәм, шулай итеп, монастырь ғибәҙәтханаһына нигеҙ һалынған. Ваҡыт үтеү менән, иконаны Айя Напа тип атай башлайҙар.

Мәмерйә, йәшерен урын һәм шишмә христиан общинаһының Византия осоронда уҡ булыуын раҫлай. Айя-Напа исеме беренсе тапҡыр 1366 йылда телгә алына, әммә, булған мәғлүмәттәр буйынса, был урынға элек тә шулай аталған. Монастырға XV быуатта Кипрҙа Венеция хакимлыҡ иткән ваҡытта нигеҙ һалына.

Хәҙер монастырь [[музей]] булараҡ ҡына эшләй. Кипр православие сиркәүенең көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙары монастырҙан 50 метр алыҫлыҡта төҙөлгән яңы ғибәҙәтханала үткәрелә.
&lt;gallery&gt;
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM99.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM100.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM101.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM102.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Туризм ==
[[Файл:Ayia Napa beach2 by Paride.JPG|thumb|right|[[Нисси пляжы]]]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>pwlrfrm46nuc7ya2ktnb2h4empb0kzj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293159</id>
      <parentid>1293157</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туризм */</comment>
      <origin>1293159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14845" sha1="jbhc9e78o7qff98tr2q0fmem1vwpkpt" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар ==
Ауылдың уртаһында боронғо Айя-Напа монастыры урынлашҡан. Монастырь, ә уның артындағы урын да урманда табылған Панагия Напа иконаһы (тәржемәһе «урмандан Изге Богородица» тип тәржемә ителергә мөмкин) арҡаһында шундай исем ала. Бер версия буйынса, хәҙер сиркәү урынлашҡан [[мәмерйә]]лә һунарсы мөғжизәле Изге Богородица иконаһын таба. Һунарсының эте беренсе булып яҡтырып торған иконаны күреп ҡала һәм, уның алдында туҡтап, хужаһының иғтибарын йәлеп итер өсөн, өрә башлай. Иконаның табылыуы тураһында ишеткәс, күп һанлы диндарҙар мәмерйәгә килә башлай. Моғайын, икона мәмерйәгә иконалар менән көрәш осоронда (б.э. VII—VIII быуаттар) урынлаштырылған. XIV быуатта мәмерйә төҙөкләндерелә һәм, шулай итеп, монастырь ғибәҙәтханаһына нигеҙ һалынған. Ваҡыт үтеү менән, иконаны Айя Напа тип атай башлайҙар.

Мәмерйә, йәшерен урын һәм шишмә христиан общинаһының Византия осоронда уҡ булыуын раҫлай. Айя-Напа исеме беренсе тапҡыр 1366 йылда телгә алына, әммә, булған мәғлүмәттәр буйынса, был урынға элек тә шулай аталған. Монастырға XV быуатта Кипрҙа Венеция хакимлыҡ иткән ваҡытта нигеҙ һалына.

Хәҙер монастырь [[музей]] булараҡ ҡына эшләй. Кипр православие сиркәүенең көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙары монастырҙан 50 метр алыҫлыҡта төҙөлгән яңы ғибәҙәтханала үткәрелә.
&lt;gallery&gt;
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM99.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM100.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM101.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM102.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Туризм ==
[[Файл:Ayia Napa beach2 by Paride.JPG|thumb|right|[[Нисси пляжы]]]]
Айя-Напа Кипрҙағы иң ҙур туристик [[курорт]] булып тора, 27 000 кеше һыйҙырышлы һәм бөтә ҙурлыҡтағы 175-тән ашыу [[ҡунаҡхана]] һәм апартамент бар. 2017 йылда курорт 700 000-дән ашыу [[туризм|туристы]] ҡабул итә&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Οταν δεν μπορείς να κοιμηθείς |trans-title=When you can't sleep|last=Karousos|first=Yiannis|date=2017-07-26|work=Politis|page=11 |language=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Αγία Νάπα 1974 VS Αγία Νάπα 2015, όπως τότε έτσι και τώρα |author-first=Yiannis |author-last=Karousos |work=Simerini, Sigmalive |date=2015-06-19 |url=http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora |language=el|access-date=2022-01-10 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022175146/http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora }}&lt;/ref&gt;.

XXI быуаттың икенсе ун йыллығынан башлап, мэр Яннис Карусос ваҡытында, ҡала туристик тәҡдимдәрҙе киңәйтергә ынтыла&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|title=10 λόγοι για να επισκεφτείς την Αγία Νάπα και τον χειμώνα|access-date=2018-01-30|access-date=2022-01-10|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924060703/https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|title=Η ραγδαία εξέλιξη της Αγίας Νάπας|website=Vantage Magazine|access-date=2018-01-30|lang=el|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821191924/http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; һәм «Урта диңгеҙҙең иң яҡшы һәм космополитик туристик курорты» булыу маҡсаты тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite news |first=Hugh |last=Morris |title=Boozy lads no longer welcome in Ayia Napa, mayor warns |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ |newspaper=The Telegraph |date=2018-03-09 |access-date=2021-09-03 |access-date=2022-01-10 |archive-date=2021-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228221825/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cna.org.cy/WebNews-en.aspx?a=15bce8319cfd432e9d3dfcffa5b5cab8|title=Low quality youth tourists who misbehave are not welcomed in Ayia Napa, Mayor says |date=2018-03-11|website=cna.org.cy|access-date=2021-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|title=Ayia Napa mayor is 'married to the resort'|last=Panayides|first=Theo|date=2018-09-17|website=Cyprus Mail|access-date=2019-07-23|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195123/https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://famagusta.news/news/138900/|title=Συνέντευξη: Γιάννης Καρούσος, Δήμαρχος Αγίας Νάπας|trans-title=Interview: Giannis Karousos, Mayor of Ayia Napa|date=2017-10-22|work=Famagusta News|access-date=2018-03-12|language=el-GR|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213349/https://famagusta.news/news/138900/|archive-date=2018-07-17|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;. 2013 йылдан ул проблемалы учреждениеларҙы яба, инфраструктураны, ҡунаҡханаларҙы һәм ресторандарҙы яңырта, шулай уҡ яхталар өсөн яңы пристань һәм һыу аҫты музейы кеүек объекттар төҙәй&lt;ref name=underwater&gt;{{Cite news|url=https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|title=The Underwater Museum of Ayia Napa, the first in the Mediterranean, was presented to the public!|date=2019-06-14|website=Cyprus Daily|access-date=2021-02-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723015902/https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|archive-date=2019-07-23|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|title=Cyprus Tries, Again, to Move Ahead|website=Global Finance Magazine|access-date=2018-03-12|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195119/https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/|title=Ayia Napa tells British louts they're not welcome|date=2018-03-11|work=Cyprus Mail|access-date=2018-03-12|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111095841/https://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/}}&lt;/ref&gt;.

Айя-Напа Оксфорд бизнес-ассамблеяһы тарафынан иң яҡшы ҡалаларҙың береһе тип таныла, ә 2018 йылда инвестициялар һәм инновациялар өлкәһендә алдынғы тәжрибә өсөн халыҡ-ара сертификат менән бүләкләнә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Ayia Napa Prime City Destination|website=Sigmalive|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195132/https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Top Investment Destination A Cypriot City|date=|website=Phileleftheros|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195118/http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Пляждар ===

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>jbhc9e78o7qff98tr2q0fmem1vwpkpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293165</id>
      <parentid>1293159</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пляждар */</comment>
      <origin>1293165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18096" sha1="nykah06c90dqcl77zawggehiir3gwuy" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар ==
Ауылдың уртаһында боронғо Айя-Напа монастыры урынлашҡан. Монастырь, ә уның артындағы урын да урманда табылған Панагия Напа иконаһы (тәржемәһе «урмандан Изге Богородица» тип тәржемә ителергә мөмкин) арҡаһында шундай исем ала. Бер версия буйынса, хәҙер сиркәү урынлашҡан [[мәмерйә]]лә һунарсы мөғжизәле Изге Богородица иконаһын таба. Һунарсының эте беренсе булып яҡтырып торған иконаны күреп ҡала һәм, уның алдында туҡтап, хужаһының иғтибарын йәлеп итер өсөн, өрә башлай. Иконаның табылыуы тураһында ишеткәс, күп һанлы диндарҙар мәмерйәгә килә башлай. Моғайын, икона мәмерйәгә иконалар менән көрәш осоронда (б.э. VII—VIII быуаттар) урынлаштырылған. XIV быуатта мәмерйә төҙөкләндерелә һәм, шулай итеп, монастырь ғибәҙәтханаһына нигеҙ һалынған. Ваҡыт үтеү менән, иконаны Айя Напа тип атай башлайҙар.

Мәмерйә, йәшерен урын һәм шишмә христиан общинаһының Византия осоронда уҡ булыуын раҫлай. Айя-Напа исеме беренсе тапҡыр 1366 йылда телгә алына, әммә, булған мәғлүмәттәр буйынса, был урынға элек тә шулай аталған. Монастырға XV быуатта Кипрҙа Венеция хакимлыҡ иткән ваҡытта нигеҙ һалына.

Хәҙер монастырь [[музей]] булараҡ ҡына эшләй. Кипр православие сиркәүенең көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙары монастырҙан 50 метр алыҫлыҡта төҙөлгән яңы ғибәҙәтханала үткәрелә.
&lt;gallery&gt;
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM99.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM100.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM101.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM102.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Туризм ==
[[Файл:Ayia Napa beach2 by Paride.JPG|thumb|right|[[Нисси пляжы]]]]
Айя-Напа Кипрҙағы иң ҙур туристик [[курорт]] булып тора, 27 000 кеше һыйҙырышлы һәм бөтә ҙурлыҡтағы 175-тән ашыу [[ҡунаҡхана]] һәм апартамент бар. 2017 йылда курорт 700 000-дән ашыу [[туризм|туристы]] ҡабул итә&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Οταν δεν μπορείς να κοιμηθείς |trans-title=When you can't sleep|last=Karousos|first=Yiannis|date=2017-07-26|work=Politis|page=11 |language=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Αγία Νάπα 1974 VS Αγία Νάπα 2015, όπως τότε έτσι και τώρα |author-first=Yiannis |author-last=Karousos |work=Simerini, Sigmalive |date=2015-06-19 |url=http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora |language=el|access-date=2022-01-10 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022175146/http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora }}&lt;/ref&gt;.

XXI быуаттың икенсе ун йыллығынан башлап, мэр Яннис Карусос ваҡытында, ҡала туристик тәҡдимдәрҙе киңәйтергә ынтыла&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|title=10 λόγοι για να επισκεφτείς την Αγία Νάπα και τον χειμώνα|access-date=2018-01-30|access-date=2022-01-10|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924060703/https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|title=Η ραγδαία εξέλιξη της Αγίας Νάπας|website=Vantage Magazine|access-date=2018-01-30|lang=el|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821191924/http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; һәм «Урта диңгеҙҙең иң яҡшы һәм космополитик туристик курорты» булыу маҡсаты тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite news |first=Hugh |last=Morris |title=Boozy lads no longer welcome in Ayia Napa, mayor warns |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ |newspaper=The Telegraph |date=2018-03-09 |access-date=2021-09-03 |access-date=2022-01-10 |archive-date=2021-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228221825/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cna.org.cy/WebNews-en.aspx?a=15bce8319cfd432e9d3dfcffa5b5cab8|title=Low quality youth tourists who misbehave are not welcomed in Ayia Napa, Mayor says |date=2018-03-11|website=cna.org.cy|access-date=2021-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|title=Ayia Napa mayor is 'married to the resort'|last=Panayides|first=Theo|date=2018-09-17|website=Cyprus Mail|access-date=2019-07-23|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195123/https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://famagusta.news/news/138900/|title=Συνέντευξη: Γιάννης Καρούσος, Δήμαρχος Αγίας Νάπας|trans-title=Interview: Giannis Karousos, Mayor of Ayia Napa|date=2017-10-22|work=Famagusta News|access-date=2018-03-12|language=el-GR|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213349/https://famagusta.news/news/138900/|archive-date=2018-07-17|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;. 2013 йылдан ул проблемалы учреждениеларҙы яба, инфраструктураны, ҡунаҡханаларҙы һәм ресторандарҙы яңырта, шулай уҡ яхталар өсөн яңы пристань һәм һыу аҫты музейы кеүек объекттар төҙәй&lt;ref name=underwater&gt;{{Cite news|url=https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|title=The Underwater Museum of Ayia Napa, the first in the Mediterranean, was presented to the public!|date=2019-06-14|website=Cyprus Daily|access-date=2021-02-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723015902/https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|archive-date=2019-07-23|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|title=Cyprus Tries, Again, to Move Ahead|website=Global Finance Magazine|access-date=2018-03-12|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195119/https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/|title=Ayia Napa tells British louts they're not welcome|date=2018-03-11|work=Cyprus Mail|access-date=2018-03-12|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111095841/https://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/}}&lt;/ref&gt;.

Айя-Напа Оксфорд бизнес-ассамблеяһы тарафынан иң яҡшы ҡалаларҙың береһе тип таныла, ә 2018 йылда инвестициялар һәм инновациялар өлкәһендә алдынғы тәжрибә өсөн халыҡ-ара сертификат менән бүләкләнә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Ayia Napa Prime City Destination|website=Sigmalive|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195132/https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Top Investment Destination A Cypriot City|date=|website=Phileleftheros|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195118/http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Пляждар ===
Курортта 27 пляж бар, шуларҙың 14-е Зәңгәр флаг наградаһына лайыҡ була, был Кипрҙың башҡа курорттарына ҡарағанда күберәк. Утрау үҙе лә Зәңгәр флагтар һаны буйынса, [[Хорватия]]нан ғына ҡалышып, донъяла икенсе урында тора&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cyprusflag.net/cyprus-blue-flags.html|title=Cyprus Flag|access-date=2022-01-10|archive-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814171746/https://www.cyprusflag.net/cyprus-blue-flags.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/534205/protathlitria-i-aga-napa-stis-glazies-simaies|title=Ayia Napa – Champion on Blue flags|website=Phileleftheros|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091859/http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/534205/protathlitria-i-aga-napa-stis-glazies-simaies}}&lt;/ref&gt;.

=== Пристань ===
Айя-Напа яхталары өсөн пристань нигеҙенә тәүге таш 2016 йылдың 30 сентябрендә һалына&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cyprus-mail.com/2016/09/30/foundation-stone-laid-napa-marina/|title=Foundation Stone Laid for Napa Marina|last=Andreou|first=Evie|date=2016-09-30|work=Cyprus Mail|access-date=2018-01-30|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195828/https://cyprus-mail.com/2016/09/30/foundation-stone-laid-napa-marina/}}&lt;/ref&gt;. Был кипрҙа ул ваҡытта иң ҙур шәхси проект була, һәм ул 250 миллион евроға төшәсәк һәм 2021 йылда тамамланасаҡ тип көтөлә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cyprus-mail.com/2017/05/23/new-ayia-napa-marina-changing-map-cyprus/|title=Ayia Napa marina changing coastline|first=Annette|last=Chrysostomou|date=2017-05-23|website=Cyprus Mail|access-date=2018-06-23|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195811/https://cyprus-mail.com/2017/05/23/new-ayia-napa-marina-changing-map-cyprus/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Төп инвесторы — [[Мысыр]] магнаты Нагиб Савирис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/naguib-sawiris/|title=Naguib Sawiris|date=2018-01-30|website=Forbes|access-date=2022-01-10|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026095919/https://www.forbes.com/profile/naguib-sawiris/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нигеҙ һалыу тантанаһында мэр Яннис Карусос Савирисҡа ҡаланың алтын асҡысын тапшыра&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://famagusta-gazette.com/construction-of-marina-project-in-ayia-napa-kicks-off-p36497-69.htm|title=Construction of marina project in Ayia Napa kicks off|date=2016-09-30|work=Famagusta Gazette|access-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629104919/http://famagusta-gazette.com/construction-of-marina-project-in-ayia-napa-kicks-off-p36497-69.htm|archive-date=2017-06-29|url-status=dead|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>nykah06c90dqcl77zawggehiir3gwuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293170</id>
      <parentid>1293165</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пляждар */</comment>
      <origin>1293170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18100" sha1="i8hax6g303vocsw4eljfwvl2yvfqs5u" xml:space="preserve">{{другие значения}}
{{НП
 |статус                   = ҡала
 |русское название         = Айя-Напа
 |оригинальное название    = Αγία Νάπα
 |герб                     = 
 |ширина герба             = 
 |флаг                     = 
 |ширина флага             = 
 |страна                   = [[Ҡыпрыҫ|Кипр Республикаһы]]
 |размер карты страны      = 300
 |размер карты региона     = 
 |размер карты района      = 
 |вид региона              = район
 |регион                   = Фамагуста
 |регион в таблице         = Фамагуста (район){{!}}Фамагуста
 |вид района               = 
 |район                    = 
 |район в таблице          = 
 |вид общины               = 
 |община                   = 
 |община в таблице         = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |вид главы                = 
 |дата основания           = 
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = 
 |статус с                 = 
  |lat_dir = N |lat_deg =34 |lat_min =59 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =34 |lon_min =0 |lon_sec = 
  |CoordAddon              = type:city
  |CoordScale              = 
 |площадь                  = 
 |вид высоты               = 
 |высота центра НП         = 
 |климат                   = 
 |официальный язык         = 
 |официальный язык-ref     = 
 |население                = 2693
  |год переписи            = 2001
  |плотность               = 
  |агломерация             = 
  |национальный состав     = 
  |конфессиональный состав = 
  |этнохороним             = 
 |часовой пояс             = +2
 |DST                      = есть
 |телефонный код           = 
 |почтовый индекс          = 
 |вид идентификатора       = 
 |цифровой идентификатор   = 
 |автомобильный код        = 
 |сайт                     = http://www.agianapa.org.cy/
 |язык сайта               = 
}}
[[Файл:Парк скульптур в Айя-Напе.jpg|мини|303x303пкс]]
'''Айя-Напа'''&lt;ref&gt;{{БРЭ |статья=Кипр |ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/2065357 |автор= |том=13 |страницы=728 |год= |ref= |архив=https://web.archive.org/web/20221127082324/https://bigenc.ru/geography/text/2065357 |архив дата=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;, йәки '''Айи́я-На́па'''&lt;ref&gt;{{Карты государств|Кипр|1996}}&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αγία Νάπα}}) — [[Ҡыпрыҫ|Кипр]]ҙағы [[курорт]], уның көнсығыш өлөшөндә, Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Этимологияһы ==
Айя-Напа атамаһы [[ауыл]] үҙәгендә урынлашҡан венециандар ваҡытында нигеҙләнгән шул уҡ исемле монастырҙан килеп сыҡҡан. «Айя» (Agia) һүҙе [[Юнан теле|грек телен]]ән «изге» тип тәржемә ителә, «напа» һүҙе архаик һәм &quot;ағас аллеяһы&quot;тигәнде аңлата. Боронғо заманда [[ҡала]]ны уратып алған район ҡуйы [[урман]] менән ҡапланған булған.

== Тарихы ==
Был урында [[Византия империяһы]] осоронда уҡ тораҡ булған. Монастырға нигеҙ [[XIV быуат]]та һалына.

== Географияһы ==
Айя-Напа Кипрҙың көнсығыш өлөшөндә, Фамагустанан көньяҡтараҡ, [[Греко (морон)|Греко]] мороно янында урынлашҡан һәм Коккинокория (тупраҡтың ҡыҙыл төҫлө булыуына бәйле исем) булараҡ билдәле ҙур райондың бер өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Ауыл Фамагуста районына инә, дөрөҫөрәге, 1974 йылда төрөк оккупацияһы башланғанғас, п был райондың ҡалған көньяҡ өлөшөнә инә. Айя-Напа Протарастан 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, ул үҙенең үҫеше буйынса уға оҡшаш, әммә башлыса ғаилә ялына һәм урындағы халыҡҡа йүнәлтелгән.
[[Файл:Улица в Айя-Напе.jpg|мини|300x300пкс|Kriou Nerou урамы]]

== Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар ==
Ауылдың уртаһында боронғо Айя-Напа монастыры урынлашҡан. Монастырь, ә уның артындағы урын да урманда табылған Панагия Напа иконаһы (тәржемәһе «урмандан Изге Богородица» тип тәржемә ителергә мөмкин) арҡаһында шундай исем ала. Бер версия буйынса, хәҙер сиркәү урынлашҡан [[мәмерйә]]лә һунарсы мөғжизәле Изге Богородица иконаһын таба. Һунарсының эте беренсе булып яҡтырып торған иконаны күреп ҡала һәм, уның алдында туҡтап, хужаһының иғтибарын йәлеп итер өсөн, өрә башлай. Иконаның табылыуы тураһында ишеткәс, күп һанлы диндарҙар мәмерйәгә килә башлай. Моғайын, икона мәмерйәгә иконалар менән көрәш осоронда (б.э. VII—VIII быуаттар) урынлаштырылған. XIV быуатта мәмерйә төҙөкләндерелә һәм, шулай итеп, монастырь ғибәҙәтханаһына нигеҙ һалынған. Ваҡыт үтеү менән, иконаны Айя Напа тип атай башлайҙар.

Мәмерйә, йәшерен урын һәм шишмә христиан общинаһының Византия осоронда уҡ булыуын раҫлай. Айя-Напа исеме беренсе тапҡыр 1366 йылда телгә алына, әммә, булған мәғлүмәттәр буйынса, был урынға элек тә шулай аталған. Монастырға XV быуатта Кипрҙа Венеция хакимлыҡ иткән ваҡытта нигеҙ һалына.

Хәҙер монастырь [[музей]] булараҡ ҡына эшләй. Кипр православие сиркәүенең көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙары монастырҙан 50 метр алыҫлыҡта төҙөлгән яңы ғибәҙәтханала үткәрелә.
&lt;gallery&gt;
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM99.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM100.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM101.JPG
Файл:Cyprus Agia-Napa Monastery OM102.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Туризм ==
[[Файл:Ayia Napa beach2 by Paride.JPG|thumb|right|[[Нисси пляжы]]]]
Айя-Напа Кипрҙағы иң ҙур туристик [[курорт]] булып тора, 27 000 кеше һыйҙырышлы һәм бөтә ҙурлыҡтағы 175-тән ашыу [[ҡунаҡхана]] һәм апартамент бар. 2017 йылда курорт 700 000-дән ашыу [[туризм|туристы]] ҡабул итә&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Οταν δεν μπορείς να κοιμηθείς |trans-title=When you can't sleep|last=Karousos|first=Yiannis|date=2017-07-26|work=Politis|page=11 |language=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Αγία Νάπα 1974 VS Αγία Νάπα 2015, όπως τότε έτσι και τώρα |author-first=Yiannis |author-last=Karousos |work=Simerini, Sigmalive |date=2015-06-19 |url=http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora |language=el|access-date=2022-01-10 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022175146/http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/242544/agia-napa-1974-vs-agia-napa-2015-opos-tote-etsi-kai-tora }}&lt;/ref&gt;.

XXI быуаттың икенсе ун йыллығынан башлап, мэр Яннис Карусос ваҡытында, ҡала туристик тәҡдимдәрҙе киңәйтергә ынтыла&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|title=10 λόγοι για να επισκεφτείς την Αγία Νάπα και τον χειμώνα|access-date=2018-01-30|access-date=2022-01-10|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924060703/https://city.sigmalive.com/article/2016/1/11/i-agia-napa-den-koimatai-oyte-heimona/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|title=Η ραγδαία εξέλιξη της Αγίας Νάπας|website=Vantage Magazine|access-date=2018-01-30|lang=el|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821191924/http://www.vantagemag.com/blogs/i-ragdea-exelixi-tis-agias-napas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; һәм «Урта диңгеҙҙең иң яҡшы һәм космополитик туристик курорты» булыу маҡсаты тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite news |first=Hugh |last=Morris |title=Boozy lads no longer welcome in Ayia Napa, mayor warns |url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ |newspaper=The Telegraph |date=2018-03-09 |access-date=2021-09-03 |access-date=2022-01-10 |archive-date=2021-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228221825/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/cyprus/articles/ayia-napa-clamp-down-lads-holidays/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cna.org.cy/WebNews-en.aspx?a=15bce8319cfd432e9d3dfcffa5b5cab8|title=Low quality youth tourists who misbehave are not welcomed in Ayia Napa, Mayor says |date=2018-03-11|website=cna.org.cy|access-date=2021-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|title=Ayia Napa mayor is 'married to the resort'|last=Panayides|first=Theo|date=2018-09-17|website=Cyprus Mail|access-date=2019-07-23|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195123/https://cyprus-mail.com/2018/09/17/ayia-napa-mayor-is-married-to-the-resort/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://famagusta.news/news/138900/|title=Συνέντευξη: Γιάννης Καρούσος, Δήμαρχος Αγίας Νάπας|trans-title=Interview: Giannis Karousos, Mayor of Ayia Napa|date=2017-10-22|work=Famagusta News|access-date=2018-03-12|language=el-GR|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213349/https://famagusta.news/news/138900/|archive-date=2018-07-17|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;. 2013 йылдан ул проблемалы учреждениеларҙы яба, инфраструктураны, ҡунаҡханаларҙы һәм ресторандарҙы яңырта, шулай уҡ яхталар өсөн яңы пристань һәм һыу аҫты музейы кеүек объекттар төҙәй&lt;ref name=underwater&gt;{{Cite news|url=https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|title=The Underwater Museum of Ayia Napa, the first in the Mediterranean, was presented to the public!|date=2019-06-14|website=Cyprus Daily|access-date=2021-02-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723015902/https://english.cyprustimes.com/business/the-underwater-museum-of-ayia-napa-the-first-in-the-mediterranean-was-presented-to-the-public/|archive-date=2019-07-23|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|title=Cyprus Tries, Again, to Move Ahead|website=Global Finance Magazine|access-date=2018-03-12|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195119/https://www.gfmag.com/magazine/february-2018/cyprus-tries-again-move-ahead|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/|title=Ayia Napa tells British louts they're not welcome|date=2018-03-11|work=Cyprus Mail|access-date=2018-03-12|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111095841/https://cyprus-mail.com/2018/03/11/ayia-napa-tells-british-louts-theyre-not-welcome/}}&lt;/ref&gt;.

Айя-Напа Оксфорд бизнес-ассамблеяһы тарафынан иң яҡшы ҡалаларҙың береһе тип таныла, ә 2018 йылда инвестициялар һәм инновациялар өлкәһендә алдынғы тәжрибә өсөн халыҡ-ара сертификат менән бүләкләнә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Ayia Napa Prime City Destination|website=Sigmalive|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195132/https://capitaltoday.sigmalive.com/oikonomia/kypros/1886_koryfaios-eyropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|title=Top Investment Destination A Cypriot City|date=|website=Phileleftheros|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195118/http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/543664/koryfaios-evropaikos-ependytikos-proorismos-kypriakos-dimos|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Пляждар ===
Курортта 27 пляж бар, шуларҙың 14-е [[Зәңгәр флаг]] наградаһына лайыҡ була, был Кипрҙың башҡа курорттарына ҡарағанда күберәк. Утрау үҙе лә Зәңгәр флагтар һаны буйынса, [[Хорватия]]нан ғына ҡалышып, донъяла икенсе урында тора&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cyprusflag.net/cyprus-blue-flags.html|title=Cyprus Flag|access-date=2022-01-10|archive-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814171746/https://www.cyprusflag.net/cyprus-blue-flags.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/534205/protathlitria-i-aga-napa-stis-glazies-simaies|title=Ayia Napa – Champion on Blue flags|website=Phileleftheros|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091859/http://www.philenews.com/eidiseis/topika/article/534205/protathlitria-i-aga-napa-stis-glazies-simaies}}&lt;/ref&gt;.

