Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 3 4504 1296969 1292124 2026-05-15T00:28:15Z MediaWiki message delivery 9284 /* Уведомление о переводе: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter */ яңы бүлек 1296969 wikitext text/x-wiki {{Ҡатнашыусы:Comp1089/FlexiShort}} '''Welcome to my talk page!<br /> '''Фекерләшеү битемә рәхим итегеҙ!'''<br /> '''Добро пожаловать на мою страницу обсуждения!''' {| class="wikitable" border="1" |+ Башҡа телдәрҙәге дискуссиялар<br /><br />Discussions in different languages<br /><br />Diverslingvaj diskutoj ! [[Файл:Bash flag gerb.png|50px|center]] !! [[Файл:US-UK-blend.png|50px|center]] !! [[Файл:Nuvola Esperanto flag.svg|50px|center]] !![[Файл:Flag of Poland.svg{{!}}border|50px|center]] |- | [[User:231013-a/Башҡортса алышыуҙары|Чтобы просмотреть или добавить обсуждение на башкирском, нажмите здесь]] || [[User:231013-a/Discussions in English|Please click here to add topic to or look through my English-language discussions]]||[[User:231013-a/Esperantlingvaj diskutoj|Por rigardi kaj aldoni la diskutojn, klaku ĉi tie]] || [[User talk:231013-a/Dyskusje po polsku|Kliknij tutaj aby rozpocząć dyskusję po polsku]] |- | [[User:231013-a/Запросы на перевод с русского|Добавляйте запросы на перевод с русского сюда]] || [[User:231013-a/English to Bashkir text translation requests|Please add your English-Bashkir text translation requests here]] || [[User:231013-a/Tradukpetoj|Bonvolu aldoni viajn EO-baŝkirajn tradukpetojn ĉi tien]] || [[User:231013-a/Teksty do tłumaczenia|Proszę dodawać teksty do tłumaczenia na język baszkirski tutaj]] |} {{Архив|2016. yıldıñ alağarayına tiklem}} == Näśelsänlek == * Вячеслав, сәләм! Ярҙам кәрәк: удали статью [[Нәҫелсәнлек]] после исправления названия, автор не поймет сразу, начнет заново ставить. У меня нет прав. --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:09, 5 апрель 2016 (UTC) @Айсар: {{Эшләнде}} --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} ^{<span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 14:17, 5 апрель 2016 (UTC) * Күрәм. Рәхмәт! 4039624@mail.ru --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:20, 5 апрель 2016 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, March 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, March 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:21, 13 апрель 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, April 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, April 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:45, 17 май 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:27, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:29, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == {{subst:#switch:ba|es=CEE Primavera 2016 Encuesta|#default= CEE Spring 2016 Survey|hu=CEE Tavasz 2016 kérdőív|sq=Anketa e CEE Spring 2016|et=Kesk- ja Ida-Euroopa kevad (CEE Spring) 2016 küsitlus|tr=Orta ve Doğu Avrupa (CEE) Baha… == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] "Вики-яҙ 2016" конкурсында ҡатнашыусыларға сәләм! Халыҡ-ара конкурсты ойоштороусылар һорау алыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Ул бик ҡыҫҡа. Был беҙгә статистиканы күрһәтә һәм киләһе конкурсты яҡшыраҡ ойошторорға ярҙам итә. Түбәндәге һылтанмаға күсеп һорау алыу үтегеҙ:https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 Иң изге теләктәр менән, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 13:28, 10 сентябрь 2016 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Base@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-participants&oldid=15897871 --> == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role|Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:33, 9 март 2017 (UTC)</div> == Статус бюрократа == [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]], вы несколько лет не выполняете обязанности админа и бюрократа, возможно на это есть причины. Вы просто числитесь бюрократом и админом и это отражается в статистических показателях, которые вычисляет Фархад. Вам бы следовало добровольно снять с себя эти полномочия. Будем только рады, если задумаете вернуться в проект и несложно будет все восстановить.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:45, 10 март 2017 (UTC) * Һаумы [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]]. Әүҙемлек булмағанда Бей статусын тотоу килешмәй, ивет. Үҙеңдең әйткәнең иҫтәлер бит. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 10:38, 19 март 2017 (UTC) : Hawmıhığıđ! Isınlap ta, şäxsi säbäptär menän (belgegeđ kilhä, bıl xaqta e-mail'da yađa alam) Başqort Wikipediyahında qatnaşa almağaynım. Xäđer ihä yaylap äwđemläşermen, tip ömöt itäm. Kilähe 1.5-2.5 ay esendä äwđemlegem artmaha, bey wazifahınan waqıtlısa baş tartırğa uylayım (Ğäfü itegeđ, älege waqıtta kiril xäreftäre menän yađa almayım, şuğa transliteraciya menän yađırğa tura kilä). İ.m., --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} ^{<span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 11:00, 19 март 2017 (UTC) :: Шәхси сәбәптәрең тураһында беҙ төҫмәрләйбеҙ һәм хәлеңде аңлайбыҙ. Әммә, ул сәбәптәрҙең вазифа тотоуға ни ҡыҫылышы бар? Әүҙемләк булмауға бар, ә вазифанан баш тартыу өсөн бер кәртә лә юҡ ине. Күпме ваҡыт инде шундай аңлатма менән генә сикләнәһең. Бер мин генә әйтмәйем бит һиңә был турала. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 11:10, 19 март 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing|Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:19, 10 март 2017 (UTC)</div> == Translation request == Dear Comp, please translate the article about Belarusian writer [[:en:Uladzimir Karatkievich]]/ [[:de:Uladsimir Karatkewitsch]]. Thank you in advance. --[[Ҡатнашыусы:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Rymchonak|әңгәмә]]) 09:09, 3 апрель 2017 (UTC) : @Rymchonak: Dziakuj za zapyt, ale možna było b i pa-biełarusku pisać, ja zusim nia suprać. Pierakładu najbližejšym časam. --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} ^{<span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 10:23, 3 апрель 2017 (UTC) == Bashkir Wikibooks namespaces == Sorry for the cross-wiki note, but it would be great if you could weigh in on the choice of namespaces for the to-be-reopened Bashkir Wikibooks being discussed at [[m:Requests for new languages/Wikibooks Bashkir#Namespace names]]. (It seems I have done a very good job confusing everyone about the choices<nowiki></sarcasm></nowiki>, so it would be a good idea to get another "independent" viewpoint on what the names should be. Please be explicit in your choices, as a lot of the confusion has been over exactly which names each user is actually suggesting / agreeing to.) - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:19, 14 август 2017 (UTC) : Regarding being "explicit": If you still can't type in Cyrillic, you could either copy-and-paste the current listed choices to form your own list of suggestions, or just indicate "agree with ZUFAr" or "use name at Bashkir Wikipedia", etc., for each namespace (assuming you can simply select from among the names that have already been suggested). - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:33, 14 август 2017 (UTC) == Ҡултамғаң хаталы == Сәләм. Һинең "ҡабартмалы" ҡултамғаң хата бирә - отсутствующий закрывающий тег sup. Төҙәт әле. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 06:16, 29 октябрь 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Babylon/Translators newsletter == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 18:15, 21 ноябрь 2017 (UTC)</div> == Тауыш биреү һөҙөмтәләре == *Башвикила бер нисә тауыш биреү үткәрҙек. Бына ҡайһы берҙәре: [[Википедия:Ҡоролтай#Башҡорт Википедияһында бер айҙан артыҡ бер ниндәй ҙә әүҙемлек күрһәтмәгән осраҡта админдың хоҡуғы автоматик рәүештә үҙ көсөн юғалта (юҡҡа сыға)|Әүҙем булмаған админдарҙан ҡотолоу]], [[Википедия:Ҡоролтай#Soul Train админ хоҡуғын сикләү|Soul Train админ хоҡуғын сикләү]], [[Википедия буйынса фекерләшеү:Ҡағиҙә һәм күрһәтмәләр|Конкурстар тураһында]]. Ошо тауыш биреүҙәргә ҡаршы булһағыҙ ҙа, законлы көсөнә инде тип ҡарар сығарып ҡуйырға тейешһегеҙ —[[Ҡатнашыусы:Тутыйғош|Тутыйғош]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Тутыйғош|әңгәмә]]) 11:00, 10 июнь 2020 (UTC) : Oşo tawış birewđärđeñ ikehe tamamlandı, ularđı [[Википедия:Тауыш биреүҙәр|oşonda]] küsergäynem. Berehe ihä (konkurstar xaqındağıhı) 2 genä kön buyı bara ine, 10 köngä ođayttım. Kötöp qalayıq. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 13:39, 10 июнь 2020 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:26, 6 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News/2020/32 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:27, 31 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/Server switch 2020 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:03, 15 август 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia CH == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:43, 17 декабрь 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Eihel@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Project wiki representatives == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:09, 6 февраль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ad Huikeshoven@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Hello, 20th anniversary of the Catalan Wikipedia == Hello, I hope that you are doing fine. Thanks again for your support so long ago! Sorry to write in English, I still can't speak nor write your language, unfortunately. I write you this message because we'll be celebrating our Catalan Viquipèdia 20th birthday soon and I would really appreciate having at least one user of your wikipedia saying a few words in your language in a short video, filmed horizontally, congratulating the Catalan Wikipedia. The time would be around 15 seconds and you are free to say what you want (if the background can be something beautiful of your country (building, monument) it would be just great..) though you would have to finish in Catalan saying "Bon aniversari" and/or "per molts anys". I really hope you will participate! The video has to be sent to viquipedia@wikimedia.cat if possible before February 28th. I hope to hear from you soon! Take real care and have a great week! Claudi/[[Ҡатнашыусы:Capsot|Capsot]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Capsot|әңгәмә]]) 21:36, 25 февраль 2021 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 00:16, 16 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:InternetArchiveBot header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 16:20, 29 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: InternetArchiveBot/Problem == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:14, 12 июль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:21, 2 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:KCVelaga (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Hack4OpenGLAM == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:25, 10 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:04, 6 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Lingua Libre == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:33, 18 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:04, 6 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:24, 21 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:31, 29 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == [[Википедия:Хакимдар һайлау/ZUFAr]] == {{u|Comp1089}}, хәйерле көн. Ошо тауыш биреүгә йомғаҡ яһарға кәрәк. --[[Ҡатнашыусы:Ryanag|Ryanag]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Ryanag|әңгәмә]]) 12:30, 20 декабрь 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:10, 4 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:24, 7 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Education/News/Contents == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:47, 22 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:13, 4 февраль 2022 (UTC)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:13, 4 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:04, 12 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:18, 22 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ericliu1912@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Stefania Turkewich == Hello Comp1089, When you have time, could you take a look at this article: [[en: Stefania Turkewich]]? Stefania was the first woman composer of classical music in Ukraine. If the article interests you, could you give it a start in the Bashkir language Wikipedia, with an opening paragraph, for the Украинаның мәҙәни дипломатияһы айлығы 2022 project? [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 20:26, 26 февраль 2022 (UTC) : Hi, @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]. I think, I can do that in a short while. Thanks a lot. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 00:11, 1 март 2022 (UTC) ::Thanks so much! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 02:09, 1 март 2022 (UTC) : @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]: {{done|Ready}}, see [[Стефания Туркевич-Лукиянович|here]]. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 12:27, 5 март 2022 (UTC) :::It looks great! Thank you so much for this! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 12:46, 5 март 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:50, 2 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Juan90264@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022/Program == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:49, 26 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School/Questions == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:52, 26 апрель 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:19, 4 май 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник: Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Тәҡдим == * Хөрмәтле [[Comp1089(Х,Б)]], Wikimedia Summit 2022 йыйынында ҡатнашырға бараһығыҙ бит инде? Шунда минең яҙған ҡатмарлы мәсьәләләр буйынса хәл итерлек тәҡдимдәр индерерһегеҙ тигән өмөт менән яҙам. «РСФСР мәғарифы отличнигы билдәһе булғандарҙы яҙырға мөмкин, Башҡортостандың хеҙмәт ветераны инмәй» тигәнерәк кәмләүҙе күңелем ҡабул итмәй. [[Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]] мәҡәләһен уҡығыҙ әле. Зәйтүнә яҙа: рувикиның критерийҙары бик ҡәтғи, алып ташларға ҡушыуҙары бар тип. Шундайыраҡ яуап яҙҙым: "Хеҙмәт ветеранына инмәйһең тип әйтеү 47 йыл буйы, ярамһаҡланмай, дуҫ-иш аша ғына үрләмәй, намыҫлы эшләп тә, юғары бүләктәрҙән мәхрүм ителгәндәрҙең йөҙөн йыртыу түгелме? Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны тигән кенәгәм? Ҡыҙыҡ был донъя?!.. Кешенең РФ-фәләне юҡ икән, был бер ҙә уның бүтәндәрҙән насар эшләгәнен күрһәтмәй. Киреһенсә икәнен тормош тәжрибәһенән сығып беләм. Йомортҡа һалғанмын, бауырым бәпкә баҫҡан — был дәрәжә түгелме? Исмаһам 2016 йылдан бирле Википедия ирекмәне булған өсөн генә, исемем Википедия битендә торорға тейеш. Ғәҙеллек һағында торабыҙ тиһәк, барса маҡтаулы исем һәм бүләктәр тиң ҡаралырға тейеш. Ирекле энциклопедияла «кәм»—«өҫтөн» һымаҡ «каста»ға бүлеү аҙымдары булырға тейеш түгел тип аңлайым". [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|әңгәмә]]) 18:47, 30 июнь 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:51, 9 август 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Admin activity review/Notice to communities == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to communities|Admin activity review/Notice to communities]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&language=ba&action=page перевести на башҡортса] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Localisation of notice template needed for yearly AAR. Check and translate [[Admin activity review/Notice to inactive right holders]] if needed as well.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:56, 15 сентябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:17, 13 октябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tests == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tests|Tests]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:39, 13 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:APatro (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:18, 2 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:09, 20 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: $1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:$1|$1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:42, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimédiens du Burkina Faso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:44, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WWC2023/Scholarship == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:41, 26 июнь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sandra Hanbo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:45, 23 июль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:50, 2 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Community Consultation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:18, 10 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:MovedToFoundationGovWiki == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:MovedToFoundationGovWiki|Template:MovedToFoundationGovWiki]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template used to indicate content that is moved to foundation wiki and translations should be made there instead.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:46, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Universal Code of Conduct/Navbox == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Universal Code of Conduct/Navbox|Template:Universal Code of Conduct/Navbox]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template that requires translation to your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:48, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Content/Preamble == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/Preamble|Movement Charter/Content/Preamble]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Content changed. Please assist to translate.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:08, 20 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:FormerAffiliate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:01, 26 Август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikiquote == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:52, 7 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:39, 15 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WikiWomenCamp 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:14, 6 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Asaf (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:21, 16 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Хазарҙар == Hello Vyacheslav, did you eat your rice today? I'm Gia from Israel. we met at Turkic WikiCon 2023. User from the Hebrew wikipedia asking: How the [[Хазарҙар]] people called to themselves. Some info about that as well could be perfect. You can answer in [https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%99%D7%97%D7%AA_%D7%9E%D7%A9%D7%AA%D7%9E%D7%A9:Geagea#%D7%98%D7%95%D7%A8%D7%A7%D7%99%D7%AA_%D7%9E%D7%A7%D7%95%D7%A8%D7%99%D7%AA my talk page] if you wish (chance to improve your סמיכות). [[Ҡатнашыусы:Geagea|Geagea]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Geagea|фекер алышыу]]) 13:13, 24 октябрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:06, 25 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Флаг администратора == Минән администратор хоҡуҡтарын алыуығыҙҙы һорайым.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 10:05, 19 декабрь 2023 (UTC) : {{Done}}. Күп йыл буйы хакимлыҡ ҡылғанығыҙ өсөн оло рәхмәт! --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:07, 19 декабрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Policies and guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:45, 13 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:50, 21 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Threats of harm == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:21, 4 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:49, 12 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Signature == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:21, 21 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Global bans == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:40, 29 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Small Wiki Monitoring Team == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:51, 16 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Special global permissions/Seealso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:24, 1 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:48, 19 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:15, 27 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:31, 12 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia LGBT+/Portal == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:03, 30 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Strategy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:27, 7 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:35, 8 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:37, 18 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == NowCommons and GFDL == Hello! I have created [[Ҡалып:NowCommons]] to be able to mark files that is also on Commons. I hope you will help translate if needed. Also I would like to complete the [[:en:Wikipedia:Image license migration]] so it will help if files on Commons are deleted (and if unused files on [[Махсус:Ҡулланылмаған_файлдар]] that are no longer needed). I noticed that [[:mw:Help:Extension:FileImporter]] has not been set up for this wiki. Do you know if there is a reason for that? [[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 18:46, 5 сентябрь 2024 (UTC) :Hello, I'll translate that ASAP. There's no particular reason for this extension not to have been set up here so far. I'll have to find out what the community thinks of introducing it here. [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:02, 5 сентябрь 2024 (UTC) :: Thank you. If you need help with FileImporter just let me know. It usually do not take very long time to set up. And if the files licensed GFDL is moved to Commons then you do not have to worry about the license migration. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 20:12, 5 сентябрь 2024 (UTC) :::I have now checked the files and none of the files that can't be deleted because they are also on Commons were eligible for a relicense so there is no need for creating templates etc. I added a "migration=not-eligible" and it will not work here. But if file is ever moved to Commons it will tell that file is not eligible to relicense. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 11:26, 7 сентябрь 2024 (UTC) == Уведомление о переводе: Steward requests/Global/block-header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:49, 25 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Changing username == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:49, 27 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiktionary == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 11:52, 13 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 12:29, 22 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MdsShakil@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Policy-cross-project == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 09:12, 30 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 08:07, 26 ғинуар 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Training/footer == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Template:Training/footer|Template:Training/footer]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ATraining%2Ffooter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:50, 16 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Bot flag removal request for Purbo T == Hi, the account [[Special:CentralAuth/Purbo T|Purbo T]] is globally locked, and the owner is confirmed to be deceased. Since it still has the bot flag on this wiki, I suggest the flag be removed. You can check its rights here: [[Special:ListUsers/bot|List of bots]] / [[Special:UserRights/Purbo T|User rights for Purbo T]]. Thanks. [[Ҡатнашыусы:MdsShakil|MdsShakil]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MdsShakil|фекер алышыу]]) 16:54, 1 апрель 2025 (UTC) == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 23:50, 3 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 01:30, 13 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 15:30, 23 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:53, 14 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:17, 29 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 12:28, 16 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Уведомление о переводе: Incident Reporting System == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 03:53, 2 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 15:33, 30 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Deletion policy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 07:07, 15 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation website == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 05:46, 29 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:AffCom == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 04:55, 30 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Cat main == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 06:12, 6 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:44, 19 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 03:09, 6 декабрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 22:30, 14 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 11:02, 15 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Julius 12345@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Mission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Mission|Mission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 02:15, 28 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 12:56, 17 март 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:BAdegboye (EdWH)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 00:28, 15 май 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> ec7uiubyh4vz9oeaftzu9ac5k5p1728 10 15242 1296963 1031851 2026-05-14T19:15:56Z Nintendofan885 28173 dark mode 1296963 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| style="{{#ifeq:{{{простой|}}}|да|border:none; background:transparent; float:none;|width:15.625em; font-size:90%; border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1); background-color:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);}}<!-- -->{{#ifeq: {{#if: {{{float|}}}{{{pos|}}}|{{{float|}}}{{{pos|}}}|right}}|right|{{float right}}}}<!-- -->{{#ifeq: {{{float|}}}{{{pos|}}}|left|{{float left}}}}" {{#ifeq:{{{простой|}}}|да||{{!}} rowspan="3" style="width:40px; padding-right:3px; padding-top:4px; vertical-align:middle" {{!}} [[Файл:Gnome-speakernotes.svg{{!}}50px{{!}}center{{!}}class=skin-invert-image {{!}}link=Википедия:Помощь с медиафайлами{{!}}(аудио)]] {{!}}-}} | align={{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}| [[:Файл:{{{filename|{{{Имя_файла}}}}}}|{{{title|{{{Название}}}}}}]] |- | align={{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}| [[Файл:{{{filename|{{{Имя_файла}}}}}}|{{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}|180px|noicon]] {{{description|{{{Описание|}}}}}} {{#ifeq:{{{простой|}}}|да||{{!}}- {{!}} colspan="2" style="font-style:italic; border-top:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1)" {{!}} [[ВП:Помощь с медиафайлами{{!}}Помощь по воспроизведению]]}} |}</includeonly><noinclude> {{doc}}<!-- категории и интервики должны добавляться на страницу документации --> </noinclude> raj4kctu3nvi617omnus40iqm8k5xzj 1296964 1296963 2026-05-14T19:27:56Z Nintendofan885 28173 fix color 1296964 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| style="{{#ifeq:{{{простой|}}}|да|border:none; background:transparent; float:none;|width:15.625em; font-size:90%; border:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1); color:inherit; background-color:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);}}<!-- -->{{#ifeq: {{#if: {{{float|}}}{{{pos|}}}|{{{float|}}}{{{pos|}}}|right}}|right|{{float right}}}}<!-- -->{{#ifeq: {{{float|}}}{{{pos|}}}|left|{{float left}}}}" {{#ifeq:{{{простой|}}}|да||{{!}} rowspan="3" style="width:40px; padding-right:3px; padding-top:4px; vertical-align:middle" {{!}} [[Файл:Gnome-speakernotes.svg{{!}}50px{{!}}center{{!}}class=skin-invert-image {{!}}link=Википедия:Помощь с медиафайлами{{!}}(аудио)]] {{!}}-}} | align={{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}| [[:Файл:{{{filename|{{{Имя_файла}}}}}}|{{{title|{{{Название}}}}}}]] |- | align={{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}| [[Файл:{{{filename|{{{Имя_файла}}}}}}|{{{pos|{{{выравнивание|left}}}}}}|180px|noicon]] {{{description|{{{Описание|}}}}}} {{#ifeq:{{{простой|}}}|да||{{!}}- {{!}} colspan="2" style="font-style:italic; border-top:1px solid var(--border-color-base,#a2a9b1)" {{!}} [[ВП:Помощь с медиафайлами{{!}}Помощь по воспроизведению]]}} |}</includeonly><noinclude> {{doc}}<!-- категории и интервики должны добавляться на страницу документации --> </noinclude> ebuxbqtq5icl961jcdwjh8w44jll8jz 0 29137 1296987 1052997 2026-05-15T05:25:56Z Gliwi 18660 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Sachsenbrunn.png]] → [[File:DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg]] PNG → SVG 1296987 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Заксенбрунн |төп исеме = Sachsenbrunn |ил = Германия |герб = DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec |lon_dir= E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Хильдбургхаузен (район) |теҙмәләге район = Хильдбургхаузен (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = 7 район |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Герхард Хас<br />(урындағы блок) |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 33,85 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 480 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 2122 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 98678 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = HBN |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 69 039 |Commons-тағы категория = Sachsenbrunn |сайт = http://www.sachsenbrunn.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Заксенбрунн''' ({{lang-de|Sachsenbrunn}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса коммунала 2122 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 33,85 км². Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98678 һәм автомобиль коды — HBN. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Һылтанмалар == * [http://www.sachsenbrunn.de/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205172128/http://www.sachsenbrunn.de/ |date=2007-02-05 }}. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} csu42dbi414wr56ltd9n1w81hkfse2a 0 68171 1296935 1261767 2026-05-14T13:37:24Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296935 wikitext text/x-wiki {{Государство |Русское название = Днестр буйы Молдова Республикаһы |Оригинальное название = {{lang-mo|Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}<br />{{lang-uk|Придністровська Молдавська Республіка}} |Родительный падеж = Днестр буйы Молдова Республикаһы |Герб = Coat of arms of Transnistria.svg |Флаг = Flag of Transnistria (variant).svg |Вместо герба = |Девиз = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 20|lat_sec = 01.59 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 11|lon_sec = 51.29 |CoordScale = 1000000 |Название гимна = Днестр буйы, беҙ һине данлайбыҙ |Аудио= National anthem of Transnistria.ogg |Форма правления = президент республикаһы<ref>Статья 55 [http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki Конституции ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125002326/http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki |date=2016-11-25 }}</ref> |Государственная религия = донъяуи дәүләт<ref>Статья 9 [http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki Конституции ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125002326/http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki |date=2016-11-25 }}</ref> |На карте = Transnistria in Europe (zoomed).svg |подпись к карте = '''Өҫтә:''' [[Европа]] картаһында Днестр буйы<br />'''Аҫта:''' Днестр буйының территорияһы<ref> На карте не учтены Магала, Дубоссарская ГЭС, Коржево, Роги, Васильевка, Новая Александровка, Мариян — согласно решений ОКК де-юре и де-факто администрируемых ПМР</ref> |На карте2 = Transnistria in Moldova (de-facto) (semi-secession).svg |Языки = [[Урыҫ теле|урыҫ]], молдаван, [[Украин теле|украин]]<ref>Статья 12 [http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki Конституции ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125002326/http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki |date=2016-11-25 }}</ref> |Спорный статус = да |Провозглашение независимости= [[2 сентябрь]] [[1990]] |Независимость от=Молдавия ССР-ы |Дипломатическое признание= БМО-ға имәгән 3 дәүләт |Столица = [[Тирасполь]] |Крупнейшие города = Тирасполь, Бендеры, Рыбница, Дубоссары, Слободзея, Каменка, Григориополь, Днестровск |Должности руководителей = Президент<br />Хөкүмәт Рәйесе<br />Юғары Совет Рәйесе |Руководители = Евгений Шевчук<br /><br />Татьяна Туранская<br /><br />Михаил Бурла<ref>[http://www.vspmr.org/?Part=2 Официальный сайт Верховного Совета ПМР]</ref> |Место по территории = 165 |Территория = 4 163 |Процент воды = |Место по населению = 171 |Население = 505 200<ref name="стат.2013"/> |Год переписи = 2014 |Плотность населения = 121 |ВВП= 1052,2 млн<ref name="PRB">За 2013 год ВВП ПМР в текущих ценах составил 11691,0 млн руб. ПМР, что (при [http://www.cbpmr.net/?kv=1&lang=ru/ курсе приднестровского рубля] 1 USD = 11,1 PRB или 0,09 USD = 1 PRB) составляет 1052,2 млн долларов США. ВВП на душу населения за 2013 год в ПМР составил 23045,8 руб. ПМР, что составляет 2074 доллара США. // [http://www.mepmr.org/gosudarstvennaya-statistika/informacziya/62-o-soczialno-ekonomicheskom-polozhenii-pmr Госстатслужба ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709072446/http://www.mepmr.org/gosudarstvennaya-statistika/informacziya/62-o-soczialno-ekonomicheskom-polozhenii-pmr |date=2014-07-09 }}: [http://www.mepmr.org/zip/gss/doclad.pmr.ocon.13.zip Социально-экономическое развитие ПМР за 2013 год (окончательные данные)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419013108/http://www.mepmr.org/zip/gss/doclad.pmr.ocon.13.zip |date=2014-04-19 }}</ref> |Место по ВВП= |Год расчёта ВВП = 2013 |ВВП на душу населения = 2074<ref name="PRB"/> |Валюта = днестр буйы һумы |Телефонный код = 373 5xx xxxxx<br />+373 21x xxxxx<br />+373 77x xxxxx |Часовой пояс=[[UTC+2]] (йәйен [[UTC+3]])<ref>[http://zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=54843 «О введении и согласовании „летнего“ времени в ПМР»]</ref><ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/10/26/time/ Приднестровье вслед за Украиной отказалось жить без перевода часов // Lenta.ru, 26.10.2011]</ref> |Примечания = |Статус = танылмаған }} '''Днестр буйы Молдова Республикаһы''' ({{lang-mo|Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}, {{lang-uk|Придністровська Молдавська Республіка}}; йәғни '''Днестр буйы'''<ref>Согласно ст. 55 [http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki Конституции ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125002326/http://president.gospmr.ru/ru/news/konstituciya-pridnestrovskoy-moldavskoy-respubliki |date=2016-11-25 }} названия «Приднестровская Молдавская Республика» и «Приднестровье» равнозначны</ref>, {{lang-mo|Нистрения}}, {{lang-uk|Придністров'я}}) — [[Днестр]]ҙың һул һәм уң ярҙарында урынлашҡан танылмаған дәүләт<ref name="геогр.энцкл">Приднестровская Молдавская Республика // Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006</ref>. Донъя йәмәғәтселеге тарафынан башлыса [[Молдова]]ның өлөшө тип иҫәпләнә. == Халҡы == 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы 505 153 кеше, шул иҫәптән ҡала халҡы — 349 227 кеше (69,13 %), ауыл халҡы — 155 926 кеше (30,87 %) тәшкил итә<ref name="стат.2013">[http://www.mepmr.org/gosudarstvennaya-statistika/informacziya/62-o-soczialno-ekonomicheskom-polozhenii-pmr Госстатслужба ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709072446/http://www.mepmr.org/gosudarstvennaya-statistika/informacziya/62-o-soczialno-ekonomicheskom-polozhenii-pmr |date=2014-07-09 }}: [http://www.mepmr.org/zip/gss/doclad.pmr.ocon.13.zip Социально-экономическое развитие ПМР за 2013 год (окончательные данные)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419013108/http://www.mepmr.org/zip/gss/doclad.pmr.ocon.13.zip |date=2014-04-19 }}</ref>. 1990 йылда Днестр буйында 730 000 кеше йәшәгән. Милли составы<ref>{{cite web | url = http://www.languages-study.com/demography/pridnestrovie.html | title = Сокращение населения Приднестровья | publisher = languages-study.com | date = | accessdate = 2012-03-20 | archiveurl = http://www.webcitation.org/67yu1uW7L | archivedate = 2012-05-28 }}</ref><ref name="ezhegodnik">[http://www.mepmr.org/pechatnye-izdaniya/statisticheskij-ezhegodnik-pmr Статистический ежегодник ПМР 2013], стр. 29</ref>: {| |- ! Халыҡ || 1993 || % || 1996 || % || 2004 || % || 2010 || % || 2012 || % |- | барлығы || align="right" | 712500 || align="right" | 100,0 % || align="right" | 696100 || align="right" | 100,0 % || align="right" | 555347 || align="right" | 100,0 % || align="right" | 518000 || align="right" | 100,0 % || align="right" | 509400 || align="right" | 100,0 % |- | [[Молдавандар]] || align="right" | 243000 || align="right" | 34,1 % || align="right" | 233500 || align="right" | 33,5 % || align="right" | 177382 || align="right" | 31,9 % || align="right" | 165200 || align="right" | 31,9 % || align="right" | 162500 || align="right" | 31,9 % |- | [[Урыҫтар]] || align="right" | 214000 || align="right" | 30,0 % || align="right" | 200800 || align="right" | 28,8 % || align="right" | 168678 || align="right" | 30,4 % || align="right" | 157500 || align="right" | 30,4 % || align="right" | 154900 || align="right" | 30,4 % |- | [[Украиндар]] || align="right" | 199300 || align="right" | 28,0 % || align="right" | || align="right" | || align="right" | 160069 || align="right" | 28,8 % || align="right" | 149200 || align="right" | 28,8 % || align="right" | 146700 || align="right" | 28,8 % |- | [[Болғарҙар]] || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | 13858 || align="right" | 2,5 % || align="right" | 13000 || align="right" | 2,5 % || align="right" | 12700 || align="right" | 2,5 % |- | [[Ғағауздар]] || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | 4096 || align="right" | 0,7 % || align="right" | 3600 || align="right" | 0,7 % || align="right" | 3600 || align="right" | 0,7 % |- | [[Белорустар]] || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | 3811 || align="right" | 0,7 % || align="right" | 3600 || align="right" | 0,7 % || align="right" | 3600 || align="right" | 0,7 % |- | [[Немецтар]] || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | 2071 || align="right" | 0,4 % || align="right" | 2100 || align="right" | 0,4 % || align="right" | 2000 || align="right" | 0,4 % |- | [[Йәһүдтәр]] || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | || align="right" | 1259 || align="right" | 0,2 % || align="right" | 1000 || align="right" | 0,2 % || align="right" | 1000 || align="right" | 0,2 % |- | башҡалар || align="right" | 56200 || align="right" | 7,9 % || align="right" | 261800 || align="right" | 37,6 % || align="right" | 24123 || align="right" | 4,3 % || align="right" | 22800 || align="right" | 4,4 % || align="right" | 22400 || align="right" | 4,4 % |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://pmr-gov.org Официальный сайт Президента ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028100753/http://pmr-gov.org/ |date=2016-10-28 }} * [http://www.vspmr.org Верховный Совет ПМР] * [http://customs.tiraspol.net Государственный таможенный комитет ПМР]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://pressa-pmr.ru/ Пресса ПМР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223171351/http://pressa-pmr.ru/ |date=2015-12-23 }} {{Библиоинформация}} {{countries-stub}} {{Европа илдәре}} [[Категория:Танылмаған дәүләттәр]] [[Категория:Диңгеҙгә сығыу юлы булмаған илдәр]] 4o9sqdfkts9v52mowqn72nvpq1opb5m 0 68647 1296970 1281560 2026-05-15T00:49:18Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296970 wikitext text/x-wiki {{Учёный |Имя = Абдуррахман ибн Мөхәммәт ибн Хәлдүн әл-Хәдрами |Оригинал имени = {{lang-ar|عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي}} |Изображение = |Ширина = |Описание изображения = Ибн Хәлдүн [[Марокко]] маркаһында |Дата рождения = 27.5.1332 |Место рождения = {{ТУ|Тунис|Туниста (ҡала)|Тунис (ҡала)}} |Дата смерти = 17.3.1406 |Место смерти = {{ВБУ|Ҡаһирә}} |Гражданство = |Научная сфера = иҡтисад, тарих |Место работы = |Учёная степень = |Учёное звание = |Альма-матер = |Научный руководитель = |Знаменитые ученики = |Известен как = Ибн Хәлдүн |Награды и премии = |Роспись = |Ширина росписи = |Сайт = |Викитека = |Викисклад = Ibn Khaldun }} '''Әбу Зәйед Абдуррахма́н ибн Мөхәммәт ибн Хәлдүн әл-Хәдрәми әл-Әшби́ли''' ({{lang-ar|ابو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي الإشبيلي}}) йә '''Ибн Хәлдүн''' ({{lang-ar|ابن خلدون}} - әйтелеше <ref>[https://ru.forvo.com/word/%D8%AE%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%86/#ar]</ref>; {{ДатаРождения|27|5|1332}}, Тунис — {{ДатаСмерти|17|3|1406}}, Ҡаһирә; 732—808 [[Мосолман календары|һижри]] йылдар) — ғәрәп [[Ислам|мосолман]] философы, тарихсыһы, ижтимағи фекер эйәһе<ref>Сорокин П. А. Человек. Цивилизация. Общество / Общ. ред., сост. и предисл. А. Ю. Согомонов: Пер. с англ. — М.· Политиздат, 1992. С. 176</ref>. == Биографияһы == Ата-әсәһе [[Әл-Әндәлүс]]тән күсеп килгән кешеләр. Тыуған ҡалаһы [[Тунис (ҡала)|Тунис]]та [[Ҡөрьән]], [[хәҙис]]тәр, [[хоҡуҡ]], грамматика, пиитика өйрәнә. [[Фәс (ҡала)|Фәстә]] Әбү-Инан солтанға хеҙмәт итә. 1382 йылдан [[Ҡаһирә]]лә йәшәй. [[Аҡһаҡ Тимер]] [[Сүриә]]гә баҫып ингәс, [[Мысыр]] солтаны уның менән осрашыуға барғанда оҙатып йөрөй. Аҡһаҡ Тимер Ибн Хәлдүнде кире Мысырға [[ҡаҙый]] вазифаһына ҡайтара. Артабан Ибн Хәлдүн Тунис һәм Фәс хакимдарының хат ташыусыһы булған. 1382 йылдан ул Ҡаһирәлә йәшәгән һәм профессор вазифаһын биләгән, ә һуңғараҡ [[Мәлики мәҙһәб|мәликиҙәрҙең]] баш [[ҡаҙый]]ы булған ([[шәриғәт]] буйынса судья). Намыҫлылығы арҡаһында уның дошмандары күбәйә, шуға күрә уға бер нисә тапҡыр эшенән алып, йәнә вазифаһына ҡайтаралар. Мысыр солтаны биләмәһе [[Сүриә|Сүриәгә]] [[Аҡһаҡ Тимер]] баҫып ингәс, хакимын оҙатып барған Ибн Хәлдүн Аҡһаҡтың күңелен яулай ала һәм уны кире үҙенең вазифаһында ҡалдыралар (1400). == Хеҙмәттәре == Тарихсы булараҡ танылған. Төп әҫәре – "Мүҡәддимә" ("Инеш һүҙ"). Оло ғалим [[Василий Бартольд|Бартольд]] үзенең хеҙмәттәрендә Ибн Хәлдүн хаҡында былай дип яҙа: «Ибн Хәлдүн бары тик Ислам тарихында ғына түгел, хәтта бөтә донъя тарихында тарих фәлсәфәсенең иң бөйөк заты, [[социология]] кеүек фәнгә нигеҙ ташы һалыусы», тип баһалай.<ref>[http://tayanallaga.ru/avtorlar-isemlege/h-1241-bibulin-m-1257-s-1241-gyit/t-1199-r-1241-b-1199-rel-1241-r-din-1241-r-1211-1241-m-halyk.html Түрә-бүреләр, диннәр һәм халык]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Баҫылған әҫәрҙәре һәм тәржемәләре == Ибн Хәлдүндең хеҙмәттәрен өйрәнеү XIX быуаттың тәүге тиҫтәләрендә француз шәрҡиәтселәре тарафынан башлана, оуларҙың береһе ''Сильвестр де Саси'' була{{sfn|Бациева, С. М.|1965|с=66}}. ''Мәхмәт Пиризадә'' уның «Мүҡәддимә»һен стилистик йәһәттән эшкәртеп [[төрөк теле]]нә тәржемә итә <ref>Этот перевод и большинство приводимых далее изданий трудов Ибн Хальдуна указаны в [http://www.muslimphilosophy.com/ik/Muqaddimah/Bibliography.htm библиографии] к переводу «Мукаддима», выполненному Францем Роузенталем.</ref>. ''Этьен Катрмер'' тотош «Мүҡәддимә»не ғәрәп телендә «Notices et extraits» баҫмаһында сығара (tt. XVI—XVIII, Пар. 1858); әҫәрҙең тулы французса тәржемәһен Вильям де Слэн баҫтыра: «Prolegomenes» (Париж, 1862); шәреҡтәге баҫмалар — Ҡаһирәлә (2-е, 1886) һәм Бәйрүттә (1882) сыға. Икенсе өлөшөн аббато Арри ғәрәп һәм итальян телдәрендә баҫтыра. Өсөнсө өлөшөн ентекле итеп Рено (Reinaud) әҙерләй: «Memoire sur les populations de l’Afrique septentrionale, leur langage, leurs croyances et leur etat social» (в «Nouv. annales des Voyages», 1858, февр.); ғәрәп баҫмаһы «Hist. des Berberes» (Алжир 1847 һәм 1851) һәм французса тәржемә(1852—1856, 4 том). Дүртенсе өлөшө киҫәкләп Noel des Vergers: «Histoire de l’Afrique sous la dynastie Aghiabide et de la Sicile sous la domination musulmane» (Париж 1841) сыға; тәре походтары — Торнберг тәржемә иткән һәм баҫтырған: «Narratio de expeditione Francorum» (Упсала 1841, в «Академ. Зап.»). Ибн Хәлдүндең «Ҙур тарих» тексы Ҡаһирәлә сыҡҡан ( 1867, 7 т.). * «Autobiographie d’Ibn-Khaldoun», traduite par de Slane («Journale Asiatique», Paris, 1844). * «Histoire des berberes et des dynasties musulmanes de l’Afrique septentrionale», traduite de l’arabe par de Slane, Algiers, 1852—1856, 4 volumes. * «Les Prolegomenes», traduite par de Slane. Paris, 1934—38. 3 volumes. Reproduction of 1862—1868 edition. * «Lubab al-Muhassal fi usul ad-din», edited by Luciano Rubio. Tetuan, 1952. * «The Muqaddimah; An Introduction to History», translated from the Arabic by F. Rosenthal, New York, London, 1958. 3 volumes. * «Введение (фрагменты)». Перевод С. М. Бациевой // Избранные произведения мыслителей стран Ближнего и Среднего Востока. IX—XIV в. М., 1961, С. 559—628. * Пролегомены к «Книге поучительных примеров и дивану сообщений о днях арабов, персов и берберов и их современников, обладавших властью великих размеров» // Мировая экономическая мысль: Сквозь призму веков: В 5 т. Т.1: От зари цивилизации до капитализма / Ред. Г. Г. Фетисов.; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова, Благотвор. фонд «Благосостояние для всех». — М.: Мысль. — 2004. — 718 с. — (250 лет Московскому Государственному Университету им. М. В. Ломоносова.) — ISBN 5-244-01039-5. * [http://smirnov.iph.ras.ru/win/publictn/texts_2/ikh_t_i.htm «Введение (ал-Мукаддима)». Составление, перевод с арабского и примечания А. В. Смирнова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826143417/http://smirnov.iph.ras.ru/win/publictn/texts_2/ikh_t_i.htm |date=2016-08-26 }} // Историко-философский ежегодник 2007. М., 2008. С. 187—217. * Введение в историю (ал-Мукаддима). Фрагменты. Перевод с арабского, комментарии и примечания И. Л. Алексеева, А. В. Душак и А. Ш. Столыпинской // Pax Isamica, 1/2008, c.15-21. «Китаб әл-Ибәр» әлегәсә урыҫ теленә тулыһынса тәржемә ителмәгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == {{refbegin|2}} * {{книга |автор= Ацамба Ф. М.|часть= Социально-экономические воззрения Ибн Хальдуна|ссылка часть= http://www.booksite.ru/fulltext/mys/lye/cjn/omik/11.htm#66|заглавие= [[Всемирная история экономической мысли]]: В 6 томах|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= Гл. ред. В. Н. Черковец|издание= |место= {{М.}}|издательство= Мысль (издательство, Москва)|год= 1987|том= I. От зарождения экономической мысли до первых теоретических систем политической жизни|страницы= 311-315|столбцы= |страниц= 606|серия= |isbn= 5-244-00038-1|тираж= 20 000|ref= Черковец}} * ''Алексеев И. Л.'' [http://smirnov.iph.ras.ru/local/muk_pi.pdf Возвращаясь к Ибн Халдуну] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728043631/http://smirnov.iph.ras.ru/local/muk_pi.pdf |date=2014-07-28 }}// Pax Islamica, 1/2008, с.5-14; * {{статья|автор=Араби Б.|заглавие=Ибн-Хальдун — основоположник арабской социологии|ссылка=http://ecsocman.hse.ru/data/702/927/1216/15_Arabi.pdf|издание=Социологические исследования|год=1990|том=11|страницы=107—109}} * {{публикация|книга|автор=Бациева, С. М.|заглавие=Историко-социологический трактат Ибн Халдуна «Мукаддима»|место=М.|издательство=Наука|год=1965|ref=Бациева, С. М.}} * ''Бациева С. М.'' [http://annales.info/islam/small/mukaddim.htm Бедуины и горожане в Мукаддиме Ибн Халдуна] // Очерки истории арабской культуры V—XII веков. {{М.}}, 1982; * {{БСЭ3|статья= Ибн Хальдун Абдуррахман Абу Зейд ибн Мухаммед|alt= |автор= Бациева С. М., Сагадеев А. В. |том= 9|страницы= |ref= Бациева, Сагадеев}} * ''Иванов Н. А.'' «Китаб аль-Ибар» Ибн Халдуна как источник по истории стран Северной Африки в XIV в. // Арабский сборник. М., 1959; * {{книга | автор = Игнатенко Александр Александрович | заглавие = Ибн-Хальдун | ссылка = | ответственный = Оформление серии и гравюра художника Ременника Аркадия Исааковича | издание = | место = М. | издательство = Мысль (издательство, Москва) | год = 1980 | страниц = 160 | серия = Мыслители прошлого | doi = | тираж = 50000 | ref = }} * Коротаев Андрей Витальевич [http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart172.htm ''Долгосрочная политико-демографическая динамика Египта: Циклы и тенденции''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224162703/http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart172.htm |date=2008-02-24 }}. М.: Восточная литература, 2006. — ISBN 5-02-018526-4; * {{ВТ-ЭСБЕ|Ибн-Хальдун|Крымский Агафангел Ефимович}} * Розов Николай Сергеевич [http://www.nsu.ru/filf/rozov/publ/ibn-khaldun.htm ''Закон Ибн Халдуна''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716183000/https://nsu.ru/filf/rozov/publ/ibn-khaldun.htm |date=2019-07-16 }}// Политический класс. 2006, 16; * Смирнов А. В. [http://www.iph.ras.ru/~orient/win/publictn/texts_2/ikh_r_i.htm ''Ибн Халдун и его «новая наука»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100421010417/http://www.iph.ras.ru/~orient/win/publictn/texts_2/ikh_r_i.htm |date=2010-04-21 }} // Историко-философский ежегодник’2007. М.: Издательство «Наука», 2008. — 530 с. — ISBN 978-5-02-035961-1. — С. 159—186; ---- * Fischel, Walter Joseph. ''Ibn Khaldun in Egypt. His public functions and his historical research: An essay in Islamic historiography''. Berkeley, 1967; * Graberg Af Hemso, Jakob Grefve. ''Notizia intorno alla fimoza''; * Кремер Альфред фон (Kremer, Alfred, Freiherr Von). ''Ibn Chaldun und seine Kulturgeschichte der islamischen Reiche''. Wien, 1879; * Жорж Лабика (Labica, Georges). ''Politique et religion chez Ibn Khaldoun. Essai sur l’idéologie musulmane''. Alger, Société nationale d'édition et de diffusion, 1968; * Лакост Ив (Lacoste, Yves). ''Ibn Khaldoun. Naissance de l’Histoire, passé du tiers monde'' Paris, 1965, 1998; * Mahdi, Muhsin. ''Ibn Khaldun’s Philosophy of History: A Study in the Philosophic Foundation in the Science of Culture''. London, 1957; * Chapra, Umer M. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053535707000960 ''Ibn Khaldun’s theory of development: Does it help explain the low performance of the present-day Muslim world?'' // The Journal of Socio-Economics. Volume 37, Issue 2, April 2008, pp. 836—863]; * Boulakia, J.D.C. ''Ibn Khaldun: a fourteenth century economist'' // Journal of Political Economy. 1971. (September/October). pp. 1105–1118; * Talbi, M. ''Ibn Khaldun'' // The Encyclopedia of Islam, vol. 3. Leiden: Brill, 1986. pp. 825–831. {{refend}} == Һылтанмалар == * {{публикация|статья|заглавие=Экономическая теория ибн Хальдуна. Подъём и упадок наций|ссылка=http://islam.com.ua/articles/meet_islam/650/|оригинал=The Economic Theory of Ibn Khaldun and Rise and Fall of Nations|оригинал ссылка=http://www.uned.es/congreso-ibn-khaldun/pdf/11%20Selim%20Karatas.pdf|оригинал инфо=Selim Cafer Karatas, 2011|оригинал язык=en|издание=Ислам для всех!