=== Пристань ===
Айя-Напа яхталары өсөн пристань нигеҙенә тәүге таш 2016 йылдың 30 сентябрендә һалына&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cyprus-mail.com/2016/09/30/foundation-stone-laid-napa-marina/|title=Foundation Stone Laid for Napa Marina|last=Andreou|first=Evie|date=2016-09-30|work=Cyprus Mail|access-date=2018-01-30|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195828/https://cyprus-mail.com/2016/09/30/foundation-stone-laid-napa-marina/}}&lt;/ref&gt;. Был кипрҙа ул ваҡытта иң ҙур шәхси проект була, һәм ул 250 миллион евроға төшәсәк һәм 2021 йылда тамамланасаҡ тип көтөлә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cyprus-mail.com/2017/05/23/new-ayia-napa-marina-changing-map-cyprus/|title=Ayia Napa marina changing coastline|first=Annette|last=Chrysostomou|date=2017-05-23|website=Cyprus Mail|access-date=2018-06-23|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110195811/https://cyprus-mail.com/2017/05/23/new-ayia-napa-marina-changing-map-cyprus/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Төп инвесторы — [[Мысыр]] магнаты Нагиб Савирис&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/naguib-sawiris/|title=Naguib Sawiris|date=2018-01-30|website=Forbes|access-date=2022-01-10|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026095919/https://www.forbes.com/profile/naguib-sawiris/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Нигеҙ һалыу тантанаһында мэр Яннис Карусос Савирисҡа ҡаланың алтын асҡысын тапшыра&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://famagusta-gazette.com/construction-of-marina-project-in-ayia-napa-kicks-off-p36497-69.htm|title=Construction of marina project in Ayia Napa kicks off|date=2016-09-30|work=Famagusta Gazette|access-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629104919/http://famagusta-gazette.com/construction-of-marina-project-in-ayia-napa-kicks-off-p36497-69.htm|archive-date=2017-06-29|url-status=dead|access-date=2022-01-10}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://www.churchofayianapa.com/ Сайт] православной церкви и монастыря Αйия-Напы
{{ВС}}</text>
      <sha1>i8hax6g303vocsw4eljfwvl2yvfqs5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Айя-Напа</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200131</id>
    <revision>
      <id>1293187</id>
      <parentid>1293071</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="183" sha1="dkpftnfixck0wu83qcaa1jp48tl7mal" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Айя-Напа|11 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=курорт |тема2= |тема3= |ил=Кипр |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>dkpftnfixck0wu83qcaa1jp48tl7mal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡан (роман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200132</id>
    <revision>
      <id>1293083</id>
      <parentid>1293082</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T11:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5718" sha1="sbtu50dkwy1n0s5rt0clsvy1ak93ef1" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышын билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) 1970 се йылдарҙа Мәскәүҙә, СССР-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>sbtu50dkwy1n0s5rt0clsvy1ak93ef1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293084</id>
      <parentid>1293083</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5716" sha1="6aawnjl6xvexcy7803tqdqt726fvnfi" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) 1970 се йылдарҙа Мәскәүҙә, СССР-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>6aawnjl6xvexcy7803tqdqt726fvnfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293085</id>
      <parentid>1293084</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5740" sha1="kmoroou6dc46xv8cx2ayqpff0m0wtci" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>kmoroou6dc46xv8cx2ayqpff0m0wtci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293087</id>
      <parentid>1293085</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="kewxonzs723usuagv2tcib39ive41hy" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға  кире ҡайтара.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>kewxonzs723usuagv2tcib39ive41hy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293088</id>
      <parentid>1293087</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5987" sha1="ieq1u9uc23zg7v4pjfaoqtub3hw34i6" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>ieq1u9uc23zg7v4pjfaoqtub3hw34i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293090</id>
      <parentid>1293088</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5996" sha1="brqct0rrcxp6v4k1gfkcwmskrejeho4" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>brqct0rrcxp6v4k1gfkcwmskrejeho4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293093</id>
      <parentid>1293090</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иҫкәрмәләр */</comment>
      <origin>1293093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="0otsw04b3xh83xck82vlex0okb9xnk5" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj ]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>0otsw04b3xh83xck82vlex0okb9xnk5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293094</id>
      <parentid>1293093</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T12:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6205" sha1="8u6l41neoiackc9rs0k6rd5qfpw3cmn" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>8u6l41neoiackc9rs0k6rd5qfpw3cmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293118</id>
      <parentid>1293094</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6263" sha1="d9keke68nyblwtzmbb3w8hzx4bwsh7z" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163 ]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>d9keke68nyblwtzmbb3w8hzx4bwsh7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293119</id>
      <parentid>1293118</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T15:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6337" sha1="11o2j536fornzugc2yqq853pffbired" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] башланғас, Юлтый һалдат итеп алына һәм был һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөй. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата. протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>11o2j536fornzugc2yqq853pffbired</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293123</id>
      <parentid>1293119</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6642" sha1="kcyxuesmt185yww6c7b7qdtzmwghyfz" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
Роман ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. 1914 йылдың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала. асыҡ йүнәлешле була бара. Дауыт Юлтый 1933 йылда [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>kcyxuesmt185yww6c7b7qdtzmwghyfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293124</id>
      <parentid>1293123</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6641" sha1="n7fxdvpm7bj3tpt41q04feyohwxf2h9" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>n7fxdvpm7bj3tpt41q04feyohwxf2h9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293125</id>
      <parentid>1293124</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6642" sha1="tb1t4x40p1jmwh10ubcqpgvsqspicvz" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>tb1t4x40p1jmwh10ubcqpgvsqspicvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293131</id>
      <parentid>1293125</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6666" sha1="7lg823ploezvah7ax103x5sgslblgk4" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|диологияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сафиуллин С. тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендә) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>7lg823ploezvah7ax103x5sgslblgk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293132</id>
      <parentid>1293131</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6671" sha1="7aw524sswpa8ud3hvhx4v90ogx5r1ps" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендә) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә архив фондында һаҡлана.
Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>7aw524sswpa8ud3hvhx4v90ogx5r1ps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293137</id>
      <parentid>1293132</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="eu8zuyi55xuts15zdz9pd5bx7pm17lx" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим-тәнҡитселәр романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендә) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>eu8zuyi55xuts15zdz9pd5bx7pm17lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293138</id>
      <parentid>1293137</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6767" sha1="2bswueh8gdi11pnopy93ta8uixpe7to" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҫәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>2bswueh8gdi11pnopy93ta8uixpe7to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293140</id>
      <parentid>1293138</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6864" sha1="bze4gfrxv3y1mxp4mg0zyb5odr27eae" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҫәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer ]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>bze4gfrxv3y1mxp4mg0zyb5odr27eae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293142</id>
      <parentid>1293140</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6960" sha1="bi2m3y0c1v1fxrg97rl69hhq6gy3q0j" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҫәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>bi2m3y0c1v1fxrg97rl69hhq6gy3q0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293143</id>
      <parentid>1293142</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7460" sha1="pz15t5ooekqmnp6rymxz6601xuhsh7u" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҫәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшендә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал|место= |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>pz15t5ooekqmnp6rymxz6601xuhsh7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293144</id>
      <parentid>1293143</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7460" sha1="m0gugtm8fvxw3v1d0dvruv4y2whyd3l" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал|место= |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>m0gugtm8fvxw3v1d0dvruv4y2whyd3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293145</id>
      <parentid>1293144</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7494" sha1="54h13erz43zc28gr98mp5344n4verhl" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал|место= |издательство=Литературоведение|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>54h13erz43zc28gr98mp5344n4verhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293146</id>
      <parentid>1293145</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7506" sha1="syvdhaiglhcx3afkwiw96v0jytpgmn9" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал|место=Тамбов |издательство=Литературоведение|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>syvdhaiglhcx3afkwiw96v0jytpgmn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293147</id>
      <parentid>1293146</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7511" sha1="ak1d077goh29gm0ca3kdnghlwzl21c2" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* [https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира]
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>ak1d077goh29gm0ca3kdnghlwzl21c2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293149</id>
      <parentid>1293147</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7318" sha1="nq4gjw7jf7z6muydazym48dj30oohq7" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>nq4gjw7jf7z6muydazym48dj30oohq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293150</id>
      <parentid>1293149</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7889" sha1="1metsdxjv88v93m6zo0ewxp0x0qzyfg" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>1metsdxjv88v93m6zo0ewxp0x0qzyfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293152</id>
      <parentid>1293150</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8533" sha1="c36plcvk0qvcbmlgiy0iwxe1bcxjnpz" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит тарафынан башҡарылған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>c36plcvk0qvcbmlgiy0iwxe1bcxjnpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293153</id>
      <parentid>1293152</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8511" sha1="319yw1p1l66fqg10fp6pnm4usodsy76" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне Ғәзизов Н. Л. һәм Сәфиуллин Сәғит  башҡарған

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>319yw1p1l66fqg10fp6pnm4usodsy76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293156</id>
      <parentid>1293153</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8784" sha1="mxnjefgxzjt8htfx3khacg0svjvwb2j" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә художестволы тәржемәне 1974 йылғы баҫмала  Сәфиуллин Сәғит (1-се китап) һәм Дудолкин Ю. (2-се китап) башҡарған&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>mxnjefgxzjt8htfx3khacg0svjvwb2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293158</id>
      <parentid>1293156</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9135" sha1="mbugcbskdkt5ziuzci4o0dt3d41cemg" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт]теле], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас. Хәҙерге баҫмала романдың икенсе китабы Ю. Дудолкин тәржемәһендә баҫыла


Рус теленә художестволы тәржемәне 1974 йылғы баҫмала романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Ю. тәржемәһендә баҫыла&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>mbugcbskdkt5ziuzci4o0dt3d41cemg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293160</id>
      <parentid>1293158</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9090" sha1="tgoffeomee76zu8qkn3if9322kmspeg" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт]теле], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас. Хәҙерге баҫмала романдың икенсе китабы Ю. Дудолкин тәржемәһендә баҫыла

Рус теленә 1974 йылғы баҫмала романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Ю. тәржемәһендә баҫыла&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>tgoffeomee76zu8qkn3if9322kmspeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293161</id>
      <parentid>1293160</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9080" sha1="2hb3zuhsdzwm5gq33qtacfpdk1vz3y9" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт]теле], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас. Хәҙерге баҫмала романдың икенсе китабы Ю. Дудолкин тәржемәһендә баҫыла

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә баҫыла&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>2hb3zuhsdzwm5gq33qtacfpdk1vz3y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293162</id>
      <parentid>1293161</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8948" sha1="senukxr9kysg38r95gzhzroswtu9q50" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт]теле], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә баҫыла&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>senukxr9kysg38r95gzhzroswtu9q50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293163</id>
      <parentid>1293162</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T17:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8958" sha1="0lbgz8aiu104h9g8h71srtdhs6piga8" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт]теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>0lbgz8aiu104h9g8h71srtdhs6piga8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293164</id>
      <parentid>1293163</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8958" sha1="bf3vou46qt4qy00in6sk4g6am3nslng" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>bf3vou46qt4qy00in6sk4g6am3nslng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293166</id>
      <parentid>1293164</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8958" sha1="5370yinfm7fzj5j8gmp9ec3qfcj9fz7" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}.
&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>5370yinfm7fzj5j8gmp9ec3qfcj9fz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293175</id>
      <parentid>1293166</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9226" sha1="02dgqew269rv5ax7wseiv9djywvhfxn" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>02dgqew269rv5ax7wseiv9djywvhfxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293176</id>
      <parentid>1293175</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әҙәбиәт */</comment>
      <origin>1293176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9226" sha1="11treiiob9s2h47a0v7xq8mcyyz0uif" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап шәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй (С. Суфияров) [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>11treiiob9s2h47a0v7xq8mcyyz0uif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293179</id>
      <parentid>1293176</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9204" sha1="nm64lpmkiyvh26z97pss6qkhpqr3wq4" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>nm64lpmkiyvh26z97pss6qkhpqr3wq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293205</id>
      <parentid>1293179</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9219" sha1="enegzs9o39jpy8rh030i8mbnodrmwdp" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>enegzs9o39jpy8rh030i8mbnodrmwdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293206</id>
      <parentid>1293205</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9587" sha1="2lroafk9lsh3kv59xcpahymhh7subss" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Киаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>2lroafk9lsh3kv59xcpahymhh7subss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293207</id>
      <parentid>1293206</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9604" sha1="1cq7y5k31a6q6e85k3ympp3vmqj49ei" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Киаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>1cq7y5k31a6q6e85k3ympp3vmqj49ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293208</id>
      <parentid>1293207</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9606" sha1="2po9a99z3lqum4u7z7gxj2lsaft6oda" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>2po9a99z3lqum4u7z7gxj2lsaft6oda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293209</id>
      <parentid>1293208</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9611" sha1="q72eb4pomdc3pfwkwkxbv3guut48pxn" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>q72eb4pomdc3pfwkwkxbv3guut48pxn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293210</id>
      <parentid>1293209</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Романдың яҙылыу тарихы */</comment>
      <origin>1293210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9628" sha1="d0ndrxwd7tvg3vx9yxj87cciuc5o3t1" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=5-2}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>d0ndrxwd7tvg3vx9yxj87cciuc5o3t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293211</id>
      <parentid>1293210</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9622" sha1="pkco4gae0ul0ofo6nboll2h7htmyebx" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>pkco4gae0ul0ofo6nboll2h7htmyebx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293212</id>
      <parentid>1293211</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9745" sha1="2rv5a829eu40lg7v58jieyebtzcx1ou" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>2rv5a829eu40lg7v58jieyebtzcx1ou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293213</id>
      <parentid>1293212</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9888" sha1="kxzw4ku0cb0tdskfat7m3zoxjvmebyl" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567  Фәрит Әхмәҙиев  «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>kxzw4ku0cb0tdskfat7m3zoxjvmebyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293214</id>
      <parentid>1293213</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9936" sha1="0vupr33ofy8wl1ntcuvb817be2gm4up" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567  [[Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы|Фәрит Әхмәҙиев]]  «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>0vupr33ofy8wl1ntcuvb817be2gm4up</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293215</id>
      <parentid>1293214</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9934" sha1="bkz1g4nq16nx0pwaog018s6a02rdcis" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 [[Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы|Фәрит Әхмәҙиев]] «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>bkz1g4nq16nx0pwaog018s6a02rdcis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293216</id>
      <parentid>1293215</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T05:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Һылтанмалар */</comment>
      <origin>1293216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9886" sha1="thaiu0y5qnt60s3baznarjw20sbiaka" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжет ҡоролошо ==

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>thaiu0y5qnt60s3baznarjw20sbiaka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293218</id>
      <parentid>1293216</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжет ҡоролошо */</comment>
      <origin>1293218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12233" sha1="c9ofsx8s8hz39ndhi5dcjgcm9qkdmof" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, конттузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыу, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>c9ofsx8s8hz39ndhi5dcjgcm9qkdmof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293219</id>
      <parentid>1293218</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеты */</comment>
      <origin>1293219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12242" sha1="66ltm3v9slps280nzvznudfag3sa0hj" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары: Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, контузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан яңы  килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыуы, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>66ltm3v9slps280nzvznudfag3sa0hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293220</id>
      <parentid>1293219</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеты */</comment>
      <origin>1293220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13893" sha1="h9c9xfiu12f609dx3u9b6o46aytq6e7" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары: Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, контузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан яңы килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыуы, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.
 Төп геройҙарың да күп ваҡыт фронттан ситтә йөрөүҙәр, үҙ частарын эҙләү һылтауы менән һуғыш енәйәтенән ситләшеүҙәре, йәйәү ҙә тимер юлда ла күп ерҙәрҙе гиҙеүҙәре һәм халыҡ араһында һуғышҡа ҡаршы фекер таратыуҙары, аҙаҡ эшселәргә яҡынлашып, һуғышҡа ҡаршы көрәшергә кәрәклекте аңлауҙары тасуир ителә. Сюжеттың бындай ҡоролоуы әҫәрҙең проблематикаһынан килеп сыға һәм уны тулы асыуға хеҙмәт итә.

Империалистик һуғыш халыҡтың экономикаһын һәм тормошон емергәнлеген күрһәтеү өсөн, ромаға эпизодик образдар һәм ваҡиғалар индерелгән. Немец лётчиктары ауылды бомбаға тотҡанда, ғаиләһе һәләк булып, бер нәмәһеҙ ҡалған поляк ҡарты, обоздар янында тамағын туйҙырып йөрөүсе, түбәнлектәргә төшкән поляк ҡатыны, һуғышта ике улын юғалтҡан һәм улар окоптарҙа ғазап күргән һалдаттарға ярҙам итергә килгән оло йәштәге сестра һәм башҡа эпизодик образдар империалистик һуғыш темаһын киңерәк асырға ярҙам итәләр.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>h9c9xfiu12f609dx3u9b6o46aytq6e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293221</id>
      <parentid>1293220</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеты */</comment>
      <origin>1293221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13892" sha1="dyqhpu7265m9ocstg19p55xhg2rd0k9" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары: Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, контузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан яңы килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыуы, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.
Төп геройҙарың да күп ваҡыт фронттан ситтә йөрөүҙәр, үҙ частарын эҙләү һылтауы менән һуғыш енәйәтенән ситләшеүҙәре, йәйәү ҙә тимер юлда ла күп ерҙәрҙе гиҙеүҙәре һәм халыҡ араһында һуғышҡа ҡаршы фекер таратыуҙары, аҙаҡ эшселәргә яҡынлашып, һуғышҡа ҡаршы көрәшергә кәрәклекте аңлауҙары тасуир ителә. Сюжеттың бындай ҡоролоуы әҫәрҙең проблематикаһынан килеп сыға һәм уны тулы асыуға хеҙмәт итә.

Империалистик һуғыш халыҡтың экономикаһын һәм тормошон емергәнлеген күрһәтеү өсөн, ромаға эпизодик образдар һәм ваҡиғалар индерелгән. Немец лётчиктары ауылды бомбаға тотҡанда, ғаиләһе һәләк булып, бер нәмәһеҙ ҡалған поляк ҡарты, обоздар янында тамағын туйҙырып йөрөүсе, түбәнлектәргә төшкән поляк ҡатыны, һуғышта ике улын юғалтҡан һәм улар окоптарҙа ғазап күргән һалдаттарға ярҙам итергә килгән оло йәштәге сестра һәм башҡа эпизодик образдар империалистик һуғыш темаһын киңерәк асырға ярҙам итәләр.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>dyqhpu7265m9ocstg19p55xhg2rd0k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293222</id>
      <parentid>1293221</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюжеты */</comment>
      <origin>1293222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13917" sha1="hjhc5rp3majp5f51vumvpi5nw295q35" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары: Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, контузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан яңы килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыуы, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.
Төп геройҙарың да күп ваҡыт фронттан ситтә йөрөүҙәр, үҙ частарын эҙләү һылтауы менән һуғыш енәйәтенән ситләшеүҙәре, йәйәү ҙә тимер юлда ла күп ерҙәрҙе гиҙеүҙәре һәм халыҡ араһында һуғышҡа ҡаршы фекер таратыуҙары, аҙаҡ эшселәргә яҡынлашып, һуғышҡа ҡаршы көрәшергә кәрәклекте аңлауҙары тасуир ителә. Сюжеттың бындай ҡоролоуы әҫәрҙең проблематикаһынан килеп сыға һәм уны тулы асыуға хеҙмәт итә.

Империалистик һуғыш халыҡтың экономикаһын һәм тормошон емергәнлеген күрһәтеү өсөн, романға эпизодик образдар һәм ваҡиғалар индерелгән. Немец лётчиктары ауылды бомбаға тотҡанда, ғаиләһе һәләк булып, бер нәмәһеҙ ҡалған ''поляк ҡарты'', обоздар янында тамағын туйҙырып йөрөүсе, түбәнлектәргә төшкән ''поляк ҡатыны'', һуғышта ике улын юғалтҡан һәм улар кеүек окоптарҙа ғазап күргән һалдаттарға ярҙам итергә килгән ''оло йәштәге сестра'' һәм башҡа эпизодик образдар империалистик һуғыш темаһын киңерәк асырға ярҙам итәләр.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>hjhc5rp3majp5f51vumvpi5nw295q35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293223</id>
      <parentid>1293222</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T09:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>28584</id>
      </contributor>
      <origin>1293223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13968" sha1="3iuvppa29y01efy4jhzoo4k9zfpxxbb" xml:space="preserve">{{Мөхәррирләү|Баныу|11.04.2026}}
'''Ҡан''' ({{lang-ru|Кровь}}) — күренекле башҡорт яҙыусыһы [[Дауыт  Юлтый]]ҙың 1933—1936 йылдарҙа яҙылған роман-[[Дилогия|дилогияһы]]. Ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[1934 йыл]]дың апрелендә беренсе киҫәк айырым китап булып баҫыла. Ул бер нисә тапҡыр [[башҡорт теле|башҡорт]], [[Урыҫ теле|урыҫ]], [[Татар теле|татар телд]]әрендә нәшер ителә. Икенсе китаптың төп нөсхәһе яҙыусы ҡулға алынғанда юғалған, тик мөғжизә менән урыҫ теленә тәржемәһе һаҡланып ҡалған. Башҡорт әҙәбиәте тарихында беренсе тапҡыр «Ҡан» романы ике китап бергә [[1970 йыл]]да баҫылып сыға. Китаптың инеш өлөшөндә [[Суфиян Сафуанов]]тың «Д. Юлтый һәм уның „Ҡан“ дилогияһы» монографияһы бирелгән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡиғаларын сағылдыра. Хикәйәләү романдың төп геройы, ярлы крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан Булаттың исеменән алып барыла.

Революцион хәлдең һәм халыҡ массаларының кәйефенең өлгөрөүе бер батальон һалдаттары тормошо аша күрһәтелә. Автор көндәлек принцибын ҡуллана һәм әҫәрҙе «һуғыш — тыл» контрастлы схемаһы буйынса ҡора, был социаль хрониканы хәтерләтә. Романға эпик масштаблылыҡҡа ынтылыш һәм характерҙар үҫеше динамикаһын сағылдырыу хас.

Рус теленә 1974 йылда романдың беренсе китабы — Сәфиуллин Сәғит, икенсе китабы Дудолкин Юрий тәржемәһендә нәшер ителә&lt;ref&gt;[https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj «Кровь». Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]&lt;/ref&gt;.

== Романдың яҙылыу тарихы ==
«Ҡан» — ике киҫәктән торған автобиографик әҫәр. [[Беренсе донъя һуғышы]] Дауыт Юлтый тормошона һәм ижадына киҫкен үҙгәрештәр алып килә. [[1914 йыл]]дың көҙөнән армияға алынып, оҙаҡламай фронтҡа барып эләккәс, һалдаттың окоп тормошо, утлы яу, ҡан-йәш, үлем, шинель кейгән, мылтыҡ тотҡан йәш кешене аяныслы уйҙарға, хафаларға һала. Йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата, протест, ҡан ҡойғос һуғышҡа нәфрәт хистәре арта. Шағир был ҡан ҡойоуҙың кемгә файҙалы булыуын да асыҡ аңлай башлай һәм шуларҙы туранан-тура «Сумка», «Шинель», «Ҡан баҙары» кеүек шиғырҙарында күрһәтеп бара. Уның әҫәрҙәрендә протест ауазы конкрет төҫ ала, асыҡ йүнәлешле була бара&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Дауыт Юлтый [[1933 йыл]]да [[Беренсе бөтә донъя һуғышы]] фажиғәләренең күңел тетрәткес картиналарын бөтә реаллеге менән һүрәтләгән «Ҡан» романының беренсе китабын яҙып бөтә. Автор был китаптың жанрын билдәләмәй — уны повесть тип тә, роман тип тә атамай. Әҫәрҙә яҙыусы күргән ваҡиғаларға уның уйҙары, кисерештәре ҡушылып-үрелеп бара. Көндәлек тормош, көнкүреш хыял һәм тылсымлы күренештәр менән сиратлаша. 1934 йылдың апрелендә әҫәр айырым китап булып баҫыла. Ул [[рус теле|рус]], [[Татар теле|татар]], [[Үзбәк теле|үзбәк]] һәм башҡа телдәрҙә баҫылып сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

1930-сы йылдар уртаһында романдың икенсе китабының яҙылып бөтөүе тураһында билдәле булһа ла, яҙыусының ижад мираҫын тикшеренеүселәргә һәм әҙәбиәт белгестәренә ҡулъяҙманың яҙмышы билдәһеҙ була; юғалған тигән фекер йәшәй. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа [[Мәскәү]]ҙә, [[СССР]]-ҙың Үҙәк әҙәбиәт һәм сәнғәт дәүләт архив материалдарын өйрәнгәндә, ғалим, әҙәбиәт белгесе [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы]] романдың юғалған тип иҫәпләнгән икенсе китабының ҡулъяҙмаһына (рус телендәге тәржемһе) тап була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}&lt;/ref&gt;. Роман, яҙылып бөтөү менән, 30-сы йылдарҙа башҡорт яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен руссаға тәржемә итеүе менән танылған Мөхтәр Ғәлиев тарафынан руссаға күсерелгән һәм баҫып сығарыу өсөн СССР Дәүләт әҙәбиәт нәшриәтенә (Гослитиздатҡа) тапшырылған булған. Ләкин 37-се йыл ваҡиғалары башланғас, ул баҫылып сығарылмайынса нәшриәттең башҡа материалдары менән бергә архивҡа киткән. Машинкала баҫтырылған 190 битлек был нөсхә (руссаһы) архив фондында һаҡлана. Икенсе өлөшөн [[Фәрит Иҫәнғолов]] руссанан башҡортсаға кире ҡайтара. Тәржемә өлөшөндә Дауыт Юлтыйҙың үҙ стиле мөмкин тиклем һаҡланған&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Сюжеты ==
Роман һуғышҡа оҙатылған запас батальондың иртәнге сәғәт 5-тә [[Варшава]]нан фронтҡа ҡарай юл алыуын һүрәтләү менән башланып китә. Ошо сәғәттән һалдат өсөн тағы ла ғазаплыраҡ көндәр башлана. Батальондың ял итмәй, ашамай, төн уртаһына тиклем килеүе, туңған, асыҡҡан һалдаттарҙың тәҙрәһеҙ, бысраҡ бинала ҡуныуҙары — әҫәрҙең тәүге биттәрендә ана шундай ваҡиғалар тасуирлана. Был хәлдәр, берҙән, һалдаттарҙың күпселегендә командирҙарға, армия тәртиптәренә, үҙҙәренең фронтҡа китеп барыуҙарына ҡарата ризаһыҙлыҡ, протест тыуҙырһа, икенсенән, был һалдаттар араһында дуҫлыҡ, үҙ-ара ярҙам тойғоһон уята. Шунда автор уҡыусыны романдың геройҙары: Булат, Байғужа, Буранбай, Новиковтар менән таныштыра. Булған әйберҙәрен уртаҡлашыуҙан, бер септә өҫтөнә ятып, тәндәре менән бер-береһен йылытып йоҡлауҙан улар араһында оҙаҡ йылдарға һуҙылған, окоп һынауҙарын үткән дуҫлыҡ башлана&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Артабан романда батальондың фронт һыҙығына килеп инеүе, һуғышҡа кереү, окоп ғазаптары, һуғышта булыу, яраланыу, контузиялар, әсир төшөп, унан ҡасыу, һуғышҡа ҡаршы асыу тойғоһоноң үҫеүе, һалдаттар менән офицерҙар, бигерәк тә тылдан яңы килгән унтерҙар, араһындағы ҡаршылыҡ тасуирлана. Андреевты атыу, ике унтеҙың үлтереп ташланыуы, һалдаттарҙың һуғыштан ситләшеүе, дезертирлыҡтың йышайыуын күрһәтеүсе ваҡиғалар һүрәтләнә.
Төп геройҙарың да күп ваҡыт фронттан ситтә йөрөүҙәр, үҙ частарын эҙләү һылтауы менән һуғыш енәйәтенән ситләшеүҙәре, йәйәү ҙә тимер юлда ла күп ерҙәрҙе гиҙеүҙәре һәм халыҡ араһында һуғышҡа ҡаршы фекер таратыуҙары, аҙаҡ эшселәргә яҡынлашып, һуғышҡа ҡаршы көрәшергә кәрәклекте аңлауҙары тасуир ителә. Сюжеттың бындай ҡоролоуы әҫәрҙең проблематикаһынан килеп сыға һәм уны тулы асыуға хеҙмәт итә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Империалистик һуғыш халыҡтың экономикаһын һәм тормошон емергәнлеген күрһәтеү өсөн, романға эпизодик образдар һәм ваҡиғалар индерелгән. Немец лётчиктары ауылды бомбаға тотҡанда, ғаиләһе һәләк булып, бер нәмәһеҙ ҡалған ''поляк ҡарты'', обоздар янында тамағын туйҙырып йөрөүсе, түбәнлектәргә төшкән ''поляк ҡатыны'', һуғышта ике улын юғалтҡан һәм улар кеүек окоптарҙа ғазап күргән һалдаттарға ярҙам итергә килгән ''оло йәштәге сестра'' һәм башҡа эпизодик образдар империалистик һуғыш темаһын киңерәк асырға ярҙам итәләр&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Төп образдар ==

== Әҙәбиәт ==
* {{статья |автор=Хужахметов А.О., Гиндуллина Р. А. |заглавие= Роман Д. Юлтыя «Кровь»: Поэтика художественного мира|ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/roman-d-yultyya-krov-poetika-hudozhestvennogo-mira/viewer|тип=журнал «Литературоведение»|место=Тамбов |издательство=|год=2018 |месяц=|число= |том= |выпуск= |номер=8 |страницы=279—282|язык=ru|isbn=1997-2911}}
* {{китап|автор=Дауыт Юлтый |заглавие=Ҡан|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1970|страниц=347|страницы=5—17|isbn=}}
* {{китап|автор=Редакция коллегияһы:Нур Зарипов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов, Ким Әхмәтйәнов |заглавие=Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы|место=Өфө|издательство=Башҡортостан китап нәшриәте|год=1967|страниц=708|страницы=172—175|isbn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://istokirb.ru/articles/literaturnik/2021-05-11/taynopis-arhetipov-v-romane-d-yultyya-krov-chast-vtoraya-2368567 Фәрит Әхмәҙиев «Тайнопись архетипов в романе Д. Юлтыя «Кровь». Часть вторая» ]
* [https://www.livelib.ru/book/1000721931-krov-roman-v-dvuh-knigah-daut-yultyj Переводчики: С. Сафиуллин (книга 1), Ю. Дудолкин (книга 2).]
* [https://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=3163  Һәр кем уҡырға тейешле 100 башҡорт китабы]
[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Проза әҫәрҙәре]]
[[Категория:Романдар]]
[[Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 10-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия]]</text>
      <sha1>3iuvppa29y01efy4jhzoo4k9zfpxxbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Никос Казандзакис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200133</id>
    <revision>
      <id>1293086</id>
      <timestamp>2026-04-11T12:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/149780267|Казандзакис, Никос]]&quot; битен тәржемә итеп төҙөлгән</comment>
      <origin>1293086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16592" sha1="6giwtgqaznuqn4yb712zy4mrihy4n1c" xml:space="preserve">
{{Яҙыусы|әүҙемлек йылдары=&lt;!-- (период творческой активности) --&gt;|Жанр=&lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;|әҫәрҙәренең теле=|Дебют=«Змей и лилия» 1906, Афины|премиялары=&lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;|Викитека=}}'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>6giwtgqaznuqn4yb712zy4mrihy4n1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293095</id>
      <parentid>1293086</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18010" sha1="cy7om1xo7mwvo2m6ns5at3xmvyf8u6n" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
 | имя                  = Никос Казандзакис
 | оригинал имени       = {{lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}}
 | изображение          = Nikos Kazantzakis.jpg
 | ширина               = 250px
 | описание изображения = 
 | место рождения       = {{Тыуған урыны|Ираклион}}, [[вилайет Крит]], [[Ғоман империяһы]]
 | место смерти         = {{Вафат булған урыны|Фрайбург|Фрайбургта}}, [[Баден-Вюртемберг]], [[Германия|ФРГ]]
 | род деятельности     = [[Прозаик]], {{шағир|Греция}}, {{драматург|XX быуат|Греция}}, {{тәржемәсе|Греция}}
 | годы активности      = &lt;!-- (период творческой активности) --&gt;
 | направление          = &lt;!-- (литературное направление) --&gt;
 | жанр                 = &lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;
 | язык произведений    = 
 | дебют                = «Змей и лилия» 1906, Афины
 | премии               = &lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;
 | сайт                 = {{URL|kazantzakis-museum.gr}}
 | викитека             = 
}}
{{Яҙыусы|әүҙемлек йылдары=&lt;!-- (период творческой активности) --&gt;|Жанр=&lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;|әҫәрҙәренең теле=|Дебют=«Змей и лилия» 1906, Афины|премиялары=&lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;|Викитека=}}'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>cy7om1xo7mwvo2m6ns5at3xmvyf8u6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293096</id>
      <parentid>1293095</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17634" sha1="c4f8e1zgx1caoi7u228umdvbrnp6ewu" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
 | имя                  = Никос Казандзакис
 | оригинал имени       = {{lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}}
 | изображение          = Nikos Kazantzakis.jpg
 | ширина               = 250px
 | описание изображения = 
 | место рождения       = {{Тыуған урыны|Ираклион}}, [[вилайет Крит]], [[Ғоман империяһы]]
 | место смерти         = {{Вафат булған урыны|Фрайбург|Фрайбургта}}, [[Баден-Вюртемберг]], [[Германия|ФРГ]]
 | род деятельности     = [[Прозаик]], {{шағир|Греция}}, {{драматург|XX быуат|Греция}}, {{тәржемәсе|Греция}}
 | годы активности      = &lt;!-- (период творческой активности) --&gt;
 | направление          = &lt;!-- (литературное направление) --&gt;
 | жанр                 = &lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;
 | язык произведений    = 
 | дебют                = «Змей и лилия» 1906, Афины
 | премии               = &lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;
 | сайт                 = {{URL|kazantzakis-museum.gr}}
 | викитека             = 
}}


'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>c4f8e1zgx1caoi7u228umdvbrnp6ewu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293097</id>
      <parentid>1293096</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17642" sha1="egz0lhqpay2i3bsnsk6l8yblkx6r0vi" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
 | имя                  = Никос Казандзакис
 | оригинал имени       = {{lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}}
 | изображение          = Nikos Kazantzakis.jpg
 | ширина               = 250px
 | описание изображения = 
 | место рождения       = {{Тыуған урыны|Ираклион}}, [[вилайет Крит]], [[Ғоман империяһы]]
 | место смерти         = {{Вафат булған урыны|Фрайбург|Фрайбургта}}, [[Баден-Вюртемберг]], [[Германия|ФРГ]]
 | род деятельности     = [[Прозаик]], {{шағир|Греция}}, {{драматург|XX быуат|Греция}}, {{тәржемәсе|Греция}}
 | годы активности      = &lt;!-- (период творческой активности) --&gt;
 | направление          = &lt;!-- (литературное направление) --&gt;
 | жанр                 = &lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;
 | язык произведений    = 
 | дебют                = «Змей и лилия» 1906, Афины
 | премии               = &lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;
 | сайт                 = {{URL|kazantzakis-museum.gr}}
 | викитека             = 
}}

{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>egz0lhqpay2i3bsnsk6l8yblkx6r0vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293098</id>
      <parentid>1293097</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17634" sha1="c4f8e1zgx1caoi7u228umdvbrnp6ewu" xml:space="preserve">{{Яҙыусы
 | имя                  = Никос Казандзакис
 | оригинал имени       = {{lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}}
 | изображение          = Nikos Kazantzakis.jpg
 | ширина               = 250px
 | описание изображения = 
 | место рождения       = {{Тыуған урыны|Ираклион}}, [[вилайет Крит]], [[Ғоман империяһы]]
 | место смерти         = {{Вафат булған урыны|Фрайбург|Фрайбургта}}, [[Баден-Вюртемберг]], [[Германия|ФРГ]]
 | род деятельности     = [[Прозаик]], {{шағир|Греция}}, {{драматург|XX быуат|Греция}}, {{тәржемәсе|Греция}}
 | годы активности      = &lt;!-- (период творческой активности) --&gt;
 | направление          = &lt;!-- (литературное направление) --&gt;
 | жанр                 = &lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;
 | язык произведений    = 
 | дебют                = «Змей и лилия» 1906, Афины
 | премии               = &lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;
 | сайт                 = {{URL|kazantzakis-museum.gr}}
 | викитека             = 
}}


'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>c4f8e1zgx1caoi7u228umdvbrnp6ewu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293099</id>
      <parentid>1293098</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17643" sha1="j3mxduxxqbhlfbx53ouyx7l3n8nzi9a" xml:space="preserve">{{Ук}}
{{Яҙыусы
 | имя                  = Никос Казандзакис
 | оригинал имени       = {{lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}}
 | изображение          = Nikos Kazantzakis.jpg
 | ширина               = 250px
 | описание изображения = 
 | место рождения       = {{Тыуған урыны|Ираклион}}, [[вилайет Крит]], [[Ғоман империяһы]]
 | место смерти         = {{Вафат булған урыны|Фрайбург|Фрайбургта}}, [[Баден-Вюртемберг]], [[Германия|ФРГ]]
 | род деятельности     = [[Прозаик]], {{шағир|Греция}}, {{драматург|XX быуат|Греция}}, {{тәржемәсе|Греция}}
 | годы активности      = &lt;!-- (период творческой активности) --&gt;
 | направление          = &lt;!-- (литературное направление) --&gt;
 | жанр                 = &lt;!-- (жанры, в которых работал) --&gt;
 | язык произведений    = 
 | дебют                = «Змей и лилия» 1906, Афины
 | премии               = &lt;!-- (главные профессиональные премии) --&gt;
 | сайт                 = {{URL|kazantzakis-museum.gr}}
 | викитека             = 
}}


'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>j3mxduxxqbhlfbx53ouyx7l3n8nzi9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293100</id>
      <parentid>1293099</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16224" sha1="nc1ur91l84sadq34nwtzhtvciu37rs8" xml:space="preserve">{{Ук}}


'''Никос Казандзакисс''' ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] ) — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>nc1ur91l84sadq34nwtzhtvciu37rs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293101</id>
      <parentid>1293100</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15871" sha1="k5bf2eqiewafaoihpd3hcp2luzhs3hl" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt; .

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]] &lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[18 февраль|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән  шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Грецияның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты  «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда Социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныу, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнгән.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған  Эшсе социалистар союзы партияһын ( {{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}} ) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә  {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнгән.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: &quot;Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.


Больше: &lt;nowiki&gt;https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>k5bf2eqiewafaoihpd3hcp2luzhs3hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293102</id>
      <parentid>1293101</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16288" sha1="ou39j70uckvo0z12tf2l61fdyttu73x" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә {{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).


Больше: https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>ou39j70uckvo0z12tf2l61fdyttu73x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293103</id>
      <parentid>1293102</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16547" sha1="c5l2x8fuly2nm84u047m5ri9k7174x3" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).


Больше: https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>c5l2x8fuly2nm84u047m5ri9k7174x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293104</id>
      <parentid>1293103</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16560" sha1="4kjrhpqqk25289sfz7wni2oqxli9uai" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).


Больше: https://sinonim.org/perevod_ru_ba#res&lt;/nowiki&gt; {{Lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}} ).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>4kjrhpqqk25289sfz7wni2oqxli9uai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293105</id>
      <parentid>1293104</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16383" sha1="jw8yy29rbibgriwyqfmyxx4ybqwfn48" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83,_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Мартину, Богуслав&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;158&quot;&gt;Б. Мартину&lt;/a&gt;  операһы ), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]&lt;nowiki/&gt;» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында ), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһонда яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]] » эпик поэмаһы ( [[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] « Илаһи комедия»һы ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] « [[Фауст (трагедия)|Фауст]]&lt;nowiki/&gt;»ы ( [[1936 йыл|1936]] ) тәржемәсеһе.

== Танылыуы ==
Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үның романдарының экранлаштырылыуы  арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың  &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC)&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Грек Зорба (фильм)&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;186&quot;&gt;«Грек Зорба»&lt;/a&gt;» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микиса Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%BD,_%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Куинн, Энтони&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;189&quot;&gt;Энтони Куинн&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%81,_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Папас, Ирен&quot; class=&quot;mw-redirect cx-link&quot; data-linkid=&quot;190&quot;&gt;Ирен Папас&lt;/a&gt;. һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt; . Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба тип «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос &lt;a href=&quot;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%81%D0%B0&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Музей Никоса Казандзакиса&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;232&quot;&gt;Казандзакис&lt;/a&gt; музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==

* Превелакис П. Никош Казанцакис һәм уның одиссеяһы. Шағир һәм шиғырҙы өйрәнеү. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1961
* Казанцакис Х. Никос Казанцакис. Уның хаттары буйынса яҙылған биография. Нью-Йорк: Саймон һәм Шустер, 1968 (ҡабаттан баҫылған 1983)
* Биен П. Никос Казанцакис. Нью-Йорк: Колумбия УП, 1972
* Левитт М.П.Крит ҡарашы, Никос Казанцакистың донъяһы һәм сәнғәте. Колумбус: Огайо штаты, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. 1988 йыл
* Биен П. Казанцакис. Рух сәйәсәте. Принстон: Принстон УП, 1989
* Уилсон С., Доссор Х.Ф.Никос Казанцакис. Ноттингем: Пауперс, 1999
* Миддлтон Д. Дж. Н. Роман Теология: Никос Казанцакистың Уайтхед процесс теизмы менән осрашыуы. Макон: Мерсер УП, 2000
* Оуэн Л. Ижади емереклек: Никос Казанцакис һәм яуаплылыҡ әҙәбиәте. Макон: Мерсер УП, 2003
* Миддлтон DJN Ғайсаны ғауғаға һалыу?: Казанцакистың «Мәсихтең һуңғы һынауы» илле йылдан һуң, Нью-Йорк: Континуум, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>jw8yy29rbibgriwyqfmyxx4ybqwfn48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293106</id>
      <parentid>1293105</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15839" sha1="nwn62m2gkjb15hzj1hb6pspnq23680j" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[;ru;Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[;ru;Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==
* {{книга
 | заглавие      = Христа распинают вновь : Роман
 | ответственный = Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]
 | место         = М.
 | издательство  = Гослитиздат
 | год           = 1962
 | страницы      = 470
 | серия         = Зарубежный роман XX века
}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: [[Выргород]], 2021.
* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Никос музейы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>nwn62m2gkjb15hzj1hb6pspnq23680j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293107</id>
      <parentid>1293106</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14727" sha1="0sx5uni0kxf8l6v51l7668hl933ehu4" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[;ru;Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[;ru;Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]] ).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[;ru;Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>0sx5uni0kxf8l6v51l7668hl933ehu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293108</id>
      <parentid>1293107</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Танылыуы */</comment>
      <origin>1293108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14726" sha1="m7cq1mafxewoges326dpfork43rpuw3" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[;ru;Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[;ru;Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>m7cq1mafxewoges326dpfork43rpuw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293109</id>
      <parentid>1293108</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шулай уҡ ҡарағыҙ */</comment>
      <origin>1293109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14726" sha1="gyapnd5x6mvfk61v837unjakaesmbsl" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески » (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[;ru;Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>gyapnd5x6mvfk61v837unjakaesmbsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293110</id>
      <parentid>1293109</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T13:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ижады */</comment>
      <origin>1293110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14725" sha1="dvae9tlwldbq4qgjtm73yux9sa6327n" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[;ru;Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески» (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[:ru:Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>dvae9tlwldbq4qgjtm73yux9sa6327n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293111</id>
      <parentid>1293110</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T14:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1293111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14725" sha1="7a5q73x7ew9cl8kfpq8jpxcqhd65bif" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]] )грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, XX быуаттың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[:ru:Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески» (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[:ru:Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>7a5q73x7ew9cl8kfpq8jpxcqhd65bif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293112</id>
      <parentid>1293111</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T14:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14733" sha1="ltxsjqabmqxlb5kyi1bn1mpu7aahrgk" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]]) [[грек]] яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, [[XX быуат]]тың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[:ru:Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески» (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[:ru:Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>ltxsjqabmqxlb5kyi1bn1mpu7aahrgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293113</id>
      <parentid>1293112</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T14:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <origin>1293113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14729" sha1="mdqhkrord4oisocsdftq792cbyium7q" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]]) грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, [[XX быуат]]тың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[:ru:Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески» (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[:ru:Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>mdqhkrord4oisocsdftq792cbyium7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293126</id>
      <parentid>1293113</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Казандзакис Никос]] битенең исемен [[Никос Казандзакис]] тип Таңһылыу алыштырҙы</comment>
      <origin>1293113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14729" sha1="mdqhkrord4oisocsdftq792cbyium7q" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Никос Казандзакисс'''  — ( {{Lang-el|Νίκος Καζαντζάκης}} ; [[18 февраль|февраль]], [[1883 йыл|1883]], [[Ираклион]], вилайет Крит, [[Ғосман империяһы]] – [[26 октябрь]], [[1957 йыл|1957]], Фрайбург, [[Баден-Вюртемберг]], [[Әлмәниә|Көнбайыш Германия]]) грек яҙыусыһы, шағир һәм драматург, тәржемәсе, [[XX быуат]]тың бөйөк авторҙарының береһе &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/KAZANDZAKIS_NIKOS.html}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Никос Казандзакисс [[1883 йыл|1883 йылдың]] [[:ru:18_февраля|18 февралендә]]&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Nikos Kazantzakis : a biography based on his letters|автор=Kazantzakis, Helen.|издательство=D.S. Ellis, Creative Arts Book Co.|год=1983|isbn=0916870626|pages=532|allpages=589|ссылка=https://books.google.ru/books?id=ikp0AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; [[:ru:Крит|Крит]] утрауындағы [[Ираклион]] ҡалаһында тыуа, ул саҡта [[Ғосман империяһы]] хакимлығы аҫтында була. [[1902 йыл|1902]] йылда [[Афина|Афинаға]] килә, Афина университетының юридик факультетында уҡый, 1906 йылда уны отличие менән тамамлай. [[1907 йыл|1907]] йылда [[Париж|Парижға]] күсә, философияны өйрәнә, Анри Бергсондың лекцияларын тыңлай.

Грецияға ҡайтҡас, фәлсәфәүи әҫәрҙәрҙе тәржемә итеү менән шөғөлләнә. [[1914 йыл|1914]] йылда ул Анджелос Сикелианос менән таныша һәм дуҫлаша, уның менән Грецияла христиан мәҙәниәте ҡомартҡылары һаҡланған тарихи урындарға сәйәхәт итә. 1918 йылдың көҙөндә [[Греция]]ның премьер-министры [[:ru:Венизелос,_Элефтериос|Э. Венизелос]] полковник Полемархакисты һәм яҙыусы Казандзакисты «урындағы грек халҡын большевиктарҙың йоғонтоһонан азат итергә» тигән бурыс менән Грузияға ебәрә&lt;ref name=&quot;Gerozisis&quot;&gt;Τριαντάφυλος Α. Γεροζήσης, Το Σώμα των αξιωματικών και η θέση του στη σύγχρονη Ελληνική κοινωνία (1821—1975), εκδ. Δωδώνη, ISBN 960-248-794-1&lt;/ref&gt;{{rp|362}}. 1919 йылда социаль тәьминәт министрлығының генераль директоры вазифаһында Понт гректарын [[Кавказ|Кавказдан]] тыуған илдәренә ҡайтарыуға булышлыҡ итә.

Донъяның төрлө илдәрендә ( [[Франция]], [[Германия]] (1922—1924), [[Италия]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (1925—1927), Испания (1932), Кипр, [[Мысыр]], [[Чехословакия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Япония]] һ.б.) журналист булып эшләй. Берлинда булған осорҙа барлыҡҡа килгән коммунизм менән ҡыҙыҡһыныуы, Ленинға хөрмәт уны СССР-ға алып килә, унда Виктор Серж һәм Панаит Истрати менән аралаша һәм сталинизмдан төңөлөп ҡала.

Ул грек яҙыусыһы Галатея Казанцакиға (Алексиу) (беренсе ҡатыны) һәм ғүмере буйына тоғро юлдашы һәм секретары булған грек журналисы Елени  Казандзакиға (Самиу) өйләнә.

[[1945 йыл|1945]] йылда һул коммунистик булмаған Эшсе социалистар союзы партияһын ({{Lang-el2|«Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης»}}) етәкләй һәм Темистоклис Софулис хөкүмәтенә {{Тәржемәһеҙ|Правительство Темистоклиса Софулиса (1945)|правительство Темистоклиса Софулиса|el|Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη 1945}} портфелһеҙ министр булып инә, киләһе йылда уҡ унан китә. Ул Нобель премияһына тәҡдим ителә.
[[Файл:Kazantzakis_Grab2.JPG|справа|мини|200x200пкс|Никос Казандзакистың ҡәбер ташы, [[Ираклион]]]]
1957 йылдың 26 октябрендә лейкоздан вафат була, православие сиркәүе зыяратта ерләүҙән баш тартҡанлыҡтан, Ираклион ҡалаһының диуары эргәһендә ерләнә.
Ҡәбер ташындағы яҙыу: «Бер нәмәгә лә өмөт итмәйем. Бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Мин ирекле.» ({{lang-el2|Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος}}).

== Ижады ==
Ул үҙенең «Капитан Михалис» (инглизсә тәржемәлә « Азатлыҡ йәки үлем» 1949 ), «Страсти по-гречески» (йәки «Христа распинают вновь», 1948, Б. Мартину операһы), «[[:ru:Грек_Зорба_(роман)|Житие и деяние Алексиса Зорбаса]]» ([[:ru:1946_год|1946]]), «Последнее искушение» ([[:ru:1955_год_в_литературе|1955]], Католик сиркәүе тарафынан тыйылған китаптар исемлегенә индерелгән), «Беднячок из Ассизи» ( [[1956 йыл|1956]], Изге Франциск тураһында), «Братоубийцы» романдары менән билдәле. Бер нисә драма, [[Фридрих Ницше|Ницше]] йоғонтоһо аҫтында яҙылған фәлсәфәүи хеҙмәттәре, « [[:ru:Одиссея (Казандзакис)|Одиссея]]» эпик поэмаһы ([[1938 йыл|1938 йылда]] баҫылып сыға) авторы, [[Данте Алигьери|Дантеның]] «Илаһи комедия»һын ( [[1932 йыл|1932]] ) һәм [[Йоһанн Вольфганг фон Гёте|Гётеның]] «[[Фауст (трагедия)|Фауст]]» трагедияһын ( [[1936 йыл|1936]]) тәржемәләй.

== Танылыуы ==
[[:ru:Международная премия Мира|Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы]] лауреаты ( [[1956 йыл|1956]]).

Казандзакис үҙенең романдарының экранлаштырылыуы арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек яулай: Жюль Дассендың «Тот, которому предстоит умереть» ( «Страсти по-гречески» романы буйынса, [[1957 йыл|1957]], Мелина Меркури менән), Михалис Какояннистың «Грек Зорба» ( [[1964 йыл|1964]], [[:ru:Теодоракис,_Микис|Микис Теодоракис]] музыкаһы, ролдәрҙә Энтони Куинн, Ирен Папас һ.б.) һәм Мартин Скорсезеның [[:ru:Последнее_искушение_Христа_(фильм)|«Последнее искушение Христа»]] ( [[1988 йыл|1988]], Пол Шредер сценарийы, төп ролдәрҙе Уиллем Дэфо, Харви Кейтель, Барбара Херши һ.б.).

«Грек Зорба» романы һинд мистигы Ошо тәғлимәттәренә һиҙелерлек йоғонто яһай, унда  [[Будда|Будданың]] рухиәтен Зорба һыҙаттары менән берләштергән Зорба-Будда идеал тип һанала&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Goldman, Marion S.|часть=Rajneesh|заглавие=Encyclopedia of religion|ответственный=Lindsay Jones, editor in chief|издание=Second edition|издательство=Macmillan Reference USA|год=2005|страницы=7608—7609|страниц=11000|isbn=9780028659800|ref=Goldman2}}&lt;/ref&gt;. Ошо үҙенең тәғлимәтендә Зорба йөҙөндә «тамуҡтан ҡурҡмай, ожмахҡа ынтылмай, тулы тормош менән йәшәй, тормоштағы ваҡ-төйәк нәмәләрҙән... ризыҡтан, эсемлектән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан ләззәт ала. Эш көнөнән һуң ҡулына музыка ҡоралы ала һәм сәғәттәр буйы пляжда бейей» торған кешене күҙ уңында тота&lt;ref&gt;{{Китап|автор=[[Грицанов, Александр Алексеевич|Грицанов А. А.]]|заглавие=Раджниш Ошо|место=Мн.|издательство=Книжный Дом|год=2011|страниц=384|страницы=11|серия=Тайны Посвящённых|isbn=978-985-17-0253-0|ref=Грицанов}}&lt;/ref&gt;.

Криттың Миртия ауылында (элекке Варвари) Казандзакистың атаһының йорто һаҡланған, унда яҙыусыға арналған музей бар.

Казандзакистың тормошонан бер нисә реаль ваҡиға, шул иҫәптән СССР буйлап сәйәхәттәре Елена Колмовскаяның «Путешественник и Сирены» (2014) романына нигеҙ булып тора.