|издание nodot=1|день=26|месяц=05|год=2011|archiveurl=http://web.archive.org/web/20111114124031/http://islam.com.ua/articles/today/science/730/|archivedate=2013-04-23|ref=Selim Cafer Karatas}} * {{cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Chaldun/text1.phtml?id=1776|title=ИБН ХАЛДУН. Книга назиданий|publisher=Восточная литература (сайт)|accessdate=18 мая 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/65VE71KNx?url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Chaldun/text1.phtml?id=1776|archivedate=2012-02-16}} * [http://al-eman.net/people-author/display.htm?id=59 Китаб аль-Ибар]{{Недоступная ссылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте al-eman.net{{ref-ar}} * [http://www.waqfeya.net/book.php?bid=1042 Полный текст «Китаб аль-Ибар»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509133126/http://www.waqfeya.net/book.php?bid=1042 |date=2017-05-09 }} в pdf-формате (Бейрут: «Дар аль-фикр», 2001){{ref-ar}}. * [http://www.muslimphilosophy.com/ik/Muqaddimah/ «The Muqaddimah» в переводе Франца Розенталя] на сайте muslimphilosophy.com{{ref-en}}. * [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=143&Itemid=1 ТЕОРИЯ ПОЛИТИКО-ДЕМОГРАФИЧЕСКИХ ЦИКЛОВ АБД АР-РАХМАНА ИБН ХАЛДУНА В ЕГО СОБСТВЕННОМ ИЗЛОЖЕНИИ] * Цирель Сергей Вадимович, [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=1 Концепт «асабиййи» как основа связи экономико-демографической и гуманитарной истории]. [[Категория:Ғәрәп философтары]] [[Категория:Алфавит буйынса тарихсылар]] [[Категория:Ғәрәп тарихсылары]] [[Категория:XIV быуат тарихсылары]] [[Категория:Ҡазыйҙар]] {{Philosopher-stub}} 08bqqzu87i8pqortp5us8q0rpsrziwm 0 74843 1297019 1273900 2026-05-15T10:37:24Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1297019 wikitext text/x-wiki [[Файл:Road Warning signs around the World.svg|thumb|right|450px| {{legend|#ffdb00| [[File:Diamond warning sign.svg|20px]]}} {{legend|#cc0000| [[File:Triangle warning sign (red and white).svg|20px]]}} {{legend|#0082b4| [[File:Triangle warning sign (red and yellow).svg|20px]]}} {{legend|#008000| [[File:Triangle warning sign (black and yellow).svg|20px]]}} {{legend|#094ca1| [[File:Triangle warning sign (red and white).svg|20px]] ([[File:Triangle warning sign (red and blue).svg|20px]])}}]] '''Иҫкәртеүсе юл билдәләре''' — техника менән идара итеүсене нинмәнәндер һаҡланыуҙы тәьмин итә һәм алдан саралар күрергә иҫкәртә, белешмә бирә. == Миҫалдар == === Рәсәй === <gallery> RU road sign 1.1.svg|1.1 Шлагбаумлы тимер юлы үткәүеле RU road sign 1.3.1.svg|1.3.1 Бер юллы тимер юлы RU road sign 1.22.svg|1.22 Йәйәүлеләр үткәүеле 1.31 Russian road sign.svg|1.31 Тоннель RU road sign 1.11.1.svg|1.11.1 Уң яҡҡа хәүефле боролош RU road sign 1.15.svg|1.15 Тайғаҡ юл 1.27 Russian road sign.svg|1.27 Кейек хайуандар 1.25 Russian road sign.svg|1.25 Юл эштәре </gallery> === Швеция === <gallery> Файл:Sweden road sign A35.svg Файл:Sweden road sign A39-1+A39-2 combined.svg Файл:Sweden road sign A13.svg Файл:Sweden road sign A26.svg Файл:Sweden road sign A1-2.svg Файл:Sweden road sign A10.svg Файл:Sweden road sign A19-2.svg|alt= Файл:Sweden road sign A20.svg|alt= </gallery> === АҠШ === <gallery> File:MUTCD_W3-1.svg|'''Алда тукталыш''' File:MUTCD W3-2.svg|'''Алда юл бирегез''' File:MUTCD W3-5.svg|'''Алда тизлек чикләре''' File:MUTCD_W3-3.svg|'''Алда юл сигналы''' File:MUTCD-MI W3-3B.svg|'''Алда яңа сигнал''', Мичиган File:MUTCD W3-4.svg|'''Туктарга әзер булыгыз''' File:MUTCD W3-5A.svg|'''Алда тизлек зонасы''' </gallery> === Япония === <gallery> File:Japan road sign 206-L.svg|Икенән артыҡ боролош File:Japan road sign 207-A.svg|Юл аша сығыу үткәүеле 1 File:Japan road sign 207-B.svg|Юл аша сығыу үткәүеле 2 File:Japan road sign 208.svg|Балалар File:Japan road sign 208-2.svg|Светофорлы тәртипкә һалыу (көйләү) File:Japan road sign 209.svg|Тайғаҡ юл File:Japan road sign 209-2.svg|Тау тоҡомдарының ишелеүе </gallery> == Һылтанмалар == * [http://www.unece.org/trans/conventn/signalsr.pdf Текст конвенции]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gazu.ru/znaki/?page=1 Предупреждающие знаки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328124201/http://www.gazu.ru/znaki/?page=1 |date=2008-03-28 }} * [http://online.vodiy.kiev.ua/znaki/1/ Предупреждающие знаки на Украине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122030501/http://online.vodiy.kiev.ua/znaki/1/ |date=2012-11-22 }} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Хәүефһеҙлек символдары]] [[Категория:Юл билдәләре]] [[Категория:Иҫкәртеү системалары]] r33x5om0x9avt0lsaf5li59gf2omlm0 0 75344 1297020 1279125 2026-05-15T11:38:22Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1297020 wikitext text/x-wiki [[Файл:Backing sheep at sheepdog competition.jpg|мини|221пкс|[[Эт]] һәм [[һарыҡ]] иң беренсе өйгә эйәлештерелгән хайуандар]] '''Йортлаштрыу, ҡулға эйәлештереү''', '''доместикация''' ({{lang-la|domesticus}} — ''«өйгә эйәләшкән»'') — оҙайлы бер нисә быуын дәүерендә, кеше тарафынан ҡырағай форманан генетик изоляцияла тотоп яһалма һайлауға дусар ителгән, ҡырағай хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең үҙгәреү процессы. == Йортлаштырыу тарихы == [[Файл:AyrshireCattle1.JPG|мини|221пкс|Эйршир тоҡомло [[һыйыр]]]] Һунар ваҡытында аулап алынған хайуандарҙы бәйләп йәки кәртәлә аҫырағандар. Бөтә хайуандар ҙа ҡулға эйәлешеп китә алмаған. Төрлө халыҡтар үҙҙәре йәшәгән өлкәләге хайуандарҙы йортлаштырған — антилопалар, торналарҙы, ҡауҙыларҙы, ҡара йыландарҙы, һәм хатта крокодилдарҙы. Ғалимдар тәүтормош кешеләре [[Мегатерий|мегатерий]]ҙы һәм [[Мәмерйә айыуы|мәмерйә айыуын]] да йортлаштырған тип иҫәпләй. Ә [[Гасдрубал Барка]] Б. Э.Т.III быуат аҙағында римлеләр менән һуғышта хәрби филдәрҙе файҙаланған. Төрлө ваҡытты төлө урындарҙа йәнлектәрҙәр [[һарыҡ]], үгеҙ, марал, антилопа, [[төлкө]], [[шәшке]], [[кеш]], [[нартия]]; [[ҡоштар]]ҙан — [[бүҙәнә]], [[фазан]], [[страус]]; [[балыҡтар]]ҙан — [[толстолобик]], [[амур (балыҡ)|амур]], [[бөжәктәр]]ҙән — [[иңкештәр|иңкеш]], [[себендәр]]. Себендәрҙе ҡулға эйәләштереү башҡарылды һәм бөгөнгө көнлә лә дауам итә. Был эш фермаларҙа тиреҫте утилләштереү өсөе башҡарыла. Ҡулға эйәләшкән хайуандар барлыҡҡа килеүе кешенең тормошон тулыһынса үҙгәртә. Йорт хайуандары булыуы кешене аслыҡтан ҡотҡара. [[Эттәр]] һунарҙа ярҙам итә, хәүеф барлығын иҫкәртә. Ҡулға эйәләштереү оҙайлы процесс. Төньяҡ [[болан]]дарын һәм [[эттәр]]ҙе Б. Э.Т 18 мең йыл элек ҡулға эйәләштерелгән тигән фараз бар. [[Һарыҡ]]тар 18 мең йыл элегерәк; [[кәзә]]ләр һәм [[сусҡалар]] 6,5 мең йыл эдегерәк; [[һыйыр]]ҙар 5 мең йыл элегерәк; [[ебәк ҡорто]] — 4,5 мең йыл элек ҡулға эйәләштерелгән. Айырым бер төр хайуандар Ер шарының билдәле бер районында башҡарылған. Мәҫәлән: [[аттар]] — Евразия далаларында, [[тауыҡ]]тар — [[Һиндостан]] далаларында, [[цесарка]] — [[Африка]]ла, [[күркә]]ләр — Америкала, өйрәктәр һәм [[ебәк ҡорто]] — [[Ҡытай]]ҙа, [[күгәрсен]]дәр, Нил [[ҡаҙҙар]]ы һәм [[бесәй]]ҙәр [[Мысыр]]ҙа башҡарылған тип иҫәпләнә. Сусҡа, ҡуян һәм кәзәләр бер нисә урында йортлаштырылған тип иҫәпләнә. Йортлаштырылған хайуандарҙы артан үҫтереүһәм үрсетеү кеше өсөн кәрәк булған төрлө билдәлерҙе һайлап алыу (селекция) ысулы менән яңы тоҡомдар сығарыу күҙ уңында тотола. Ҡоштарҙы йортлаштырыу йорортҡа һалыусанлығын һәм тиҙ үҫеүсәнлеген күтәәу өсөн башҡарылған. Ҡаырағай ҡаҙҙарҙың массаһы 5—6 кг булһа, ит өсөн үҫтерлгәндәренеке 12 кг—ға еткән. Ҡырағай өйрәк, тауыҡ, бүҙәнә йылына 6—19 йомортҡа һалһа, йортлаштырылғандары 300—400 йомортҡа һалған. Һарыҡтарҙы йортлаштырыу бер нисә йүнәштә барған: берәстәр һанын арттырыу, ит-май тоҡомдарының тән массаһын арттырыу, йөн һәм һөт сығымын арттырыу. Һыйыр малынын һөтлөлөк, тән ауырлығы, үрсемлек талап ителгән. Һөт биреүсе малдар йылына 10—12 мең литр һөт бирә. Ит йүнәлешендәге һыйыр ауырлыға 1 т артып китә. Йорт хайуандары тәбиғәт шарттарында ярҙамһыҙ була. Әммә был улыр үҙ ата-бабалырынан түбән тиғендә аңлатмай. Улар тик көндәлек тормоштоң яңы шарттарына, кеше талаптарына яраҡлашҡан. [[Файл:Bees.jpg|мини|221пкс|Кәрәҙҙә бал ҡорттары]] == Хайуандарҙы йортлаштырыу хронологияһы == {| class="wikitable" ! style | Төр !! Осор !! Регион |- |valign="top"| [[Эт]] (''Canis lupus familiaris'') | Б. Э.Т 33000 йылдар<ref name=altai-dog-dna>Druzhkova AS, Thalmann O, Trifonov VA, Leonard JA, Vorobieva NV, et al. (2013) Ancient DNA Analysis Affirms the Canid from Altai as a Primitive Dog. PLoS ONE 8(3): e57754. doi:10.1371/journal.pone.0057754</ref><ref name="DienekesAnthropology">[http://dienekes.blogspot.com/2008/10/dog-domestication-in-aurignacian-c.html Dienekes' Anthropology Blog : Dog domestication in the Aurignacian (c. 32kyBP])</ref><ref name="Worldfirst">[http://www.msnbc.msn.com/id/27240370/ MSNBC : World’s first dog lived 31,700 years ago, ate big]</ref><ref name="Scott">{{Harvnb|Scott|Fuller|1974|p=[http://books.google.com/books?id=2D3IS1tDFcsC&pg=PA54 54]}}</ref> |align="center"|[[Евразия]] |- |valign="top"| [[Һарыҡ]] (''Ovis orientalis aries'') | Б. Э.Т 11000—9000 йылдар<ref>{{cite book | author=Krebs, Robert E. & Carolyn A. | title=Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions & Discoveries of the Ancient World | location=Westport, CT | publisher=Greenwood Press | year=2003 | isbn=0-313-31342-3}}</ref><ref name="storey">{{cite book |title=Storey's Guide to Raising Sheep |last=Simmons |first=Paula |coauthors=Carol Ekarius |year=2001 |publisher=Storey Publishing LLC |location=North Adams, MA |isbn=978-1-58017-262-2 }}</ref> |align="center"|[[Көньяҡ- Консығыш Азия]] |- |valign="top"| [[Сусҡа]] (''Sus scrofa domestica'') |Б. Э.Т 9000 йылдар<ref>{{cite journal |author=Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L |title=The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression |journal=Genetics |volume=154 |issue=4 |pages=1785–91 |year=2000 |month=April |pmid=10747069 |pmc=1461048 |url=http://www.genetics.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10747069}}</ref><ref>{{cite journal |author=G. Larson, K. Dobney, U. Albarella, M. Fang, E. Matisso-Smith, J. Robins, S. Lowden, H. Finlayson, T. Brand, E. Willerslev, P. Rowley-Conwy, L. Andersson, A. Cooper |title=Worldwide Phylogeography of Wild Boar Reveals Multiple Centers of Pig Domestication |journal=Science |volume=307 |issue=5715 |year=2005 |month=March |url=http://www.sciencemag.org/content/307/5715/1618.full.pdf | doi = 10.1126/science.1106927 | pmid=15761152 |pages=1618–21}}</ref> |align="center"|[[Яҡын Көнсығыш]], [[Ҡытай]], [[Германия]] |- |valign="top"| [[Кәзә]] (''Capra aegagrus hircus'') |Б. Э.Т 8000 йылдар<ref>Melinda A. Zeder, [http://web.utk.edu/~persian/goat.htm Goat busters track domestication] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204221312/http://web.utk.edu/~persian/goat.htm |date=2012-02-04 }} (Physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), April 2000, {{en icon}} (summarizing research done in [[Ganj Dareh]]).</ref> |align="center"|[[Иран]] |- |valign="top"| [[Һыйыр]] (''Bos primigenius taurus'') |8000 йыл элек<ref>[http://www.comp-archaeology.org/WendorfSAA98.html Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa (Sahara), southwestern Egypt.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009235228/http://www.comp-archaeology.org/WendorfSAA98.html |date=2010-10-09 }}</ref><ref>Source : Laboratoire de Préhistoire et Protohistoire de l’Ouest de la France [http://palissy.humana.univ-nantes.fr/LABOS/UMR/serveur/recherche/pruvost.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626225631/http://palissy.humana.univ-nantes.fr/LABOS/UMR/serveur/recherche/pruvost.html |date=2009-06-26 }}, {{fr icon}}.</ref> |align="center"|[[Һиндостан]], [[Яҡын Көнсығыш]], [[Төньяҡ Африка]] |- |valign="top"| [[Бесәй]] (''Felis catus'') |Б. Э.Т 7500 йылдар<ref name="9500 years">{{cite web|title=Oldest Known Pet Cat? 9500-Year-Old Burial Found on Cyprus|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html|accessdate=2007-03-06|date=2004-04-08|work=National Geographic News|archiveurl=http://www.webcitation.org/6G0QbfiDw|archivedate=2013-04-20}}</ref><ref name="Muir">{{cite news |first=Hazel |last=Muir |title=Ancient remains could be oldest pet cat |url=http://www.newscientist.com/article/dn4867.html |work=[[New Scientist]] |date=2004-04-08 |accessdate=2007-11-23 }}</ref><ref name="Walton">{{cite news |first=Marsha |last=Walton |title=Ancient burial looks like human and pet cat |url=http://edition.cnn.com/2004/TECH/science/04/08/cats.cyprus/index.html |work=[[CNN]] |date=April 9, 2004 |accessdate=2007-11-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222092756/http://edition.cnn.com/2004/TECH/science/04/08/cats.cyprus/index.html |date=2007-12-22 }}</ref><ref>''[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html]'', domestication of the cat on Cyprus, National Geographic.</ref> |align="center"|[[Кипр (утрау)|Кипр]] һәм [[Яҡын Көнсығыш]] |- |valign="top"| [[Тауыҡ]] (''Gallus gallus domesticus'') |Б. Э.Т 6000 йылдар<ref>{{cite journal |doi=10.1079/WPS19890012 |author=West B, Zhou B-X. |title=Did chickens go north? New evidence for domestication |journal=World's Poultry Science Journal |volume=45 |pages=205–218 |year=1989 |format=PDF |url=http://www.adelaide.edu.au/ANZCCART/publications/dom_chicken.pdf |issue=3 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20040729044604/http://www.adelaide.edu.au/ANZCCART/publications/dom_chicken.pdf |archivedate=2004-07-29 |deadlink=404 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040729044604/http://www.adelaide.edu.au/ANZCCART/publications/dom_chicken.pdf |date=2004-07-29 }}</ref> |align="center"|[[Һиндостан]] һәм [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] |- |valign="top"|[[Диңгеҙ сусҡаһы]] (''Cavia porcellus'') |Б. Э.Т 5000 йылдар<ref>[http://cavyhistory.tripod.com/ ''History of the Guinea Pig'' (Cavia porcellus) ''in South America, a summary of the current state of knowledge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009161651/http://cavyhistory.tripod.com/ |date=2011-10-09 }}</ref> |align="center"|[[Перу]] |- |valign="top"|[[Ишәк]] (''Equus africanus asinus'') |Б. Э.Т 5000 йылдар<ref>{{cite journal |author=Beja-Pereira A, England PR, Ferrand N, ''et al.'' |title=African origins of the domestic donkey |journal=Science |volume=304 |issue=5678 |pages=1781 |year=2004 |month=June |pmid=15205528 |doi=10.1126/science.1096008 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=15205528 |laysummary=[http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6032 ''New Scientist'' Donkey domestication began in Africa ]}}</ref><ref>Roger Blench, {{PDFlink|''[http://www.animaltraction.net/donkeys/donkeys-blench-history.pdf The history and spread of donkeys in Africa]''|235&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]}} {{en icon}}.</ref> |align="center"|[[Мысыр]] |- |valign="top"|[[Өйрәк]] (''Anas platyrhynchos domesticus'') |Б. Э.Т 4000 йылдар |align="center"|[[Ҡытай]] |- |valign="top"|[[Азия буйволы]] (''Bubalus bubalis'') |4000 йыл элек |align="center"|[[Һиндостан]], [[Ҡытай]] |- |valign="top"|[[Атар]] (''Equus ferus caballus'') |Б. Э.Т 4000 йыл элек<ref>[http://www.imh.org/imh/kyhpl1b.html The Domestication of the Horse]; см также [[Одомашнивание лошади]]</ref> |align="center"|Европа далалары |- |valign="top"|[[Дөйә|Бер үркәсле дөйә]] (''Camelus dromedarius'') |Б. Э.Т 4000 йыл элек |align="center"|[[Аравия]] |- |valign="top"|[[Лама (хайуан)|Лама]] (''Lama glama'') |Б. Э.Т 3500 йыл элек |align="center"|[[Перу]] |- |valign="top"|[[Ебәк ҡорто]] (''Bombyx mori'') |Б. Э.Т 3000 йыл элек |align="center"|[[Ҡытай]] |- |valign="top"|[[Төньяҡ болоны]] (''Rangifer tarandus'') |Б. Э.Т 3000 йыл элек<ref>[http://explorenorth.com/library/weekly/aa080798.htm Domestication of Reindeer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316042918/http://explorenorth.com/library/weekly/aa080798.htm |date=2009-03-16 }} {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://explorenorth.com/library/weekly/aa080798.htm|id=20130417}}</ref> |align="center"|[[Рәсәй]] |- |valign="top"|[[Күк күгәрсен]] (''Columba livia'') |Б. Э.Т 3000 йыл элек |align="center"|[[Урта диңгеҙ буйы]] |- |valign="top"|[[Ҡаҙҙар]] (''Anser anser domesticus'') |Б. Э.Т 3000 йыл элек<ref>[http://www.fao.org/docrep/V6200T/v6200T0n.htm Geese: the underestimated species]</ref> |align="center"|[[Мысыр]] |- |valign="top"|[[Дөйә|Ике үркәсле дөйә]] (''Camelus bactrianus'') |Б. Э.Т 2500 йыл элек |align="center"|[[Үҙәк Азия]] |- |valign="top"|[[Як]] (''Bos grunniens'') |Б. Э.Т 2500 йыл элек |align="center"|[[Тибет]] |- |valign="top"|[[Бантенг]] (''Bos javanicus'') |билдәһеҙ |align="center"|[[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] |- |valign="top"|[[Гаур]] (''Bos gaurus frontalis'') |билдәһеҙ |align="center"|[[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] |- |valign="top"|[[Альпака]] (''Vicugna pacos'') |Б. Э.Т 1500 йыл элек |align="center"|[[Перу]] |- |valign="top"|[[Фретка]] (''Mustela putorius furo'') |Б. Э.Т 1500 йыл элек |align="center"|[[Европа]] |- |valign="top"|[[Мускус өйрәге]] (''Cairina momelanotus'') |билдәһеҙ |align="center"|[[Көньяҡ Америка]] |- |valign="top"|[[Цесарка]] |билдәһеҙ |align="center"|[[Африка]] |- |valign="top"|[[Карп]] (''Cyprinus carpio'') |билдәһеҙ |align="center"|[[Көнсығыш Азия]] |- |valign="top"|[[Күркә]] (''Meleagris gallopavo'') |Б. Э.Т 500 йыл элек |align="center"|[[Мексика]] |- |valign="top"|[[Алтын балыҡ]] (''Carassius auratus auratus'') |билдәһеҙ |align="center"|[[Ҡытай]] |- |valign="top"|[[Ҡуян]] (''Oryctolagus cuniculus'') | VI быуат |align="center"|[[Европа]] |} === Икенсе тулҡын === {| class="wikitable" |- ! style | Төр !! Осор !! Регион |- |valign="top"|[[Тур (һөтимәр)|Тур]] (''Bos primigenius indicus'') |Б. Э.Т 8000 йыл элек |align="center"|[[Һиндостан]] |- |valign="top"|[[Бал ҡорттары]] |Б. Э.Т 4000 йыл элек |align="center"|Бер нисә район |- |valign="top"|[[Фил|Азия филе]] (''Elephas maximus'') |Б. Э.Т 2000 йыл элек |align="center"|[[Һиндостан]] |- |valign="top"|[[Лань]] (''Dama dama'') |Б. Э.Т 1000 йыл элек |align="center"|[[Урта диңгеҙ]] буйы |- |valign="top"|[[Павлин]] (''Pavo cristatus'') |Б. Э.Т 500 йыл элек |align="center"|[[Һиндостан]] |- |valign="top"|[[Горлицы]] (''Streptopelia risoria'') |Б. Э.Т 500 йыл элек |align="center"|[[Төньяҡ Америка]] |- |valign="top"|[[Немой перепел]] (''Coturnix japonica'') |1100—1900 |align="center"|[[Япония]] |- |valign="top"|[[Мандаринка (ҡош)|Мандаринка]] (''Aix galericulata'') | билдәһеҙ |align="center"|[[Ҡытай]] |- |valign="top"|[[Бөҙрә аҡҡош]] (''Cygnus olor'') |1000—1500 |align="center"|[[Европа]] |- |valign="top"|[[Канарейка]] (''Serinus canaria domestica'') |1600 |align="center"|[[Кан утрауҙары]] |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Одомашнивание/БСЭ/Одомашнивание/}} * [https://web.archive.org/web/20070930055543/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/031/729.htm Доместикация] в Большой советской энциклопедии * [http://www.bionet.nsc.ru/vogis/pict_pdf/2007/t11_2/vogis_11_2_02.pdf Трут Л. Н. Доместикация животных в историческом процессе и в эксперименте. Вестник ВОГиС, 2007, Том 11, № 2] * {{книга |автор = Джаред Даймонд |часть = Глава 9. Зебры, несчастливые браки и принцип «Анны Карениной» |заглавие = Ружья, микробы и сталь. Судьбы человеческих обществ |оригинал = Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies |ссылка = http://elementy.ru/lib/430928 |издательство = Издательская группа АСТ |год = 2010 |том = |страницы = |страниц = 720 |isbn = 978-5-17-061456-1 }} [[Категория:Тарихҡаса булған дәүер]] [[Категория:Йорт хайуандары]] [[Категория:Малсылыҡ]] 5uyrls9xzjqfdy4eafoiej4dcxj4omk 10 102549 1297016 1292333 2026-05-15T09:28:15Z Вәхит 24644 1297016 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Ҡалып:Геокар/styles.css" /><table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mount" data-name="Мәмерйә"> {{Геокар|Название|{{{Исеме|{{{Название|}}}}}}|{{{Төп исеме|{{{Национальное название|}}}}}}}} {{Геокар|Изображение|{{{Рәсем|{{{Изображение|}}}}}}|{{{Рәсем аңлатмаһы|{{{Подпись изображения|{{{Подпись|}}}}}}}}}}} <!-- Характеристикалары --> {{Геокар|Заголовок|Төп күрһәткестәр|{{{Тәрәнлеге|{{{Глубина|}}}}}}{{{Амплитуда|}}}{{{Оҙонлоғо|{{{Длина|}}}}}}{{{Күләме|{{{Объём|}}}}}}{{{Асылған йылы|{{{Год открытия|}}}}}}{{{Төрө|{{{Тип|}}}}}}{{{Һыйҙырышлы тоҡомдар|{{{Вмещающие породы|}}}}}}{{{Инеү юлдары һаны|{{{Число входов|}}}}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Тәрәнлеге|{{{Тәрәнлеге|{{{Глубина|}}}}}}|м}} {{Геокар|Параметр|0|Амплитуда|{{{Амплитуда|}}}|м}} {{Геокар|Параметр|0|Оҙонлоғо|{{{Оҙонлоғо|{{{Длина|}}}}}}|м}} {{Геокар|Параметр|0|Күләме|{{{Күләме|{{{Объём|}}}}}}|м³}} {{Геокар|Параметр|0|Асылған йылы|{{{Асылған йылы|{{{Год открытия|}}}}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Төрө|{{#if:{{{Төрө|{{{Тип|}}}}}}|{{#switch: {{{Төрө|{{{Тип|}}}}}} | карст = карст {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Карст мәмерйәләре]]}} | тектоник = тектоник {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Тектоник мәмерйәләр]]}} | эрозия = эрозия {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Эрозия мәмерйәләре]]}} | боҙлоҡ = боҙлоҡ {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Боҙлоҡ мәмерйәләре]]}} | вулкан = вулкан {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Вулкан мәмерйәләре]]}} | яһалма = яһалма {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Яһалма мәмерйәләр]]}} | {{{Төрө|{{{Тип|}}}}}} }}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Һыйҙырышлы тоҡомдар|{{#switch:{{{Һыйҙырышлы тоҡомдар|{{{Вмещающие породы|}}}}}} | эзбизташ = [[эзбизташ]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Эзбизташ мәмерйәләр]]}} | гипс = [[гипс]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Гипс мәмерйәләр]]}} | мәрмәр = [[мәрмәр]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Мәрмәр мәмерйәләр]]}} | конгломерат = [[Конгломерат (тау тоҡомо)|конгломерат]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Категория:Конгломерат мәмерйәләр]]}} | {{Текст в ссылку|1={{{Һыйҙырышлы тоҡомдар|{{{Вмещающие породы|}}}}}} }} }}}} {{Геокар|Параметр|0|Инеү юлдары һаны|{{{Инеү юлдары һаны|{{{Число входов|}}}}}}}} <!-- Килгәндә --> {{Геокар|Заголовок|Килеүселәр өсөн|{{{Ҡатмарлылыҡ категорияһы|{{{Категория сложности|}}}}}}{{{Туристар өсөн асыҡ|{{{Доступно для посетителей|}}}}}}{{{Яҡтыртыу|{{{Освещение|}}}}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Ҡатмарлылыҡ категорияһы|{{#if:{{{Ҡатмарлылыҡ категорияһы|{{{Категория сложности|}}}}}}|{{#switch:{{{Ҡатмарлылыҡ категорияһы|{{{Категория сложности|}}}}}} | 1 = {{Comment|1 = 1|2 = Үтеп сығыу өсөн ярҙамсы саралар минималь кимәлдә талап ителгән мәмерйәләр. Вертикаль участкалар тәрәнлеге 40 метрҙан ашмай. Улар, ғәҙәттә, ҡоро һәм үтеү өсөн ябай. Үтеү ваҡыты — 2—8 сәғәт. Дөйөм тәрәнлеге — 20—100 м.}} | 2А = {{Comment|1 = 2А|2 = Вертикаль участкалар һыулы булыуы мөмкин, әммә көслө ағымһыҙ. Горизонталь мәмерйәләрҙә асыҡ сифондар булыуы мөмкин. Үтеү ваҡыты 3—8 сәғәт. Дөйөм тәрәнлеге 40—180 м.}} | 2Б = {{Comment|1 = 2Б|2 = Вертикаль участкалар һыулы булыуы мөмкин, әммә көслө ағымһыҙ. Горизонталь мәмерйәләрҙә асыҡ сифондар булыуы мөмкин. Үтеү ваҡыты 6—16 сәғәт. Дөйөм тәрәнлеге 150—300 м.}} | 3А = {{Comment|1 = 3А|2 = Вертикаль участкалар ныҡ һыулы булыуы мөмкин. Горизонталь мәмерйәләрҙә автономлы һулыш алыу аппараттары талап иткән бәләкәй сифондар булыуы мөмкин. Үтеү ваҡыты 12—48 сәғәт. Дөйөм тәрәнлеге 180—360 м.}} | 3Б = {{Comment|1 = 3Б|2 = Вертикаль участкалар ныҡ һыулы булыуы мөмкин. Горизонталь мәмерйәләрҙә автономлы һулыш алыу аппараттары талап иткән бәләкәй сифондар булыуы мөмкин. Үтеү ваҡыты 2—5 көн. Дөйөм тәрәнлеге 320—550 м.}} | 4А = {{Comment|1 = 4А|2 = Вертикаль һәм ҡатнаш төрҙәге мәмерйәләр, уларҙы үтеү өсөн маршрутта йәки ер аҫты лагерында туҡланыу һәм ял итеү пункты урынлаштырыу талап ителә. Үтеү ваҡыты 4—8 көн. Дөйөм тәрәнлеге 420—550 м.}} | 4Б = {{Comment|1 = 4Б|2 = Вертикаль участкалар ныҡ һыулы булыуы мөмкин. Горизонталь мәмерйәләрҙә автономлы һулыш алыу аппараттары талап иткән бәләкәй сифондар булыуы мөмкин. Үтеү ваҡыты 7—14 көн. Дөйөм тәрәнлеге 320—550 м.}} | 5А = {{Comment|1 = 5А|2 = Төрлө тотҡарлыҡтарҙың күплеге. Үтеү өсөн ер аҫты лагерҙарын урынлаштырыу талап ителә. Үтеү ваҡыты 12—18 көн. Дөйөм тәрәнлеге 800—1200 м.}} | 5Б = {{Comment|1 = 5Б|2 = Бер нисә ер аҫты лагеры урынлаштырыу кәрәк. Үтеү ваҡыты 18 көндән ашыу. Дөйөм тәрәнлеге 1100 метрҙан ашыу.}} }}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Туристар өсөн асыҡ|{{{Туристар өсөн асыҡ|{{{Доступно для посетителей|}}}}}}|м}} {{Геокар|Параметр|0|Яҡтыртыу|{{{Яҡтыртыу|{{{Освещение|}}}}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Сайт|{{#if:{{{Сайт|}}}|{{URL|{{{Сайт}}}}}}}}} <!-- Урынлашыуы --> {{Геокар|Заголовок|Урынлашыуы|{{{Координаты|}}}{{{Ил|{{{Страна|}}}}}}{{{Төбәк|{{{Регион|}}}}}}{{{Район|}}}{{{Тау системаһы|{{{Горная система|}}}}}}}} {{Геокар|Координаты|{{{Координаты|}}}|Страна={{#titleparts:{{{Ил|{{{Страна|}}}}}}|1|1}}|CoordScale={{{CoordScale|}}}|cat=Википедия:Географик координаталары булмаған мәмерйәләр}} {{Геокар|Страна|{{{Ил|{{{Страна|}}}}}}}} {{#if:{{{Төбәк|{{{Регион|}}}}}}|{{Геокар|Параметр|1|Төбәк|{{{Төбәк|{{{Регион|}}}}}}}}}} {{#if:{{{Район|}}}|{{Геокар|Параметр|1|Район|{{{Район|}}}}}}} {{#if:{{{Тау системаһы|{{{Горная система|}}}}}}|{{Геокар|Параметр|1|Тау системаһы|{{{Тау системаһы|{{{Горная система|}}}}}}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта|}}}|{{{Позиционная карта|}}}|{{#titleparts:{{{Ил|{{{Страна|}}}}}}|1|1}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты=physical|Ук. арены={{{Ук. арены|physical}}}|Ук. метки=m6|Подпись метки={{{Исеме|{{{Название|}}}}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Позиционная карта 1|}}}|{{#titleparts:{{{Ил|{{{Страна|}}}}}}|1|1}} {{#if:{{{Төбәк|{{{Регион|}}}}}}|{{{Төбәк|{{{Регион|}}}}}}|0}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты={{{Ук. карты 1|physical}}}|Ук. арены={{{Ук. арены 1|physical}}}|Ук. метки=m6|Подпись метки={{{Исеме|{{{Название|}}}}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху 1|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу 1|}}}}} {{Геокар|Вставка|{{{Вставка|}}}}} {{Геокар|Категория на Викискладе|{{{Категория на Викискладе|}}}|{{{Исеме|{{{Название|}}}}}}}} </table>{{#if:{{NAMESPACE}}|| [[Категория:Алфавит буйынса мәмерйәләр]] {{#invoke:AdjustSortKey|main|Мәмерйә|Мәмерйәләр|Мәмерйәләр системаһы}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> nixp9glhb5xq5i25u96o4fc0jrxjoar 0 107240 1296937 1287365 2026-05-14T13:47:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296937 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |имя = Александр Довженко |оригинал имени = Олександр Довженко |изображение = Довженко Олександр.jpg |ширина = 200px |описание изображения = |имя при рождении = Александр Петрович Довженко |место рождения = {{МестоРождения|Сосница| Сосницала|Сосница (Чернигов өлкәһе)}},<br />Сосница өйәҙе,<br />Чернигов губернаһы,<br />[[Рәсәй империяһы]] |место смерти = {{МестоСмерти|Переделкино|Переделкинола}},<br />Мәскәү өлкәһе, [[СССР]] |профессия = {{кинорежиссёр|рус авангарды|СССР|Рәсәй|Украина|XX быуат}}, {{сценарист|СССР|Рәсәй|Украина|XX быуат}} |гражданство = {{Рәсәй империяһы}}→<br />{{флагификация|УНР}}→<br />{{Флагификация|Украинская ССР|1919}}→<br />{{Флагификация|СССР}} |годы активности = 1914—1956 |направление = социалистик реализмы |киностудия = ВУФКУ, Киев киностудияһы, «[[Мосфильм]]» |награды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Орден Ленина}}{{!!}}{{Орден Красного Знамени}}{{!!}}{{Орден Трудового Красного Знамени}}{{!!}}{{Медаль За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.}} {{!}}- {{!}} {{Медаль В память 800-летия Москвы}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{РСФСР-ҙың халыҡ артисы|1950}}{{!!}}{{Ленинская премия|1959}}{{!!}}{{Сталин премияһы|1941}}{{!!}}{{Сталин премияһы|1949}} {{!}}} }} '''Довженко Александр Петрович''' ({{lang-uk|Олекса́ндр Петро́вич Довже́нко}}; 17 (29) август, [[1894 йыл]], Сосница , Сосница өйәҙе, Чернигов губернаһы, [[Рәсәй империяһы]] (хәҙерге [[Чернигов өлкәһе]], [[Украина]]) — [[25 ноябрь]] [[1956 йыл]], Переделкино, Московская область, [[СССР]]) — украин совет кинорежиссёры, яҙыусы, кинодраматург. РСФСР –ҙың халыҡ артисы (1950). Ленин премияһы (1959, үлгәндән һуң) һәм ике Сталин премияһы (1941, 1949) лауреаты. == Биографияһы == === Бала сағы === Алекса́ндр Петро́вич Довже́нко 1894 йылдың 29 авгусында (10 сентябрендә, башҡа мәғлүмәттәргә ҡарағанда — 12 сентябрь) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә Чернигов губернаһы Сосницк өйәҙе Вьюнище хуторында (хәҙер Чернигов өлкәһе райондарының береһе булған ҡала тибындағы Сосница ҡасабаһы) тыуа. Довженконың ата - бабалары — ХVIII быуат уртаһында Сосницала ултыраҡланған Полтава чумактары (йөк ташыусы, сауҙа итеүсе). Довженколарҙың документтарҙан билдәле тәүгеһе —1760 йылдарҙа тыуған Карп. Карп Довженконың улы — Григорий 1786 йылда тыуа. Тарас Григорьевич Довженко (Александр Петровичтың ҡарт олатаһы) 1812 йылда тыуған. Довженколарҙың ҡушаматы Тарасовичтар унан килә. Уның ике улы була — Семён һәм Самуил. Семен Тарасовичтың улы — Пётр Семёнович —Александр Петрович Довженконың атаһы. Ҡарт олатаһы Тарас бик оҫта хикәйәсе була. Ғаиләләге тәрбиәсе булараҡ уның бәләкәй Сашаға бик ҙур йоғонтоһо була.<ref>http://www.siver-litopis.cn.ua/arh/1995/1995-n6/1995n06r08.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104193224/http://www.siver-litopis.cn.ua/arh/1995/1995-n6/1995n06r08.pdf |date=2011-01-04 }}</ref> Ата-әсәһе уҡый - яҙа белмәй. Ғаилә ярлы йәшәй: ерҙәре аҙ булмаһа ла, уңдырышһыҙ була. Балалар күп тыуа — 14, улар араһынан тик өсәүһе генә тере ҡала — Александр, уның апаһы Полина һәм Трифон. Балалары бик иртә үләләр, береһе лә тиерлек эшкә яраҡлы булмай. Александр Довженконың баласаҡ хәтирәләре гел "илау һәм ерләү" менән тасуирлана. Үҙенең әсәһе тураһында Довженко: "йыр өсөн тыуған, мәңгегә оҙатып, ғүмере буйы илап йәшәне", тип яҙған<ref name="znatok.ua">[http://www.znatok.ua/dovzhenko Довженко Александр / Известные люди Украины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202025552/http://www.znatok.ua/dovzhenko |date=2010-12-02 }}</ref>. Улын уҡытыр өсөн, атаһы ете дисәтинә ерҙәренең береһен һата. Довженко Сосница башланғыс мәктәбендә уҡый, ә һуңғараҡ — башланғыс училищела. Уҡыу малайға бик еңел бирелә, ул отличник була, шуға ҡарамаҫтан, ул, уҡытыусылар үҙҙәре лә бигүк аңламайҙар, шуның өсөн уларға мин отличник булып күренәм, тип һанаған. Күп уҡыған, хатта әсәһе ваҡыты менән әрләп алған <ref name="Bio1">[http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/dovzhenko/index1.html Краткая биография Александра Довженко.] ссылка проверена 2 января 2009</ref>. Ниндәйҙер өлкәлә айырым ынтылышы булған тип әйтеп булмай, әммә уның башҡаларҙан айырылырға теләге булған — бөтәһен дә булдырыр һымаҡ күренгән, шул уҡ ваҡытта буласаҡ профессияһы хаҡында хыялдары архитектура, һынлы сәнғәт, алыҫҡа йөҙөп йөрөү, балыҡ үрсетеү һәм уҡытыу эше сфераларында әйләнгән. === Үҫмер йылдары === 1911 йылда Александр Довженко Глухов уҡытыусылар институтына (хәҙер Александр Довженко исемендәге Глухов милли педагогик университеты), әммә уҡытыусы булырға ҙур теләге булғаны өсөн түгел, унда экзамендарҙы бирергә хоҡуғы булғанға ғына, йылына 120 һум стипендия ла ҡыҙыҡтырған. Бында ул студенттар араһында иң йәше була һәм нәҡ бында ул "Аллаһы Тәғәләгә ышаныуынан төнөлә, бының тураһында ул бөтә уҡытыусылар араһынан иң либераль ҡарашлы булған отец Александрға үҙе әйтә. 1914 йылда Довженко институтты тамамлай һәм Житомир башланғыс училищеһына тәғәйенләнә. Унда уҡытыусылар етмәү сәбәпле тәбиғәтте өйрәнеү, гимнастика, география, физика, история һәм рәсем дәрестәрен алып бара. Беренсе донъя һуғышын ул "обыватель" һымаҡ ҡабул итә, тәүҙә ҡыуана, яраланғандарҙы сәскәләргә күмә, тик бер нисә йыл үткәс кенә, ул уларға ҡайғылы һәм оялыу тойғоһо менән ҡарай башлай. Шул уҡ ваҡытта Довженко күпмелер ваҡыт украин милли - азатлыҡ хәрәкәтенең активисы булып китә. Самодержавие ҡолатылыуын ул ҙур ҡыуаныс менән ҡаршы ала, сөнки “крәҫтиәндәргә, фабрикалар – эшселәргә, мәктәптәр – уҡытыусыларға, хәстәханалар – табиптарға, Украина - украиналарға, рәсәй – рустарға икәненлеге хәҙер барыһына ла асыҡ”. Әммә ваҡыт үтеү менән Довженко үҙенең йәш саҡтағы ынтылыштарын “мөгәрәптән сыҡҡан” кешеләрҙең күҙен томалау, тип атай, сөнки ул ваҡытҡа Довженконың ҡәҙимгесә, төҙөк сәйәси белеме лә, кластар һәм партиялар көрәше тураһында аҙ ғына булһа ла төҫмөрләүе, шулай уҡ марксизм тураһында ла белеме булмай әле. Һуңынан ул: Украин сепаратистар буржуаз хәрәкәте миңә ул осорҙа иң һуңғы сиктәге революцион хәрәкәте, иң һул, тимәк, иң яҡшы булып күренә ине...Коммунизм тураһында мин бер нәмә лә белмәй инем, әгәр минән, кем ул Маркс, тип һораһалар, мин, моғайын, ул китап сығарыусы, тип әйтер инем. Шулай итеп, мин революцияға кәрәкмәгән ишектән ингән булғанмын”, — тип яҙа. 1917 йылда уны “белобилетник” булараҡ (йөрәк сире арҡаһында) фронтҡа алмайҙар һәм ул эшкә [[Киев]]ҡа күсә<ref name="people1">[http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/dovzhenko/index1.html биография на people.ru] ссылка проверена 2 января 2009</ref>. Киевта ул уҡытыу эше менән була һәм үҙе лә Киев коммерция институтында белем ала (хәҙер Киев милли иҡтисад университеты). Довженко был институтҡа башҡа юғары уҡыу йорттарына аттестаты мөмкинлек бирмәгән өсөн түгел, ә ниндәй булһа юғары белем алыр өсөн. Насар ғына уҡый, ваҡыты ла етмәй, тырышлығы ла. Граждандар һуғышы осоронда ул Украина Халыҡ Республикаһы армияһында доброволец булып хеҙмәт итә. Довженконың ерҙәше инженер Петр Шох, Довженко уның менән бергә Украин армияһы 3 Сердюк полкында яугир була, тип раҫлай»<ref>Лавриненко Ю. Из книги «расстрелянного возрождения», Мюнхен, 1959. Украинское слово (Хрестоматия украинской литературы и литературной критики XX в. — С. 43.</ref>. Ошоно уҡ Александр Довженконың беренсе ҡатынының апаһы ла ра5лай, ул үҙенең хәтирәләрендә Довженконы һоро башлыҡта 1917 йылдың аҙағында һәм 1918 башында уларға инеп йөрөгәнен иҫләп яҙа, Довженко Киевтағы ғинуар ихтилалына ҡатнашҡан Ҡара гайдамактар курененә ҡарай. 11 йыл үткәс, ошо ваҡиғаларҙы Довженко үҙенең “Арсенал” фильмында һүрәтләй, әммә инде баррикадаларҙың икенсе яғынан. Большевиктар власы уранлыштырылғас, УХР ғәсҡәрҙәре составында Житомирға сигенергә мәжбүр була <ref>Новейшая история Украины (1900—2000): Учебник / А. Г. Слюсаренко и др.. — К.: Высшая школа, 2000. — 185 с.</ref> һәм һуңғараҡ Киевҡа кире ҡайта. Шул уҡ йылда Киевта Украина сәнғәт академияһы асылғандан һуң, Довженко уның тыңлаусыһы булып китә. 1918 йылда Коммерция институты общинаһы рәйесе булараҡ, Довженко Украина державаһы гетман армияһына призывҡа ҡаршы дөйөм студенттар митингын ойоштора. Митингта ҡатнашыусылар ҡыуылалар, егерме яҡын кеше үлтерелә, күбеһе йәрәхәтләнә. Академияны Довженко тамамлай алмай, ә институтҡа, уның һүҙҙәре буйынса, 1920 йәки 1921 йылға тиклем барып йөрөй. 1918 йылда Украина Халыҡ Республикаһы армияһында Житомирҙа старшиналар мәктәбендә ”Украина тарихын” һәм эстетиканы уҡыта<ref>шул ваҡыттағы ваҡиғаларҙың шаһиты Александр Саввич Грищенко хәтирәләре. Уның күрһәтмәләре буйынса 1918 йылда Довженко бер аҙ ваҡыт Житомирҙа Петлюра армияһы старшиналар мәктәбендә уҡыта, үлемдарҙар камераһында ултырып сыға ''Плачинда С.'' Довженко, которого мы не знали / / Дивосвит 1994. — № 8.-С. 8-9</ref>. 1919 йылда Житомирҙа 44 уҡсылар дивизияһы штабы янында ҡыҙыл старшиналар мәктәбендә история һәм географияны уҡытҡан. Совет осоронда сығарылған биографияһында буласаҡ режиссёрҙың яҙыусы Васыль Блакитный менән танышыу тураһыда икенсе версия бәйән ителә. Китпапта, Довженконы Блакитный менән 1923 йылда Украина сит ил Наркоматында бергә эшләгән дуҫтары осраштырған. Блакитный осрашыуҙан һуң Довженконы “Вiстi” гәзитенә карикатурист вазифаһына тәҡдим итә.<ref name="ЖЗЛ">{{книга|автор = А. Марьямов |заглавие = Довженко ЖЗЛ |место = М. |издательство = Молодая гвардия |год = 1968 |страницы = 14-17, 66-68 }}</ref> Василь Блакитный кәңәше буйынса 1920 йылда Довженко Украина социалистар – революцинерҙар партияһына (боротьбистар партияһы) инә. Был партия һул украин эсерҙарының “Борьба” гәзитен контролдә тота. Эсерҙар һул социал – демократтарға ҡушылып, азатлыҡ позицияһын яҡлайҙар һәм КП (б)-ны милли мәнфәғәттәренең дошманы тип һанайҙар. Лениндың оҫта ғәмәлдәре һөҙөмтәһендә боротьбистар партияһы үҙен – үҙе юҡҡа сығара һәм уның ағзалары КП (б) рәттәренә ҡушыла. 1920 йылда Довженко Житомир партия мәктәбенең мөдире итеп тәғәйенләнә, әммә тиҙҙән поляктарға әсирлеккә эләгә, бында уны пуляһыҙ патрон менән атып, икенсе юлы ысын атыу буласағы менән ҡурҡыталар. Уға кыҙылдар отряденә ҡасырға форсат табыла. === 1920 йылдарҙа === Совет власы урынлаштырылғандан һуң һәм боротьбистар ярҙамы менән Довженко төрлө вазифалар биләй: башта халыҡ мәғарифының Киев губерна бүлеге сәркәтибе, һуңынан Тарас Шевченко исемендәге Театр комиссары һәм Киевта сәнғәт бүлеге мөдире булып эшләй. Партиялағы сираттағы “таҙартыуҙан” уны ҡабаттан боротьбист дуҫтары ҡотҡаралар һәм уны партиясы Шумскойға ашығыс рәүештә ебәрәләр. Шумской ул ваҡытта Польшала тулы СССР-ҙың хоҡуҡлы вәкәләтен етәкләй. 1921 йылда Довженконы Харьковҡа саҡыртып алалар, РСФСР сит эштәре буйынса Наркомға ҡабул итәләр һәм дипломатия эшенә йүнәлтәләр — Польшала ул хәрби әсирҙәрен алмаштырыу һәм репатрицияһы буйынса миссияны етәкләй. Бер аҙ ваҡыт үткәс, вәкәләттә идара итеүсе посын биләй. 922 йылдың башында Довженконы Германияға Сауҙа вәкиллеге консул бүлегенә сәркәтип итеп тәғәйенләйҙәр. Ошо ваҡытҡа Довженко – рәссамдың беренсе карикатуралары донъя күрә. Карикатураларҙың ҡайһы берҙәре АҠШ-та сыҡҡан “Молот” журналында нәшер ителә Хеҙмәт бурыстарын һәм рәсем төшөрөүҙе бергә алып барыуын ҡыйынлығын аңлаған Довженко Германияла графика менән шөғөлләнергә рөхсәт биреүҙәрен һорап ЦК КП (б)У –ға ғариза яҙа. 1922 йылдың 13 февралендә Довженко Польшалағы Германия илселегендә Германияла йәшәү өсөн паспортҡа заявка ҡалдыра<ref>РГВА. Ф. 772k, оп. 3, д. 196 (Довженко), л. 6.</ref>. Немец документтарнына күренеүенсә, Германия властары “украин гражданины Довженкола” улар “коммунистик хәрәкәтенең радикаль яҡлаусыһын” күреп, килеүенә шик белдерәләр"<ref>Там же. Л. 3.</ref>. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, шул йылдың апрелендә үк өс айға паспорт шулай ҙа бирелә һәм Довженко [[Берлин]]ға килә, башта Бисмаркштрассе, 69 йортта, ә һуңынан Вильмерсдорф районына күсенеп Падерборнерштрассе, 9 йортта йәшәй башлай. Бында булыуҙың ваҡыты үткәс, йәмғимәт тәртибен һаҡлаусы Комиссариат 1922 йылдың 24 июлендә Довженко артынан бер ниндәй ҙә ғәйеп күҙәтелмәүен ҙә хәбәр итә<ref>Там же. Л. 24.</ref> Боротьбистар идара иткән УССР Наркомпросынан 40 доллар стипендия алғас, Довженко бер йыл тирәһе профессор Вилли Геккельдең шәхси сәнғәь мәктәбендә уҡый, бында ул һынлы сәнғәт эксперессионизмын үҙләштерә. Германияла Довженко Варвара Семеновна Крыловаға өйләнә. 1923 йылдың йәйендә Довженко Украина ҡайтарыла. Довженко үҙе ошолайтып яҙа: “Мин инде партияла түгел инем... Партиянан сығарыуҙы бик ауыр кисерҙем.” Довженко партбилетын юғалтҡандан һуң, уны яңыртырға ашыҡмай һәм ғүмеренең аҙағынаса партияһыҙ булып ҡалыуы билдәле. Марьямов китабынан: Довженко партиянан үҙҙәренең ағзалығын раҫларға тейеш булған саҡта, сираттағы таҙартыуҙы үтә алмау сәбәпле сығарылған. Берлиндан почта аша ебәрелгән Довженконың документтары юғалған була.<ref name="ЖЗЛ" /> Һуңғараҡ, 925 йылда, Василий Блакитный ярҙамы менән улар табыла, шуға ҡарамаҫтан, урындағы бюрократ Довженконан парияға инеү тураһында яғынан ғариза яҙыуҙы талап итә. Довженко был ғәҙелһеҙ талап менән ризалашмай һәм партияла тергеҙелмәй. 1923 йылдың йәйендә Довженко Украинаның элекке баш ҡалаһы Харьковҡа күсә. Ул шундуҡ украин әҙәби романтиктары һәм яҙыусы – футуристар ойошмаһына эләгә, “Известия ВУЦИК” гәзите редакцияһында рәссам – иллюстратор булып эшләй псевдонимы аҫтында рәссам – карикатурсы булып, шулай уҡ китап иллюстраторы булараҡ та билдәлелек яулай, атап әйткәндә, Перт Панычтың “Зәңгәр эшалондарында". Уның “Сашко” имзаһы менән карикатуралары һәм дуҫтарса шарждары йыш ҡына башҡа баҫмаларҙа ла күренә<ref name="znatok.ua" /> Был осорҙа ул шул ваҡытта абруйлы һәм киноға йүнәлтел гән 1923 йылда ойошторолған “Гарт” әҙәби берләшмәһе менән тығыҙ бәйләнештә була. “Гарт”ҡа Эллан Блакитный һәм Марк Йогансен ижад ҡомары һәм илһам биреүселәр була. Берләшмә составына шулай уҡ К. Гордиенко, И. Днепровский, И. Кириленко, А. Копыленко, В. Коряк, Г. Коцюба, И. Кулик, М. Майский, В. Полищук, И. Сенченко, В. Сосюра, М. Тарновский, П. Тычина и М. Хвылевой инә. “Гарт” тарҡалғандан һуң Довженко ВАПЛИТта “һул” украин яҙыусылары әҙәби берләшмәһе менән хеҙмәттәшлек итә. Һуңынан ВАПЛИТ аша Довженко ВУКФУ менән яҡынлаша, әммә Харьковта Довженко ҡыҙыҡһынмаған театр берҙән – бер драма сәнғәте була. Нәҡ шул ваҡытта ул кадр – скетч һәм кадр – плакат концепцияһын булдыра, шуның арҡаһында театр ситкә этәрелә, ул уны рәссам буларҡ темпераментына ла, уның режиссураны аңлауына ла тап килмәй. Яйлап Довженко киноға юл аса. Был өлкәлә тәжрибәһе ле, белеме лә булмаһа ла, ул Одесса кинофабрикаһы ВУФКУ - ла эш башлай. 1925 йылда Довженко “Ҡыҙыл армия” агитфильмында стажер була. Шулай итеп, Довженко кинематограф менән “ауырып” китә. Арнольд Кордюм кинотөркөмөндә эшләгән саҡта уҡ ауылдғы а синыфтар көрәше тураһында төшөрөлгән “Урман артында” картинаһында ул режиссура менән ҡыҙыҡһына башлай. Шулацй уҡ Довженко балалар өсөн “Реформатор Вася” сценарийын яҙа. Одессала шул ваҡытта ВУФКУла эшләгән Юрий Яновский был сценарийҙы кире ҡаға, әммә мәскәү комиссияһында уның тураһында хәстәрләгәндән һуң, сценарийҙы производствоға индерәләр. Постановканы тормошҡа ашырҡан Фауст Лопатинский ҡапыл киноға төшөрөүҙән һыуына һәм 926 йылда Довженко Павел Нечеса тәҡдименән һуң киноны тамамлаү өсөн Одессаға китә, унда ул кинофабрикала режиссёр булып эшкә төшә. Киноға күскән саҡта, Довженко үҙен комик һәм комедия жанрҙарында бағышларға планлаштыра. “Реформатор Вася”ны төшөргән саҡта тәжрибәһеҙ һәм техника менән дуҫ булмаған Довженко бәрелеш артынан бәрелеш ойоштора. Оператор Иосиф Ронуны бер үҙен ҡалдырып ул кино төшөргән майҙандан мәжбүри хәлдә китергә тейеш була. Ошо киноны төшөргәндә һәм “Мөхәббәт еләге” фильмында ул оператор Даниил Демуцкий менән таныша, артабан Довженко украин киноһының данлыҡлы тандемын булдырып, уның менән бик күп фильмдарҙа эшләй. Одессаға Довженко әҙер һәм ысынбарлыҡта беренсе сценарийы , Николай Икенсегә сатира булған “Батша” сценарийы менән килә. Һуғышта булмаған һалдатты үлем язаһына тарттырыыу, үлтерелгәндән һуң наградлау тураһындағы был трагикомик фарс һуғыштың ни тиклем мәғәнәһеҙ булыуын һүрәтләй. Довженко был сценарийҙы Чарли Чаплинға тәҡдим итә, әммә яуап алмай. ===Карьераһының үҫеш алыуы һәм тамамланыуы === [[Файл:Звенигора, афіша.jpg|right|150px|thumb|«[[Звенигора]] фильмы афишаһы». Сосница музейынан фото.]] Александр Довженко тәүге тапҡыр үҙенсәлекле һәм ҡыҙыҡтырырлыҡ оҫта булараҡ үҙен “Звенигора” фильмынан һуң таныта, был фильмда ул ғәҙәти булмаған манерала революцион эпосты, сатира һәм шиғриәтте берләштерә ала. 1930 йылда Довженко “Ер” фильмын (1930) төшөрә. Новаторлыҡ кино теле менән режиссёр коллективлаштырыу өсөн көрәш, крәҫтиән тормошо нигеҙен һындырған социаль процестар тураһында һөйләй. Фильм күпселек кимәлдә әшәке итеп төшөрөлгән, шуның өсөн ул прокаттан экранға сығыу менән алына. “Иван” (1932)”Аэроград” (1935), “Щорс” ( 1939) фильмдары мөһим эштәре була. “Иван” картинаһын төшөргән саҡта Довженко [[Сталин]] менән яҡынлашып китә. Улар хатлашалар, дәүләт башлығы йыш ҡына режиссёрҙы үҙендә ҡабул итә. “Щорс” картинаһы Сталиндың тура күрһәтмәһе буйынса төшөрөлә, Стали фильм булдырыу барышына ҡыҫыла. Бындай тығыҙ бәйләнештең кире яҡтары ла бар. Яйлап ижадсының шәхси ҡараштары һәм рәсми рәүештәге идеология араһында ҡапма – ҡаршылыҡ тыуа<ref name="Doliv">[http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/dovzhenko/history.html Сашко Доливец «История жизни»]</ref>. 1934 йылда Довженко репрессияларҙан ҡасып, Украинаны ҡалдыра һәм Мәскәүгә күсә. 1930 йылдар аҙағынан ул әҙәбиәткә һәм буласаҡ картиналарына сценарийҙар әҙерләүгә күберәк иғтибарын бүлә башлай. Бөйөк ватан һуғышы йылдарында ул бер нисә документаль фильм төшөрә, публицистик мәҡәләләр һәм очерктар яҙа. 1943 йылда “Украина ут эсендә” фильмына яҙылған сценарийы ЦК ВКП (б) Политбюроһында тикшерелгәндән һуң Сталиндан һуңғы сиктә негатив баһаһын ала һәм производствоға алынмай<ref>[http://www.pseudology.org/Documets/Dovjenko_KGB.htm Из докладной записки за июнь 1946 года]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1944 йылда уҡ Довженко ҡуйырға ниәтләгән шиғри картина "Тормош сәскә ата" шиғри картинаһы идеологик принциптарына яраҡлаштырыу маҡсатында "Мичурин" фильмына әүерелдерелә. Фильм цензура талаптарына тура килтерелеү өсөн бик ныҡ үҙгәртелә һәм яңынан монтажлана. Ҡайһы бер тәнҡитселәр фекеренсә, һөҙөмтәлә бөтөнләй булдыҡһыҙ, пропагандистик пафостан башҡа үҙ эсенә бер нәмә лә алмаған фильм килеп сыҡҡан <ref name="krugosvet.ru">[http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/DOVZHENKO_ALEKSANDR_PETROVICH.html Сергей Гавриленко. Статья о Довженко в энциклопедияи «Кругосвет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611045032/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/DOVZHENKO_ALEKSANDR_PETROVICH.html |date=2009-06-11 }}</ref>. Башҡа тәнҡитселәр, киреһенсә, идеологик үҙгәрештәргә ҡарамаҫтан, фильм талантлы булып сыҡҡан һәм совет кинематографияһында оло ваҡиға булған тип фильмды хуплағандар<ref name="krugosvet.ru"/>. Кино төшөргән ваҡытта режиссёр инфаркт кисерә. Довженконың аҙаҡҡы эше "Һау бул, Америка!" фильмының яҙмышы ла аяныслы. Фильм дәүләт заказы, АҠШ-тан СССР-ға сәйәси ҡасыусы Аннабелль Бюкар китабы мотивтарына эшләнгән агитация памфлеты була. Довженко идеология яғынан ышаныслы булһын өсөн картинаны бер нисә тапҡыр яңынан төшөрә һәм монтажлай. әммә — уникаль осраҡ! — фильм әҙер булды тигәндә, режиссёр Мәскәүҙән эште туҡтатыу тураһында әмер ала. Шулай итеп, фильм тамамланмай ҡала. "Һау бул, Америка!" архивта 46 лет ята һәм тик 1995 йылда экрандарға сыға<ref name=Ezersk1>[http://www.vestnik.com/issues/2002/0529/win/ezersky.htm Белла Езерская. «Трагедия художника» «Вестник» 11(296) 29 мая 2002 г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027071604/http://www.vestnik.com/issues/2002/0529/win/ezersky.htm |date=2007-10-27 }} ссылка проверена 2 января 2009</ref>. Ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарында Довженко педагогик эш менән мәшғүл була — ВГИКта уҡыта. Буласаҡ картиналарына сценарийҙар яҙыуын дауам итә. Довженко "Алтын ҡапҡа" роман - эпопеяһын яҙыуға тотона, был әҫәрҙә ул украин тарихының мөһим боролоштарына туҡталып, төшөнөргә теләй. Александр Довженко 1956 йылдың 25 ноябрендә яңы "Диңгеҙ тураһында поэма" картинаһының беренсе төшөрөү көнө алдынан инфаркттан Переделкинола үҙенең дачаһында вафат була. Фильмды уның вафатынан һуң режиссёрҙың тол ҡатыны Юлия Солнцева төшөрә. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән (3 һанлы участка). == Мираҫы һәм хәтере == * Сценарийҙарының күбеһен Довженко төшөрөргә өлгәрмәй. Уның ҡатыны, режиссёр |Юлия Солнцева уның вафатынан һуң уның сценарийҙары буйынса «Поэма о море», «Повесть пламенных лет» һәм «Зачарованная Десна» фильмдарын төшөрә. * Сосницала 1960 йылдан алып кинематография классигының мемориаль музейы эшләп килә. * 1957 йылда Киев нәфис фильмдар киностудияһына Довженко исеме бирелә. * 1960 йылда Киев нәфис фильмдар киностудияһы бинаһында һәм А.П. Довженко 1935-41 йылдарҙа йәшәгән Карл Либкнехт урамы, 10 һанлы йортта мемориаль таҡталар асыла (бронза, гранит барельефтар; скульптор М. К. Вронский). * 1964 йылда Киев киностудияһы территорияһында бюст ҡуйыла (скульптор Л. В. Козуб). * 1972 йылда Довженко исемендәге "Иң яҡшы хәрби - патриотик фильм өсөн" Алтын медале булдырыла. * 1994 йылда Украина Президенты Указы менән Александр Дорвженко Милли үҙәге исемен алға дәүләт киноархив булдырыла. * 1994 йылдау Украина Президенты Указы менән Довженко исемендәгекинематография өлкәһендә Дәүләт премияһы булдырыла. * Сосница ҡасабаһында ([[Чернигов өлкәһе]]) А. П. Довженконың тыуған көнөнән 110 йыл үтеүгә үткәрелгән сараларҙан һуң, 2004 йылдан башлап, «На волнах очарованной Десны» исеме аҫтында Дөйөм украин йәштәр кинофестивале уҙғарыла. Фестивалдең тантаналы асыуы кинорежиссёрҙың усадьбаһы - мемориаль музейында үткәрелде, конкурс программаһы А.П. Довженко исемендәге кинотеатрҙа күрһәтелә. * Довженко исеме урамдарға [[Мәскәү]]ҙә <ref>[http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=&ie=UTF8&ll=55.720983,37.515821&spn=0.007747,0.019913&z=16&om=1 Улица в Москве]</ref>, Волгоградта, [[Киев]]та<ref>[http://maps.yandex.ru/?text=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%2C%20%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%2C%20%D0%A8%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%2C%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%94%D0%BE%D0%B2%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE&sll=30.44722%2C50.458614&sspn=0.001455%2C0.008281&l=map Улица в Киеве]</ref>, [[Одесса|Одессе]]<ref>Саркисьян К.С., М.Ф. Ставницер. Улицы рассказывают. Очерки. Изд. 5-е, испр. и доп.. – Одесса, Маяк, 1976. - c. 241 - 243</ref>, [[Львов]]та һәм Яңы Каховка ҡалаһында бирелгән. * [[Одесса]]ла киностудияның төп бинаһында мемориаль таҡта ҡуйылған. Яңы Каховкала (Ленин урамы, 25) һәм [[Берлин]]да (Бисмаркштрассе, 69) ул йәшәгән йорттарҙа шулай уҡ мемориаль таҡталар ҡуйылған. *Яңы Каховкала 2012 йылда ҡала ял паркында ([[Днепр]] буйы) һәйкәл ҡуйылған<ref name=gazetaua1>[http://gazeta.ua/ru/articles/culture/_v-novoj-kahovke-otkryli-pamyatnik-aleksandru-dovzhenko/457276 В Новой Каховке открыли памятник Александру Довженко]</ref>, скульпторҙар — Николай Рашевский һәм Владимир Потребенко. * Довженко исемендәге кинотеатр [[Харьков]]та * Довженко исемендәге кинотеатр [[Львов]]та * Довженко исемендәге кинотеатр [[Запорожье]]ла <center><gallery perrow=4 widths=180 heights=180> File:O Dovzenko Berlin.jpg|<small>Мемориаль таҡта <br /> [[Берлин]]да</small> Файл:S105.jpg|<small> Украина почтаһы маркалары, <br /> [[1994 йыл]]</small> Файл:Dovzhenko R.jpg|<small>Украина иҫтәлекле тәңкәһе</small> </gallery></center> == Ижад очеркы == Довженконың тәүге әҫәрҙәренең тематикаһы революцион рух күтәренкелеге һәм совет киноһының тергеҙелеүе менән бәйләнгән.Кинематография теленең мөмкинлек байлыҡтары менән әсир ителгән Довженко пролетария революцияһының ялҡынлы трибунына әйләнә.Мәҫәлән, "Арсенал" фильмы сюжет нигеҙендә — Киев заводының эшселәлре ихтилалы, «Аэроград» СССр-ҙың көнсығыш сиктәрен революция дошмандарынан һаҡлау тураһында һөйләй. Оҫтаның тәүге фильмдарында тамашасы күп кенә жанрҙарҙың :сатира, гротеск, әкиәт һәм революцион эпостың буталыуын күрә. Һуғыш алдындағы документаль кино өлкәһендәге уның эштәре Довженконы хәрби кинопублицистикаһына нигеҙ һалыусылар араһына индерергә мөмкинлек бирә. Композиция төҙөлөшө, һәр кадрҙың ентекләп эшләнеүе — Довженконың тәжрибәле оҫта булараҡ үҙенсәлеге. Идеология был эштәрҙә мәнгелек ҡиммәттәр менән ҡыҫырыҡланып,икенсе планға күсә. Сергей Эйзенштейндың динамик манераһынан айырмалы Довженко камераһы бер аҙ хәрәкәтһеҙ күренә һәм кадрҙар фотографияларҙы хәтерләтә. Сәхнә сиселештәренең саялығы, сәхнә күренештәренең тәбиғи алмашыныуы, "йәбештереүҙәр" һиҙелмәүе режиссёрҙың арҙаҡлы замандаштарын да ғәжәпләндергән. Довженконың новаторлыҡ монтажлауы кинематографҡа донъя кмимәлендә тәьҫир иткән. Григорий Михайлович Козинцев Довженконың фильмдарынан үҙенең тәьҫораты тураһында ошолай тип яҙған: {{Цитата башы}} Сколько уж лет прошло, а всё мчатся на меня кони из «Арсенала», я вижу со всей отчетливостью, как выкатывает на сцену пулемёт батько Боженко, пляшет в лунную ночь тракторист, лежит под яблоней старый дед, и Мичурин идёт сквозь ветер и летящие рыжие листья. Повторяли — не получалось. Фильм Бертолуччи, «Двадцатый век»: старик умирает под яблоней. Сравнение с «Землёй» уничтожает фильм режиссёра. У Довженко кадры скреплены страстью. Для того, чтобы потрясать, — надо быть потрясённым<ref name=Kovrov>[http://www.zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/03/494/81.html М.Ковров. Довженко]</ref>.{{Цитата аҙағы}} Довженконың бөтә ижады аша ҡыҙыл еп менән кешенең һәм тәбиғәттең берлеге темаһы үтә. Айырыуса сағыу "Земля" һәм цензура тарафынан йолҡҡосланған "Жизнь в цвету" картиналарында кәүҙәләндерелә. Ул яланғас киноэстетика менән мауыҡмай, Довженконы кеше ғүмеренең уникаль ҡиммәтлеге ҡыҙыҡһындыра. Довженконың ижадын өйрәнеүсе Рауль Хаузман режиссёрҙың ижади манераһы үҙенсәлектәре тураһында яҙған:<ref name=SlovarKino>Энциклопедический словарь Кино. М. 1986. стр 126</ref> {{Цитата башы}}Фильм «Земля» — произведение не эстетическое, а исследующее действительные жизненные побуждения, изображающее превращения чувств и структуры вещей. Все возражения здесь оказываются несостоятельными: «Земля» Довженко диалектична как с точки зрения оптической, так и содержательной; она не «биологична», поскольку рождение и смерть факторы хоть и биологические, но в то же время диалектические.{{Цитата аҙағы}} == Фильмография == === Режиссёр === === Уйын киноһы === * 1926 — Ягодка любви * 1926 — Вася-реформатор (картина юғалған) * 1927 — Сумка дипкурьера * 1928 — Звенигора — "Довженко украин трилогяһының" беренсе фильмы. * 1929 — Арсенал (фильм) — "Довженко украин трилогяһының" икенсе фильмы. * 1930 — Земля (фильм, 1930) — "Довженко украин трилогяһының" өсөнсө фильмы. * 1932 — Иван (фильм, 1932) * 1935 — Аэроград * 1939 — Щорс (фильм) * 1948 — Мичурин (фильм) * 1951 — Прощай, Америка! === Документаль кино === * 1940 — Буковина — земля украинская (документаль) * 1940 — Освобождение (фильм, 1940) (документаль) * 1943 — Битва за нашу Советскую Украину (документаль) * 1944 — Победа на Правобережной Украине (документаль) === Сценарийҙар авторы === * 1926 — Ягодка любви * 1939 — Буковина, земля Украинская (фильм) * 1940 — Освобождение (фильм, 1940) * 1943 — Битва за нашу Советскую Украину (фильм) * 1945 — Страна родная (фильм) * 1945 — Победа на Правобережной Украине (фильм) * 1958 — Поэма о море ''(Ю. И. Солнцева төшөргән)'' * 1960 — Повесть пламенных лет ''(Ю. И. Солнцева төшөргән)'' * 1965 —Зачарованная Десна (фильм)''(Ю. И. Солнцева төшөргән)''<ref>1932 йылдан бащлап Довженко фильмдарына сценарийҙарҙы үҙе яҙа.</ref> == Әҙәби әҫәрҙәр == * «Воля до життя» * «Зачарована Десна» <small>(киноповесть)</small> * «Земля» <small>(сценарийы юғалған, фильм һәм сценарийҙар тураһында хәтирәләр)</small> * «Мати» * «Ніч перед боєм» * «Повість полум’яних літ» * «Нащадки запорожців» <small>(драматик поэма)</small> * «Украина в огне» <small>(киноповесть)</small> * «Поема про море» <small>(киноповесть)</small> * «Антарктида» <small>(киноповесть)</small> * «Життя в цвіту» <small>(пьеса)</small> * Көндәлек 1941-56 == Премиялары һәм наградалары == [[Файл:Диплом А.Довженка. Фото с музея в Соснице.jpg|right|150px|thumb| А. Довженко дипломы . Сосница музейынан фото.]] * 1934 — Венеция кинофестивале призы, фильм «Иван» * 1941 — I дәрәжә Сталин премияһы «Щорс» (1939) фильмы өсөн. * 1949 — II дәрәжә Сталин премияһы «Мичурин» (1948)фильмы өсөн. * 1959 — Ленин премияһы «Поэма о море» әҙәби сценарийы өсөн ''(үлгәндән һуң)''. * 1943 — Ҡыҙыл Байраҡ ордены. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Александр Довженко |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викитека = |Викицитатник = Александр Петрович Довженко |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = }} * [http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/dovzhenko/index.html Биография на people.ru] * http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/DOVZHENKO_ALEKSANDR_PETROVICH.html}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Russiancinema|1171|Александр Довженко|type=1}} * [http://www.cinematheque.ru/post/141511 ''Александр Довженко төштәре''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194052/http://www.cinematheque.ru/post/141511 |date=2016-03-04 }} * [http://litplayer.com.ua/authors/dovzhenko Произведения Довженко на аудиобиблиотеке litplayer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820040709/http://litplayer.com.ua/authors/dovzhenko |date=2011-08-20 }} * [http://www.ukrlib.com.ua/books/book.php?id=21 Избранные произведения {{ref-uk}}] * [http://razumny.ru/dovzhenko.htm Воспоминания современника об А. П. Довженко]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Тауышһыҙ кино режиссёрҙары]] [[Категория:Украин яҙыусылары]] [[Категория:Новодевичье зыяратында ерләнеүселәр]] [[Категория:Социалистик реализм]] 8pwbw3e6v5gyzj3fv4lwjasyjd7wiuz 0 109528 1296982 818677 2026-05-15T03:18:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296982 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2014}} {{Пещера |Название = Икен мәмерйәһе |Национальное название = Икинская пещера |Изображение = Икинская пещера.jpg |Подпись = |Координаты = |CoordScale = |Глубина = 12,5 |Амплитуда = |Длина = 333 |Объём = |Год открытия = |Тип = |Вмещающие породы = |Число входов = два |Категория сложности = |Доступно для посетителей= |Освещение = |Сайт = |Страна = Россия |Регион = Башҡортостан Республикаһы |Категория на Викискладе = }} '''Икен мәмерйәһе ''' ('''Икиньская пещера''', '''Икен''' — [[Икен (йылға)|Икен йылғаһы]] исеменән алынған. [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Архангел районы]]нда Бурғаз тауы ҡатламында урынлашҡан. [[Мәмерйә]]гә иң яҡын тораҡ 25 км йыраҡлыҡта ятҡан Икен ҡасабаһы хәҙер Сухая Атя тип атала (шулай уҡ, Ашин ЛХК-ың Икен урман пункты). Оҙонлоғо- 333 м, тәрәнлеге- 12,5 м; бейеклеге 11 метрҙан 0,5 м араһында тирбәлә, киңлеге от 23 метрҙан 0,5 метрға тиклем. Арҡыры киҫеме күпселектә [[арка]] формаһында, түбәһе көмбәҙ, иҙәне горизонталь һәм ҡырсынлы, ваҡ ташлы балсыҡтан. Мәмерйәне төҙөгән [[тау тоҡомдары]] булып һоро [[эзбизташ]] тора. Эсе арҡырыһы 1 м тирәһе йыуанлыҡҡа еткән сталактит, сталагмиттарға бик бай. Шулай уҡ, кальцит таштар, кальцит шарлауыҡтар менән ағас һындар күп. Мәмерйә эсенә Бурғаз тауының төньяҡ- көнбайыш битләүендәге тау-таш өйөмдәре араһындағы ике тишем хеҙмәт итә. Улар сама менән 23 метр бейеклектә урынлашҡан. Ауыҙындағы ҡуйы үлән менән аша саҡ-саҡ ҡына күренә. Һүл яҡтағы мәмерйә ауыҙының ҙурлығы — 0,55×0,8 м, уңдағыһыныҡы — 1×0,45 м. Икеһе аша ла мүкәйләп кенә (дүрт аяҡлап) инеп була. Мәмерйә киң йәмәғәтселеккә 1964 йылдан билдәле була башлай. Шул мәлдән күпләп туристар килә башлай. Хәҙер унда алып барған тимер юл эшләмәй. == Һылтанмалар == {{Commonscat-inline|Ikenskaya Cave|Икеньская пещера}} * [http://www.uazdo.ru/index.php/grots/176-grot-iken Икеньская пещера (Икиньская) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223220851/http://uazdo.ru/index.php/grots/176-grot-iken |date=2010-12-23 }} * Дубовик В. Н. Об охране пещерных биогеоценозов// Вопросы географии, экономики, краеведения Челябинской области. Сб. статей. Челябинск, ЮУКИ, 1972. С. 130—133 http://pro-speleo.ru/_ld/3/306__1P.doc * [http://www.ykoctpa.ru/multik/tech-transport/jeeps/ikin-solo/#peschera Фотографии Икеньской пещеры] [[Категория:Архангел районы]] [[Категория:Башҡортостан мәмерйәләре]] icxunqei6ry7fs3hb72tlv54dqq4onh 0 110427 1296981 1287384 2026-05-15T03:11:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296981 wikitext text/x-wiki {{Һайланған мәҡәләләргә кандидат}} == Боронғо Израиль менән Йәһүдиә тарихы == === Боронғо тарихы === Эврон (Evron Quarry) тигән палеолит төбәгендәге микроиндустрияға — 1,5—2,4 миллион йыл, Бицат-Рухама ([[Йәһүд теле|ивр.]]‏ביצת רוחמה‏‎) тигән Израиль торамаһындағы микролит индустрияһына 1 миллион йыл самаһы тип иҫәпләнә<ref>''Деревянко А. П.'' Проблема заселения древними популяциями человека Евразии // Современные проблемы археологии России, 2006.</ref><ref>[http://www.archaeology.nsc.ru/ru/publish/journal/doc/2006/251/1.pdf ''Деревянко А. П.'' Раннепалеолитическая микролитическая индустрия в Евразии: миграция или конвергенция? // Археология, этнография и антропология Евразии 1 (25) 2006]</ref>. Иң боронғо Homo erectus ҡалдыҡтары Ғобадияла (1,4 миллионлап йыл элек)<ref>[http://antropogenez.ru/location/77/ Тель-Убейдиа / 'Ubeidiya = d’Oubeidiyeh]</ref> һәм Яҡуп ҡыҙҙарының баҫмаһы янында (0,78 миллион йыл элек) табылған<ref>[http://antropogenez.ru/location/100/ Гешер Бенот Йаков 1 и 2 / Gesher Benot Ya’acov 1 & 2]</ref>. Урта палеолитта бында неандерталдар килә (Сухул, Ҡафза, Табун, Кәбара). Һа-Зореала (эргәһендәге кибуцтың атамаһынан; font-weight: normal;«>[[:en:HaZore'a|<span class="iw__tooltip" title="HaZore'a — версия статьи «Ха-Зореа» на английском языке">[en]]]}<span class="iw plainlinks" data-lang="en" data-lang-name="англ." data-title="Ха-Зореа">; шулай уҡ ҡара: ''Әйн-әл-Жәрбә '') Изреғәл үҙәнендә иртә прогрессив неандерталдар (һа-Зореа1 һәм 3) һәм ''Homo erectus'' (һа-Зореа2, 4 һәм5)<ref>''AnatiE.''</ref><ref>''AnatiE.'', ''HaasN.''</ref> ҡалдыҡтары табыла. Ләкин, Тель-Авив университеты археологтары фекеренсә, Homo sapiens төрөнөң иң боронғо вәкилдәре Кесем мәмерйәһендә яҡынса 382 000—207 000 йыл элек йәшәгән<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/8227204/Did-the-first-humans-come-out-of-Middle-East.html Did the first humans come out of Middle East?]</ref>. Берехат-Рам табылдығы булған Венера тигән атамалы туф ташы 230 мең йыллыҡ тип иҫәпләнә. Археологтар тарафынан Израилдә һәм Алжирҙа табылған тишекле өс [[Ҡабырсаҡтар|ҡабырсаҡ]] 90 мең йыл самаһы әүәл эшләнгән һәм кеше ҡулы менән тыуҙырылған тәүге ювелир әйберҙаренә ҡарай<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5099104.stm „Study reveals 'oldest jewellery'“], [[Би-би-си|BBC]] (Проверено 29 августа 2009)</ref>. Homo sapiens’тың баш һөйәге Тиберия күле (Көнбайыш Галилея) буйындағы карстлы Манот мәмерйәһендә табылған һәм <span class="cx-segment" data-segmentid="210"> 51,8±4,5 йә 54,7±5,5 мең йыллыҡ тип һанала. Ат төшөрөлгән 30 000 йыллыҡ таш таҡта Үрге Галилеяла<span class="iw iw--redirect plainlinks" data-lang="en" data-lang-name="англ." data-title="Верхняя Галилея"><sup class="iw__note noprint">[[:en:Upper Galilee|<span class="iw__tooltip" title="Upper Galilee — версия статьи «Верхняя Галилея» на английском языке">[en]]]}<sup class="iw__notice noprint" style="margin: 0px 0px 0px 1px;"><span title="Замените перенаправление статьёй либо уберите шаблон «Не переведено 5»">[[Ҡалып:Тәржемәһеҙ 5|*]]}Күгәрсен мәмерйәһендә табылған, ошонда уҡ 45—60 см бейеклектәге палеолит эт ҡалдыҡтары ла табылған. Изреғәл үҙәнендәге Кишон йылғаһы буйында эзбизташ киҫәгенә төшөрөлгән 16,5—23 мең йыллыҡ бер нисә һүрәт табылған. Б. э. т. 10—8 мең йыллыҡтарҙа был территория натуф мәҙәниәте ареалына инә, был мәҙәниәт вәкилдәре тарихта беренсе булып башаҡлы культураларҙы игә башлай<ref name="Eretz_hist"><span class="citation">{{ЭЕЭ|11758|Земля Израиля. Исторический очерк}}</ref>. Яҡынса 9 мең йыл элек ошо ерҙәрҙә неолитик инҡилап башлана һәм беренсе торамалар барлыҡҡа килә. Тарихтағы тәүге диуарлы ҡала Йерихондың барлыҡҡа килеүе лә яҡынса ошо осорға ҡарай. Тәүге семит ҡәбиләләре булған хәнәниҙәр был тирәгә яҡынса б. э. т. 4—3 мең йыллыҡтарҙа төйәкләнә. Киләһе 2—3 мең йылды ил [[Боронғо Мысыр]] идараһы аҫтында була. Яҡынса б. э. т. XXIII быуатта күсмәселәр (моғайын, әмөриҙәр) баҫымы аҫтында бындағы иртә бронза цивилизацияһы бөлгөнлөккә төшә<ref name="Eretz_hist"/>. === Иртә осор тарихы === [[Файл:1759_map_Holy_Land_and_12_Tribes.jpg|мини|280x280пкс| 1759 йылғы Фәләстин картаһы, унда Израилдең Ун ике ырыуының нисек урынлашҡанлығы күренә]] Израиль ере ([[Йәһүд теле|ивр.]]‏ארץ ישראל‏‎ ''Эрец-Исраэль'') йәһүд халҡы өсөн Библия ата-бабалары [[Ибраһим]], Исхаҡ һәм Яҡуп заманынан уҡ изге. Ғалимдар был осорҙо б. э. т. 2 мең йыллыҡ башына ҡарата<ref><span class="citation">[http://www.pbs.org/walkingthebible/timeline.html Walking the Bible Timeline] (англ.</ref>. Библияға ярашлы, Алла йәһүдтәргә Израиль ерен, Нәҙер итеп бирелгән Ер булһын тип, килешеү буйынса тапшыра. Йәһүд халҡының бөтә изге урындары — ошонда. Боронғо йәһүд ҡәбиләләре (ырыуҙары) бында б. э. т. 1200 йылдар тирәһендә барлыҡҡа килә. Бында табылған 250 йәһүд торамаһы шул осорға ҡарай<ref name="krugancient"><span class="citation">[http://www.krugosvet.ru/articles/14/1001477/1001477a2.htm#1001477-L-106 Палестина древняя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321035446/http://www.krugosvet.ru/articles/14/1001477/1001477a2.htm#1001477-L-106 |date=2008-03-21 }}.&#x20; Кругосвет.&#x20;<small>Проверено 7 июля 2008.</small><span class="citation"></ref> . Һүңғараҡ Ҡәнғәнгә пелештиҙәр баҫып инә. Батша идараһы урынлашыу, Израиль батшалығы, шунан Йәһүдиә батшалығы яралыу б. э. т. XI быуат башы — X быуат уртаһына ҡарай. Был дәүләттәр төбәккә бер ни тиклем өҙөклөктәр менән мең йыл буйы идара итә. Б. э. т. VIII быуаттан алып был территория бер-бер артлы Ашшур, [[Вавилон|Бабил]] (б. э. т. 586—539 йылдар), Әһәмәниҙәрҙең фарсы империяһы (б. э. т. 539—331 йылдар), Македония (б. э. т. 332—312 йылдар) хакимлығы аҫтында була. Б. э. т. III—II быуаттарҙа Птолемейҙар һәм Селевкиҙарҙың эллинсы дәүләттәренә инә. Маккавейҙар ихтилалы һөҙөмтәһендә бойондороҡһоҙлоҡ яулағас, б. э. т. 152—37 йылдарҙа Йәһүдиәлә йәһүд Һашмондарҙың династияһы хакимлыҡ итә. [[Файл:Masada_Roman_Ruins_by_David_Shankbone.jpg|мини|280x280пкс|Массада ҡәлғәһе эргәһендә римдарҙың хәрби лагеры емереклектәре]] Б. э. т. 63 йылдан Йәһүдиә [[Рим]] вассалына әүерелә, б. э. т. 40 йылда Йәһүдиәгә, Самарияға, Галилеяға һәм Переяға (Иордан аръяғы) бүленә. Б. э. 70 йылынан Йәһүдиә үҙаллылығын юғалта һәм Рим провинцияһына әйләнә. 135 йылда римлыларға ҡаршы ҡупҡан Бар-Кохба ихтилалынан һуң, төбәктә йәһүдтәр аҙая. Римлылар илдән йәһүдтәрҙең күбеһен ҡыуа һәм улар тураһында хәтирә лә юҡҡа сыҡһын өсөн Йәһүдиә провинцияһының исемен Сүриә Фәләстин тип үҙгәртә<ref name="Eretz_hist"/><ref>»''In an effort to wipe out all memory of the bond between the Jews and the land, Hadrian changed the name of the province from Iudaea to Syria-Palestina, a name that became common in non-Jewish literature''.</ref><ref name="Malamat1976"><span class="citation">''Abraham Malamat, Haim Hillel Ben-Sasson.''&#x20;</ref>. Йәһүдтәрҙең төп өлөшө Йәһүдиәнән Галилеяға һәм Голан бейеклектәренә күсеп ултыра<ref name="Lehmann"><span class="citation">''Clayton Miles Lehmann'' [http://people.usd.edu/~clehmann/erp/Palestine/palestin.htm 135-337: Syria Palaestina and the Tetrarchy // Palestine: History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116083307/http://people.usd.edu/~clehmann/erp/Palestine/palestin.htm |date=2013-01-16 }} (англ.</ref>. Рим империяһы 395 йылда Көнбайыш һәм [[Византия империяһы|Көнсығыш]] (Византия) өлөштәргә бүленгәндән һуң, Фәләстин һуңғыһына эләгә. == Урта быуаттарҙағы Фәләстин тарихы == === Византия-фарсы осоро === Фәләстин 619 йылға тиклем Византия провинцияһы була. V быуаттың икенсе яртыһында Эрец-Исраэлдә йәһүдтәр һаны кәмей. Әммә Галилеяла йәһүдтәр күпселекте һаҡлай әле. 614 йылда Фәләстин Фарсы тарафынан яулап алына һәм Сәсәниҙәр империяһына индерелә. Йәһүдтәр ярҙамында Йәрүсәлимде алған фарсылар уны йәһүдтәргә тапшыра. Ләкин йәһүдтәр ҡалаға өс йыл ғына хужа була.<ref name="Eretz_hist"/> Фарсыны еңгәндән һуң 629 йылда Византия императоры Ираклий тантаналы рәүештә Йәрүсәлимгә аяҡ баҫа. Фәләстин ҡабат [[Византия империяһы|Византия]] провинцияһына әйләнә. 629—630 йылдарҙа, Ираклий ихтыяры буйынса йәһүдтәрҙе күпләп үлтереү һәм ҡыуыу һөҙөмтәһендә, йәһүдтәр һаны уларҙың бөтә өс мең йыллыҡ тарихында иң түбәнге кимәлгә төшә. Шуға ҡарамаҫтан, Израиль еренән йәһүдтәр бер ҡасан да бөтөнләйгә юҡҡа сыҡмай<ref name="Lehmann"/>. === Ғәрәп хакимлығы осоро === 638 йыл тирәһендә — [[ислам]] баҫып алыуҙарының иң башында — Фәләстинде Византиянан мосолмандар тартып ала.<ref><span class="citation">[http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html Ancient Palestine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405211458/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |date=2008-04-05 }} (англ.</ref> Артабанғы алты быуат эсендә был территория өҫтөнән контроль Умайяларҙан<ref><span class="citation">[http://www.britannica.com/eb/article-45061/Palestine Palestine: The Rise of Islam] (англ.)&#x20;(2007).&#x20;<small>Проверено 19 сентября 2007.</small><span class="citation"></ref> Ғәббәсиҙәргә,<ref><span class="citation">[http://www.britannica.com/eb/article-45062/Palestine Palestine: Abbasid rule] (англ.)&#x20;(2007).&#x20;<small>Проверено 19 сентября 2007.</small><span class="citation"></ref> тәре йөрөтөүселәргә һәм кире күсә. Фәләстиндә ғәрәп хакимлығы дүрт осорға бүленә: # илде баҫып алыу һәм үҙләштереү (638—660 йылдар); # Умайялар династияһы (661—750); # Ғәббәсиҙәр династияһы (750—969); # Фатимиҙар династияһы (969—1099). === Тәре йөрөтөүселәр осоро === [[Файл:Akko-Citadel.jpg|мини|280x280пкс|Акко ҡәлғәһендә рефекториум, XII быуат]] 1099—1187 йылдарҙа тәре йөрөтөүселәр бында Йәрүсәлим короллеген нигеҙләй. Әммә 1187 йылда Сәләх-әд-Дин [[Иерусалим|Йәрүсәлимде]] ала, ә 1291 йылда тәре йөрөтөүселәрҙең һуңғы ҡәлғәһе Акра ҡолай. === Мәмлүктәр осоро === Яҡынса 9 мең йыл элек ошо ерҙәрҙә неолитик инҡилап башлана һәм беренсе торамалар барлыҡҡа килә. Тарихтағы тәүге диуарлы ҡала Йерихондың барлыҡҡа килеүе лә яҡынса ошо осорға ҡарай. Тәүге семит ҡәбиләләре булған хәнәниҙәр был тирәлә яҡынса б. э. т. 4—3 мең йыллыҡтарҙа барлыҡҡа килә. Киләһе 2—3 мең йылды ил [[Боронғо Мысыр]] идараһы аҫтында үткәрә. Яҡынса б. э. т. XXIII быуатта күсмәселәр (моғайын, әмөриҙәр) баҫымы аҫтында бындағы иртә бронза цивилизацияһы бөлгөнлөккә төшә<ref name="Eretz_hist"/>. == Яңы осорҙа Фәләстин тарихы == === Ғосман империяһы власы аҫтында === 1517 йылда Израиль территорияһын солтан [[Сәлим I]] етәкселегендәге төрөк ғосмандары баҫып ала. 400 йыл буйы ул Ғосман империяһы өлөшө булып тора. Ғосман империяһында йәһүдтәр «зимми» статусына эйә була — йәғни сағыштырмаса гражданлыҡ һәм дин иркенән файҙалана, әммә [[ҡорал]] йөрөтөргә, [[Ғәскәр|армияла]] хеҙмәт итергә һәм ат менеп йөрөргә хоҡуҡһыҙ була, шулай уҡ айырым [[һалым]] түләй.<ref><span class="citation">{{ЭЕЭ|14185|Турция}}<span class="citation"></ref> Был осорҙа Эрец-Исраэль йәһүдтәре нигеҙҙә сит илдәрҙән килгән хәйриә аҡсаһына йәшәй (Халукка). [[XVI быуат]] буйы ҙур-ҙур йәһүд общиналары Израиль ерендәге дүрт изге ҡалала — [[Иерусалим|Йәрүсәлимдә]], Хевронда, Цфатала һәм Тверияла — тамыр ебәрә. [[XVIII быуат]] башында Европанан алияларҙың (Израилгә әйләнеп ҡайтыу) һәм Йәрүсәлимдә дини-милли үҙәкте яңыртыуҙың иң күләмлеһе ойошторола. Был хәрәкәт башында раббы Йудаһ Хәсид тора. Ул Йәрүсәлимғә [[1700 йыл]]да Европаның төрлө илдәренән сыҡҡан меңләгән эйәрсене менән килә. Уларға тиклем Йәрүсәлим общинаһында 1200-ләп кеше, шул иҫәптән 200 ашкеназ, була. Ләкин Йудаһ Хәсид илгә килгәс тә мәрхүм була. Уның эйәрсендәре менән бурыстарға батҡан ашкеназ общинаһы араһында аңлашылмаусанлыҡтар тыуа, был үтескә биргән ғәрәптәрҙең синагоганы яндырыуына ([[1720 йыл|1720]]) һәм йәһүд ашкеназдарын ҡаланан ҡыуыуына сәбәп була. Был ваҡиғаларҙан һуң байтаҡ ваҡыт буйы Европанан сыҡҡан йәһүд иммигранттары нигеҙҙә Хевронда, Цфатала һәм Тверияла төпләнер була<ref name="Eretz_hist"/>. [[1799 йыл]] башында Фәләстингә [[Наполеон I|Наполеон]] һөжүм итә. Француздар Газаны, Рамланы, Лодты һәм Яффаны ала. Ләкин француз полководецы Акко ҡәлғәһен ала алмай һәм [[Мысыр]]ға сигенергә мәжбүр була<ref name="Eretz_hist"/>. [[1800 йыл]]да Фәләстин халҡы 300 меңдән артмай, уларҙың 5 меңе йәһүд була (нигеҙҙә, сефардтар). Йәһүд халҡының күпселеге Йәрүсәлимдә, Цфатта, Тверияла һәм Хевронда йәшәй. Христиандарҙың иң тығыҙ ултырған урындары (25 мең самаһы) — Йәрүсәлим, Назарет һәм Бет-Ләхәм — православие һәм католик сиркәүҙәре аҫтында була. Илдең ҡалған халҡы нигеҙҙә мосолман булып, уларҙың бөтәһе лә тиерлек сөнниҙәргә ҡарай<ref name="Eretz_hist"/>. 1800-[[1831 йыл|31]] йылдарҙа ил территорияһы ике провинцияға (вилайәткә) бүленә. Төньяҡта Шхемдан көньяҡта Хевронға тиклемге үҙәк-көнсығыш таулы төбәк (Йәрүсәлимде лә индереп) [[Дамаск|Дамаск вилайәтенә]] инә; Галилея менән яр буйы һыҙаты Акко вилайәтенә ҡарай. Негевтың ҙур өлөшө был осорҙа Ғосманға буйһонмай<ref name="Eretz_hist"/>. [[1832 йыл]]да Фәләстин Мысыр вице-короле Мөхәммәт-Алиҙың улы һәм хәрби начальнигы Ибраһим паша тарафынан баҫып алына. Төньяҡ сиге Сидонға етеп торған Фәләстин үҙәге Дамаскта булған берҙәм провинцияға әүерелә. Илгә һигеҙ йыл (1832-[[1840 йыл|40]]) идара иткән мысырҙар, Европа үрнәгенә эйәреп, ҡайһы бер реформалар ҙа үткәрә. Был осорҙа Фәләстиндә Библия географияһы һәм археологияһы буйынса киң тикшеренеүҙәр үткәрелә. 1838 йылда Мысыр хөкүмәте [[Бөйөк Британия]]ға Йәрүсәлимдә консуллыҡ асырға рөхсәт итә (быға тиклем Европа державаларының консуллыҡтары тик портлы ҡалаларҙа — Акко, Хайфа һәм Яффала, шулай уҡ Рамлала ғына була). 20 йылдан һуң Көнбайыштың бөтә дәүләттәре, АҠШ-ты ла индереп, Йәрүсәлимдә консул вәкиллектәренә эйә була<ref name="Eretz_hist"/>. XIX быуатта Йәрүсәлим ҡабат Эрец-Исраэлдең мөһим йәһүд үҙәгенә әүерелә. Йәрүсәлим менән рухи беренселек өсөн ярышҡан Цфат ер тетрәүҙән (1837) ҙур зыян күрә, 2 меңләп йәһүд һәләк була, ҡала иһә бөлгөнлөккә төшә. [[1841 йыл]]да Фәләстин менән Сүриә Төркиә контроле аҫтына ҡайта. Был ваҡытҡа Фәләстиндә йәһүд халҡының һаны ике тапҡырға арта, ә христиан һәм мосолмандар һаны үҙгәрешһеҙ ҡала<ref name="Eretz_hist"/>. [[1880 йыл]]ға Фәләстин халҡы 450 меңгә етә, уларҙың 24 меңе йәһүд була. Йәһүдтәрҙең күпселеге дүрт ҡалала йәшәй: Йәрүсәлимдә (бында йәшәгән 25 мең кешенең яртыһынан ашыуы йәһүд була), Цфатала (4 мең), Тверияла (2,5 мең) һәм Хевронда (800), тағы ла Яффала (1 мең) һәм Хайфала (300). Йәрүсәлим илдәге иң ҙур ҡалаларҙың береһе булып китә<ref name="Eretz_hist"/>. Илдәге йәһүдтәрҙең күпселеге сефард общинаһына ҡарай, уға Төньяҡ Африка, Бохара, Иран һәм башҡа яҡтарҙан күсеп килгән йәһүдтәр инә. Ашкеназ общинаһы нигеҙҙә Көнсығыш Европа йәһүдтәренән тора, ә улар хәсидтәргә һәм уларға ҡаршы булған прушимдарға (митнагдимдарға) бүленә. Йәһүдтәрҙең ҙур күпселеге ордоксияға йәбешеп ята һәм раввиндар абруйына буйһона. Халлуки фондтарынан ярҙам килеп торһа ла, йәһүдтәр төрөк чиновниктары йыйған ҙур һалымдарҙы түләр өсөн күп эшләргә мәжбүр була. Шуға ҡарамаҫтан, Эрец-Исраэлдең йәһүдтәре һаны Европала ойошторолған алиялар иҫәбенә йылдам үҫә<ref name="Eretz_hist"/>. === Йәһүдтәрҙең Сионға ынтылышы һәм сәйәси сионизм яралыуы === [[Диаспора]]ла йәшәгән йәһүдтәр һәр ваҡыт Сионға ҡайтырға ашҡынып йәшәй. [[XII быуат]]тан башлап йәһүдтәрҙең христиан сиркәүе тарафынан эҙәрләнеүе уларҙың Изге ергә ағылыуына сәбәпсе була. 1492 йылда был ағымды Испаниянан һөрөлгән йәһүдтәр тулыландыра. [[Файл:Herzl-balcony.jpg|мини|387x387пкс|Теодор Герцль]] Хәҙерге заман иммиграцияһының тәүге ҙур тулҡыны Беренсе алия ([[Йәһүд теле|ивр.]]‏עלייה‏‎) тигән атама аҫтында билдәлелек ала, ул [[1881 йыл]]да, йәһүдтәр Көнсығыш Европала үҙҙәренә иғлан ителгән ҡыйратыуҙарҙан ҡасырға мәжбүр булғанда, башлана<ref name="aliyot"><span class="citation">[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html Immigration] (англ.</ref>. Донъяла йәһүд дәүләте буласаҡ Израилде нигеҙләү маҡсатын ҡуйған сәйәси сионизм хәрәкәтен Теодор (Беньямин Зеэв) Герцль башлап ебәрә<ref>[[История Израиля#CITEREFKornberg1993|Kornberg 1993]] "How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?</ref><ref>[[История Израиля#CITEREFHerzl1946|Herzl 1946]], С. 11</ref>. [[1896 йыл]]да Герцль «Йәһүд дәүләте» ([[Немец теле|нем.]] ''<span lang="de">Der Judenstaat'') тигән китабын баҫтыра, унда йәһүд дәүләтен ниндәй итеп күреүен тасуирлай. Киләһе йылына инде Герцль Базелдә үткән беренсе Бөтә донъя йәһүд конгресына етәкселек итә, унда Бөтә донъя синонизм ойошмаһына нигеҙ һалына<ref><span class="citation">[http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm Chapter One: The Heralders of Zionism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |date=2009-04-27 }} (англ.</ref>. Икенсе алия ([[1904 йыл|1904]]—[[1914 йыл]]дар) Кишиневтағы ҡыйралыштан һуң башлана. 40 меңләгән йәһүд Фәләстингә килеп төпләнә<ref name="aliyot"/>. Беренсе һәм икенсе алия иммигранттарының күбеһе ортодоксаль йәһүдтәр була,<ref>[[История Израиля#CITEREFStein2003|Stein 2003]], С. 88</ref> әммә икенсе алияға киббуц хәрәкәтен башлап ебәргән социалистар ҙа инә<ref>[[История Израиля#CITEREFRomano2003|Romano 2003]], С. 30</ref>. === Фәләстиндә британ мандаты === [[Беренсе донъя һуғышы]] барғанда В. Жаботинский менән И. Трумпельдор инициативаһы буйынса британ армияһы составында «Йәһүд легионы» төҙөлә, ул британ ғәскәрҙәренә Фәләстинде баҫып алырға ярҙамлаша. [[1917 йыл]]дың ноябрендә Бөйөк Британияның сит ил эштәре секретары Артур Бальфур артабан Бальфур Декларацияһы тип аталасаҡ документты сығара. Унда раҫланыуынса, Британия «''Фәләстиндә йәһүд халҡы өсөн милли йорт төҙөүгә ыңғай ҡарай''»<ref><span class="citation">[http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm Balfour Declaration 1917] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704103803/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm |date=2007-07-04 }} (англ.</ref>. [[1919 йыл|1919]]—[[1923 йыл]]дарҙа (Өсөнсө алия) Фәләстингә башлыса Көнсығыш Европанан 40 меңләп йәһүд күсә. Был тулҡындағылар ауыл хужалығы эштәрен белә һәм иҡтисадты күтәреү мөмкинлегенә эйә була. Британ властары иммиграцияға квота билдәләһә лә, был осор аҙағына йәһүдтәр һаны 90 меңгә етә. Изреғәл үҙәне менән Хефәр үҙәне һаҙлыҡтары киптерелә һәм ер ауыл хужалығы өсөн яраҡлыға әйләнә. Был осорҙа профсоюздар федерацияһы Гистадрутҡа нигеҙ һалына. Илдә йәшәгән ғәрәптәр йәһүд иммиграцияһының көсәйеүе менән ризалашмай. Йәһүдтәр эре ғәрәп ер биләүселәренән ҙур биләмәләр һатып ала, ваҡ ҡуртымсыларҙы ҡыуып ебәрә. Йәһүд эшҡыуарҙары эшкә йәһүд эшселәрен алырға тырыша. Йәһүд иммиграцияһына ҡаршы ғәрәптәрҙең сығыштары һөҙөмтәһендә [[1920 йыл]]да Фәләстин фетнәләре башлана. Быға бәйле Һа-Шомер йәһүд үҙоборона ойошмаһы нигеҙендә йәһүдтәрҙең яңы хәрби ойошмаһы «Хагана» ([[Йәһүд теле|ивритс]]а «Оборона») барлыҡҡа килтерелә.<ref>[[История Израиля#CITEREFScharfstein1996|Scharfstein 1996]], С. 269.</ref> [[1922 йыл]]да Милләттәр Лигаһы Бөйөк Британияға Фәләстин мандатын тапшыра, быны «''илдә йәһүд милли йортон хәүефһеҙ ойоштороу өсөн сәйәси, административ һәм иҡтисади шарттар булдырыу''» кәрәклеге менән аңлата<ref><span class="citation">[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804221156/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html |date=August 4, 2011 }} (англ.</ref>. Мандаттың тәүге осоронда Яффа фетнәләре арҡаһында Британия йәһүд иммиграцияһын сикләй һәм йәһүд дәүләтенә тәғәйенләнгән территорияның бер өлөшөн Трансиорданияға бирә.<ref>[[История Израиля#CITEREFLiebreich2005|Liebreich 2005]], С. 34</ref> Ул ваҡытта илдә башлыса мосолман ғәрәптәр йәшәй, әммә иң ҙур ҡала булған Йәрүсәлимдә йәһүдтәр күпселекте тәшкил итә.<ref>J. V. W. Shaw.</ref> [[1924 йыл|1924]]—[[1929 йыл]]дарҙа (Дүртенсе алия) Фәләстингә 82 мең йәһүд күсә, был башлыса [[Польша]] менән [[Венгрия]]лағы антисемитизм күтәрелешенә бәйле була. Был ағым күпселек урта синыф вәкилдәренән тора, улар үҫештәге ҡалаларға төпләнә, сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы өлкәһенә һәм еңел сәнәғәткә ҡараған бәләкәй предприятиелар аса. Ләкин һуңғараҡ был тулҡын эмигранттарының яҡынса 23 меңе илдән кире китә. 1930-сы йылдарҙа [[Германия]]ла нацизм идеологияһының күтәрелеше Бишенсе алияға сәбәп була. Сирек миллион самаһы йәһүд [[Адольф Гитлер|Гитлер]]ҙан ҡаса. Был ағым [[1936 йыл|1936]]—[[1939 йыл]]дарҙағы Ғәрәп ихтилалы һәм, Британия тарафынан 1939 йылда «Аҡ китап» нәшер ителеп, йәһүдтәрҙең Фәләстингә күсеүенә нөктә ҡуйылыуы менән тамамлана. Донъялағы бөтә илдәр Холокосттан ҡасып килгән йәһүдтәрҙе ҡабул итеүҙән баш тарта. Фәләстингә йәшерен күсенеүҙе тормошҡа ашырыу маҡсатында «Моссад ле-Алия Бет» тигән ойошма төҙөлә, ул йәһүдтәргә Фәләстингә эләгергә һәм шулай итеп һәләкәттән ҡотолорға ярҙам итә<ref name="aliyot"/>. [[Икенсе донъя һуғышы]] тамамланыуға Фәләстиндең 1922 йылда 11 процент тәшкил иткән йәһүд халҡы 33 процентҡа етә<ref><span class="citation">[http://www.mideastweb.org/palpop.htm The Population of Palestine Prior to 1948] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |date=2011-08-14 }} (англ.</ref><ref><span class="citation">[http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html Population Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050722030415/http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html |date=2005-07-22 }} (англ.</ref> == Хәҙерге Израиль тарихы == === Израиль Дәүләтен төҙөү === [[1945 йыл]]дан һуң Бөйөк Британия йәһүд халҡы менән көсәйә барыусы ыҙғышҡа йәлеп ителә<ref>[[История Израиля#CITEREFFraser2004|Fraser 2004]], С. 27</ref>. [[1947 йыл]]да британ хөкүмәте Фәләстин мандатынан баш тарта, быны ғәрәптәрҙе лә, йәһүдтәрҙе лә ҡәнәғәтләндерерлек ҡарар таба алмауы менән аңлата<ref><span class="citation">[http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0a2a053971ccb56885256cef0073c6d4/2248af9a92b498718525694b007239c6!OpenDocument Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.]</ref>. Күптән түгел ойошторолған [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]] [[1947 йыл]]дың [[29 ноябрь|29 ноябренд]]ә Фәләстинде бүлеү планын ҡабул итә (БМО ГА-ның 181-се резолюцияһы). Был план [[1948 йыл]]дың 1 авгусына Фәләстиндә британ мандатын туҡтата һәм уның территорияһында ике дәүләт: йәһүд һәм [[Ғәрәптәр|ғәрәп]] дәүләте төҙөүҙе күҙҙә тота. [[Иерусалим|Йәрүсәлим]] менән Бет-Ләхәм, был ҡалаларҙың статусы буйынса конфликт сыҡмаһын өсөн, БМО ҡарарына ярашлы, халыҡ-ара контроль аҫтындағы территориялар тип иғлан ителә.<ref name="Круг_раздел">[http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 План ООН по разделу Палестины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127055252/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 |date=2009-01-27 }} в [http://www.krugosvet.ru энциклопедии Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813200639/http://www.krugosvet.ru/ |date=2009-08-13 }}</ref> Был планды [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[АҠШ]] кеүек ҙур державалар хуплағанға күрә ул ҡабул ителә ала. Советтар Союзы, Яҡын Көнсығыштағы урынын нығытырға тырышып, иң элек Бөйөк Британияның позицияһын ҡаҡшатырға ынтыла. БМО планының СССР тарафынан хупланыуы йәһүдтәр өсөн дә, ғәрәптәр өсөн дә көтөлмәгән хәл була<ref>[http://www.vmdaily.ru/article.php?aid=5372 Сталин и Израиль]</ref><ref>[http://www.inosmi.ru/translation/241519.html «Рука Москвы» и создание Израиля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413061241/http://www.inosmi.ru/translation/241519.html |date=2009-04-13 }}</ref><ref>[http://scepsis.ru/library/id_1633.html Сталин и создание государства Израиль]</ref>. АҠШ-тың сәйәси элитаһы эсендә был мәсьәләлә етди ҡапма-ҡаршылыҡтар булһа ла, [[АҠШ Дәүләт департаменты|дәүләт департаменты]] етәкселеге менән ҡаршы тороуға ингән президент Гарри Трумэндың ҡарашы еңеп сыға.<ref>[http://www.inosmi.ru/translation/241250.html Вашингтонская битва за рождение Израиля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610074701/http://www.inosmi.ru/translation/241250.html |date=2009-06-10 }}</ref><ref>[http://www.knukim-edu.kiev.ua/index.php?id=190&view=article Гарри Трумен и его роль в создании государства Израиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128072417/http://knukim-edu.kiev.ua/index.php?id=190&view=article |date=2011-01-28 }}</ref> Йәһүд халҡының күпселеге Фәләстинде бүлеү планын хуплап ҡаршы ала. [[Менахем Бегин]]дың Иргун һәм Исхаҡ Шамирҙың Лехи ойошмаһы кеүек радикаль йәһүд ойошмалары ғына, был план йәһүдтәргә ҡарата ғәҙел түгел тип, унан баш тарта. Бер ни тиклем "ишув"тың (Фәләстиндә йәшәгән йәһүдтәрҙең) хөкүмәте вазифаларын да өлөшләтә үтәп торған Йәһүд агентлығы иһә БМО планын ҡабул итергә була<ref><span class="citation">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/History/HISTORY-+Foreign+Domination.htm History: Foreign Domination] (англ.).&#x20; МИД Израиля&#x20;(1 октября 2006).&#x20;<small>Проверено 6 июля 2007.</small><span class="citation"></ref> Ғәрәп етәкселәре, шул иҫәптән [[Ғәрәп илдәре лигаһы|Ғәрәп дәүләттәре лигаһы]] һәм Юғары ғәрәп советы (Фәләстин) БМО-ның Фәләстинде бүлеү планына ҡырҡа ҡаршы була<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], С. 40-1</ref> һәм уны тормошҡа ашырыуға бөтә көстәре менән ҡамасаулыҡ ҡыласаҡтарын белдерә<ref name="ЭЕЭ_раздел"><span class="citation">{{ЭЕЭ|13236|Планы раздела Палестины}}<span class="citation"></ref>. Мәҫәлән, Юғары ғәрәп советының рәйесе вазифаларын үтәгән Жәмәл әл Хөссәйени 1947 йылдың 24 ноябрендә былай тип янай: «''Йәһүдтәр Фәләстиндең берәй генә өлөшөнә эйә булһа ла, ил ут һәм ҡан эсендә ҡаласаҡ''»<ref name="ЭЕЭ_раздел"/>. Йәһүд дәүләтен төҙөүгә ҡаршылыҡ күрһәткән ғәрәп етәкселәре раҫлауынса, план Фәләстин халҡының 67 процентын тәшкил иткән йәһүд булмаған күпселектең хоҡуҡтарын боҙа. Йәһүд дәүләтенә тапшырылаһы территорияның майҙаны ла, сифаты ла дәғүәләшеүгә сәбәп була. Йәһүдтәр һәм ғәрәптәр араһында күп һанлы бәрелештәр булып тора. [[1948 йыл]]дың 14 майында, Фәләстингә британ мандаты тамамланыуға бер көн ҡалғанда, [[Давид Бен-Гурион|Дауыт Бен-Гурион]] БМО бүлгән территорияла йәһүд дәүләтен иғлан итә<ref name="npr"><span class="citation">[http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history3.html Part 3: Partition, War and Independence] (англ.</ref>. Киләһе көнөнә инде [[Ғәрәп дәүләттәре лигаһы]] Израилгә һуғыш аса һәм бер юлы биш ил ([[Сүриә]], [[Мысыр]], [[Ливан]], [[Ираҡ]] һәм Трвансиордания) Израилгә ҡаршы һуғыш иғлан итә. Шулай итеп, Беренсе ғәрәп-израиль һуғышы башлана<ref name="npr"/>. === Бойондороҡһоҙлоҡ һәм беренсе йылдар === [[1948 йыл]]дың 17 майында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Советтар Союзы]] доньяла беренсе булып Израиль дәүләтен де-юре таный. АҠШ, көслө йәһүд лоббийы булыуға ҡарамаҫтан, Израилде де-факто ғына таный. Израилдең беренсе сит ил эштәре министры Моше Шарет Израилдең СССР-ға тәүге рәсми телеграммаһында «[[БМО]]-ла совет делегацияһының бойондороҡһоҙ һәм суверенлы йәһүд дәүләтен ойоштороуҙы хуплаған ныҡлы позиция биләгәне өсөн Израиль халҡының оло рәхмәтен һәм хөрмәтен» еткерә<ref>''Хронограф''. «Вокруг света» № 5-2008, стр. 50</ref> 1948 йылда хәрби хәрәкәттәр башланғанға тиклем Фәләстиндә 1 миллион 250 мең ғәрәп була<ref>[http://www.mideastweb.org/unscop1947.htm Report of UNSCOP — 1947] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218005750/http://mideastweb.org/unscop1947.htm |date=2010-12-18 }}</ref>, уларҙың 750 меңе йәһүд дәүләтенә тапшырылған һәм һуғыш барышында Израиль тарафынан тартып алынған территорияларҙа йәшәй<ref name="ЭЕЭ_беженцы"><span class="citation">{{ЭЕЭ|15544#02|Израиль и палестинская проблема. Война 1948 г.}}</ref>. Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғыш барышында Фәләстиндә йәшәгән 600 меңләп ғәрәп<ref>В различных источниках приводятся цифры от 520 до 900 тыс.</ref> йәһүдтәргә бирелгән һәм ғәрәптәргә ҡалдырылған территорияларҙағы йорттарын ташлап китергә мәжбүр була. Бер йыл барған хәрби хәрәкәттәрҙән һуң, [[1949 йыл]]дың июлендә, Мысыр, Ливан, Трансиордания һәм Сүриә менән утҡа тотошоуҙы туҡтатыу тураһында килешеү ҡабул ителә. Уға ярашлы, Көнбайыш Галилея һәм диңгеҙ буйы тигеҙлегенән Йәрүсәлимгә тиклемге аралыҡ та йәһүдтәр ҡулы аҫтында ҡала. Йәрүсәлим Израиль менән Трансиордания араһында утты туҡтатыу һыҙаты буйынса бүленә. Израиль дәүләте мандат аҫтындағы Фәләстин территорияһының 80 процентын (Иордан аръяғынан тыш) биләй. Был ваҡытлы сиктәр «Йәшел һыҙат» тип атала. Ғәрәп дәүләте төҙөлмәй ҡала.<ref name="ЭЕЭ_раздел"/> Был территорияны, Йәһүдиә, Самария һәм Көнсығыш Йәрүсәлимде, Иордания аннексиялай, ул артабан Көнбйыш яр тип йөрөтөлә башлай. Мысыр [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы) өҫтөнән контроллек ала. 1949 йылдың 11 майында Израиль Дәүләте БМО ағзаһы тип таныла<ref><span class="citation">[http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b Two Hundred and Seventh Plenary Meeting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912101430/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b |date=2007-09-12 }}.&#x20;</ref>. Дәүләт барлыҡҡа килгәндең тәүге йылдарында уның сәйәси майҙанында социалистик сионизм (МАПАЙ) хәрәкәте өҫтөнлөк итә, ул Израилдең беренсе премьер-министры [[Давид Бен-Гурион|Дауыт Бен-Гурион]] етәкселеге аҫтында бара<ref>[[История Израиля#CITEREFLustick1988|Lustick 1988]], pp. 37-9</ref><ref><span class="citation">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html Israel (Labor Zionism)].&#x20;</ref>. Был йылдарҙа йәһүдтәр күпләп иммиграциялай. 1948—1958 йылдарҙа Израиль халҡы 0,8 миллиондан 2 миллионға тиклем арта<ref><span class="citation">[http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006 Population, by Religion and Population Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930033403/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006 |date=2007-09-30 }}.&#x20;</ref>. Иммигранттарҙың күпселеге ҡасаҡ булғанлыҡтан мөлкәтһеҙ килә. Улар ваҡытлы палатка ҡаласыҡтарына («''маабарот''») урынлаштырыла. [[1952 йыл]]ға ошондай ҡаласыҡтарҙа 200 меңдән ашыу иммигрант көн итә. Был кризисты хәл итеү ихтыяжы Бен-Гурионды ГФР менән репарациялар тураһында договорға ҡул ҡуйырға мәжбүр итә, был Германия менән хеҙмәттәшлек итеү ниәтенә асыуы килгән йәһүдтәрҙең көслө ҡаршылығына осрай<ref>[[История Израиля#CITEREFShindler2002|Shindler 2002]], pp. 49-50</ref>. 1950-се йылдарҙа Мысыр оккупациялаған [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)нан һәм Иордания оккупациялаған территориянан Израилгә фәләстин боевиктары (фидаиҙар) бер-бер артлы [[Терроризм|террористик]] һөжүмдәр яһап тора. 1956 йылда Израиль Мысыр национализациялаған [[Суэц каналы]]н ҡулдарына алырға ниәтләгән Бөйөк Британия менән Францияның йәшерен союзына берегә. Суэц кризисы барышында Синай ярымутрауы баҫып алынғандан һуң, [[АҠШ]] менән СССР баҫымы аҫтында Израиль судноларының Суэц каналы аша йөрөүенә һәм [[Ҡыҙыл диңгеҙ]]гә сығыуына алмашҡа сигенергә мәжбүр була<ref><span class="citation">[http://history.sandiego.edu/GEN/20th/suez.html The Suez Crisis] (англ.</ref>. === Ғәрәп-израиль конфликты === ==== Ғәрәп илдәре менән мөнәсәбәттәр ==== Йәһүд дәүләте барлыҡҡа килгәндең тәүге тиҫтә йыллыҡтарында ғәрәп илдәре уны ойоштороуҙың хоҡуҡилығы буйынса дәғүәләшеүҙе дауам итә, ә ғәрәп милләтселәре Насер етәкселеге аҫтында уны юҡ итеүгә саҡырыуҙан туҡтамай<ref>[http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 Encarta — Six-Day War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606190807/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 |date=2009-06-06 }}</ref>. 1967 йылда [[Мысыр]], [[Сүриә]] һәм [[Иордания]] үҙ ғәскәрҙәрен Израиль сигенә тарта, БМО-ның татыулыҡ урынлаштырыусыларын ҡыуып ебәрә һәм Израиль караптарына Ҡыҙыл диңгеҙгә һәм Суэц каналына юлды бикләй. Көньяҡта фидаиҙарҙың һөжүмдәре туҡтамай. Радионан сығышында Насер ғәрәп дәүләттәрен Израилде диңеҙгә төртөп төшөрөргә өндәй<ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/06/06/127037 Политэкономия: Шесть дней вечной войны]</ref>. Был ғәмәлдәр Израиль өсөн нөктәле һөжүмдәр яһау һәм һуғыш башлау өсөн һылтау булып хеҙмәт итә, был һуғыш тарихҡа Алты көнлөк һуғыш тигән атама менән инә<ref>[[История Израиля#CITEREFSmith2006|Smith 2006]], С. 126.</ref>. Был һуғышта Израиль бер нисә көн эсендә ышаныслы еңеү яулай, Синай ярымутрауын, [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)н, Иордан йылғаһының Көнбайыш ярын, Көнсығыш Йәрүсәлимде һәм Голан бейеклектәрен яулай. 1949 йылғы йәшел һыҙат Израиль менән яңы территориялар араһындағы административ сиккә әүерелә. [[Иерусалим|Йәрүсәлим]] сиктәре ҡаланың көнсығышына табан киңәйә. 1980 йылда ҡабул ителгән Йәрүсәлим тураһындағы закон ҡаланың сиктәрен йәнә бер тапҡыр раҫлай һәм Йәрүсәлимдең статусы тураһында халыҡ-ара бәхәс ҡубыуға сәбәп була. [[Файл:Golda_Meir_03265u.jpg|мини|184x184пкс|Израиль премьер-министры Голда Меир]] [[1967 йыл]]да ғәрәп дәүләттәренең еңелеүе ғәрәп радикализмы һәм терроризмының үҫеүенә килтерә — Фәләстинде азат итеү ойошмаһының эшмәкәрлеге әүҙемләшә<ref>[http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html?pagewanted=2 NYTimes — The Interregnum]</ref><ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/33+The+Palestinian+National+Covenant-+July+1968.htm Israel Ministry of Foreign Affairs — The Palestinian National Covenant — July 1968]</ref>. 1960-сы йылдар аҙағы — 1970-се йылдар башында фәләстин террорсылары бөтә донъя буйлап израилдәргә һөжүмдәрҙең беренсе тулҡынын йәйелдерә. [[1972 йыл]]да [[Мюнхен]]дағы Йәйге Олимпиадала Израиль атлеттарын ирекһеҙләп тотоу иң билдәле теракт булып иҫәпләнә<ref>[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php Ma’alot, Kiryat Shmona, and Other Terrorist Targets in the 1970s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151229092039/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php |date=2015-12-29 }}</ref>. Немец махсус хеҙмәттәре, аманат итеп алынғандарҙы ҡотҡарырға тырышып, уңышһыҙлыҡҡа тарый һәм аманаттар барыһы ла һәләк була. Был теракт өсөн яуаплы террорсылар бик тиҙ иреккә сығарыла<ref><span class="citation">''Edmund L. Andrews, John Kifner.''&#x20;</ref>. Израиль махсус хеҙмәттәре «Алла ҡапҡаһы» тигән яуап операцияһын үткәрә һәм һөжүмдә ҡатнашҡандарҙың бөтәһе лә эҙләп табыла һәм үлтерелә<ref>[[История Израиля#CITEREFCrowdy2006|Crowdy 2006]], С. 333</ref> [[1973 йыл]]дың 6 октябрендә, йәһүдтәр өсөн айырыуса изге булған Йом Киппурҙа (Ҡиәмәт көнө), бөтә диндар йәһүдтәр [[синагога]]ла булғанда, Мысыр менән Сүриә Израилгә һөжүм итә. Израиль хөкүмәте өсөн был һуғыш көтөлмәгәнлек була. Ҡиәмәт көнө һуғышы [[26 октябрь|26 октябрҙ]]ә тамамлана. Һөжүм ЦАХАЛ тарафынан уңышлы кире ҡағыла<ref><span class="citation">[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm 1973: Arab states attack Israeli forces].&#x20;</ref>. Һуғыш йомғаҡтарын эске тикшереү хөкүмәттән яуаплылыҡты алһа ла, йәмәғәтселектең ризаһыҙлығы премьер-министр Голда Меирҙы отставкаға китергә мәжбүр итә. [[1977 йыл]]да Кнессетҡа һайлауҙар Израилдең сәйәси тормошонда боролош яһай. Беренсе тапҡыр Херут (хәҙерге Ликуд), [[Менахем Бегин]] етәкселеге аҫтында күпселек тауышты йыйып, дәүләт барлыҡҡа килгәне бирле властан китмәгән МАПАЙ (хәҙерге Авода) партияһынан илгә контроллек итеү мөмкинлеген тартып ала.<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], pp. 169-70 «In hindsight we can say that 1977 was a turning point…»</ref> 1978 йылда Израилгә Мысыр президенты Әнүәр Садаттың тарихи сәфәре була. Был ваҡиға Израилдең ғәрәп дәүләте башлығы тарафынан тәүге танылыуы булып тора<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], pp. 171-4</ref>. Ике йылдан Әнүәр Садат менән Менахем Бегин Мысыр-Израиль солох договорына ҡул ҡуя,<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], pp. 186-7</ref> уға ярашлы, Израиль Мысырға Синай ярымутрауын ҡайтарып бирә һәм Фәләстин автономияһын ойоштороу буйынса һөйләшеүҙәр башларға йөкләмә ала. [[1982 йыл]]да Израиль Фәләстинде азат итеү ойошмаһы базаларын юҡ итеү маҡсатында Ливан граждандар һуғышына барып ҡыҫыла. Был операция «Галилеяға тыныслыҡ» тип атала, ләкин аҙаҡ Беренсе Ливан һуғышы тигән атама ала<ref>[http://www.newsru.co.il/israel/21mar2007/second503.html Комиссия решила назвать Вторую Ливанскую войну Второй Ливанской войной]</ref>. [[1985 йыл]]да Израиль Ливан территорияһынан ғәскәрҙәрен сығара, 2000 йылға тиклем Израиль ҡулы аҫтында торған буфер зонаһында ғына хәрбиҙәр ҡалдыра. [[1994 йыл]]да Израиль-Иордания солох договоры төҙөлә, Иордания Израиль менән мөнәсәбәттәрен көйләгән икенсе ғәрәп дәүләте була.<ref>[[История Израиля#CITEREFHarkavyNeuman2001|Harkavy &#x26; Neuman 2001]], С. 270</ref> 2000 йылда премьер-министр Эхуд Барак Көньяҡ Ливандан ғәскәрҙәрҙе сығара. 2006 йылдың 12 июлендә Ливандың шиғый террорсы ойошмаһы Хезболла Израиль тораҡ пункттарына бер нисә ракета ебәрә һәм Израиль ғәскәрҙәре позицияларына һөжүм итә. Был ойошмаға [[Сүриә]] һәм [[Иран]] ыңғай ҡарашта тора.<ref name="HRTZ_Harel"><span class="citation">''Amos Harel.''&#x20;</ref><ref name="wsh"><span class="citation">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200262_pf.html Hezbollah Raid Opens 2nd Front for Israel] (англ.</ref><ref><span class="citation">[http://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2006/jul/060712.gradstein.html Hezbollah Captures Two Israeli Soldiers] (англ.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060717235503/http://www.iht.com/articles/2006/07/13/africa/web.0712mideast.php Clashes spread to Lebanon as Hezbollah raids Israel — International Herald Tribune]</ref><ref>[http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html חדשות nrg — חיזבאללה: חטפנו שני חיילים, שחררו אסירים] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201131317/http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |date=2011-12-01 }}</ref><ref><span class="citation">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5179434.stm Day-by-day: Lebanon crisis — week one] (англ.</ref><ref><span class="citation">[http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm Hezbollah: 2 Israeli Soldiers Captured] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025035334/http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm |date=2011-10-25 }} (англ.</ref> Хезболланың провокацион сығыштары Икенсе Ливан һуғышы тоҡаныуға сәбәпсе була. БМО баҫымы аҫтында утҡа тотошоу туҡтатыла. 2008 йылдың майында Төркиәлә Сүриә менән туранан-тура булмаған һөйләшеүҙәр барғаны билдәле була<ref><span class="citation">''Peter Walker.''&#x20;</ref> === Фәләстин ғәрәптәре менән мөнәсәбәттәр === [[1987 йыл]]да Иордандың Көнбайыш ярында һәм [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)нда ғәрәптәр Израиль идараһына һәм оккупацияһына ҡаршы баш күтәрә (Беренсе интифада)<ref><span class="citation">[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html Intifada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403235459/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html |date=2008-04-03 }}.&#x20;</ref>. Һөҙөмтәлә, интифаданың артабанғы алты йылы эсендә 180 израилле һәм меңдән ашыу ғәрәп үлтерелә. 1988 йылда Фәләстинде азат итеү ойошмаһы Израилдең хоҡуғын таный һәм террорсыл көрәш алымдарынан баш тартыуын белдерә<ref>[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_plo_israel_exist_1988.php Why did the PLO suddenly decide, in 1988, that Israel had a right to exist?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025143803/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_plo_israel_exist_1988.php |date=2016-10-25 }}</ref>. Фарсы ҡултығындағы һуғыш барышында 1991 йылда фәләстин ғәрәптәренең күпселеге һәм Фәләстинде азат итеү ойошмаһы Саддам Хөсәйен яҡлы була һәм Ираҡтың Израилгә ракеталар менән һөжүм итеүҙәрен хуплай<ref><span class="citation">''Clyde Haberman.''&#x20;</ref><ref>[[История Израиля#CITEREFMowlanaGerbnerSchiller1992|Mowlana, Gerbner &#x26; Schiller 1992]], С. 111</ref>. [[Файл:Bill_Clinton,_Yitzhak_Rabin,_Yasser_Arafat_at_the_White_House_1993-09-13.jpg|слева|мини|180x180пкс|Исхаҡ Рабин менән Ясир Арафат президент Билл Клинтон эргәһендә килешеүҙәр төҙөгәндә ҡул ҡыҫыша, Осло, 1993 йылдың 13 сентябре]] [[1992 йыл]]да Исхаҡ Рабин Израиль премьер-министры булғас, Израиль ғәрәп күршеләре менән уртаҡ тел табыу сәйәсәтен үткәрә башлай<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], С. 236</ref><ref><span class="citation">[http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm From the End of the Cold War to 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625191031/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm |date=2007-06-25 }} (англ.</ref>. 1993 йылда Шимон Перес менән [[Мәхмүд Аббас|Мәхмуд Аббас]] Ослола тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуя<ref name="ExchangeOfLetters"><span class="citation">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-PLO%20Recognition%20-%20Exchange%20of%20Letters%20betwe Israel-PLO Recognition: Exchange of Letters between PM Rabin and Chairman Arafat] (англ.).&#x20; МИД Израиля&#x20;(9 Sep 1993).&#x20;<small>Проверено 15 июля 2012.</small><span class="citation"></ref>. Ошо килешеүҙәр менән Фәләстин милли хакимиәте (ФМХ) ойошторола, уға Иордандың Көнбйыш яры менән [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы) өҫтөнән контроллек итеү вазифаһы тапшырыла. 5 йыл эсендә конфликтты тулыһынса көйләү планлаштырыла .<ref name="DeclarationOfPrinciples"><span class="citation">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Declaration+of+Principles.htm Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements](англ.).&#x20; МИД Израиля.&#x20;<small>Проверено 4 марта 2009.</small>&#x20;<small>.</small><span class="citation"></ref><ref><span class="citation">[http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements](недоступная ссылка — [//web.archive.org/web/*/http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm ''история'']) .&#x20;</ref>(недоступная ссылка) Ләкин фәләстин ислам төркөмдәре теракттар һәм һөжүмдәрҙе дауам итә<ref name="Oslo-теракты">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+before+2000/Fatal%20Terrorist%20Attacks%20in%20Israel%20Since%20the%20DOP%20-S Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the Declaration of Principles(September 1993)]</ref>, Израиль армияһының яуап ғәмәлдәре һөҙөмтәһендә тыныс халыҡ та һәләк була.<ref><span class="citation">''Settlements information, [http://www.fmep.org/about/overview.html Foundation for Middle East Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208065623/http://www.fmep.org/about/overview.html |date=2007-12-08 }}''&#x20;[http://www.fmep.org/settlement_info/stats_data/settler_population_growth/sources_population_growth_1991-2003.html Sources of Population Growth: Total Israeli Population and Settler Population, 1991—2003] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080511203844/http://www.fmep.org/settlement_info/stats_data/settler_population_growth/sources_population_growth_1991-2003.html |date=2008-05-11 }}(англ.)(недоступная ссылка — [//web.archive.org/web/*/http://www.fmep.org/settlement_info/stats_data/settler_population_growth/sources_population_growth_1991-2003.html ''история'']) <small>Проверено 12 декабря 2007.</small><small>.</small><span class="citation"></ref>. [[1995 йыл]]дың ноябрендә Исхаҡ Рабин йәһүд экстремисы Игаль Әмир тарафынан үлтерелә. 1990-сы йылдар аҙағында премьер-министр Бинйәмин Нетанияһу ғәскәрҙе Хеврондан сығара<ref>[[История Израиля#CITEREFBregman2002|Bregman 2002]], С. 257</ref> һәм Уай-Ривер меморандумына ҡул ҡуя, был документ фәләстиндәрҙең үҙидаралыҡ хоҡуҡтарын киңәйтә<ref><span class="citation">[http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm The Wye River Memorandum] (англ.</ref> [[2000 йыл]]дың июлендә премьер-министр Эхуд Барак Кэмп-Дэвидтағы саммитта [[АҠШ]] президенты Билл Клинтон аралашсылығында Ясир Арафат менән һөйләшеүҙәр үткәрә. Был саммитта Эхуд Барак [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы) менән Иордан йылғаһының Көнбайыш ярындағы территорияларҙың 97 процентында фәләстин дәүләте төҙөү планын тәҡдим итә. Ул фәләстин дәүләтенә кисекмәҫтән тотош [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)н һәм Көнбайыш ярҙың 73 процентын бирергә, ҡалған 20 процентты киләһе10-25 йыл эсендә тапшырырға тәҡдим итә. Был тәҡдимде тормошҡа ашырған осраҡта тәүҙә Фәләстин дәүләте бер-береһенә бәйһеҙ 4 өлөштән торор, улар араһында Израиль биләмәләре ятыр һәм дәүләт Израилдән башҡа бер ил менән дә уртаҡ сикле булмаҫ ине<ref>[http://www.mideastweb.org/campdavid2.htm Essentials of the Camp David II Proposals by Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022072323/http://www.mideastweb.org/campdavid2.htm |date=2013-10-22 }}</ref>. Израиль тәҡдимдәренә ярашлы, Йәрүсәлимдең ҙур өлөшө, Көнсығыш Йәрүсәлимде лә индереп, Израиль буйһоноуында ҡалырға тейеш була. Фәләстин дәүләтенә демилитаризацияланыу шарты ҡуйыла. Арафат был тәҡдимдәрҙән баш тарта<ref>[[История Израиля#CITEREFGelvin2005|Gelvin 2005]], С. 240</ref>. Һөҙөмтәһеҙ һөйләшеүҙәрҙән һәм Ликуд партияһы лидеры Ариэль Шарондың Ҡорам тауына ғәрәптәр провокацион тип ҡабул иткән сәфәренән һуң, фәләстин ғәрәптәре Әл-Аҡса интифадаһын башлай. [[2001 йыл]]да Израиль премьер-министры итеп Ариэль Шарон ҡуйыла. Уның тәүге йылдарында Израиль менән Фәләстин автономияһы араһында һөйләшеүҙәр туҡтап ҡала. Фәләстин террорсы ойошмалары әүҙемләшә. Бецелем хоҡуҡ яҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, 2000—[[2008 йыл]]дар эсендә 1053 израилле һәләк була, уларҙың 335-е хәрби була<ref>[http://www.btselem.org/English/Statistics/Casualties.asp Число погибших в интифаде Аль-Акса]</ref>. Израиль армияһы ла яуап операциялары һәм авиаһөжүмдәре яһап тора. Бецелем мәғлүмәттәре буйынса, [[2000 йыл|2000]]—[[2006 йыл]]дарҙа 4281 фәләстин һәләк була, уларҙың 2038-е — ябай граждандар, меңдәрсә кеше яралана, йортһоҙ ҡала. Израиль Фәләстин автономияһы властарын терросыларға булышлыҡ итеүҙә ғәйепләй. [[2002 йыл]]дың яҙынан [[2004 йыл]]дың көҙөндә билдәһеҙ сәбәптән вафат булғанына тиклем Фәләстин автономияһы президенты Ясир Арафат [[Рамаллаһ|Рамаллалағы]] резиденцияһында йорттағы әсир булып ултыра. [[2005 йыл]]да Шарон хөкүмәте [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)нан бер яҡлы сығыу планын тормошҡа ашыра, һөҙөмтәлә, 25 йәһүд торамаһы емертелә, 7 мең кеше йорт-ерһеҙ ҡала (Израиль дәүләте уларға һәр ғаилә иҫәбенә уртаса 300 мең доллар аҡса вәғәҙә итә, ләкин түләмәй<ref>[http://newsru.org/world/24oct2004/pla300.html Правительство Израиля одобрило законопроект о компенсациях переселенцам из Газы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312103305/http://newsru.org/world/24oct2004/pla300.html |date=2013-03-12 }}</ref>). Шарон шулай уҡ Израиль ере менән Көнбйыш яр араһында Хәүефһеҙлек диуарын төҙөүҙе башлай<ref><span class="citation">[http://www.usatoday.com/news/world/2004-07-29-west-bank_x.htm West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2] (англ.</ref> . [[2006 йыл]]дың ғинуарында Ариэль Шаронға [[инсульт]] була, ул комаға төшә, һәм премьер-министр вазифаһын Эхуд Ольмерт үтәй башлай. [[2006 йыл]]дың ғинуарында парламент һайлауҙарында Фәләстин автономияһы территорияларында радикаль исламсы хәрәкәт ХАМАС еңә. [[2007 йыл]]дың 27 ноябрендә Эхуд Ольмерт менән [[Мәхмүд Аббас|Мәхмуд Аббас]] һөйләшеүҙәр башларға һәм [[2008 йыл]] аҙағына фәләстин дәүләте мәсьәләһен хәл итергә килешә. Ләкин һөйләшеүҙәр [[2008 йыл]]дың аҙағында Израиль тарафынан [[Ғәззә секторы]] (Газа секторы)нда ХАМАС төркөмөнә ҡаршы «Ҡойолған ҡурғаш» операцияһын үткәреү арҡаһында өҙөлә. Израиль был операцияны үткәреү ихтыяжын Газанан күп йылдар буйы алып барылған ракеталар атыуҙы туҡтатыу кәрәклеге менән аңлата; операция һөҙөмтәһендә 1300-ҙән ашыу фәләстин һәм 14 израилле һәләк була. [[2009 йыл]]да ФАТХ менән һөйләшеүҙәр Израилдең яңы премьер-министры Бинйәмин Нетанияһу һәм АҠШ-тың яңы президенты [[Барак Обама]] ҡатнашлығында дауам иттерелә. [[21 июнь|21 июнд]]ә Нетанияһу Яҡын Көнсығышта хәлде көйләү планын тәҡдим итә, шуның сиктәрендә, әгәр фәләстиндәр Израилде йәһүдтәрҙең милли йорто итеп таныһа, сикләнгән хоҡуҡтарға эйә булған фәләстин дәүләте төҙөлөүгә риза буласағын белдерә<ref>[http://www.newsru.com/world/15jun2009/speech.html Программная речь израильского премьера в университете Бар-Илан]</ref><ref>[http://i-r-p.ru/page/stream-exchange/index-24409.html Как построить мир на Ближнем Востоке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120031921/http://www.i-r-p.ru/page/stream-exchange/index-24409.html |date=2012-01-20 }}</ref>. === СССР-ҙан һәм БДБ илдәренән репатриация (алия) === СССР-ҙа власҡа [[Горбачёв Михаил Сергеевич|Горбачёв]] килгәс һәм [[АҠШ]] хөкүмәте (шәхсән президент [[Рональд Рейган|Рейган]]) баҫымы аҫтында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙан эмиграциялау ҡағиҙәләре ябайлаштырыла. 1989 йылда СССР-ҙан Израилгә күпләп репатриацияланыу башлана. 1989 йылдың октябренән башлап АҠШ-та СССР ҡасаҡтарын ҡабул итеүгә сикләү һалыу ҙа үҙ йоғонтоһон яһай. Антисемитизм күренештәре лә репатриацияланыуҙың күтәрелеүенә сәбәп була. «Память» ойошмаһы 1987—1990 йылдарҙа "жид-масон заговоры"на ҡаршы күп һанлы акциялар үткәрә. 1990 йылдың яҙында йәһүдтәрҙе ҡырырға әҙерлек барыуы тураһында провокацион имеш-мимештәр таратыла. [[1989 йыл|1989]]—[[1990 йыл]]дарҙа Израилгә СССР-ҙа 200 меңдән ашыу репатриант килә. СССР тарҡалыуы, БДБ илдәрендәге иҡтисади һәм сәйәси проблемалар репатриацияны көсәйтә. «Ҙур Алия» барышында Израилгә СССР-ҙан һәм БДБ-нан миллиондан ашыу йәһүд сыға. [[2004 йыл]]да Израилгә 22 меңләп яңы репатриант күсә, был [[2003 йыл]]ға ҡарағанда 1 меңгә кәмерәк. [[2005 йыл]] эсендә Израилгә 23 мең кеше репатриациялана (+4,4 процент). 1989 йылдан алып тәүге тапҡыр элекке СССР-ҙан килгән репатрианттар өлөшө бөтә күләмдең яртыһынан кәмерәк була — яҡынса 10,1 мең кеше (48,1 процент). Уларҙың 4000-е [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙән]], 3000 самаһы [[Украина]]нан, был һандар 2003 йылға ҡарағанда 18 һәм 21 процентҡа әҙерәк. Башҡа илдәрҙән 2004 йылда күскән репатрианттарҙан 3700 самаһы кеше (17,6 %) — [[Эфиопия]]нан, 2000-ләбе (9,5 %) — [[Франция]]нан, 1900-ө (9,0 %) — [[АҠШ]]-тан. [[2006 йыл]]да Израилгә 19 900 иммигрант килә, был 2005 йылдағыға тиң тиерлек.<ref><span class="citation">[http://newsru.co.il/israel/28dec2006/israel.html Статистические итоги: к 2007 году население Израиля составляет 7 100 000 человек].</ref> Ләкин репатрианттарҙың бер өлөшө, ҡағиҙә булараҡ, Израилдә урынлашып китә алмай һәм илде ҡалдыра. Мәҫәлән, 2007 йылға Рәсәйҙә Израилдең 50 000 гражданы йәшәй ине.<ref><span class="citation">[http://kp.ru/daily/23807/59827/ Евреи возвращаются в Россию].&#x20; Комсомольская правда&#x20;(15 ноября 2006).&#x20;<small>Проверено 6 июля 2008.</small><span class="citation"></ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[:Категория:Шәхестәр:Сионизм|Категория: Персоналии: Сионизм]] == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Әҙәбиәт == * ''Грант Майкл.'' История Древнего Израиля. — М.: Терра-Книжный клуб, 1998. — 336 с. — ISBN 5-300-01817-1 * ''Грей Джон.'' Ханаанцы. На земле чудес ветхозаветных. — М.: Центрполиграф, 2003. — 224 с.: ил. — Серия «Загадки древних цивилизаций». — ISBN 5-9524-0639-4 * ''Еврейские культуры: новый взгляд на историю:'' Сб. / Под ред. Давида Биля. — М.: Книжники, 2013. — 352 с. — Серия «История евреев». — ISBN 978-5-7516-1131-1 * ''Косидовский Зенон.'' Библейские сказания / Пер. с пол. Э. Гессен, Ю. Мирской. — М.: Политиздат, 1978. — 4-е изд. — 456 с.: ил. — Серия «Библиотека атеистической литературы». * ''Крывелёв И. А.'' Раскопки в библейских странах. — М.: Советская Россия, 1965. — 320 с.: ил. * ''Липовский И. П.'' Библейский Израиль. История двух народов. — СПб.: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2010. — 576 с. — ISBN 978-5-93762-066-8 * ''Нот Мартин.'' История Древнего Израиля / Пер. Ю. П. Вартанова. — СПб.: Изд-во «Дмитрий Буланин», 2014. — 496 с. — Серия «Biblia continua». — ISBN 978-5-86007-751-5 * ''Тантлевский И. Р.'' История Израиля и Иудеи до 70 г. н. э. — М.: Изд-во Русской Христианской гуманитарной академии, 2014. — 432 с. — ISBN 978-5-88812-580-9 * ''Хэнкок Грэм.'' Ковчег завета. — М.: Вече, 1999. — 512 с. — Серия «Тайны древних цивилизаций». — ISBN 5-7838-0436-3 * ''Церен Эрих.'' Библейские холмы / Пер. с нем. Н. В. Шафранской. — М.: Правда, 1986. — 2-е изд. — 480 с.: ил. * ''Циркин Ю. Б.'' История библейских стран. — М.: ООО «АСТ», Астрель, Транзиткнига, 2003. — 576 с. — Серия «Классическая мысль». — ISBN 5-17-018173-6 * ''Шифман И. Ш.'' Сирийское общество эпохи принципата (I—III вв. до н. э.). — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1977. — 312 с. * ''Шифман И. Ш.'' Ветхий Завет и его мир. — М.: Политиздат, 1987. — 240 с.: ил. == Һылтанмалар == * <span class="citation">{{ЭЕЭ|11758|Израиль}}, <span class="citation">{{ЭЕЭ|11758|Земля Израиля (Эрец-Исраэль)}}, <span class="citation">{{ЭЕЭ|11758|Исторический очерк}} <span class="citation"> * <span class="citation">{{ЭЕЭ|11742|Государство Израиль}}, <span class="citation">{{ЭЕЭ|11742|Исторический очерк}} <span class="citation"> * {{ЭЕЭ|89#0173|Говард М. Сакер, История Израиля. Книги 1, 2}} ([http://cjoi.mktc.com/baliya1.htm]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) Говард М. Сакер, Иерусалим, издательство «Библиотека Алия», выпуски 173, 174, 1994 * [http://ru.find-doc.com/download.php?title=hedir.openu.ac.il_tutor-school_Sacher+-+chapter+14+(Russian).doc&link=aGVkaXIub3BlbnUuYWMuaWwvdHV0b3Itc2Nob29sL1NhY2hlciAtIGNoYXB0ZXIgMTQgKFJ1c3NpYW4pLmRvYw%3D%3D Становление израильской республики. Глава 14 из книги Говарда Сакера «История Израиля.