== Рус телендәге баҫмалары ==

* {{Китап|заглавие=Христа распинают вновь : Роман|ответственный=Перевод с новогреческого [[Мочос, Яннис|Янниса Мочоса]] и Игоря Поступальского ; [Вступ. статья: Я. Мочоса]|место=М.|издательство=Гослитиздат|год=1962|страницы=470|серия=Зарубежный роман XX века}}
* Последнее искушение Христа. — М.: АСТ-Пресс, 1993.
* Последнее искушение. — СПб: Литера, 1998.
* Грек Зорба. — М.: София; Гелеос, 2003.
** Невероятные похождения Алексиса Зорбаса. — Азбука, 2014.
* Последнее искушение. — СПб.: Азбука-Классика, 2004.
* Отчёт перед Эль Греко. — М.: Раритет, 2005.
* Греческий пейзаж. Лотос / Классика плюс. — Афины, 2005.
* Капитан Михалис. — М.: Выргород, 2021.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[:ru:Музей Никоса Казандзакиса|Никос Казандзакистың музейы]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Prevelakis P. Nikos Kazantzakis and His Odyssey. A Study of the Poet and the Poem. New York: Simon and Schuster, 1961
* Kazantzakis H. Nikos Kazantzakis. A biography based on his letters. New York: Simon and Schuster, 1968 (переизд. 1983)
* Bien P. Nikos Kazantzakis. New York: Columbia UP, 1972
* Levitt M.P. The Cretan Glance, The World and Art of Nikos Kazantzakis. Columbus: Ohio State UP, 1980
* Μαράς Σ. Νίκος Καζαντζάκης. Τέχνη και Μεταφυσική. Αθήνα, 1988
* Bien P. Kazantzakis. Politics of the Spirit. Princeton: Princeton UP, 1989
* Wilson C., Dossor H.F. Nikos Kazantzakis. Nottingham: Paupers, 1999
* Middleton D.J.N. Novel Theology: Nikos Kazantzakis’s Encounter with Whiteheadian Process Theism. Macon: Mercer UP, 2000
* Owen L. Creative Destruction: Nikos Kazantzakis and the Literature of Responsibility. Macon: Mercer UP, 2003
* Middleton D.J.N. Scandalizing Jesus?: Kazantzakis’s 'Last Temptation of Christ' Fifty Years On, New York: Continuum, 2005

== Һылтанмалар ==

* [https://web.archive.org/web/20110618100029/http://www.kazantzakis-museum.gr/ Казанцакис музейы сайты] (грек.)
* [http://www.interkriti.org/culture/kazantzakis Никос Казанцакис] (ингл.)
* [http://www.alpha-omegaonline.com/Kazanzakis.html Никос Казанцакис] (француз)
* {{IMDb name|0443611|Никос Казандзакис}}  
* [http://www.krugosvet.ru/articles/49/1004992/1004992a1.htm Никос Казанцакис] Кругосвет энциклопедияһында
[[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы номинанттары]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:XX быуат яҙыусылары]]
[[Категория:Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Греция яҙыусылары]]
[[Категория:Греция тәржемәселәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр]]
[[Категория:Греция драматургтары]]
[[Категория:XX быуат драматургтары]]
[[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]]
[[Категория:Греция шағирҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:1957 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1883 йылда тыуғандар]]
[[Категория:2 мартта тыуғандар]]</text>
      <sha1>mdqhkrord4oisocsdftq792cbyium7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Никос Казандзакис</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200134</id>
    <revision>
      <id>1293114</id>
      <timestamp>2026-04-11T14:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{10000}} {{ТИМ|ru|Казандзакис, Никос|11 апрель 2026 йыл}}   {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Таңһылыу|тема=сәнғәт |тема2=шәхес |тема3= |ил=Греция|ил2= |ил3= }}</comment>
      <origin>1293114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="devmbctznhkrx7v4h8jd0gcxtfkzw9y" xml:space="preserve">{{10000}}
{{ТИМ|ru|Казандзакис, Никос|11 апрель 2026 йыл}}


{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Таңһылыу|тема=сәнғәт |тема2=шәхес |тема3= |ил=Греция|ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>devmbctznhkrx7v4h8jd0gcxtfkzw9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293128</id>
      <parentid>1293114</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T16:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Фекерләшеү:Казандзакис Никос]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Никос Казандзакис]] тип Таңһылыу алыштырҙы</comment>
      <origin>1293114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="devmbctznhkrx7v4h8jd0gcxtfkzw9y" xml:space="preserve">{{10000}}
{{ТИМ|ru|Казандзакис, Никос|11 апрель 2026 йыл}}


{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Таңһылыу|тема=сәнғәт |тема2=шәхес |тема3= |ил=Греция|ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>devmbctznhkrx7v4h8jd0gcxtfkzw9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Смрчкова Людвика</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200135</id>
    <revision>
      <id>1293117</id>
      <timestamp>2026-04-11T15:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы=Akkashka |тема=мәҙәниәт  |тема2=ҡатын-ҡыҙ  |тема3=  |ил=Чехия |ил2=  |ил3= }} ~~~~</comment>
      <origin>1293117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="nkwblzivmzgp6zs6as33829v4z7qgh3" xml:space="preserve">{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы=Akkashka |тема=мәҙәниәт  |тема2=ҡатын-ҡыҙ  |тема3=  |ил=Чехия |ил2=  |ил3= }} [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 15:35, 11 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nkwblzivmzgp6zs6as33829v4z7qgh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казандзакис Никос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200136</id>
    <redirect title="Никос Казандзакис" />
    <revision>
      <id>1293127</id>
      <timestamp>2026-04-11T16:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>[[Казандзакис Никос]] битенең исемен [[Никос Казандзакис]] тип Таңһылыу алыштырҙы</comment>
      <origin>1293127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="brsq3u62u78pov3d6ll7fj1088irxdf" xml:space="preserve">#перенаправление [[Никос Казандзакис]]</text>
      <sha1>brsq3u62u78pov3d6ll7fj1088irxdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Казандзакис Никос</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200137</id>
    <redirect title="Фекерләшеү:Никос Казандзакис" />
    <revision>
      <id>1293129</id>
      <timestamp>2026-04-11T16:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>[[Фекерләшеү:Казандзакис Никос]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Никос Казандзакис]] тип Таңһылыу алыштырҙы</comment>
      <origin>1293129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="7z8jb52f5aci8rmq1h4s0ibke7f52p5" xml:space="preserve">#перенаправление [[Фекерләшеү:Никос Казандзакис]]</text>
      <sha1>7z8jb52f5aci8rmq1h4s0ibke7f52p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡояш энергетикаһы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200138</id>
    <redirect title="Ҡояш энергияһы" />
    <revision>
      <id>1293134</id>
      <timestamp>2026-04-11T16:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>[[Ҡояш энергетикаһы]] битенең исемен [[Ҡояш энергияһы]] тип Таңһылыу алыштырҙы: Хаталы атама: Дөрөҫ тәржемәләнмәгән</comment>
      <origin>1293134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="ca3lznhf473w40q4ffz7rl9nlbopfvi" xml:space="preserve">#перенаправление [[Ҡояш энергияһы]]</text>
      <sha1>ca3lznhf473w40q4ffz7rl9nlbopfvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Ҡояш энергетикаһы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200139</id>
    <redirect title="Фекерләшеү:Ҡояш энергияһы" />
    <revision>
      <id>1293136</id>
      <timestamp>2026-04-11T16:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>[[Фекерләшеү:Ҡояш энергетикаһы]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Ҡояш энергияһы]] тип Таңһылыу алыштырҙы: Хаталы атама: Дөрөҫ тәржемәләнмәгән</comment>
      <origin>1293136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="kqg6w3fc8wwnl5m86s7mnwibnuq2oym" xml:space="preserve">#перенаправление [[Фекерләшеү:Ҡояш энергияһы]]</text>
      <sha1>kqg6w3fc8wwnl5m86s7mnwibnuq2oym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Карты государств</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200140</id>
    <revision>
      <id>1293167</id>
      <timestamp>2026-04-11T18:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: &lt;includeonly&gt;{{#switch:{{{1|}}} |#default={{tl|Карты государств (ГУГК и Роскартография)}}  |Аравийский полуостров={{#switch:{{{2|}}} |1982={{книга|заглавие=Аравийский полуостров : Справочная карта : Масштаб {{s|1:4 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. А. Романова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1982|серия=|isbn=|...</comment>
      <origin>1293167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41016" sha1="3w1o9w07ppwhvq18d3g31dljmfa7fr8" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch:{{{1|}}}
|#default={{tl|Карты государств (ГУГК и Роскартография)}}

|Аравийский полуостров={{#switch:{{{2|}}}
|1982={{книга|заглавие=Аравийский полуостров : Справочная карта : Масштаб {{s|1:4 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. А. Романова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1982|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Гаити|Республика Гаити|Доминиканская Республика={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Гаити : Доминиканская Республика : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный=ред.: {{s|Н. А. Дубовой}}, {{s|В. Н. Пенькова}}|издательство=ГУГК|год=1986|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Индия|Непал|Бутан={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1990={{книга|заглавие=Индия, Непал, Бутан : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:3 700 000}}|ответственный=ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=ГУГК|год=1990|место=М.|издание=|серия=Страны мира «Азия»|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Кипр|Ливан|Израиль|Иордания={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1996={{книга|заглавие=Кипр : Ливан : Израиль : Иордания : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=гл. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Н. Б. Трохина}}|место=М.|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|год=1996|серия=Страны мира «Азия»|isbn=|тираж=500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Колумбия|Венесуэла|Эквадор|Боливия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1982={{книга|заглавие=Колумбия, Венесуэла, Эквадор, Перу, Боливия: Справочная карта : Масштаб {{s|1:5 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Н. И. Арепьева}}|издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|издание=4-е изд|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Австралия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2003={{книга|заглавие=Австралия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:6 000 000}}|ответственный=ред. {{s|С. Г. Драгайкина}}|место=Новосибирск|издательство=Роскартография|год=2003|серия=Страны мира «Австралия и Океания»|isbn=5-85120-140-1|тираж=1500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Австрия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Австрия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=ред.: {{s|М. П. Бушуева}}, {{s|Д. А. Коваленко}}|издательство=ГУГК|год=1986|место=М.|серия=|тираж=4500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Азербайджан={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2005={{книга|заглавие=Азербайджан : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=гл. ред. {{s|Г. В. Поздняк}}; ред.: {{s|Г. Ф. Кравченко}}, {{s|Н. Р. Монахова}}|место=М.|издательство=Роскартография|год=2005|серия=Страны мира «Азия»|isbn=5-85120-235-1|тираж=200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Албания={{#switch:{{{2|}}}
|1989={{книга|заглавие=Албания : Справочная карта : Масштаб {{s|1:600 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1989|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Алжир={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1980={{книга|заглавие=Алжир : Справочная карта : Масштаб {{s|1:3 500 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1980|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Ангола={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1983={{книга|заглавие=Ангола : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред.: {{s|Л. М. Воронина}}, {{s|В. Н.Пенькова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1983|издание=2-е изд|тираж=15800|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Аргентина={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1998={{книга|заглавие=Аргентина : Справочная карта : Масштаб {{s|1:4 000 000}}|ответственный=гл. ред. Я. А. Топчиян; ред.: Г. А. Скачкова, В. П. Селезнев|место=М.|издательство=Роскартография|год=1998|серия=Страны мира «Америка»|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Армения={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2005={{книга|заглавие=Армения : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред. {{s|Г. В. Поздняк}}|место=М.|издательство=Роскартография|год=2005|серия=Страны мира «Азия»|isbn=5-85120-196-7|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Афганистан={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1994={{книга|заглавие=Афганистан : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред.: {{s|Г. А. Скачкова}}|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|место=Москва, Омск|год=1994|серия=Страны мира «Азия»|издание=7-е изд|isbn=|тираж=1000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бангладеш={{#switch:{{{2|}}}
|1979={{книга|заглавие=Бангладеш : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=Федотова Н. Н., Романова Т. А. (ред.)|место=М.|издательство=ГУГК|год=1979|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бельгия={{#switch:{{{2|}}}
|1980={{книга|заглавие=Бельгия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. М. Воробьёва}}|издательство=ГУГК, ГКО «Картография»|место=М.|год=1980|серия=|издание=4-е изд|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|#default|2003={{книга|заглавие=Бельгия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред. {{s|А. Г. Чимшидова}}|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|место=Москва, Омск|год=2003|серия=Страны мира «Европа»|издание=|isbn=5-85120-144-4|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бенин={{#switch:{{{2|}}} 	
|1986={{книга|заглавие=Бенин : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный= ред. {{s|В.Н. Пенькова}}, {{s|Д. А. Коваленко}}|издательство=ГУГК|год=1978 |издание=Испр. в 1986|место=М.|серия=|тираж=3300|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бирма={{#switch:{{{2|}}} 	
|1983={{книга|заглавие=Бирма : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= ред. {{s|К. И. Махрова}}, {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1983|издание=3-е изд|место=М.|серия=|тираж=17000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|1986={{книга|заглавие=Бирма : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= ред. {{s|З. П. Пехова}}, {{s|Д. А. Коваленко}}|издательство=ГУГК|год=1986|издание=|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Болгария={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2007={{книга|заглавие=Болгария : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=ред. {{s|Шкидина Т. И.}}|место=М.|издательство=Роскартография|год=2007|серия=Страны мира «Европа»|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Ботсвана={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Ботсвана : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 750 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова, Д. А. Коваленко}}|издательство=ГУГК|место=М.|год=1986|тираж=3700|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бразилия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1993={{книга|заглавие=Бразилия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:5 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=Роскартография|место=Москва, Омск|год=1993|серия=Страны мира «Америка»|издание=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Бразилия. Гайана. Суринам. Гвиана={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1971={{книга|заглавие=Бразилия. Гайана. Суринам. Гвиана : Справочная карта : Масштаб {{s|1:250 000 000}} |ответственный=ред. {{s|С. Сергеева}}|издательство=ГУГК|место=М.|год=1971|серия=|издание=|isbn=|тираж=8500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Великобритания|Ирландия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2007={{книга|заглавие=Великобритания, Ирландия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный= ред. {{s|Т. П. Филатова}}|место=М.|издательство=Роскартография|год=2007|серия=Страны мира «Европа»|isbn=978-5-9523-0198-6|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Венгрия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1982={{книга|заглавие=Венгрия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:750 000}} |ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова, М. П. Бушуева}}|издательство=ГУГК|место=М.|год=1982|серия=|издание=|isbn=|тираж=33000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Германия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2007={{книга|заглавие=Германия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред.: {{s|Г. А. Скачкова}}, {{s|Н. Н. Рюмина}}|издательство=Роскартография, ФГУП «[[Омская картографическая фабрика]]»|год=2007|серия=Страны мира «Европа»|isbn=5-9523-0015-4|тираж=2000|место=Омск|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Гватемала, Белиз, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа|Гватемала|Белиз|Сальвадор|Гондурас={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1987={{книга|заглавие=Гватемала, Белиз, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}} |ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|З.П. Пехова}}, {{s|В.Н. Пенькова}}|издательство=ГУГК|место=М.|год=1987|серия=|издание=|isbn=|тираж=5220|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Гвинея={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1977={{книга|заглавие=Гвинея : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 250 000}}|ответственный=ред. {{s|А. А. Горелова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1977|isbn=|тираж=}}
}}

|Гвинея-Бисау={{#switch:{{{2|}}}
|1978={{книга|заглавие=Гвинея-Бисау : Справочная карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред. {{s|М. Н. Качалина}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1978|isbn=|тираж=20000}}
|#default|1989={{книга|заглавие=Гвинея-Бисау : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред.: {{s|Г. А. Скачкова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1989|серия=Страны мира «Африка»|isbn=|тираж=1650}}
}}

|Греция={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2001={{книга|заглавие=Греция : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=гл. ред. {{s|Я. А. Топчиян}}; ред.: {{s|Г. А. Скачкова}}, {{s|Н. Н. Рюмина}}|место=М.|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|год=2001|серия=Страны мира «Европа»|isbn=|тираж=2000}}
}}

|Дания|Борнхольм|Гренландия|Фарерские острова={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1984={{книга|заглавие=Дания : Справочная карта : Масштаб {{s|1:750 000}}. Доп. карты : Гренландия : Масштаб {{s|1:7 500 000}}; Фарерские острова : Масштаб {{s|1:1 500 000}}; о. Борнхольм : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 1984 г.|место=М.|издательство=ГУГК|год=1984|серия=|isbn=|тираж=}}
}}

|Египет={{#switch:{{{2|}}}
|1989={{книга|заглавие=Египет : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1989|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Замбия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1985={{книга|заглавие=Замбия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1985|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Индонезия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1989={{книга|заглавие=Индонезия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:7 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Г. А. Скачкова}}|издательство=ГУГК|год=1989|место=М.|издание=4-е изд|серия=Страны мира «Азия»|тираж=2700|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Ирак={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1996={{книга|заглавие=Ирак : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный=старший ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Т. И. Тяпко}}, {{s|Н. Б. Трохина}}|издательство=Роскартография|год=1996|место=М.|издание=|серия=|тираж=500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Иран={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Иран : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}; ред. {{s|Т. И. Тяпко}}|издательство=ГУГК|год=1986|место=М.|издание=|серия=|тираж=5500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Исландия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2003={{книга|заглавие=Исландия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=сост. и подгот. к изд. Новосибирской картогр. ф-кой в 2003 г.; ст. ред. {{s|А. В. Молостова}}; ред. {{s|Е. Г. Чиркова}}|издательство=ФГУП «Новосибирская картографическая фабрика»|год=2003|серия=Страны мира «Европа»|место=Новосибирск|isbn=5-87663-008-X|издание=6-е изд|тираж=3000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Испания|Португалия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1989={{книга|заглавие=Испания : Португалия : Справочная карта : Масштаб {{s|1: 1 750 000}}|ответственный=старший ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=ГУГК|год=1989|место=М.|издание=|серия=|тираж=7420|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Италия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Италия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. А. Пляцедевская}}|издательство=ГУГК|год=1986|место=М.|издание=|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Казахстан={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2011={{книга|заглавие=Казахстан : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:3 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. П. Филатова}}|издательство=Роскартография, ФГУП «[[Омская картографическая фабрика]]»|год=2011|серия=Страны мира «Азия»|isbn=978-5-9523-0332-4|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Камерун={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1985={{книга|заглавие=Камерун : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1985|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Канада={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1995={{книга|заглавие=Канада : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:7 500 000}}|ответственный=ред. {{s|Г. А. Скачкова}}|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|год=1995|серия=Страны мира «Америка»|isbn=|тираж=1200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Кения={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1988={{книга|заглавие=Кения : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Н. Б. Трохина}}|издательство=ГУГК|год=1988|место=М.|серия=Страны мира «Африка»|тираж=2200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Китай={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2008={{книга|заглавие=Китай : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:6 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Т. П. Филатова}}|издательство=Роскартография, ФГУП «[[Омская картографическая фабрика]]»|год=2008|серия=Страны мира «Азия»|isbn=978-5-9523-0222-8|тираж=4500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Конго|Республика Конго={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1996={{книга|заглавие=Конго : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Г. А. Скачкова}}|издательство=Роскартография|год=1996|место=М.|серия=Страны мира «Африка»|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Корея={{#switch:{{{2|}}}
|1981={{книга|заглавие=Корея : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный=|издательство=ГУГК|год=1981|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|1993={{книга|заглавие=Корея : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=Роскартография|год=1993|место=М.|серия=Страны мира «Азия»|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Куба={{#switch:{{{2|}}}
|1982={{книга|заглавие=Куба : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный= ред. {{s|В. Н. Трифонова}}, {{s|Т. А. Пляцедевская}}|издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Мавритания={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1982={{книга|заглавие=Мавритания : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|издание=3-е изд|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Мадагаскар={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1985={{книга|заглавие=Мадагаскар : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1985|место=М.|серия=|издание=|тираж=4200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Мали={{#switch:{{{2|}}}
|1982={{книга|заглавие=Мали: Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред. {{s|З. П. Пехова}}|издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|издание=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Мексика={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1988={{книга|заглавие=Мексика : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:4 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|В. Н. Пенькова}}|издательство=ГУГК|год=1988|место=М.|серия=|издание=|тираж=5125|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Мозамбик={{#switch:{{{2|}}}
|1980={{книга|заглавие=Мозамбик : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред. {{s|Л. М. Воронина}}|издательство=ГУГК|год=1980|место=М.|серия=|издание=2-е изд|тираж=18000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|#default|1985={{книга|заглавие=Мозамбик : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ред. {{s|Н. А. Дубовой}}|издательство=ГУГК|год=1985|место=М.|серия=|издание=3-е изд|тираж=4200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Молдавия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2004={{книга|заглавие=Молдавия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред. {{s|Г. В. Поздняк}}|место=М.|издательство=Роскартография|год=2004|серия=Страны мира «Европа»|isbn=5-85120-160-6|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Монголия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2002={{книга|заглавие=Монголия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:3 000 000}}|ответственный=ред.: {{s|Г. А. Скачкова}}, {{s|Г. Е. Назина}}|издательство=Роскартография|год=2002|серия=Страны мира «Азия»|isbn=5-85576-103-7|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Нигерия={{#switch:{{{2|}}}
|1977={{книга|заглавие=Нигерия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= ред. {{s|М. А. Буракова}}, {{s|Н. М. Качалина}}|издательство=ГУГК|год=1977|издание=3-е изд|место=М.|серия=|тираж=17000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Нидерланды={{#switch:{{{2|}}}
|1978={{книга|заглавие=Нидерланды : Справочная карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ред.: {{s|А. А. Горелова}}|издательство=ГУГК|год=1978|серия=|место=М.|тираж=21600|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|#default|1993={{книга|заглавие=Нидерланды : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|Н. Б. Трохина}}|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|год=1993|серия=Страны мира «Европа»|место=Омск|тираж=5000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Никарагуа={{#switch:{{{2|}}}
|1987={{книга|заглавие=Гватемала, Белиз, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}} |ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}; ред. {{s|З.П. Пехова}}, {{s|В.Н. Пенькова}}|издательство=ГУГК|место=М.|год=1987|серия=|издание=|isbn=|тираж=5220|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|#default|1994={{книга|заглавие=Никарагуа : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=Роскартография, [[Омская картографическая фабрика]]|год=1994|серия=Страны мира «Америка»|место=Омск|тираж=3000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Новая Зеландия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2003={{книга|заглавие=Новая Зеландия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Н. К. Любимова}}|издательство=Роскартография, ФГУП «[[Омская картографическая фабрика]]»|год=2003|серия=Страны мира «Австралия и Океания»|место=М.|isbn=5-85120-128-2|издание=6-е изд|тираж=1500|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Норвегия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1989={{книга|заглавие=Норвегия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Л. Н. Колосова}}|издательство=ГУГК|год=1989|место=М.|серия=Страны мира «Европа»|тираж=3550|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Пакистан={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1980={{книга|заглавие=Пакистан : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=|издательство=ГУГК|год=1980|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Перу={{#switch:{{{2|}}}
|1982={{книга|заглавие=Колумбия, Венесуэла, Эквадор, Перу, Боливия: Справочная карта : Масштаб {{s|1:5 000 000}}|ответственный=ред. {{s|Н. И. Арепьева}}|издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|издание=4-е изд|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|#default|1994={{книга|заглавие=Перу : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:3 000 000}}|ответственный=|издательство=Роскартография|год=1994|серия=|место=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Польша={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2005={{книга|заглавие=Польша : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2005 г.; гл. ред. {{s|Г. В. Поздняк}}; ред. {{s|Н. Р. Монахова}}|издательство=Роскартография|год=2005|серия=Страны мира «Европа»|место=М.|isbn=5-85120-232-7|тираж=200|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
|1985={{книга|заглавие=Польша : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 250 000}}|ответственный=Журавлева В. С., Сергеева С. И.|издательство=ГУГК|год=1985|место=М.|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Руанда и Бурунди={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1993={{книга|заглавие=Руанда, Бурунди : Справочная карта : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=Роскартография|год=1993|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Сирия={{#switch:{{{2|}}}
|1977={{книга|заглавие=Сирия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1977|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Сомали={{#switch:{{{2|}}}
|1982={{книга|заглавие=Сомали : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный=Сост. и подгот. к печати ПКО «Картография»|место=М.|издательство=ГУГК|год=1982|серия=|isbn=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|США={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2005={{книга|заглавие=Соединенные Штаты Америки : Общегеографическая  карта : Масштаб {{s|1:6 000 000}}|ответственный=гл. ред. Г. В. Поздняк; ред. Г. Ф. Кравченко.|место=М.|издательство=ПКО «Картография»|год=2005|isbn=5-85120-228-9|тираж=200}}
}}

|Таиланд={{#switch:{{{2|}}}
|1977={{книга|заглавие=Таиланд: Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1977|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Танзания={{#switch:{{{2|}}}
|1986={{книга|заглавие=Танзания: Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1986|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Тунис={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2004={{книга|заглавие=Тунис : Общегеографическая  карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный=ст. ред. {{s|Т. П. Филатова}}; ред. {{s|Н. Н. Чугунова}}|место=Омск|издательство=[[Омская картографическая фабрика]]|год=2004|серия=Страны мира «Африка»|isbn=5-95230-097-9|тираж=2000}}
}}

|Турция={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1981={{книга|заглавие=Турция : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1981|серия=|isbn=|тираж=}}
}}

|Уганда={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1982={{книга|заглавие=Уганда : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 500 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1982|серия=|isbn=|тираж=}}
}}

|Филиппины={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1994={{книга|заглавие=Филиппины : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:3 000 000}}|ответственный=|издательство=Роскартография|год=1994|серия=|место=М.|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Финляндия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1994={{книга|заглавие=Финляндия : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный=|издательство=Роскартография|год=1994|серия=|место=М.|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Франция={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1988={{книга|заглавие=Франция : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 750 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1988|серия=|isbn=|тираж=}}
}}

|Центральная Америка|Вест-Индия={{#switch:{{{2|}}}
|1977={{книга|заглавие=Центральная Америка и Вест-Индия. Справочная карта : Масштаб {{s|1:5 000 000}}|ответственный=|место=М.|издательство=ГУГК|год=1977|серия=|isbn=|тираж=}}
}}

|Чад={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1982={{книга|заглавие=Чад : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1982|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Чехословакия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1979={{книга|заглавие=Чехословакия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:1 000 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1979|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Чили={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1986={{книга|заглавие=Чили : Справочная карта : Масштаб {{s|1:3 000 000}}|место=М.|издательство=ГУГК|год=1986|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Швейцария={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1988={{книга|заглавие=Швейцария : Справочная карта : Масштаб {{s|1:500 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1988|место=М.|серия=|тираж=6850|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Шри-Ланка={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1980={{книга|заглавие=Шри-Ланка : Справочная карта : Масштаб {{s|1:750 000}}|ответственный=ред. В. С. Титкова |издательство=ГУГК|год=1980|место=М.|серия=|тираж=17 000|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Эстония={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1984={{книга|заглавие=Эстонская ССР : Справочная политико-адиминистративная карта : Масштаб {{s|1:600 000}}|ответственный=Редактор И. А. Романова|издательство=ГУГК|год=1984|место=М.|серия=|тираж=6500|isbn=978-9949-598-74-8|ссылка=https://www.digar.ee/arhiiv/ru/nlib-digar:295127|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Эфиопия={{#switch:{{{2|}}}
|#default|1977={{книга|заглавие=Эфиопия : Справочная карта : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1977|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|ЮАР={{#switch:{{{2|}}}
|1980={{книга|заглавие=Южно-Африканская Республика : Справочная карта  : Масштаб {{s|1:2 500 000}}|ответственный= |издательство=ГУГК|год=1980|место=М.|серия=|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

|Япония={{#switch:{{{2|}}}
|#default|2005={{книга|заглавие=Япония : Общегеографическая карта : Масштаб {{s|1:2 000 000}}|ответственный= |издательство=Роскартография|год=2005|место=М.|серия=Страны мира «Азия»|тираж=|ref={{{ref|{{{1|}}}}}}}}
}}

}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc-inline}}

== Параметры ==
* '''1''' — название страны;
* '''2''' — год издания карты;
* '''ref''' — имя ссылки для последующего использования в шаблоне {{tl|sfn}} (по умолчанию используется то, что задано в параметре '''1''', то есть название страны).

== Содержание ==
{{таблица примеров|t=Карты государств|nobr=1
|
|Австралия\2003
|Австрия\1986
|Азербайджан\2005
|Албания\1989
|Алжир\1980
|Ангола\1983
|Аравийский полуостров\1982
|Аргентина\1998
|Армения\2005
|Афганистан\1994
|Бангладеш\1979
|Бельгия\1980
|Бельгия\2003
|Бенин\1986
|Бирма\1983
|Бирма\1986
|Болгария\2007
|Боливия\1982
|Ботсвана\1986
|Бразилия\1993
|Бразилия. Гайана. Суринам. Гвиана\1971
|Бутан\1990
|Великобритания\2007
|Венгрия\1982
|Венесуэла\1982
|Вест-Индия\1977
|Гаити\1986
|Гватемала\1987
|Гвинея\1977
|Гвинея-Бисау\1978
|Гвинея-Бисау\1989
|Германия\2007
|Греция\2001
|Дания\1984
|Доминиканская Республика\1986
|Египет\1989
|Замбия\1985
|Израиль\1996
|Индия\1990
|Индонезия\1989
|Иордания\1996
|Ирак\1996
|Иран\1986
|Ирландия\2007
|Исландия\2003
|Испания\1989
|Италия\1986
|Казахстан\2011
|Камерун\1985
|Канада\1995
|Кения\1988
|Кипр\1996
|Китай\2008
|Колумбия\1982
|Конго\1996
|Корея\1993
|Корея\1981
|Куба\1982
|Ливан\1996
|Мавритания\1982
|Мадагаскар\1985
|Мали\1982
|Мексика\1988
|Мозамбик\1980
|Мозамбик\1985
|Молдавия\2004
|Монголия\2002
|Непал\1990
|Нигерия\1977
|Нидерланды\1978
|Нидерланды\1993
|Никарагуа\1987
|Никарагуа\1994
|Новая Зеландия\2003
|Норвегия\1989
|Ливан\1996
|Пакистан\1980
|Перу\1994
|Перу\1982
|Польша\2005
|Польша\1985
|Португалия\1989
|Руанда и Бурунди\1993
|Сирия\1977
|Сомали\1982
|США\2005
|Таиланд\1977
|Танзания\1986
|Тунис\2004
|Турция\1981
|Уганда\1982
|Филиппины\1994
|Финляндия\1994
|Франция\1988
|Центральная Америка\1977
|Чад\1982
|Чехословакия\1979
|Чили\1986
|Швейцария\1988
|Шри-Ланка\1980
|Эквадор\1982
|Эстония\1984
|Эфиопия\1977
|ЮАР\1980
|Япония\2005
}}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* {{tl|Карта БРЭ онлайн}}

{{doc-end}}
[[Категория:Википедия:География буйынса мәғлүмәт сығанаҡтары]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3w1o9w07ppwhvq18d3g31dljmfa7fr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цимблер Лиана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200141</id>
    <revision>
      <id>1293169</id>
      <timestamp>2026-04-11T18:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{Архитектор}} '''Лиана Цимблер''' (''тыумыштан — Юлиана Фишер;'' {{lang-de|Liane Zimbler}}; {{ВД-Преамбула}}) — [[Австрия|австрий]] [[архитектор]]ы, Европала архитектура буйынса диплом алған тәүге ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. 1938 йылда АҠШ-ҡа эмиграцияға киткәнгә тиклем Венала эшҡыуарлы...</comment>
      <origin>1293169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8954" sha1="8xhskw82ok7ukxtqkxwxis4qgqtz2z8" xml:space="preserve">{{Архитектор}}
'''Лиана Цимблер''' (''тыумыштан — Юлиана Фишер;'' {{lang-de|Liane Zimbler}}; {{ВД-Преамбула}}) — [[Австрия|австрий]] [[архитектор]]ы, Европала архитектура буйынса диплом алған тәүге ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. 1938 йылда АҠШ-ҡа эмиграцияға киткәнгә тиклем Венала эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, унда интерьерҙар дизайны буйынса белгес була&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Austria: Jewish Women Artists {{!}} Jewish Women's Archive|url=https://jwa.org/encyclopedia/article/austria-jewish-women-artists|website=jwa.org|access-date=2020-03-21|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108065432/https://jwa.org/encyclopedia/article/austria-jewish-women-artists}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Architekturzentrum Wien|url=http://www.architektenlexikon.at/de/727.htm|website=www.architektenlexikon.at|access-date=2020-03-21|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230824/http://www.architektenlexikon.at/de/727.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
[[Венский университет прикладного искусства|Вена сәнғәт мәктәбенд]]ә уҡый, унда башта графиканы, ә һуңынан архитектураны өйрәнә. Мәктәптә уҡыған сағында уҡ [[Эмилия Флёге]] салонында иллюстратор һәм дизайнер булып эшләй башлай. 1916 йылда юрист Отто Цимблерға кейәүгә сыға, һуңынан уның ҡыҙы Ева тыуа. Шул уҡ йылда Венала «Bamberger» мебель фабрикаһына эшкә урынлаша. [[Беренсе донъя һуғышы]] тамамланыр алдынан «Rosenberg» дизайн студияһында архитектор була. 1920-се йылдар башында интерьерҙы эшкәртеү, яңынан ҡороу (реконструкция) һәм биҙәү буйынса махсуслашҡан үҙ фирмаһын ойоштора. 1928 йылда үҙенең уңышлы бизнесы Һөҙөмтәһендә, Цимблер Прагала икенсе студия аса ала, был студияһын партнеры Анни Геррнхайзер етәкләй&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Шулай уҡ, эшсе ҡатын-ҡыҙҙарға ярҙам итеү өсөн төрлө ойошмаларҙа ҡатнашҡанлыҡтан, Венала лекциялар уҡый башлай. Ул үҙенең әйләнештә әүҙем ҡатнашҡан бер бүлмәле фатирҙары һәм студиялары менән билдәлелек яулай&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Уның башҡарыуында Зилбергасстағы вилла, «Ephrussi» банкын реконструкциялау һәм һәм бер нисә эске биҙәү проекты Веналағы билдәле проекттар араһында. Ул шулай уҡ Халыҡ-ара торлаҡ йәмғиәтенең Австрия советы рәйесе була һәм торлаҡтың социологик һәм художестволы аспекттары тураһында лекциялар уҡый&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=A Guide to the Liane Zimbler Architectural Collection, 1912-1982, 1993-1994 Zimbler, Liane, Architectural Collection Ms1988-005|url=http://ead.lib.virginia.edu/vivaxtf/view?docId=vt/viblbv00124.xml|website=ead.lib.virginia.edu|access-date=2020-03-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060153/http://ead.lib.virginia.edu/vivaxtf/view?docId=vt%2Fviblbv00124.xml}}&lt;/ref&gt;.

1938 йылдың февралендә Цимблер Австрияла граждан архитекторы лицензияһын алған беренсе ҡатын-ҡыҙ була. Тиҙҙән Отто Циммблерҙың йоғонтоло бәйләнеше арҡаһында ғаилә март айында немец аншлюсы ваҡытында Нидерландыға һәм Лондонға күсеү мөмкинлеген ала. Шул уҡ йылдың көҙөндә улар АҠШ-ҡа эмиграцияға китә. Философ Генрих Гомперцтың ҡатыны Ада Гомперцтың ярҙамы арҡаһында Цимблерҙар Лос-Анджелеста төпләнә, Унда Лиана Анита Турҙың офисында интерьер дизайны өҫтөндә эшләй. Ире юл-транспорт ваҡиғаһында һәләк булғандан һуң, һәм Анита Тур ҙа вафат булғандан һуң, 1941 йылда Цимблер, тағы ла дизайн проекттарына иғтибар итеп, компанияны үҙ өҫтөнә ала. Ул шулай уҡ бер нисә яңы ҡоролманы проектлай һәм даими рәүештә күргәҙмәләрҙә ҡатнаша&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Йыш ҡына архитектура һәм дизайн ваҡытлы матбуғат баҫмалары, шулай уҡ «Los Angeles Times» гәзите өсөн, лекциялар уҡый һәм интерьер дизайны тураһында мәҡәләләр яҙа. Уның ҡыҙы Ева, 1958 йылда уға уҡыусы сифатында ҡушыла, һуңынан уның партнеры була. 86 йәшендә инсульт кисерә, әммә 90 йәшенә тиклем хеҙмәт итә. 1987 йылдың ноябрендә Лос-Анджелеста 95 йәшендә вафат була.

Цимблер Америка интерьер дизайны институты һәм Архитектурала ҡатын- ҡыҙҙар ассоциацияһы ағзаһы була&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Проекттары ==
* Гнаденвальдтың йорто, 1934—1938
* Тох резиденцияһы, Санта-Моника, Калифорния, 1941
* Панцер резиденцияһы, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1942
* Босуэлла резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1944
* Дальберг резиденцияһы, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1945
* Фостерҙың йоҡо һәм йыуыныу бүлмәһе, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1950
* Барбас резиденцияһы, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1951
* Доктор Дж. Броуди резиденцияһы, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1952
* Мур резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1955
* Стюарт резиденцияһы, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1955
* Фельдман кухняһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1956
* Шварц резиденцияһы, Камарилло, Калифорния, 1956—1957
* Хьюбшер резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1959—1960
* Эллиот Эванс компанияһының ҡабул итеү урыны, Лос-Анджелес, Калифорния, 1960
* Кандианидес резиденцияһы, Венчур, Калифорния, 1961
* Силвербергтың фатиры, Лос-Анджелес, Калифорния, 1962
* Бараш резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1960—1965, 1975
* Энгельман резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1965
* Леви резиденцияһы, Лос-Анджелес, Калифорния, 1965
* Вассерман резиденцияһы (фойе), Лос-Анджелес, Калифорния, 1968
* Үҙгәртеп ҡоролған йорт, Беверли-Хиллс, Калифорния, 1974

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.architektenlexikon.at/de/727.htm Цимблер на Architektenlexicon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230824/http://www.architektenlexikon.at/de/727.htm |date=2016-03-03}}
* Zacek, Patricia: Frauen in Der Technik Von 1900 Bis 2000, Vienna, ARGE Architektinnen und Ingenieurkonsulentinnen, 1999

{{ВС}}

[[Категория:Ҡатын-ҡыҙ-архитекторҙар]]
[[Категория:Австрия архитекторҙары]]
[[Категория:АҠШ дизайнерҙары]]
[[Категория:Лос-Анджелес архитекторҙары]]</text>
      <sha1>8xhskw82ok7ukxtqkxwxis4qgqtz2z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зәңгәр флаг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200142</id>
    <revision>
      <id>1293171</id>
      <timestamp>2026-04-11T18:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: [[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]] [[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]] '''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуға...</comment>
      <origin>1293171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="2z0z1486fovnxx4xja25o8dmtkkfpe6" xml:space="preserve">[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә.</text>
      <sha1>2z0z1486fovnxx4xja25o8dmtkkfpe6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293189</id>
      <parentid>1293171</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="ms1a7few7nisnjhiujsu6gh4r5sizgx" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Книга:Lexikon Tourismus|Blaue Flagge|107—108}}
* {{Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|Blaue Flagge|126—127}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat-inline|Blue Flag beach|Пляжи с голубым флагом}}
* [http://www.blueflag.org/ Официальный сайт]
{{ВС}}</text>
      <sha1>ms1a7few7nisnjhiujsu6gh4r5sizgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293190</id>
      <parentid>1293189</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Флагтар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1293190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="k40cv12hrxgmbvfapln95g0wqnagu8f" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Книга:Lexikon Tourismus|Blaue Flagge|107—108}}
* {{Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|Blaue Flagge|126—127}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat-inline|Blue Flag beach|Пляжи с голубым флагом}}
* [http://www.blueflag.org/ Официальный сайт]
{{ВС}}

[[Категория:Флагтар]]</text>
      <sha1>k40cv12hrxgmbvfapln95g0wqnagu8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293191</id>
      <parentid>1293190</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Алфавит буйынса наградалар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1293191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="trydb4nh8tzwcrwjf8ynvufep2llxsv" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Книга:Lexikon Tourismus|Blaue Flagge|107—108}}
* {{Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|Blaue Flagge|126—127}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat-inline|Blue Flag beach|Пляжи с голубым флагом}}
* [http://www.blueflag.org/ Официальный сайт]
{{ВС}}

[[Категория:Флагтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса наградалар]]</text>
      <sha1>trydb4nh8tzwcrwjf8ynvufep2llxsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293192</id>
      <parentid>1293191</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Пляждар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1293192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="6o5piugd5f9i69p0cx78rdn4puqu4t0" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Книга:Lexikon Tourismus|Blaue Flagge|107—108}}
* {{Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|Blaue Flagge|126—127}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat-inline|Blue Flag beach|Пляжи с голубым флагом}}
* [http://www.blueflag.org/ Официальный сайт]
{{ВС}}

[[Категория:Флагтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса наградалар]]
[[Категория:Пляждар]]</text>
      <sha1>6o5piugd5f9i69p0cx78rdn4puqu4t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293195</id>
      <parentid>1293192</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T02:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="n0cnvp63gghrc5pfkp92oirvzq5d9rx" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Blue Flag Logo.svg|200px|right]]
[[Файл:Blaue Flagge 2007.jpg|thumb|250px|Зәңгәр флаг, 2007 йыл]]
'''Зәңгәр флаг''' — халыҡ-ара награда, 1987 йылдан алып йыл һайын юғары сифат стандарттарына яуап биргән һәм хәүефһеҙ һыу инеү өсөн яраҡлы пляждарға һәм причалдарға тапшырыла. Зәңгәр флагтың тыуған иле — [[Франция]], унда беренсе тапҡыр бүләкләү 1985 йылда үткәрелә. Зәңгәр флаг номинацияһы экологик белем биреү фонды ({{lang-en|FEE}}), ул коммерцияға ҡарамаған ойошма. Фонд донъяның 60 илендә — [[Европа]], [[Африка]], [[Океания]], [[Азия]], [[Төньяҡ Америка|Төньяҡ]] һәм [[Көньяҡ Америка]]ла урынлашҡан 65 ойошманан тора.

Зәңгәр флаг критерийҙарына тап килеү өсөн, [[һыу]] сифаты, хәүефһеҙлек һәм экологик мәғрифәтселектең ҡәтғи стандарттары үтәлергә тейеш. [[Европа берлеге]] илдәрендә урынлашҡандар өсөн ҡабул ителгән директиваларҙы тулыһынса үтәү ҙә кәрәк.

Бүләкләү йыл һайын 5 июндә (Европа илдәре, [[Канада]], [[Мәғриб (ил)|Марокко]], [[Тунис]] һәм географик урыны буйынса оҡшаш илдәрҙә) һәм 1 ноябрҙә (Кариб бассейны илдәрендә, [[Яңы Зеландия]], [[Көньяҡ Африка]] һәм Көньяҡ ярымшарҙа урынлашҡан илдәрҙә) үтә.

2009 йылда Зәңгәр флаг 3450-нән ашыу пляжға һәм причалға тапшырыла.

Әлеге ваҡытта Зәңгәр флаг программаһында донъяның түбәндәге илдәре ҡатнаша: [[Багам Утрауҙары]], [[Бельгия]], [[Болгария]], [[Бразилия]], Канада, [[Хорватия]], [[Ҡыпрыҫ|Кипр]], [[Дания]], [[Доминика Республикаһы|Доминикан Республикаһы]], [[Англия]], [[Эстония]], [[Франция]], [[Әлмәниә|Германия]], [[Юнанстан|Греция]], [[Исландия]], [[Ирландия]], [[Исраил|Израиль]], [[Италия]], [[Үрдүн|Иордания]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Мексика]], [[Мальта]], [[Черногория]], [[Мәғриб (ил)|Марокко]], [[Нидерланд]], [[Яңы Зеландия]], [[Төньяҡ Ирландия]], [[Норвегия]], [[Польша]], [[Португалия]], [[Пуэрто-Рико]], [[Румыния]], [[Рәсәй Федерацияһы]], [[Шотландия]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Көньяҡ Африка]], [[Испания]], [[Швеция]], [[Тринидад һәм Тобаго]], [[Тунис]], [[Төркиә]], [[Украина]], [[Уэльс]], [[Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре]], Виргин Утрауҙары, [[Синт-Мартен]]. Программа [[Аруба]]ла эксперименталь кимәлдә эшләй.

Бөтә донъя буйынса ял итеүселәрҙең күбеһе сәйәхәт итеүҙе планлаштырғанда буласаҡ ял итеү урынын Зәңгәр флаг менән баһаһына ҡарап һайлай.

Рәсәйҙә Зәңгәр флаг менән бүләкләнгән беренсе пляж — (2016 йылда) [[Калининград өлкәһе]]нең Янтарный ҡасабаһындағы пляж зонаһы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blueflag.global/new-blog/2016/7/25/the-first-russian-blue-flag-beach-provides-comfortable-vacation-for-people-with-disabilities|title=The first Russian Blue Flag beach provides comfortable vacation for people with disabilities — Blue Flag|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231142734/http://www.blueflag.global/new-blog/2016/7/25/the-first-russian-blue-flag-beach-provides-comfortable-vacation-for-people-with-disabilities|archive-date=2016-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| author=Светлана Песоцкая| url=https://rg.ru/2016/04/20/reg-szfo/baltijskij-pliazh-pervym-v-rossii-poluchil-goluboj-flag.html| title=Янтарный песок. Балтийский пляж первым в России получил «Голубой флаг»| publisher=// [[Российская газета]]. Федеральный выпуск № 85(6953), 20.04.2016| access-date=2016-06-26| archive-date=2016-07-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20160701221122/https://rg.ru/2016/04/20/reg-szfo/baltijskij-pliazh-pervym-v-rossii-poluchil-goluboj-flag.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2017 йылда флаг менән Ялтала урынлашҡан Ҡырымдың Массандровский пляжы бүләкләнә&lt;ref&gt;{{Cite news| title=В России появился второй удостоенный «Голубого флага» пляж| url=https://lenta.ru/news/2017/06/20/blueflag/| publisher=// [[Lenta.ru]], 20 июня 2017| access-date=2017-12-22| archive-date=2017-12-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20171222010715/https://lenta.ru/news/2017/06/20/blueflag/}}&lt;/ref&gt;. 2018 йылда [[Сочи]]ҙағы 6 пляж Зәңгәр флагҡа лайыҡ була, 2019 йылда улар 13 була, ә 2020 йылда уларҙың һаны 21-гә тиклем арта&lt;ref&gt;''Ирина Белова.'' [https://rg.ru/2020/04/28/reg-ufo/v-sochi-21-pliazh-udostoen-golubogo-flaga.html В Сочи 21 черноморский пляж удостоен «Голубого флага»] {{Wayback|url=https://rg.ru/2020/04/28/reg-ufo/v-sochi-21-pliazh-udostoen-golubogo-flaga.html |date=20200705222219 }} // Российская газета, 28.04.2020.&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Книга:Lexikon Tourismus|Blaue Flagge|107—108}}
* {{Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|Blaue Flagge|126—127}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat-inline|Blue Flag beach|Пляжи с голубым флагом}}
* [http://www.blueflag.org/ Официальный сайт]
{{ВС}}

[[Категория:Флагтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса наградалар]]
[[Категория:Пляждар]]</text>
      <sha1>n0cnvp63gghrc5pfkp92oirvzq5d9rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Цимблер Лиана</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200143</id>
    <revision>
      <id>1293177</id>
      <timestamp>2026-04-11T18:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы=Akkashka |тема=Архитектура  |тема2=Ҡатын-ҡыҙ  |тема3=  |ил=Австрия |ил2=  |ил3= }} ~~~~</comment>
      <origin>1293177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="a8s6xg86gq5wrybj1293jiccbnkl175" xml:space="preserve">{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы=Akkashka |тема=Архитектура  |тема2=Ҡатын-ҡыҙ  |тема3=  |ил=Австрия |ил2=  |ил3= }} [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|фекер алышыу]]) 18:16, 11 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a8s6xg86gq5wrybj1293jiccbnkl175</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Зәңгәр флаг</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200144</id>
    <revision>
      <id>1293178</id>
      <timestamp>2026-04-11T18:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{ТИМ|ru|Голубой флаг|11 апрель 2026}} {{Вики-яҙ 2025|ҡатнашыусы=Вәхит|тема= |тема2= флаг |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</comment>
      <origin>1293178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180" sha1="3a83uo0kd2ekadougah6mnmjhp2kqna" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Голубой флаг|11 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2025|ҡатнашыусы=Вәхит|тема= |тема2= флаг |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>3a83uo0kd2ekadougah6mnmjhp2kqna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293180</id>
      <parentid>1293178</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="k25h9knpu0hocufba1xjm8ns74ey0pd" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Голубой флаг|11 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2025|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=бүләк |тема2= флаг |тема3= |ил=Франция |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>k25h9knpu0hocufba1xjm8ns74ey0pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293188</id>
      <parentid>1293180</parentid>
      <timestamp>2026-04-11T18:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="ftjwc91dncen0cybwontj26xuq7i1vn" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Голубой флаг|11 апрель 2026}}
{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=бүләк |тема2= флаг |тема3= |ил=Франция |ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>ftjwc91dncen0cybwontj26xuq7i1vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тыйым һалынған ҡала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200145</id>
    <revision>
      <id>1293193</id>
      <timestamp>2026-04-11T19:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akkashka</username>
        <id>14326</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{subst:L}} {{Иҫтәлекле урын | Тип = Һарай ансамбле | Русское название = Запретный город | Оригинальное название = {{lang-zh|紫禁城}} | Изображение = 景山公园 (20315852831)- cropped.jpg | Подпись изображения =  | Ширина изображения =  | Статус = дәүләт һаҡлауында {{ЮНЕСКО   |Официальное название = Imp...</comment>
      <origin>1293193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114401" sha1="eojdkg3ke5wjrorlpz58hxzuhm9ulq9" xml:space="preserve">{{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=11 апрель 2026}}
{{Иҫтәлекле урын
| Тип = Һарай ансамбле
| Русское название = Запретный город
| Оригинальное название = {{lang-zh|紫禁城}}
| Изображение = 景山公园 (20315852831)- cropped.jpg
| Подпись изображения = 
| Ширина изображения = 
| Статус = дәүләт һаҡлауында
{{ЮНЕСКО
  |Официальное название = Imperial Palaces of the Ming and Qing Dynasties in Beijing and Shenyang. The Imperial Palace of the Ming and Qing Dynasties in Beijing
  |Название             = Пекинда һәм Шэньянда Мин һәм Цин император династиялары һарайҙары. 
  |Тип                  = мәҙәни
  |Критерии             = (i), (ii), (iii), (iv)
  |ID                   = 439-001
  |Регион               = Азия һәм Тымыҡ океан
  |Включение            = 1987
 }}
| Страна = Ҡытай
| Название местоположения = Ҡала
| Местоположение = [[Пекин]]
| Координаты = 
| CoordScale = 
| Позиционная карта = 
| Тип здания = 
| Архитектурный стиль = 
| Автор проекта = 
| Архитектор = 
| Скульптор = 
| Строитель = 
| Основатель = 
| Первое упоминание = 
| Основание = 1420
| Основные даты = {{Достопримечательность/Даты||||||}}
| Упразднён = 
| Начало строительства = 
| Окончание строительства = 
| Здания = 
| Приделы = 
| Известные обитатели = 
| Известные насельники = 
| Реликвии = 
| Настоятель = 
| Состояние = 
| Высота = 
| Материал = 
| Сайт = 
| План = 
| Подпись плана = 
| Ширина плана = 
}}
[[Файл:景山公园 (19687188164) - panorama.jpg|thumb|420px|Пекин, Тыйым һалынған ҡала]]
[[Файл:Xicheng, Beijing, China - panoramio - long10000 (4).jpg|thumb|300px| Тыйым һалынған ҡаланың төньяҡ-көнбайыш мөйөшө башняһы]]

'''Тыйым һалынған ҡала''' ({{Китайский||紫禁城|Zǐjìnchéng|Цзыцзиньчэн|[[Пурпурный цвет|Ҡуйы ҡыҙыыл төҫ]] тыйым һалынған ҡала}}; бөгөнгө көндә ғәҙәттә {{Китайский||故宫|Gùgōng|'''Гугун'''|Элекке һарай}}&lt;ref&gt;Как нарицательное существительное, һүҙлектәр 故宫 (gùgōng) «элекке император династияһы һарайы» тип тәржемә итә&lt;/ref&gt;) — донъялағы иң киң һарай комплексы (961 x 753 метра, 720 мең м², 980 бина)&lt;ref name=&quot;Rooms&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.singtaonet.com/arts/t20060927_343639.html|title=故宫到底有多少间房 |subtitle=ru:Сколько комнат в Запретном городе)|lang=zh|website=Singtao Net|date=2006-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718140600/http://www.singtaonet.com/arts/t20060927_343639.html |archive-date=2007-07-18|url-status=dead|access-date=2007-07-05}}&lt;/ref&gt;. [[Пекин]] ҡалаһының үҙәгендә, төп [[Тяньаньмэнь майҙаны]]нан төньяҡҡа һәм [[Чжуннаньхай|күл кварталы]]нан көнсығышҡа ( илдең хәҙерге етәкселәрҙең резиденциялары) урынлашҡан. Ҡытай императорҙарының, Мин династияһынан алып Цин династияһының аҙағына тиклем, йәғни 1420 йылдан 1912 йылға тиклемге, төп һарай комплексы; ошо ваҡыт дауамында императорҙарҙың һәм уларҙың ғаилә ағзаларының йәшәү урыны, шулай уҡ ҡытай хөкүмәтенең церемониаль һәм сәйәси үҙәге булып хеҙмәт иткән. Ошонан Ҡытай дәүләте ([[Поднебесная]]) менән Мин һәм Цин династияларының 24 императоры идара итә.

1406-1420 йылдарҙа Ҡытай императорҙарының Мин династияһы һарайы булараҡ төҙөлгән һарай комплексы шул ваҡыттан алып бик күп үҙгәрештәр кисерә&lt;ref name=&quot;Rooms&quot;/&gt;. Традицион ҡытай һарай архитектураһы өлгөһө булараҡ&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/439|title=UNESCO Объекты мирового наследия: Императорские дворцы династий Мин и Цин в Пекине и Шеньяне|publisher=UNESCO|access-date=2007-05-04|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226004011/http://whc.unesco.org/en/list/439|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, комплекс Көнсығыш Азияның да, башҡа төбәктәрҙең дә мәҙәни һәм архитектура үҫешенә йоғонто яһай. 1925 йылдан Тыйым һалынған ҡала Һарай музейы ҡарамағында була, уның сәнғәт әҫәрҙәре һәм артефакттар коллекцияһы Мин һәм Цин династиялары император коллекциялары базаһында формалаша. Элекке музей коллекцияһының бер өлөшө хәҙер [[Тайбэй]]ҙағы [[Император һарайы музейы|Император һарайы музейы]]нда урынлашҡан; ике музей ҙа бер үк учреждениенан башлана, әммә [[Ҡытайҙа Граждандар һуғышы]]нан һуң айырыла.

1987 йылда тыйым һалынған ҡала ҡытай объекттарынан беренсе булып  ЮНЕСКО тарафынан кешелектең [[Бөтә донъя мираҫы]] исемлегенә индерелә&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;. ЮНЕСКО тарафынан донъяла һаҡланып ҡалған иң ҙур боронғо ағас ҡоролмалар йыйылмаһы иҫәбенә индерелгән.

[[Файл:Forbidden-City-Bronze-Tortoise-4015.jpg|thumb|right|[[Черепахи в китайской мифологии|Тыйым һалынған ҡалала гөбөргәйелдәр]]

== Атамаһы ==
[[Файл:BuildingDecoration.jpg|thumb|Бинаның ялтырауыҡлы биҙәүе (декор)]]
«Тыйым һалынған ҡала» тигән таралған атамаһы — ''Цзыцзиньчэн'' (Ҡуйы ҡыҙыл тыйым һалынған ҡала) ҡытай атамаһыныың тәржемәһе. Шундай уҡ сығанаҡлы икенсе атамаһы — «Тыйым һалынған һарай»&lt;ref&gt;{{статья|заглавие=Perspective of urban land use in Beijing |издание={{Нп3|GeoJournal}} |том=20 |номер=4 |страницы=359—364 |doi=10.1007/bf00174975 |язык=en |автор=Gan, Guo-hui |месяц=4 |год=1990 |издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer]] }}&lt;/ref&gt;.

«''Цзыцзиньчэн''» атамаһы мәғәнәһе буйынса күп кимәлле:
* ''Цзы'', йәки «Ҡуйы ҡыҙыл», боронғо Ҡытайҙа ''Цивей йондоҙо'' тип аталған [[поляриссима|Тимерғаҙыҡ йондоҙо]]н күҙ уңында тотҡан һәм  и традицион [[китайская астрология|ҡытай астрологияһы]]нда [[Юй-ди|Күк Императоры]]ның күктәге төйәге, тип һаналған. Уның тирә-яғындағы күк өлкәһе — [[китайские созвездия|Өс ситән]] йондоҙлоғо ({{китайский||紫微垣|Zǐwēiyuán||Цивей һауыты}}) — Күк Императоры һәм уның ғаиләһе биләмәһе була. Тыйым һалынған ҡала, ер императоры резиденцияһы булараҡ, был өлкәнең ер эквиваленты була.
* ''Цзинь'', йәки «''Тыйым һалынған''», юғары рөхсәтһеҙ һарайға бер кем дә инә лә алмай, унан сығып та китә алмай тигәнде раҫлай. Пекиндың үҙәгендә урынлашҡан тыйым һалынған ҡала уның башҡа өлөшөнән соҡорҙар һәм ҡуйы ҡыҙыл-ҡыҙыл диуарҙар менән айырылып торған; бында фәҡәт император һәм уның яҡындары ғына була алған, ә ябай халыҡ өсөн Пекиндың был өлөшө яҡын барырлыҡ булмаған. XIX быуатта ла унда сит ил кешеләре бер ҡасан да булмаған булған, шуға күрә 1900 йылда [[Ихэтуань ихтилалы]]н баҫтырыу ваҡытында Пекин алынғас, күп кенә европалылар һәм американдар, нисек итеп улар тәүге тапҡыр серле һарай комплексын барып күреүе тураһында яҙған.
* Чэн «ҡала» тигәнде аңлата&lt;ref name=&quot;Yu 18&quot;/&gt;.

Бөгөн был объект ҡытайса, йышыраҡ, ''Гугун'' булараҡ билдәле, был «Элекке һарай» тигәнде аңлата&lt;ref&gt;В общем смысле, «гугун» обозначает также все бывшие дворцы; ещё одним выдающимся примером таковых являются бывший императорский ([[Мукденский дворец]]) в [[Шеньян]]е.&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==

=== Ҡоролма һәм Мин династияһы ===
[[Файл:Yongle-Emperor1.jpg|thumb|Император [[Юнлэ]] Тыйым һалынған ҡаланы төҙөргәә бойорған]]

В эпоху [[монголы|монгольской]] [[Юань (династия)|династии Юань]] местоположение Запретного города находилось на территории [[Ханбалык|Имперского города]]. После падения династии Юань, император [[Хунъу]] династии Мин переместил столицу из северного Пекина в южный [[Нанкин]], а в 1369 году распорядился сровнять дворцы Юань с землёй. Для его сына Чжу Ди был изобретён титул принца Янь, с резиденцией в Пекине. В 1402 году Чжу Ди узурпировал трон и стал [[Юнлэ|императором]], правившим под [[девиз правления|девизом]] «Юнлэ». Он сделал Пекин второстепенной столицей империи Мин, и в 1406 году по его указанию началось строительство того, чему предстояло стать Запретным городом&lt;ref name=&quot;Yu 18&quot;&gt;Yu (1984), p. 18&lt;/ref&gt;. В то же самое время император развернул другой сравнимый по масштабам проект: строительство комплекса [[даос]]ских храмов и монастырей на горе [[Уданшань]]&lt;ref&gt;{{citation|first=Changjian|last=Guo|first2=Jianzhi|last2=Song|first3=Lingyu|last3=Feng|publisher=Wuzhou Chuanbo Chubanshe|year=2003|isbn=7508502264|title=World heritage sites in China|url=https://books.google.com/books?id=HGHSpeu8iAEC&amp;pg=PA118|p=118}} {{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=HGHSpeu8iAEC&amp;pg=PA118 |title=Источник |access-date=2017-09-29 |archive-date=2014-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140919173908/https://books.google.com/books?id=HGHSpeu8iAEC&amp;pg=PA118 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;, который, впрочем он так и не посетил.