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128222834/http://ru.find-doc.com/download.php?title=hedir.openu.ac.il_tutor-school_Sacher%20-%20chapter%2014%20%28Russian%29.doc&link=aGVkaXIub3BlbnUuYWMuaWwvdHV0b3Itc2Nob29sL1NhY2hlciAtIGNoYXB0ZXIgMTQgKFJ1c3NpYW4pLmRvYw%3D%3D |date=2020-11-28 }} [http://ru.find-doc.com/download.php?title=hedir.openu.ac.il_tutor-school_Sacher+-+chapter+14+(Russian).doc&link=aGVkaXIub3BlbnUuYWMuaWwvdHV0b3Itc2Nob29sL1NhY2hlciAtIGNoYXB0ZXIgMTQgKFJ1c3NpYW4pLmRvYw%3D%3D От Войны за независимость до Шестидневной войны»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128222834/http://ru.find-doc.com/download.php?title=hedir.openu.ac.il_tutor-school_Sacher%20-%20chapter%2014%20%28Russian%29.doc&link=aGVkaXIub3BlbnUuYWMuaWwvdHV0b3Itc2Nob29sL1NhY2hlciAtIGNoYXB0ZXIgMTQgKFJ1c3NpYW4pLmRvYw%3D%3D |date=2020-11-28 }} * [http://www-r.openu.ac.il/kurs/politika1/saker.html Формирование Израильской республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716003651/http://www-r.openu.ac.il/kurs/politika1/saker.html |date=2012-07-16 }}, Говард М. Сакер, Иерусалим, издательство «Библиотека Алия», выпуск 194 * [http://www.zman.com/news/2009/10/31/58962.html Арабы однажды уже признали Израиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110517010756/http://www.zman.com/news/2009/10/31/58962.html |date=2011-05-17 }} {{Азия по темам|тарихы|Тарих|цвет=Израиль}} [[Категория:Израиль тарихы]] 3cciiifmdvwivo91k2h5imdozwhpoh6 0 111421 1296999 1069830 2026-05-15T07:53:58Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296999 wikitext text/x-wiki {{фамилиялаш|Исҡужин}} {{Персона |имя = Әбдрәхим Рәхмәтулла улы Исҡужин |оригинал имени = |имя при рождении = |изображение = <!-- commons һәм ba-wiki --> |ширина = |описание изображения = <!-- Портрет тураһында --> |род деятельности = |дата рождения = 1891 |место рождения = [[Темәс]] ауылы, [[Верхнеурал өйәҙе]], {{ТыуғанУрыны|Ырымбур губернаһы}} (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның {{ТУ|Баймаҡ районы}}) |гражданство = |дата смерти = 21.05.1930 |место смерти = <!-- {{ВафатБулыуУрыны|}} --> |отец = |мать = |супруг = |супруга = |дети = |награды и премии = |автограф = |сайт = |викисклад = }} '''Әбдрәхим Рәхмәтулла улы Исҡужин''' ([[1891]]—[[1930]]) — ҡурайсы, халыҡ йырсыһы. == Тормош юлы == Исҡужин Әбдрәхим Рәхмәтулла улы 1891 йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Верхнеурал өйәҙе]] (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Баймаҡ районы]]) [[Темәс]] ауылында тыуған. Атаһы ''Рәхмәтулла Мәһәҙиев'' 1916 йылда [[Ырымбур]]ҙа сыҡҡан [[Ғабдулла Сәиди]] тураһында китаптың авторы булараҡ билдәле<ref>{{статья|автор =[[Юлай Ғәйнетдинов]].|заглавие =Ҡурайсының әйләнеп ҡайтыуы|ссылка =http://vatandash.ru/pics/pdf/2606.pdf|издание = [[Ватандаш]]|год = 2015|номер = 8|страницы = 150|issn = 1683-3554}}</ref>. Әбдрәхим Исҡужин бик йәшләй башҡорт йырҙарын оҫта башҡарыусы йырсы һәм ҡурайсы булып таныла. Ул йырлағанда моңло тауышы бер йәйләүҙән икенсеһенә ишетелер булған. Шуға ла 1923 йылдың йәйендә [[Мәскәү]]ҙә беренсе тапҡыр уҙғарылған [[СССР]] ауыл хужалығы һәм кустар сәнәғәт күргәҙмәһендә йырсы булараҡ Башҡортостан вәкилдәре составында ҡатнаша<ref>''Байназарова Сәғиҙә.'' [http://bashgazet.ru/obshestvo/16448-irndekte-molo-balay.html Ирәндектең моңло балаһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414091954/http://bashgazet.ru/obshestvo/16448-irndekte-molo-balay.html |date=2018-04-14 }} // [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]], 21 ғинуар 2015.</ref>. 1923—1929 йылдарҙа [[Өфө]]лә [[Башҡорт дәүләт драма театры]]нда эшләй. 1924 йылда [[Ғәбитов Хәбибулла Ғәбделҡаһир улы|Х. Ғ. Ғәбитовтың]] «Ынйыҡай менән Юлдыҡай» спектакелендә уйнай. 1927 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән театрҙар декадаһында Әбдрәхим Исҡужин Башҡорт дәүләт драма театры коллеективы составында ҡатнаша һәм Хәбибулла Ғәбитовтың "Ынйыҡай һәм Юлдыҡай" пьесаһында ҡурайсы һәм йырсы ролен башҡара<ref>Ғәйнетдинов Ю. И. Ҡурай һәм ҡурайсылар. Өфө: АлфаРеклама. 2014. Т. 1 000 экз. —424 бит</ref>. 1929 йылдың 21 октябрендә репрессиялана. 1930 йылдың 21 майында атыла. 1989 йылдың апрелендә аҡлана<ref>[http://lists.memo.ru/d14/f388.htm Книга памяти Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112085503/http://lists.memo.ru/d14/f388.htm |date=2017-11-12 }}</ref>. == Хәтер == Баймаҡ районында Әбдрәхим Искужин исемендә Оҙон көй бәйгеһе үткәрелә. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Башҡорт йырсылары]] [[Категория:СССР-ҙа репрессияланғандар]] [[Категория:СССР-ҙа атылғандар]] [[Категория:СССР-ҙа аҡланғандар]] [[Категория:Үлгәндән һуң аҡланғандар]] [[Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры]] [[Категория:Ҡурайсылар]] tqqzgmsd6btt2pp6tfvgb3ysu2er1vd 0 111665 1297013 1290754 2026-05-15T09:14:29Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1297013 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ишмөхәмәтов Рөстәм Рифат улы''' ([[7 октябрь]] [[1977 йыл]]) — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт һәм [[Сәйәсәт|сәйәси]] эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, парламенттың Конституцион ҡануниәт һәм дәүләт ҡоролошо комитеты ағзаһы ([[Берҙәм Рәсәй|"Берҙәм Рәсәй"]] фракцияһы). == Биографияһы == 1977 йылдың 7 октябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ғафури районы]] [[Йөҙимән]] ауылында тыуған. [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның тарих факультетын тамамлаған. Социология фәндәре кандидаты. [[1992 йыл]]дан [[1993 йыл]]ға  тиклем - БАССР [[Красноусол]] ауылындағы Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә эшләй. [[1994]] — [[1999 йыл]]дарҙа — [[Башҡорт дәүләт университеты]]нда юғары һөнәри белем ала. 1999 йылда 140-сы Башҡорт гимназияһында тарих уҡытыусыһы булып эшләй. 1999 йылдан  [[2001 йыл]]ғаса, шулай уҡ [[2004]] — [[2005 йыл]]дарҙа — 136-сы Башҡорт лицейының тарих уҡытыусыһы. [[2001 йыл]]дан [[2004 йыл]]ға тиклем [[Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы]] аспиранты. [[2005 йыл|2005]] - [[2009 йыл|2009]] йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы [[Бәләбәй]] ҡалаһы гимназияһы директоры<ref>[http://www.belebey-mr.ru/press/news/709/ Сайт Белебеевского района: Депутат Госдумы Рустам Ишмухаметов с рабочей поездкой посетил Белебеевский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513030425/http://www.belebey-mr.ru/press/news/709/ |date=2016-05-13 }}</ref> [[2008 йыл]]да Башҡортостан Республикаһының VI саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай| Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр комитетында эшләй. [[2009 йыл|2009]] - [[2010 йыл|2010]] йылдарҙа — "Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты" Өҫтәмә һөнәри белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы. [[2010 йыл|2010]] - [[2012 йыл|2012]] йылдарҙа — [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Башҡортостан Республикаһы Президенты]] кәңәшсеһе. [[2010 йыл|2010]] — [[2012 йыл|2012]] йылдарҙа —  "[[Берҙәм Рәсәй]]" Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк  бүлексәһенең Башҡарма комитеты етәксеһе. [[2011 йыл]]да  VI саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа "Берҙәм Рәсәй"ҙең праймеризы һөҙөмтәләре буйынса  Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Думаһына кандидат итеп теркәлә. [[2012 йыл]]да Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана, унда Дәүләт ҡоролошо комитеты рәйесе урынбаҫары булып эшләй; 2013 йылдан - Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. [[2014 йыл]]дың октябренән Рөстәм Ишмөхәмәтовҡа Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының алтынсы саҡырылышы Дәүләт Думаһы депутаты мандаты тапшырыла, ул 2015 йылдың октябренән Дәүләт Думаһында Энергетика буйынса комитетта тора. 2015 йылдың октябренән  Дәүләт Думаһының Конституцион ҡануниәт һәм дәүләт ҡоролошо буйынса комитет ағзаһы.<ref>[http://www.bashinform.ru/news/772668-deputat-gosdumy-rustam-ishmukhametov-zaymetsya-sovershenstvovaniem-koap-rossii/ ИА «Башинформ»: Депутат Госдумы Рустам Ишмухаметов займется совершенствованием КоАП России]</ref> Өйләнгән, ул һәм ҡыҙ үҫтерә. == Йәмәғәт  эшмәкәрлеге == 2007-2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы ҡарамағындағы Йәштәр Йәмәғәт палатаһы ағзаһы. 2008-2010 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһының Федераль Йәштәр Йыйылышы ағзаһы 2009-2010 йылдарҙа —  "Мәғариф: традициялар һәм инновациялар" журналының баш мөхәррире. 2009-2010 йылдарҙа — "Бөтә Рәсәй педагогик йыйылышы" Бөтә Рәсәй йәмғиәт ойошмаһының төбәк бүлексәһе рәйесе. 2009 йылдан — "Башҡортостан-Германия" Рәсәй-Германия дуҫлығы йәмғиәте идараһы ағзаһы. 2013 йылдан — Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр  ҡарамағындағы Координацион Совет ағзаһы. Өҫтәмә белем биреү буйынса халыҡ-ара академияның мөхбир-ағзаһы.<ref>[http://www.gosduma.net/structure/deputies/834470/ Депутаты Государственной Думы — Ишмухаметов Рустам Рифатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924164541/http://www.gosduma.net/structure/deputies/834470/ |date=2016-09-24 }}</ref> Бөйөк Ватан һуғышына арналған төрлө йәмәғәт мәғәни сараларға даими ярҙам күрһәтә.<ref>[https://bashkortostan.er.ru/news/2016/4/28/muzykalno-poeticheskij-vecher-my-ne-videli-vojny-v-moskve/ Музыкально-поэтический вечер «Мы не видели войны» в Москве]</ref> == Бүләктәре һәм исемдәре == * Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2006). * Башҡортостан Республикаһы Президентының «Башҡортостан Республикаһы буйынса "Илдең профессиональ командаһы" проекты лакреаты» дипломы (2007; 2009). * "Берҙәм Рәсәй" партияһының "Кадрҙар резервы: илдең профессиональ командаһы" федераль кимәлдәге лауреат дипломы (2007). * Башҡортостан Республикаһы Президентының "Башҡортостан һәм Рәсәйҙең үҫеше өсөн күп йыллыҡ хеҙмәте өсөн" Рәхмәт хаты (2009). * Башҡортостан Республикаһы Президентының "Башҡортостандың дәүләтселеген үҫтереүҙәге шәхси ҡаҙанышы, республика ҡануниәтен камиллаштырыуҙағы һәм үҫтереүҙәге, ижтимағи-сәйәси тормошондағы ҡатнашлығы өсөн" Рәхмәт хаты (2013). * Медаль «Наркотиктарҙы таратыуға ҡаршы тороуҙағы ҡаҙаныштары өсөн" миҙалы (2011). Дәүләт, йәмәғәт һәм партия структураларының бик күп маҡтау ҡағыҙҙары һәм рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән<ref>[https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14271/ Портал «Открытая Республика: Депутаты»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604143823/https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14271/ |date=2016-06-04 }}</ref><ref>[http://ishmukhametovr.ru/nagrady-diplomy/ Награды, дипломы, звания — Р. Р. Ишмухаметов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701011920/http://ishmukhametovr.ru/nagrady-diplomy/ |date=2016-07-01 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * Официальный сайт Рустама Ишмухаметова http://ishmukhametovr.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160227080532/http://ishmukhametovr.ru/ |date=2016-02-27 }} * «Кто есть кто в Республике Башкортостан» http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=957216 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315202447/http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=957216 |date=2016-03-15 }} * Сайт «Открытая Республика: Депутаты» https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14271/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604143823/https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14271/ |date=2016-06-04 }} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1977 йылда тыуғандар]] [[Категория:7-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары]] [[Категория:6-сы саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары]] 36hx4wqh9wy35kiwcamema7zg0b7321 0 112275 1296939 1288041 2026-05-14T14:12:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296939 wikitext text/x-wiki {{Биатлонист |Имя = Дарья Домрачева |Фотография = Darya Domracheva 2014 Belarus stamp.jpg |Ширина = 250px |Комментарий = |Полное имя = Дарья Владимировна Домрачева |Оригинальное имя = {{lang-be|Дар’я Уладзіміраўна Домрачава}} |Прозвище = ''Беларусь ракетаһы'' <ref>[http://gorodvitebsk.by/news/18-02-2014/belotusskaya_raketa Белорусская ракета Дарья Домрачева]</ref> |Гражданство = {{BLR}} |Дата рождения = 3.08.1986 |Место рождения = [[СССР]], [[БССР]], {{ТУ|Минск|Минскиҙа}} ҡалаһы |Проживание = [[Беларусь]], [[Минск]] |Рост_Вес = 168 [[см]]/58 [[кг]] |Семейное положение = тормошта |Профессия = спорт инструкторы |Образование = Туризмдың юғары мәктәбе (Белорус дәүләт иҡтисад университеты) |Олимпийский чемпион = 3 [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]](2014) |Чемпион мира = 2 Биатлон буйынса донъя чемпионаты (2012, 2013) |Кубок мира = 1 Биатлон буйынса донъя кубогы (2015) |Кубок мира-индивидуально = |Кубок мира-спринт = 1 Биатлон буйынса донъя кубогы (2015) |Кубок мира-преследование = 1 Биатлон буйынса донъя кубогы (2012) |Кубок мира-масс = 3 Биатлон буйынса донъя кубогы (2011, 2012, 2014) |Сезон = Биатлон буйынса донъя кубогы (2014/2015) |Точность = 85% |Лёжка = |Стойка = |Побед = 28 |Подиумов = 69 ([[Файл:Gold medal icon.svg]] x 28 + [[Файл:Silver medal icon.svg]] x 20 + [[Файл:Bronze medal icon.svg]] x 21) |Подиумов в эстафетах = 7 ([[Файл:Gold medal icon.svg]] x 0 + [[Файл:Silver medal icon.svg]] x 4 + [[Файл:Bronze medal icon.svg]] x 3) |Очков =6928 |Медали = {{Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры}} {{турнир|[[Зимние Олимпийские игры|Олимпийские игры]]}} {{медаль|Бронза|[[Зимние Олимпийские игры 2010|Ванкувер 2010]]|[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — индивидуальная гонка (женщины)|индивидуальная гонка 15 км]]}} {{медаль|Золото|[[Зимние Олимпийские игры 2014|Сочи 2014]]|[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2014 — гонка преследования (женщины)|преследование 10 км]]}} {{медаль|Золото|[[Зимние Олимпийские игры 2014|Сочи 2014]]|[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2014 — индивидуальная гонка (женщины)|индивидуальная гонка 15 км]]}} {{медаль|Золото|[[Зимние Олимпийские игры 2014|Сочи 2014]]|[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2014 — масс-старт (женщины)|масс-старт 12,5 км]]}} {{турнир|[[Чемпионат мира по биатлону|Чемпионаты мира]]}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по биатлону 2008|Эстерсунд 2008]]|смешанная эстафета}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по биатлону 2011|Ханты-Мансийск 2011]]|масс-старт 12,5 км}} {{медаль|Бронза|[[Чемпионат мира по биатлону 2011|Ханты-Мансийск 2011]]|эстафета 4×6 км}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по биатлону 2012|Рупольдинг 2012]]|спринт 7,5 км}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по биатлону 2012|Рупольдинг 2012]]|преследование 10 км}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по биатлону 2013|Нове-Место 2013]]|масс-старт 12,5 км}} {{турнир|[[Чемпионат Европы по биатлону|Чемпионаты Европы]]}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по биатлону 2007|Банско 2007]]|спринт 7,5 км}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат Европы по биатлону 2007|Банско 2007]]|эстафета 4×6 км}} {{турнир|[[Зимняя Универсиада|Универсиады]]}} {{медаль|Серебро|[[Зимняя Универсиада 2005|Инсбрук 2005]]|[[Биатлон на зимней Универсиаде 2005|эстафета 3×6 км]]}} {{медаль|Золото|[[Зимняя Универсиада 2007|Турин 2007]]|[[Биатлон на зимней Универсиаде 2007|спринт 7,5 км]]}} {{турнир|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров|Чемпионаты мира среди юниоров]]}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров 2005|Контиолахти 2005]]|Спринт, 6 км}} {{медаль|Золото|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров 2005|Контиолахти 2005]]|[[Гонка преследования|Преследование]], 7.5 км}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров 2007|Валь-Мартелло 2007]]|Спринт, 6 км}} {{медаль|Серебро|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров 2007|Валь-Мартелло 2007]]|Преследование, 7.5 км}} {{медаль|Бронза|[[Чемпионат мира по биатлону среди юниоров 2006|Преск-Айл 2006]]|Преследование, 7.5 км}} }} '''Дарья Владимировна Домрачева''' ({{Lang-be|Дар’я Уладзіміраўна Домрачава}}; [[3 август]] [[1986 йыл]], [[Минск]], Белорус ССР-ы, [[СССР]]) — [[Беларусь]] биатлонисы, 2014 йылдың өс тапҡыр Олимпия чемпионы, ике тапҡыр донъя чемпионы (2012, 2013), 2014/15 йылдарҙа Донъя кубогын яулаусы; биатлон буйынса 5 Кесе Гәлсәр кубок эйәһе, Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры. [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда иң күп титуллы белорус спортсыһы, шулай уҡ донъяла бер Олимпиадала ғына шәхси ярыштарҙа өс тапҡыр чемпион исемен алыусы биатлонсы. 2014 йылда үҙенең өсөнсө алтын миҙалын яулаған көндә Дарьяға «[[Беларусь Геройы]]»<ref>[http://ont.by/news/our_news/00114245 Александр Лукашенко присвоил Дарье Домрачевой звание Героя Беларуси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728110228/http://ont.by/news/our_news/00114245 |date=2018-07-28 }}</ref> исеме бирелә. Ул ил тарихында ошо исемгә ҡатын-ҡыҙҙар араһынан иң беренсе лайыҡ була. 2010 йылдарҙа донъяның иң көслө биатлонсыһы. == Биографияһы == Дарья Домрачева 1986 йылда Минскиҙа архитекторҙар ғаиләһендә тыуа. Дүрт йылдан һуң ата-әсәһе менән Себергә, яңы төҙөлгән Нягань ҡалаһына күсенә. Дарья унда [[бейеү]] һәм [[баскетбол]] менән шөғөлләнә, ә 1992 йылда, ағаһына эйәреп, саңғыла йөрөй башлай. Барлыҡ ваҡытын тиерлек күнекмәләрҙә, йыйындарҙа һәм ярыштарҙа үткәрә. Ләкин мәктәптә «яҡшы» һәм «бик яҡшы» иблдәләренә генә өлгәшә. Йәйге каникулдарын Минскиҙа уҙғара. [[1999 йыл]]да биатлон менән шөғөлләнә башлай. Гимназияның иҡтисад-юридик синыфын тамамлағас, Төмән университетының икенсе курсына, спорт менеджменты факультетына уҡырға инә. [[2003 йыл]]да Минскиға кире ҡайталар. Беларусь дәүләт университетында спорт менеджменты факультеты булмағанлыҡтан, Домрачева туризм менән идара итеү кафедраһына күсә. [[2009 йыл]]да «Туризм индустрияһында реклама» темаһына диплом яҡлай. 2010 йылда Домрачева «Дарья Домрачева. Беларусты тәҡдим итеп» тигән авторлыҡ кинолентасығара. Фильм видеокөндәлек форматында биатлонистың үҙе тарафынан төшөрөлгән. Режиссеры һәм авторҙашы Дарьяның дуҫ егете Максим Субботин.<ref>[http://ale.by/news/7392 Домрачева сняла с бойфрендом авторский фильм — Ale.by — Картина дня — Новости Беларуси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150123232738/http://ale.by/news/7392 |date=2015-01-23 }}</ref> 2014 йылдың июненә тиклем Беларусь КГБ-һында хеҙмәт итә, сөнки Биатлон федерацияһы тап әлеге ведомствоға беркетелгән. «Динамо» физкультура-спорт йәмғиәтенең рәсми сайтындағы биографияһына ярашлы (һуңынан ул тулыһынса юйыла), спортсы өлкән лейтенант дәрәжәһенә етә<ref>[https://meduza.io/news/2016/05/04/olimpiyskaya-chempionka-iz-belorussii-okazalas-sotrudnitsey-kgb Олимпийская чемпионка из Белоруссии оказалась сотрудницей КГБ] «[//ru.wikipedia.org/wiki/Meduza Meduza]», 04.05.2016</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2016/05/06/biatlonistka-darya-domracheva-sotrudnitsa-kgb-belorussii-chto-eto-znachit Биатлонистка Дарья Домрачева — сотрудница КГБ Белоруссии.]</ref>. == Биатлон карьераһы == Карьераһы башында Дарья [[Рәсәй]] өсөн сығыш яһай , әммә [[2004 йыл]]да [[Беларусь]] ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһының өлкәнт тренерынан ил өсөн сығыш яһау тәҡдимен ала. Ул ризалаша һәм Беларусь йыйылма командаһы составында күнекмәләргә йөрөй башлай, әммә команда өсөн сығыш яһау хоҡуғын ярты йыл самаһы яуларға тура килә. Ул ваҡытта Домрачева инде Рәсәйҙә юниорҙар араһында күп тапҡырҙар чемпион исемен яулаған, [[Европа]] кимәлендәге ярыштарҙа призер һәм 2004 йылда ҡыҙҙар араһында донъя чемпионатында шәхси ярышта 15-се урында була<ref>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/0304/BT/JWRL/CH__/YWIN/BT_O77A_1.0.pdf Результат женской индивидуальной гонки (25 января 2004)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225181450/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/0304/BT/JWRL/CH__/YWIN/BT_O77A_1.0.pdf |date=2014-02-25 }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта, Дарья һәр ваҡыт, бала саҡтан Беларусь өсөн сығыш яһарға теләнем, сөнки тамырҙарым белорус, тип белдерә. Беларусь йыйылма командаһы өсөн иң ҙур халыҡ-ара старт 2005 йылда Юниорҙар араһында донъя чнмпионаты була. Унда беренсе (шәхси) ярышта ул 40-сы була.<ref name="ReferenceA">[http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0405JWRLCH__YWPU http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126185513/http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0405JWRLCH__YWPU |date=2009-01-26 }}</ref> Бер рубежда диоптр төшөп ҡала, һөҙөмтәлә өсөнсө атыу урынында биш мөмкинлектән биш тапҡыр яҙа ата. Артабанғы ике ярышта — спринт<ref>[http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0405JWRLCH__YWSP http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126185518/http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0405JWRLCH__YWSP |date=2009-01-26 }}</ref> һәм баҫтырыу<ref name="ReferenceA"/> Домрачева еңеү яулай. Бер йылданһуң ошондай уҡ беренселектә Дарья быҫтырыу ярышында бары тик бронза миҙал алып ҡайта. 2006 йылдың (2006/07 йй. миҙгеле) 1 декабрендә [[Швеция]]<nowiki/>ның Эстерсунд ҡалаһында спринт ярышында 16-сы һөҙөмтә<ref>[http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0607SWRLCP01SWSP http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626120532/http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0607SWRLCP01SWSP |date=2008-06-26 }}</ref> күрһәтә (биш белорус спортсыһы араһында икенсе була). 2007 йылда юниорҙар араһында уҙған донъя чемпионатында финишҡа ике тапҡыр икенсе булып килә — спринтта һәм баҫтырыуҙа. 2008/09 йылдар миҙгелендә ярыш һөҙөмтәләре буйынса даими рәүештә беренсе тиҫтә исемлегенә инә. [[Оберхоф|Оберхофтағы]] этапта киң күләмле стартта Дарья хаталана. Ярышыусыларға юл башлап һәм икенсе ут нөктәһенә беренсе булып килеп, ятып атыу урынына ул баҫып ата<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=e1H8VCU3xvY Видео]</ref>, шул уҡ ваҡытта бер тапҡырҙа сәпкә тейҙермәй. Уға дистанциянан сығырға тура килә. Шундай хәл булыуға ҡарамаҫтан, Донъя кубогының 5-се этабында шәхси ярышта беренсе тапҡыр подиумға эләгә — Дарья 3-сө урын яулай<ref>[http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0809SWRLCP05SWSP http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126224851/http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?RaceId=BT0809SWRLCP05SWSP |date=2009-01-26 }}</ref>. Ошо уңышынан һуң тағы ике еңеү килә. 2009 йылдағы Донъя чемпионатында ҡатын-кыҙҙар араһында яуланған урындары буйынса рекорд ҡуя — 48 позиция. Бер йылдан һуң, шулай уҡ Оберхофтағы масс-стартт бөгөн Домрачева өсөнсө ут нөктәһе алдында уҡ ҙур өҫтөнлөк менән лидер була. Әммә өс тапҡыр сит сәпкә ата һәм 4 штраф әйләнеше еъеүгә өмөт ҡалдырмай. 2009—2010 йылдар иҙгелендә Контиолахтиҙағы Донъя кубогы этабында Домрачева — спринтта, һуңынан баҫтырыу ярышында еңеү яулай. Уңыш тулҡынында киләһе этапта (Холменколлен) Дарья шәхси ярыштарҙа немка Симона Хаусвальдтан ғына ҡалышып, икенсе урын ала. 2010/11 йылдар миҙгелендә [[Ханты-Мансийск|Ханты-Мансиҙағы]] Донъя чемпионатында масс-стартта — «көмөш» һәм эстафетала «бронза» яулай. Дөйөм зачетта Дарья Домрачева алтынсы урында тора. 2011/12 йылдар миҙгеле уның карьераһында иң яҡшыһы була. Донъя Кубогында ул беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар биатлонының бөтә донъяла билдәле лидеры немка Магдалена Нойнер менән тиң дәғүәселек итә. Немец биатлонисткаһы 2011—2012 йылдар миҙгелен үҙ карьераһында һуңғыһы тип иғлан итә һәм барлыҡ дисциплиналарҙа ла еңергә тырыша, әммә Оло Гәлсәр глобус өсөн көрәш интригаһы ахырғаса һаҡлана. Нойнерҙың тиҙлектәге өҫтөнлөгө Домрачеваның шундай уҡ тиҙлеге менән тиңләнә. Атыу буйынса ла күпкә тотороҡло һөҙөмтә күртәһә башлай. Миҙгелдә Дарья Домрачева 18 тапҡыр пьедесмталға күтәрелә. Карьераһында беренсе тапҡыр Рупольдингта донъя чемпионатында баҫтырыу ярыштарында алтын миҙал яулап, донъя чемпионы була. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса Домрачева дөйөм зачетта Нойнерҙан 28 мәрәйгә арттараҡ ҡалып, икенсе урынға сыға, ике Кесе Гәлсәр глобус ала (баҫтырыу һәм масс-стартта), спринтта — икенсе, индивидуаль ярыштарҙа өсөнсө урын ала. 2012/13 йылдарҙағы кубок миҙгеле алдынан Домрачева фаворит һәм Оло Гәлсәр глобусҡа төп дәғүәсе булып иҫәпләнә. Әммә уның һөҙөмтәләре бер төрлө генә булмай. Уңышлы старттары асыҡтан-асыҡ уңышһыҙлыҡ менән сиратлашып килә. Дарьяның төп уңышһыҙлығы сәбәбе тотороҡһоҙ атыу, булһа ла, тиҙлек буйынса ул һаман да иң яҡшыларҙың береһе булып ҡала. Чехияның Нове-Местолағы Донъя чемпионатында Дарья карьераһында икенсе алтын миҙал ота — был юлы еңеү масс-стартта йылмая. Барлығы 2012/13 йылдар миҙгелендә Домрачева Донъя кубогында өс миҙал яулай һәм 9 тапҡыр подиумға күтәрелә. Дөйөм зачетта спортсы үткән йылғы һөҙөмтәһен ҡабатлай. [[Файл:Дарья_Домрачева.JPG|мини|300x300пкс|[[Сочи]]<nowiki/>ҙағы XXII Ҡышҡы Олимпия Уйындарындағы наградлау тантанаһы]] [[2014 йыл|2014 йылдың 11 февралендә]] Сочиҙа үткән Олимпия уйындарында 10 километрға баҫтырыу ярыштарында беренсе тапҡыр Олимпия чемпионы була. 9-сы урында килеп һәм 9 февралдәге спринт ярыштары буйынса еңеүсеһе Анастасия Кузьминанан — 31,8, көмөш миҙал яулаусы [[Вилухина Ольга Геннадьевна|Ольга Вилухинанан -]] 11,9, бронза призер Вита Семеренконан 10,1 секунд ҡалышып, Домрачева икенсе атыуҙан һуң лидерлыҡты үҙ ҡулына алып, артабан уны нығыта ғына бара. Бары тик 4-се ут нөктәһендә генә 40 секунд өҫтөнлөк менән Дарья үҙенә яҙа атырға рөхсәт итә, әммә был уға һуңғы әйләнешкә лидер булып сығырғаһәм финиш һыҙатында үҙ иленең флагын ғорурлыҡ менән ҡулына алып финиш һыҙығын киҫеп үтергә ҡамасауламай. Ошо уҡ Олимпиадала [[2014 йыл|2014 йылдың]] 14 февралендә 15 километрға шәхси ярышта ул бер тапҡыр ғына яҙа атып һәм ҙур тиҙлек күрһәтеп, икенсе алтын миҙал яулай. Рекорд наградаһын бер үк ваҡыттағы старт килтерә. Унда ла Дарья бер тапҡыр ғына яҙа ата. Шул уҡ көндө республика президенты [[Лукашенко Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] Домрачеваға "[[Беларусь Геройы]] " исемен бирә<ref>{{Cite news|title=Дарья Домрачева стала Героем Беларуси|url=http://vb.by/article.php?topic=6&article=24335|date=2014-02-17|accessdate=2014-02-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222162136/http://vb.by/article.php?topic=6&article=24335 |date=2014-02-22 }}</ref>. 2013/14 йылдар миҙгелендә спортсы Олимпиада алдынан бер этапты ҡалдыра<ref>[http://sport.tut.by/news/biathlon/378241.html Домрачева пропустит этап Кубка мира в Анси, Калина готовится к старту | СПОРТ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906031159/http://sport.tut.by/news/biathlon/378241.html |date=2014-09-06 }}</ref>. Бынан тыш, шул йылда беренсе тапҡыр Олимпия уйындары һөҙөмтәләре Донъя кубогында иҫәпкә алынмау тураһындағы ҡағиҙәләр ғәмәлгә индерелә. Шуға ҡарамаҫтан, миҙгел һөҙөмтәһе буйынса Домрачева өсөнсө урынға сыға һәм биатлон программаһы ярыштарындағы элиталы һаналған төрҙә — массакүләм стартта Кесе Гәлсәр глобус ала. 2014/15 йылдар миҙгелендә Ханты-Мансиҙағы Донъя кубогының һуңғы этабында карьераһында тәүге тапҡыр үҙенең төп дәғүәсеһе Кайса Мякяряйненды уҙып, Ҙур Гәлсәр глобусҡа эйә була. Ауырыуы сәбәпле (мононуклеоз), спортсы 2015/16 йылдар миҙгелендә ҡатнашмай. Беларусь спорты тарихында Дарья Домрачева В. В. Щерб (6 миҙал, Олимпиада, 1992 йыл), О. В. Корбут (3 миҙал, 1972), В. В. Парфенович (3 миҙаль, 1980) менән бер рәттән Олимпиадала иң күп алтын миҙал алған спортсылар исемлегенә инә . Ул — Беларусь спортсыларынан бер ҡышҡы Олимпиадала ғына өс алтын миҙал, шулай Бкларусь Олимпия командаһы составынан бер Олимпиадала өс алтын миҙал алыусы беренсе кеше (О. Корбут, В Парфенович СССР командаһы составында сығыш яһай, ә. В. Щербо — Берләшкән команда составында). == Шәхси тормошо == 2016 5 апрелендә Домрачеваның Норвегия биатлонисы Уле-Эйнар Бьерндалендан<ref>[http://rsport.ru/around/20160405/910671687.html Биатлонист Бьёрндален сообщил, что Дарья Домрачева ждёт от него ребёнка | Вокруг спорта | Р-Спорт.]</ref> бәпес көтөүе билдәле була. 16 июлдә Домрачева һәм Бьерндален өйләнешә. 1 октябрҙә Минскта<ref>[https://www.championat.com/other/news-2594744-darja-domracheva-i-ule-ejnar-borndalen-stali-roditeljami.html Дарья Домрачева и Уле-Эйнар Бьорндален стали родителями]</ref> уларҙың ҡыҙы Ксения тыуа.<ref>[https://www.championat.com/other/news-2607262-domracheva-i-bordalen-nazvali-doch-ksjushej.html Домрачева и Бьорндален назвали дочь Ксюшей]{{ref-ru}}{{V|1|4|2019}}</ref> Ағаһы — Никита Владимирович Домрачев, архитектор. == Һөҙөмтәләре == === Донъя кубогы === {{Кол|1}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:100%" ! rowspan="3" | '''Миҙгел''' ! rowspan="3" | '''Дисциплина''' ! colspan="10" rowspan="2" | '''Этаптар''' ! colspan="4" | '''һөҙөмтә''' |- ! colspan="2" | Кесе<br>кубок ! colspan="2" | Ҙур<br>кубок |- ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! {{comment|О|Мәрәйҙәр}} ! {{comment|М|урын}} ! {{comment|О|Мәрәйҙәр}} ! {{comment|М|Урын}} |- |rowspan="5"| Биатлон буйынса Донъя кубогы 2006—2007 | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>16</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>5</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>26</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>30</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>13</small> | - | {{флаг|Италия}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты<br><small>13</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Лахти|Лах]]<br><small>9</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>9</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>21</small> | 164 | 15 |rowspan="5"| 297 |rowspan="5"| 22 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>21</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>9</small> | - | - | - | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2007<br><small>22</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Лахти|Лах]]<br><small>19</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>7</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>6</small> | 125 | 15 |- | Масс-старт | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2007<br><small>DNF</small> | - | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>23</small> | 8 | 42 |- | Эстафета (биатлон) | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>6</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>6</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>5</small> | - | - | {{флаг|Италия}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2007<br><small>5</small> | - | - | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон)<br>Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Италия}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2007<br><small>13</small> | - | - | - | - | - |- |rowspan="5"| Биатлон буйынса Донъя кубогы 2007—2008 | Спринт (биатлон) | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>35</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>14</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>41</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>14</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>25</small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>11</small> | {{флаг|Швеция}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2008|ЧМ]]<br><small>46</small> | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Пхёнчхан|Пхё]]<br><small>23</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>7</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>14</small> | 124 | 18 |rowspan="5"| 226 |rowspan="5"| 26 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>30</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>DNF</small> | - | - | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>28</small> | {{флаг|Швеция}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2008|ЧМ]]<br><small>25</small> | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Пхёнчхан|Пхё]]<br><small>17</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>7</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>13</small> | 76 | 22 |- | Масс-старт | - | - | - | - | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>16</small> | - | - | - | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>20</small> | 26 | 34 |- | Эстафета (биатлон) | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>9</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>12</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>5</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>8</small> | - |{{флаг|Швеция}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2008<br><small>5</small> | - | - | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон)<br>Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | - | - | - | - |bgcolor="silver"| {{флаг|Швеция}}<br>[[Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2008<br><small>2</small> | - | - | - | - | - |- |rowspan="6"| Биатлон буйынса Донъя кубогы 2008—2009 | Шәхси ярыш | {{флаг|Швеция}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 1-се этабы 2008-09<br><small>9</small> | — | {{флаг|Австрия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 3-сө этабы|Хох<br><small>16</small> | — | — | — | {{флаг|Южная Корея}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2009<br><small>11</small> | — | — | — | 87 | 14 |rowspan="6"| 776 |rowspan="6"| 7 |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 1-се этабы 2008-09|Эст<br><small>10</small> | {{флаг|Австрия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 2-се этабы 2008-09|Хох<br><small>7</small> | {{флаг|Австрия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 3-сө этабы 2008-09|Хох<br><small>16</small> | {{флаг|Германия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 4-се этабы 2008-09|Обе<br><small>6</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Германия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 5-се этабы 2008-09|Руп<br><small>3</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Италия}}<br>[[Биатлон буйынса Донъя кубогының 6-сы этабы 2008-09|Ант<br><small>2</small> | {{флаг|Южная Корея}}<br>Биатлон буйынса Донъя чемпионаты 2009<br><small>53</small> | {{флаг|Канада}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 7-се этабы 2008-09|Ван<br><small>10</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 8-се этабы 2008-09|Тро<br><small>9</small> | {{флаг|Россия}}<br>Биатлон буйынса Донъя кубогының 9-сы этабы 2008-09|Хан<br><small>8</small> | 329 | 5 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[1-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Эст]]<br><small>7</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[2-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Хох]]<br><small>DNF</small> | — | — | {{флаг|Германия}}<br>[[5-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Руп]]<br><small>9</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Италия}}<br>[[6-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Ант]]<br><small>3</small> | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2009|ЧМ]]<br><small>5</small> | — | {{флаг|Норвегия}}<br>[[9-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Тро]]<br><small>6</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[10-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Хан]]<br><small>21</small> | 214 | 8 |- | Масс-старт | — | — | — | {{флаг|Германия}}<br>[[4-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Обе]]<br><small>DNF</small> | - | {{флаг|Италия}}<br>[[6-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Ант]]<br><small>19</small> | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2009|ЧМ]]<br><small>6</small> | - | {{флаг|Норвегия}}<br>[[9-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Тро]]<br><small>4</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[10-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Хан]]<br><small>4</small> | 146 | 7 |- | Эстафета (биатлон) | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[2-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Хох]]<br><small>8</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[3-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Хох]]<br><small>5</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[4-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Обе]]<br><small>7</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[5-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Руп]]<br><small>7</small> | - | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2009|ЧМ]]<br><small>4</small> | - | - | {{флаг|Канада}}<br>[[8-й этап Кубка мира по биатлону 2008-09|Ван]]<br><small>8</small> | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Южная Корея}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2009|ЧМ]]<br><small>9</small> | - | - | - | - | - |- |rowspan="6"| [[Кубок мира по биатлону 2009-2010|2009/10]] | Шәхси ярыш |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>3</small> | - | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>16</small> | - | - | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Канада}}<br>[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — индивидуальная гонка (женщины)|ОИ]]<br><small>3</small> | - | - | - | 121 | 4 |rowspan="6"| 770 |rowspan="6"| 6 |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>57</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>28</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>4</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>27</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>4</small> | - | {{флаг|Канада}}<br>[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — спринт (женщины)|ОИ]]<br><small>8</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>1</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>19</small> | 283 | 6 |- | Баҫтырыу | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>20</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>6</small> | - | - | - | {{флаг|Канада}}<br>[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — гонка преследования (женщины)|ОИ]]<br><small>15</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>1</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | - | 199 | 4 |- | Масс-старт | - | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>9</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>7</small> | - | {{флаг|Канада}}<br>[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — масс-старт (женщины)|ОИ]]<br><small>6</small> | - | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>8</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>14</small> | 140 | 8 |- | Эстафета (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>9</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>10</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>6</small> | - | - | {{флаг|Канада}}<br>[[Биатлон на зимних Олимпийских играх 2010 — эстафета (женщины)|ОИ]]<br><small>7</small> | - | - | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>4</small> | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>9</small> | - | - |- |rowspan="6"| [[Кубок мира по биатлону 2010-2011|2010/11]] | Шәхси ярыш | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>35</small> | - | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>18</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>48</small> | - | - | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>19</small> | - | 51 | 29 |rowspan="6"| 862 |rowspan="6"| 6 |- | Спринт (биатлон) |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>3</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>2</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>21</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>4</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>14</small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Разун-Антерсельва|Ант]]<br><small>60</small> | {{флаг|США}}<br>[[Преск-Айл|Пре]]<br><small>11</small> | {{флаг|США}}<br>[[Форт-Кент|Фор]]<br><small>6</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>26</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Хольменколлен|Хол]]<br><small>3</small> | 323 | 7 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>8</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>3</small> | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>13</small> | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|США}}<br>[[Преск-Айл|Пре]]<br><small>3</small> | {{флаг|США}}<br>[[Форт-Кент|Фор]]<br><small>8</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>35</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Хольменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | 252 | 5 |- | Масс-старт | - | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>15</small> | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Италия}}<br>[[Разун-Антерсельва|Ант]]<br><small>3</small> | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|США}}<br>[[Форт-Кент|Фор]]<br><small>3</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>2</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Хольменколлен|Хол]]<br><small>1</small> | 236 |bgcolor="gold"| 1 |- | Эстафета (биатлон) | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>7</small> | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>3</small> | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Разун-Антерсельва|Ант]]<br><small>4</small> | - | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>3</small> | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2011|ЧМ]]<br><small>10</small> | - | - | - |- |rowspan="6"| [[Кубок мира по биатлону 2011-2012|2011/12]] | Шәхси ярыш |bgcolor="gold"| {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>1</small> | - | - | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место (Прага)|Нов]]<br><small>5</small> | - | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>25</small> | - | 116 | 3 |rowspan="6"| {{comment|1188|С учётом отбрасываемых двух наихудших результатов (25-е место в индивидуальной гонке на чемпионате мира и 16-е в гонке преследования в Эстерсунде) — 1229 очков}} |rowspan="6"| 2 |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>5</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>5</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>2</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>2</small> | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место (Прага)|Нов]]<br><small>10</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>3</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Финляндия}}<br>[[Лахти|Лах]]<br><small>3</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>2</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>3</small> | 471 | 2 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>16</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>1</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>3</small> | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место (Прага)|Нов]]<br><small>4</small> | - |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>3</small> |bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Финляндия}}<br>[[Лахти|Лах]]<br><small>3</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>1</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>1</small> | 392 |bgcolor="gold"| 1 |- | Масс-старт | - | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>7</small> | - |bgcolor="gold"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>1</small> |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>5</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>1</small> | 250 |bgcolor="gold"| 1 |- | Эстафета (биатлон) | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>5</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>5</small> | - |bgcolor="silver"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>2</small> | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>4</small> | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета (биатлон) | - | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>10</small> | - | - | - | - | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2012|ЧМ]]<br><small>6</small> | - | - | - |- |rowspan="6"| [[Кубок мира по биатлону 2012/2013|2012/13]] | Шәхси ярыш | bgcolor="silver"|{{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>2</small> | - | - | - | - | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>33</small> | - |bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Сочи|Соч]]<br><small>1</small> | - | 122 | 3 | rowspan="6"|924 | rowspan="6"|2 |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>7</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>1</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>DNS</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>10</small> | bgcolor="silver"|{{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>2</small> |bgcolor="#cc9966" | {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>3</small> | {{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>43</small> | bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Сочи|Соч]]<br><small>5</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>13</small> | 351 | 2 |- | Баҫтырыу | bgcolor="silver"|{{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>2</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>5</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>DNS</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>5</small> | - | {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>10</small> | {{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>25</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>5</small> | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>11</small> | 251 | 6 |- | Масс-старт | - | - | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>21</small> | - |bgcolor="silver"|{{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>2</small> | - | bgcolor="gold"|{{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>1</small> | bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>3</small> | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|Хан]]<br><small>23</small> | 200 | 2 |- | Эстафета | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>7</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>8</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>8</small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Антхольц|Ант]]<br><small>8</small> | {{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>7</small> | - | {{флаг|Россия}}<br>[[Сочи|Соч]]<br><small>8</small> | - | 210 | 8 |- | Ҡатнаш эстафета | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>12</small> | - | - | - | - | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Чемпионат мира по биатлону 2013|ЧМ]]<br><small>11</small> | - | - | - | 59 | 12 |- |rowspan="6"| [[Кубок мира по биатлону 2013/2014|2013/14]] | Шәхси ярыш | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>6</small> | - | - | - | bgcolor="silver"| {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>2</small> | - | bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Зимние Олимпийские игры 2014|ОИ]]<br><small>1</small> | - | - | - | 92 | 2 | rowspan="6" |793 | rowspan="6" |3 |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>4</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>36</small> | {{флаг|Франция}}<br>[[Анси|Анс]]<br><small>DNS</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>1</small> | - | bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>3</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Зимние Олимпийские игры 2014|ОИ]]<br><small>9</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>28</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>{{comment|[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]¹|13 марта}}<br><small>37</small><br>{{флаг|Финляндия}}<br>{{comment|[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]²|15 марта}}<br><small>20</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>1</small> | 254 | 3 |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>STOP</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br>11<small></small> | {{флаг|Франция}}<br>[[Анси|Анс]]<br><small>DNS</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>1</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br>12<small></small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>5</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Зимние Олимпийские игры 2014|ОИ]]<br><small>1</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>4</small> | bgcolor="silver"| {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>2</small> | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>5</small> | 296 | 3 |- | Масс-старт | - | - | - | bgcolor="#cc9966"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Обе]]<br><small>3</small> | - | - | bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Зимние Олимпийские игры 2014|ОИ]]<br><small>1</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>1</small> | - | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>4</small> | 151 | bgcolor="gold"| 1 |- | Эстафета | - | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>7</small> | {{флаг|Франция}}<br>[[Анси|Анс]]<br><small>DNS</small> | - | {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>DNS</small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>STOP</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Зимние Олимпийские игры 2014|ОИ]]<br><small>5</small> | - | - | - | 36 | 7 |- | Ҡатнаш эстафета | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>8</small> | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 34 | 8 |- |rowspan="7"| [[Кубок мира по биатлону 2014/2015|2014/15]] | Шәхси ярыш |bgcolor="gold"| {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>1</small> | - | - | - | - | - | - |bgcolor="silver"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>2</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>16</small> | - | 139 | 2 | rowspan="7" | 1092 | rowspan="7" | '''1''' |- | Спринт (биатлон) | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>5</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>8</small> | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>6</small> | {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Об]]<br><small>18</small> | bgcolor="silver"| {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>2</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>1</small> | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место-на-Мораве|Нов]]<br><small>4</small> | bgcolor="gold"| {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>1</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>25</small> | bgcolor="cc9966"| {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|ХМ]]<br><small>3</small> | 416 | bgcolor="gold"| '''1''' |- | Баҫтырыу | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>4</small> | {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>13</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>1</small> | - | - |bgcolor="gold"| {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>1</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место-на-Мораве|Нов]]<br><small>1</small> | - | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>7</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|ХМ]]<br><small>1</small> | 347 | 2 |- | Масс-старт | - | - | {{флаг|Словения}}<br>[[Поклюка|Пок]]<br><small>{{comment|DNF|Не финишировала}}</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Об]]<br><small>1</small> |bgcolor="gold"| {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>1</small> | - | - | - | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>4</small> | {{флаг|Россия}}<br>[[Ханты-Мансийск|ХМ]]<br><small>4</small> | 206 | 3 |- | Эстафета | - | bgcolor="silver"| {{флаг|Австрия}}<br>[[Хохфильцен|Хох]]<br><small>2</small> | - | bgcolor="cc9966"| {{флаг|Германия}}<br>[[Оберхоф|Об]]<br><small>3</small> | bgcolor="silver"| {{флаг|Германия}}<br>[[Рупольдинг|Руп]]<br><small>2</small> | {{флаг|Италия}}<br>[[Антерсельва|Ант]]<br><small>6</small> | - | {{флаг|Норвегия}}<br>[[Холменколлен|Хол]]<br><small>DNS</small> | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>7</small> | - | - | - |- | Ҡатнаш эстафета | {{флаг|Швеция}}<br>[[Эстерсунд|Эст]]<br><small>11</small> | - | - | - | - | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место-на-Мораве|Нов]]<br><small>11</small> | - | {{флаг|Финляндия}}<br>[[Контиолахти (Финляндия)|Кон]]<br><small>4</small> | - | | |- | Эксперименталь ҡатнаш эстафета | - | - | - | - | - | - | {{флаг|Чехия}}<br>[[Нове-Место-на-Мораве|Нов]]<br><small>DNS</small> | - | - | - | | |- |colspan=16| <small>Иҫкәрмә: DNS — ҡатнашмай, DNF — ҡатнаша, әммә финишҡа килмәй, STOP — ярыш судьялар ҡарары менән туҡтатыла.