План Запретного города был разработан множеством архитекторов и зодчих, а затем изучен императорским Министерством труда&lt;ref name=&quot;journal&quot;/&gt;. В число главных архитекторов и инженеров вошли Каи Синь&lt;ref name=&quot;journal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pacificrim.usfca.edu/research/perspectives/mallas.pdf|title=Vatican City and the Forbidden City; St. Peter's Square and Tiananmen Square: A Comparative Analysis. Page 5|archive-url=https://web.archive.org/web/20100627021008/http://www.pacificrim.usfca.edu/research/perspectives/mallas.pdf |archive-date=2010-06-27|format=PDF|website=Asia-Pacific: Perspectives|publisher=University of San Francisco|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Cricket's Cage|author=Stefan Czernecki and reviewed by Dave Jenkinson|url=http://www.umanitoba.ca/cm/vol4/no1/crickets.html|website=CM Magazine|publisher=[[Манитобский университет|University of Manitoba]]|lang=en|access-date=2015-11-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060153/http://www.umanitoba.ca/cm/vol4/no1/crickets.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[вьеты|вьетнамский]] евнух Нгуен Ан&lt;ref&gt;{{книга |автор=Tsai, Shih |заглавие=Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle |ссылка=https://books.google.com/?id=aU5hBMxNgWQC&amp;dq=Perpetual+Happiness&amp;printsec=frontcover |издательство=Seattle : University of Washington Press, c2001, p126 |isbn=978-0-295-98124-6 |язык=en |год=2002}}&lt;/ref&gt;, Куаи Сиань, Лу Сиань и другие&lt;ref name=&quot;journal&quot;/&gt;.

Строительство продолжалось 15 лет, потребовав труда ста тысяч искусных ремесленников — мастеров [[Камнерезные ремёсла Китая|резьбы по камню]], дереву, художников и т. д. — и до миллиона строителей&lt;ref name=&quot;Yang 15&quot;&gt;Yang (2003), p. 15&lt;/ref&gt;. Колонны важнейших залов были выполнены из цельных брёвен драгоценного «китайского [[лавровые|лавра]] (махила)» — ''{{нп3|наньму|наньму||Nanmu}}'' ({{китайский||[[:zh:楠木|楠木]]|nánmù}}), — ''[[:en:Phoebe nanmu|Phoebe nanmu]]'' (''[[латинский язык|лат.]]''), [[эндемик|встречающегося]] в джунглях юго-западного Китая. Повторить такое достижение в последующие годы не удалось: огромные колонны, которые мы видим сегодня, были сооружены заново при династии Цин, с использованием разнообразных пород [[сосна|сосны]]&lt;ref&gt;Единственный сохранившийся зал большого размера, построенный из цельных брёвен ''наньму'', находится в гробнице Чжу Ди — одной из [[гробницы императоров династии Мин|гробниц Мин]] за пределами Пекина. Этот зал лишь немногим меньше Зала Верховной гармонии Запретного города ([http://www.china.org.cn/english/features/atam/115650.htm The Thirteen Ming Tombs in Beijing] {{Wayback|url=http://www.china.org.cn/english/features/atam/115650.htm |date=20080129020952 }})&lt;/ref&gt;. Огромные террасы и большие каменные резные орнаменты были сделаны из камня, добытого в каменоломнях под Пекином. Самые крупные фрагменты невозможно было доставить обычными средствами; вместо этого, вдоль маршрута были вырыты колодцы, водой из которых в разгар зимы поливали дорогу. Таким образом создавался слой льда, по которому тащили камни&lt;ref name=&quot;CCTV&quot;&gt;{{cite video | people=China Central Television, The Palace Museum | date=2005 | url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | title=Gugong: &quot;I. Building the Forbidden City&quot; | medium=Documentary | location=China | publisher=CCTV | access-date=2015-11-10 | archive-date=2010-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | url-status=live }} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

Полы крупнейших залов были вымощены «золотыми кирпичами» ({{китайский||金砖|jīnzhuān}}) из обожжённой глины, добытой в семи уездах префектур [[Сучжоу (Цзянсу)|Сучжоу]] и [[Сунцзян]]&lt;ref name=&quot;Yu 21&quot;&gt;Yu (1984), p. 21&lt;/ref&gt;. Обжиг каждой партии занимал месяцы; в результате были получены гладкие кирпичи, при ударе издававшие металлический звук&lt;ref name=&quot;Yang 15&quot;/&gt;. Большая часть внутреннего мощения, которое мы видим сегодня, представляет собой оригиналы, возраст которых составляет шесть веков.

[[Файл:Verbotene-Stadt1500.jpg|thumb|Запретный город, как он изображён на рисунке эпохи [[империя Мин|династии Мин]]]]

[[Файл:The Forbidden City - View from Coal Hill.jpg|thumb|left|Вид на Запретный город с холма Цзиньшань.]]

Почва, вынутая во время сооружения рва, была сложена к северу от дворца, для создания искусственного [[Цзиншань (парк)|холма Цзиньшань]]&lt;ref name=&quot;Yu 20&quot;&gt;Yu (1984), p. 20&lt;/ref&gt;.

Ещё до того, как дворец был закончен, Чжу Ди переехал в Пекин под видом «путешествующего и охотящегося» (巡狩): административный центр империи постепенно сместился из Нанкина в Пекин. Когда в 1420 году дворец был закончен, Чжу Ди переехал в него, а Пекин официально стал основной столицей империи&lt;ref name=&quot;CCTV&quot;/&gt;. Однако не прошло и девяти месяцев по завершении их строительства, как три главных зала, включая тронный, сгорели. Восстановление их заняло 23 года.

Запретный город обладал уникальными для своего времени характеристиками. Во всём дворцовом комплексе нет ни одной печной трубы. С самого начала, после постройки, здесь была устроена система отопления, проведённая под полом жилых построек. Источники тепла находились за пределами построек, к которым были проведены подземные трубы, по которым и поступал тёплый воздух. Также обитатели Запретного города для обогрева использовали особые жаровни с древесным углём, при горении не имевшем дыма и запаха. Эти жаровни были оборудованы специальным колпаком, исключавшим случайный выброс горячих углей. По этой причине необходимость в печных трубах во дворце отпадала. Такая система отопления была экологичной и существенно повышала противопожарную безопасность в Запретном городе, который, в основном, построен из дерева.

С 1420 по 1644 годы Запретный город был резиденцией династии Мин. В апреле 1644 года его захватили войска повстанцев под предводительством [[Ли Цзычэн]], и император [[Чунчжэнь]] — последний император династии Мин — повесился на холме Цзиньшань. Ли Цзычэн провозгласил себя императором династии Шунь в Зале Военного величия&lt;ref&gt;Yang (2003), p. 69&lt;/ref&gt;. Однако вскоре он бежал, спасовав перед объединёнными силами бывшего минского генерала [[У Саньгуй|У Саньгуя]] и [[маньчжуры|маньчжурских]] армий, по ходу дела предав огню части Запретного города&lt;ref&gt;p 3734, {{книга |заглавие=朝鲜李朝实录中的中国史料 (Китайские исторические материалы в Анналах династии И) |год=1980 |издательство={{Нп3|Zhonghua Book Company}} |место=Beijing |id=CN / D829.312 |язык=ru |автор={{Нп3|Wu Han (PRC)|Wu, Han|en|Wu Han (PRC)}}}}&lt;/ref&gt;.

=== Династия Цин ===
[[Файл:Kangxi-Verbotene-Stadt1.jpg|thumb|Император [[Канси]] возвращается в Запретный город после поездки на юг.]]

К октябрю 1644 года Маньчжуры добились господства в северном Китае, и принц-регент [[Доргонь]] провозгласил династию Цин в качестве преемника Мин. В Запретном городе состоялась церемония объявления молодого императора [[Шуньчжи]] правителем всего Китая&lt;ref&gt;[[Го Можо|Guo Muoruo]]. 甲申三百年祭 ''(ru:Празднование 300-го юбилея года Джиа-Шенг)''. New China Daily. 1944{{ref|zh}}&lt;/ref&gt;. Правители Цин в основном поддерживали минскую структуру дворца, за исключением названий некоторых ключевых зданий. В названиях, присвоенных династией Мин, предпочтение отдавалось знаку ''цзи'' ({{китайский|極|极}}), который означает «превосходство» или «исключительность», в то время как в новых цинских названиях предпочитались термины, означающие «мир» и «гармонию»; например, ''Хуаньджидянь'', «Зал Имперского превосходства», был переименован в ''Тайхэдянь'', «Зал Верховной гармонии»&lt;ref name=&quot;CCTV２&quot;&gt;{{cite video | people=China Central Television, The Palace Museum | date=2005 | url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | title=Gugong: &quot;II. Ridgeline of a Prosperous Age&quot; | medium=Documentary | location=China | publisher=CCTV | access-date=2015-11-10 | archive-date=2010-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | url-status=live }} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|thumb|left|[[Турфан]]ская делегация в Запретном городе (1656 год)]]

Кроме того, указатели и [[шильдик|таблички с названиями]] были сделаны двуязычными (на [[китайский язык|китайском]] и [[маньчжурский язык|маньчжурском]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=故宫外朝宫殿为何无满文？ (Почему в залах Внешнего Двора нет надписей на маньчжурском?)|url=http://ha.people.com.cn/news/2006/06/16/109613.htm|url-status=dead|website=People Net|date=2006-06-16|access-date=2007-07-12|lang=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201185034/http://ha.people.com.cn/news/2006/06/16/109613.htm|archive-date=2008-12-01}}&lt;/ref&gt;, а главная часть официальной опочивальни императрицы, — Зала Земного спокойствия, — стал [[шаманизм|шаманистическим]] святилищем&lt;ref&gt;{{cite web|title=坤宁宫 |subtitle=ru:Дворец Земного Спокойствия|url=http://125.35.3.4/China/phoweb/BuildingPage/1/B488.htm|url-status=dead|access-date=2007-07-12|author=Zhou Suqin|website=The Palace Museum|lang=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095215/http://125.35.3.4/China/phoweb/BuildingPage/1/B488.htm|archive-date=2007-09-29}}&lt;/ref&gt;.

Таким образом, Запретный город стал центром власти династии Цин. Однако в [[династия Цин|Цинскую]] эпоху многие императоры наведывались в Запретный город только для формальных приёмов, проводя большую часть времени за городом, в [[Летний дворец (Пекин)|Летнем дворце]] или дворце [[Юаньминъюань]].

[[Файл:1756 Bellin View of the Grand Throne Room in the Forbidden City, Beijing, China - Geographicus - LeGrandThroneImperial-bellin-1756.jpg|thumb|Вид на Большой Тронный Зал в Запретном городе, Жак-Никола Беллин, 1756]]

В 1860 году, во время [[Вторая опиумная война|Второй опиумной войны]], англо-французские силы овладели Запретным городом и оккупировали его вплоть до конца войны&lt;ref name=&quot;CCTV11&quot;&gt;{{cite video | people=China Central Television, The Palace Museum | date=2005 | url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | title=Gugong: &quot;XI. Flight of the National Treasures&quot; | medium=Documentary | location=China | publisher=CCTV | access-date=2015-11-10 | archive-date=2010-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml | url-status=live }} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;. В 1900 году императрица [[Цыси]] бежала из Запретного города во время [[Ихэтуаньское восстание|Боксёрского восстания]], оставив его под оккупацией войск [[Альянс восьми держав|держав договора]] вплоть до следующего года.

Служивший домом двадцати четырём императорам, — четырнадцати династии Мин и десяти династии Цин, — после [[Синьхайская революция|свержения цинской династии]] в 1911—1912 годах и отречения [[Пу И]], последнего императора Китая, в 1912 году, Запретный город перестал быть политическим центром страны. Однако, по соглашению, заключённому между [[Айсин Гёро|императорским домом Цин]] и правительством новой [[Китайская Республика (Тайвань)|Китайской Республики]], Пу И было разрешено — фактически, приказано — проживать в пределах стен Запретного города. Пу И и его семья сохранили за собой право пользования Внутренним дворцом, в то время как Внешний дворец был передан республиканским властям. В 1914 году во Внешнем дворце был основан музей&lt;ref&gt;Yang (2003), p. 137&lt;/ref&gt;.

=== После революции ===
[[Файл:TropasRepublicanasCiudadProhibida19170712--fightforrepublic00putn.jpeg|thumb|Республиканские войска ведут бой с целью отбить Запретный город 12 июля 1917 года, после предпринятой генералом Чжан Сюнем попытки реставрации империи]]

В период [[Бэйянское правительство|Бэйянского правительства]] Китайской Республики росло недовольство пребыванием Пу И во дворце&lt;ref name=&quot;Yan4&quot;&gt;{{книга |заглавие=正说清朝十二帝 (Правдивые истории двенадцати императоров Цин) |ссылка=http://culture.people.com.cn/GB/40472/55544/55547/55560/3875789.html |год=2004 |издательство={{Нп3|Zhonghua Book Company}} |место=Beijing |isbn=7-101-04445-X |язык=zh |часть=国民—战犯—公民 (Подданный – Военный преступник – Гражданин) |автор={{Нп3|Yan Chongnian|Yan, Chongnian|en|Yan Chongnian}} |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182003/http://culture.people.com.cn/GB/40472/55544/55547/55560/3875789.html }}&lt;/ref&gt;

В 1923 году Реджинальд Джонстон, учитель английского языка Пу И, рассказал ему, что [[евнух]]и тайком выносят из дворца драгоценности и продают их в антикварных магазинах. Пу И заказал аудит дворцовых коллекций. Прежде чем начался аудит, пожар уничтожил сады Дворца созидаемого процветания (建福宫), в котором хранилась большая часть коллекции произведений искусства императора [[Цяньлун]]а&lt;ref name=&quot;Jianfu1&quot;&gt;{{cite web|title=Forbidden City 4__Destruction and Rebuilding|url=http://english.cri.cn/4406/2007/02/12/1281@195333.htm |website=CRI Online|date=2007-02-15|access-date=2007-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901103733/http://english.cri.cn/4406/2007/02/12/1281@195333.htm |archive-date=2009-09-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. В своих мемуарах Пу И утверждал, что пожар был устроен евнухами для сокрытия совершённых ими растрат. Этот пожар ещё усилил общественное раздражение тем фактом, что Пу И продолжает занимать дворец&lt;ref&gt;{{книга |автор=Aisin-Gioro, Puyi |заглавие=From Emperor to citizen : the autobiography of Aisin-Gioro Pu Yi |ссылка=https://archive.org/details/fromemperortocit00puyi_0 |год=1964 |издательство=Foreign Language Press |место=Beijing |isbn=0-19-282099-0 |язык=en}}&lt;/ref&gt;. Сады были восстановлены лишь в 2005 году&lt;ref name=&quot;Jianfu2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chinaheritagefund.com/jfg.html|url-status=dead|lang=en|title=Jianfu Palace Garden|access-date=2007-07-20 |publisher=China Heritage Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006085051/http://www.chinaheritagefund.com/jfg.html|archive-date=2011-10-06}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Qing-Purple-canpoy-with-magic-fungi-design-3982.jpg|thumb|left|upright|Балдахин, изукрашенный волшебными грибами — лишь один из сотен тысяч экспонатов музея]]

В 1924 году в результате путча Пекином овладел генерал [[Фэн Юйсян]]. Денонсировав предшествующее соглашение с императорским домом Цин, Фэн изгнал Пу И из дворца&lt;ref name=&quot;Yan4&quot;/&gt;. Обширная коллекция предметов искусства, собранная минскими и цинскими императорами, перешла в руки республики. На их основе 10 октября 1925 года ([[Праздник Двух Десяток]]) в бывшем императорском дворце был создан соответственно названный музей ({{Китайский||故宫博物院|Gùgōng Bówùyùan|Гугун Боуюань|Музей „Бывший императорский дворец“}}), часто известный и на других языках как Музей «Гугун»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://russian.china.org.cn/travel/archive/bjbwg/2007-07/30/content_8597776.htm |title=Музей Гугун |access-date=2009-03-07 |archive-date=2017-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721200826/http://russian.china.org.cn/travel/archive/bjbwg/2007-07/30/content_8597776.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. (Впрочем, у музея был гораздо меньшего размера предшественник, открытый в одном из зданий дворца — Зале Боевой славы («К») ({{lang-zh|武英殿}}, Уиндянь) — уже в 1914 году)&lt;ref name=her&gt;[http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=004_palacemuseumprehistory.inc&amp;issue=004 The Transition from Palace to Museum: The Palace Museum’s Prehistory and Republican Years] {{Wayback|url=http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=004_palacemuseumprehistory.inc&amp;issue=004 |date=20161012151139 }} (От дворца к музею: предыстория Дворцового музея и Дворцовый музей в период [[Китайская Республика (Тайвань)|Китайской республики]])&lt;/ref&gt;. Большое количество находившихся там драгоценностей и любопытных артефактов были постепенно каталогизированы (около 1,17 млн единиц хранения согласно описи 1925 года) и выставлены на обозрение публики&lt;ref&gt;{{cite web|author=Cao Kun|title=故宫X档案: 开院门票 掏五毛钱可劲逛|subtitle=ru:Секретные материалы Запретного города: Входная плата на открытии 50 центов|url=http://culture.people.com.cn/GB/22226/53974/53977/3750782.html|website=Beijing Legal Evening|publisher=People Net|date=2005-10-06|access-date=2007-07-25|lang=zh|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719143805/http://culture.people.com.cn/GB/22226/53974/53977/3750782.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

В 1933 году [[Японо-китайская война (1937—1945)|японское вторжение в Китай]] поставило под угрозу безопасность этих национальных реликвий, и они были вывезены из Запретного города. Начиная с 1933 года значительная часть коллекции музея ({{Num|111549|}} единиц хранения, включая важные артефакты и императорские троны), были упакованы и эвакуированы. Вначале они были отправлены в Нанкин, а затем в Шанхай. Однако вскоре [[Императорская армия Японии|японские войска]] стали угрожать Шанхаю. Исполнительный Совет принял решение эвакуировать коллекции на дальний запад. Артефакты были разделены на три партии. Одна направилась северным маршрутом в сторону [[Шэньси]]. Другая была отправлена по [[Янцзы]] на юго-запад страны, в направлении [[Сычуань|Сычуаня]] и [[Гуйчжоу]]. Последняя партия была транспортирована на юг, в сторону [[Guangxi|Гуанси]]. Скорость японского наступления заставила, во избежание бомбёжки и захвата, перемещать артефакты быстро, зачастую принимая решения всего за час до отправки. В конце концов, все три коллекции оказались в относительной безопасности в Сычуане, где они оставались до конца войны&lt;ref&gt;См. карту маршрутов эвакуации {{cite web|title=National Palace Museum – Tradition &amp; Continuity|lang=en |url=http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320073822/http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|url-status=dead|access-date=2007-05-01|publisher=National Palace Museum|archive-date= 2007-03-20}}&lt;/ref&gt;.

Тем временем японская армия захватила Запретный город в Пекине. Многие сотрудники музея оставались в Пекине всю войну, и либо из-за их присутствия, либо из-за уважения японских властей к Пу И (ставшему императором прояпонского государства [[Маньчжоу-го]]), часть коллекции, остававшаяся во время войны в Пекине, также уцелела&lt;ref name=her/&gt;. Японская армия смогла вывезти лишь несколько больших бронзовых чанов и фрагменты пушки. Большая часть этих трофеев была после войны обнаружена в [[Тяньцзинь|Тяньцзине]]&lt;ref name=&quot;CCTV11&quot;/&gt;.

В 1945 году, после победы над Японией и окончания гражданской войны, артефакты были перевезены обратно в Нанкин и Пекин. Примечательно, что ни один из них не был ни повреждён, ни утерян&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|url-status=dead|title=National Palace Museum – Tradition &amp; Continuity|access-date=2007-05-01 |lang=en|website=National Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320073822/http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|archive-date= 2007-03-20}}&lt;/ref&gt;. Коллекции музея в пекинском Запретном городе с тех пор расширялись за счёт передачи экспонатов из других музеев страны и из других источников.

=== Дворцовый музей на Тайване ===
В конце 1940-х годов, после того как [[гоминьдан]] проиграл гражданскую войну в Китае, [[Чан Кайши]] приказал перевезти артефакты музея «Гугун» из Запретного города и Национального музея в Нанкине на [[Тайвань]]. По мере развития событий, никакие артефакты из Пекина отправлены не были; однако многие из лучших коллекций, хранившихся в Нанкине (2972 ящика из {{Num|13427|}}), были переправлены на Тайвань, где они стали ядром [[Музей Императорского Дворца|Музея Императорского Дворца]] в [[Тайбэй|Тайбэе]]&lt;ref name=her/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.npm.gov.tw/ru/visiting/visit/hours.htm |title=Музей «Гугун» в Тайбэе |access-date=2011-08-09 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827130903/http://www.npm.gov.tw/ru/visiting/visit/hours.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Three&quot;&gt;{{cite web|title=三大院长南京说文物 |subtitle=ru:Три директора музея обсуждают артефакты в Нанкине|url=http://www.people.com.cn/GB/paper447/10416/949293.html|url-status=dead|website=Jiangnan Times|publisher=People Net|date=2003-10-19|access-date=2007-07-05 |lang=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201133727/http://www.people.com.cn/GB/paper447/10416/949293.html|archive-date=2008-12-01}}&lt;/ref&gt;.

В результате улучшения отношений между КНР и Тайванем в XXI веке стало возможным и развитие контактов между пекинским и тайбэйскими музеями «Гугун». Начиная с 2009 года в Тайбэе были проведены ряд важных совместных экспозиций с предметами из обеих (пекинской и тайбэйской) коллекций. Однако из Тайбэя в Пекин для выставок пока лишь посылаются фотографии и видеозаписи, но не оригиналы экспонатов, ввиду неурегулированности их правового статуса: тайваньская сторона не уверена в том, разрешат ли власти КНР вернуть на Тайвань посланные в Пекин экспонаты&lt;ref&gt;[http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2013/01/28/trust-but-verify-china-taiwan-museum-exchanges/?mod=WSJBlog Trust but Verify: China-Taiwan Museum Exchanges] {{Wayback|url=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2013/01/28/trust-but-verify-china-taiwan-museum-exchanges/?mod=WSJBlog |date=20161018193258 }} (2013-01-28), WSJ Blog&lt;/ref&gt;.

=== При Китайской Народной Республике ===
В 1949 году у [[Врата Небесного Спокойствия|Врат небесного спокойствия]], прямо напротив Запретного города, была провозглашена Китайская Народная Республика. На протяжении следующих двух десятилетий были внесены различные предложения — сровнять с землёй или реконструировать Запретный город, чтобы разбить общественный парк, построить транспортную развязку или «развлекательные объекты»&lt;ref&gt;{{cite web|author=Wang, Jun|title= Forbidden City reconstruction plans|url=http://www.gmw.cn/02sz/2006-09/01/content_493893.htm |url-status=dead|publisher=Guangming Daily|date=2006-09-01|access-date= 2007-05-01|lang=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930235350/http://www.gmw.cn/02sz/2006-09/01/content_493893.htm|archive-date=2007-09-30}}&lt;/ref&gt;.

В этот период Запретный город претерпел некоторый ущерб, включая разборку трона в Зале центральной (полной) гармонии, снятие табличек с названиями с нескольких зданий и садов, и разрушение некоторых небольших ворот и построек&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.eastday.com/eastday/node81741/node81803/node112035/userobject1ai1829390.html|first=Jie|last=Chen|title=Внесено несколько ужасающих предложений по реконструкции Запретного города|website=Yangcheng Evening News|publisher=Eastday|date=2006-02-04|access-date=2007-05-01|lang=zh|archive-date=2019-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527175620/https://news.eastday.com/eastday/node81741/node81803/node112035/userobject1ai1829390.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Пик ущерба пришёлся на период [[Культурная революция в Китае|Культурной революции]]. В 1966 году был модифицирован Зал Поклонения предкам и разрушены некоторые артефакты — ради выставки революционных грязевых скульптур. Однако дальнейшее разрушение было предотвращено, благодаря вмешательству Премьера [[Чжоу Эньлай|Чжоу Эньлая]], пославшего армейский батальон охранять город. Эти войска также предотвратили разграбление дворца [[хунвейбины|Красной гвардией]], устремившейся на штурм и разрушение «[[Четыре пережитка|Четырёх пережитков]]». С 1966 по 1971 годы все ворота в Запретный город были запечатаны, дабы спасти его от дальнейшего разрушения&lt;ref&gt;{{cite web|author=Yinming Xie, Wanlin Qu|title=&quot;文化大革命&quot;中谁保护了故宫 |subtitle=en:Who protected the Forbidden City in the Cultural Revolution?)|url=http://cpc.people.com.cn/GB/68742/69115/69120/5005812.html|url-status= dead|website=CPC Documents|publisher=People Net|date=2006-11-07|access-date=2007-07-25|lang=zh|archive-url= https://web.archive.org/web/20110519102953/http://cpc.people.com.cn/GB/68742/69115/69120/5005812.html|archive-date=2011-05-19}}&lt;/ref&gt;.

В 1987 году [[ЮНЕСКО]] объявила Запретный город объектом Всемирного наследия под наименованием «Императорский дворец династий Мин и Цин»&lt;ref&gt;Запретный город был включён в перечень, как «[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/439.pdf Imperial Palace of the Ming and Qing Dynasties] {{Wayback|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/439.pdf |date=20090326110017 }}» (UNESCO World Heritage Official Document). В 2004 году к этому комплексу, в качестве дополняющего объекта, был добавлен Мукденский дворец в Шэньяне, после чего комплекс стал именоваться «Императорские дворцы династий Мин и Цин в Пекине и Шэньяне»: {{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/439|title=UNESCO World Heritage List: Imperial Palaces of the Ming and Qing Dynasties in Beijing and Shenyang|lang=en|website=[[UNESCO]]|access-date=2007-05-04|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226004011/http://whc.unesco.org/en/list/439|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — в связи с его важной ролью в развитии [[архитектура Китая|китайской архитектуры]] и культуры.

[[Файл:Food Court at the Forbidden City.jpg|right|thumb|[[Ресторанный дворик]] на территории Шести Западных Дворцов]]

Несмотря на усилия, прилагаемые для предотвращения коммерциализации дворца, существует некоторое количество коммерческих предприятий — таких, как сувенирные магазины и фотокиоски. Эти коммерческие предприятия часто становились предметом разногласий. Кофейня [[Starbucks]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Starbucks Store Locator – Store detail |url=http://www.starbucks.com/retail/locator/MapResults.aspx?storeKey=33319|access-date=2007-05-01|lang=en|website=Starbucks|archive-url= https://web.archive.org/web/20070612055602/http://www.starbucks.com/retail/locator/MapResults.aspx?storeKey=33319|archive-date= 2007-06-12}}&lt;/ref&gt;, открывшаяся в 2000 году&lt;ref&gt;{{cite web|author=Mellissa Allison|title=Starbucks closes Forbidden City store|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2003788095_webstarbucks13.html|publisher=The Seattle Times|date=2007-07-13|access-date=2007-07-14|archive-date=2011-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623145253/http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2003788095_webstarbucks13.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, спровоцировала возражения&lt;ref&gt;{{cite web|author=Reuters|title=Starbucks brews storm in China's Forbidden City|url=http://archives.cnn.com/2000/FOOD/news/12/11/china.starbucks.reut/|publisher=[[CNN]]|date=2000-12-11|access-date=2007-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502100933/http://archives.cnn.com/2000/FOOD/news/12/11/china.starbucks.reut/|archive-date=2007-05-02}}&lt;/ref&gt; и в конечном счёте 13 июля 2007 года была закрыта. Китайские СМИ отметили также пару сувенирных магазинов, в 2006 году отказавшихся принять граждан Китая&lt;ref&gt;{{cite web|title=Два магазина внутри Запретного города отказывают в доступе гражданам Китая|url=http://news.xinhuanet.com/society/2006-08/23/content_4995055.htm|url-status=dead|publisher=Xinhua Net|date=2006-08-23|access-date=2007-05-01|lang=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113150824/http://news.xinhuanet.com/society/2006-08/23/content_4995055.htm|archive-date=2009-01-13}}&lt;/ref&gt;. Согласно сообщениям, целью являлось сохранение атмосферы, в которой иностранцы могли становиться жертвами вздувания цен. Впоследствии некоторые комментаторы, например, влиятельный ведущий Phoenix TV Лукиу Лювей, подвергли сомнению саму практику сдачи в аренду участков в Запретном городе в качестве мест розничной торговли&lt;ref&gt;{{cite web|title=闾丘露薇：星巴克怎么进的故宫？Лукиу Лювей: Как Starbucks попал в запретный город|url=http://culture.people.com.cn/GB/27296/5290184.html|publisher=People Net|date=2007-01-16|access-date=2007-07-25|lang=zh|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719143818/http://culture.people.com.cn/GB/27296/5290184.html|url-status=dead}}; см. также оригинальный пост в блоге [http://blog.sina.com.cn/u/46e9d5da01000694 здесь] {{Wayback|url=http://blog.sina.com.cn/u/46e9d5da01000694 |date=20070207111046 }} (на китайском).&lt;/ref&gt;.