</small> |- |colspan=16| <small>Эстафеталар шәхси иҫәптә һаналмай</small> |- |colspan=16| <small>2015 йылдың 22 мартына ҡарата</small> |} {{конец кол}} === Еңеүҙәре === {| class="wikitable centre" style="font-size:90%" width="70%" |- align="center" | width="10%"| '''Йыл''' | width="21%"| '''Спринт''' | width="21%"| '''Баҫтырыу''' | width="21%"| '''Шәхси ярыш''' | width="21%"| '''Масс-старт''' | width="6%"| '''Дөйөм''' |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2009/2010|2009-10]]''' || {{Флаг|FIN}} Контиолахти || {{Флаг|FIN}} Контиолахти <br> || || || style="text-align:center" | 2 |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2010/2011|2010-11]]''' || || || || {{Флаг|NOR}} Хольменколлен || style="text-align:center" | 1 |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2011/2012|2011-12]]''' || || {{Флаг|AUT}} Хохфильцен <br> {{Флаг|GER}} Рупольдинг <small>'' (Чемпионат мира)''</small> <br> {{Флаг|RUS}} [[Ханты-Мансийск]] || {{Флаг|SWE}} Эстерсунд || {{Флаг|ITA}} Антерсельва <br> {{Флаг|RUS}} [[Ханты-Мансийск]] || style="text-align:center" | 6 |- align="center" |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2012/2013|2012-13]]''' ||{{Флаг|AUT}} Хохфильцен || || {{flagicon|RUS}} [[Сочи]] || {{флаг|CZE}} Нове-Место <small>'' (Чемпионат мира)|| style="text-align:center" | 3 |- align="center" |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2013/2014|2013-14]]''' || {{Флаг|GER}} [[Оберхоф]] <br> {{Флаг|NOR}} Хольменколлен || {{Флаг|GER}} [[Оберхоф]] <br> {{Флаг|RUS}} [[Сочи]] <small>'' (Олимпийские игры)''</small> || {{Флаг|RUS}} [[Сочи]] <small>'' (Олимпийские игры)''</small> || {{Флаг|RUS}} [[Сочи]] <small>'' (Олимпийские игры)''</small> <br> {{флаг|Словения}} Поклюка || style="text-align:center" | 7 |- align="center" |- | align="center" |'''[[Кубок мира по биатлону 2014/2015|2014-15]]''' ||{{Флаг|ITA}} Антерсельва <br> {{Флаг|NOR}} Хольменколлен || {{флаг|Словения}} Поклюка <br> {{Флаг|ITA}} Антерсельва <br> {{флаг|CZE}} Нове-Место <br> {{Флаг|RUS}} [[Ханты-Мансийск]] || {{Флаг|SWE}} Эстерсунд || {{Флаг|GER}} [[Оберхоф]] <br> {{Флаг|GER}} Рупольдинг || style="text-align:center" | 9 |- align="center" | '''Дөйөм''' || 6 || 10 || 4 || 8 || '''28 |} == Донъя чемпионаттарында сығыш яһау статистикаһы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Йыл !Уҙғарыу урыны ! width="100"| Спринт ! width="100"| Баҫтырыу ! width="100"| Шәхси ярыш ! width="100"| Дөйөм старт ! width="100"| Эстафета ! width="100"| Ҡатнаш эстафета |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2007|2007]] |align="left"|{{Флаг|Италия}} Антхольц-Антерсельва | 13 | 22 | — | DNF | '''5''' | 13 |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2008|2008]] |align="left"|{{Флаг|Швеция}} Эстерсунд | 46 | 25 | — | — | '''5''' | [[Файл:Silver medal icon.svg]] |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2009|2009]] |align="left"|{{флаг|Южная Корея}} Пхёнчхан | 53 | '''5''' | 11 | '''6''' | '''4''' | 9 |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2010|2010]] | colspan=5 |[[Файл:Olympic rings with transparent rims.svg|24px|Olympic rings with transparent rims]]<small> ярыштар үткәрелмәй</small> |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2011|2011]] |align="left"|{{флаг|Россия}} [[Ханты-Мансийск]] | 26 | 35 | 19 | [[Файл:Silver medal icon.svg]] | [[Файл:Bronze medal icon.svg]] | '''10''' |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2012|2012]] |align="left"|{{флаг|Германия}} Рупольдинг | [[Файл:Silver medal icon.svg]] | [[Файл:Gold medal icon.svg]] | 25 | '''5''' | '''4''' | '''6''' |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2013|2013]] |align="left"|{{флаг|Чехия}} Нове-Место | 43 | 25 | 33 | [[Файл:Gold medal icon.svg]] | '''7''' | 11 |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2014|2014]] | colspan=5 |[[Файл:Olympic rings with transparent rims.svg|24px|Olympic rings with transparent rims]]<small> ярыштар үткәрелмәй</small> |- | [[Чемпионат мира по биатлону 2015|2015]] |align="left"|{{флаг|Финляндия}} Контиолахти | 25 | '''7''' | 16 | '''4''' | '''7''' | '''4''' |} == Олимпия уйындарында сығыш яһау статистикаһы == {| class="wikitable" |- ! Йыл ! Уҙғарыу урыны ! width="100"| Спринт ! width="100"| Баҫтырыу ! width="100"| Шәхси ярыш ! width="100"| Масс-старт ! width="100"| Эстафета |-align="center" | [[Зимние Олимпийские игры 2010|2010]] |align="left"|{{флаг|Канада}} Ванкувер | '''8''' | '''15''' | [[Файл:Bronze medal icon.svg]] | '''6''' | '''7''' |- |-align="center" | [[Зимние Олимпийские игры 2014|2014]] |align="left"|{{флаг|Россия}} [[Сочи]] | '''9''' | [[Файл:Gold medal icon.svg]] | [[Файл:Gold medal icon.svg]] | [[Файл:Gold medal icon.svg]] | '''5''' |} == Бүләктәре == [[Файл:20-2014-21-04-bl.jpg|мини|Беларусь Республикаһының почта маркаһы]] * [[Беларусь Геройы]] (2014) * III дәрәжә Ватан ордены (2010) * Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры (2010) * «Беларусь спорт Олимпы» премияһы лауреаты (2012) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == [[Категория:Алфавит буйынса биатлонсылар]] [[Категория:2010 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында бронза миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Биатлон буйынса Олимпия чемпиондары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1986 йылда тыуғандар]] [[Категория:Минскиҙа тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] [[Категория:Биатлон буйынса Европа чемпиондары]] [[Категория:Биатлон буйынса донъя чемпиондары]] 6rftdczo3z0p3x4r3025fkkdtagc42n 0 113598 1296936 1285119 2026-05-14T13:39:29Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296936 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Название = Днестр буйы һумы |Оригинальное название = Rublă transnistreană / Рублэ транснистрянэ {{Ref-md}}<br />Придністровський рубль {{ref-uk}} |Код языка = <!-- Двухбуквенный код языка эмитента в стандарте ISO 639-1 --> |ОКВ-ru = <!-- Наименование валюты на русском языке в соответствии с Общероссийским или Общесоюзным классификатором валют --> |ISO-en = <!-- Наименование валюты на английском языке в соответствии со стандартом ISO 4217 --> |ISO-fr = <!-- Наименование валюты на французском языке в соответствии со стандартом ISO 4217 --> |Изображение = Приднестровье 1 рубль 2007 аверс.jpg |Изображение2 = <!-- Имя файла 2 --> |Общая подпись = <!-- Общая подпись к двум изображениям, если нет необходимости подписывать их по-отдельности --> |Подпись = 1 һум, 2007 йыл, алғы яғы |Подпись2 = <!-- Подпись для второго изображения; не выводится, если заполнено поле "Общая подпись" --> |Ширина = <!-- Ширина шаблона; по умолчанию 350px, но не меньше суммарной ширины изображений; вводится без указания единиц измерения --> |Ширина изображения = <!-- Ширина первого изображения; по умолчанию — 300px (при двух изображениях — 150px); вводится без указания единиц измерения --> |Ширина изображения2 = <!-- Ширина второго изображения; по умолчанию 150px; вводится без указания единиц измерения --> |ISO = PRB<ref group="a">Неофициальный аналог кода ISO 4217</ref> |ISO цифровой = <!-- Цифровой код ISO 4217 --> |ISO2 = <!-- Второй буквенный код ISO 4217; не выводится (включён для совместимости с шаблоном "Валюта историческая" --> |ISO цифровой2 = <!-- Второй цифровой код ISO 4217; не выводится (включён для совместимости с шаблоном "Валюта историческая" --> |ISO3 = <!-- Третий буквенный код ISO 4217; не выводится (включён для совместимости с шаблоном "Валюта историческая" --> |ISO цифровой3 = <!-- Третий цифровой код ISO 4217; не выводится (включён для совместимости с шаблоном "Валюта историческая" --> |Эмитент = {{Флагификация|Приднестровье}} |Оф_пользователи = <!-- Государства (кроме эмитента), где валюта является законным средством платежа по соглашению с эмитентом --> |Неоф_пользователи = <!-- Государства (кроме эмитента), где валюта является законным средством платежа без соглашения с эмитентом; территории, с неоднозначным международно-правовым статусом --> |Состоит1 = тин |Соотношение1 = 100 |Параллельная1 = <!-- Первая параллельная денежная единица --> |Символ = <!-- Символ валюты --> |Аббревиатура = <!-- Аббревиатура валюты --> |Обозначение = PRB |Монеты = 5, 10, 25 һәм 50 тин<br />1, 3, 5 һәм 10 һум |Банкноты = 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200 һәм 500 һәм |Введена = <!-- Дата (год) введения валюты --> |Введена-конец = <!-- Дата (год) объявления валюты единственным законным средством платежа --> |Заменила = <!-- Название валюты, которую заменила описываемая --> |Хроника = <!-- Перечень разновидностей валюты --> |Центробанк = Днестр буйы Республика Банкы |Центробанк_сайт = www.cbpmr.net |Печатает = <!-- Организация, печатающая банкноты --> |Печатает_сайт = <!-- Сайт организации, печатающей банкноты (без http://) --> |Монетный_двор = <!-- Организация, чеканящая монеты --> |Монетный_двор_сайт = <!-- Сайт организации, чеканящей монеты (без http://) --> |Монетный_двор2 = <!-- Вторая организация, чеканящая монеты --> |Монетный_двор_сайт2 = <!-- Сайт второй организации, чеканящей монеты (без http://) --> |Курс1 = 0,1707 |Валюта1 = <!-- По умолчанию «1 [[Российский рубль|RUB]]» --> |Курс2 = 11,3000 |Валюта2 = <!-- По умолчанию «1 [[Доллар США|USD]]» --> |Курс3 = 12,7295 |Валюта3 = <!-- По умолчанию «1 [[Евро|EUR]]» --> |Курс4 = 16,0019 |Валюта4 = <!-- По умолчанию «1 [[Фунт стерлингов|GBP]]» --> |Курс5 = 0,4406 |Валюта5 = 1 [[Украинская гривна|UAH]] |Курс6 = <!-- Обменный курс 6; при использовании шаблона [[Шаблон:Валютный курс]] несколько раз в сутки обновляется ботом --> |Валюта6 = <!-- Обменный курс к любой другой валюте; рекомендуется использовать для фиксированного курса к не упомянутой выше валюте --> |Дата = 18 апрель 2016<ref group="a">[http://www.cbpmr.net/?kv=1&lang=ru Официальные курсы рубля ПМР по отношению к иностранным валютам]</ref> |Викисклад = Category:Money of Transnistria |Инфляция = <!-- Темпы инфляции --> |Год = <!-- Год, за который выводятся данные об инфляции --> |ГруппаСносок = a }} '''Днестр буйы һумы''' — 1994 йылдан Днестр буйы Молдавия Республикаһының рәсми валютаһы һәм ДМР территорияһында берҙән-бер рәсми түләү аҡсаһы. Элек республика халҡы уларҙы ''сувориктар'' тип йөрөттө<ref>[http://jeka411.narod.ru/dnestrovsk.html Энергетическая столица республики — Днестровск]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="В цветущих акациях">{{книга|автор=[[Худяков, Виктор Васильевич|Худяков В.В.]]|заглавие=В цветущих акациях город… Бендеры: люди, события, факты|место=Бендеры|издательство=Полиграфист|год=1999|страниц=464|тираж=2000|ответственный=ред. В.Валавин|isbn=5-88568-090-6}}</ref>, сөнки 1993—1994 йылдарҙағы барлыҡ һумдарҙа Александр Васильевич Суворовтың һүрәте менән марка йәбештерелгән ине. Бынан тыш, Днестр буйы Молдавия Республикаһы — танылмаған дәүләт булараҡ уның валютаһының ISO 4217 коды юҡ. Бындай кодты '''PRB'''<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Приднестровская_Молдавская_Республика Энциклопедия «Вокруг света».]</ref><ref>[http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Курсы_всех_валют Курсы валют мира]</ref><ref>[http://worldmoneymax.com/?/item-283/ru World money max.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160917141609/http://worldmoneymax.com/?/item-283/ru |date=2016-09-17 }}</ref> һәм '''RUP'''<ref>[[Файл:Два_билета_на_автобус_по_территории_ПМР.jpg|600x600пкс]]</ref> аббревиатуралары менән алыштырғандар, уларҙы Днестр буйы һумы менән операциялар үткәргәндә Днестр буйы ойошмалары, ҡайһы бер украин, молдаван, урыҫ банктар<ref>[http://www.bigness.ru/news/2009-05-08/pridnestrovie/16272 Приднестровье готовится перейти на российский рубль.]</ref><ref>[http://izhig.ru/numizmat/pridnestrovie.php Нумизматика и фалеристика.]</ref> һәм башҡа ҡайһы бер осраҡтарҙа ҡулланалар. Днестр буйы һумының символы — ҡуш аяҡлы «Р» хәрефе — 2012 йылда конкурс йомғаҡтары буйынса раҫланды<ref name="autogenerated1">Приднестровский республиканский банк: [http://www.cbpmr.net/?dt=700&lang=ru «О правилах использования специального знака приднестровского рубля в текстах» (25.09.2012)]; [http://www.cbpmr.net/?dt=629&lang=ru «Итоги конкурса на лучшее графическое изображение (специальный знак) приднестровского рубля» (31.05.2012)]</ref>. == Тарихы == Үҙ валютаға күсеү процесы күп төрлө ҡыйынлыҡтар менән бәйле була. Башта аҡса билдәләре сифатында 1961—1992 йылдарҙағы [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һәм[[Рәсәй Федерацияһы| Рәсәй Федерацияһының]] банк билеттары файҙалана. Ваҡытлыса валюта [[Чехия]] һәм [[Словакия]]ла бәрхәт революцияһынан һуң уларҙың финанс системалары айырылған осорҙа ғәмәлдә була. Днестр буйы Молдавия Республикаһы ошо халыҡ-ара тәжрибәһен ҡуллана. 1994 был 17 авгусында [[Днестр буйы Молдова Республикаһы|ДМР]]-ҙа яңы аҡса билдәләре — Днестр буйы һумдары әйләнешкә индерелә. Уларҙың курсы буйынса 1 яңы һумға 1000 элекке һум тәшкил иткән. 2001 йылдың 1-се ғинуарынан яңы Днестр буйы һумы ғәмәлгә индерелә, ул элекке һум менән сағыштырғанда миллион мәртәбә күберәк: 2001 йылдың 1 һумы 1994 йылдың 1 000 000 һумына тигеҙләнә. 2005 йылдың 18 ноябрендә Тирасполдә ДМР-ҙың аҡса һуғыу Йорто асыла асылды Быға тиклем аҡса билдәләре сит илдәрҙә сүкеп эшкәртелгән һәм баҫылған. 2007 йылда 2000 йылдың банкноттарына бер нисә яңы һаҡлаусы элемент өҫтәлә. == Тәңкәләр == 2000 йылда ДМР банкы әйләнешкә 1, 5, 10 һәм 50 тинлек, 2002 йылда — 25 тинлек тәңкәләр индерә. 2005 йылда тәңкәләрҙе Днестр буйында сүкеп эшкәртә башлайҙар, сөнки бында аҡса һуғыу Йорто асыла. Быға тиклем уларҙы сит илдәрҙә сүкегәндәр. Шулай уҡ ДМР банкы номиналы 25 һәм 50 булған аҡ төҫтәге биметаллдан юбилей, 100 һум 925-се көмөш пробалы, 15 һум 999-сы алтын пробалы тәңкәләре әйләнешкә индерә. 2009 йылдың 1 ғинуарында 1 тинлек тәңкә әйләнештән алына. {| class="standard" style="text-align: center; width: 100%; margin-bottom: 10px;" !Һүрәт !Номиналы !Диаметры !Гурты !Реверсы !Аверсы !Материалы |- | [[Файл:ПМР_Монета_1_коп_аверc.jpg|77x77пкс]][[Файл:ПМР_Монеты_1_5_10_реверс.jpg|76x76пкс]] | <big>1 тин</big> | 16 мм | шыма | номинал, үҫемлек орнаменты | Днестр буйы гербы | алюминий иретмәһе |- | [[Файл:ПМР_Монета_5_коп_аверс.jpg|77x77пкс]][[Файл:ПМР_Монета_5_коп_реверс.jpg|86x86пкс]] | <big>5 тин</big> | 18 мм | шыма | номинал, үҫемлек орнаменты | Днестр буйы гербы | алюминий иретмәһе |- | [[Файл:ПМР_Монета_10_коп_аверс.jpg|81x81пкс]][[Файл:ПМР_Монеты_1_5_10_реверс.jpg|81x81пкс]] | <big>10 тин</big> | 20 мм | шыма | номинал, үҫемлек орнаменты | Днестр буйы гербы | алюминий иретмәһе |- | [[Файл:ПМР_Монета_25_к_аверс.jpg|92x92пкс]][[Файл:ПМР_Монета_25_коп_реверс.jpg|83x83пкс]] | <big>25 тин</big> | 17 мм | шыма | номинал, үҫемлек орнаменты | Днестр буйы гербы | еҙ-цинк иретмәһе |- | [[Файл:50_kopeek_PMR.jpg|150x150пкс]] | <big>50 тин</big> | 19 мм | шыма | номинал, үҫемлек орнаменты | Днестр буйы гербы | еҙ-цинк иретмәһе |} === 2014 йылдың тәңкәләре === 2014 йылдың 22 авгусында әйләнешкә композит материалдарҙан тәңкәләр сығарыла<ref>[http://www.cbpmr.net/?dt=1103&lang=ru О введении в обращение новых денежных знаков на территории Приднестровской Молдавской Республики]</ref><ref>{{Cite web|title=МОНЕТЫ ИЗ КОМПОЗИТНЫХ МАТЕРИАЛОВ|url=http://www.cbpmr.net/content.php?id=26|publisher=cbpmr.net|accessdate=2016-08-26}}</ref>. Днестр буйы Молдавия Республикаһының яңы тимер аҡсалары Бишенсе Халыҡ-ара конференцияһында һәм COINS-2014 күргәҙмәһендә [[Мәскәү|Мәскәүҙә]] күрһәтелделәр<ref>[http://sdelanovpmr.info/novye-dengi-pridnestrovya-2014/#more-1069 Новые деньги Приднестровья представлены на Пятой Международной конференции и выставке монет COINS-2014 (Москва)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419081447/http://sdelanovpmr.info/novye-dengi-pridnestrovya-2014/#more-1069 |date=2015-04-19 }}</ref>. {| class="standard" style="text-align: center; width: 100%; margin-bottom: 10px;" !Һүрәтләнеше !Номиналы<br /> (һумдарҙа) !Формаһы, үлсәме !Гурты !Реверсы !Аверсы |- | rowspan="4" |[http://cbpmr.net/resource/Pridnestrovi_CDR_F11_ITOG.jpg Тышҡы һүрәтленеше] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819103100/http://cbpmr.net/resource/Pridnestrovi_CDR_F11_ITOG.jpg |date=2014-08-19 }} | <big>1</big> | Түңәрәк, диаметры 26 мм | шыма | номиналы, А. В. Суворов серияһы | номиналы, «ПРБ» аббревиатураһы |- | <big>3</big> | Дүрт мөйөш 26 мм | шыма | номиналы, Ф. П. Де-Волан серияһы | номиналы, «ПРБ» аббревиатураһы | <big>5</big> | Биш мөйөш 28 мм бейеклеге | шыма | номиналы, П. А. Румянцев-Задунайский серияһы | номиналы, «ПРБ» аббревиатураһы |- | <big>10</big> | Алты мөйөш, бейеклектәре араһы 28 мм | шыма | номиналы, Екатерина II серияһы | номиналы, «ПРБ» аббревиатураһы |} === Иҫтәлекле тәңкәләр === [[Файл:20-я_годовщина_образования_Министерства_иностранных_дел_ПМР.jpg|справа|мини|150x150пкс|<center> ДМР-ҙың Тышҡы эштәр министрлығының 20 йыллығына</center>]] 2012 йылдың 10 сентябрендә 20 һумлыҡ «ДМР-ҙың таможня органдары булдырыуына 20 йыл» («Днестр буйы Молдавия Республикаһы дәүләтселеге» серияһынан) иҫтәлекле көмөш тәңкәһе әйләнешкә инде. Уның тиражы 250 дана булды<ref>{{Cite news|title=ПАМЯТНАЯ МОНЕТА К 20-ЛЕТИЮ ТАМОЖЕННЫХ ОРГАНОВ ПМР|url=http://customs.tiraspol.net/content/view/1873/160/|publisher=customs.tiraspol.net|date=2012-09-11|accessdate=2014-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903143235/http://customs.tiraspol.net/content/view/1873/160/ |date=2014-09-03 }}</ref>. ошо уҡ йылдың 20 декабрендә Днестр буйы Молдавия Республикаһы банкы әйләнешкә 20 һумлыҡ «ДМР-ҙың Тышҡы эштәр министрылығы булдырыуына 20 йыл» иҫтәлекле көмөш тәңкәһен индерҙе («Днестр буйы Молдавия Республикаһы дәүләтселеге» серияһынан)<ref>{{Cite news|title=Приднестровский республиканский банк выпустил новые монеты, посвященные памятным датам|url=http://www.nr2.ru/pmr/417363.html|date=20.12.12|accessdate=2013-03-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517214155/http://www.nr2.ru/pmr/417363.html |date=2013-05-17 }}</ref>. Тәңкә тиражы Тираж тәңкәләр 250 дана тәшкил иткән. 2011 йылдың 30 ноябрендә ДМР-ҙа иҫтәлекле көмөш «Күбәләк — үле баш» тәңкәләре әйләнешкә индерелде<ref>[http://www.nr2.ru/pmr/360690.html NR2.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523021256/http://www.nr2.ru/pmr/360690.html |date=2013-05-23 }}</ref>. 2013 йылдың 28 октябрендә «Тиротекс» текстиль компанияһының 40 йыллығына арналған 10 һумлыҡ көмөш тәңкә сығарылды<ref>{{Cite news|title=ПАМЯТНАЯ МОНЕТА ПРБ «40 ЛЕТ ЗАО «ТИРОТЕКС»|url=http://www.tirotex.com/news.php?s=g7.ru&p=2013&l=ru|publisher=tirotex.com|date=2013-10-29|accessdate=2014-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904033658/http://www.tirotex.com/news.php?s=g7.ru&p=2013&l=ru |date=2014-09-04 }}</ref>. 2014 йылдың 15 июлендә Днестр буйы сәнәғәте серияһынан 10 һумлыҡ «Молдавия ГРЭС-на 50 йыл» тәңкәһен сығарҙы, тиражы 180 экземпляр тәшкил итте<ref>{{Cite news|title=ПРБ ввел в обращение памятную монету "50 лет Молдавской ГРЭС|url=http://point.md/ru/novosti/obschestvo/prb-vvel-v-obraschenie-pamyatnuyu-monetu-quot50-let-moldavskoj-gres|publisher=point.md|date=2014-07-15|accessdate=2014-08-27}}</ref>. Шул уҡ йылдың 1-се авгусында әйләнешкә «Яссы-Кишинев» операцияһына 70 йыл" иҫтәлекле көмөш тәңкәһе индерелде. Тиражы 250 дана тәшкил итте<ref>{{Cite news|title=ПРБ выпустил новую памятную монету|url=http://novostipmr.com/ru/news/14-08-01/prb-vypustil-novuyu-pamyatnuyu-monetu|publisher=novostipmr.com|date=2014-08-01|accessdate=2014-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903054335/http://novostipmr.com/ru/news/14-08-01/prb-vypustil-novuyu-pamyatnuyu-monetu |date=2014-09-03 }}</ref>. 2014 йылдың 22 ноябрендә әйләнешкә лилиә сәскәһенең төҫлө һүрәте төшөрөлгән 10 һумлыҡ тәңкә индерелә<ref>[http://point.md/ru/novosti/obschestvo/novaya-pamyatnaya-moneta-pridnestrovjya-posvyaschena-lilii Новая памятная монета Приднестровья посвящена лилии]</ref>. Шулай уҡ ноябрь айында Яңы Нямец монастыры һүрәте төшөрөлгән тәңкә әйләнешкә индерелә<ref>[http://point.md/ru/novosti/ekonomika/v-pridnestrovje-vvedena-v-obraschenie-pamyatnaya-moneta-iz-stali В Приднестровье введена в обращение памятная монета из стали]</ref>. == Банкноттар == === Ваҡытлыса аҡса === 1961 йылдың (10 һәм 25 һумлыҡ), 1991 йылдың (10, 50, 100, 200, 500 һәм 1000 һумлыҡ), 1992 йылдың (50, 100, 200, 500 һәм 1000 һумлыҡ) СССР-ҙың Билеттар Дәүләт банкыһы билеттарарына, 1992 йылдыңн (5 һәм 10 мең һумлыҡ) һәм 1993 йылдың (10 мең һумлыҡ) Россия Банкы билеттарына Мәскәү Госзнагында баҫылып сыҡҡан номиналға тура килгән һандар һәм А. Суворов һүрәте портреты төшөрөлгән ҡыйғаслы маркалар йәбештерелә. Бынан тыш 5000 һумлыҡ банкноттар етешмәү сәбәпле, 1961 һәм 1991 йылдарҙа сығарылған совет 5 һумлыҡ банкноттарына «5000» һан төшөрөлгән маркалар йәбештерелә һәм улар биш меңлек банкнот булып иғлан ителәләр. {|class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !colspan="11"|Марка-номинал герблы банкноттар |- !colspan="2"| Изображение !rowspan="2"| Номинал<br>(рублей) !rowspan="2"| Размеры<br>(мм) !rowspan="2"| Основной цвет !colspan="3"| Описание !rowspan="2"| Дата выхода !rowspan="2"| Дата изъятия |- ! Лицевая сторона ! Оборотная сторона ! Лицевая сторона ! Оборотная сторона ! Водяной знак |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 (1961) аверс.jpg|124px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 (1961) реверс.jpg|124px]] |rowspan="2"| <big>10 |rowspan="2"| 124×62 | красный |rowspan="13"|надпись «Билет [[Государственный банк СССР|государственного банка]] [[СССР]]», портрет [[Ленин|В. И. Ленина]] в профиль, [[герб СССР]], номинал цифрами и прописью, марка с номиналом. | номинал цифрами и прописью на на официальных языках республик СССР |rowspan="2"| тёмные и светлые 5-конечные звёзды |rowspan="17"| июль 1993 |rowspan="17"| 1 октября 1994 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 (1991) аверс.jpg|124px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 (1991) реверс.jpg|124px]] | красный<br>розовый | номинал цифрами и прописью на [[Русский язык|русском языке]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 25 1992 (1961) аверс.jpg|124px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 25 1992 (1961) реверс.jpg|124px]] | <big>25 | 124×62 | фиолетовый | номинал цифрами и прописью на на официальных языках республик СССР | тёмные и светлые 5-конечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 50 1992 (1991) аверс.jpg|140px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:SUR 50 1991 B.jpg|140px]] |rowspan="2"| <big>50 |rowspan="2"| 140×71 |rowspan="2"| зелёный<br>жёлтый | номинал цифрами и прописью на официальных языках республик СССР, [[Большой кремлёвский дворец]], [[Тайницкая башня]] | профиль Ленина |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 50 1992 (1992) аверс.jpg|140px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 50 1992 (1992) реверс.jpg|140px]] | номинал цифрами и прописью на русском языке, Большой кремлёвский дворец, Тайницкая башня | 5-конечные звёзды и волнистые полосы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 100 1992 (1991) аверс.jpg|140px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:SUR 100 1991 B.jpg|140px]] |rowspan="2"| <big>100 |rowspan="2"| 140×71 |rowspan="2"| бежевый<br>коричневый<br>синий | номинал цифрами и прописью на официальных языках республик СССР, [[Водовзводная башня]] | профиль Ленина |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 100 1993 аверс.jpg|140px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 100 1993 реверс.jpg|140px]] | номинал цифрами и прописью на русском языке, Водовзводная башня | тёмные и светлые 5-конечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 200 1991 (1993) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 200 1991 (1993) реверс.jpg|144px]] |rowspan=2| <big>200 |rowspan=6| 144×71 |rowspan=2| Светло-зелёный |rowspan=2| [[Дворец Съездов]], Троицкая башня. | [[Ленин|В. И. Ленин]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 200 1992 (1992) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 200 1992 (1992) реверс.jpg|144px]] | Пятиконечные звёзды и волнистые полосы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 500 1992 (1991) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 500 1992 (1991) реверс.jpg|144px]] |rowspan="2"| <big>500 |rowspan=2| Красный, бордовый |rowspan=2| Здание президиума [[Верховный Совет СССР|ВС СССР]], Спасская башня. | [[Ленин|В. И. Ленин]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 500 1992 (1992) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 500 1992 (1992) реверс.jpg|144px]] | Тёмные и светлые пятиконечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 1000 1992 (1991) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 1000 1992 (1991) реверс.jpg|144px]] |rowspan="2"| <big>1000 |rowspan=2| Синий, серый |rowspan=2| [[Собор Василия Блаженного]], Спасская башня, вид со стороны [[Васильевский спуск|Васильевского спуска]]. | [[Ленин|В. И. Ленин]] |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 1000 1992 (1992) аверс.jpg|144px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 1000 1992 (1992) реверс.jpg|144px]] | Тёмные и светлые пятиконечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5000 1992 (1961) аверс.jpg|113px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:TransnistriaP14A-5000RubOn5Rub1991od1961-.jpg|113px]] |rowspan="3"| <big>5000 |rowspan=2| 113×57 | Голубой || Надпись «Государственный казначейский билет СССР», [[герб СССР]], [[Спасская башня (Москва)|Спасская башня]] [[Кремль|Кремля]], марка с номиналом 5000 рублей | Номинал цифрами и прописью на 15 официальных языках республик СССР. | Тёмные и светлые пятиконечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 аверс.jpg|113px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Придн 5 1992 реверс.jpg|113px]] | Голубой, розовый |Надпись «Билет Государственного банка СССР», [[герб СССР]], [[Спасская башня (Москва)|Спасская башня]] [[Кремль|Кремля]], марка с номиналом 5000 рублей | Номинал цифрами и прописью на [[Русский язык|русском языке]]. | Пятиконечные звёзды и волнистые полосы |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Приднестровские 5 тысяч с маркой ориент 1994 аверс.jpg|145px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Banknote 5000 rubles (1992) back.jpg|145px]] |rowspan=2| 145×70 | Темно-синий, голубой | Знаменитые строения Москвы; старая и новая Москва; марка с номиналом. | [[Первая Безымянная башня|Первая]] и [[Вторая Безымянная башня|вторая]] безымянные, [[Петровская башня|Петровская]], [[Беклемишевская башня|Беклемишевская]] башни [[Московский Кремль|Московского Кремля]]; [[Большой Москворецкий мост]]; [[Жилой дом на Котельнической набережной]]. | Тёмные и светлые пятиконечные звёзды |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:Приднестровье 10 тысяч рублей 1994 с маркой аверс.jpg|145px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:Banknote 10000 rubles (1992) back.jpg|145px]] | <big>10 000 | Коричневый, розовый | [[Сенатская башня]] Московского Кремля и [[Российский флаг]] на куполе здания Сената, марка с номиналом. | Московский кремль; [[Спасская башня (Москва)|Спасская]], [[Сенатская башня|Сенатская]], [[Никольская башня|Никольская]] и [[Угловая Арсенальная башня|Угловая Арсенальная]] башни. | [[Сенатская башня]] Московского Кремля и [[Российский флаг]] на куполе здания Сената |- |colspan="10" align="left"|<small>Масштаб изображений — 1,0 пикселя на миллиметр. |+ |} === 1993—1997 йылдарҙағы банкноттар === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; margin-bottom: 35px;" ! colspan="9" | 1993—1997 йылдар серияһы |- ! colspan="2" | Һүрәтләнеше ! rowspan="2" | Номиналы<br /> (һум) ! rowspan="2" | Үлсәме<br /> (мм) ! rowspan="2" | Төп төҫтәре ! rowspan="2" | Тасуирламаһы ! colspan="3" | Даталары |- ! Алғы яғы ! Артҡы яғы ! мисәттәре ! әйләнешкә индереү ! әйләнештән сығарыу |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Придн_1_руб_1994_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Придн_1_руб_1994_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>1</big> | rowspan="14" | 125×57 | йәшел | align="left" rowspan="3" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Днестр буйы Юғары Советы бинаһы, Тирасполь | rowspan="3" | 1994 | rowspan="3" | 10 ноябрь<br /> 1994 | rowspan="6" | әйләнештә |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_5_Rubles_1994_a.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_5_Rubles_1994_r.jpg|125x125пкс]] | <big>5</big> | күк |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Придн_10_руб_1994_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_10_руб_1994_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>10</big> | ҡыҙыл |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_50_Rubles_1993_a.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_50_Rubles_1993_r.jpg|125x125пкс]] | <big>50</big> | йәшел | align="left" rowspan="5" |'''Алғы яғы''': Тирасполдә Суворовҡа атлы һәйкәл<br /> '''Артҡы яғы''': Днестр буйы Юғары Советы бинаһы, Тирасполь | rowspan="5" | 1993 | rowspan="5" | 17 август<br /> 1994 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_100_Rubles_1993_a.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_100_Rubles_1993_r.jpg|125x125пкс]] | <big>100</big> | аҡһыл-көрән-<br /> |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровские_200_рублей_1993_года._Аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровские_200_рублей_1994_года._Реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>200</big> | алһыу |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Придн_500_1993_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Придн_500_1993_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>500</big> | зәңгәр | 1 июнь<br /> 1997<ref name="gazeta43">[http://www.bonistikaweb.ru/TAGANSKY/Gazeta-43.htm Новые эмиссии СНГ. Таганский бонист. Июнь 1997. Выпуск 21 (43).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080130141850/http://www.bonistikaweb.ru/TAGANSKY/Gazeta-43.htm |date=2008-01-30 }}</ref> |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_тысяча_рублей_1993_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_тысяча_рублей_1993_реверс.jpg|125x125пкс]] | rowspan="2" | <big>1000</big> | rowspan="2" | миләүшә | н/д |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_1_тысяча_рублей_1994_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_1_тысяча_рублей_1994_реверс.jpg|125x125пкс]] | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Днестр буйы Юғары Советы бинаһы, Тирасполь | 1994 | 1 июнь<br /> 1995 | 1 январь<br /> 2002 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_5_тысяч_рублей_1993_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_5_тысяч_рублей_1993_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>5000</big> | көрән | align="left" |'''Алғы яғы''': Тирасполдә Суворовҡа атлы һәйкәл<br /> '''Артҡы яғы''': Днестр буйы Юғары Советы бинаһы, Тирасполь | 1993 | 1995 | әйләнештә |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_10_тысяч_рублей_1994_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье 1 рубль 1994 реверс.jpg|125x125пкс]] | rowspan="2" | <big>10 000</big> | rowspan="2" | йәшел | align="left" |'''Өҫтәлмә''' 1994 йылдың 1 һумында<br /> '''Алғы яғы''': (1996) йылдағы 10 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса өҫтәп баҫтырылған <br /> '''Артҡы яғы''': үҙгәрешһеҙ | 1996<br /> (1994) | 1996 | rowspan="2" | 1 январь<br /> 2002 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_10_тысяч_рублей_1998_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_10_тысяч_рублей_1998_реверс.jpg|125x125пкс]] | align="left" |'''Өҫтәлмә''' 1994 йылдың 1 һумында<br /> '''Алғы яғы''': "1998 йылда сығарылған" яҙыулы 10 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса өҫтәп баҫтырылған<br /> '''Артҡы яғы''': 10 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса өҫтәп баҫтырылған, элекке номиналы ябылған | 1998<br /> (1994) | 1998 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1994_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1994_реверс.jpg|125x125пкс]] | rowspan="3" | <big>50 000</big> | rowspan="2" | күк | align="left" |'''Өҫтәлмә''' 1994 йылдың 5 һумында<br /> '''Алғы яғы''': А. В. Суворовтың атлы статуя гологрммаһы һәм номиналы<br /> '''Артҡы яғы''': үҙгәрешһеҙ | ''1996''<br /> (1994) | rowspan="2" | 1996 | 1 июнь<br /> 1997 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1996_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1996_реверс.jpg|125x125пкс]] | align="left" |'''Өҫтәмә''': 1994 йылдың 5 һумлығына<br /> '''Алғы яғы''': "1996 йылда сығарылған" яҙыулы 50 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса сығарылған<br /> '''Артҡы яғы''': 50 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса сығарылған, элекке номиналы ябылған | 1996<br /> (1994) | rowspan="4" | 1 январь<br /> 2002 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1995_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_тыс._1995_реверс.jpg|129x129пкс]] | 129×62 | көрән | align="left" |'''Алғы яғы''': Богдан Хмельницкий портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Т. Г. Шевченко һәйкәле, комедия һәм драма театры Тирасполдә | 1995 | 1 июнь<br /> 1995 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_100_тыс._1996_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_100_тыс._1996_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>100 000</big> | rowspan="2" | 125×57 | ҡыҙыл | align="left" |'''Өҫтәлмә''' 1994 йылдың 10 һумлығында<br /> '''Алғы яғы''': "1996 йылда сығарылған" яҙыулы 100 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса өҫтәп баҫтырылған<<br /> '''Артҡы яғы''': 100 000 һумлыҡҡа тиклем аҡса өҫтәп баҫтырылған, элекке номиналы ябылған | 1996<br /> (1994) | 1996 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_500_тысяч_рублей_1997_аверс.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_500_тысяч_рублей_1997_реверс.jpg|125x125пкс]] | <big>500 000</big> | йәшел<br /> миләүшә | align="left" |'''Алғы яғы''': Тирасполдә Атлы Суворов һәйкәле <br /> '''Артҡы яғы''': Днестр буйы Юғары Советы бинаһы, Тирасполь | 1997 | 1 июнь<br /> 1997 |- | align="left" colspan="9" |<small>Һүрәттәрҙең масштабы — 1 миллиметрға 1,0 пиксель. Йылдары үҙгәрешһеҙ күрһәтелген.</small> |} === 2000—2004 йылдарҙағы банкноттар === 1 һумдан 500 һумға тиклем номинал менән Днестр буйы Республикаһы Банкы сығарған банкноттар. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | 2000—2004 йылдар серияһы |- ! colspan="2" | Һүрәтләнеше ! rowspan="2" | Номиналы<br /> (һумдар) ! rowspan="2" | Күләме<br /> (мм) ! rowspan="2" | Төп төҫтәре ! rowspan="2" | Тасуирламаһы ! colspan="3" | Даталары |- ! Алғы яғы ! Артҡы яғы ! мисәттәр ! әйләнешкә сығарыу йылы ! әйләнештән алыныу йылы |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровский_1_рубль_2000._Аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровский_1_рубль_2000_г._Реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>1</big> | rowspan="4" | 129×56 | ерән | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': «Кицкан плацдармы» мемориаль комплекс | rowspan="6" | 2000 | rowspan="6" | 1 январь<br /> 2001 | rowspan="8" | әйләнештә |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_5_2000_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_5_2000_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>5</big> | күк | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Тирасполдәге «KVINT» шарап-коньяк заводы административ корпусы |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_10_2000_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_10_2000_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>10</big> | көрән | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Кицканы ауылындағы Яңы-Нямец Изге Вознесенск ирҙәр монастыры |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_25_2000_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_25_2000_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>25</big> | ҡыҙыл | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворов портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Бендераларҙа Урыҫ данына һәйкәл |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_50_2000_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_50_2000_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>50</big> | rowspan="2" | 129×60 | йәшел | align="left" |'''Алғы яғы''': Т. Г. Шевченко портреты<br /> '''Артҡы яғы''': ДМР Хөкүмәте һәм Юғары Советы Йорто |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_100_2000_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_100_2000_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>100</big> | миләүшә | align="left" |'''Алғы яғы''': Д. К. Кантемир портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Рыштау соборы, Тирасполь |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Rumyantsev_200_rub.jpg|135x135пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_200_2004_реверс.jpg|135x135пкс]] | <big>200</big> | 135×64 | ҡарағусҡыл-көрән-<br /> | align="left" |'''Алғы яғы''': П. А. Румянцев-Задунайский портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Гросс-Егерсдорф янындағы алыш күренеше, 1757 йыл | rowspan="2" | 2004<br /> 2012 | rowspan="2" | 2004 |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_500_2004_аверс.jpg|140x140пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Н_придн_500_2004_реверс.jpg|140x140пкс]] | <big>500</big> | 140×68 | йәшел | align="left" |'''Алғы яғы''': Екатерин II портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Тирасполь ҡәлғәһе төҙөлөүе тураһында Екатерина II указы, уның макеты фонында |- | align="left" colspan="10" |<small>Һүрәтләнештәр масштабы  — 1 миллиметрға 1,0 пиксель</small> |} Днестр буйы Республикаһы Банкы 2004 йылда сығарған 200 һәм 500 һумлыҡ банкноттары 2012 йылда үҙгәртелә<ref>http://sdelanovpmr.info/dengi-pridnestrovya-banknota-500-rublejj/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214073430/http://sdelanovpmr.info/dengi-pridnestrovya-banknota-500-rublejj/ |date=2016-12-14 }} Сделано в Приднестровье 26.08.2014 Деньги Приднестровья — банкнота 500 рублей. Банкнота Приднестровского Республиканского банка образца 2004 года модификации 2012 года</ref>. === 2007 йылдың банкноттары === 2007 йылдың 22 декабрендә әйләнешкә яңы дизайнлы купюралар сығарыла. Улар 2000—2004 йыл өлгөһө купюралары менән бер рәттән йөрөй һәм яйлап әйләнештән сығарыла бара. Иҫке купюраларҙың ҡулланыу ваҡыты сикләнмәгән. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | 2007 йылдың серияһы |- ! colspan="2" | Һүрәтленеше ! rowspan="2" | Номиналы<br /> (һумдар) ! rowspan="2" | Күләме<br /> (мм) ! rowspan="2" | Төп төҫтәр ! rowspan="2" | Тасуирламаһы ! colspan="3" | Даталары |- ! Алғы яғы ! Артҡы яғы ! мисәттәр ! әйләнешкә индереү йылы ! Әйләнештән сығарыу йылы |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_1_рубль_2007_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_1_рубль_2007_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>1</big> | rowspan="4" | 129×56 | көрән | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворовтың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': «Кицканы плацдармы» мемориаль комплексы | rowspan="6" | 2007<br /> 2012 | rowspan="6" | 22 декабрь<br /> 2007 | rowspan="6" | әйләнештә |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_5_Rubles_2007_a.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_5_Rubles_2007_r.jpg|129x129пкс]] | <big>5</big> | күк | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворовтың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': «KVINT» шарап-араҡы заводы административ корпусы, Тирасполь |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_10_Rubles_2007_a.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_10_Rubles_2007_r.jpg|129x129пкс]] | <big>10</big> | һары-<br /> йәшел | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворовтың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Кицканы ауылындағы Яңы-Нямец Изге Вознесенск ирҙәр монастыры |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_25_Rubles_2007_a.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Transnistria_25_Rubles_2007_r.jpg|129x129пкс]] | <big>25</big> | ҡыҙыл- көрән-<br /> | align="left" |'''Алғы яғы''': А. В. Суворовтың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Бендеры, Урыҫ данына һәйкәл |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_рублей_2007_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_50_рублей_2007_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>50</big> | rowspan="2" | 129×60 | көлһыу | align="left" |'''Алғы яғы''': Т. Г. Шевченконың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': ДМП Хөкүмәте һәм Юғары Советы бинаһы |- | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_100_рублей_2007_аверс.jpg|129x129пкс]] | bgcolor="#000000" | [[Файл:Приднестровье_100_рублей_2007_реверс.jpg|129x129пкс]] | <big>100</big> | миләүшә | align="left" |'''Алғы яғы''': Д. К. Кантемирҙың портреты<br /> '''Артҡы яғы''': Рыштау соборы, Тирасполь |- | align="left" colspan="10" |<small>Һүрәтләнеш масштабы — 1 миллиметрға 1,0 пиксель</small> |} 2013 йылдың 15 ғинуарынан 2007 йылдың үҙгәртелгән серияһы булдырылды<ref>{{Cite web|title=NR2.RU::: В Приднестровье введена в обращение модифицированная банкнота номиналом 1 рубль / 15.01.13 / Приднестровье|url=http://www.nr2.ru/pmr/419853.html|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DnaZN51x|archivedate=2013-01-20|accessdate=2013-01-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119015621/http://www.nr2.ru/pmr/419853.html |date=2013-01-19 }}</ref> == Днестр буйы һумының билдәһе == [[Файл:Pridnestrovie_ruble_sign.svg|слева|75x75пкс]] Днестр буйы һумының курсив яҙыулы «П» һәм «Р» хәрефтәрен үҙ эсенә берләштергән символы 2012 йылда конкурс һөҙөмтәләренә ярашлы раҫлана. Билдәнең авторы — инженер-электронсы Юрий Колонный ([[Беларусь Республикаһы]], Новополоцк ҡалаһы), ул 500 [[АҠШ]] доллары менән бүләкләнде. Днестр буйы Республика Банкы пресс-релизында хәбәр ителеүенсә, символдың яҙылышында аҡса берәмегенең төп литерҙары күренеп тора (Днестр буйы һумы). Шулай уҡ валюталарҙы тамғалаған үҙенсәлекле ике һыҙатлы штрих күҙәтелә<ref>{{Cite news|title=Инженер-электронщик из Новополоцка победил в конкурсе на лучший дизайн-проект спецзнака приднестровского рубля|author=Андрей Гусин|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Inzhener-elektronschik-iz-Novopolotska-pobedil-v-konkurse-na-luchshij-dizajn-proekt-spetsznaka-pridnestrovskogo-rublja_i_599054.html|date=2012-05-31|accessdate=2014-01-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527025423/ttp://www.belta.by/ru/all_news/society/Inzhener-elektronschik-iz-Novopolotska-pobedil-v-konkurse-na-luchshij-dizajn-proekt-spetsznaka-pridnestrovskogo-rublja_i_599054.html |date=2015-05-27 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Известен победитель конкурса на лучший дизайн-проект графического изображения приднестровского рубля|url=http://www.olvia.idknet.com/ol307-05-12.htm|accessdate=2014-01-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325132413/http://www.olvia.idknet.com/ol307-05-12.htm |date=2016-03-25 }}</ref>. == Һәйкәл == [[Файл:Памятник_приднестровскому_рублю.jpg|справа|мини|220x220пкс|Днестр буйы һумына һәйкәл.]] Днестр буйы һумыны 20 йыллығына арналған 2014 йылдың 15 авгусында ДРБ бинаһы урындағы валютаға һәйкәл ҡуйылды. Композиция авторы — Евгений Важев, ә скульпторы — Евгений Иовица. Һәйкәл Киров исемендәге «Литмаш» ҡала заводында һәм Тирасполь сувенирҙар фабрикаһында эшләнгән. Һәйкәлдең бейеклеге ике метр. Скульптура Днестр буйы һумының символын һынландыра, уның уртаһында бронзанан эшләнгән бер һумлыҡ тәңкә урынлаштырылған<ref>{{Cite news|title=В Тирасполе появился памятник приднестровскому рублю|url=http://novostipmr.com/ru/news/14-08-15/v-tiraspole-poyavilsya-pamyatnik-pridnestrovskomu-rublyu|publisher=novostipmr.com|date=2014-08-15|accessdate=2014-08-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819084741/http://novostipmr.com/ru/news/14-08-15/v-tiraspole-poyavilsya-pamyatnik-pridnestrovskomu-rublyu |date=2014-08-19 }}</ref><ref>{{Cite news|title=Руководитель Администрации Президента приняла участие в церемонии открытия скульптурной композиции «Приднестровский рубль»|url=http://president.gospmr.ru/ru/news/rukovoditel-administracii-prezidenta-prinyala-uchastie-v-ceremonii-otkrytiya-skulpturnoy|publisher=president.gospmr.ru|date=2014-08-15|accessdate=2014-08-15}}</ref>. == Ҡыҙыҡлы факттар == * 25 һумлыҡ купюраның арт яғында төшөрөлгән Бендерылағы Урыҫ даны һәйкәле ысынбарлыҡта нығытманың икенсе яғында урынлашҡан һәм уның яғынан манаралар күренмәй. * 2007 йылда сығарылған 50 һумлыҡ купюраның арт яғында ысынбарлыҡта Юғары советы Йорто һәм ДМП Хөкүмәте алдында урынлаштырылған Ленин һәйкәле юҡ. * Был өлөшөндә тираж 1994 йылдағы тираждың бер өлөшөндә ДМР исеме украин телендә хата менән «Прідністрівський» тип яҙылған. * 2004 йылда сығарылған һәм 200 һәм 500 һумлыҡ купюраларҙа украин телле яҙыуҙарҙа хаталар ебәрелгән, мәҫәлән: Придн'''е'''стровський республ'''и'''канский банк («Придністровський республіканський банк» урынына). * 1992 йылда номиналһыҙ купюралар осраған саҡтар булды. 2012—2016 йылдар дауамында Днестр буйы Молдавия Республикаһы һумы бөтә элекке совет территорияһында АҠШ валютаһына ҡарата иң тотороҡло аҡса берәмәге булып сыҡҡан<ref>http://newspmr.com/novosti-pmr/ekonomika/12836 Стабильность рубля непререкаема 20.02.2015</ref>. АҠШ долларының ДМР һумына ҡарата Днестр буйы Республика Банкының рәсми алмаштырыу курсы: * 15.03.2016 — АҠШ-тың 1 [[Доллар|доллары]] ДМР-ҙың 11 һум 10 тиненә тиң<ref>http://www.cbpmr.net/?kv=1&lang=ru Официальные курсы рубля ПМР по отношению к иностранным валютам c 01.08.2016</ref>; * 20.01.2012 — АҠШ-тың 1 доллары ДМР-ҙың 11 һум 10 тиненә тиң<ref>http://www.cbpmr.net/?kv=1&lang=ru (выбор по условию) Официальные курсы рубля ПМР по отношению к иностранным валютам c 23.03.2015</ref>). 16.03.2016 йылдың 16 мартынан Днестр буйы Респблика Банкы яңы билдәләнгән нығытылған алмаштырыу курсын булдыра: — $1 өсөн ДМР-ҙың 11 һум 30 тин. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [http://www.cbpmr.net/?id=11&lang=ru Банкноты и монеты Приднестровья на оф. сайте] * [http://www.cbpmr.net Приднестровский Республиканский Банк] * [http://www.olvia.idknet.com/pr000014.html 10 вопросов и ответов о деноминации приднестровского рубля.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824083636/http://www.olvia.idknet.com/pr000014.html |date=2007-08-24 }} * [http://www.bonistikaweb.ru/mirdeneg/PMR-Riab.htm ''П. Ф. Рябченко''. Ажиотаж вокруг денег «несуществующего» государства.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080130141901/http://www.bonistikaweb.ru/mirdeneg/PMR-Riab.htm |date=2008-01-30 }} * [http://ciscoins.narod.ru/ Монеты стран СНГ и Балтии] * [http://www.academia.edu/4246876/_._-_-_._._._._2013._History_of_Transnistria_in_Coins_and_Banknotes_by_A._Crivenco._2013_in_Russian_/ История Приднестровья в денежных знаках] t5swigz35wv6oap5jcgy8xpm2qceetp 0 124900 1297007 1281777 2026-05-15T09:04:50Z Lp0 on fire 46760 remove cross-wiki spam 1297007 wikitext text/x-wiki '''Күсемһеҙ мөлкәт''' — закон нигеҙендә күсемһеҙ тип танылған мөлкәт төрө. Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәткә ер участкалары, ер аҫты участкалары, ер менән ныҡлы бәйләнгән бөтә нәмә, йәғни тәғәйенләнешенә зыян килтермәйенсә күсереп йөрөтөү мөмкин булмаған объекттар, шул иҫәптән биналар, ҡоролмалар, төҙөлөп бөтмәгән объекттар инә.   Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәттән тыш, Рәсәйҙә «закон буйынса күсемһеҙ мөлкәт» бар. Уға дәүләт теркәүе үтергә тейешле һауа һәм һыу суднолары, эске йөҙөү суднолары, космос объекттары инә.  Күсемһеҙ мөлкәт [[лизинг]] объекты ла була ала. Күсемһеҙ мөлкәтте залогҡа һалыуҙы, шулай уҡ күсемһеҙ мөлкәт залогына кредит алыуҙы ипотека тип атау ҡабул ителгән.  == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|заглавие=Зарубежная недвижимость. Купля-продажа, аренда, передача по наследству и другие аспекты владения|оригинал=The Internationales Immodilienhandbuch: Erwerb, Besitz und Verkauf von Immobilien, Steuern und Erbecht, Aufenthalt und Wohnistznahme|место=М.|издательство=[[Альпина Паблишер (издательство)|«Альпина Паблишер»]]|год=2011|страниц=822|isbn=978-5-9614-1088-4|ref=Зарубежная недвижимость}} * {{Из БСЭ|заглавие=Недвижимость}} * {{ВТ-МЭСБЕ}} * [https://m.slovari.yandex.ru/article.xml?book=economic&title=Недвижимость Недвижимость] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045747/https://m.slovari.yandex.ru/article.xml?book=economic&title=%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C |date=2016-03-05 }}. // Экономический словарь, 2007. [[Категория:Милек]] [[Категория:Мөлкәт]] hqvgl11hh8w1a7qu28mns0vlnorvj6f 0 125519 1296938 1296922 2026-05-14T14:09:30Z Akkashka 14326 1296938 wikitext text/x-wiki {{мөхәррирләү|1=Akkashka|2=14 май 2026}} {{Ук}} '''Тәбриз''' ({{lang-fa|تبریز}}, әйтел. [tæbˈriːz] ''Tabriz'', {{lang-az|Təbriz}}) — [[Иран]]дың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. [[Көнсығыш Әзербайжан]]дың административ үҙәге. '''Тебри́з''' {{audio|Tabriz.ogg|произношение}} ('''Табри́з''', '''Таври́з''', {{lang-fa|تبریز}}, әйтелеше [tæbˈriːz] ''Tabriz'', {{lang-az|تبریز / Təbriz}}) — [[Иран]]дағы [[ҡала]], [[Көнсығыш Әзербайжан]] иран [[Административное деление Ирана|провинцияһыны]]ң [[административ үҙәге]]. Вулкан массивы [[Сәһәнд]] һәм Эйнали тауы араһында, [[Урмия (озеро)|Урмия]] күле буйында урынлашҡан. Ҡала халҡының күпселеге — [[әзербайжандар]]<ref name ="Evered">{{статья |автор = Kyle Evered |заглавие = TABRIZ |ссылка = |язык = |издание = Encyclopaedia of Modern Asia. Volume 5: Possession to Turkey |тип = |год = 2002 |том = 1 |номер = |страницы = 366 |doi = |issn = 0-684-80617-7 }}</ref>{{Переход|Население}}. [[Иран]]дың ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡалаһы. Бер үк атамалы [[Тәбриз (станция)|тимер юл станция]]һы (1916). == Тарихы == III—VII быуаттар — [[Сасаниды|Сәсәниҙәр]] дәүләте составында. IV быуат — Тәбриз, ул осорҙа әһәмиәте аҙ булған урын, әрмән-фарсы һуғышы һөҙөмтәһендә емерелгән<ref name="C. E. Bosworth">{{Из|Ираника|http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-iv|заглавие=Azerbaijan iv. Islamic History to 1941||автор=[[Босуорт, Клиффорд Эдмунд|C. E. Bosworth]]}}{{oq|en|Tabrīz was a place of little importance at this time, having been largely destroyed in the Armeno-Persian wars of the fourth century (see V. Minorsky, “Tabrīz,” in EI1 IV).}}</ref>. IX быуат аҙағы — Ғәрәп хәлифәлеге һөжүменән һуң [[Саджиды|Сажиҙар]] әмирлеге барлыҡҡа килгән. XII—XIII быуаттар — [[Государство Ильдегизидов|Илдегиҙиҙәр дәүләтене]]ң баш ҡалаһы. 1220—1222 — ҡала [[Армия Монгольской империи|монголдар]]ҙың көньяҡ Кавказға беренсе разведка походы (1220—1222) ваҡытында өс тапҡыр монголдар һөжүменә дусар була һәм уларға өс тапҡыр аҡса түләп ҡотола. XIII—XIV быуаттар монгол [[илһан]] [[Хүләгүиҙәр]] дәүләтенең баш ҡалаларының береһе. 1375—1468 — [[Ҡара Ҡуйлылар]] [[Туркоманы|төрки төркмән]] дәүләтенең баш ҡалаһы. 1469-1501 — [[Аҡ Ҡуйлы]] төрки төркмәндәр дәүләтенең баш ҡалаһы. Аҡ Ҡуйлы осоронда Тәбриз мөһим иҡтисади әһәмиәткә эйә була, ул [[Великий шёлковый путь|Бөйөк ебәк юлы]]нда йөк күсереп тейәү пункты була. Немец сәйәхәтсеһе [[Шильтбергер, Иоганн|Иоганн Шильтбергер]] шаһтың Тәбриздән килгән килеме ''«ҡеүәтле христиан монархының килеменән артығыраҡ, сөнки был ҡала — ҙур сауҙа әйләнеше үҙәге»'' тип яҙған<ref name=":0" />''.'' 1474 йылда ҡалаға [[Афанасий Никитин]] килә, ул уны үҙенең «[[Хожение за три моря]]» юлъяҙмаларында телгә ала<ref>Хожение за три моря Афанасия Никитина. — Л., 1986. — С. 57.</ref>. 1501-1555 — [[Сәфәүиҙәр |Сәфәүиҙәр]] дәүләтенең баш ҡалаһы Тәбриз [[Урта Көнсығыш]]тың иң эре мәҙәни һәм иҡтисади үҙәктәренең береһенә әүерелә<ref name="az">Искусство Азербайджана, В. Шлеев при участии Б. Веймарно; раздел «миниатюры» — Т.Каптерева</ref>. 1747-1802 — Тәбриз ханлығының баш ҡалаһы, уға [[төркиләшкән]] [[Дунбули (племя)|Дунбули]] курд ҡәбиләһе вәкилдәре етәкселек итә. 1827 — [[Русско-персидская война (1826—1828)|урыҫ-фарсы һуғышы]] барышында рус ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. Город трижды был разрушен (в 858 году, 1041 году и 1721 году) из-за мощных землетрясений. В начале XX века Тебриз был пристанищем множества радикальных организаций, в силу чего играл важную роль в [[Конституционная революция в Иране|Конституционной революции]] [[Каджары (династия)|каджарского Ирана]] 1905—1911 годов. Уже в 1908 году из города были изгнаны сторонники [[Мохаммед Али-шах|Мохаммед-Али шаха]], который, будучи принцем, занимал пост губернатора Тебриза. Одним из главных требований протестующих было создание нового меджлиса. В ответ на революцию, английские и русские войска вторглись в Иран, чтобы её подавить. Последние заняли Тебриз, разоружили радикальные революционные группы, но при этом не признавали и отказывали возможности проехать в город шахскому губернатору. В итоге [[Мохаммед Али-шах]] вынужден был уехать в [[Российская Империя|Россию]], а к власти в 1909 году пришёл новый правитель [[Султан Ахмад-шах]], последний из династии [[Каджары (династия)|Каджаров]]<ref>Васильев Л. История Востока, Глава 10 Шиитский Иран в XIX—XX вв.</ref>. 25 августа 1941 года началась [[Иранская операция]] и ВВС РККА совершили налёт на Тебриз. 26 августа Красная Армия заняла Тебриз<ref>Kaveh, Farrokh. Iran at War: 1500—1988. — Oxford: Osprey Publishing, 2011. — 488 p. — (General Military). — ISBN 1-84603-491-4</ref>. В городе располагался 442-й отдельный радиодивизион ОСНАЗ (в/ч 95960), который выполнял задачи радиоразведки. Спустя 3 года после советской оккупации 12 декабря 1945 года Тебриз стал столицей [[Демократическая Республика Азербайджан|Демократической Республики Азербайджан]], созданной при участии СССР и просуществовавшей до декабря 1946 года, когда Советский Союз вывел войска из Ирана<ref>George Lenczowski. «United States' Support for Iran’s Independence and Integrity, 1945—1959», Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 401, America and the Middle East. (May, 1972), p. 49</ref>. Непосредственно перед началом [[Исламская революция в Иране|Исламской революции]] в Тебризе происходили [[Акции протеста 18 февраля 1978 года в Тебризе|массовые выступления]] против шахского режима. Они были жёстко подавлены силами армии<ref>{{книга |автор = Алиев С. М. |заглавие = История Ирана. XX век |издательство =Институт востоковедения РАН: Крафт+ |место =М. |год = 2004 |страницы = 437—438 |isbn = 5-93675-075-2, 5-89282-184-6 }}</ref>. Город сильно пострадал в ходе боевых действий во время [[Ирано-иракская война|ирано-иракской войны]] 1980—1988 годов. == Халҡы == [[Поло, Марко|Марко Поло]], посетивший Тебриз в [[1293 год|1293]]—[[1294 год]]ах, пишет:<blockquote>«Тебризский народ, состоит из разных национальностей ([[Несторианство|несторианцы]], [[армяне]], [[евреи]], [[грузины]], [[Иранские народы|иранцы]] и последователи [[Мухаммед]]а, то есть так называемые тебризцы, мусульмане составляющие основное население Тебриза. У каждого народа есть собственный язык»<ref>Cihan Aydoğmuşoğlu, «Tarihte Tebriz», s. 74-75</ref>. </blockquote> В [[XV век]]е население города составляло 200 000 человек<ref name=":0">Сергей Нефедов, «Война и общество. Факторный анализ исторического процесса. История Востока», с. 519</ref>. В [[1501 год]]у в Тебризе насчитывалось около 300 000 жителей. В первой половине [[XVI век]]а город четыре раза опустошался [[Османская империя|Османами]]<ref>Сергей Нефедов, «Война и общество. Факторный анализ исторического процесса. История Востока», с. 638</ref>. По словам Тенрейро, на момент [[1523 год]]а [[тюрки|тюрков]] в Тебризе было немного, город населяли [[персы]], было также много [[Армяне|армян]]<ref>Willem Floor and Hasan Javadi, The Role of Azerbaijani Turkish in Safavid Iran, {{oq|en|It is very interesting to learn that, according to Tenreiro, in 1523 among the people of Tabriz, there were only some Turkmen and the rest were Persians as well as many Armenians.