В 2005 году [[IBM]] и Дворцовый музей анонсировали совместный проект создания на базе Интернета виртуальной модели Запретного города и ассоциированных с ним объектов в Пекине&lt;ref name=IBM&gt;{{cite web|url=http://www.ibm.com/ibm/ibmgives/grant/arts/forbidden_city.shtml|author=IBM Corp., Corporate Citizenship &amp; Corporate Affairs, Arts &amp; Culture|title=Forbidden City|url-status=dead|publisher=IBM.com|date=2005-06-16|access-date=2008-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626032804/http://www.ibm.com/ibm/ibmgives/grant/arts/forbidden_city.shtml |archive-date=2008-06-26}}&lt;/ref&gt;. В 2008 году этот сетевой проект культурного наследия был выпущен в свет под названием «Запретный город: Вне пространства и времени». Он реализован на [[английский язык|английском]] и китайском языках. Виртуальный Запретный город включает в себя около 800 зданий и представляет интерактивные [[трёхмерная графика|трёхмерные]] модели построек Запретного города и культурных артефактов&lt;ref name=&quot;IBM&quot; /&gt;.

[[Файл:Beijing-forbidden9.jpg|thumb|Туристы в Дворцовом музее]]

В наши дни дворцовый комплекс является одной из главных туристических достопримечательностей Пекина. Запретный город ежегодно посещают около 7 миллионов человек; в летний период, число туристов достигает 77 тысяч в день&lt;ref name=bruno&gt;Debra Bruno. [http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2014/09/05/7-million-people-can-be-wrong-forbidden-city-struggles-to-appeal/?mod=chinablog 7 Million People Can Be Wrong: Forbidden City Struggles to Appeal] {{Wayback|url=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2014/09/05/7-million-people-can-be-wrong-forbidden-city-struggles-to-appeal/?mod=chinablog |date=20161018193303 }}. WSJ Blog, 2014-09-04&lt;/ref&gt;. Ответственность за сохранение и реставрацию Запретного города возложена на Дворцовый музей. Ограничена высота зданий, расположенных вокруг него. В 2005 году начался рассчитанный на шестнадцать лет проект по ремонту и реставрации всех зданий Запретного города, с целью их возвращения к состоянию до 1912 года. Эта реставрация — крупнейшая из всех предпринятых за два века; она предполагает поочерёдное закрытие участков Запретного города для проведения оценки, ремонта и реставрации&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gjdx.dpm.org.cn/|title=Forbidden City restoration project website|access-date=2007-05-03|author=Palace Museum|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421023644/http://gjdx.dpm.org.cn/|archive-date=2007-04-21}}&lt;/ref&gt;. Некоторые заброшенные или разрушенные участки перестраиваются, что также является составляющей проекта. Сады Дворца созидаемого процветания, разрушенные пожаром в 1923 году, были восстановлены в 2005 году, однако остаются закрытыми для публики&lt;ref name=&quot;Jianfu2&quot;/&gt;. Кроме того, в ином стиле был спроектирован интерьер, а здания используются для проведения визитов [[VIP|государственных деятелей]]&lt;ref name=&quot;Jianfu1&quot;/&gt;.

== Описание ==

=== Планировка ===
[[Файл:Forbidden city map bg.jpg|thumb|right|300px|План Запретного города.
----
Красным пунктиром проведена приблизительная разграничительная линия между Внутренним дворцом (север) и Внешним дворцом (юг) Запретного города.
----
{{col-begin}}
{{col-2}}
A. Ворота Умэнь.&lt;br&gt;
Б. Ворота Шэньумэнь.&lt;br&gt;
В. Ворота Сихуамэнь.&lt;br&gt;
Г. Ворота Дунхуамэнь.&lt;br&gt;
Д. Сторожевые башни.&lt;br&gt;
Е. Ворота Тайхэмэнь.&lt;br&gt;
Ж. Павильон Тайхэдянь.&lt;br&gt;
З. Павильон Чжунхэдянь.&lt;br&gt;
И. Павильон Баохэдянь.&lt;br&gt;
К. Флигель Уиндянь.&lt;br&gt;
{{col-2}}
Л. Флигель Вэньхуадянь.&lt;br&gt;
М. Сад Цынин.&lt;br&gt;
Н. Наньсаньсо.&lt;br&gt;
О. Дворец Цяньцингун.&lt;br&gt;
П. Дворец Цзяотайдянь.&lt;br&gt;
Р. Дворец Куньнингун.&lt;br&gt;
С. Императорский сад.&lt;br&gt;
Т. Павильон Янсиньдянь.&lt;br&gt;
У. Дворец Ниншоугун.&lt;br&gt;
{{col-end}}]]

Запретный город представляет собой прямоугольник с длинами сторон 961 метр (с севера на юг) на 753 метра (с востока на запад). Он состоит из 980 сохранившихся зданий с 8886 «бухтами» комнат&lt;ref name=Oakland/&gt;&lt;ref&gt;Поскольку в традиционной китайской архитектуре более крупные здания регулярно и с лёгкостью подразделяются на разнообразные планировки, число комнат в Запретном городе традиционно подсчитывается исходя из количества «бухт», при том что каждая «бухта» представляет собой пространство, определяемое четырьмя структурообразующими колоннами.&lt;/ref&gt; (хотя в это число могут не входить различные вестибюли)&lt;ref name=Oakland&gt;{{cite web|url=http://museumca.org/exhibit/exhib_fc2.html |url-status=dead|title=Amazing Facts About the Forbidden City|lang=en|website=[[Оклендский музей Калифорнии|Oakland Museum of California]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614204459/http://museumca.org/exhibit/exhib_fc2.html|archive-date=2012-06-14}}&lt;/ref&gt;. Ещё одной часто встречающейся оценкой является 9999 комнат, включая вестибюли&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2001/08/31/arts/art-review-they-had-expensive-tastes.html?pagewanted=all&amp;src=pm|title=ART REVIEW; They Had Expensive Tastes|author=Glueck, Grace|lang=en|website=[[The New York Times]]|date=2001-08-31|access-date=2017-09-29|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021120929/https://www.nytimes.com/2001/08/31/arts/art-review-they-had-expensive-tastes.html?pagewanted=all&amp;src=pm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;; хотя эта цифра часто цитируется, она не поддерживается данными изысканий и, скорее всего, представляет собой устную традицию&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/culture/217858.htm|url-status=dead|title=Numbers Inside the Forbidden City |lang=en|website=China.org.cn|date=2007-07-20|access-date=2015-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002937/http://www.china.org.cn/english/culture/217858.htm |archive-date=2015-09-24}}&lt;/ref&gt;. В целом, у Запретного города три вертикальные оси; важнейшие здания расположены на центральной оси «север-юг»&lt;ref name=&quot;Yu 25&quot;/&gt;.

Запретный город был спроектирован так, чтобы являться центром древнего Пекина. Он заключён внутри большей, обнесённой стенами, области, именуемой Имперский город. Имперский город, в свою очередь, заключён внутри Внутреннего города; к югу от последнего находится Внешний город. Запретный город продолжает играть важную роль в городской схеме Пекина. Центральный вектор «север-юг» остаётся центральной осью города; эта ось продолжается на юг через Врата Небесного Спокойствия до площади Тяньаньмэнь, церемониального центра Китайской Народной Республики, и далее до Юндимэнь. К северу она продолжается через холм Цзиньшань до Колокольной и Барабанной башен&lt;ref&gt;{{cite web|title=北京确立城市发展脉络 重塑7.8公里中轴线|url=http://house.people.com.cn/chengshi/20060530/article_5338.html|subtitle=ru:Пекин закладывает сеть развития города; Восстанавливается 7,8-километровая центральная ось)|website=People Net|date=2006-05-30|access-date=2007-07-05|lang=zh|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030720/http://house.people.com.cn/chengshi/20060530/article_5338.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Эта ось не ориентирована строго с севера на юг, но смещена — чуть более чем на два градуса. В настоящее время исследователи считают, что ось была спроектирована в эпоху династии Юань таким образом, дабы она была расположена на одной линии с [[Шанду]] — другой столицей их империи&lt;ref&gt;{{cite web|first=Feng|last=Pan|title=探秘北京中轴线 |subtitle=ru:Изучая тайны Центральной оси Пекина|lang=zh|url=http://www.cas.ac.cn/html/Dir/2005/03/02/5202.htm |website=Science Times|publisher=[[Китайская академия наук|CAS]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211101908/http://www.cas.ac.cn/html/Dir/2005/03/02/5202.htm |archive-date=2007-12-11|url-status=dead|access-date=2007-10-19|date=2005-03-02}}&lt;/ref&gt;.

Запретный город традиционно разделяется на две части. Внешний дворец ({{lang-zh2|外朝}}, Вайчэн), или Передний дворец ({{lang-zh2|前朝}}), включает в себя южные участки, и использовался для церемониальных целей. Внутренний дворец ({{lang-zh2|内廷}}, Нэйтин), или Задний дворец ({{lang-zh2|后宫}}), включает северные участки, являлся резиденцией императора и его семьи и был предназначен для занятия повседневными государственными делами.

=== Стены и ворота ===
[[Файл:MeridianGate.jpg|thumb|left|Меридианные (Полуденные) ворота — центральный вход в Запретный город — с двумя выступающими крыльями]]

Запретный город окружают стена длиной 3400 метров и высотой 7,9 метров&lt;ref name=&quot;CCTV2&quot;&gt;{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: &quot;II. Ridgeline of a Prosperous Age&quot;|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV|access-date=2015-11-10|archive-date=2010-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;, и [[ров]] глубиной 6 метров и шириной 52 метра. Ширина стен у основания составляет 8,62 метра, к вершине они сходятся до 6,66 метров&lt;ref name=&quot;Yang 25&quot;&gt;Yang (2003), p. 25&lt;/ref&gt;. Эти стены служили в качестве как [[городские стены|защитных]], так и поддерживающих стен дворца. Они были построены из [[землебитные строения|утрамбованной земли]] в качестве основы и с обеих сторон покрыты тремя слоями специально обожжённых кирпичей, промежутки между которыми были заполнены известковым раствором&lt;ref name=&quot;Yu 32&quot;&gt;Yu (1984), p. 32&lt;/ref&gt;.

[[Файл:The Northwest Corner Tower with Double Rainbow.jpg|thumb|right|Башня северо-западного угла Запретного города с двойной радугой]]
[[Файл:Gate of Supreme Harmony.JPG|thumb|left|Ворота Верховной гармонии]]

На четырёх углах стены размещены башни («Д» на схеме), замысловатые крыши которых украшены 72 рёбрами (воспроизводя Павильон принца Тенга и Павильон жёлтого журавля, как они запечатлены на картинах эпохи [[империя Сун|династии Сун]])&lt;ref name=&quot;Yu 32&quot;/&gt;. Для простолюдинов, обитающих вне стен, эти башни являются самыми заметными компонентами дворца, и с ними связано много народных преданий. Согласно легенде, мастерам не удалось снова собрать угловую башню после того, как она была разобрана для ремонта в ранний период династии Цин, и она была восстановлена лишь после вмешательства бессмертного плотника [[Лу Бань|Лу Баня]]&lt;ref name=&quot;CCTV2&quot;/&gt;.

[[Файл:Forbidden City Beijing Shenwumen Gate.JPG|thumb|Ворота Божественной мощи (северные ворота). Нижняя табличка гласит: «Дворцовый музей» ({{китайский||故宫博物院}})]]
[[Файл:Forbiddencity notopen06.JPG|thumb|left|Восточные Ворота славы во время ремонтных работ, в период 16-летнего реставрационного процесса]]

Стены с каждой стороны снабжены воротами. В южной стене находятся главные, Меридианные (Полуденные) ворота («А» на схеме) ({{lang-zh|午門}}, Умэнь). (С площади Тяньаньмэнь в Запретный город ведут Врата небесного спокойствия, однако в техническом смысле они не являются его частью; это — ворота Имперского города.) От Меридианных ворот отходят два выступающих крыла, которые вместе с самими воротами формируют три стороны расположенной перед ними площади (площадь Умэнь, или Меридианных ворот)&lt;ref name=&quot;Yu 33&quot;&gt;Yu (1984), p. 33&lt;/ref&gt;. Ворота снабжены пятью проходами. Центральный проход является частью Императорского пути — вымощенной камнем дороги, которая формирует центральную ось Запретного города и всего древнего Пекина, и ведёт от Врат Китая на юге сквозь Запретный город, и вплоть до холма [[Цзиншань (парк)|Цзиньшань]] на севере, сложенного из земли, вынутой при раскопке окружающего Запретный город рва. По Императорскому пути может ходить или ездить только император (а также императрица — по случаю своего бракосочетания — и студенты, успешно сдавшие [[кэцзюй|Императорский экзамен]]&lt;ref name=&quot;Yu 25&quot;/&gt;.

На севере расположены Ворота Божественной Мощи (или Военной Доблести) («Б») ({{lang-zh|神武门}}, Шэньумэнь), выходящие на [[Цзиншань (парк)|парк Цзиншань]]. Восточные и западные ворота называются «Восточные Ворота Славы» («В») ({{lang-zh|东华门}}, Дунхуамэнь) и «Западные Ворота Славы» («Г») ({{lang-zh|西华门}}, Сихуамэнь). Все ворота Запретного города декорированы девятью рядами по девять золотых гвоздей — за исключением Восточных Ворот Славы, которые украшены лишь восемью рядами&lt;ref name=&quot;Yu 25&quot;&gt;Yu (1984), p. 25&lt;/ref&gt;.

=== Внешний дворец, или Южный сектор ===
[[Файл:Hall of Supreme Harmony (20241127120000).jpg|thumb|Зал Верховной гармонии]]

Пройдя через Меридианные (Полуденные) ворота, посетитель попадает на большую площадь, пронизанную извивистой Внутренней Рекой Золотой Воды, через которую перекинуто пять мостов. За площадью возвышаются Врата Верховной гармонии («Е») ({{lang-zh|太和门}}, Тайхэмэнь). За ними находится площадь Зала Верховной гармонии&lt;ref name=&quot;Yu 49&quot;/&gt; (буквой на карте не отмечена). От этой площади поднимается высокая трёхъярусная терраса из белого мрамора. На вершине этой террасы расположены три зала — средоточие внешнего дворцового комплекса. Это — в направлении с юга на север — Зал Верховной гармонии («Ж») ({{lang-zh|太和殿}}, Тайхэдянь), Зал Центральной (Полной) гармонии («З») ({{lang-zh|中和殿}}, Чжунхэдянь) и Зал Сохранения гармонии («И») ({{lang-zh|保和殿}}, Баохэдянь)&lt;ref name=&quot;Yu 48&quot;&gt;Yu (1984), p. 48&lt;/ref&gt;. Это основные помещения Внешнего дворца, где император выполнял свои государственные функции.

[[Файл:Sign of the Hall of Supreme Harmony.JPG|thumb|left|Указатель Зала Верховной гармонии]]

Зал Верховной гармонии является самым большим, и возвышается примерно на 30 метров над уровнем окружающей площади. Это — церемониальный центр имперской власти, и крупнейшая сохранившаяся деревянная структура в Китае. Он составляет девять «бухт» в ширину и пять в глубину — числа 9 и 5 символически связаны с величием императора&lt;ref name=&quot;DPM Elements&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dpm.org.cn/|title=Инь, янь и пять элементов в Запретном городе|access-date=2007-07-05|author=The Palace Museum|lang=zh|archive-date=2007-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701213540/http://www.dpm.org.cn/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. В потолок в центре зала вмонтирован замысловатый [[Кессон (архитектура)|кессон]], декорированный извивающимся драконом, изо рта которого исторгается группа металлических шаров в форме канделябра, именуемый «Зеркало [[Хуан-ди|Суаньянь]]»&lt;ref name=&quot;Yu 253&quot;&gt;Yu (1984), p. 253&lt;/ref&gt;. В эпоху династии Мин император собирал здесь двор для обсуждения государственных дел. В период династии Цин, поскольку император собирал двор гораздо чаще, вместо Зала Верховной гармонии использовалось менее чопорное помещение, а этот зал был предназначен только для церемониальных ситуаций, таких как [[коронация|коронации]], [[инвеститура|инвеституры]] и императорские свадьбы&lt;ref name=&quot;DPM Taihedian&quot;&gt;{{cite web|lang=zh|title=太和殿 |url=http://www.dpm.org.cn/china/c/c2/c2a.htm|subtitle=ru:Зал Верховной гармонии)|access-date=2007-07-25|website=The Palace Museum|url-status=dead|archive-date=2007-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070617181501/http://www.dpm.org.cn/China/c/c2/c2a.htm}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Forbidden city 05.jpg|thumb|Зал Центральной (Полной) гармонии на фоне Зала Сохранения гармонии]]

Зал центральной (полной) гармонии — меньше, квадратной формы, использовался императором для подготовки и отдыха до и во время церемоний&lt;ref name=&quot;DPM Zhonghedian&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B484.htm|url-status=dead|title=中和殿 |subtitle=ru:Зал Центральной (Полной) гармонии|access-date=2007-07-25|author=The Palace Museum|lang=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20070530064123/http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B484.htm|archive-date=2007-05-30}}&lt;/ref&gt;. Находящийся позади него Зал сохранения гармонии использовался для репетиций церемоний, а также являлся местом проведения финального этапа императорского экзамена&lt;ref name=&quot;DPM Baohedian&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B396.htm|url-status=dead|title=保和殿 |subtitle=ru:Зал Сохранения гармонии|access-date=2007-07-25|author=The Palace Museum |lang=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160611/http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B396.htm|archive-date=2007-09-30}}&lt;/ref&gt;. Во всех трёх залах представлены императорские троны, самый большой и тщательно оформленный из которых — трон в Зале Верховной гармонии&lt;ref name=&quot;Yu 70&quot;&gt;Yu (1984), p. 70&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Forbiddencitythroneroom01.jpg|thumb|left|Трон в Зале Сохранения гармонии]]

В центральной части скатов, ведущих вверх к террасам с северной и южной сторон, находятся церемониальные пандусы — часть Императорского пути — оформленные искусной [[барельеф]]ной резьбой, несущей символический смысл. Северный скат, находящийся за Залом Сохранения гармонии, вырезан из цельного куска камня длиной 16,57 метров, шириной 3,07 метра и толщиной 1,7 метра. Он весит около 200 тонн и является самым большим резным орнаментом такого рода в Китае&lt;ref name=&quot;Yang 15&quot;/&gt;. Южный скат, расположенный перед Залом Верховной гармонии — ещё длиннее, однако сделан из двух соединённых между собой каменных плит; стык был искусно скрыт с помощью наложенных один на другой резных барельефов, и был обнаружен лишь после того, как в XX веке эрозия увеличила промежуток&lt;ref name=&quot;Yu 213&quot;&gt;Yu (1984), p. 213.&lt;/ref&gt;.

На юго-западе Внешнего двора находится зал Военного величия (или Военачальника) («К») ({{lang-zh|武英殿}}, Ундянь). Он использовался императором в различных ситуациях для приёма министров и проведения совещаний двора.

На юго-востоке Внешнего двора находится зал Литературной славы («Л») ({{lang-zh|文华殿}}, Вэньхуадянь). В нём размещалась собственная дворцовая типография, также он использовался для церемониальных лекций высокочтимых конфуцианских учёных, а позже стал офисом Большого Секретариата. Здесь хранился экземпляр ''[[Сыку цюаньшу]]''.

На северо-востоке Внешнего двора расположена резиденция кронпринца Три Южных Обители («Н») ({{lang-zh|南三所}}, Наньсаньсо)&lt;ref name=&quot;Yu 49&quot;&gt;Yu (1984), p. 49&lt;/ref&gt;.

=== Внутренний дворец, или Северный сектор ===
[[Файл:Gugong.jpg|thumb|Дворец Небесной чистоты]]

Внутренний дворец отделён от Внешнего продолговатой площадкой, расположенной [[ортогональность|ортогонально]] главной оси города. Он служил домом императору и его семье. В период династии Цин император жил и работал почти исключительно во Внутреннем дворце, а Внешний дворец использовался только для церемониальных целей&lt;ref name=&quot;Yu 73&quot;&gt;Yu (1984), p. 73&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Forbidden City August 2012 28.JPG|thumb|left|Трон во Дворце Небесной чистоты]]

Во Внутреннем дворце находились жилые помещения, где жили, играли, поклонялись богам император, императрицы, наложницы, принцы и принцессы. Здесь же находятся три императорских сада — Долголетия (зелёная область севернее дворца Ниншоугун на схеме) ({{lang-zh|宁寿宫花园}}, Ниншоугун), Доброты и Спокойствия («М») ({{lang-zh|慈宁花园}}, Цынин), и Императорский сад («С») ({{lang-zh|御花园}}, Юйхуаюань).

В центре Внутреннего дворца находятся основные помещения этой части Запретного города — ещё одна группа из трёх залов. Это, считая с юга: Зал Небесной чистоты («О») ({{lang-zh|乾清宫}}, Цяньцингун), Зал Объединения и мира («П») ({{lang-zh|交泰殿}}, Цзяотайдянь) и Зал Земного спокойствия («Р») ({{lang-zh|坤宁宫}}, Куньнингун). Меньшие по сравнению с залами Внешнего дворца, три зала Внутреннего дворца были официальными резиденциями императора и императрицы. Император, воплощающий [[инь и ян|ян]] и Небо, занимал Дворец Небесной чистоты; императрица, воплощая [[инь и ян|инь]] и Землю, — Дворец Земного спокойствия. Между ними находился Зал Объединения и Мира, в котором [[инь и ян]] смешивались, чтобы породить гармонию&lt;ref name=&quot;Yu 75&quot;&gt;Yu (1984), p. 75&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Water Spouts in the Forbidden City.jpg|thumb|Желоба для воды между уровнями Внутреннего дворца предотвращают залив верхних уровней водой.]]

Дворец Небесной чистоты представляет собой здание с двумя карнизами и помещён на одноуровневой платформе из белого мрамора. Он связан с Воротами Небесной чистоты, расположенными к югу от него, приподнятым проходом. В период династии Мин он был резиденцией императора. Однако, начиная с императора [[Юнчжэн]] династии Цин, императоры жили не в этом дворце, а в меньшем Зале Умственного развития дальше к западу — из уважения к памяти императора [[Канси]]&lt;ref name=&quot;CCTV2&quot;/&gt;; Дворец же Небесной Чистоты стал императорским залом аудиенций&lt;ref name=&quot;Yu 78&quot;&gt;Yu (1984), p. 78&lt;/ref&gt;. На крыше установлен кессон, украшенный извивающимся драконом. Над троном висит доска, на которой написано «Правосудие и Честь»({{китайский||正大光明|zhèngdàguāngmíng}}).&lt;ref&gt;Yang (2003), p. 51&lt;/ref&gt;.

Дворец Земного спокойствия — здание с двумя карнизами, 9 «бухт» в ширину и 3 в глубину. При династии Мин он был резиденцией императрицы. В эпоху династии Цин большие части Дворца были трансформированы новыми маньчжурскими правителями под нужды шаманистских ритуалов. Начиная с периода правления императора Юнчжэн, императрица перестала проживать во дворце; однако, две комнаты во Дворце земного спокойствия были сохранены, для использования в брачную ночь императора&lt;ref name=&quot;Yu 80-83&quot;&gt;Yu (1984), pp. 80—83.&lt;/ref&gt;.

Между этими двумя дворцами расположен Зал Объединения и Мира, квадратной формы, с пирамидальной крышей. Здесь хранятся 25 императорских [[инкан|печатей]] династии Цин, равно как и другие церемониальные принадлежности&lt;ref name=&quot;CCTV3&quot;/&gt;.

Позади этих трёх залов находится Императорский сад. Относительно маленький и компактный по дизайну, сад, тем не менее, включает в себя несколько искусных ландшафтных компонентов&lt;ref name=&quot;Yu 121&quot;&gt;Yu (1984), p. 121&lt;/ref&gt;. К северу от сада расположены Ворота божественной мощи.

[[Файл:NineDragons01.jpg|thumb|Экран Девяти драконов перед Дворцом Безмятежного долголетия]]
[[Файл:Forbidden City Imperial Guardian Lions.jpg|thumb|left|Позолоченный [[китайский лев|лев]] перед Дворцом Безмятежного долголетия]]

Непосредственно к западу расположен Зал Умственного развития. Незначительный вначале дворец, начиная с периода императора Юнчжэн он стал ''de facto'' резиденцией и офисом императора. В последние десятилетия династии Цин вдовствующие императрицы — включая Цыси — проводили совещания двора в восточной части этого зала. Вокруг Зала Умственного развития находятся офисы Большого Совета и других ключевых государственных органов&lt;ref name=&quot;Yu 87&quot;&gt;Yu (1984), p. 87&lt;/ref&gt;.

Северо-восточный сектор Внутреннего дворца занят Дворцом безмятежного долголетия ({{китайский||寧壽宮}}) — комплекс, построенный императором [[Цяньлун]] в ожидании своего ухода на покой. Он зеркально копирует планировку самого Запретного города и включает в себя «внешний дворец», «внутренний дворец», сады и храмы. Вход во Дворец Безмятежного долголетия отмечен Экраном девяти драконов из глазурованной черепицы&lt;ref name=&quot;Yu 115&quot;&gt;Yu (1984), p. 115&lt;/ref&gt;. Этот сектор Запретного города реставрируется в партнёрстве между Дворцовым музеем и Фондом мировых памятников — долгосрочный проект, завершение которого ожидается в 2017 году&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_article/pg_12-17_qianlong_layout.pdf|title=Restoring an Intimate Splendor|author=Powell, Eric|lang=en|website=World Monuments Fund |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516181709/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_article/pg_12-17_qianlong_layout.pdf|archive-date=2011-05-16}}&lt;/ref&gt;.

=== Религия ===
Религия составляла важную часть жизни императорского дворца. При династии Цин Дворец Земного Спокойствия стал местом проведения [[шаманизм|шаманистских]] церемоний маньчжуров. В то же время, исконная китайская религия — [[даосизм]] — продолжала играть важную роль на всём протяжении династий Мин и Цин. Существовало два даоистских святилища, одно в императорском саду и другое в центральной зоне Внутреннего дворца&lt;ref name=&quot;Yu 176&quot;&gt;Yu (1984), p. 176&lt;/ref&gt;.

Ещё одной превалирующей формой религии во дворце периода династии Цин был [[буддизм]]. По всему Внутреннему дворцу было разбросано большое число храмов и святилищ — включая таковые [[тибетский буддизм|тибетского буддизма]], или ламаизма. Буддистская иконография была также обильно представлена в оформлении интерьеров многих построек&lt;ref name=&quot;Yu 177&quot;&gt;Yu (1984), p. 177&lt;/ref&gt;. Одной из важнейших среди них является Павильон Цветочного Дождя. В нём располагалось большое число буддистских статуй, икон и [[мандала|мандал]], собранных в ритуалистические паттерны&lt;ref name=&quot;Yu 189-193&quot;&gt;Yu (1984), pp. 189—193&lt;/ref&gt;.

=== Окружающая территория ===
[[Файл:Beijing city wall map ru.svg|thumb|Местоположение Запретного города в историческом центре Пекина]]

Запретный город с трёх сторон окружён императорскими садами. К северу от него находится парк Цзиншань, известный также под названием «Панорамный холм» — искусственный холм, насыпанный из почвы, вынутой при сооружении рва и из близлежащих озёр&lt;ref name=&quot;Yu 20&quot; /&gt;.

К западу расположен [[Чжуннаньхай]] — бывший царский парк, вписанный между двумя соединяющимися озёрами, который сейчас служит центральной штаб-квартирой [[Коммунистическая партия Китая|Коммунистической партии Китая]] и [[Государственный совет КНР|Государственного совета КНР]]. На северо-западе находится [[парк Бэйхай]] — популярный царский парк, также организованный вокруг озера, соединяющегося с двумя южными озёрами.