}}</ref>. К [[1585 год]]у население Тебриза сократилось до 100 000 человек. В [[1585 год|1585]]—[[1588 год]]ах когда [[Армия Османской империи|османская армия]] захватила [[Азербайджан (область)|Область Азербайджан]], население Тебриза было полностью истреблено<ref name="автоссылка1">Сергей Нефедов, «Война и общество. Факторный анализ исторического процесса. История Востока», с. 639</ref>. === XIX быуат === {{цитата|Тебриз отличался своим тюркским характером, как и Азербайджан. Мэри Шейл отмечала: «Удивительно, когда находишься почти в главном городе Персии и при этом не слышишь ни слова по-персидски. На улицах и базарах тюркский — единственный язык, который бросается в глаза». Арабов и персов можно было увидеть редко, по крайней мере, на переполненном базаре, и «можно сказать, что это тюркский город».}}<ref name="TABRIZ">{{Из|Ираника|https://iranicaonline.org/articles/tabriz-05-city-in-19th-cent|заглавие= TABRIZ v. The city in the 19th century|автор=James D. Clark}}</ref> К 1868 году в городе проживало до 5 тыс. армянских жителей<ref>{{Книга|ref=Кузнецова|ссылка=https://book.ivran.ru/book?id=530|автор=Кузнецова Н.А.|заглавие=Иран в первой половине XIX века|ответственный=Ганковский Ю.В.|год=1983|место=М.|издательство=Наука. Главная редакция восточной литературы|страницы=187|страниц=265|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211181927/https://book.ivran.ru/book?id=530}}</ref>. === Хәҙерге заманда === Ныне, основное население — [[Иранские азербайджанцы|азербайджанцы]]<ref name ="Evered"/><ref>Azerbaijanis (author Brenda Shaffer), page 206. // Encyclopaedia of Modern Asia. Volume 1: Abacus to China. Editors: David Levinson and Karen Christensen. New York: Charles Scribner’s Sons, 2002, LXVII+ 529 pages. ISBN 978-0-684-31242-2{{oq|en|Iran’s three northwesternmost provinces are inhabited predominantly by Azerbaijanis: East Azerbaijan, West Azerbaijan, and Ardabil. Tehran, the capital city, has a large Azerbaijani population as well, estimated at close to 50 percent of the city’s residents.}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ciaonet.org/pbei/winep/policy_2006/2006_1146/index.html |title=Columbia Discovery Service |access-date=2017-09-21 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201195641/http://www.ciaonet.org/pbei/winep/policy_2006/2006_1146/index.html |url-status=live }}</ref>. Также проживают персы, курды, армяне и другие народы [[Иран]]а. Население говорит как на [[Азербайджанский язык|азербайджанском]], так и на [[Персидский язык|персидском]] языках. == Мәҙәниәт һәм сәнғәт == === Тәбриз миниатюра мәктәбе === {{main|Тебризская школа миниатюры}} В начале XIV века монгольскими ильханами [[Государство Хулагуидов|государства Хулагуидов]] была основана Тебризская школа [[Персидская живопись|персидской миниатюры]]<ref>G.Fehervari. Art and architecture // Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis. The Cambridge history of Islam, vol. 2. Cambridge University Press, 1977, p. 738</ref>, куда привлекались, иногда и насильственным путём, лучшие художники и каллиграфы<ref name="az"/>, однако расцвет её пришёлся на XVI век, времена династии [[Сефевиды|Сефевидов]] после распада [[Империя Тимуридов|Тимуридской Империи]]. Примечательна она тем, что в ней переплетались многие существующие на тот момент художественные тенденции, а также тот факт, что она является свидетельством первого проникновения восточно-азиатских традиций в исламскую живопись, в частности, в работах этой школы учёные отмечают явные китайские и монгольские влияния<ref>«Tabrīz school.» Encyclopædia Britannica. 1995</ref>. Однако в силу того, что знакомство с китайской живописью было первым в истории Ирана, часто в ранний период тебризской школы можно встретить грубое копирование китайских сюжетов<ref name="az"/>. Сюжетами миниатюр как правило были бытовые сцены, жизнь при дворе, а также эпизоды из произведений классической [[Персидская литература|персидской литературы]], хотя, стоить отметить, образный стиль миниатюры часто далеко отходил от замысла авторов. Тебризская школа XVI столетия развивалась в среде придворной культуры, её характеризовал широкий показ бытовых подробностей, нарастающая декоративность и дробность общего впечатления<ref name="az"/>. Представителями тебризской школы миниатюры XVI века были<ref name="az"/>: [[Султан Мухаммед]], [[Ага Мирек]], [[Музаффар Али]], [[Мирза Али]], [[Мир Сеид Али]]. Тебризские миниатюры упоминаются в романе [[Памук, Орхан|Орхана Памука]] «[[Имя мне — Красный]]». <gallery heights="100px" perrow="3"> File:SchoolOfTabriz3.jpg|Похищение Заля Симургом, «Шахнаме» из дворца Топкапы. File:The_death_of_the_hero_Rustam_and_his_horse_Rakhsh.jpg|Смерть Рустама и его коня Рахша, «Большое тебризское Шахнаме». File:Ferhad_ve_Shirin.jpg|«Хамсе» 1481 года, Фархад несёт Ширин на плечах </gallery> === Келәмдәре === {{main|Тебризский ковёр}} [[Файл:Azerbaijan Namazlik rug.jpg|thumb|150px|right|Ковёр «Намазлык». Тебризская школа. XV век. Частная коллекция Э. Пароваччи, Италия.]] Несмотря на то, что понятие «Тебризский ковёр» обозначает особый вид ковров, произведенных на Северо-Западе [[Иран]]а, Тебриз занимает в этом регионе особое место как центр всей данной школы ковроткачества, начиная с V—VI веков<ref>Gedar. Ketabe Honare Iran. — p. 471</ref>. В XVI веке многие ковры ткались для дворцов иранской шахской знати [[Сефевидское государство|эпохи Сефевидов]], несмотря на это в них оставалась связь с народными бытовыми ковровыми изделиями Азербайджана. В оформлении ковров использовались изображения охотничьих сцен, «звериные» мотивы, растительный орнамент, одна из характерных черт тебризских ковров — богатая красочная гамма<ref name="az"/>. На протяжении XVI—XVII веков влияние тебризской школы выходило далеко за пределы северо-западного региона, так, она оказывала немалое влияние на ковровое искусство других регионов Империи<ref>{{Cite web |url=http://www.elibrary.az/docs/artofazerb.pdf |title=Л. С. БРЕТАНИЦКИЙ, Б. В. ВЕЙМАРН. ОЧЕРКИ ИСТОРИИ И ТЕОРИИ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНЫХ ИСКУССТВ. Искусство Азербайджана. Стр. 118—120 |access-date=2010-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215184230/http://www.elibrary.az/docs/artofazerb.pdf |archive-date=2010-02-15 |url-status=live }}</ref>, а [[Искусство тканья азербайджанских ковров|азербайджанские ковроткачи]] Тебриза приобрели славу ткачей, способных соткать ковры любого качества и сложности, начиная от простых шерстяных заканчивая сложными шелковыми коврами<ref>{{книга | автор = Andrew Burke, Mark Elliot | заглавие = Iran | издательство = Lovely planet | год = 2008 | том = 5 | страницы = 64 | isbn = 9781741042931 }}<blockquote>{{oq|en|Azari Weavers in Tabriz are renowned for being able to reproduce any type and quality of carpet, ranging from fine works in silk or with silk highlights, to simpler weaves from the village and tribal groups of the region.}}</blockquote></ref>. {{Внешние медиафайлы |topic = |subtopic = |width = 280px |image1 = |audio1 = |video1 = {{youtube|b8XUwxhZLe0|Рубаба Мурадова «Dumanlı Təbriz»|logo=1 }} }} === Әҙәбиәт һәм музыка === Близость к вулканическому массиву [[Сехенд]] вдохновляла многих творческих людей, побывавших в Тебризе. Город имеет особое место в иранской поэзии, к нему неоднократно обращались многие классики. Так, персидский поэт [[Руми]], избрал своим наставником дервиша [[Тебризи, Шамс ад-Дин|Шамса]] из Тебриза («Шамс» означает в переводе «солнце»), неоднократно обращался к Тебризу, в одном из своих произведений называл его «местом влюблённых» ({{lang-fa|شهر تبريز است و کوی دلبران}}). Тебризу посвящены стихи Народного поэта Азербайджана [[Рустамханлы, Сабир Худу оглы|Сабира Рустамханлы]] «Təbrizlə görüş» и «İnansa Təbriz deyil»<ref>{{Cite web |url=http://anl.az/down/meqale/elyazma_ins/2019/01/05(meqale).pdf |title=Tənzilə Rüstəmxanlı. Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığında Cənub mövzusu |access-date=2024-02-28 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228082126/http://anl.az/down/meqale/elyazma_ins/2019/01/05(meqale).pdf |url-status=live }}</ref>. Также известно произведение азербайджанского писателя [[Ордубади, Мамед Саид|Мамед Саида Ордубади]] «Dumanlı Təbriz» ({{tr-az|Тебриз туманный}}), посвящённое национально-освободительному движению в Южном Азербайджане в 1905—1911 годах<ref>[https://www.google.az/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0/og4aAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B8+%D0%A2%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B7+%D1%82%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9&dq=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B8+%D0%A2%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B7+%D1%82%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9&printsec=frontcover История Азербайджана: ч. 1. Азербайджан в период пролетарской революции и построения социализма. ч. 2. Азербайджан в годы завершения строительства социалистического общества и в период развернутого строительства коммунизма]</ref>. По мотивам этого произведения азербайджанским композитором [[Бадалбейли, Афрасияб Бадалбек оглы|Афрасиабом Бадалбейли]] была создана одноимённая музыкальная композиция<ref>[http://anl.az/down/meqale/adalet/2011/aprel/169894.htm ƏFRASİYAB BƏDƏLBƏYLİ… MUSİQİMİZİN DÜNƏNİ, BU GÜNÜ VƏ SABAHI]</ref>. == Фән һәм мәғарифы == В 1898 году известный персидский поэт [[Адиб-аль-Мемалик]] начал издавать в Тебризе газету «Адаб». В Тебризе действуют около двадцати высших учебных заведений, среди которых выделяются Тебризский университет, Тебризский университет медицинских наук, [[Азербайджанский университет имени Шахид Мадани]], Университет художеств и Университет педагогов Азербайджана. В городе базируется Центр науки и технологий [[Восточный Азербайджан|Восточного Азербайджана]] и Тебризская национальная библиотека. [[Файл:Shariyar tomb.jpg|thumb|Могила Шахрияра в «[[Мавзолей поэтов (Тебриз)|Мавзолее поэтов]]» в Тебризе]] == Спорт == В Тебризе базируются футбольные клубы «[[Трактор (футбольный клуб, Тебриз)|Трактор]]» и «[[Машин Сази]]». == Иҡтисады == [[Файл:Matrakçı Nasuh Map of Tabriz.JPG|thumb|250px|right|Схематичная карта города, XVI век, работа [[Матракчи Насух]]а]] Исторически Тебриз был крупным торговым центром, о чём свидетельствует старинный [[Тебризский базар]] — памятник [[Всемирное наследие|Всемирного наследия]] [[ЮНЕСКО]]. Ныне город является вторым по значению промышленно-индустриальным центром Ирана. В городе расположена сеть профильных заводов и фабрик Иранской тракторостроительной компании «Тебриз Мохсен», составляющей ядро машиностроительной индустрии Ирана, филиалы которой действуют во многих городах страны и за рубежом. В городе расположены также нефтеперерабатывающий, химический и цементный заводы. Развита легкая и текстильная промышленность, функционирует ковроткаческая прядильная фабрика. == Транспорты == * [[Тәбриз метрополитены]] == Климаты == <div style="width:80%"> {{Климат местности | Ширина = 70% | Положение = center | Место_род = Тебриза | Источник = [ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/IR/40706.TXT NOAA] | Янв_ср = -3.2 | Янв_ср_осад = 25 | Фев_ср = -0.8 | Фев_ср_осад = 25 | Мар_ср = 4.9 | Мар_ср_осад = 47 | Апр_ср = 10.9 | Апр_ср_осад = 53 | Май_ср = 16.5 | Май_ср_осад = 41 | Июн_ср = 21.9 | Июн_ср_осад = 18 | Июл_ср = 26.0 | Июл_ср_осад = 3 | Авг_ср = 25.3 | Авг_ср_осад = 4 | Сен_ср = 21.1 | Сен_ср_осад = 9 | Окт_ср = 13.5 | Окт_ср_осад = 28 | Ноя_ср = 6.5 | Ноя_ср_осад = 28 | Дек_ср = 0.3 | Дек_ср_осад = 26 | Год_ср = 11.9 | Год_ср_осад = 311 | Янв_ср_мин = -6.6 | Янв_ср_макс = 1.2 | Фев_ср_мин = -4.5 | Фев_ср_макс = 3.8 | Мар_ср_мин = 0.3 | Мар_ср_макс = 10.1 | Апр_ср_мин = 5.7 | Апр_ср_макс = 16.5 | Май_ср_мин = 10.6 | Май_ср_макс = 22.5 | Июн_ср_мин = 15.2 | Июн_ср_макс = 28.6 | Июл_ср_мин = 19.6 | Июл_ср_макс = 32.9 | Авг_ср_мин = 19.0 | Авг_ср_макс = 32.3 | Сен_ср_мин = 14.3 | Сен_ср_макс = 28.2 | Окт_ср_мин = 8.0 | Окт_ср_макс = 19.9 | Ноя_ср_мин = 2.1 | Ноя_ср_макс = 12.1 | Дек_ср_мин = -3.0 | Дек_ср_макс = 4.9 | Год_ср_мин = 6.7 | Год_ср_макс = 17.7 | Янв_а_мин = -29.0 | Янв_а_макс = 16.0 | Фев_а_мин = -26.0 | Фев_а_макс = 18.5 | Мар_а_мин = -19.0 | Мар_а_макс = 25.0 | Апр_а_мин = -12.0 | Апр_а_макс = 27.0 | Май_а_мин = 0.6 | Май_а_макс = 32.1 | Июн_а_мин = 5.0 | Июн_а_макс = 39.0 | Июл_а_мин = 11.0 | Июл_а_макс = 42.0 | Авг_а_мин = 11.0 | Авг_а_макс = 40.0 | Сен_а_мин = 6.0 | Сен_а_макс = 35.2 | Окт_а_мин = -4.0 | Окт_а_макс = 30.0 | Ноя_а_мин = -14.0 | Ноя_а_макс = 22.0 | Дек_а_мин = -24.0 | Дек_а_макс = 17.0 | Год_а_мин = -29.0 | Год_а_макс = 42.0 | Янв_вода = | Фев_вода = | Мар_вода = | Апр_вода = | Май_вода = | Июн_вода = | Июл_вода = | Авг_вода = | Сен_вода = | Окт_вода = | Ноя_вода = | Дек_вода = | Год_вода = }} </div> == Туғандаш ҡалалар == {| |- style="vertical-align: top;" | * {{Флаг Азербайджана}} [[Баку]], [[Азербайджан]] * {{Флаг Государства Палестина}} [[Газа]], [[Государство Палестина]] * {{Флаг Австрии}} [[Вена]], [[Австрия]] * {{Флаг Азербайджана}} [[Гянджа]], [[Азербайджан]] * {{Флаг Хорватии}} [[Загреб]], [[Хорватия]] | * {{Флаг Турции}} [[Измир]], [[Турция]] * {{Флаг России}} [[Казань]], [[Россия]], с 2009 года<ref>{{Cite web |url=http://www.kzn.ru/old/page12827.htm |title=Официальный портал мэрии Казани |access-date=2014-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131027100604/http://www.kzn.ru/old/page12827.htm |archive-date=2013-10-27 |url-status=dead }}</ref> * {{Флаг Ирака}} [[Кербела]], [[Ирак]] * {{Флаг Турции}} [[Конья]], [[Турция]] * {{Флаг Беларуси}} [[Могилёв]], [[Беларусь]] | * {{Флаг Турции}} [[Стамбул]], [[Турция]] * {{Флаг КНР}} [[Ухань]], [[КНР]] * {{Флаг Вьетнама}} [[Хошимин]], [[Вьетнам]] * {{Флаг Таджикистана}} [[Худжанд]], [[Таджикистан]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1366716 |title=تبریز و خجند خواهر خوانده می شوند|access-date=2012-05-08 |archive-date=2012-05-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/67VJIXLPH?url=http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1366716 |url-status=live }}</ref> * {{Флаг Турции}} [[Эрзурум]], [[Турция]] |} == Галерея == <gallery perrow="5" widths="270" heights="180"> Файл:Jules Laurens - The Blue Mosquee in Tabriz, Persia.jpg|«[[Голубая мечеть (Тебриз)|Голубая мечеть]]» на картине [[Лоран, Жюль|Жюля Лорана]], 1872 г. Файл:City Gate , Tabriz by Eugène Flandin.jpg|«Ворота города» на рисунке [[Фланден, Эжен|Эжена Фландена]], 1840 г. Файл:Tabriz by Eugène Flandin.jpg|Тебриз. Худ. Эжен Фланден, 1840 г. Файл:Vision Tabriz.JPG|Вид на Тебриз Файл:Behnam's House, Sahand University of Technology, Tabriz, Azerbaijan, Iran, 08-19-2006-Edit.jpg|[[Дом Бехнам (Тебриз)|Дом Бехнам]] Файл:Армянский квартал.JPG|Армянский квартал города Файл:Saat 4.jpg|Мэрия Тебриза Файл:Hariri ghazalehsajedi.jpg|[[Дом Харири]] Файл:Tabriz Metro on Bridge.jpg|Метрополитен </gallery> === Панорамалы күренеш === {{wide image|Panorama of Tabriz.jpg|1000px|<center>Панорамный вид города из Эль Голи, август 2010</center>}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Голестан (Тебриз)]] * [[Тебризский ковёр]] * Футбольный клуб [[Машин Сази Табриз]] * [[Трактор (футбольный клуб, Тебриз)|Трактор]] * [[Тебризский музей профессий]] * [[Табризи ловуез]] — кондитерские изделия в форме ромба из Тебриза == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{БСЭ2|том=42|статья=Тебри́з (Тавриз)|страницы=95}} == Һылтанмалар == {{Навигация}} * [https://www.youtube.com/watch?v=jVcTp7ggiOM Муса Мусаев — Тебриз] * [https://www.youtube.com/watch?v=_0MHUNfjlRw Джавид Тебризли — Тебриз] {{Тышҡы һытанмалар}} {{Административные центры останов Ирана}} {{start box}} {{succession box|title=<small>Столица [[Иран]]а (Персии)</small>|before=[[Ктесифон]]|after=[[Казвин]]|years=1501–1555}} {{end box}} [[Категория:Ирандың миллионер ҡалалары]] [[Категория:Тәбриз|*]] [[Категория:Тарихи дәүләттәр баш ҡалалары]] [[Категория:Ирандың боронғо ҡалалары]] [[Категория:Көнсығыш Әзербайжан ҡалалары]] nttx0mt4zuko3414xiadfc00iirr6x9 0 127696 1296968 1200646 2026-05-14T23:54:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296968 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Зубарев Прокопий Тимофеевич''' ([[февраль]] [[1886]]— [[15 март]] [[1938]] — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] дәүләт һәм партия эшмәкәре. [[Башҡорт АССР-ы]] Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе урынбаҫары, Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Иҡтисади Совет рәйесе урынбаҫары (1923). == Биографияһы == Прокопий Тимофеевич Зубарев [[1886 йыл]]дың февралендә [[Вятка губернаһы]] Котельнич өйәҙенең Смертин улусы Зубари ауылында тыуған. Хәҙер ауыл юҡ, Киров өлкәһенең Котельнич районы Котельнич ауыл ултырағы биләмәһенә ҡарай. [[1901 йыл]]дан алып [[1905 йыл]]ға тиклем Вятка ауыл хужалығы техник училищеһында белем ала. [[1904 йыл]]дан — [[Рәсәй социал-демократик эшселәр (большевиктар) партияһы|РСДРП(б)]] ағзаһы. 1904 йылдан 1908 йылға тиклем легаль булмаған әҙәбиәт архивын тикшереү буйынса партия эшен башҡара, әҙәбиәтте Урал ойошмаһы аша сит илдән алдыра. Бынан тыш ул агитация һәм пропаганда эшен алып бара. [[1909 йыл]]дан [[1915 йыл]]ға тиклем [[Өфө губернаһы]]нда бер нисә вазифа биләй: счетовод-бухгалтер, Өфө губерна земствоһының кооперация буйынса инструкторы була. 1915 йылда армияға саҡырыла. Прапорщик. [[1918 йыл]]дан — комиссар, Өфө губерна аҙыҡ-түлек комитетының рәйесе, Өфө губерна Советының Башҡарма комитеты рәйесе. [[1922 йыл]]дың июленән [[1923 йыл]]дың декабренә тиклем — [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР]]-ның Халыҡ комиссарҙары Советы рәйесенең урынбаҫары, Башҡорт АССР-ның Халыҡ комиссарҙары Советы янындағы Иҡтисади Советтың рәйесе урынбаҫары. [[1924 йыл]]дан партия эшендә була: Урал өлкәһендә, ВКП(б)-ның Ҡурған округ комитетының яуаплы секретары. [[1929 йыл|1929]]-[[1930 йыл]]дарҙа — Төньяҡ крайы буйынса Бөтә Рәсәй Башҡарма комитетының Ойоштороу комитеты рәйесе, Урал өлкә Советының башҡарма комитеты рәйесе, шул уҡ ваҡытта ВКП(б)-ның Урал өлкә комитетының 2-се секретары. 1931 йылдан 1934 йылдың март айына тиклем — СССР-ҙың игенселек халыҡ комиссариатында. 1937 йылға тиклем — РСФСР-ҙың игенселек халыҡ комиссары урынбаҫары. Мәскәүҙә йәшәй, Серафимович урамы, 2-се йорт (Хөкүмәт йорто) адресы буйынса<ref>[http://mos.memo.ru/shot-55.htm Расстрелы в Москве — С] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131015511/http://mos.memo.ru/shot-55.htm |date=2011-01-31 }}</ref>. Репрессиялана. [[1937 йыл]]дың 15 мартында ҡулға алына. Өсөнсө Мәскәү процесы ғәйепләнеүсеһе. СССР-ҙың ВКВС тарафынан 1938 йылдың 13 мартында хөкөм ителә: контрреволюцион террорсылыҡ ойошмала ҡатнашыуҙа ғәйепләнә. [[1938 йыл]]дың 15 мартында атып үлтерелә. Ерләнгән урыны: «Коммунарка» атыу полигоны. [[1965 йыл]]да реабилитациялана. == Партияға ҡаршы эшмәкәрлеге == Тикшереү ваҡытында контрреволюцион һәм партияға ҡаршы эшмәкәрлеге тураһында һөйләгән: * Батша охранкаһы менән бәйләнеште 1908 йылда Вятка губернаһының Котельнич ҡалаһында урынлаштыра. 4-се стан приставы Дмитрий Николаевич Васильев «Василий» ҡушаматын бирә һәм уны әленән-әле РСДРП(б)-ның Котельнич ойошмаһы, уның составы тураһында хәбәр итеп торорға ҡуша. 1909 йылдың башында Котельнич өйәҙенән күсеп китә. 1910 йылда [[Стәрлетамаҡ]]та полиция агенты булып китә, «Егет» ҡушаматын ала. Стәрлетамаҡта кооперация буйынса өйәҙ инструкторы булып эшләгән саҡта Стәрлетамаҡтағы һөргөнсөләр тураһында мәғлүмәттәр йыйырға ҡушыла. 1915 йылдың аҙағында йәшәү өсөн [[Өфө]]гә күсә, сөнки губерна земствоһынан кооперация буйынса губерна инструкторы вазифаһын биләргә төҡдим итәләр. 1916 йылдың февраленән Өфөлә «Прохор» ҡушаматы аҫтында полиция менән хеҙмәттәшлек итә, ай ярымдан мобилизациялана, үҙе булған хәрби частың сәйәси ҡараштары тураһында яҡтыртырға бурыс ҡуйыла<ref>[http://www.ex-jure.ru/freelaw/news.php?newsid=777 Юридические исследования — СУДЕБНЫЙ ОТЧЕТ по ДЕЛУ АНТИСОВЕТСКОГО «ПРАВО-ТРОЦКИСТСКОГО БЛОКА» . Часть 1. -] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213192301/http://www.ex-jure.ru/freelaw/news.php?newsid=777 |date=2014-02-13 }}</ref>. * 1935 йылдың декабрендә РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе Сулимовтың секретары, уңдарҙың советтарға ҡаршы ойошмаһы ағзаһы Иванов уны шпион эшенә йәлеп итә. Ивановтан дөйөм сәсеү майҙандары, игендең һәм башҡа культураларҙың тулайым йыйыуылыуы, колхоз халҡын аҙыҡ-түлек, иген, малды фураж менән тәьмин итеү һәм крәҫтиәндәрҙең кәйефе тураһында йәшерен мәғлүмәттәр йыйырға задание ала. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.knowbysight.info/ZZZ/12209.asp Биография] [[Категория:Большевиктар]] [[Категория:Шәхестәр:Стәрлетамаҡ]] [[Категория:Шәхестәр:Өфө]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Үлгәндән һуң аҡланғандар]] [[Категория:СССР-ҙа аҡланғандар]] [[Категория:СССР-ҙа репрессияланғандар]] [[Категория:1886 йылда тыуғандар]] [[Категория:Вятка губернаһында тыуғандар]] [[Категория:15 мартта вафат булғандар]] [[Категория:1938 йылда вафат булғандар]] [[Категория:КПСС ағзалары]] doqta4q3zf4lrzp2guait69g2gjiv7t 0 130079 1296985 873227 2026-05-15T04:50:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296985 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ян И́нгемар Сте́нмарк''' ({{Lang-sv|Jan Ingemar Stenmark}}, [[18 март]] [[1956 йыл]], Юэшё, Стуруман коммунаһы, [[Швеция]]) — швед тау саңғысыһы, слаломда һәм гигант слаломда махсуслаша. Күп белгестәр һәм спортсылар тарафынан тау саңғыһы спорты тарихында техник дисциплиналар буйынса иң көслө белгес тип һанала. Слаломда һәм гигант слаломда 1980 йылғы ике тапҡыр олимпия чемпионы. Итальян Густав Тёниҙан ҡала [[тау саңғыһы спорты]]нда өс Донъя кубогын (1975/76, 1976/77 һәм 1977/78) яулаған икенсе спортсы. Стенмарк йәнә алты тапҡыр Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә икенсе урынды ала. Әгәр Стенмарк сығыш яһаған йылдарҙа мәрәй һанауҙың хәҙерге системаһы ҡулланылған булһа, швед Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә тағы бер нисә еңеүгә иҫәп тота алған булыр ине. 1979 йылда [[Норвегия]]ның Хольменколлен миҙалы тапшырыла. Стенмарк Лапландта тыуған. Уға 4 йәш булғанда ғаиләһе Тернабюға күсә. 5 йәшендә саңғыға баҫа һәм 8 йәшендә тәүге милли ярышта еңеү яулай. == Рекордтары == Стенмарк тау саңғыһы ярыштарында бөтәһенә ҡарағанда ла күберәк еңеү яулай. Донъя кубогы этаптарында 86 тапҡыр еңә. Стенмарк шулай уҡ Донъя кубогы этаптарында иң яҡшы өсәү иҫәбенә инеү һаны буйынса ла (155 тапҡыр) алдынғы. 1976—1978 йылда өс тапҡыр Донъя кубогын яулай. 1977—1978 (7-нән 7) һәм 1978—1979 (10-дан 10) йылдарҙа гигант слалом буйынса Кубоктың бөтә этаптарында еңеүсе, ә 1979—1980 миҙгелендә Стенмарк 11 этаптың 10-ында еңә. Донъя кубогы этабында икенсе урынды алыусының күрһәткесенән иң ҙур айырмаға өлгәшеү рекорды ла — Стенмарктыҡы. 1979 йылдың 4 февралендә гигант слаломда Яснала Стенмарк икенсе урынды алған Боян Крижайҙан 4,06 секундҡа етеҙерәк булып сыға. == Иң эре ярыштарҙағы күрһәткестәре == === Ҡышҡы Олимпия уйындары === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Олимпия <br /> уйындары !Тиҙлек менән төшөү ! Супергигант ! Гигант<br /> слалом ! Слалом ! Комбинация |- align="center" | align="left" | 1976 Инсбрук | — | 1 !<span class="sorttext" id="cxmwMg" tabindex="0">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> | DNF |- align="center" | align="left" | 1980 Лейк-Плэсид | — | 1 !<span class="sorttext" id="cxmwPQ" tabindex="0">[[Файл:Gold_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> | 1 !<span class="sorttext" id="cxmwQA" tabindex="0">[[Файл:Gold_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |- align="center" | align="left" | 1984 Сараево | colspan="5" | ''ФИС тыйыуы арҡаһында сығыш яһамай''<ref>Стенмарк, который выиграл зачет гигантского слалома и стал вторым в слаломе в Кубке мира 1983/84, не смог выступить на Олимпийских играх в Сараево. [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BB%D1%8B%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0 Международная федерация лыжного спорта] запретила Стенмарку выступать на Олимпиаде из-за того, что он получал отчисления от рекламных контрактов напрямую, а не через шведскую федерацию</ref> |- align="center" | align="left" | 1988 Калгари | — | — | DNF | 5 | — |} === Донъя кубогы === ==== Яуланған Гәлсәр глобустары ==== * '''Дөйөм иҫәп '''— 3 тапҡыр: 1976, 1977, 1978 * Слалом — 8 тапҡыр (ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында рекорд): 1975—1981, 1983 * Гигант слалом — 8 тапҡыр (ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында рекорд): 1975—1981, 1984 ==== Донъя кубогы этаптарындағы еңеүҙәре (86) ==== {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! '''№''' ! '''Миҙгел''' ! '''Дата''' ! '''Урын''' ! '''Дисциплина''' |- | 1 | rowspan="5" | '''1974/75''' | 17 дек 1974 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Мадонна-ди-Кампильо | Слалом |- | 2 | 12 ғин 1975 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Венген | Слалом <small>(2)</small> |- | 3 | 23 фев 1975 | [[Файл:Flag_of_Japan.svg|граница|22x22пкс|Япония]]{{флаг|Япония}} Наэба | Гигант слалом |- | 4 | 2 мар 1975 | [[Файл:Flag_of_Canada.svg|граница|22x22пкс|Канада]]{{флаг|Канада}} Гарибальди | Гигант слалом <small>(2)</small> |- | 5 | 13 мар 1975 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|АҠШ}} Сан-Валли | Гигант слалом <small>(3)</small> |- | 6 | rowspan="6" | '''1975/76''' | 15 дек 1975 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Випитено | Слалом <small>(3)</small> |- | 7 | 11 ғин 1976 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Венген | Слалом <small>(4)</small> |- | 8 | 24 ғин 1976 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кицбюэль | Слалом <small>(5)</small> |- | 9 | 27 ғин 1976 | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Цвизель | Гигант слалом <small>(4)</small> |- | 10 | 7 мар 1976 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|АҠШ}} Коппер-Маунтин | Слалом <small>(6)</small> |- | 11 | 14 мар 1976 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Аспен | Слалом <small>(7)</small> |- | 12 | rowspan="10" | '''1976/77''' | 3 ғин 1977 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Лакс | Слалом <small>(8)</small> |- | 13 | 10 ғин 1977 | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Берхтесгаден | Слалом <small>(9)</small> |- | 14 | 16 ғин 1977 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кицбюэль | Слалом <small>(10)</small> |- | 15 | 23 ғин 1977 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Венген | Слалом <small>(11)</small> |- | 16 | 6 фев 1977 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Санкт-Антон | Слалом <small>(12)</small> |- | 17 | 6 мар 1977 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Сан-Валли | Гигант слалом <small>(5)</small> |- | 18 | 18 мар 1977 | [[Файл:Flag_of_Norway.svg|граница|22x22пкс|Норвегия]]{{флаг|Норвегия}} Восс | Слалом <small>(13)</small> |- | 19 | 20 мар 1977 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Sweden.svg|граница|22x22пкс|Швеция]]{{флаг|Швеция}} Оре | Слалом <small>(14)</small> |- | 20 | 21 мар 1977 | Гигант слалом <small>(6)</small> |- | 21 | 25 мар 1977 | [[Файл:Flag_of_Spain_1945_1977.svg|граница|22x22пкс|Испания]]{{флаг|Испания|1945}} Сьерра-Невада | Гигант слалом <small>(7)</small> |- | 22 | rowspan="7" | '''1977/78''' | 10 дек 1977 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Валь-д’Изер | Гигант слалом <small>(8)</small> |- | 23 | 13 дек 1977 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Мадонна-ди-Кампильо | Слалом <small>(15)</small> |- | 24 | 14 дек 1977 | Гигант слалом <small>(9)</small> |- | 25 | 5 ғин 1978 | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Оберштауфен | Слалом <small>(16)</small> |- | 26 | 8 ғин 1978 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Цвизель | Гигант слалом <small>(10)</small> |- | 27 | 9 ғин 1978 | Слалом <small>(17)</small> |- | 28 | 18 мар 1978 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Ароза | Гигант слалом <small>(11)</small> |- | 29 | rowspan="13" | '''1978/79''' | 9 дек 1978 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Шладминг | Гигант слалом <small>(12)</small> |- | 30 | 21 дек 1978 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg|граница|22x22пкс|Югославия]]{{флаг|Югославия}} Краньска-Гора | Слалом <small>(18)</small> |- | 31 | 22 дек 1978 | Гигант слалом <small>(13)</small> |- | 32 | 7 ғин 1979 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Куршевель | Гигант слалом <small>(14)</small> |- | 33 | 16 ғин 1979 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Адельбоден | Гигант слалом <small>(15)</small> |- | 34 | 23 ғин 1979 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Штайнах | Гигант слалом <small>(16)</small> |- | 35 | 4 фев 1979 | [[Файл:Flag_of_Czechoslovakia.svg|граница|22x22пкс|Чехословакия]]{{флаг|Чехословакия}} Ясна | Гигант слалом <small>(17)</small> |- | 36 | 10 фев 1979 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Sweden.svg|граница|22x22пкс|Швеция]]{{флаг|Швеция}} Оре | Гигант слалом <small>(18)</small> |- | 37 | 11 фев 1979 | Слалом <small>(19)</small> |- | 38 | 4 мар 1979 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Лейк-Плэсид | Гигант слалом <small>(19)</small> |- | 39 | 12 мар 1979 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Хевенли-Вэлли | Гигант слалом <small>(20)</small> |- | 40 | 17 мар 1979 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Japan.svg|граница|22x22пкс|Япония]]{{флаг|Япония}} Фурано | Слалом <small>(20)</small> |- | 41 | 19 мар 1979 | Гигант слалом <small>(21)</small> |- | 42 | rowspan="11" | '''1979/80''' | 8 дек 1979 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Валь-д’Изер | Гигант слалом <small>(22)</small> |- | 43 | 11 дек 1979 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Мадонна-ди-Кампильо | Слалом <small>(21)</small> |- | 44 | 12 дек 1979 | Гигант слалом <small>(23)</small> |- | 45 | 21 ғин 1980 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Адельбоден | Гигант слалом <small>(24)</small> |- | 46 | 27 ғин 1980 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Шамони | Слалом <small>(22)</small> |- | 47 | 27 фев 1980 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Уотервилл-Вэлли | Слалом <small>(23)</small> |- | 48 | 1 мар 1980 | [[Файл:Flag_of_Canada.svg|граница|22x22пкс|Канада]]{{флаг|Канада}} Гора Святой Анны | Гигант слалом <small>(25)</small> |- | 49 | 10 мар 1980 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Кортина-д’Ампеццо | Слалом <small>(24)</small> |- | 50 | 11 мар 1980 | Гигант слалом <small>(26)</small> |- | 51 | 13 мар 1980 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Зальбах-Хинтерглемм | Гигант слалом <small>(27)</small> |- | 52 | 15 мар 1980 | Слалом <small>(25)</small> |- | 53 | rowspan="10" | '''1980/81''' | 9 дек 1980 | rowspan="2" | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Мадонна-ди-Кампильо | Слалом <small>(26)</small> |- | 54 | 10 дек 1980 | Гигант слалом <small>(28)</small> |- | 55 | 6 ғин 1981 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Морзин | Гигант слалом <small>(29)</small> |- | 56 | 18 ғин 1981 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кицбюэль | Слалом <small>(27)</small> |- | 57 | 26 ғин 1981 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Адельбоден | Гигант слалом <small>(30)</small> |- | 58 | 1 фев 1981 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Санкт-Антон | Слалом <small>(28)</small> |- | 59 | 2 фев 1981 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Шладминг | Гигант слалом <small>(31)</small> |- | 60 | 8 фев 1981 | [[Файл:Flag_of_Norway.svg|граница|22x22пкс|Норвегия]]{{флаг|Норвегия}} [[Осло]] | Слалом <small>(29)</small> |- | 61 | 11 фев 1981 | [[Файл:Flag_of_Norway.svg|граница|22x22пкс|Норвегия]]{{флаг|Норвегия}} Восс | Гигант слалом <small>(32)</small> |- | 62 | 14 фев 1981 | [[Файл:Flag_of_Sweden.svg|граница|22x22пкс|Швеция]]{{флаг|Швеция}} Оре | Гигант слалом <small>(33)</small> |- | 63 | rowspan="5" | '''1981/82''' | 9 ғин 1982 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Морзин | Гигант слалом <small>(34)</small> |- | 64 | 12 ғин 1982 | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Бад-Висзе | Слалом <small>(30)</small> |- | 65 | 17 ғин 1982 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кицбюэль | Слалом <small>(31)</small> |- | 66 | 19 ғин 1982 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Адельбоден | Гигант слалом <small>(35)</small> |- | 67 | 9 фев 1982 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кирхберг | Гигант слалом <small>(36)</small> |- | 68 | rowspan="5" | '''1982/83''' | 14 дек 1982 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Курмайёр | Слалом <small>(32)</small> |- | 69 | 23 ғин 1983 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кицбюэль | Слалом <small>(33)</small> |- | 70 | 11 фев 1983 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Ле-Маркштайн | Слалом <small>(34)</small> |- | 71 | 13 фев 1983 | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|граница|22x22пкс|Федеративная Республика Германии (до 1990)]]{{флаг|ФРГ}} Тодтнау | Гигант слалом <small>(37)</small> |- | 72 | 26 фев 1983 | [[Файл:Flag_of_Sweden.svg|граница|22x22пкс|Швеция]]{{флаг|Швеция}} Елливаре | Гигант слалом <small>(38)</small> |- | 73 | rowspan="7" | '''1983/84''' | 13 дек 1983 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Курмайёр | Слалом <small>(35)</small> |- | 74 | 20 дек 1983 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Мадонна-ди-Кампильо | Слалом <small>(36)</small> |- | 75 | 10 ғин 1984 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Адельбоден | Гигант слалом <small>(39)</small> |- | 76 | 17 ғин 1984 | [[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|граница|16x16пкс|Швейцария]]{{флаг|Швейцария||16px}} Парпан | Слалом <small>(37)</small> |- | 77 | 23 ғин 1984 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Кирхберг | Гигант слалом <small>(40)</small> |- | 78 | 4 фев 1984 | [[Файл:Flag_of_Bulgaria_(1971-1990).svg|граница|22x22пкс|Болгария]]{{флаг|Болгария|1971}} Боровец | Гигант слалом <small>(41)</small> |- | 79 | 7 мар 1984 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Вейл | Гигант слалом <small>(42)</small> |- | 80 | rowspan="4" | '''1985/86''' | 15 дек 1985 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Альта-Бадья | Гигант слалом <small>(43)</small> |- | 81 | 25 ғин 1986 | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|граница|22x22пкс|Австрия]]{{флаг|Австрия}} Санкт-Антон | Слалом <small>(38)</small> |- | 82 | 27 фев 1986 | [[Файл:Flag_of_Norway.svg|граница|22x22пкс|Норвегия]]{{флаг|Норвегия}} Хемседал | Гигант слалом <small>(44)</small> |- | 83 | 18 мар 1986 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Лейк-Плэсид | Гигант слалом <small>(45)</small> |- | 84 | rowspan="2" | '''1986/87''' | 29 ноя 1986 | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|граница|22x22пкс|Италия]]{{флаг|Италия}} Сестриере | Слалом <small>(39)</small> |- | 85 | 14 фев 1987 | [[Файл:Flag_of_France.svg|граница|22x22пкс|Франция]]{{флаг|Франция}} Ле-Маркштайн | Слалом <small>(40)</small> |- | 86 | '''1988/89''' | 19 фев 1989 | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки]]{{флаг|США}} Аспен | Гигант слалом <small>(46)</small> |} == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [https://www.olympic.org/ingemar-stenmark Ингемар Стенмарк на сайте МОК] {{Ref-en}}(инг.) * {{SportsReference|st/ingemar-stenmark-1|NAME=Ингемар Стенмарк}}(англ.) * [http://www.ski-db.com/db/profiles/ingemar_stenmark_swe_stnin.asp Профиль Стенмарка на сайте ski-db.com] {{Ref-en}}(инг.) * [http://www.skisport.ru/doc/read.php?id=59&mag_id=2 Журнал «Лыжный спорт».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027033131/http://www.skisport.ru/doc/read.php?id=59&mag_id=2 |date=2007-10-27 }} [http://www.skisport.ru/doc/read.php?id=59&mag_id=2 Стенмарк.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027033131/http://www.skisport.ru/doc/read.php?id=59&mag_id=2 |date=2007-10-27 }} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:18 мартта тыуғандар]] [[Категория:1956 йылда тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] ag30mlzo3noal4m5zdufd11leqkwran 0 135060 1296983 1270972 2026-05-15T03:52:08Z MR973 26610 1296983 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|Рәсәйҙең шәхси коммерция ойошмаһы булған [[:ru:Россия (банк)|«Рәсәй» банкы]] менән бутамаҫҡа.}} {{Ук}} [[Файл:RUSMARKA-1960-62.jpg|мини|300x300пкс|Рәсәй Банкы, Рәсәйҙең 2015 йылғы почта блогы (ЦФА (ИТЦ «Марка») № 1960—1962)]] '''Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы)''', Рәсәйҙең айырым асыҡ-хоҡуҡи институты, беренсе кимәлдәге баш банк. Илдең баш эмиссия һәм аҡса-кредит көйләүсеһе; Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте менән килешеп, берҙәм дәүләт аҡса-кредит сәйәсәтен эшләй һәм тормошҡа ашыра; уға айырым вәкәләттәр йөкмәтелгән, атап әйткәндә, аҡса знактарын эмиссиялау һәм [[банк]]тар эшмәкәрлеген көйләү хоҡуғына эйә. Илдең бөтә кредит системаһын төп координациялау һәм көйләү органы ролен башҡарған Рәсәй Банкы иҡтисади идарлыҡ органы булып тора. Рәсәй Банкы кредит ойошмаларының эшмәкәрлегенә контроллек итә, уларға банк операциялары башҡарыуға лицензия бирә йә уны кире ҡайтарып ала, ә кредит ойошмалары үҙ сиратында башҡа [[Юридик шәхес|юридик]] һәм физик шәхестәр менән эшләй, шул уҡ ваҡытта Рәсәй Банкы ла юридик шәхес булып тора. [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы]]ның 71-се статьяһы билдәләүенсә, Рәсәй Федерацияһы аҡсаны эмиссиялау хоҡуғына эйә, ә [[wikisource:ru:Конституция Российской Федерации#Статья_75|75-се статья]] аныҡлаштырыуынса, аҡсаны эмиссиялау бары тик Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы тарафынан ғына ғәмәлгә ашырыла, уның төп функцияһы ла нығытыла: [[Рәсәй һумы|һумдың]] тотороҡлолоғон һаҡлау һәм тәьмин итеү, быны ул дәүләт власының башҡа органдарына буйһоноуһыҙ башҡара<ref name="Статья 75">[[wikisource:ru:Конституция Российской Федерации#Статья_75|Статья 75 Конституции России]]</ref>. Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкының статусы, эшмәкәрлек маҡсаттары, функциялары һәм вәкәләттәре «Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында»<ref name="Закон">[http://www.cbr.ru/today/status_functions/law_cb.pdf Федеральный закон Российской Федерации от 10 июля 2002 года № 86-ФЗ «О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)»]</ref> Федераль закон һәм башҡа федераль закондар менән билдәләнә. 1993 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһында совет өлгөһөндәге һумдар файҙаланыла. Рәсәй Банкы билеттары әйләнешкә төрлө йылдарҙа индерелә: мәҫәлән, 100 һумлыҡ банкнота — [[1993 йыл]]да, ә 1000 һумлыҡ — [[1995 йыл]]да. Хәҙерге өлгөләге Рәсәй һумдары әйләнешкә [[1998 йыл]]дың 1 ғинуарында 1000:1 нисбәтле деноминациянан һуң (1 миллион һум 1000 һумға әйләнә) индерелә, валютаның рәсми коды 810 RUR урынына 643 RUB тип үҙгәртелә. Рәсәй Банкының дәүләттеке булмаған ҙур номиналлы билеттары (ҡиммәтле ҡағыҙҙар) әйләнешкә [[1992 йыл]]да индерелә<ref>[http://www.russian-money.ru/Articles.aspx?type=content&id=79 Билеты Банка России 1992 и 1993—1994 гг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126100859/http://www.russian-money.ru/Articles.aspx?type=content&id=79 |date=2016-11-26 }}</ref>. 1990—1996 йылдарҙа нығытылған хаҡлы дәүләттеке булмаған ҡиммәтле ҡағыҙҙар Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә сығарыла. Мәҫәлән, [[Хакас Республикаһы|Хакасияла]] улар Рәсәй аҡсаһына ҡытлыҡты кәметеү маҡсатында, ә [[Түбәнге Новгород өлкәһе|Түбәнге Новгород өлкәһендә]] бензинға талон итеп файҙаланыла<ref>[http://www.russian-money.ru/PaperMoney.aspx?id=14 Банкноты и Боны: Региональные выпуски 90-х годов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401025157/http://www.russian-money.ru/PaperMoney.aspx?id=14 |date=2015-04-01 }}</ref>. Рәсәй Банкы үҙен СССР Дәүләт банкының хоҡуҡи вариҫы итеп һанай. Рәсәй Банкының төп маҡсаттары — Рәсәй һумының тотороҡлолоғон һаҡлау һәм тәьмин итеү, банк секторын үҫтереү һәм нығытыу, түләү системаһының һөҙөмтәле һәм өҙлөкһөҙ эшләүен тәьмин итеү<ref name="Выставка «Страницы истории Банка России»">[http://www.cbr.ru/today/?Prtid=museumstr Выставка «Страницы истории Банка России»]</ref>. Рәсәй Банкы 2002 йылдан башлап ҡына Рәсәй Федерацияһының рәсми үҙәк банкы булып тора. == Тарихы == [[Файл:Stamp-russia2010-bank-of-russia.png|справа|мини|Рәсәй Банкының 150 йыллығына бағышланған почта маркалары блогы. 2010 йыл]] Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) [[1990 йыл]]дың [[13 июль|13 июлендә]] 1987 йылдың октябренән эшләп килгән СССР Дәүләт банкын үҙгәртеү юлы менән ойошторола<ref>http://2snk.ru/r15.html#Центробанк {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524015202/http://2snk.ru/r15.html#Центробанк |date=2018-05-24 }} РСФСР</ref>. РСФСР Юғары Советына отчетлы була. Тәүге осорҙағы атамаһы — РСФСР Дәүләт банкы<ref>[http://poisk-zakona.ru/274399.html Постановление Верховного Совета РСФСР от 13.07.1990 № 92-I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025122224/http://poisk-zakona.ru/274399.html |date=2014-10-25 }}</ref><ref name="Банк России">[http://www.cbr.ru/today/?PrtId=cbrf_sub История Банка России]</ref>. 1990 йылдың 2 декабрендә РСФСР Юғары Советы РСФСР Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында 394-1-се Законды ҡабул итә, уға ярашлы, Рәсәй Банкы юридик шәхескә, РСФСР-ҙың төп банкына әйләнә һәм РСФСР Юғары Советына отчетлы була. 1991 йылда Рәсәй Банкының Уставы ҡабул ителә, ул РСФСР Юғары Советына отчетлылыҡты һаҡлап ҡала. [[1991 йыл]]дың 20 декабрендә СССР Дәүләт банкы бөтөрөлә, уның бөтә активтары, пассивтары һәм РСФСР территорияһындағы мөлкәте РСФСР Үҙәк банкына (Рәсәй Банкына) тапшырыла, бер нисә айҙан атамаһы Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тип үҙгәртелә. Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына (75-се статья) һәм «Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында»ғы Законға (22-се статья) ярашлы, банк функцияларын һәм вәкәләттәрен дәүләт власының федераль органдарына, федерация субъекттарының дәүләт власы органдарына һәм урындағы үҙидаралыҡ органдарына бойондороҡһоҙ башҡара. Дәүләт — Рәсәй Банкының, ә Рәсәй Банкы дәүләттең йөкләмәләре буйынса яуаплы түгел (2-се статья). Рәсәй Банкы 2014 йылдың ноябрендә тирбәлеүсән валюта курсы режимына күсә. Шулай итеп, һум курсы хөкүмәт йә үҙәк банк тарафынан көйләнмәй, нығытылмай, уның күрс кимәлен үҙгәртеү йә үҙгәреү тиҙлегенә йоғонто яһау буйынса бер ниндәй саралар ҡулланылмай. Рәсәй Банкы нормаль шарттарҙа һум курсы динамикаһына йоғонто яһау маҡсатында валюта интервенциялары үткәрмәй. Тирбәлеүсән валюта курсы режимын идара ителеүсән башҡа курс режимдарынан ошо айырып тора<ref>[http://www.cbr.ru/DKP/?PrtId=e-r_policy Политика валютного курса Банка России | Банк России].&#x20; www.cbr.ru.&#x20;<small>Проверено 23 июня 2016.</small>{{Cite web|url=http://www.cbr.ru/DKP/?PrtId=e-r_policy|title=Политика валютного курса Банка России {{!}} Банк России|publisher=www.cbr.ru|accessdate=2016-06-23}}</ref>. 2017 йылда Рәсәйҙә тәү башлап Үҙәк банк инициативаһы буйынса микрофинанслау эшмәкәрлеге һәм микрофинанслау ойошмалары тураһындағы законды боҙған легаль булмаған кредиторҙарҙың 8 сайты ябыла<ref>[https://rg.ru/2017/04/04/centrobank-vpervye-prekratil-rabotu-8-sajtov-nelegalnyh-kreditorov.html ЦБ отключает жуликов], ''Российская газета'' (04.04.2017).</ref>. 2017 йылда Рәсәй Банкы Яндекс менән берлектә мәғлүмәттәре тейешле дәүләт реестрҙарына индерелгән микрфинанслау ойошмалары сайттарын һәм страховкалау эше субъекттары сайттарын Яндекс эҙләгесендә маркировкалау проектын эшләне<ref>''Ведомости''.&#x20;[https://m.vedomosti.ru/finance/articles/2017/12/20/745947-saiti-strahovschikov ЦБ начал маркировать сайты страховщиков] (20 декабря 2017).&#x20;<small>Проверено 20 декабря 2017.</small>{{Cite news|title=ЦБ начал маркировать сайты страховщиков|last=Ведомости|url=https://m.vedomosti.ru/finance/articles/2017/12/20/745947-saiti-strahovschikov|date=2017-12-20|accessdate=2017-12-20}}</ref>. Рәсәй Банкы маркировкалау буйынса проектты финанс баҙарының күп осраҡта интернет аша эш итеүсе башҡа сегменттарына ла таратыуҙы планлаштыра<ref>[http://www.cbr.ru/Press/?PrtId=event&id=1180&PrintVersion=Y | Событие | Банк России].&#x20; www.cbr.ru.&#x20;<small>Проверено 29 июня 2017.</small>{{Cite web|url=http://www.cbr.ru/Press/?PrtId=event&id=1180&PrintVersion=Y|title={{!}} Событие {{!}} Банк России|publisher=www.cbr.ru|accessdate=2017-06-29}}</ref><ref>[https://rg.ru/2017/06/28/bank-rossii-nachal-markirovat-legalnyh-mikrokreditorov-v-internete.html Банк России начал маркировать легальных микрокредиторов в интернете].&#x20; Российская газета.&#x20;<small>Проверено 29 июня 2017.</small>{{Cite web|url=https://rg.ru/2017/06/28/bank-rossii-nachal-markirovat-legalnyh-mikrokreditorov-v-internete.html|title=Банк России начал маркировать легальных микрокредиторов в интернете|publisher=Российская газета|accessdate=2017-06-29}}</ref><ref>[https://m.rns.online/finance/TSB-rassmatrivaet-vozmozhnost-markirovki-saitov-strahovschikov-OSaGO--2017-06-29/ ЦБ рассматривает возможность маркировки сайтов страховщиков ОСАГО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181207103100/https://m.rns.online/finance/TSB-rassmatrivaet-vozmozhnost-markirovki-saitov-strahovschikov-OSaGO--2017-06-29/ |date=2018-12-07 }} (рус.), ''Информационное агентство Рамблер'' (29 июня 2017).&#x20;<small>Проверено 29 июня 2017.</small>{{Cite news|title=ЦБ рассматривает возможность маркировки сайтов страховщиков ОСАГО|url=https://m.rns.online/finance/TSB-rassmatrivaet-vozmozhnost-markirovki-saitov-strahovschikov-OSaGO--2017-06-29/|work=Информационное агентство Рамблер|date=2017-06-29|accessdate=2017-06-29|language=ru-ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181207103100/https://m.rns.online/finance/TSB-rassmatrivaet-vozmozhnost-markirovki-saitov-strahovschikov-OSaGO--2017-06-29/ |date=2018-12-07 }}</ref>. == Маҡсаттары һәм функциялары == Рәсәй Банкының төп маҡсаттары<ref name="Law">[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_149075 Федеральный закон от 10.07.2002 N 86-ФЗ (ред. от 28.12.2013) «О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)»]</ref>: * һумдың тотороҡлолоғон (уның һатып алыу һәләтен) һаҡлау һәм тәьмин итеү; * Рәсәй банк системаһын үҫтереү һәм нығытыу; * милли түләү системаһының тоторҡлолоғон тәьмин итеү һәм үҫтереү; * Рәсәйҙең финанс баҙарын үҫтереү; * Рәсәй финанс баҙарының тотороҡлолоғон тәьмин итеү. Килем алыу Рәсәй Банкы эшмәкәрлегенең маҡсаты булмауы айырып билдәләнә. Рәсәй Банкының функциялары: # Рәсәй Хөкүмәте менән бергәләп берҙәм дәүләт аҡса-кредит сәйәсәтен, Рәсәй финанс баҙарын үҫтереү һәм уның тотороҡло эш итеүе сәйәсәтен эшләй һәм тормошҡа ашыра; # ҡулаҡса эмиссияһын эшләү монополияһына эйә, ҡулаҡса әйләнешен ойоштора, һум билдәһенең график һүрәтләнешен раҫлай; # кредит ойошмалары өсөн һуңғы инстанциялағы кредитор булып тора, уларҙы ҡайтанан финанслау системаһын ойоштора; # Рәсәйҙә иҫәпләшеүҙәр башҡарыу ҡағиҙәләрен урынлаштыра; # милли түләү системаһына күҙәтеүҙе тормошҡа ашыра; # банк операцияларын үткәреү ҡағиҙәләрен билдәләй; # Рәсәй Федерацияһы бюджет системаһының бөтә кимәлдәрендә бюджеттарҙы хеҙмәтләндерә; # кредит ойошмаларын дәүләт теркәүе тураһында ҡарар ҡабул итә, кредит ойошмаларына банк операцияларын башҡарыуға лицензиялар бирә, уларҙың ғәмәлдә булыуын туҡтатып тора йә кире ҡайтарып ала; # дәүләткә ҡарамаған пенсия фондтарын дәүләт теркәүе тураһында ҡарарҙар ҡабул итә; # кредит ойошмалары һәм банк төркөмдәре эшмәкәрлеге өҫтөнән күҙәтеүҙе тормошҡа ашыра; # федераль закондарға ярашлы, кредит булмаған финанс ойошмалары эшмәкәрлеген көйләй, күҙәтә; # эмиссиялы ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙы һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙың проспекттарын сығарыуҙы теркәй, эмиссиялы ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙы сығарыу йомғаҡтары тураһындағы отчеттарҙы теркәй; # эмитенттарҙың Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтендәге акционерҙар йәмғиәттәре һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар тураһындағы талаптарҙы үтәүенә контролде һәм күҙәтеүҙе тормошҡа ашыра; # акционерҙар йәмғиәттәрендә корпоратив мөнәсәбәттәр өлкәһендәге көйләүҙе, контролде һәм күҙәтеүҙе тормошҡа ашыра; # Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенең инсайдер мәғлүмәтен хоҡуҡһыҙ файҙаланыуға һәм баҙар менән манипуляциялар яһауға ҡаршы тороу тураһындағы ҡануниәте талаптары үтәлешенә контролде тормошҡа ашыра; # үҙ аллы йә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡушыуы буйынса банк операцияларының бөтә төрҙәрен һәм Рәсәй Банкы функцияларын үтәү өсөн кәрәкле башҡа килешеүҙәрҙе тормошҡа ашыра; # Рәсәй Банкының алтын-валюта резервтарына һөҙөмтәле идара итеүҙе тормошҡа ашыра; # Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы, валюта көйләүен һәм валюта контролен ойоштора һәм тормошҡа ашыра; # һумға ҡарата сит ил валюталарының рәсми курсын урынлаштыра һәм баҫтырып сығара; # Халыҡ-ара валюта фондының Рәсәй Федерацияһы валютаһындағы средстволары депозитарийы булып тора, Халыҡ-ара валюта фонды Килешеүендәге статьяларҙа һәм Халыҡ-ара валюта фонды менән договорҙарҙа ҡаралған операцияларҙы һәм килешмәләрҙе тормошҡа ашыра; # халыҡ-ара ойошмалар, сил дәүләттәр, шулай уҡ юридик һәм физик шәхестәр менән иҫәпләшеүҙәр тәртибен билдәләй; # кредит ойошмалары, Рәсәй Банкы һәм кредитлауға ҡарамаған финанс ойошмалары өсөн бухгалтер хисабының тармаҡ стандарттарын, кредит ойошмалары өсөн бухгалтер хисабының иҫәптәр планын һәм уны ҡулланыу тәртибен, Рәсәй Банкы өсөн иҫәптәр планын һәм уны ҡулланыу тәртибен билдәләй; # Рәсәй Федерацияһының түләү балансы прогнозын эшләүҙә ҡатнаша һәм Рәсәй Федерацияһының түләү балансын ойоштора; # милли иҫәптәр системаһында Рәсәй Федерацияһының финанс иҫәбен төҙөү методологияһын эшләүҙә ҡатнаша һәм Рәсәй Федерацияһының финанс иҫәбен төҙөүҙе ойоштора; # Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы, Рәсәй Федерацияһына тура инвестицияларҙың һәм Рәсәй Федерацияһынан сит илдәргә тура инвестицияларҙың рәсми статистик хисабын алып бара; # Рәсәй Федерацияһына тура инвестицияларҙың һәм Рәсәй Федерацияһынан сит илдәргә тура инвестицияларҙың статистика методологияһын, респонденттар исемлеген үҙ аллы формалаштыра, уларҙың тура инвестициялар тураһындағы беренсел статистик мәғлүмәттәрен тапшырыуы тәртибен, шул иҫәптән федераль статистик күҙәтеү формаларын раҫлай; # Рәсәй иҡтисадына анализ һәм прогноз яһай, тейешле материалдарҙы һәм статистик мәғлүмәттәрҙе баҫтырып сығара; # Рәсәй Федерацияһы банктарында физик шәхестәрҙең вкладтарын мотлаҡ страховкалау системаһында ҡатнашмаған банктар банкрот тип иғлан ителгәндә федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙа һәм тәртиптә физик шәхестәрҙең уларҙағы вкладтары буйынса Рәсәй Банкы түләүҙәрен тормошҡа ашыра; # Финанс баҙарҙарындағы акционерҙарҙың һәм инвесторҙарҙың, страховкалаусыларҙың, страховкаланған шәхестәрҙең һәм отошҡа эйә булыусыларҙың, шулай уҡ мотлаҡ пенсия страховкалауы буйынса страховкаланған кешеләрҙең, вкладсыларҙың һәм дәүләткә ҡарамаған пенсия тәьминәте буйынса дәүләткә ҡарамаған пенсия фондында ҡатнашыусыларҙың хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен яҙлауҙы тормошҡа ашыра. == Структураһы һәм идара итеү органдары == === РСФСР / Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы рәйестәре === {| class="standard" width="80%" style="margin-bottom: 10px;" ! width="20%" |РФ Үҙәк банкы рәйесе ! width="60%" |Эшмәкәрлек йылдары |- |Георгий Гаврилович Матюхин |1990 йылдың 7 авгусынан РСФСР Дәүләт банкы идаралығы рәйесе вазифаһын башҡарыусы, 1990 йылдың 25 декабрендә тәғәйенләнә — 1992 йылдың 16 июленә тиклем |- |Виктор Владимирович Геращенко |1992 йылдың 17 июленән вазифа башҡарыусы, 1992 йылдың 4 ноябрендә тәғәйенләнә — 1994 йылдың 14 октябренә тиклем |- |Татьяна Владимировна Парамонова |1994 йылдың 18 октябренән вазифа башҡарыусы — 1995 йылдың 8 ноябренә тиклем |- |Александр Андреевич Хандруев |1995 йылдың 8 ноябренән 22 ноябренә тиклем ваҡытлыса вазифа башҡарыусы |- |Сергей Константинович Дубинин |1995 йылдың 22 ноябре — 1998 йылдың 11 сентябре |- |Виктор Владимирович Геращенко |1998 йылдың 11 сентябре — 2002 йылдың 20 марты |- |Сергей Михайлович Игнатьев |2002 йылдың 20 марты — 2013 йылдың 23 июне |- |[[Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы|Эльвира Сәхипзада ҡыҙы Нәбиуллина]] |2013 йылдың 24 июне — әлеге ваҡытҡаса |} === Директорҙар советы === «Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында» Федераль закондың 15-се статьяһына ярашлы, Рәсәй Банкының директорҙар советы Рәсәй Банкы рәйесенән һәм директорҙар советының 14 ағзаһынан тора. Директорҙар советы ағзалары Рәсәй Банкында даими нигеҙҙә эшләй һәм Рәсәй Банкы рәйесе тәҡдиме буйынса, Рәсәй Федерацияһы Президенты менән яраштырып, Дәүләт думаһы тарафынан биш йылға тәғәйенләнә. [[2017 йыл]]дың 17 октябренә ҡарата Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкының директорҙар советы ағзалары түбәндәгеләр була<ref>[http://www.cbr.ru/today/directors_board/ Состав Совета директоров Банка России]</ref>: {| class="standard" width="80%" style="margin-bottom: 10px;" ! width="20%" |Совет ағзалары ! width="45%" |Вазифаһы ! width="15%" |Раҫланған |- |[[Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы|Эльвира Сәхипзада ҡыҙы Нәбиуллина]] |Рәсәй Банкы рәйесе | 2013 йылдың 18 октябре |- |Ольга Николаевна Скоробогатова |Рәсәй Банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары | 2017 йылдың 18 июле |- |Дмитрий Владиславович Тулин |Рәсәй Банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары |2015 йылдың 16 июне |- |Сергей Анатольевич Швецов |Рәсәй Банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары | 2013 йылдың 18 октябре |- |Ксения Валентиновна Юдаева |Рәсәй Банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары | 2013 йылдың 18 октябре |- |Надежда Юрьевна Иванова |Рәсәй Банкы рәйесенең советнигы | 2013 йылдың 18 октябре |- |Василий Анатольевич Поздышев |Рәсәй Банкы рәйесенең урынбаҫары | 2015 йылдың 16 июне |- |Ольга Васильевна Полякова |Рәсәй Банкы рәйесенең урынбаҫары |2016 йылдың 2 декабре |- |Дмитрий Германович Скобелкин |Рәсәй Банкы рәйесенең урынбаҫары | 2013 йылдың 18 октябре |- |Владимир Викторович Чистюхин |Рәсәй Банкы рәйесенең урынбаҫары | 2013 йылдың 18 октябре |- |Алексей Юрьевич Симановский |Рәсәй Банкы рәйесенең советнигы | 2013 йылдың 18 октябре |- |Сергей Михайлович Игнатьев |Рәсәй Банкы рәйесенең советнигы |2013 йылдың 18 октябре |- |Надежда Алексеевна Савинская |Рәсәй Банкының Төньяҡ-Көнбайыш баш идаралығы начальнигы (2018 йылдың 3 февраленә тиклем) | 2013 йылдың 18 октябре |} === Милли финанс советы === Милли финанс советы — Рәсәй Банкының коллегиаль органы. Ун ике кешенән тора, уларҙың икеһе — Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Федерация Советы тарафынан Федерация Советы ағзалары араһынан ебәрелә, өсөһө — Дәүләт думаһы депутаттары араһынан Дәүләт думаһы тарафынан, өсөһө — Рәсәй Федерацияһы Президенты тарафынан, өсөһө Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте тарафынан ебәрелә. Бынан тыш, Милли финанс советы составына Рәсәй Банкы рәйесе инә. Милли финанс советы (НФС) ҡатнашыусыларының Рәсәй Банкы рәйесенән башҡалары Рәсәй Банкы хеҙмәткәре түгел һәм эшмәкәрлеге өсөн түләү алмай. Совет кәм тигәндә кварталына бер тапҡыр йыйыла. Ҡатнашыусылар араһынан совет рәйесе һайлана. Ете кеше кворум тәьмин итә, ҡарар ябай күпселектең тауышы менән ҡабул ителә. 2017 йылдың мартына ҡарата НФС составы түбәндәгесә була<ref>[http://www.cbr.ru/today/?Prtid=nfs Состав Национального финансового совета]</ref>: # А. Г. Силуанов — Рәсәй Федерацияһының финанс министры, Милли финанс советы рәйесе; # [[Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы|Э. С. Нәбиуллина]] — Рәсәй Банкы рәйесе, Милли финанс советы рәйесе урынбаҫары; # А. Г. Аксаков — Дәүләт думаһының Финанс баҙары комитеты рәйесе; # А. Р. Белоусов — Рәсәй Федерацияһы Президенты ярҙамсыһы; # Е. В. Бушмин — Федерация Советы рәйесе урынбаҫары; # С. Ю. Глазьев — Рәсәй Федерацияһы Президенты советнигы, Евразия иҡтисади берләшмәһе Генераль секретары урынбаҫары; # С. А. Жигарев — Дәүләт думаһының Иҡтисади сәйәсәт, сәнәғәт, инновациялы үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты рәйесе; # Н. А. Журавлев — Федерация Советының Бюджет һәм финанс баҙарҙары буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары; # А. М. Макаров — Дәүләт думаһының Бюджет һәм һалымдар буйынса комитеты рәйесе; # А. В. Моисеев — Рәсәй Федерацияһы финанс министры урынбаҫары; # М. С. Орешкин — Рәсәй Федерацияһы иҡтисади үҫеш министры; # Ю. А. Чиханчин — Росфинмониторинг директор. === Структура подразделениелары === Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкында әле түбәндәге структур подразделениелар эшләй<ref>[http://www.cbr.ru/today/?prtid=bankstructute_sub Структурные подразделения Центрального банка Российской Федерации]</ref><ref>[http://www.cbr.ru/today/structure/scheme.pdf Структура центрального аппарата Банка России]</ref>: # Рәсәй Банкы аппараты # Статистика департаменты # Тикшеренеүҙәр һәм прогнозлау департаменты # Ҡулаҡса әйләнеше департаменты # Милли түләү системаһы департаменты # Бухгалтер хисабы һәм отчетлылыҡ департаменты # Финанс ойошмаларының эшмәкәрлеген рөхсәт итеү һәм туҡтатыу департаменты # Корпоратив мөнәсәбәттәр департаменты # Банк күҙәтеүе департаменты # Хәүефтәрҙе анализлау хеҙмәте # Банк көйләүе департаменты # Система йәһәтенән әһәмиәтле кредит ойошмалары өҫтөнән күҙәтеү департаменты # Ағымдағы банк күҙәтеүе хеҙмәте # Рәсәй Банкының Баш инспекцияһы # Финанс баҙарҙарындағы операциялар департаменты # Операцион департамент # Финанс тотороҡлолоғо департаменты # Финанс мониторингы һәм валюта контроле департаменты # Аҡса-кредит сәйәсәте департаменты # Финанс баҙарҙарын үҫтереү департаменты # Страховка баҙары департаменты # Коллектив инвестициялар һәм ышаныҡлы идаралыҡ департаменты # Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары һәм тауар баҙары департаменты # Микрофинанслау баҙары һәм финансланыу мөмкинлеге методологияһы баш идаралығы # Микрофинанс баҙары департаменты # Кредит булмаған финанс ойошмалары отчетлылығын йыйыу һәм эшкәртеү департаменты # Асыҡ баҙарҙа намыҫһыҙ тәртип практикаларына ҡаршы тороу баш идаралығы # Намыҫһыҙ практикаларға ҡаршы тороу департаменты # Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм финанс хеҙмәттәрен алыуҙы тәьмин итеү хеҙмәте # Юридик департамент # Ялан учреждениелары департаменты # Мәғлүмәт технологиялары департаменты # Финанс технологиялары, проекттары һәм процестарҙы ойоштороу департаменты # Кадрҙар сәйәсәте һәм персонал менән эште тәьмин итеү департаменты # Финанс департаменты # Эске аудит департаменты # Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек департаменты # Рәсәй Банкының матбуғат хеҙмәте # Административ департамент<br /> # Рәсәй Банкы һатыу-һатып алыуҙары экспертизаһы, методологияһы һәм уға контроль департаменты # Рәсәй Банкы күсемһеҙ милек баш идаралығы # Хәүефһеҙлек һәм мәғлүмәтте һаҡлау баш идаралығы. === Территориаль структураһы === Рәсәй Банкының территориаль подразделениелары илдең төп сәнәғәт-финанс үҙәктәрендә урынлашҡан баш идаралыҡтар формаһында ойошторолған, уларға Федерация субъекттарындағы бүлексәләр буйһона<ref>[http://www.cbr.ru/today/?PrtId=tubr Банк России: Территориальные учреждения]</ref>: * Рәсәй Банкының Үҙәк федераль округ буйынса баш идаралығы ([[Мәскәү|Мәскәү]], бүлексәләре — [[Белгород]], [[Брянск]], [[Владимир (ҡала)|Владимир]], [[Воронеж]], [[Иваново]], [[Калуга]], [[Кострома]], [[Курск]], [[Липецк]], [[Орёл]], [[Рязань]], [[Смоленск]], [[Тамбов]], [[Тверь]], [[Тула]], [[Ярославль]]); * Рәсәй Банкының Төньяҡ-Көнбайыш баш идаралығы ([[Санкт-Петербург]], бүлексәләре — [[Архангельск]], [[Вологда]], [[Калининград]], [[Мурманск]], [[Бөйөк Новгород|Новгород]], [[Псков]], [[Петрозаводск]], [[Сыктывкар]]); * Рәсәй Банкының Көньяҡ баш идаралығы ([[Краснодар]], бүлексәләре — [[Әстерхан]], [[Волгоград]], [[Симферополь]], [[Дондағы Ростов]], [[Севастополь]], [[Ставрополь]], [[Нальчик]], [[Черкесск]], [[Майкоп]], [[Махачҡала]], Магас, [[Элиста]], [[Владикавказ]], [[Грозный]]); * Рәсәй Банкының Волга-Вятка баш идаралығы ([[Түбәнге  Новгород]], бүлексәләре — [[Йошкар-Ола]], [[Саранск]], [[Ҡаҙан]], [[Ижевск]], [[Чебоксар]], Киров, [[Пенза]], [[Һамар]], [[Саратов|Һарытау]], [[Ульяновск]]); * Рәсәй Банкының Урал баш идаралығы ([[Екатеринбург]], бүлексәләре — [[Өфө]], Ҡурған, [[Ырымбур]], [[Пермь]], [[Төмән]], [[Силәбе]]); * Рәсәй Банкының Себер баш идаралығы ([[Новосибирск]], бүлексәләре — Горно-Алтайск, [[Улан-Удэ]], [[Ҡыҙыл]], [[Абакан]], [[Барнаул]], [[Чита]], [[Иркутск]], [[Кемерово]], [[Красноярск]], [[Омск]], [[Томск]]); * Рәсәй Банкының Алыҫ Көнсығыш баш идаралығы ([[Владивосток]], бүлексәләре — Анадырь, Биробиджан, [[Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)|Благовещенск]], Магадан, [[Петропавловск-Камчатский]], [[Хабаровск]], [[Южно-Сахалинск]], Якутск). 2017 йылдың 16 мартында Рәсәй Банкының сит илдәге беренсе вәкиллеге [[Ҡытай]]ҙың баш ҡалаһы [[Пекин]]да асыла<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/ekonomika/4098943|title=Банк России открыл в Пекине свое первое зарубежное представительство|publisher=«[[ТАСС]]»|date=2017-03-16|accessdate=2017-04-28|description=Представительство будет выступать в качестве оперативного офиса ЦБ РФ}}</ref>. == Бүлендек ойошмалары == Рәсәй Банкының түбәндәге РФ ойошмаларында өлөшө бар: * Рәсәй Һаҡлыҡ банкы (акцияларҙың 52 %); * Мәскәү биржаһы (акцияларҙың 11,8 %); * Санкт-Петербург валюта биржаһы (акцияларҙың 8,903 %)<ref>{{Cite web|url=http://www.cbr.ru/press/PR/?file=02042015_102812if2015-04-02T10_23_50.htm|title=Об участии Банка России в капитале ОАО Московская Биржа и ЗАО СПВБ {{!}} Банк России|publisher=www.cbr.ru|accessdate=2017-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.spcex.ru/about/index.stm|title=СПВБ - О бирже|publisher=www.spcex.ru|accessdate=2017-09-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916013810/http://www.spcex.ru/about/index.stm |date=2017-09-16 }}</ref>; * Рәсәй милли перестраховкалау компанияһы (акцияларҙың 100 %)<ref>[http://www.cbr.ru/finmarkets/?PrtId=project_national Национальная перестраховочная компании. Информация о создании на сайте Банка России)]</ref>; * Банк секторын консолидациялау фондының Идара итеүсе компанияһы (өлөштәрҙең 100 %); * Росинкас. == Алтын-валюта резервтары == [[Файл:ZVR_Russia.png|мини|Рәсәй Федерацияһының халыҡ-ара резервтары, Рәсәй Банкының 1993 йылдың 1 ғинуарынан башланған мәғлүмәттәре]] Рәсәй Федерацияһының халыҡ-ара резервтары юғары ликвидлы сит ил активтарынан ғибәрәт<ref name="ЦБ">{{cite web|url=http://www.cbr.ru/hd_base/mrrf/?C_mes=01&C_year=2010&To_mes=05&To_year=2010&mode=&x=34&y=5|title=Международные резервы Российской Федерации|publisher=Центральный банк РФ|accessdate=2010-07-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/68FepH8A6?url=http://www.cbr.ru/hd_base/mrrf/?C_mes=01|archivedate=2012-06-07}}</ref>. Рәсәйҙең халыҡ-ара резервтары (млрд АҠШ доллары) * 1991 йылдың авгусына бурыс 32,1 * 1993 йылдың 1 ғинуарына 4,53 * 1994 йылдың 1 ғинуарына 8,89 * 1995 йылдың 1 ғинуарына 6,51 * 1996 йылдың 1 ғинуарына 17,21 * 1997 йылдың 1 ғинуарына 15,32 * 1998 йылдың 1 ғинуарына 17,78 * 1999 йылдың 1 ғинуарына 12,22 * 2000 йылдың 1 ғинуарына 12,45 * 2001 йылдың 1 ғинуарына 27,97 * 2002 йылдың 1 ғинуарына 36,62 * 2003 йылдың 1 ғинуарына 47,79 * 2004 йылдың 1 ғинуарына 76,93 * 2005 йылдың 1 ғинуарына 124,54 * 2006 йылдың 1 ғинуарына 182,24 * 2007 йылдың 1 ғинуарына 303,73 * 2008 йылдың 1 ғинуарына 478,76 * 2008 йылдың 8 авгусына 598,1 — '''максималь ҡиммәттә''' * 2009 йылдың 1 ғинуарына 426,28 * 2010 йылдың 1 ғинуарына 439,45 * 2011 йылдың 1 ғинуарына 479,37 * 2012 йылдың 1 ғинуарына 498,64 * 2013 йылдың 1 ғинуарына 537,61 * 2014 йылдың 1 ғинуарына 509,59 * 2015 йылдың 1 ғинуарына 385,46 * 2016 йылдың 1 ғинуарына 368,39 * 2017 йылдың 1 ғинуарына 377,74<ref>{{Cite web|accessdate=2017-01-05|title=Ежемесячные значения на начало отчетной даты {{!}} Базы данных {{!}} Банк России|url=http://www.cbr.ru/hd_base/default.aspx?Prtid=mrrf_m|publisher=www.cbr.ru}}</ref>. РФ-тың алтын запасы 2017 йылдың 1 авгусына 1,73 мең тонна тәшкил итә<ref>{{cite web|url=http://www.finmarket.ru/news/4590553|title=ЦБ РФ в июле увеличил объем запасов золота на 0,7%|publisher=«[[Интерфакс]]»|date=2017-08-18|accessdate=2017-09-06|description=Объем запасов монетарного золота в составе международных резервов Банка России по состоянию на 1 августа достиг 55,6 млн унций (1,729 тыс. тонн), следует из материалов ЦБ. По состоянию на 1 июля этот показатель составлял 55,2 млн унций (1,717 тыс. тонн)}}</ref>. == Рәсәй Банкы эшмәкәрлеген көйләүсе норматив акттар == * [http://www.cbr.ru/today/status_functions/law_cb.pdf «Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында» Федераль закон] * [http://www.consultant.ru/popular/bank/ Федеральный закон «Банктар һәм банк эшмәкәрлеге тураһында» 1990 йылдың 2 декабрендәге 395-1-се Федераль закон] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * История Банка России. 1860—2010: в 2 томах. — <abbr title="Москва">М.</abbr>: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. * ''Баренбойм П. Д., Лафитский В. И. (ред.), Голубев С. А. (сост.).''&#x20;Банк России в 21 веке: Сборник статей. — <abbr title="Москва">М.</abbr>: Юстицинформ, 2003. — ISBN 5-7205-0493-1. * ''Дубова С. Е.''&#x20;Развитие банковского регулирования и надзора в Российской Федерации. — Иваново: Юстицинформ, 2006. * ''Прончатов Е. А.''&#x20;[http://www.pronchatov.ru/MyWorks/LoLR/BoR_as_LoLR.pdf Банк России как кредитор последней инстанции]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — <abbr title="Нижний Новгород">Н. Новгород</abbr>, 2009. * ''Мартыненко В. В.''&#x20;Неизвестная политика Банка России. — <abbr title="Москва">М.</abbr>: ИСПИ РАН, 2004. — 351 с. * ''Баренбойм П. Д., Лафитский В. И. (ред.).''&#x20;Очерки конституционной экономики: статус Банка России. — <abbr title="Москва">М.</abbr>: Юстицинформ, 2001. ; Видеоматериалдар * [https://www.youtube.com/watch?v=YYdx4RKxMfI Банк России.] [https://www.youtube.com/watch?v=YYdx4RKxMfI Фильм об истории главного банка страны] == Һылтанмалар == * [http://cbr.ru/ Официальный сайт Центрального банка Российской Федерации] [[Категория:Алфавит буйынса банктар]] 1gjf9logeha6640ccbcazij4j7aru70 0 136829 1297012 1252185 2026-05-15T09:12:56Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1297012 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы''' ([[25 июль]] [[1948 йыл]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[Рәсәй]] математик-ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй<ref>[http://www.tailnews.ru/pm/prep.php Список преподавателей кафедры прикладной математики МАТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134743/http://www.tailnews.ru/pm/prep.php |date=2016-03-04 }}</ref>, Рәсәй фәндәр академияһы Иҫәпләү үҙәгенең һыҙма булмаған анализ ысулдары бүлеге етәксеһе була<ref>[http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html Ишмухаметов А.З] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807234237/http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html |date=2012-08-07 }}</ref> == Биографияһы == Альберт Зәйнетдин улы Ишмөхәмәтов 1948 йылдың 25 июлендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ишембай]] ҡалаһында тыуған. Бында 1-се урта мәктәпте, [[1972 йыл]]да [[М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]ның иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультетын тамамлай. 1972—1978 йылдарҙа Мәскәү радиотехник заводының махсус конструкторлыҡ бюроһында инженер, өлкән инженер булып эшләй. [[1978 йыл]]дан — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1980 йылдан — Мәскәү дәүләт университеты Иҫәпләү үҙәгенең өлкән ғилми хеҙмәткәре. [[1985 йыл]]да «физика-математика фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә, [[1996 йыл]]да «физика-математика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай<ref>[http://www.aspirantura.com/0104.htm "Условия устойчивости, аппроксимация и численное решение задач оптимального управления: Дис. д-ра физ.-мат. наук : 01.01.09 М., 1995. Каталог диссертаций]</ref>. 1988 йылдан алып Рәсәй Фәндәр академияһында эшләй: * 1988—1994 йылдарҙа — Рәсәй фәндәр академияһының кибернетика проблемалары институтының математик физика бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре. * 1994—1997 йылдарҙа — Рәсәй фәндәр академияһының юғары етештереүсәнле иҫәпләү системаһы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре * 1997 йылда — һыҙма булмаған анализ ысулдары бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре, ә 2002 йылдан алып — Рәсәй фәндәр академияһының А. А. Дородницын исемендәге Иҫәпләү үҙәгенең һыҙма булмаған анализ ысулдары бүлеге мөдире. * 2009—2011 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәр. Бер үк ваҡытта уҡытыусылыҡ эше менән дә шөғөлләнә: * 1986—1991 йылдарҙа — Мәскәү автомеханик институты * 1991 йылдан — Мәскәү авиация институты. * 1995—2010 йылдарҙа — Мәскәү энергетика институты. == Библиография == * Методы решения задач оптимизации: Учеб. пособие по курсу «Мат. методы оптимизации» / А. З. Ишмухаметов ; М-во общ. и проф. образования Рос. Федерации, Моск. энергет. ин-т (техн. ун-т), 80 с. 21 см, М. Изд-во МЭИ 1998<ref>[http://www.biblus.ru/Default.aspx?book=9j496g0a4 Библиографический каталог Biblus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004156/http://www.biblus.ru/Default.aspx?book=9j496g0a4 |date=2016-03-05 }}</ref> {| | {{Начало скрытого блока |Заголовок = Иң мөһим ғилми эштәре |Фон_заголовка = #ccc }} <blockquote> * Ишмухаметов А. З. ''«О согласовании параметров регуляризации с шагом разностной сетки»''. Вестник МГУ, сер. Выч. мат. и кибернетика, N 3, 1980. * Ишмухаметов А. З. ''«Оптимальное управление поперечными колебаниями стержня»''. Вестник МГУ, сер. Выч. мат. и кибернетика, N 4, 1981. * Ишмухаметов А. З. ''«Синтез оптимального управления для систем, описываемых гиперболическими уравнениями»''. Ж. «Дифференц. уравн.», т. 21, N 4, 1985, с. 597—605. * Васильев Ф. П., Ишмухаметов А. З., Уварова О. А. ''«Применение обобщенного метода моментов к задаче оптимального управления гиперболической системой с линейными ограничениями»''. Вестник МГУ, сер. Выч. мат. и кибернетика, N 2, 1986. * Ишмухаметов А. З. ''«О гладкости решений задачи Коши для дифференциально-операторного уравнения второго порядка»''. Ж. «Дифференц. уравн.», N 3, 1987. * Ишмухаметов А. З. ''«Об аппроксимации решений задачи Коши для дифференциально-операторного уравнения второго порядка»''. «Журнал вычислительной математики и математической физики» (ЖВМиМФ), N 6, 1987. * Васильев Ф. П., Ишмухаметов А. З., Потапов М. М. ''«Обобщенный метод моментов в задачах оптимального управления»''. М.: Изд-во МГУ, 1989, 144 с. * Авдонин С. А., Иванов С. А., Ишмухаметов А. З. ''«Квадратичная задача оптимального управления колебаниями струны»''. «Доклады Академии Наук СССР», 1991, Т. 316, № 4. * Ишмухаметов А. З. ''«Моделирование процессов управления линейными системами: устойчивость и аппроксимация»''. ВИНИТИ, Итоги науки итехники, сер. Вычисл. науки, 1991, 86 с. * Ишмухаметов А. З., Калиниченко Н. В., Калиниченко М. И. ''«Оптимизация параметров оптического излучения при воздействии на химически активный газ»''. Вестник МГУ, сер. Выч. мат. и кибернетика, N 4, 1992. * Ишмухаметов А. З. ''«Условия устойчивости и аппроксимации в задачах минимизации»''. ЖВМиМФ, т. 33, N 7, 1993. * Ишмухаметов А. З. ''«Условия устойчивости и аппроксимации в задачах оптимального управления гиперболическими системами»''. ЖВМиМФ, т. 34, N 1, 1994. * Ишмухаметов А. З. ''«Методы решения задач оптимизации»''. М., Изд-во МЭИ, 1998, 80 с. * Ишмухаметов А. З., Лукин В. В. ''«Организация словаря данных в предметно-ориентированных программных оболочках»''. Ж. «Системы управления базами данных», № 1, 1998. * Ишмухаметов А. З., Юлина А. В. ''«Аппроксимация квадратичной задачи оптимального управления параболической системой»''. М., Изд-во МЭИ, Ж. Вестник МЭИ, N 6, 1998, с. 73-84. * Ишмухаметов А. З., Злотник А. А. ''«Некоторые оценки погрешности проекционно-сеточной аппроксимации задач оптимального управления гиперболическими системами»''. М., Изд-во МЭИ, Ж. Вестник МЭИ, N 6, 1999, с. 33-45. * Ишмухаметов А. З. ''«Вопросы устойчивости и аппроксимации задач оптимального управления»''. М., ВЦ РАН, 2000, 151 с. * Ишмухаметов А. З. ''«Управляемость гиперболических систем при сингулярных возмущениях»''. Ж. «Дифференц. уравн.», т. 36, N 2, 2000, с. 272—284. * Ишмухаметов А. З. ''«Условия и оценки сходимости решений задач управления гиперболическими системами с сингулярными возмущениями»''. Ж. «Дифференц. уравн.», т. 36, N 6, 2000, с. 774—783. * Ишмухаметов А. З. ''«Двойственный регуляризованный метод решения одного класса выпуклых задач минимизации»''. ЖВМиМФ, т. 40, N 7, 2000, с. 1045—1060. * Ишмухаметов А. З. ''«Вопросы устойчивости и аппроксимации задач оптимального управления системами с распределенными параметрами»''. М., ВЦ РАН, 2001, 120 с. * Ишмухаметов А. З., Ахметшин А. А., Тюмнев Н. М. ''«Обыкновенные дифференциальные уравнения»''. Уч. Пособие, М.: 2002, 144 с. * Ишмухаметов А. З. ''«Регуляризованные методы оптимизации с конечношаговыми внутренними алгоритмами»''. Докл. РАН, 2003, Т. 390, № 3. * Ишмухаметов А. З. ''«Регуляризованные приближенные методы проекции и условного градиента с конечношаговыми внутренними алгоритмами»''. ЖВМиМФ, т. 43, N 12, 2003. * Заболотская Е. Н., Заболотский Е. В., Ишмухаметов А. З. ''«Управление колебаниями упругой круговой пластиной»''. М.: Изд-во МАМИ. Избранные проблемы прикладной механики и математики, 2003. {{Конец скрытого блока}} |} == Әҙәбиәт == * ИШМУХАМЕТОВ Альберт Зайнутдинович// {{Китап|заглавие=Ишимбайская энциклопедия|место=Уфа|издательство=[[Башкирская энциклопедия (издательство)|Башкирская энциклопедия]]|год=2015|страницы=278|страниц=656|isbn=978-5-88185-205-4|тираж=3000}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/5001 Башҡорт энциклопедияһы — Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224100822/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/5001 |date=2019-12-24 }} * [http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html А.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807234237/http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html |date=2012-08-07 }} [http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html З. Ишмухаметов на сайте ВЦ РАН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807234237/http://www.ccas.ru/depart/nelin/ishmuhametov.html |date=2012-08-07 }} * [http://www.ccas.ru/depart/nelin/public_ishmuhametov.html Список основных публикаций Ишмухаметова А. З.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905181323/http://www.ccas.ru/depart/nelin/public_ishmuhametov.html |date=2007-09-05 }} [[Категория:Физика-математика фәндәре докторҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] 08lydrc89gb0i25iz18mvrygwlvo7re 0 136979 1296941 820005 2026-05-14T15:02:52Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296941 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Dubravlag-map.png|справа|400x400пкс]] '''Дубравлаг''' — [[Мордва Республикаһы|Мордовия Республикаһының]] Зубово-Полянский районындағы Явас ҡасабаһында урынлашҡан лагерь идаралығы. Төрлө осорҙа шулай уҡ ''Дубравный лагерь'', ''<u> 3-сө һанлы Особый лагерь</u>'', 3-сө һанлы ''Особлаг'', ''Дубравный'' {{comment|холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт|ИТЛ}} ''лагеры'' тип аталған. Холоҡ төҙәтеү учреждениелары комплексынан ғибәрәт. Шартлы исеме — ЖХ-385. Әлеге ваҡытта Мордва Республикаһы {{comment|УФСИН|енәйәт язаһын башҡарыу федераль хеҙмәте идаралығы}}-ына ҡарай. 1960 — 1980-сы йылдарҙа Дубравлагҡа «сәйәси» статьялар буйынса язаға тарттырылғандар колониялары ингән. == Тарихы == 1931 йылдың 25 майында {{comment|ГУЛАГ|Лагерҙар буйынса дәүләт идаралығы}} системаһына ҡараған Темлагҡа нигеҙ һалынған. 1948 йылдың 28 февралендә Эске эштәр министрлығының 00219 һанлы бойороғо менән Темниковский холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагеры һәм Темниковский балалар колонияһы нигеҙендә Дубравный лагерь (һуңыраҡ — «ЖХ-385-се учреждениеһы» тигән шартлы исем менән башҡарыу эштәре буйынса Дубравный идаралығы) — сәйәси тотҡондар өсөн махсус лагерь ойошторолған. 1953 йылдың 14 мартына ҡарата унда 14 225 кеше тотолған. 1954 йылда ул, башҡа махсус лагерҙар кеүек, ғәҙәти холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына ИТЛ әйләнә, ә һуңынан «ЖХ-385-се учреждениеһы» холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колонияһы (ИТК) системаһына әйләнгән. Уларҙы һаман Дубравлаг тип атап йөрөткәндәр, шулай «Потьминский лагерҙары» — артабан яңы колонияларға бүлеп ебәрелергә тейешле {{comment|тотҡондарҙы тәғәйенләнгән урынға күсереү|пересыльный}} пункты урынлашҡан Потьма тимер юл станцияһы атамаһынан алынған. Ете йә һигеҙ холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колониялары (ИТК)фәҡәт «айырыуса хәүефле дәүләт енәйәттәре» өсөн хөкөм ителгәндәргә тәғәйенләнгән. 1961—1972 йылдарҙа был мордва ИТК-лары шундай енәйәттә ғәйепләнеүселәрҙе тотоу өсөн [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙа берҙән-бер урын булған. 1965 йылдың 14 июлендә, РСФСР прокуратураһы мәғлүмәттәре буйынса (Рәсәй Федерацияһының Дәүләт архивы. Ф. 461. Оп.11. Д. 1607. Л. 2.), унда был категориялы 3816 тотҡон булған.<ref>[http://www.memo.ru/history/diss/books/daniel/01k.htm#06k Юрий Даниэль. Письма из заключения. Комментарии к письму № 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116205824/http://www.memo.ru/history/diss/books/daniel/01k.htm#06k |date=2016-11-16 }}</ref> Был колониялар аша Михаил Молоствов, Андрей Синявский, Юлий Даниэль, Леонид Бородин, Александр Гинзбург, Юрий Галансков, Кронид Любарский, Татьяна Великанова, Татьяна Осипова, Ирина Ратушинская һәм башҡа күп совет диссиденттары үткән. Анатолий Марченконың 1967 йылда яҙылған һәм үҙнәшер юлы менән таралған «Мои показания» китабы был колонияларҙа тотҡондарҙы ауыр шарттарҙа тотоуға йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп иткән. == Начальниктары == * Сергиенко В. Т., генерал-лейтенант, 1948 йылдың 8 апреленән 1952 йылдың 14 ғинуарына саҡлы; * Гладков П. А., генерал-лейтенант, (начальник вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы, 1952 йылдың 12 мартында һәм майында телгә алына); * Черемисин И. Ф., полковник,1952 йылдың 16 апреленән 1954 йылдың 5 ғинуарына тиклем; * Свинелупов М. Г., генерал-майор, начальник вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы, 1954 йылдың 15 мартынан һуң түгел — 1954 йылдың 7 сентябренә тиклем; * Трошин Ф. А., подполковник, 1954 йылдың 13 авгусы — ? (1955 йылдың 28 феврале телгә алына); == Хәҙерге заманда == [[2005 йыл|2005 йылдың]] ғинуарында ЖХ-385-се учреждениеһы һәм Мордовия Республикаһы буйынса {{comment|УФСИН|енәйәт язаһын башҡарыу федераль хеҙмәте}} Идаралығы ҡушыла. Хәҙерге ваҡытта һәм яза башҡарыу Мордва республикаһы буйынса. Әлеге ваҡытта Зубово-Полянский районында 15 холоҡ төҙәтеү колонияһы урынлашҡан. Шуларҙан ИК-22 һанлыһында Рәсәйҙә язаға тарттырылған сит ил граждандары ултырған. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/ «Система исправительно-трудовых лагерей в СССР». Составитель М. Б. Смирнов М.: ''Звенья'', 1998.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319201835/http://memo.ru/history/nkvd/gulag/ |date=2017-03-19 }} * [https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=214 ''Осипов В. Н.'' Дубравлаг — М.: Наш современник, 2003. — 200 с.] * [http://www.hrono.ru/statii/2004/sad05.html Владимир Садовников. «Записки шестидесятника. От мордовских лагерей до расстрела белого дома. Воспоминания.» Часть 2. Дубравлаг 1961—1966] * [http://zubova-poliana.narod.ru/me-ocherk-dubravlag0.htm История Темлага-Дубравлага на краеведческом сайте Зубово-Полянского района Мордовии] [[Категория:Мордовия тарихы]] [[Категория:ГУЛАГ лагерҙары]] clc0lxxdd6ukpfp5y9uny1lifgcnjd6 0 143935 1296997 1255346 2026-05-15T07:18:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296997 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Исмәғилев Роберт Альберт улы '''([[9 июнь]] [[1980 йыл]]) — [[спорт]]сы, тренер, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының ирекле көрәш федерацияһы президенты, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, Рәсәйҙең билбау көрәше буйынса спорт мастеры, көрәш буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры, Өфө ҡалаһының «14-се спорт мәктәбе» муниципаль бюджет учреждениеһы директоры<ref>{{Cite news|title=Главная|url=http://xn--14-8kc9dmgy.xn--p1ai/|work=Спортивная школа №14|accessdate=2017-03-07|language=ru-RU}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307204020/http://xn--14-8kc9dmgy.xn--p1ai/ |date=2017-03-07 }}</ref>. == Биографияһы == Роберт Альберт улы Исмәғилев 1980 йылдың 9 июнендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Дәүләкән районы]] [[Ҡаҙанғол]] ауылында тыуа. Өйләнгән. Ике балаһы бар. Өфө ҡалаһында йәшәй. Бала саҡтан спорт менән шөғөлләнә, аныҡлап әйткәндә — төрлө көрәш төрҙәре (самбо, дзюдо, билбау көрәше). Күп тапҡыр Башҡортостан Республикаһы, Урал федераль округы чемпионы, халыҡ-ара турнирҙар һәм Рәсәй чемпионаттары призеры була. [[1987]]—[[1995 йыл]]дарҙа Ҡаҙанғол мәктәбендә белем ала. [[1995]]—[[1998 йыл]]дарҙа [[Дәүләкән]] ҡалаһының 103-сө Һөнәрселек училищеһында уҡый. [[1998 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]]на уҡырға инә. [[1999 йыл]]да академик отпуск алып армия хеҙмәтенә китә, старшина званиеһы ала. Армия хеҙмәте осоронда ([[1999]]—[[2001]] йылдар) ҡул һуғышы, көрәш, самбо һәм дзюдо буйынса «Динамо-Пермь» йыйылма командаһына инә. [[2001 йыл]]да армиянан ҡайтҡандан һуң уҡыуын дауам итә һәм [[2006 йыл]]да «Физик культура һәм спорт» специальносы буйынса Урал дәүләт университетын тамамлай. [[2014 йыл]]да «Нефть һәм газ скважиналарын быраулау» һөнәре буйынса [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]нда икенсе юғары белем дипломы ала. [[2002]]—[[2009 йыл]]дарҙа эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. [[2009 йыл]]да 14-се спорт мәктәбендә тренер булып эшләй башлай. [[2010 йыл]]дың [[март]]ында «14-се спорт мәктәбе» муниципаль бюджет учреждениеһында директор вазифаһына тәғәйенләнә. Тренер эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеүен дауам итә. 2010 йылдың декабендә «Тренер-уҡытыусы» вазифаһы буйынса иң юғары квалификация бирелә. А. Р. Исмәғилев етәкләгән 14-се спорт мәктәбе Өфө ҡалаһы ҡала округының иң ҙур мәктәптәрҙең береһе. Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы йыл һайын үткәргән төрлө спорт төрҙәре буйынса смотр-конкурста республиканың спорт мәктәптәре араһында белем биреү учреждениеһы призлы урындар биләй: 2013 йылда — 2-се урын, 2014 йылда — өсөнсө, 2015 йылда — икенсе, 2016 йылда — 1-се. [[2012 йыл]]да Өфөлә ирекле көрәш бүлексәһен аса. [[2013 йыл]]дың декабрендә Өфөлә Олимпия уты эстафетаһында ҡатнаша һәм «Сочи 2014» Олимпия утын эстафетаһының факел йөрөтөүсеһе сетрификатына эйә була<ref>http://stadium.ru/news/18-12-2013-spisok-fakelonostsev-estafeti-olimpiiskogo-ognya-v-ufe</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (Рәсәй Федерацияһы Спорт министрлығының 2015 йылдың 15 ғинуарындағы 3-сө бойороғо)<ref>http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/23390/{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * «Билбау көрәше буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры» (Бойороҡ № 73НГ)<ref>http://slalom-tomsk.ru/wp-content/uploads/2013/08/Prikaz-na-MS-Bunkov-26.12.2012.pdf</ref>. * «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы физик культура һәм спорт хеҙмәткәре» (Бойороҡ № ОД-393 19.04.2013). * «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы тренеры» (Бойороҡ № ОД-200 28.02.2014). * Рәсәй Федерацияһы Президенты Грамотаһы һәм «2014 йылдың Сочиҙағы XXII Ҡышҡы олимпия уйындары һәм XI Ҡышҡы паралимпия уйындары» иҫтәлекле миҙалы, 30.12.2014. == Тәрбиәләнеүселәренең ҡаҙаныштары == Тренер-уҡытыусы булып эшләгән осорҙа бер нисә Рәсәйҙең спорт мастерын әҙерләй. Уның тәрбиәләнеүселәре билбау көрәше буйынса Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең йыйылма командалары составына инә. '''2010 йыл ''' 1. Көрәш буйынса Рәсәй беренселеге — Руслан Шәйхетдинов — 3-сө урын; 2. Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге — Руслан Шәйхетдинов — 1-се урын; '''2011 йыл ''' 3. Көрәш буйынса Рәсәй беренселеге — Артур Зөлҡәрнәйев — 1-се урын, Руслан Шәйхетдинов — 2-се урын, Ҡотлогилдин Фадис — 3-сө урын; 4. Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге — Артур Зөлҡәрнәйев — 3-сө урын, Руслан Шәйхетдинов — 2-се урын; 5. Билбау көрәше буйынса донъя беренселеге — Руслан Шәйхетдинов — 2-се урын; '''2012 йыл''' 6. Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге — Артур Зөлҡәрнәйев — 1-се урын, Руслан Шәйхетдинов — 1-се урын; 7. Көрәш буйынса донъя беренселеге — Артур Зөлҡәрнәйев — 1-се урын; 8. Билбау көрәше буйынса донъя беренселеге — Артур Зөлҡәрнәйев — 1-се урын, 9. Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты — Рөстәм Арыҫланов — 1-се урын; 10. Билбау көрәше буйынса донъя чемпионаты — Рөстәм Арыҫланов — 1-се урын; '''2013 йыл ''' 11. Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге — Анжела Петрова — 3-сө урын; 12. Билбау көрәше буйынса донъя беренселеге — Анжела Петрова — 3-сө урын; 13. Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты — Рөстәм Арыҫланов — 1-се урын; 14. Билбау көрәше буйынса донъя чемпионаты — Рөстәм Арыҫланов — 1-се урын; '''2014 йыл ''' 15. Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге — Анжела Петрова — 1-се урын, Роксана Зямалеева — 3-сө урын, Артур Зөлҡәрнәйев — 3-сө урын; '''2015 йыл''' 16. Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты — Илфаҡ Ибәтуллин — 1-се урын; 17. Билбау көрәше буйынса донъя чемпионаты — Илфак Ибәтуллин — 3-сө урын; '''2016 йыл ''' 18. Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты — Илфак Ибәтуллин — 2-се урын; 19. Билбау көрәше буйынса донъя чемпионаты — Илфак Ибәтуллин — 3-сө урын. == Йәмәғәт эшмәкәрлеге == 2015 йылдан Роберт Альберт улы Исмәғилев төбәк йәмәғәт ойошмаһы булып тора; «Башҡортостан Республикаһының Ирекле көрәш федерацияһы» (РОО «ФВБРБ») төбәк йәмәғәт ойошмаһының президенты; 2015 йылда төбәк йәмәғәт ойошмаһы ойоштороусылар булып «Башҡортостан Республикаһының Көрәш һәм билбау көрәшенең Спорт федерацияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһын ойоштора (быға тиклем 2010 йылдан 2015 йылғаса «Башҡортостан Республикаһының Көрәш һәм билбау көрәше Спорт федерацияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһының вице-президенты була)<ref>http://x44624xl.bget.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118004254/http://x44624xl.bget.ru/ |date=2018-11-18 }}</ref>, «Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһы» башҡарма комитеты ағзаһы<ref>http://belt-wrestling.su/ru/federation/federation-management</ref>. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институтының «Физик сәләмәт һәм рухи үҫешкән шәхес формалаштырыу сараһы булараҡ төп белем биреү мәктәбендә физик культура дәрестәрендә ирекле көрәш элементтарын ҡулланылған дәрестәр системаһы» темаһы буйынса инновацион селтәрле майҙансығы менән етәкселек итә<ref>http://wrestbash.ru/борьба-в-школы/дюсш-№14-г-уфа/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518153948/http://wrestbash.ru/%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B2-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B/%D0%B4%D1%8E%D1%81%D1%88-%E2%84%9614-%D0%B3-%D1%83%D1%84%D0%B0/ |date=2019-05-18 }}</ref>. == Һылтанмалар == * [http://bashkortostan.er.ru/news/2016/8/18/zamestitel-predsedatelya-komiteta-gosdumy-po-zhilishnoj-politike-i-zhkh-pavel-kachkaev-vruchil-pochetnye-gramoty-aktivistam-fizkulturnogo-dvizheniya-v-respublike/ Заместитель председателя комитета Госдумы по жилищной политике и ЖКХ Павел Качкаев вручил почетные грамоты активистам физкультурного движения в республике] * [http://tv-rb.ru/novosti/sports/in_ufa_passed_the_republican_championship_on_free_style_wrestling/?sphrase_id=255894 Главный Республиканский Телеканал «Башкирское спутниковое телевидение» (БСТ) показал репортаж о Республиканском первенстве по вольной борьбе, который прошел 22.02.2017 года, где организатор — Роберт Исмагилов, руководитель Федерации вольной борьбы Республики Башкортостан]{{Недоступная ссылка|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tv-rb.ru/novosti/sports/in_ufa_hosted_the_grand_prix_of_the_republic_of_bashkortostan_wrestling/?sphrase_id=255897 Главный Республиканский Телеканал «Башкирское спутниковое телевидение» (БСТ) показал в программе новостей репортаж о Гран-При Республики Башкортостан по вольной борьбе, который прошел 15.12.2016 года, где организатор — Роберт Исмагилов, руководитель Федерации вольной борьбы Республики Башкортостан, и директор Спортивной школы № 14, занявшей первое место в соревнованиях]{{Недоступная ссылка|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bashinform.ru/news/455832-bashkirskiy-sportsmen-artur-zulkarnaev-stal-chempionom-mira-po-natsionalnoy-borbe/ Воспитанник Роберта -Зулькарнаев Артур стал победителем чемпионата Мира по национальной борьбе в БРАЗИЛИ в г. Сан-Пауло] * [http://ufaved.info/articles/obrazovanie/edinstvennaya-kuznica-batyrov/ Интервью о спортивной школе] * [http://wrestbash.ru/борьба-в-школы/дюсш-№14-г-уфа/ Руководитель инновационной сетевой площадки ГАОУ ДПО Институт развития образования Республики Башкортостан по теме «Система уроков физической культуры с элементами вольной борьбы в образовательном процессе основной общей школы как средство формирования физически здоровой и духовно развитой личности».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518153948/http://wrestbash.ru/%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B2-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B/%D0%B4%D1%8E%D1%81%D1%88-%E2%84%9614-%D0%B3-%D1%83%D1%84%D0%B0/ |date=2019-05-18 }} * [http://wrestbash.ru/борьба-в-школы/дюсш-№14-г-уфа/ Борьба в школе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518153948/http://wrestbash.ru/%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B1%D0%B0-%D0%B2-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B/%D0%B4%D1%8E%D1%81%D1%88-%E2%84%9614-%D0%B3-%D1%83%D1%84%D0%B0/ |date=2019-05-18 }} * [http://wrestbash.ru/ Борьба в школе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112125605/http://wrestbash.ru/ |date=2018-11-12 }}. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Рәсәйҙең атҡаҙанған тренерҙары]] [[Категория:Рәсәйҙең спорт мастерҙары]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһы Президентының Почёт грамотаһы менән наградланыусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Дәүләкән районында тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] [[Категория:Башҡортостан тренерҙары]] [[Категория:Рәсәй тренерҙары]] k5ebjapidp5dil645ujsdvri34rca25 0 145858 1296966 1179905 2026-05-14T20:47:44Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296966 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Жилина''' ({{Lang-sk|Žilina}}, венгр. <span lang="hu" style="font-style:italic;">Zsolna</span>, нем. <span lang="de" style="font-style:italic;">Sillein</span>, {{Lang-pl|Żylina}}) — [[Словакия]]ның төньяҡ-көнбайышындағы ҡала, Кисуца һәм Райчанка йылғаларының Ваг йылғаһына ҡойған урында урынлашҡан, Жилина крайының үҙәге. Халҡы һаны яҡынса 86 мең кеше тәшкил итә. Университет, ''Kia Motors Slovakia'' автомобилдәр төҙөү ''заводы бар'' Будатин замогы, Мариин майҙаны ансамбле, күп һанлы костёлдар һәм һарайҙар һаҡланған. == Тарихы == [[Файл:Budatin_castle2.jpg|слева|мини|240x240пкс|Замок Будатинский]] [[V быуат]]та төбәктә славяндар йәшәгән. Беренсе славян ҡаласығы Жилина биләмәһендә [[IX быуат]] менән даталана. Ҡала беренсе тапҡыр 1297 йылда телгә алына, 1327 йыл ҡала хоҡуҡтарын ала. [[XIII быуат]] аҙағында Жилина ҙур янғындан зыян күрә, ҡалаға немец колонистары килә, улар уны төҙөкләндерә башлай. [[1381 йыл]]да [[Венгрия]] короле ҡалаға словактарҙың ялыуына яуап итеп, ҡала мэрияһына словактарҙы һәм немецтарҙы сиратлап һайлау ҡағиҙәләрен нығытыусы хоҡуҡтар бирә. [[XV быуат]]та ҡала ныҡ үҫешә башлай. [[XVI быуат|XVI]]—[[XVII быуат]]тарҙа Жилина Венгрияла [[реформация]] үҙәге була. [[XVIII быуат]]та ҡалала янғындар һәм эпидемиялар башлана, ҡала ныҡ зыян күрә.[[XIX быуат]]тың икенсе яртыһында ҡала үҫешә башлай, бында бик күп завод һәм фабрикалар төҙөлә. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] барышында ҡала 1945 йылдың 30 апрелендә Моравия-Остравия операцияһы барышында 4-се Украина фронты ғәскәрҙәре составындағы полковник В.Е. Васильевтың 138-се уҡсылар дивизияһы, генерал-лейтенант Н.В. Медведевтың 17-се гвардия уҡсылар корпусы, полковник Селнер Ярославтың 3-сө айырым чехословак пехота бригадаһы, бригада генералы Клапалек<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwSQ"> </span></nowiki>Карелдың 1-се Чехословакия армия корпусы, полковник В.Ф. Мироновтың артиллерия бригадаһы азат итә<ref><div>[http://www.soldat.ru/spravka/freedom/11-czechoslovakia.html Азат ҡала. Чехословакияның]</div></ref> Бөгөн Жилина ҡалаһы ҙурлығы буйынса Словакияла бишенсе булып тора, университет ҡалаһы (1953 йыл). [[1960 йыл]]да Жилин университетына нигеҙ һалына. Боронғо ҡала үҙәге [[1990 йыл]]да тергеҙелә. [[2006 йыл]]да ''Kia Slovakia Motors заводы'' эш башлай. == Географияһы == Жилина 49° төньяҡ киңлектә, 18° көнсығыш оҙонлоҡта, диңгеҙ кимәленән 345 м бейеклектә, таулы урында урынлашҡан. === Климаты === Ҡала климаты сағыштырмаса йылы йәйе һәм һалҡын ҡышы менән дымлы континенталь. Июнь айында яуым-төшөм күберәк, февралдә— әҙерәк. Йәй июндән авгусҡа тиклем 3 ай самаһына һуҙыла, ҡыш — декабрҙә февралгә тиклем. Иң яҡты оҙон көн июнь–июлдә (16 сәғәт), иң ҡыҫҡа ваҡыт — декабрь (8 сәғәт). {{Климат города |Город_род=Жилина |Положение = left |Источник=[https://www.weather-atlas.com/ru/slovakia/zilina-climate WeatherAtlas] | Янв_ср_мин=-5 | Янв_ср_макс=0 | Фев_ср_мин=-5 | Фев_ср_макс=3 | Мар_ср_мин=-1 | Мар_ср_макс=8 | Апр_ср_мин=3 | Апр_ср_макс=14 | Май_ср_мин=8 | Май_ср_макс=20 | Июн_ср_мин=10 | Июн_ср_макс=22 | Июл_ср_мин=12 | Июл_ср_макс=25 | Авг_ср_мин=12 | Авг_ср_макс=25 | Сен_ср_мин=9 | Сен_ср_макс=20 | Окт_ср_мин=5 | Окт_ср_макс=14 | Ноя_ср_мин=0 | Ноя_ср_макс=6 | Дек_ср_мин=-4 | Дек_ср_макс=1 | Год_ср_мин=3.7 | Год_ср_макс=13.2 | Янв_ср_осад=28.5 | Фев_ср_осад=26.7 | Мар_ср_осад=31.0 | Апр_ср_осад=40.8 | Май_ср_осад=48.2 | Июн_ср_осад=69.9 | Июл_ср_осад=68.4 | Авг_ср_осад=51.9 | Сен_ср_осад=47.4 | Окт_ср_осад=41.9 | Ноя_ср_осад=39.1 | Дек_ср_осад=34.2 | Год_ср_осад=528 |}} == Халҡы == Жилина ҡалаһының халҡы һаны<ref><div>[http://www.populstat.info/Europe/slovakit.htm с сайта http://www.populstat.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102091135/http://populstat.info/Europe/slovakit.htm |date=2013-11-02 }}</div></ref><ref><div>[http://pop-stat.mashke.org/slovakia-census.htm с сайта http://pop-stat.mashke.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316012049/http://pop-stat.mashke.org/slovakia-census.htm |date=2016-03-16 }}</div></ref>. {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: right;" | colspan="8" |<div align="center"> '''Жилина халҡы'''<ref><div>[http://www.populstat.info/Europe/slovakit.htm SLOVAKIA: ҡала халҡы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102091135/http://populstat.info/Europe/slovakit.htm |date=2013-11-02 }}</div></ref></div> |- |'''Йыл''' |'''Халыҡ''' |'''Йыл''' |'''Халыҡ''' |'''Йыл''' |'''Халыҡ''' |'''Йыл''' |'''Халыҡ''' |- |1890 |4100 |1950 |18000 |1980 |83000 |2014 |90 000 |- |1900 |5600 |1961 |32500 |1991 |83911 |2017 |325 103 |- |1910 |9200 |1965 |37000 |2001 |85400 |2018 |110 000-дән |- |1921 |12000 |1970 |41800 |2011 |81494 |2019 |500 114 |- |1930 |17500 |1975 |56000 |2012 |84360 |2020 |550 130 |} == Транспорты == Жилинала транспорт автобус һәм троллейбустарҙан ғибәрәт. [[1994 йыл]]да Жилинала троллейбус хәрәкәте асыла. == Спорты == Ҡала Цоргонь-Лигала сығыш яһаусы «Жилина» футбол клубы бар. == Туғандаш ҡалалар == * {{Флаг Турции|20px}} [[Измир]], [[Төркиә]] (1997)<ref name=ks>{{Cite web|url=http://www.izmir.bel.tr/kardeskentler.asp|title=İzmir'in kardeş kentleri|автор=İzmir Büyükşehir Belediyesi|archiveurl=https://www.webcitation.org/69f2n0MBu?url=http://www.izmir.bel.tr/kardeskentler.asp|archivedate=2012-08-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120727014301/http://www.izmir.bel.tr/kardeskentler.asp |date=2012-07-27 }}</ref> * {{Флаг|Россия}} [[Красноярск]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] (2011)<ref><div>[http://www.admkrsk.ru/citytoday/foreign/Pages/foreigncontacts.aspx Сит ил менән бәйләнеш ҡаланың] тышҡы бәйләнештәр — Красноярск ҡалаһы хакимиәте рәсми сайты{{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-de}}</div></ref> * {{Флаг Польши}} Бельский-Бяла, [[Польша]] * {{Флаг Болгарии}} Благоевград, [[Болгария]] * {{Флаг Великобритании}} Корбьи, [[Бөйөк Британия]] * {{Флаг Бенина}} Котону, [[Бенин]] * {{Флаг Польши}} Чеховице-Дзедзицае, [[Польша]] * {{Флаг Китая}} Чанчунь, [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|ҠХР]] * {{Флаг Украины}} [[Днепр (ҡала)|Днепр]], [[Украина]] * {{Флаг Италии}} Феррара, [[Италия]] * {{Флаг Чехии}} Фридек-Мистек, [[Чехия]] * {{Флаг Белоруссии}} Гродно, [[Беларусь|Белоруссия]] * {{Флаг Греции}} Ханиья, [[Греция]] * {{Флаг Сербии}} Кикинда, [[Сербия]] * {{Флаг Франции}} Нантер, [[Франция]] == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive=""></references> == Һылтанмалар == {{Official|www.zilina.sk|города Жилина|lang=sk}} * [https://web.archive.org/web/20060620095323/http://www.citrid.sk/ 3D-карта города Жилина]{{ref-sk}} * [http://zilina-gallery.sk/ Фотогалерея города Жилина]{{ref-sk}} * [http://zilina-gallery.sk/index.php?/category/109/ Военное кладбище Красной армии в Жилине]{{ref-sk}} [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] [[Категория:Словакия ҡалалары]] qpllkx2umzis4vimmmczhuclp7te52v 0 147389 1296943 1295619 2026-05-14T17:36:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296943 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ежов Николай Иванович''' ([[1 май]] [[1895 йыл]]— [[4 февраль]] [[1940 йыл]]) — [[СССР|совет]] партия һәм дәүләт эшмәкәре, дәүләт именлеге генераль комиссары ([[1937 йыл]]дың [[28 ғинуар]]ынан<ref>[http://memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/ Ежов Николай Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727160236/http://memo.ru/history/nkvd/kto/biogr/ |date=2014-07-27 }}</ref>, 1941 йылдың 24 ғинуарында званиеһынан мәхрүм ителә<ref name=zakr/>). ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Партия контроле комиссияһы рәйесе (1935—1939),ВКП(б)-ның Ойоштороу бюроһы ағзаһы (1934—1939), ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты секретары (1935—1939), ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзалығына кандидат (1937—1939). СССР-ҙың эске эштәр наркомы (1936—1938), СССР Һыу транспорты халыҡ комиссары (1938—1939<ref>Ежов, Николай Иванович. Официальная справка члена ЦК // «Известия ЦК КПСС» — июнь 1990. — № 7 (306). — цит. по [http://www.hrono.info/biograf/ezhov.html Исторический проект «Хронос. Всемирная история в интернете» (www.hrono.info){{v|19|12|2013}}]</ref>. [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]] етәкселегендә Эске эштәр халыҡ комиссары вазифаһында эшләгән Ежов 1937—1938 йылдарҙағы[[Оло террор]] термины аҫтында билдәле булған массауи репрессияларҙың төп ойоштороусыларының береһе була. 1937 йыл үҙенең бөтә дауамында Ежов етәкселегендә үткәрелгән репрессияларының символик тамғаланышы булып ҡала, осорҙоң үҙе инде ''ежовщина'' исемен ала, сөнки ошо осорға совет ваҡыты репрессиялар пигы тура кила. 1939 йылда Ежов ҡулға алына, ә бер йыл үткәндән һуң советтарға ҡаршы дәүләт түңкәрелеш әҙерләүҙә ғәйепләнеп, атып үлтерелә. == 1895—1917 == Николай Иванович Ежовтың ата-әсәһе һәм ғүмеренең тәүге йылдары тураһында мәғлүмәттәр ҡапма-ҡаршылыҡлы. Үҙенең анкеталарында Ежов, Санкт-Петербургта 1895 йылда урыҫ эшсе- ҡойоусы ғаиләһендә тыуҙым, тип яҙа. 1922 һәм 1924 йылдарҙағы анкеталарҙа, поляк һәм литва телдәрендә аралашам, тип яҙа{{sfn|''Петров Н. В., Скоркин К. В.''|1999}}. Әммә А. Павлюков үҙенең китабында Николай Ежовтың атаһы Литвала 111-се пехота полкының музыканттар командаһында хеҙмәт иткән Тула губернаһы Волхонщино ауылы кешеһе Иван Ежов булған, тип яҙа. Тейешле хеҙмәт срогын тултырғас, Иван Ежов Литвала, Ковно ҡалаһында, үҙ ирке менән хеҙмәттә ҡала, урындағы литовка ҡыҙына өйләнә{{sfn|''Петров Н. В., Скоркин К. В.''|1999|loc=цит. по [http://cheprakov.narod.ru/glavhayEG.htm ''Чепраков В. Г.'' Новое в биографии палача Н. И. Ежова.]}}, ә отставкаға сыҡҡандан һуң күрше Сувалк губернаһына (хәҙер территорияһы өлөшләтә [[Польша]] составында, өлөшләтә [[Литва]] составында) һәм земство һағына (полицияға) эшкә төшә. Николай тыуған саҡта ғаиләһе, күрәһең, Мариамполь өйәҙенең Вейверы ауылында йәшәгән, ә өс йыл үткәс, атаһы эш буйынса үрләтелә һәм Мариамполь ҡала участкаһы земство стражнигы итеп тәғәйенләнә һәм ғаиләһе Мариаполгә күсеп китә. Бында малай башланғыс училищела өс йыл уҡый, ә [[1906 йыл]]да Петербургтағы туғандары янына тегенсе һөнәренә өйрәнергә ебәрелә{{sfn|''Павлюков А.''|2007|name="павлюков"}}. Рәсми версия буйынса, 1911 йылдан алып Николай Ежов Путилов заводында слесарь өйрәнсеге булып эшләй, әммә был мәғлүмәт архив документтары менән дәлилләнмәй{{sfn|''Млечин Л. М.''|2010|loc=[http://profismart.ru/web/bookreader-118129-20.php]}}. 1913 йылда ул Петербургтан сығып китә һәм бер аҙ ваҡыт ата-әсәһендә, Сувалк губернаһында, йәшәй, ә һуңынан эш эҙләп башҡа ерҙәрҙә, хатта сит илдә, Тильзитта (Көнсығыш Пруссия) йәшәй. 1915 йылдың июнендә үҙ теләге менән армияға китә. 76-сы запастағы пехота батальонында ([[Тула]] ҡалаһы) белем алғас, Төньяҡ-Көнбайыш фронтына, 172-се Лида пехота полкына ебәрелә. 14 августа ауырып киткән һәм еңел яраланған Ежов тылға ебәрелә. 1916 йылдың июнендә кәүҙәгә бик бәләкәй (151 см) булған Ежов, строевой хеҙмәткә яраҡһыҙ тип таныла{{sfn|''Колпакиди А. И., Серяков М. Л.''|2002|name=ReferenceB|loc=[http://www.booksite.ru/localtxt/sch/iti/mech/23.htm#105 ЕЖОВ Николай Иванович.] ({{архивировано|http://www.webcitation.org/6FHHugWaL|12 марта 2013}})}} һәм Витебскиҙағы тыл артиллерия оҫтаханаһына ебәрелә. Бында уны тәүҙә башлыса ҡарауылдарҙа һәм нарядтарҙа файҙаланалар, ә 1916 йылдың аҙағында уны, һалдаттар араһында иң уҡымышлы булараҡ, писарь итеп тәғәйенләйҙәр. Ежовтың 1920-се йылдар башында тултырған анкеталарына ярашлы, [[Рәсәй социал-демократик эшселәр (большевиктар) партияһы|РСДРП(б)]]-ға уны 1917 йылдың 5 майында ҡабул итәләр. 1927 йылдан алып ул башҡа датаны атай башлай — 1917 йылдың марты. Ысынында, Павлюков яҙыуынса, Витебск ҡала РСДРП (интернационалистар) ойошмаһы документтарына ярашлы уның сафтарына Николай Ежов 1917 йылдың 3 авгусында ингән, был ойошмаға большевиктар ҙа, меньшевик-интернационалистар ҙа ингән<ref name="павлюков" />. 1917 йылдың көҙөндә Ежов ауырып китә һәм госпиталгә эләгә, кире әйләнеп ҡайтҡас, 1918 йылдың 6 ғинуарында ауырыу сәбәпле 6 айға ата-әсәһенә ҡайтарыла. Ғаиләһе был ваҡытта Тверь губернаһының Вышневолоцк өйәҙендә йәшәй<ref name="павлюков" />. 1918 йылдың авгусынан алып Вышний Волочек ҡалаһында быяла заводында эшләй<ref name=ReferenceB />. Ежовтың НКВД башлығы булған осоронда 22 йәшлек тыл писарының революция ваҡытындағы эшмәкәрлеге арттырып күрһәтелә: мәҫәлән, ВКП(б)-ның Ҡыҫҡа курсында 1917 йылдың октябрендә «Көнбайыш фронтында, Белоруссияла, ихтилалға һалдат массаһын Ежов иптәш әҙерләгән», тип яҙыла. == Партия карьераһы == 1919 йылдың апрель айында [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы|Ҡыҙыл Армияға]] хеҙмәткә саҡыртыла һәм [[Һарытау]] радиоформированиелар базаһына (һуңыраҡ — 2-се Ҡаҙан базаһы) йүнәлтелә, унда ул башта рядовой булып хеҙмәт итә, ә һуңынан база идаралығы комиссары янында күсереүсе булып хеҙмәт итә<ref name=ReferenceB />. 1919 йылдың октябрендә радиобелгестәрҙе әҙерләгән мәктәп комиссары вазифаһын биләй, 1921 йылдың апрель айында база комиссары булып китә, бер үк ваҡытта РКП(б)-ның Татар өлкә комитеты агитация-пропаганда бүлеге етәксеһе урынбаҫары булып һайлана<ref name=ReferenceB />. 1921 йылдың июлендә Титова Антонина менән никахҡа инә, ҡатыны туйҙан һуң Мәскәүгә сығып китә һәм шул уҡ йылдың сентябрендә үҙенең ирен партия эшенә күсеү сәбәпле Мәскәүгә күсереүгә өлгәшә<ref name=ReferenceB />. Оппозицияға ҡарата «принципиаллеге» өсөн РКП(б)-ның Үҙәк Комитеты Ойоштороу бюроһының 1922 йылдың 10 февралендәге ҡарарына ярашлы Мари өлкә комитеты яуаплы секретары итеп тәғәйенләнә<ref name="Простор" />. * 1922 йыл, март — октябрь — Мари өлкә комитеты яуаплы секретары{{Sfn|Мочаев|2007|с=119}}, 1922 йылдың октябрендә отпускыға китеп, кире әйләнеп ҡайтмай<ref name="Простор">[http://www.nomad.su/?a=15-200207070200 ''Джагфаров Н., Осипов В., Чиликова Е.'' Николай Ежов: хроника преступлений // «Простор» — 2002. — № 6.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022155827/https://nomad.su/?a=15-200207070200 |date=2020-10-22 }}</ref>. * 1923, март — 1924 — РКП(б)-ның Семипалатинск губерна комитеты секретары<ref>[http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=1455 ''Михайлова Светлана''. Семипалатинск в ежовых рукавицах // Газета «Экспресс К» — Казахстан — 28.04.2006. — № 77 (15979)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221073836/http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=1455 |date=2013-12-21 }}</ref>. * 1924—1925 — ВКП(б)-ның Ҡырғыҙ өлкә комитетының ойоштороу бүлеге мөдире * 1925—1926 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Ҡаҙаҡ крайкомы яуаплы секретары урынбаҫары, Ф. И. Голощёкин етәкселегендә эшләй. Партияның XIV съезы делегаты (декабрь [[1925 йыл]]). Съезда партия аппаратсыһы И. М. Москвин менән таныша. 1926 йылдың февралендә Москвин ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты Орграспредотдел мөдире булып китә һәм [[1927 йыл]]дың февралендә Ежовты үҙе етәкләгән бүлеккә инструктор вазифаһына саҡыра. Һуңғараҡ Москвин үҙенең ҡул аҫтында эшләгән Ежов тураһында былай тип яҙа<ref name="павлюков" />:{{цитата|Мин Ежовтан да яҡшыраҡ хеҙмәткәрҙе белмәйем. Дөрөҫөрәге, хеҙмәткәрҙе түгел, ә башҡарыусыны. Берәй нәмәне уға ҡушһаң, тикшермәйенсә, ул барыһын да эшләйәсәгенә шикләнмәҫкә мөмкин. Ежовтың бер генә, әммә етди етешһеҙлеге бар: ул туҡтай белмәй. Ҡайһы берҙә шундай хәлдәр була, бер нәмә лә эшләп булмай, туҡтар кәрәк. Ежов — туҡтамай. Шуға ҡайһы берҙә, ваҡытында туҡтатыр өсөн, уның артынан күҙәтергә тура килә…}} Орграспредотделда [[1929 йыл]]ға тиклем эшләй, һуңынан йыл дауамында СССР-ҙың Игенселек наркомы урынбаҫары була, ә 1930 йылдың ноябрендә Орграспредотделға мөдир булып ҡайта. Москвинды ВСНХ рәйесе урынбаҫары итеп күсерәләр. Нәҡ 1930 йылдың ноябрендә Ежов [[Сталин Иосиф Виссарионович|Сталин]] менән таныша. Орграспредотделға Ежов [[1934 йыл]]ға тиклем, Сталиндың кадрҙар сәйәсәтен тормошҡа ашырып, етәкселек итә. 1933—1934 йылдарҙа ВКП(б)-ның партияны «таҙартыу» буйынса Үҙәк комиссияһына инә. 1934 йылдың ғинуар-февралендә үткән XVII партия съезында Ежов мандат комиссияһын етәкләй. 1934 йылдың февралендә Үҙәк Комитеттың, Үҙәк Комитеттың Ойоштороу бюроһы ағзаһы һәм ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Партия контроле комиссияһы рәйесе урынбаҫары тиеп һайлана. 1935 йылдың февраленән — Партия контроле комитеты рәйесе, ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты секретары. 1934—1935 йылдарҙа ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты сәнәғәт бүлеген етәкләй. 1935—1936 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты етәксе партия органдары бүлеге етәксеһе. Бер аҙ ваҡыт ВКП(б)-ның Үҙәк Комитетының план-сауҙа-финанс бүлеге һәм ВКП(б)-ның Үҙәк Комитетының сәйәси-административ бүлеге мөдире вазифаһын башҡара. 