Южнее Запретного города располагались два важных святилища: Императорское Святилище семьи, — или Императорский Храм предков ({{китайский||太庙|Tàimiào}}), — и Императорское Святилище государства ({{китайский||太社稷|Tàishèjì}}), в которых император поклонялся духам своих предков и духу нации, соответственно. Сегодня первый — это Зал культуры трудового народа Китая&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm|url-status=dead|title=Working People's Cultural Palace|access-date=2007-07-29|publisher=China.org.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011195047/http://china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm|archive-date=2007-10-11}}&lt;/ref&gt;, а второй — парк Жонгшан, увековечивающий память [[Сунь Ятсен]]а&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31020.htm|url-status=dead|title=Zhongshan Park|access-date=2007-07-29|publisher=China.org.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819102242/http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31020.htm|archive-date=2007-08-19}}&lt;/ref&gt;.

К югу, вдоль главной оси, стоят двое почти идентичных ворот. Это Вертикальные ворота ({{китайский||端门|Duānmén}}) и более знаменитые Врата небесного спокойствия, украшенные портретом [[Мао Цзэдун]]а в центре и двумя плакатами слева и справа: «Да здравствует Китайская Народная Республика» и «Да здравствует великое единство народов мира». Врата Небесного Спокойствия соединяют территорию Запретного города с современным символическим центром китайского государства — площадью Тяньаньмэнь.

Хотя в настоящее время строительные работы вблизи Запретного города жёстко контролируются, неконтролируемые и иногда политически мотивированные разрушения и реконструкции, осуществлявшиеся на протяжении всего прошлого столетия, изменили облик районов, окружающих Запретный город. С 2000 года муниципальное правительство Пекина работает над выселением правительственных и военных учреждений, занимающих некоторые исторические здания, а вокруг сохранившихся частей стен Имперского города разбит парк. В 2004 году был обновлён декрет, касающийся планировки и ограничения высоты зданий, с целью превратить территорию Имперского города и северный городской сектор в буферную зону Запретного города&lt;ref&gt;{{cite web|title=План буферной зоны Запретного города представлен конференции по Мировому наследию|url=http://news.xinhuanet.com/newscenter/2005-07/16/content_3225720.htm|lang=zh |website=Xinhua Net|date=2005-07-16|access-date=2007-04-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207165716/http://news.xinhuanet.com/newscenter/2005-07/16/content_3225720.htm|archive-date=2008-12-07}}&lt;/ref&gt;. В 2005 году Имперский город и [[парк Бэйхай|Бэйхай]] (как дополняющий объект [[Летний дворец (Пекин)|Летнего дворца]]) были включены в шорт-лист выбора следующего объекта Всемирного наследия в Пекине&lt;ref&gt;{{cite web|first=Yang|last=Li|title=Пекин подтверждает 7 перечень альтернативных объектов Всемирного наследия; Крупномасштабная реконструкция Имперского города остановлена|url=http://www.bj.xinhuanet.com/bjpd_sdzx/2005-06/04/content_4374144.htm|lang=zh|url-status=dead |website=Xinhua Net|date=2005-06-04|access-date=2007-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206151702/http://www.bj.xinhuanet.com/bjpd_sdzx/2005-06/04/content_4374144.htm|archive-date=2007-02-06}}&lt;/ref&gt;.

=== Символизм ===
[[Файл:HighStatusRoofDeco.jpg|thumb|Имперский декор крыши высочайшего статуса на коньке крыши Зала Верховной гармонии]]

Дизайн Запретного города, начиная с его общей планировки и вплоть до мельчайших деталей, был тщательно разработан с тем, чтобы отражать [[китайская философия|философские]] и [[религия в Китае|религиозные]] принципы — а сверх того, символизировать величие императорской власти. К числу заметных примеров относятся:
* Жёлтый — цвет императора. Поэтому почти все крыши в Запретном городе покрыты жёлтой глазурованной черепицей. Имеются лишь два исключения. Библиотека в Павильоне Литературной глубины ({{китайский||文渊阁}}) была покрыта чёрной черепицей, поскольку чёрный цвет ассоциировался с [[У-син|водой]], а следовательно, предотвращением пожара. Сходным образом, резиденции кронпринца покрыты зелёной черепицей, потому что зелёный цвет ассоциировался с [[У-син|деревом]], а значит, ростом&lt;ref name=&quot;DPM Elements&quot;/&gt;.
* Все главные залы Внешнего и Внутреннего дворцов организованы в группы по три — формат [[триграмма|триграммы Циань]], символизирующей Небо. С другой стороны, резиденции Внутреннего дворца организованы в группы по шесть — формат [[триграмма|триграммы Кун]], символизирующей Землю&lt;ref name=&quot;CCTV2&quot;/&gt;.
* Наклонные скаты крыш зданий декорированы рядом статуэток, возглавляемых человеком верхом на [[феникс]]е, за которыми следует [[китайский дракон|императорский дракон]]. Число статуэток символизирует статус здания. Незначительная постройка может иметь 3 или 5 статуэток; Зал верховной гармонии имеет 10 — единственное здание в стране, которому во времена империи было позволено такое. В результате его десятая статуэтка, именуемая «''Хангши''» («имеющая десятый ранг») ({{китайский||行十|Hángshí}})&lt;ref name=&quot;CCTV3&quot;&gt;{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: &quot;III. Rites under Heaven &quot;|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV|access-date=2015-11-10|archive-date=2010-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;, является уникальной также и для Запретного города&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dpm.org.cn/|title=Зал Верховной гармонии|access-date=2007-07-05|author=The Palace Museum|lang=zh|archive-date=2007-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701213540/http://www.dpm.org.cn/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Планировка зданий следует древним традициям, зафиксированным в [[Ли цзи]]. Так, храмы предков расположены перед дворцом; хранилища размещены в передней части дворцового комплекса, а жилые зоны — сзади&lt;ref&gt;{{статья|заглавие=Why were Chang'an and Beijing so different?|издание=The Journal of the Society of Architectural Historians|том=45|номер=4|страницы=339—357|doi=10.2307/990206|jstor=990206|язык=|автор=Steinhardt, Nancy Shatzman|месяц=12|год=1986}}&lt;/ref&gt;.

== Влияние ==
Запретный город — кульминация двухтысячелетнего развития классической китайской и восточно-азиатской архитектуры — оказывает влияние на последующее развитие архитектуры Китая, равно как и является источников вдохновения для многих произведений искусства. Вот несколько конкретных примеров:

;В искусстве и популярной культуре
Запретный город служил сценой для многих художественных произведений. В последние годы он демонстрируется в фильмах и телевизионных сериалах. Вот несколько заметных примеров:

* ''Запретный город'' (1918), художественный фильм о китайской принцессе и американце.
* ''[[Последний император]]'' (1987), [[фильм-биография|биографический фильм]] о жизни Пу И — последнего царственного обитателя дворца — был первым в истории художественным фильмом, который правительство Китайской Народной Республики разрешило снять в Запретном городе.
* ''Марко Поло'' — совместный [[мини-сериал]] [[NBC]] и [[RAI]], показанный в начале 1980-х годов, был снят в Запретном городе. Однако, нынешнего Запретного города не существовало в эпоху династии Юань, когда [[Поло, Марко|Марко Поло]] встречался с [[Хубилай|Хубилаем]].
* В Запретном городе проходили съёмки клипа группы [[30 Seconds to Mars]] на песню [[From Yesterday]].
* ''Запретный город'' — одно из чудес света в играх «[[Sid Meier’s Civilization V]]» и «[[Sid Meier’s Civilization VI]]»

;Сценическая площадка
Запретный город служит также сценической площадкой. Однако его использование в этом качестве жёстко ограничено, в связи с тем, что оборудование и выступления оказывают значительное влияние на древние постройки. Почти все представления, о которых говорится, что они имеют место «в Запретном городе», проводятся вне дворцовых стен.
* Опера [[Пуччини, Джакомо|Джакомо Пуччини]] ''[[Турандот (опера)|Турандот]]'' — история китайской принцессы — была исполнена в Императорском святилище непосредственно вблизи Запретного города в первый раз в 1998 году&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.turandotonsite.com/ |title=Turandot at the Forbidden City, Beijing 1998 |access-date=2007-05-01 |website=TurandotOnSite.com |lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061205020252/http://turandotonsite.com/ |archive-date=2006-12-05 }}. На официальном сайте утверждается, что площадка, Дворец культуры народа, была «Залом небесной чистоты».{{cite web |url=http://www.turandotonsite.com/Current/Event/ForbiddenCity.html |title=The People's Cultural Palace and the Forbidden City of Beijing |lang=en |website=TurandotOnSite.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927091838/http://www.turandotonsite.com/Current/Event/ForbiddenCity.html |archive-date=2007-09-27 |url-status=dead }} На самом деле, Дворец культуры трудового народа ранее был Храмом императорских предков ([http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm China.org: Working People’s Cultural Palace] {{Wayback|url=http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm |date=20071011195047 }}).&lt;/ref&gt;.
* В 1997 году родившийся в Греции композитор и клавишник [[Хрисомаллис, Янни|Янни]] дал живой концерт перед Запретным городом. Концерт был записан и позже издан, как часть альбома ''Tribute''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yanni.com/bio/|title=Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814074140/http://yanni.com/bio/|archive-date=2011-08-14}}&lt;/ref&gt;.
* В 2001 году [[Три тенора]] — испанские певцы [[Доминго, Пласидо|Пласидо Доминго]] и [[Каррерас, Хосе|Хосе Каррерас]] и итальянский певец [[Паваротти, Лучано|Лучано Паваротти]] — дали один из своих концертов перед главными воротами Запретного города.
* В 2004 году французский музыкант [[Жарр, Жан-Мишель|Жан-Мишель Жарр]] дал живой концерт перед Запретным городом вместе с коллективом из 260 музыкантов; этот концерт явился одним из мероприятий «Года Франции в Китае»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3733290.stm|title=Jean Michel Jarre lights up China|access-date=2007-05-01|publisher=BBC|date=2004-10-11|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831111233/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3733290.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

;Филателия
11 июля 2020 года почта [[Китай|Китая]] выпустила [[почтовый блок]] из четырёх марок с изображением элементов архитектурного ансамбля музея Гугун: моста через Реку Золотой Воды ({{китайский||金水桥}}), павильона Чжунхэдянь ({{китайский|中和殿}}), дворца Цяньцингун ({{китайский|乾清宫}}) и павильона Тысячи Осеней в Императорском саду ({{китайский||千秋亭}}). Выпущен также почтовый блок с картой музея Гугун на марке в нём. Выпуск был приурочен к 600-летию Гугуна&lt;ref name=K&gt;{{статья|заглавие=Марки к 600-летию Гугуна|издание=[[Китай (журнал)|Китай]]|номер=8|год=2020|issn=1005-5010|страницы=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=纪念紫禁城建成600年暨故宫博物院成立95周年 《故宫博物院（二）》特种邮票发行|date=2020-07-11|publisher=故宫博物院|lang=zh|url=https://www.dpm.org.cn/classify_detail/253372.html|access-date=2020-08-17|archive-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715032923/http://www.dpm.org.cn/classify_detail/253372.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Примечания ==
{{примечания|2}}

== Литература ==
* {{Книга|часть=Запретный город в Пекине|заглавие=Традиционная архитектура Китая|автор=Ли Цинси.|место=Пекин|издательство=Межконтинентальное издательство Китая|серия=Основные сведения о Китае|год=2002|страницы=21—49|isbn=7-80113-827-9|ссылка=https://books.google.com/books?id=rDfnxxOl1nwC&amp;lpg=PA21&amp;pg=PA21#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}
* {{Книга|часть=Императорский дворец Гугун в Пекине|заглавие=Китайские памятники мирового наследия|место=Пекин|издательство=Межконтинентальное издательство Китая|год=2003|страницы=18—27|isbn=7508502272|ссылка=https://books.google.com/books?id=FtOxtMVWHpYC&amp;pg=PA18&amp;cad=4#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}
* {{книга
 |заглавие      = Сокровища Музея Императорского дворца: Гугун: Альбом
 |ответственный = Гл. ред. [[Вяткин, Анатолий Рудольфович|А. Р. Вяткин]]; Пер. с англ. Н. П. Космарской и Е. В. Минухиной.
 |издание       = 
 |место         = М.
 |издательство  = Наталис
 |год           = 2007
 |страниц       = 176
 |серия         = Восточная коллекция
 |isbn          = 978-5-8062-0249-0
 |тираж         = 2000}}

== Ссылки ==
{{Навигация}}
{{Всемирное наследие|439}}
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=75 Запретный город и малоизвестные факты о нём на Портале о странах]
* [http://wikimapia.org/#y=39916353&amp;x=116390812&amp;z=16&amp;l=0&amp;m=a Запретный город на Wikimapia]
* [http://archi.1001chudo.ru:80/china_423.html Информация о Запретном городе на проекте 1001 чудо света]
* [http://beyondspaceandtime.org/ Виртуальный музей]
* [http://podrobnosti.ua/culture/2011/01/27/749920.html В Китае провели инвентаризацию самого большого музея в мире]
{{Внешние ссылки}}
{{Культурное наследие в Китае}}
{{Музеи Пекина}}

[[Категория:Музеи Пекина]]
[[Категория:Дворцы Китая]]
[[Категория:Всемирное наследие в Китае]]
[[Категория:Резиденции правителей]]
[[Категория:Резиденции монархов]]</text>
      <sha1>eojdkg3ke5wjrorlpz58hxzuhm9ulq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Книга:Lexikon Tourismus</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200146</id>
    <revision>
      <id>1293196</id>
      <timestamp>2026-04-12T02:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{книга |ответственный= hrsg. von Wolfgang Fuchs, Jörn W. Mundt und Hans-Dieter Zollondz|часть={{{1|}}}|заглавие= Lexikon Tourismus : Destinationen, Gastronomie, Hotellerie, Reisemittler, Reiseveranstalter, Verkehrsträger|место=München|издательство= Oldenbourg|год= 2008|alleseiten= 804|seite={{{2|}}}|isbn= 978-3-486-25069-5|ref= Lexikon Tourismus}}&lt;noinclude&gt;Категория:Ҡалыптар:Белешмәләр һәм...</comment>
      <origin>1293196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="a5l5ef634l0f1a6lwb7qg34izkpsyrh" xml:space="preserve">{{книга |ответственный= hrsg. von Wolfgang Fuchs, Jörn W. Mundt und Hans-Dieter Zollondz|часть={{{1|}}}|заглавие= Lexikon Tourismus : Destinationen, Gastronomie, Hotellerie, Reisemittler, Reiseveranstalter, Verkehrsträger|место=München|издательство= Oldenbourg|год= 2008|alleseiten= 804|seite={{{2|}}}|isbn= 978-3-486-25069-5|ref= Lexikon Tourismus}}&lt;noinclude&gt;[[Категория:Ҡалыптар:Белешмәләр һәм энциклопедиялар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5l5ef634l0f1a6lwb7qg34izkpsyrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Книга:Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z</title>
    <ns>10</ns>
    <id>200147</id>
    <revision>
      <id>1293197</id>
      <timestamp>2026-04-12T02:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{книга |ответственный= hrsg. von Wolfgang Fuchs|часть={{{1|}}}|заглавие= Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|место=Berlin|издательство= [[Walter de Gruyter|De Gruyter]]|год= 2021|alleseiten= 1088|seite={{{2|}}}|isbn= 978-3-11-054682-8|ref= Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z}}&lt;noinclude&gt;[[Категория:Ҡалыптар:Белешмәләр һәм энциклопедиялар]]&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>1293197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="fid7pngt4uivu6nxc0qrf7wt1ajf01e" xml:space="preserve">{{книга |ответственный= hrsg. von Wolfgang Fuchs|часть={{{1|}}}|заглавие= Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z|место=Berlin|издательство= [[Walter de Gruyter|De Gruyter]]|год= 2021|alleseiten= 1088|seite={{{2|}}}|isbn= 978-3-11-054682-8|ref= Tourismus, Hotellerie und Gastronomie von A bis Z}}&lt;noinclude&gt;[[Категория:Ҡалыптар:Белешмәләр һәм энциклопедиялар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fid7pngt4uivu6nxc0qrf7wt1ajf01e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оазис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200148</id>
    <revision>
      <id>1293200</id>
      <timestamp>2026-04-12T03:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: [[Файл:Oasis de Huacachina, Ica, Perú, 2015-07-29, DD 18.JPG|thumb|300px|right|Оазис [[Уакачина]],[[Перу]]]] '''Оа́зис''' — сүллектә йәки ярымсүллектә үҫемлектәргә бай, башҡа үҫемлектәр массивтарынан айырымланған урын (һирәк осраҡта далала, саваннала һәм хатта ҡоро урман-далала); ғәҙәттә тәбиғи һыу...</comment>
      <origin>1293200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="17ker3dztqu7mknx0534pqpbc30k6ya" xml:space="preserve">[[Файл:Oasis de Huacachina, Ica, Perú, 2015-07-29, DD 18.JPG|thumb|300px|right|Оазис [[Уакачина]],[[Перу]]]]
'''Оа́зис''' — сүллектә йәки ярымсүллектә үҫемлектәргә бай, башҡа үҫемлектәр массивтарынан айырымланған урын (һирәк осраҡта далала, саваннала һәм хатта ҡоро урман-далала); ғәҙәттә тәбиғи һыу ятҡылығы янында урынлаша.</text>
      <sha1>17ker3dztqu7mknx0534pqpbc30k6ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293201</id>
      <parentid>1293200</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="7sc3ywjsztlws33yhn6zvv7b1txvu1w" xml:space="preserve">[[Файл:Oasis de Huacachina, Ica, Perú, 2015-07-29, DD 18.JPG|thumb|300px|right|Оазис [[Уакачина]],[[Перу]]]]
'''Оа́зис''' — сүллектә йәки ярымсүллектә үҫемлектәргә бай, башҡа үҫемлектәр массивтарынан айырымланған урын (һирәк осраҡта далала, саваннала һәм хатта ҡоро урман-далала); ғәҙәттә тәбиғи һыу ятҡылығы янында урынлаша.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Антарктик оазистар]]
* [[Гельта]]
* [[Вади]]
* [[Мираж]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|30em}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=[[Гвоздецкий Николай Андреевич|Гвоздецкий Н. А.]], Михайлов Н. И.|часть=Культурные ландшафты оазисов|заглавие=Физическая география СССР. Азиатская часть|ответственный=|издание=3-е изд|место=М.|год=1978|издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]]|страницы=104—108|ссылка часть=http://tapemark.narod.ru/geograf/1_3_11.html|тираж=55000}}</text>
      <sha1>7sc3ywjsztlws33yhn6zvv7b1txvu1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293202</id>
      <parentid>1293201</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Оазистар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1293202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="irky7o8wnaeu0m1d6hrpulvkagujl7u" xml:space="preserve">[[Файл:Oasis de Huacachina, Ica, Perú, 2015-07-29, DD 18.JPG|thumb|300px|right|Оазис [[Уакачина]],[[Перу]]]]
'''Оа́зис''' — сүллектә йәки ярымсүллектә үҫемлектәргә бай, башҡа үҫемлектәр массивтарынан айырымланған урын (һирәк осраҡта далала, саваннала һәм хатта ҡоро урман-далала); ғәҙәттә тәбиғи һыу ятҡылығы янында урынлаша.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Антарктик оазистар]]
* [[Гельта]]
* [[Вади]]
* [[Мираж]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|30em}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=[[Гвоздецкий Николай Андреевич|Гвоздецкий Н. А.]], Михайлов Н. И.|часть=Культурные ландшафты оазисов|заглавие=Физическая география СССР. Азиатская часть|ответственный=|издание=3-е изд|место=М.|год=1978|издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]]|страницы=104—108|ссылка часть=http://tapemark.narod.ru/geograf/1_3_11.html|тираж=55000}}

[[Категория:Оазистар]]</text>
      <sha1>irky7o8wnaeu0m1d6hrpulvkagujl7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1293204</id>
      <parentid>1293202</parentid>
      <timestamp>2026-04-12T03:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <origin>1293204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="g2queark95hd7imn53dv3ip7nhc77qv" xml:space="preserve">[[Файл:Oasis de Huacachina, Ica, Perú, 2015-07-29, DD 18.JPG|thumb|300px|right|[[Уакачина]] оазисы,[[Перу]]]]
'''Оа́зис''' — сүллектә йәки ярымсүллектә үҫемлектәргә бай, башҡа үҫемлектәр массивтарынан айырымланған урын (һирәк осраҡта далала, саваннала һәм хатта ҡоро урман-далала); ғәҙәттә тәбиғи һыу ятҡылығы янында урынлаша.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Антарктик оазистар]]
* [[Гельта]]
* [[Вади]]
* [[Мираж]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|30em}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга|автор=[[Гвоздецкий Николай Андреевич|Гвоздецкий Н. А.]], Михайлов Н. И.|часть=Культурные ландшафты оазисов|заглавие=Физическая география СССР. Азиатская часть|ответственный=|издание=3-е изд|место=М.|год=1978|издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]]|страницы=104—108|ссылка часть=http://tapemark.narod.ru/geograf/1_3_11.html|тираж=55000}}

[[Категория:Оазистар]]</text>
      <sha1>g2queark95hd7imn53dv3ip7nhc77qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:Оазис</title>
    <ns>1</ns>
    <id>200149</id>
    <revision>
      <id>1293203</id>
      <timestamp>2026-04-12T03:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Вәхит</username>
        <id>24644</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: {{10000}} {{ТИМ|ru|Оазис|1 апрель 2026 йыл}}   {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=тәбиғәт |тема2= |тема3= |ил=|ил2= |ил3= }}</comment>
      <origin>1293203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="2go4lv07ruw7f2ie5nddvanddb1uupn" xml:space="preserve">{{10000}}
{{ТИМ|ru|Оазис|1 апрель 2026 йыл}}


{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=тәбиғәт |тема2= |тема3= |ил=|ил2= |ил3= }}</text>
      <sha1>2go4lv07ruw7f2ie5nddvanddb1uupn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фотометрия (астрономия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200150</id>
    <revision>
      <id>1293224</id>
      <timestamp>2026-04-12T10:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Таңһылыу</username>
        <id>14946</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/149966212|Фотометрия (астрономия)]]&quot; битен тәржемә итеп төҙөлгән</comment>
      <origin>1293224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="fjifuwz1bovf6czocnzecdxhejiwoe3" xml:space="preserve">
'''Фотометрия''' ( {{Lang-grc|φωτός}} — яҡтылыҡ һәм μετρέω —  үлсәйем) — [[Астрономия|астрономияның]] күк есемдәренән килгән [[Электромагнит нурланыш|электромагнит нурланышының]] ағымдарын һәм интенсивлығын үлсәү, шулай уҡ бының өсөн ысулдар һәм алымдар эшләү менән шөғөлләнгән тармағы  . Нурланыш миҡдарын ғына үлсәп ҡалмайынса, уның тулҡын оҙонлоғо буйынса таралыуын да билдәләгән осраҡтарҙа спектроскопия термины ҡулланыла.

== Методика ==
Фотометрияны башҡарыу өсөн ҡулланылған ысулдар үлсәүҙәр үткәрелгән тулҡындар оҙонлоғо диапазонына бәйле. Иң ябай осрағында фотометрия нурланышты [[Телескоп|телескопҡа]]  йыйыу юлы менән башҡарыла. Йәки алынған электромагнит нурланышын махсуслаштырылған оптик фильтрҙар аша үткәрергә, унан һуң яҡтылыҡҡа һиҙгер приборҙар ярҙамында яҡтылыҡ энергияһын тотоп алырға һәм теркәргә мөмкин. Һыҙаттар тупланмаһы (фильтрҙар) үлсәү системаһы төшөнсәһенә инә

Тарихҡа күҙ һалғанда, спектрҙағы яҡын инфраҡыҙыл һәм оҙон тулҡынлы ультрафиолет өлкәләрендә фотометрия фотометр — фотоэлектрик прибор ярҙамында башҡарылған. Ул бер генә есемдең яҡтылыҡ нурын, уны яҡтылыҡҡа һиҙгер элементҡа йүнәлтеп, уның интенсивлығын үлсәү өсөн тәғәйенләнгән. Артабан был фотометрҙарҙың күпселеге ПЗС камералары нигеҙендә эшләгән ҡоролмаларға алмаштырыла &lt;ref&gt;[http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/bright.html Flux Photometry] {{Wayback|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast162/Unit1/bright.html|date=20150923175654}} - Lecture 7: &quot;Starlight, Starbright&quot;. Stellar Brightness, Astronomy 162: Introduction to Stars, Galaxies, &amp; the Universe, Prof. Richard Pogge&lt;/ref&gt;, улар бер юлы бер нисә объекттың һүрәтен теркәй ала. Әммә ҡайһы бер осраҡтарҙа, мәҫәлән, юғары асыҡлыҡ талап ителмәгән осраҡтарҙа, элеккесә фотоэлектрик фотометрҙар ҡулланылалар. 

1896—1898 йылдарҙа Шварцшильд [[Вена|Венала]] {{Тәржемәһеҙ|обсерватория Куффнера|обсерватории Куффнера||Kuffner Observatory}} ассистент булып эшләй &lt;ref name=&quot;MacTutor&quot;&gt;{{Cite web|author=J. J. O'Connor and E. F. Robertson|work=MacTutor History of Mathematics archive|access-date=2015-11-22|accessdate=2015-11-17}}
&lt;/ref&gt;. Ул унда астрономик фотометрия өсөн экспозиция ваҡытын билдәләү формулаһын эшләй һәм фотографияла үҙ-ара бәйләнешһеҙлек күренешен аса. Был күренеш һуңыраҡ уның исеме менән ([[:ru:Эффект_Шварцшильда|эффект Шварцшильда]])&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot; /&gt; атала. [[1899 йыл|1899]] йылда Мюнхен [[Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты|университетына]] ҡайта, унда йондоҙҙар яҡтылығын үлсәүҙәр буйынса хабилитация диссертацияһын яҡлай һәм [[:ru:Приват-доцент|приват-доцент]] вазифаһы ала&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot; /&gt;.

1901—1909 йылдарҙа Шварцшильд [[Гёттинген университеты|Гёттинген университетының]] штат буйынса ҡаралған, йәғни тулы хоҡуҡлы профессоры һәм бер үк ваҡытта {{Тәржемәһеҙ|Гёттингенская обсерватория|обсерватории||Göttingen Observatory}} директоры булып китә&lt;ref name=&quot;MacTutor&quot;&gt;{{Cite web|author=J. J. O'Connor and E. F. Robertson|work=MacTutor History of Mathematics archive|access-date=2015-11-22|accessdate=2015-11-17}}
&lt;/ref&gt; . Был ваҡытта Шварцшильд геометрик оптика менән шөғөлләнә, фотографик йондоҙ дәүмәлдәре буйынса '''күләмле күҙәтеү башҡара'''  һәм фотографик һәм визуаль йондоҙ дәүмәлдәре араһында айырма булыуын асыҡлай.

== Ҡулланылышы ==

* Спектроскопия ярҙамында есемдең температураһы йәки химик составы кеүек  физик үҙенсәлектәрен билдәләргә мөмкин. Ғәҙәттә, бер нисә объекттың спектроскопик үлсәүҙәре ике фильтр ярҙамында һәм төҫ-дәүмәл диаграммаһын төҙөү юлы менән алына.
* Фотометрия шулай уҡ яҡтылыҡ вариацияһын, мәҫәлән, үҙгәреүсән йондоҙҙарҙың, бәләкәй планеталарҙың, галактикаларҙың һәм үтә яңы йондоҙҙарҙың  әүҙем ядролары тикшереү өсөн, йәки [[Ҡояш системаһы|Ҡояш системаһынан]] ситтә урынлашҡан планеталарҙы асыҡлау өсөн ҡулланыла . Был үҙгәрештәрҙе үлсәүҙәр, мәҫәлән, тотолған икеләтә йондоҙ системаһы ағзаларының әйләнеү периодын һәм радиустарын, ваҡ планеталарҙың йәки йондоҙҙарҙың әйләнеү периодын йәки үтә яңы йондоҙ энергияһының берләшкән шартлауын билдәләү өсөн ҡулланыла ала.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==

* Оптик астрономия .
* Инфраҡыҙыл астрономия
* Ультрафиолет астрономия
* Радиоастрономия
* Рентген астрономияһы
* Гамма нурҙары астрономияһы

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==

* {{Cite web|subtitle=2019-05-08}}</text>
      <sha1>fjifuwz1bovf6czocnzecdxhejiwoe3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>