1934—1935 йылдарҙа Ежов ысынында, Сталиндың ҡушыуы буйынса, Кировты үлтереү эше һәм [[Кремль эше]] буйынса тикшереүҙе етәкләй һәм уларҙы элекке оппозиционерҙар [[Зиновьев Григорий Евсеевич|Зиновьев]], [[Каменев Лев Борисович|Каменев]] һәм [[Троцкий Лев Давидович|Троцкийҙың]] эшмәкәрлеге менән бәйләй. Тарихсы О. В. Хлевнюк дәлилләүенсә, ошо юҫыҡта Ежов ысынында НКВД -ның эске эштәр наркомы [[Ягода Генрих Григорьевич|Ягодаға]]һәм уның фекерҙәштәренә ҡаршы уның урынбаҫары Я. С. Агранов менән заговорға инә, мәҫәлән, 1936 йылда Агранов НКВД-лағы кәңәшмәлә хәбәр итә{{sfn|''Хлевнюк О. В.''|2012|loc=С. 263−264}}: {{цитата|Ежов мине үҙенә дачаға саҡырып алды. Әйтергә кәрәк, был күрешеү конспиратив характерҙа ине. Ежов троцкистар үҙәге эше буйынса хаталар ебәрелеүе тураһында Сталиндың күрһәтмәһен бирҙе һәм троцкистар үҙәген фашлау, күрәләтә фаш ителмәгән террористик банданы табыу һәм Троцкийҙың был эштә шәхси ролен асып биреү өсөн саралар ҡабул итергә ҡушты. Ежов мәсьәләне ҡабырғаһы менән ҡуйҙы: йә ул үҙе оператив кәңәшмәне йыясаҡ, йә мин үҙем был эште башлайым. Ежовтың күрһәтмәләре аныҡ ине һәм эште асыуға дөрөҫ юл күрһәтте}} 1937 йылдың 12 октябренән алып — ВКП(б)-ның Политбюроһы ағзалығына кандидат. == НКВД башлығында == {{врезка | Выравнивание = right | Заголовок = Нарком Ежов | Без разрывов = 1 | Содержание = В сверкании молний ты стал нам знаком,<br> Ежов, зоркоглазый и умный нарком.<br> Великого Ленина мудрое слово<br> Растило для битвы героя Ежова. — Ҡаҙағстандың халыҡ шағиры Джамбул Джабаевтың шиғыры,<br> народного поэта Казахстана<br>в переводе К. Алтайского<br> 1937 йылдың 20 декабрендә «Пионерская правда» гәзитендә баҫтырыла.<br> <ref>''Джамбул Джабаев.'' Нарком Ежов / Пер. с казахского [[Алтайский-Королёв, Константин Николаевич|К. Алтайский]]. // Газета «[[Пионерская правда]]». — 20 декабря 1937. — № 171(1989). — С. 3. — цит. по [http://www.oldgazette.ru/pionerka/20121937/text3.html Сайт «Старые газеты» (www.oldgazette.ru){{v|19|12|2013}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005225543/http://www.oldgazette.ru/pionerka/20121937/text3.html |date=2008-10-05 }}</ref><br><br> Шул уҡ авторҙарҙың «''Песнь о батыре Ежове''» йыры билдәле<br><ref>''Джамбул.'' «Песнь о батыре Ежове» / Пер. с каз. К. Алтайского, 1937. — цит. по [http://www.nomad.su/?a=15-200207130100 Сайт «Nomad (Кочевник)» (www.nomad.su), 13.07.2002.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180211124051/http://www.nomad.su/?a=15-200207130100 |date=2018-02-11 }}</ref>. }} ТЕЛЕГРАММА ШИФР менән МӘСКӘҮ. ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты. Каганович, Молотов иптәштәргә һәм Үҙәк Комитеты Политбюроһының башҡа ағзаларына. Беренсе. Ежов иптәште Накомвнудел вазифаһына тәғәйенләүҙе бик кәрәкле һәм ашығыс эш тип һанайбыҙ. Ягода троцкистар-зиновьевсылар блогын фашлау эшендә һис шикһеҙ юғары талаптарға яуап бирерлек дәрәжәлә булманы, был эштә 4 йылға һуңланы. Бының хаҡта бөтә партия хеҙмәткәрҙәре һәм Нарковнудел өлкә вәкилдәренең күпселеге һөйләй. Наркомвнуделда Ежовтың урынбаҫары итеп Аграновты ҡалдырырға мөмкин.… Сталин. Жданов. 44-се һанлы 25/IX.36 йыл. Алтынсы. Үҙенән-үҙе аңлашыла, Ежов Үҙәк Комитеты секретары булып ҡала. 1936 йылдың 25 сентябрендә ялда булған И. В. Сталин һәм [[Жданов Андрей Александрович|А. А. Жданов]] Мәскәүгә киләһе йөкмәткеле шифротелеграмма ебәрәләр<ref>''Жуков Ю. Н.'' Иной Сталин. — {{М}}: Вагриус, 2008. — С. 269—270.</ref>:{{цитата|ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты. Каганович, Молотов иптәштәргә һәм Үҙәк Комитеты Политбюроһының башҡа ағзаларына. '''Беренсе.'''. Ежов иптәште Накомвнудел вазифаһына тәғәйенләүҙе бик кәрәкле һәм ашығыс эш тип һанайбыҙ. Ягода троцкистар-зиновьевсылар блогын фашлау эшендә һис шикһеҙ юғары талаптарға яуап бирерлек дәрәжәлә булманы, был эштә 4 йылға һуңланы. Бының хаҡта бөтә партия хеҙмәткәрҙәре һәм Нарковнудел өлкә вәкилдәренең күпселеге һөйләй. Наркомвнуделда Ежовтың урынбаҫары итеп Аграновты ҡалдырырға мөмкин.… КПК-ға килгәндә, Ежовты бер үк ваҡытта эшләргә ҡалдырып була, КПК буйынса Ежовтың беренсе урынбаҫары итеп Яковлев Яков Аркадьевичты ҡуйып булыр ине… Ежов беҙҙең тәҡдимдәр менән риза… Әлбиттә, Ежов Үҙәк Комитеты секретары булып ҡаласаҡ.}} 1936 йылдың 26 сентябрендә СССР-ҙың эске эштәр халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә<ref>Сам Ягода был перемещён на пост наркома связи, а в 1937 году арестован. В феврале 1938 года он предстал на [[Третий московский процесс|Третьем московском процессе]], где был обвинён в сотрудничестве с иностранными разведками и убийстве [[Горький, Алексей Максимович|Максима Горького]]. — см. [https://books.google.ru/books?id=-CGIfi897CcC&pg=RA2-PT147#v=onepage&q&f=false ''Буровский А.'' 1937. Контрреволюция Сталина — {{М}}: Яуза, Эксмо, 2009. — 288 с.] — ISBN 978-5-699-37548-6.</ref>. 1936 йылдың 1 октябрендә Ежов НКВД кбуйынса беренсе бойороҡҡа ҡул ҡуя, әлеге бойороҡҡа ярашлы Ежов нарком вазифа бурыстарын үтәй башлай. Ежовтың ҡул аҫтында дәүләт именлеге органдары (СССР НКВД ГУГБ), милиция, шоссе юлдары һәм яңғындан һаҡлау идаралыҡтары була. Яңы эш урынында Ежов советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә, шпионлыҡта (РСФСР Енәйәт кодексының 58 статьяһы) шик тыуҙырған кешеләргә ҡаршы репрессиялар, партия «таҙартыуҙары», социаль, ойоштороу, ә һуңынан милләт буйынса массауи ҡулға алыуҙар һәм һөргөнгә ебәреү7`h менән шөғөлләнә. Был кампаниялар системалы рәүештә 1937 йылдың йәйенән башлана, уларға дәүләт именлеге органдарындағы әҙерләк репрессиялары үткәрелә: органдарҙы Ягоданың хеҙмәткәрҙәренән «таҙарталар». 1937 йылдың 2 мартында ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты пленумындағы докладында ул ҡул аҫтындағы хеҙмәткәрен ҡаты тәнҡитләй, агентура һәм тикшереү эштәрендәге уңышһыҙлыҡтарға күрһәтә. Пленум докладты хуплай һәм Ежовҡа НКВД органдарында тәртип булдырыуҙы йөкмәтә. 1936 йылдың 1 октябренән 1938 йылдың 15 авгусына тиклем дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәрҙәренән 2273 кеше ҡулға алына, шул иҫәптән «контрреволюцион енәйәттәре» өсөн — 1862 кеше. 1937 йылдың 17 июлендә Ежов «Хөкүмәт заданиеларын үтәү буйынса НКВД органдары менән етәкселек итеү эшендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» [[Ленин ордены]] менән наградлана<ref name="Колпакиди">{{Китап|автор=Колпакиди А. И. (автор-составитель)|заглавие=Энциклопедия секретных служб России|ссылка=|ответственный=|место=М.|издательство=ООО «Издательство Астрель»|год=2004|страницы=|страниц=800|isbn=5-271-07368-8|тираж=10000}}</ref>. [[Файл:Ezhov_Nikolai.gif|мини|292x292пкс|Н. И. Ежов —дәүләт именлеге генераль комиссары.]] Тап Ежов ваҡытында урындағы НКВД органдарына разнарядкалар барлыҡҡа килә, уларҙа ҡулға алыу, һөрөү, атып үлтереү һәм төрмәләргә, лагерҙарға ултыртыу буйынса һандар бирелә. [[Файл:Bitte_Quotenerhöhung_NKWD-Befehl_00447_aus_Gebiet_Irkutsk.jpg|справа|мини|353x353пкс|Иркутск обкомы секретарының в.в.б. Филипповтың һәм Иркутск өлкәһе НКВД начальнигы Малышевтың беренсе категория буйынса лимитты арттырыу буйынса шифровкаһы (Политбюро ағзалары ҡултамғалары менән).]] 1937 йылдың 30 июлендә НКВД-ның 00447-се һанлы «Элекке кулактарҙы, енәйәтселәрҙе һәм башҡа советтарға ҡаршы элементтарҙы репрессиялау буйынса операция тураһында» бойороғона ҡул ҡуйыла<ref name=order00447>Оперативный приказ Народного Комиссара Внутренних Дел Союза ССР № 00447 от 30.07.1937 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и др. антисоветских элементов». — АП РФ, 3−58−212, л. 55−78. — цит. по [http://www.memo.ru/history/document/0447.htm Сайт Международного общества «Мемориал» / Правозащитного центра «Мемориал» (www.memo.ru){{v|19|12|2013}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806024024/http://www.memo.ru/history/document/0447.htm |date=2012-08-06 }}</ref>. Меңдәрсә эштәрҙе тиҙләтеү өсөн судтан тыш репрессив органдары ҡулланыла — СССР НКВД органдары һәм ССР Союзы прокуроры комиссияһы (комиссияға Ежов үҙе инә) һәм республикалар һәм өлкәләр кимәлендәге СССР НКВД тройкалары. 1937 йылдың ғинуарынан 1938 йылдың авгусына тиклем Ежов Сталинға ҡулға алыуҙар, карателдәр операцияларын үткәреү, теге йәки был репрессив акцияларҙы санкциялау буйынса, һорау алыу протоколдары менән буйынса яҡынса 10 000 махсус ҡулхат ебәрә. Шулай итеп, көнөнә 20-нән ашыу, күпселек осраҡта ярайһы ғына киң, документтар ебәрә. Сталин кабинеты журналынан Ежовтың 1937—1938 йылдарҙа башлыҡта 290 тапҡыр булған һәм дөйөм алғанда уның менән бергә 850 сәғәттән ашыу сәғәт үткәргәне билдәле. Был үҙенә күрә рекорд була: Сталин кабинетында Ежовтан йышыраҡ тик [[Молотов]] ғына булған{{sfn|''Хлевнюк О. В.''|2012|loc=С. 299, 340}}. [[Файл:Иосиф_Сталин_на_выборах_(1937).png|слева|мини|300x300пкс|Ежов (уңда), Сталин, Молотов, Ворошилов 1937 йылда һайлауҙарҙа.]] Ежов «Ленин гвардияһын» сәйәси һәм физик юҡ итеүҙә мөһим роль уйнай. Ул НКВД башлығы булып эшләгән саҡта ВКП-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһының элекке ағзалары репрессиялана: Ян Рудзутак, Станислав Косиор, Влас Чубарь, Павел Постышев, Роберт Эйхе, ил етәкселегенең элекке ағзаларына ҡаршы бер нисә асыҡ процестар үткәрелде, улар үлем хөкөмдәре менән тамамланды, айырыуса Икенсе Мәскәү процесы (1937 йылдың ғинуары), Хәрбиҙәр эше (1937 йылдың июне) һәм Өсөнсө Мәскәү процесы (1938 йылдың марты). Үҙенең эш өҫтәлендә Ежов Зиновьев , Каменев һәм башҡаларҙы атып үлтергән пуляларҙы һаҡлаған; әлеге пулялар һуңғараҡ тентеү ваҡытында табыла{{sfn|Документы о деятельности Н. И. Ежова|loc=Рапорт помощника начальника 3 спецотдела НКВД капитана государственной безопасности Щепилова об обыске в квартире арестованного Ежова Николая Ивановича в Кремле от 11 апреля 1939. (Скачать [http://perpetrator2004.narod.ru/documents/Yezhov/Yezhov1.doc]): «… в пакете находилось четыре пули (три от патронов к пистолету «Наган» и одна, по-видимому, к револьверу «Кольт»). Пули сплющены после выстрела. Каждая пуля была завёрнута в бумажку с надписью карандашом на каждой «Зиновьев», «Каменев», «Смирнов» (причём в бумажке с надписью «Смирнов» было две пули)».}}. Репрессиялар барышында шәхсән үҙе язалауҙарҙа ҡатнаша<ref>{{книга |автор = Куртуа С., Верт Н., Панне Ж-Л., Пачковский А., Бартосек К., Марголин Дж-Л. |заглавие = Чёрная книга коммунизма |оригинал = Le Livre Noir du Communisme |место = М. |издательство = Три века истории |год = 2001 |страниц = 864 |страницы = 199 |isbn = 2-221-08-204-4 }}</ref>. Ежовтың разведка һәм контразведка өлкәһендәге эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәттәр ҡапма-ҡаршылыҡлы. Ул НКВД башлығы булған саҡта Парижда органдар тарафынан генерал Евгений Миллер урланғаны (1937 йыл) һәм [[Япония]]ға ҡаршы бер нисә операция үткәрелеүе мәғлүм; сит илдәбер нисә үлтереү ойошторола, мәҫәлән, Ежовтың етәкселегендә украин милләтселәренең лидеры Евгений Коновалецты юҡ итеү буйынса операция үткәрелә (Нидерландта 1938 йылдың май айында үлтерелә)<ref>{{книга|автор= [[Судоплатов, Павел Анатольевич|Судоплатов, П. А.]]|заглавие= Спецоперации. Лубянка и Кремль 1930–1950 годы / Глава I. Начало|ответственный= |ссылка= http://nvuwy2lumvzgc.nruweltsou.nblz.ru/memo/russian/sudoplatov_pa/01.html|место= |издательство= [[Военная литература (интернет-сайт)|Военная литература]]|год= 1997|том= |страниц= |страницы= |isbn=}}</ref><ref>{{книга|автор= Дамаскин, Игорь.|заглавие= 100 великих операций спецслужб|ответственный= |ссылка= http://www.murzim.ru/jenciklopedii/100-velikih-operacij-specsluzhb/16879-ubiystvo-evgeniya-konovalca.html|место= М.|издательство= Вече|год= 2006|том= |страниц= 508|страницы= |isbn= 5-9533-0732-2|ref= Дамаскин}}</ref>. Ежовтың «дошмандарҙы» аяуһыҙ фаш итеүсе кеше итеп күрһәткән үҙенсәлекле культы барлыҡҡа килә. 1937—1938 йылдарҙа Ежов — иң көслө совет етәкселәренең береһе була, ысынында илдә Сталиндан, Молотовтан һәм Ворошиловтан һуң дүртенсе кеше<ref>{{cite web|title=Николай Ежов. Программа радиостанции «Эхо Москвы» - «Именем Сталина»|url=http://echo.msk.ru/programs/staliname/538136-echo/|date=06.08.2008}}</ref>. Ежовтың портреттары гәзиттәрҙә баҫтырылып сығарыла һәм митингыларҙа күренә. Борис Ефимовтың «Стальные Ежовы рукавицы» плакатының ике версияһы ла киң билдәле була<ref>{{cite web|url=http://www.memorial.krsk.ru/Articles/1997Papkov/11.jpg|title=Ежовы рукавицы, один|archiveurl=https://www.webcitation.org/68f5xiO8F?url=http://www.memorial.krsk.ru/Articles/1997Papkov/11.jpg|archivedate=2012-06-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301183434/http://www.memorial.krsk.ru/Articles/1997Papkov/11.jpg |date=2012-03-01 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://mymill.files.wordpress.com/2009/09/111.jpg|title=Б. Ефимов Ежовы рукавицы, два|archiveurl=https://www.webcitation.org/68f5yJulF?url=http://mymill.files.wordpress.com/2009/09/111.jpg|archivedate=2012-06-24}}</ref>. Ҡаҙаҡ аҡыны Джамбул Джабаев исеме аҫтында «Нарком Ежов тураһында баллада» нәшер ителә (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, «тәржемәсе» Константин Алтайскийҙың ижад емеше). Даими эпитеттары — «Сталин наркомы», «Халыҡ иркәһе». Ежов телде тойомлап, бик оҫта яҙа белеүсе кеше була: {{цитата|автор=— Уколов А. Т., Рәсәй Федерацияһының Юғары суды хәрби коллегияһы рәйесе<br>Ежовтың һәм Абакумовтың эшен ҡарау буйынса<ref name=ukolov>{{Cite web |url=http://trud-archive.ru/?news=37 |title=Дело «железного наркома» |date=1999-12-09 |publisher=«[[Труд (газета)|Труд]]» |accessdate=2017-07-19}}</ref>|Ежовтың эшен тикшергән саҡта мине уның яҙма аңлатмаларының стиле ғәжәпләндергәнен иҫләйем. Николай Ивановичтың тулы булмаған башланғыс белеме генә булыуын белмәһәм, уны ошолай шыма итеп яҙа алған, шундай һүҙҙе яҡшы тоя белгән уҡымышлы кеше тип уйлар инем. Эшмәкәрлегенең масштабы ла аптырата. Тап ошо килбәтһеҙ, наҙан кеше Беломорканалдың (был «эште» Ягода башлай), Төньяҡ диңгеҙ юлының, [[БАМ]]дың төҙөлөшөн ойоштора бит.}} Ул 1938 йылдың 8 апрелендә ул бер үк ваҡытта Һыу транспорты халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә, был вазифа буласаҡ йәбергә ишара була. 1938 йылдың авгусында НКВД буйынса беренсе урынбаҫары һәм Дәүләт именлегенең Баш идаралығы начальнигы итеп [[Берия Лаврентий Павлович|Лаврентий Берия]] тәғәйенләнә. == Йәбер == 1938 йылдың 19 ноябрендә Политбюрола Иванов өлкәһе буйынса НКВД идаралығы начальнигы В. П. Журавлев тарафынан (һуңғараҡ Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһе буйынса НКВД начальнигы вазифаһына күсерелә) Ежов өҫтөнән яҙылған ялыуы тикшерелгәндән һуң 23 ноябрҙә Ежов Политбюроға һәм шәхсән Сталин исеменә отставка һорап ғариза яҙа, ул үҙен ҡарап еткермәү арҡаһында НКВД-ға һәм прокуратураға үтеп ингән төрлө «халыҡ дошмандарының» ҡоротҡос эшмәкәрлеге өсөн яуаплы итеп таный. Ул НКВД-ның бер нисә разведчиктарының һәм ябай хеҙмәткәрҙәренең сит илгә ҡасыуы өсөн ғәйепте үҙ өҫтөнә ала (1938 йылда Алыҫ Көнсығыш крайы буйынса НКВД полпреды Генррих Люшков Японияға ҡаса, ошо уҡ ваҡытта УССР НКВД-һы начальнигы билдәһеҙ йүнәлештә юғала, ә Ежовтың иң яҡын арҡаҙашы — Ленинград УНКВД-һы начальнигы М. И. Литвин үҙ-үҙен атып үлтерә)<ref>{{Cite news|title=Литвин М.И.|url=http://protivpytok.org/sssr/antigeroi-karatelnyx-organov-sssr/litvin-m-i|work=Правозащитники Против Пыток|date=2015-01-14|accessdate=2018-11-24}}</ref> Тиҙ арала ҡулға алыныуын һиҙгән Ежов Сталиндан «70 йәшлек әсәһенә теймәҫкә» үтенә. Шул уҡ ваҡытта Ежов үҙ эшмәкәрлегенә ошондай һығымта яһай: «Бөтә ошо ҙур етешһеҙлектәргә һәм хаталарға ҡарамаҫтан Үҙәк Комитетының көндәлек етәкселеге аҫтында НКВД дошмандарҙы бик ҡаты ҡыйратты, тип әйтә алам…»{{sfn|Документы о деятельности Н. И. Ежова|name=yezhovdoc1|loc=Заявление Н. И. Ежова об отставке в Политбюро ЦК ВКП(б) от 23 ноября 1938 года. (Скачать [http://perpetrator2004.narod.ru/documents/Yezhov/Yezhov1.doc])}}. 1938 йылдың 9 декабрендә «Правда» һәм «Известия» гәзиттәре киләһе белдереүҙе баҫтырып сығара: «Ежов Н. И. иптәш, үҙенең үтенесе буйынса, Һыу транспорты халыҡ комиссары булып ҡалдырыу шарттарында эске эштәр наркомы вазифаһынан бушатыла». Ежовты Грузия ССР-ының Компартияһы Үҙәк Комитеты беренсе секретары вазифаһынан НКВД-ға күсерелгән Лаврентий Берия алыштыра, ул 1938 йылдың сентябренән 1939 йылдың ғинуарына тиклем НКВД-ла, прокуратурала һәм судтарҙа киң масштаблы ҡулға алыуҙар үткәрә. 1939 йылдың 21 ғинуарында [[Ленин]] вафатының 15-йыллығына бағышланған тантаналы ултырышҡа саҡырыла, әммә ВКП(б)-ның XVIII съезына делегат итеп һайланмай. == Ҡулға алыу һәм үлеме == 1939 йылдың [[10 апрель|10 апрелендә]] Берияның һәм Маленковтың ҡатнашлығында (Маленковтың кабинетында) ҡулға алына. Судоплатовтың раҫлауынса, Ежовтың эшен шәхсән үҙе Берия һәм уның иң яҡын көрәштәше Богдан Кобулов алып бара<ref name="ReferenceA">{{книга|автор=Полянский А. И.|заглавие=Ежов. История «железного» сталинского наркома|ссылка=http://militera.lib.ru/bio/polyansky_ai/text.html#t26|место=М.|издательство=Вече, АРИА-АиФ|год=2001|страниц=400|серия=Особый архив|isbn=5-7838-0825-3|тираж=7000|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzJ6ynz8?url=http://militera.lib.ru/bio/polyansky_ai/text.html#t26|archivedate=2013-03-09|accessdate=2013-02-28|deadlink=да}}; ISBN 5-93229-112-5.</ref>. СССР НКВД-һының Суханов махсус төрмәһендә тотола. Ғәйепләү хөкөмөнә ярашлы, «дәүләт түңкәрелешен әҙерләгән саҡта Ежов үҙенең заговор буйынса фекерҙәштәре аша террористик кадрҙар әҙерләй һәм уларҙы уңайы сыҡҡан осраҡта файҙаланырға ниәтләй. Ежов һәм енәйәттәштәре Фриновский, Евдокимова һәм Дагин 1938 йылдың 7 ноябренә Мәскәүҙәге Ҡыҙыл Майҙанда демонстрация ваҡытында партия һәм дәүләт етәкселәренә ҡаршы террористик акциялар ойоштороуҙы сағылдырған ''фетнә'' әҙерләнеләр, тип әйтеп була»<ref name=yezhovdoc1/>. Бынан тыш, Ежов совет закондары буйынса эҙәрлекләнгән гомосексуализмда ғәйепләнә{{sfn|''Иоффе Г.''|2004|name="magazines.russ.ru"}}. 1939 йылдың 24 апрелендә Ежов, гомосексуаль бәйләнештәрен танып, ғариза яҙа. Ежов исемләгән кешеләр араһында күренекле театр эшмәкәре Я. И. Боярский, билдәле партиялы Ф. И. Голощекин, дивизия комиссары В. К. Константинов, һаҡсы И. Н. Дементьев күрһәтелә. Уларҙың барыһы ла ҡулға алына һәм атып үлтерелә<ref>{{книга | автор = [[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]], Янсен М. | часть = Заявление арестованного Н. И. Ежова в Следственную часть НКВД СССР. 24 апреля 1939 г. | ссылка часть = http://istmat.info/node/24584 | заглавие = «Сталинский питомец» — Николай Ежов | место = М. | издательство = Фонд Первого Президента России Б. Н. Ельцина/ Российская политическая энциклопедия | год = 2009 | страницы = 365—366 | страниц = 464 | серия = История сталинизма | isbn = 978-5-8243-0919-5 | тираж = 2000}}</ref><ref name=kom>В антисоветских целях занимался мужеложеством // © Журнал «Коммерсантъ Власть» — 17.11.2003. — № 45. — С. 74.; [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=428230 Сайт «Kommersant.ru» — 17.11.2003.]</ref>. Тикшереү ваҡытында һәм судта Ежов бөтә ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға һәм үҙенең берҙән-бер хатаһы тип дәүләт именлеге органдарын «халыҡ дошмандарынан әҙ таҙартыуын» таный<ref name=yezhovdoc2/>: {{цитата|Мин 14 000 чекисты фашланым, әммә уларҙы бик аҙ фашлауымда минең бик ҙур ғәйебем бар.}} Судтағы һуңғы һүҙендә лә Ежов ошондай белдереү яһай{{sfn|Документы о деятельности Н. И. Ежова|name=yezhovdoc2|loc=Последнее слово Н. И. Ежова на судебном процессе 3 февраля 1940 года (Скачать [http://perpetrator2004.narod.ru/documents/Yezhov/Yezhov1.doc])}}: {{цитата|Алдан үткәрелгән тикшереүҙә лә, судта ла мин шпион түгелмен, мин террорист түгелмен, тип әйттем, әммә миңә ышанманылар һәм миңә ҡарата бик ныҡ туҡмауҙар ҡулландылар. Үҙемдең егерме йыллыҡ партия тормошомда мин дошмандар менән намыҫлы көрәштем һәм дошмандарҙы юҡ иттем. Мине атып үлтерерлек башҡа енәйәттәрем дә бар, һәм мин улар тураһында һуңынан әйтермен, әммә ғәйепләү хөкөмө буйынса миңә тағылған енәйәттәрҙе мин эшләмәнем һәм уларҙа ғәйепле түгелмен… Эсеп йөрөүемде кире ҡаҡмайым, әммә мин эш үгеҙе һымаҡ эшләнем… Әгәр мин хөкүмәт ағзаларына террористик акт башҡарырға теләгән булһам, был әшәке эште һә тигәнсе эшләр инем…}} 1940 йылдың 3 февралендә Николай Ежов СССР Юғары суды Хәрби коллегияһы ҡарары буйынса атып үлтереүгә хөкөм ителә; хөкөм икенсе көндө, 4 февралдә, СССР Юғары суды Хәрби коллегияһы бинаһында башҡарыла<ref name=zakr>[Зенькович Н. А. «Самые закрытые люди. Энциклопедия биографий» — М., ОЛМА-ПРЕСС Звездный мир, 2004, с. 143.]</ref>. Судоплатов раҫлауынса, "атыуға алып барған саҡта ул "Интернационал"ды йырлап барҙы"<ref name=ReferenceA />. Кәүҙәһе Дон крематорийында яндырыла. {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="2" style="float:right; margin: 0 0 10px 15px; width:250px; border: solid 1px #bbb;" | |- | |- | style="align:left; font-size:0.9em; line-height:1.3em" |Өҫтә: Ежов Сталин, Молотов, Ворошилов менән Мәскәү — Волга каналында. Аҫта: «Тимер накомдың» юғалыуы. |} Ежовтың ҡулға алыныуы һәм атып үлтерелеүе тураһында совет матбуғатында хәбәр ителмәй; ул бер ниндәй аңлатмаһыҙ юҡҡа сыға. 1939 йылда уның хөрмәтенә исемләнгән Ежово-Черкесск ҡалаһы Черкесск ҡалаһы тип үҙгәртелә, ҡайһы бер «тарихи» фотоларҙан уның һүрәте юҡҡа сыға. "ВКП(б)-ның Ҡыҫҡа курсы"ның беренсе баҫмаһында (1938) Ежов тураһында телгә алыу осраҡтары 1939 йылдан алып яңы баҫмаларҙа телгә алынмай. [[1988 йыл]]да СССР Юғары суды Хәрби коллегияһы Ежовты аҡлауға хоҡуғы юҡ тип таба<ref name=mirr />. == Ғаиләһе == * Беренсе ҡатыны Титова Антонина Алексеевна (1897—1988), 1919 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1921), 1930 йылда айырылышалар<ref>{{книга|автор=Петров Н., Янсен М.|заглавие = «Сталинский питомец» — Николай Ежов|ссылка =|место = Москва |издательство = РОССПЭН, Фонд Первого Президента России Б. Н. Ельцина |год = 2008 |страницы =436|страниц = 447 |isbn = 978-5-8243-0919-5 |тираж = 2000}}</ref>. * Икенсе ҡатыны — Ежова Евгения (Суламифь) Соломоновна, ирен ҡулға алғанға тиклем үҙенә-үҙе ҡул һала. * Ежовтарҙың аҫрауға алынған балалары — Наталья Хаютина, ата-әсәһе ҡулға алынғандан һуң балалар йортона урынлаштырыла. Үҙгәртеп ҡороу йылдарында атаһын аҡларға тырыша<ref>''Муромский В.'' Дочь наркома // «Наша Пенза» (газета) — 1998. — № 47.</ref>. * Ағаһы — Иван Иванович Ежов (1897—1940), ҡулға алына һәм атып үлтерелә{{sfn|Мартиролог 1918—1953|loc=[http://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=6864 И. И. Ежов]}}. * Апаһы — Евдокия Ивановна Ежова (1893—1958), кейәүҙә Бабулина. Мәскәүҙә йәшәне.<ref>[https://books.google.com/books?id=sXJEF6HHyH0C&pg=PA121#v=onepage&q&f=false ''Зенькович Н. А.'' Самые секретные родственники. — {{М}}: ОЛМА-ПРЕСС, 2005. — 512 с. — ISBN 5-94850-408-5. — С. 121.]</ref><ref>{{книга|автор=Петров Н., Янсен М.|заглавие = «Сталинский питомец» — Николай Ежов|ссылка =|место = Москва |издательство = РОССПЭН, Фонд Первого Президента России Б. Н. Ельцина |год = 2008 |страницы =413|страниц = 447 |isbn = 978-5-8243-0919-5 |тираж = 2000}}</ref>. == Наградалары == * [[Ленин ордены]] — «хөкүмәт заданиеларын үтәүсе нквд органдары етәкселеге буйынса эштәр уңыш өсөн» (июль 1937)<ref name=ReferenceB /> * «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияның ХХ-йыллығы» юбилей миҙалы (22.02.1938) * «Почетлы чекист» күкрәк билдәһе<ref name="autogenerated1">''Вергасов Ф.'' [http://www.pseudology.org/MVD/14.htm Николай Иванович Ежов // Сайт «Псевдология»{{v|19|12|2013}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505142517/http://www.pseudology.org/mvd/14.htm |date=2019-05-05 }}</ref> * Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (Монголия)<ref name="мир">[http://www.knowbysight.info/YeYY/00456.asp Ежов Николай Иванович] // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898−1991 (knowbysight.info){{v|19|12|2013}}</ref>. 1941 йылдың 24 ғинуарындағы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы СССР дәүләт наградаларынан һәм махсус званиеһынан мәхрүм ителә<ref name="mirr">[https://books.google.ru/books?id=kRzzCejvwBUC&pg=PA314=false#v=onepage&q&f=false Сталин. Диктатор в «зеркале» иностранной прессы] / Сост. [[Телицын, Вадим Леонидович|В. Л. Телицын]], А. В. Новиков, В. Ю. Иванов; Под общ. ред. В. Л. Телицына; Коммент. В. Н. Шепелев, В. Л. Телицын. — {{М}}: [[Олма медиа групп|Олма-пресс]], 2006. — 319 с. — (Сталин и время) — С. 314. — ISBN 5-224-05555-5</ref>. == Ежов образы кинола == * 1968 — Пинкас Браун (Pinkas Braun) («Тухачевскийҙың ҡолатылыуы» / Der Fall Tuchatschewskij (ФРГ) * 1990 — Николай Ферапонтов («Бухарин — халыҡ дошманы», СССР) * 1992 — Матьяш Устич ({{Lang-hu|Usztics Mátyás}}) («Сталин», США — Венгрия — Рәсәй) * 2004 — Андрей Смоляков («Арбат балалары», Рәсәй) * 2006 — Юрий Черкасов («Яманлыҡтан таң ҡалыу», Рәсәй) * 2006 — Сергей Перевозкин («Сталин. Live», Рәсәй)<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/7029/works/ Перевозкин Сергей Петрович.]</ref> * 2010 — Олег Васильков («Тухачевский. Маршал заговоры», Рәсәй) * 2011 — Александр Сендерович («Отель Люкс», ФРГ) * 2012 — Тимофей Трибунцев («Тәфтишсе Никитин эше», Рәсәй) * 2015 — Игорь Арташонов («Власик. Сталиндың күләгәһе», сериал, Рәсәй) * 2017 — Юрий Круглов («Иблисҡа һунар», сериал, Рәсәй)<ref>{{Cite web |url=http://hotspur.ru/14525-ohota-na-dyavola-aktery-i-roli.html |title=Охота на дьявола. Актёры и роли |date= |publisher=Hotspur.ru |accessdate=2017-05-01}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Оло террор]] * [[Сталин репрессиялары]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Әҙәбиәт == * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb159.htm Ежов Николай Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729201939/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb159.htm |date=2009-07-29 }} // {{книга|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]], [[Скоркин Константин Владиславович|Скоркин К. В.]]|заглавие=Кто руководил НКВД, 1934−1941 : справочник|ответственный=Под ред. [[Охотин, Никита Глебович|Н. Г. Охотина]] и [[Рогинский, Арсений Борисович|А. Б. Рогинского]]|ссылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|место=М.|издательство=Звенья|год=1999|страниц=502|тираж=3000|isbn=5-7870-0032-3|ref=Петров Н. В., Скоркин К. В.}} * {{книга|автор=[[Павлюков, Алексей Евгеньевич|Павлюков А.]]|заглавие=Ежов. Биография|ссылка=http://www.zakharov.ru/component/option,com_books/task,book_details/id,332/Itemid,99999999/|место=М.|издательство=[[Захаров (издательство)|Захаров]]|год=2007|страниц=576|isbn=978-5-8159-0686-0|ref=Павлюков А.}} * {{книга|автор=[[Млечин, Леонид Михайлович|Млечин Л. М.]]|заглавие=КГБ. Председатели органов госбезопасности. Рассекреченные судьбы|ссылка=http://profismart.org/web/bookreader-118129.php|место=М.|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2010|isbn=978-5-227-02285-1|ref=Млечин Л. М.}} ** 2011. — ISBN 978-5-227-03135-8 * {{книга|ссылка=http://www.booksite.ru/localtxt/sch/iti/mech/index.htm|автор=[[Колпакиди, Александр Иванович|Колпакиди А. И.]], [[Серяков, Михаил Леонидович|Серяков М. Л.]]|заглавие=Щит и меч : Энциклопедический справочник|подзаглоговок=Руководители органов государственной безопасности московской Руси, Российской империи, Советского Союза и Российской Федерации|место={{М}}: [[Олма медиа групп|Олма-пресс]]; {{СПб}}: Нева|год=2002|страниц=736|isbn=5-7654-1497-4 ; ISBN 5-94849-024-6|ref=Колпакиди А. И., Серяков М. Л.}} * {{книга|автор=[[Хлевнюк, Олег Витальевич|Хлевнюк О. В.]]|заглавие=Хозяин. Сталин и утверждение сталинской диктатуры|место=М.|издательство=[[РОССПЭН]]|год=2012|isbn=978-5-8243-1314-7|ref=Хлевнюк О. В.}} * {{статья|автор=[[Иоффе, Генрих Зиновьевич|Иоффе Г.]]|заглавие=А. Полянский. Ежов. История «железного» наркома|издание=«[[Новый журнал]]»|год=2004|номер=235|ref=Иоффе Г.}} [http://magazines.russ.ru/nj/2004/235/iof20.html]; [http://www.kyrgyznews.com/news.php?readmore=4145] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110619065908/http://kyrgyznews.com/news.php?readmore=4145 |date=2011-06-19 }}. * ''Marc Jansen, [[Петров, Никита Васильевич|Nikita V. Petrov]].'' Stalin’s Loyal Executioner: People’s Commissar Nikolai Ezhov, 1895—1940. — [[Станфорд (Калифорния)|Stanford (CA)]], [[Гуверовский институт|Hoover Institution Press]], 2002, 274 pp. ** ''Н. Петров, М. Янсен.'' «Сталинский питомец» — Николай Ежов. / Пер. с англ. Н. Балашов и Т. Никитина. — М.: [[РОССПЭН]]; [[Фонд первого Президента России Б. Н. Ельцина]], 2008. — 447 с. — (История сталинизма). — ISBN 978-5-8243-0919-5 * ''[[Рейфилд, Дональд|Рейфилд Д.]]'' Сталин и его подручные. Гл. 7. Кровавая ежовщина. / Авторск. пер. с [[Английский язык|англ.]], расширенн. и доп. — М.: [[Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение]], 2008. — 576 с. — С. 315—367. — ISBN 978-5-86793-651-8 * {{Книга:Марийская биографическая энциклопедия|119|Ежов Николай Иванович}} * [http://old.morflot.ru/files/docslist/20150727164432-Руководители-2015-фотоальбом.pdf Расулев Ш. А., Конталев В. А. Руководители морского и речного флота. М.: Морские вести, 2015. 97 с. С.6—7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116020512/http://old.morflot.ru/files/docslist/20150727164432-%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-2015-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC.pdf |date=2021-01-16 }} == Һылтанмалар == {{Навигация |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека =Оперативный Приказ народного комиссара внутренних дел СССР N 00447 |Викивиды = |Викиновости = |Метавики= |Тема=Николай Иванович Ежов }} * {{статья|заглавие=[http://perpetrator2004.narod.ru/documents/Yezhov/Yezhov.htm Документы о деятельности Н. И. Ежова // Сайт «Документы Советской власти и советско-коммунистического террора» (perpetrator2004.narod.ru){{v|19|12|2013}}]|ref=Документы о деятельности Н. И. Ежова}} * {{cite web|url=http://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/|title=Мартиролог жертв политических репрессий, расстрелянных и захороненных в Москве и Московской области в 1918—1953 гг. // Сайт Сахаровского центра (www.sakharov-center.ru) {{v|30|01|2014}}|ref=Мартиролог 1918—1953}} * [http://www.pravda.ru/world/2003/5/82/337/9866_ezhov.html О реабилитации Ежова] * [http://echo.msk.ru/programs/staliname/538136-echo/ Николай Ежов — передача радиостанции «Эхо Москвы»] * [http://stalinskiy-narkom.narod.ru Виртуальный музей Н. И. Ежова] * [http://www.krotov.info/lib_sec/16_p/et/rov2008.htm#6 Тексты докладов и выступлений Н.Ежова, приведенные в книге ''«Сталинский питомец» — Николай Ежов''] {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before=[[Москвин, Иван Михайлович (партийный деятель)|Москвин, Иван Михайлович]]| title= заведующий Отделом административно-хозяйственных и профсоюзных кадров ЦК ВКП(б) | years= 14.11.1930 — 10.3.1934 | after=образование Отдела руководящих партийных органов (ОРПО) ЦК ВКП(б),<br> [[Булатов, Дмитрий Александрович]], как заведующий ОРПО}} {{succession box | before=отдел образован [[XVII съезд ВКП(б)|XVII съездом ВКП(б)]]| title= заведующий Промышленным отделом ЦК ВКП(б) | years= 10.3.1934 — 9-10.3.1935 | after=[[Андреев, Андрей Андреевич]]}} {{succession box | before=[[Булатов, Дмитрий Александрович]]| title= заведующий Отделом руководящих партийных органов (ОРПО) ЦК ВКП(б) | years= 9-10.3.1935 — 4.2.1936 | after=[[Маленков, Георгий Максимилианович]]}} {{end box}} {{Руководители КПСС}} {{Секретариат ЦК ВКП(б) (1934-1939)}} {{Руководители органов ГБ СССР}} {{Руководители ОВД России}} {{НКВД СССР}} [[Категория:1-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:1-се саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Аҡланмағандар]] [[Категория:СССР-ҙа атылғандар]] [[Категория:Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары (Монголия)]] [[Категория:«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияға XX йыл» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1940 йылда вафат булғандар]] [[Категория:5 февралдә вафат булғандар]] [[Категория:Санкт-Петербургта тыуғандар]] [[Категория:1895 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 майҙа тыуғандар]] 6vpne9hjqkkm7ecm8ncosit2bpno2s6 0 153685 1296932 1290704 2026-05-14T12:33:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296932 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Джордж Бе́рнард Шо́у''' ({{lang-en|George Bernard Shaw}}; [[26 июль]] [[1856 йыл]] — [[2 ноябрь]] [[1950 йыл]]) — Ирландия драматургы һәм романисы, әҙәбиәт өлкәһендәге Нобель премияһы лауреаты һәм иң билдәле әҙәбиәт эшмәкәрҙәренең береһе<ref> Шоу отказался от денежной части Нобелевской премии, однако принял медаль лауреата. {{Cite book|last=Gibbs|first=A. M.|title=Bernard Shaw: A Life|pages=375–376|publisher=University Press of Florida|year=2005|location=Gainesville, Florida|url=http://upf.com/book.asp?id=GIBBSS05|isbn=0-8130-2859-0}}</ref>. Йәмәғәт эшмәкәре (социалист-фабиан, инглиз яҙмаһы инглиз яҙмаһы реформаһы яғында торған). Лондон иҡтисад һәм сәйәси фәндәр мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Инглиз [[театр]]ында популярлығы буйынса ([[Уильям Шекспир|Шекспирҙан]] ҡала) икенсе драматург. Тарихта әҙәбиәт өлкәһендә Нобель премияһына лайыҡ булған ике кешенең береһе (икенсеһе — Боб Дилан), (1925, «Осҡонло сатира менән берләшкән иҫ киткес шиғри матурлыҡ, идеализм һәм гуманизм менән билдәләгән ижады өсөн»), «[[Оскар (кинопремия)|Оскар]]» премияһы (1939, «Пигмалион» фильмы сценарийы өсөн). Евгениканың әүҙем пропагандисы. Күпмелер ваҡыт ул евгениканы пропагандалаған, был уның социаль-сәйәси ҡараштарына бәйле, әммә һуңғараҡ был тәғлимәтте йомшаҡ тәнҡитләүгә күскән. == Биографияһы == Джордж Бернард Шоу 1856 йылдың 26 июлендә Дублинда иген һатыусы Джордж Шоу һәм профессиональ йырсы Люсинда Шоу ғаиләһендә тыуған. Уның ике апаһы: театр йырсыһы Люсинда Франсес һәм 21-се йәшендә [[туберкулёз]] сиренән үлгән Элинор Агнес булған. Шоу Дублинда Уэсли-колледжда (''ингл.'' Wesley College) һәм грамматик мәктәптә уҡыған. Урта белемде Дублинда алған. 11 йәшендә уны протестант мәктәбенә биргәндәр, һәм унда ул, үҙенең һүҙҙәре буйынса, арттағынан алдағы йәки артта ҡалған уҡыусы булған. Мәктәпте ул үҙенең белем алыуындағы иң зарарлы этабы тип атаған: «Минең дәрескә әҙерләнергә йәки дөйөм дошман һәм палач — уҡытыусыға дөрөҫөн әйтергә башыма ла килмәне».<ref name="multiple">Хьюз Эмрис. ЖЗЛ Бернард Шоу</ref> Шоу мәғариф системаһын, аҡыл үҫешен генә күҙ уңында тотоп, рухи үҫешкә ынтылмауҙа ғәйепләп, күп тапҡыр тәнҡитләгән. Автор бигерәк тә мәктәптә физик язалау системаһын тәнҡитләгән. 15 йәшендә үк клерк булған. Уны университетта уҡытыу өсөн ғаиләһенең аҡса булмаһа ла, бабаһының бәйләнештәре уны күсемһеҙ милек һатыу буйынса бик билдәле Таунзэнд агентлығына эшкә урынлашырға ярҙам иткән. Шоуҙың дублин харабаларында йәшәүселәрҙән фатир хаҡы йыйыу вазифаһын башҡарған, был йылдарҙың моңһоу тәьҫире уның «Тол йорттары» әҫәрендә кәүҙәләнеш тапҡан. Ул, был эштең бер төрлөлөгө ялҡытһа ла, күрәһең, һәләтле генә клерк булғандыр. Ул иҫәп китаптарын бөхтә итеп алып барырға, шулай уҡ аңлайышлы почерк менән яҙырға өйрәнгән. Шоу почергы менән яҙылған (хатта ҡартайғас та) бар яҙмаларҙы ла уҡыуы еңел һәм рәхәт булған. Аҙаҡ, Шоу файҙа профессиональ яҙыусы булып киткәс, был һәләте уға файҙа килтергән: набор йыйыусыларға уның ҡулъяҙмаларын йыйыу ҡыйынлыҡ тыуҙырмаған<ref name="multiple">Хьюз Эмрис. ЖЗЛ Бернард Шоу</ref>. Шоуға 16 йәш тулғас, уның әсәһе, һөйәре һәм ҡыҙҙары менән йортонан ҡасып китәләр. Бернард атаһы менән Дублида ҡалырға ҡарар итә. Ул белем ала һәм күсемһеҙ милек контораһында хеҙмәткәр булып эш башлай. Был эш уға оҡшамаһа ла, ул унда бер нисә йыл шөғөлләнә. 1876 йылда Шоу Лондонға әсәһе янына киткән. Ғаилә уны бик йылы ҡаршылай. Был осорҙа ул китапханалар һәм музейҙарға йөрөй. Китапханаларҙа ныҡ шөғөлләнә башлап, үҙенең тәүге әҫәрҙәрен тыуҙырған, һуңғараҡ музыкаға бағышланған гәзит колонкаһын алып барған. Әммә уның иртә романдары 1885 йылға саҡлы уңышҡа өлгәшмәгән, был ваҡытта ул ижади тәнҡитсе булараҡ билдәле булған. 1890-сы йылдарҙың беренсе яртыһында «London World» журналында тәнҡитсе булып эшләгән, аҙаҡ уны Роберт Хиченс алмаштырған. Был дәүерҙә социал-демократик идеялар менән мауыҡҡан һәм социализмды тыныс саралар менән урынлаштырыу маҡсатын ҡуйған Фабиан йәмғиәтенә ингән. Был йәмғиәттә ул үҙенең буласаҡ ҡатынын, Шарлотта Пейн-Таунсхендты осратҡан, улар 1898 йылда өйләнешәләр. Бернард Шоуҙың ситтә мөхәббәт бәйләнештәре булған. Ғүмеренең һуңғы йылдарында драматург үҙенең өйөндә йәшәгән һәм 94 йәшендә бөйөр сиренән вафат булған. Уның мәйете {{comment|яндырылған|зкремировано}} , уның һәм ҡатынының {{comment|көлө бергә күккә осоролған|развеян прах}} . == Ижады == Бернард Шоуҙың беренсе пьесаһы 1892 йылда ҡуйылған. Ун йыллыҡтың һуңында ул инде билдәле драматург булып танылған. Ул 63 пьеса, шулай уҡ романдар, тәнҡит әҫәрҙәре, эссе һәм 250 меңдән артыҡ хат яҙған. === Романдары === Шоу карьераһы башында, 1879 йыл менән 1883 йылдар араһында, биш уңышһыҙ роман яҙған. Һуңғараҡ улар барыһы ла баҫылған. Шоуҙың 1882 йылда яҙылған «Кашель Байрондың профессияһы» романы 1886 йылда тәүге тапҡыр баҫылған. Романдың төп геройы — әсәһе менән Австралияға {{comment|күсеп килеп|эмигрирует}}, аҡса өсөн һуғыштарҙа ҡатнашыусы үҙ һүҙле уҡыусы малай. Ул Англияға боксёр матчына ҡайта. Бында ул аҡыллы һәм бай ҡатын Лидия Карьюға ғашиҡ була. Хайуани магнетизм менән йәлеп ителгән был ҡатын, ижтимағи кимәлдәре төрлө булһа ла, кейәүгә сығырға риза була. Һуңғараҡ төп геройҙың затлы нәҫелдән һәм ҙур милек вариҫы икәне билдәле була. Шулай итеп, ул Парламент депутаты булып китә һәм был ғаилә ғәҙәттәге буржуаз ғаиләгә әйләнә. {{comment|«Социаль булмаған социалист»|«Не социальный социалист»}} романы 1887 йылда баҫыла. Башта ҡыҙҙар мәктәбе тасуирлана, әммә һуңынан ысынында ҡатынынан үҙенең хәлен йәшереүсе ярлы иргә йүнәлтелә. Шулай уҡ ул социализмды алға һөрөүҙең әүҙем көрәшсеһе. Был мәлдән бөтә роман социалистик темаларға {{comment|иғтибарын туплай|сосредотачиваться}}. «Love Among the Artists» романы 1881 йылда яҙылған, 1900 йылда Ҡушма Штаттарҙа һәм 1914 йылда Англияла баҫылған. Был романда Шоу викториан йәмғиәте миҫалында сәнғәткә, {{comment|хыялый|романтический}} мөхәббәткә һәм никахҡа үҙенең ҡараштарын күрһәтә. «The Irrational Knot» — роман, 1880 йылда яҙылған һәм 1905 йылда баҫылған. Был романда автор нәҫел статусын хөкөм итә һәм эшселәрҙең фиҙаҡәрлеген раҫлай. Затлы нәҫелдән сыҡҡан ҡатын-ҡыҙ һәм электр моторын уйлап сығарыу арҡаһында байыҡҡан ир миҫалында никах институтын ҙур һорау алдында ҡуя. Ғаилә ағзаларының дөйөм ҡыҙыҡһыныуҙар табырға һәләте етмәү арҡаһында никах тарҡала тигән һығымта эшләнә был әҫәрҙе уҡығандан һуң. Шоуҙың 1879 йылда яҙылған «Immaturity» тип аталған беренсе романы уның һуңғы баҫылған романы булған. Был әҫәрҙә яҙыусы Лондондың энергичный йәш кешеһе Роберт Смиттың тормошон һәм карьераһын тасуирлай. Алкоголизмды ғәйепләү — был китаптағы авторҙың ғаилә иҫтәлектәренә нигеҙләнгән тәүге {{comment| йүнәлтмә|посыл}} була. === Пьесалары === Шоу инглиз йәмғиәтенең мул тормошта йәшәгән даирәләренә хас булған {{comment|тәҡәллефле|чопорной}} пуритан әхлағы менән бөтөнләй өҙә. Ул һәр нәмәне үҙ исеме менән атай, теләһә ниндәй томош күренешен күрһәтеү мөмкин тип иҫәпләй һәм билдәле дәрәжәлә натурализм {{comment|тарафдары|последователь}} була. Шоу «Тол йорто» тигән беренсе пьесаһы өҫтөндә 1885 йылдан башлап эшләй. Күпмелер ваҡыт үтеүгә автор ул әҫәр өҫтөндә эшләүҙән баш тарта һәм фәҡәт 1892 йылда ғына тамамлай. Пьеса 1892 йылдың 9 декабрендә Лондон Король Театрында ҡуйылған. Был пьесала Шоу [[лондон]] пролетарийҙары тормошонан үҙенең реализмы менән һоҡландырған картиналар биргән. Пьеса йәш егеттең атаһы ярлыларға харабаларҙан ҡортомға фатир биргән һәм тегеләре уға һуңғы тинен биргән ҡыҙға өйләнергә йыйынғанын һүрәтләүҙән башлана. Йәш кейәү фәҡирҙәрҙең тамуҡтағы кеүек хеҙмәте менән бәйле никахтан һәм бирнәнән баш тартырға уйлай, әммә һуңынан үҙенең дә килемдәре ярлылар хеҙмәтенә нигеҙләнгәнен аңлай. Шоу бик йыш инглиз тормошоноң зәғиф һәм әшәке яҡтарынан, бигерәк тә — [[буржуазия]] даирәләренең («John Bull’s Other Island», «Arms and the Man», «How He Lied to Her Husband» һ. б.) көнкүрешенән рәхимһеҙ рәүештә көлөүсе сатирик ролендә сығыш яһай. {{comment|«Миссис Уоррендың профессияһы»|«Профессия миссис Уоррен»}} (1893) пьесаһында йәш ҡыҙ, уның әсәһе фәхишә йорттарынан килемдәр алғанын белә һәм намыҫлы эш хаҡы эшләп табыу өсөн йортонан китә. Бернард Шоуҙың пьесаларына, Уайльд пьесалары кеүек, викториан эпохаһы драматургтарының ғына айырым һыҙаты булған үткер юмор хас. Яңы темалар тәҡдим итеп һәм халыҡты әхлаҡи, сәйәси һәи иҡтисади мәсьәләләрҙе уйлауға саҡырып Шоу театрҙы реформалаштыра башлаған. Был тәңгәлдә ул социаль поблемаларҙы хәл иткәндә, Генрик Ибсендың реалистик драмаһын файҙаланған. Шоуҙың тәжрибәһе һәм популярлығы үҫкәнлектән, уның пьесалары ул яҡлаған реформаларға иғтибарҙы аҙ туплаһа ла, уларҙың мауыҡтырғыс роле кәмемәгән. «Цезарь һәм Клеопатра» (1898), {{comment|«Кеше һәм әййәр кеше»|«Человек и сверхчеловек»}} (1903), «Майор Барбара» (1905) һәм {{comment|«Табип икенең бере алдында»|«Врач перед дилеммой»}} (1906) кеүек әҫәрҙәре 50 йәше тулған авторҙың өлгөргән ҡараштарын күрһәтә. 1910-сы йылдарға тиклем Шоу тулыһынса формалашҡан драматург булған. {{comment|«Фанниҙың беренсе пьесаһы»|«Первая пьеса Фанни»}} (1911) һәм «Пигмалион» (1912) кеүек яңы әҫәрҙәре лондон публикаһына билдәле булған. Скульптор алларҙың һынташты йәнләндереүен үтенгән боронғо грек мифы сюжетына нигеҙләнгән иң популяр «Пигмалион» пьесаһында Пигмалион фонетика профессоры Хиггинс күренешендә һынландырылған. Уның Галатеяһы — урамда сәскә һатыусы ҡыҙ Элиза Дулитл. Профессор кокниса һөйләшкән ҡыҙҙың телен төҙәтергә маташа. Шулай итеп, ҡыҙ нәзәкәтле ҡатынға оҡшай башлай. Бының менән Шоу кешеләр фәҡәт тышҡы яҡтан ғына айырыла тип әйтергә тырыша. Үҙе бер нисек тә хупламаған Беренсе донъя һуғышынан һуң Шоуҙың ҡараштары үҙгәрә. Уның һуғыштан һуң яҙған беренсе әҫәре — {{comment|«Йөрәктәр селпәрәмә килгән йорт»|«Дом, где разбиваются сердца»}} (1919). Был пьесала яңы Шоу барлыҡҡа килгән — юмор элеккесә ҡалған, әммә уның гуманизмға ышанысы ҡаҡшаған. Элек Шоу социализмға яйлап күсеүҙе хуплаған, әммә хәҙер ул хөкүмәт башында көслө кеше булырға тейеш тигән ҡарашта була. Уның өсөн диктаторлыҡ -{{comment|бәхәсһеҙ|очевидным}}. Ғүмеренең һуңғы көндәренә уның өмөттәре үлгән. Шулай, {{comment|«Буянт миллиардтары»|«Миллиарды Буянта»}} (''Buoyant Billions'', 1946-48) пьесаһында, үҙенең һуңғы пьесаһында, ул һуҡыр рәүештә сығыш яһаған һәм хаким итеп [[Адольф Гитлер]] кеүек кешене һайлап ҡуйған халыҡҡа ышанырға ярамай тигән. 1921 йылда Шоу биш пьесанан торған {{comment|«Ҡабат Мафусаилға»|«Назад к Мафусаилу»}} пенталогияһы өҫтөндә эште тамамлай. Унда хәрәкәт Эдем баҡсаһында башлана һәм мең йылдан һуңһы киләсәктә тамамлана. Был пьесаларҙа уҡталыу һәм хаталар ярҙамында тормош камиллаша тигән раҫлау бар. Шоу үҙе был пьесаларҙы шедевр тип һанаған, әммә тәнҡитселәр башҡаса фекерҙә булған. "Мафусаил"дан һуң иң яҡшы әҫәр тип һаналған {{comment|«Изге Иоанна»|«Святая Иоанна»}} (1923) пьесаһын яҙған. Жанна Д’Арк тураһында әҫәр яҙыу һәм уны канонлаштырыу идеяһы 1920 йылда барлыҡҡа килгән. Пьеса донъяла танылыу алған һәм авторҙы Нобель премияһына яҡынайтҡан (1925 йыл). «Женева» пьесаһында (1938) автор кешеләр үҙидаралыҡта кәрәк буласаҡ аҡыллылыҡты үҫтереүҙә ҡулланыу маҡсатында ғүмерҙе оҙонайтыу технологияһын үҫтерергә тейеш тигән фекерҙе раҫлаған. Шоуҙың, ҡайһы берҙә мелодрама өлкәһе менән («Кандида» һ. б.) сиктәш булған, психологик жанрҙағы пьесалары бар. Автор ғүмеренең ахырына тиклем пьесалар ижад иткән, уның иртә әҫәрҙәре кеүек, ҡайһы берҙәре генә уңышлы булған. Был осорҙа {{comment|«Алмалы арба»|«Тележка с яблоками»}} (1929) пьесаһы ғына киң билдәлелек ала. {{comment|«Әсе, әммә хәҡиҡәт»|«Горько, но правда»}}, {{comment|«Һайға ултырыу»|«На мели»}} (1933), «Миллионерша» (1935) һәм «Женева» (1935) кеүек һуңғы осор әҫәрҙәре халыҡ араһында танылыу тапмаған. == СССР-ға сәфәре == [[Файл:Stamp of USSR 1949.jpg|thumb|150px|right|СССР Почта маркаһы, 1956 йыл]] 1931 йылдың 21 июленән 31 июленә тиклем Бернард Шоу СССР-ға килә, 29 июлдә [[Иосиф Виссарионович Сталин]] менән шәхсән осраша. Баш ҡаланан тыш, Шоу төпкөлгә лә — өлгөлө тип һаналған Тамбов өлкәһенең Ленин исемендәге коммунаһына барған<ref name="Тамбовская правда">{{статья |автор = |заглавие = Посещение Ирской коммуны имени Ленина Бернардом Шоу|ссылка = http://sleninskoe.ru/irskaya-kommuna/vizit-bernarda-shou|издание = "Тамбовская правда"|тип = газета|место = Тамбов|издательство = |год = 1956|номер = |страницы = |archiveurl = |archivedate = }}</ref>. Возвращаясь из Советского Союза, Шоу говорил<ref name="Воронцова">{{статья |автор = Татьяна Воронцова. |заглавие = В гостях у «старшего брата» |ссылка = http://lit.1september.ru/article.php?ID=200300909 |издание = «Литература» |тип = журнал |место = М. |издательство = Издательский дом «Первое сентября» |год = 2003 |номер = 9 |страницы = |archiveurl = |archivedate = }}</ref>: {{начало цитаты}} «Мин өмөт дәүләтенән беҙҙең көнбайыш илдәренә — өмөтһөҙлөк илдәренә ҡайтам… Миңә, ҡәбергә аяҡ баҫҡан ҡарт кешегә, донъя цивилизацияһы ҡотҡарылыр тип уйлау тәрән йыуаныс килтерә… Бында, Рәсәйҙә, мин, кешелекте хәҙерге көрсөктән сығарырға һәм уны тулы анархиянан һәм һәләкәттән ҡотҡарырға яңы коммунистик система һәләтле булыуына ышандым». {{конец цитаты|источник=}} Тыуған иленә ҡайтҡанында Берлинда биргән интервьюһында Шоу Сталинды сәйәсмән булараҡ юғары баһалай<ref name="Воронцова" />: {{начало цитаты}} «Сталин — бик яғымлы кеше һәм эшсе синыфтың ысын етәксеһе… Сталин — гигант, ә бөтә көнбайыш эшмәкәрҙәре — {{comment|иргәйелдәр|пигмеи}}». {{конец цитаты|источник=}} Үҙенең Лондонда 1931 йылдың 6 сентябрендәге сәфәре тураһында һөйләгән докладында драматург былай тигән<ref name="Воронцова" />: {{начало цитаты}} «Рәсәйҙә парламент йә шуға оҡшаш {{comment|сафсата|ерунда}} юҡ. Рустар беҙҙең кеүек алйот түгел; улар беҙгә оҡшаған алйоттар булыу мөмкинлеген хатта күҙ алдына ла килтерә алмайҙар. Билдәле, совет Рәсәйенең дәүләт кешеләре беҙҙең эшмәкәрҙәрҙән ҙур әхлаҡи өҫтөнлөккә генә түгел, ә аҡыл өҫтөнлөгөнә лә эйә». {{конец цитаты|источник=}} Бернард Шоу сталинизмды һәм СССР-ҙы хуплаған. Шулай, үҙенең «На мели» (1933) пьесаһының инешендә ул ОГПУ-ның халыҡ дошмандарын репрессиялау сәйәсәтенә теоретик нигеҙ һала. ''Manchester Guardian'' гәзите редакцияһына асыҡ хатында Бернард Шоу матбуғатта донъя күргән СССР-ҙағы аслыҡ (1932—1933) тураһындағы мәғлүмәтте {{comment|алдаҡ һүҙ|фальшивка}} тип атаған<ref>{{cite web |url=http://www.garethjones.org/soviet_articles/bernard_shaw.htm |title=Letters to the Editor: Social Conditions in Russia by George Bernard Shaw, published in ''The Manchester Guardian'', 2 March 1933 |accessdate=2013-04-29 |publisher=Gareth Jones' Memorial Website |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130308053936/http://www.garethjones.org/soviet_articles/bernard_shaw.htm |archivedate=2013-03-08 |deadlink=yes }}{{ref-en}}</ref>. Шулай уҡ ''Labour Monthly'' гәзитенә хатында Бернард Шоу асыҡтан-асыҡ Сталин һәм ғалим-генетиктарға ҡаршы сығыш яһаған Лысенковщина кампанияһын (ялған ғалим Трофим Денисович Лысенко) яҡлап сығыш яһай <ref> {{Citation | last = Shaw | first = Bernard | author-link = | last2 = | first2 = | author2-link = | title = The Lysenko Muddle | newspaper = Labour Monthly | pages = | year = 1949 | date = January 1949 | url = http://www.marxists.org/reference/archive/shaw/works/lysenko.htm | accessdate = 2013-04-29 }}{{ref-en}}</ref>. Әммә 1933 йылдың 11 апрелендә СССР-ҙа булғандан һуң, Шоу <ref>{{Статья|автор=Wayne Carr Willis|заглавие=George Bernard Shaw's New Deal for America|ссылка=http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/3/8/0/6/1/p380618_index.html|год=2009-11-19}}</ref> СССР-ҙы яҡлауының һәм АҠШ сәйәсмәндәрен дә быға ҡушылырға өндәүенең сәбәптәрен аңлатып, Метрополитен-операла телмәр тотҡан (телмәр радионан тапшырылған)<ref>{{Cite web|url=https://gutenberg.ca/ebooks/shawgb-politicalmadhouse/shawgb-politicalmadhouse-00-h-dir/shawgb-politicalmadhouse-00-h.html#Page_53|title=The Political Madhouse in America and Nearer Home, by Bernard Shaw|publisher=gutenberg.ca|accessdate=2019-01-06}}</ref>:<blockquote>Минең йәшлек йылдарында беҙ бөтәбеҙ ҙә Рәсәйҙән бик ныҡ ҡурҡа инек. Беҙ Бөйөк Пётр васыяты тураһында һөйләй инек. Редьярд Киплинг, Һиндостанға үҙенең тырнаҡтарын батырырға һәм һуңынан бөтә Азияны баҫып алырға һәм ахырҙа бөтә донъяла өҫтөнлөккә ынтылған ҙур Аҡ Айыуҙы фашлап, үҙенә атҡаҙанған патриотик шағир абруйын яуланы.</blockquote><blockquote>Рәсәйҙе тәнҡитләп, Рәсәй тураһында ялғанды америка гәзиттәрендә яҙған һәм рус коммунизмы банкротлашҡан, халыҡ аслыҡтан интегә тигән алйот тар фекерле джентльмендарҙан мин һорайым: улар нимә эшләгәндәрен аңлайҙармы? Улар батшалыҡ кире ҡайтҡанын теләйҙәрме? Улар беҙҙең капиталистар менән беҙҙең баҙар өсөн көнәркәшлек итәсәк рәсәй капиталистик режимын тергеҙергә теләйҙәрме? Ысынлап та улар Аҡ Айыуҙы коммунистик ҡәберенән ҡаҙып сығарырға һәм уны бөтә ҡурҡыныс тырнаҡтары менән терелтергә теләйҙәрме әллә?</blockquote><blockquote>Әгәр уңышҡа өлгәшһәләр, бының {{comment|һөҙөмтәһе|эффект}} нисек булыр? Күҙ алдына килтереп ҡарайыҡ, һеҙ мистер Сталинды, монархик Союздаштары 1815 йылда Наполеон I-гә һөжүм иткән кеүек, алып ырғытаһығыҙ, Сталинды династик Бөйөк кенәз һәм иҫке модалы финансистар һәм яңы сауҙа баҙары өсөн һуғышыусы заман капиталистары менән эшләгән иҫке модалы дипломаттар хөкүмәте менән алмаштыраһығыҙ икән ти. Артабан нимәэшләрһегеҙ? Һеҙ үҙегеҙҙең флотығыҙҙы дүрт тапҡырға арттырырға тейеш булаһығыҙ. Һеҙ һауа көстәрен унлата арттырасаҡһығыҙ. Һеҙ Аҡ Айыуҙан ҡурҡып йоҡлай алмаясаҡһығыҙ.</blockquote><blockquote>Бәхеткә ҡаршы, Алла ҡөҙрәте, ихтирам менән Америкаға әйләнеп ҡарап, Рәсәйҙе коммунистик дәүләт яһаған; һәм ул шул хәлдә булғанда, һеҙгә ҡурҡаһы түгел. Ҡытайҙа нимә булыу хафаһы ғына һеҙҙе берҙән-бер тынғыһыҙлаусы булыр. Һәм мин, Ҡытай тарҡау эштәрен йәйелдереп, үҙенең бөтә территорияһында коммунизм үҙәген үҫтереп, Ҡытай ҙа, Рәсәй ҙә коммунистик дәүләт булырына ихлас ышанам. Шул саҡта һәр американлы үҙенең йөҙөм һәм инжир ағастары аҫтында ултырасаҡ һәм бер ни ҙә уларҙы борсомаясаҡ. Капиталистик Япония менән генә түгел, ә капиталистик Рәсәй һәм капиталистик Ҡытай менән көнәркәшлек иткән Америка Ҡушма Штаттары тураһында уйлағыҙ! Һеҙ ҡурҡып ҡалтыранырһығыҙ.</blockquote>Күренекле британлы Уинстон Черчиллдең Фултон телмәре тәьҫир иткән кеүек, ул саҡта бик танылған британлы Шоуҙың да АҠШ сәйәсәте өсөн эҙемтәле булған: 1933 йылдың ноябрендә АҠШ СССР-ҙы таныған<ref>{{Статья|заглавие=Международно-правовое признание Советского государства|ссылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0&oldid=95652157|язык=ru|издание=Википедия|год=2018-10-17}}</ref>. == Драматургияһы == === 1885—1896 === * «Пьесы неприятные» (Plays Unpleasant, 1898 йылда баҫылған) ** «Дома вдовца» (Widower’s Houses, 1885—1892) ** «Сердцеед» (The Philanderer, 1893) ** «Профессия миссис Уоррен» (1893—1894) ** «Оружие и человек» (1894 йыл) ** «Кандида» (Candida, 1894—1895) ** «Избранник судьбы» (The Man of Destiny, 1895) ** «Поживем — увидим» (You Never Can Tell, 1895—1896) === 1896—1904 === * «Три пьесы для пуритан» (Three Plays for Puritans) ** «Ученик дьявола» (The Devil’s Disciple, пьеса 1896—1897) ** «Цезарь и Клеопатра» (Caesar and Cleopatra, пьеса 1898) ** «Обращение капитана Брасбаунда» (Captain Brassbound’s Conversion, 1899) * «Великолепный Бэшвил, или Невознаграждённое постоянство» (The Admirable Bashville; or, Constancy Unrewarded, 1901) * «Воскресный день среди холмов Суррея» (1888) * {{нп3|Человек и сверхчеловек|«Человек и сверхчеловек»||Man and Superman}} («''Man and Superman''», 1901—1903 йыл) * «Другой остров Джона Булля» (John Bull’s Other Island, 1904) === 1904—1910 === * «Как он лгал её мужу» (How He Lied to Her Husband, 1904) * «Майор Барбара» (Major Barbara, 1906) * «Врач перед дилеммой» (The Doctor’s Dilemma, 1906) * «Интерлюдия в театре» (The Interlude at the Playhouse, 1907) * «Вступление в брак» (Getting Married, 1908) * «Разоблачение Бланко Поснета» (The Shewing-Up of Blanco Posnet, 1909) * «Дурачества и безделки» (Trifles and tomfooleries) ** «Страсть, яд, окаменение, или роковой газоген» (Passion, Poison and Petrifaction; or, the Fatal Gasogene, 1905) ** «Газетные вырезки» (Press Cuttings, 1909) ** «Очаровательный найденыш» (The Fascinating Foundling, 1909) ** «Немного реальности» (The Glimps of Reality, 1909) * «Неравный брак» (Misalliance, 1910) === 1910—1919 === * «Смуглая леди сонетов» (The Dark Lady of the Sonnets, 1910) * «Первая пьеса Фанни» (Fanny’s First Play, 1911) * «Андрокл и лев» (Androcles and the Lion, 1912) * «Охваченные страстью» (Overruled, 1912) * «Пигмалион» (Pygmalion, пьеса 1912—1913) * «Великая Екатерина» (Great Catherine, 1913) * «Лечение музыкой» (The Music-cure, 1913) * «О’Флаэрти, кавалер ордена Виктории» (O’Flaherty, V.C.,) * «Инка Перусалемский» (The Inca of Perusalem, 1916) * «Огастес выполняет свой долг» (Augustus Does His Bit, 1916) * «Аннаянска, сумасбродная великая княжна» (Annajanska, the Wild Grand Duchess, 1917) * «Дом, где разбиваются сердца» (Heartbreak House, 1913—1919) === 1918—1931 === * «Назад к Мафусаилу» (Back to Methuselah, 1918—1920) ** Часть I. «В начале» (In the Beginning) ** Часть II. «Евангелие от братьев Барнабас» (The Gospel of the Brothers Barnabas) ** Часть III. «Свершилось!» (The Thing Happens) ** Часть IV. «Трагедия пожилого джентльмена» (Tragedy of an Elderly Gentleman) ** Часть V. «У предела мысли» (As Far as Thought Can Reach) * «Святая Иоанна» (Saint Joan, 1923) * «Тележка с яблоками» (The Apple Cart, 1929) * «Горько, но правда» (Too True To Be Good, 1931) === 1933—1950 === * «Сватовство по-деревенски» (Village Wooing, 1933)<ref>Комедия включена в спектакль «Вечер комедии» [[Московский драматический театр имени М. Н. Ермоловой|Московского драматического театра имени М. В. Ермоловой]].</ref> * «На мели» (On The Rocks, 1933) * «Шестеро из Кале» (The Six of Calais, 1934) * «Простачок с нежданных островов» (The Simpleton of The Unexpected Isles, 1934) * «Миллионерша» (The Millionairess, 1935) * «Новое окончание „Цимбелина“» (Cymbeline Refinished, 1937) * «Женева» (Geneva, 1938) * «Золотые дни доброго короля Карла» (In Good King Charles’s Golden Days, 1939) * «Миллиарды Байанта» (Buoyant Billions, 1948) * «Притчи о далеком будущем» (Farfetched Fables, 1948) * «Шекс против Шо» (Shakes versus Shav, 1949) * «Почему она не пожелала» (Why She Would Not, 1950) == Текстары баҫмалары == ; Төп нөсхә текстар баҫмалары ; Рус теленә тәржемәләнгән төп баҫмалар * {{публикация|книга|заглавие=Полное собрание сочинений Бернарда Шоу|томов=10|место=М.|издательство=В. М. Саблин|год=1910—1911}} * {{публикация|книга|заглавие=Полное собрание сочинений Бернарда Шоу|томов=9|место=М.|издательство=Современные проблемы|год=1910—1913}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Б.|заглавие=Избранные произведения|томов=2|место=М.|издательство={{comment|ГИХЛ|Государственное издательство художественной литературы}}|год=1956}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Б.|заглавие=Пьесы|ответственный=Вступ. ст., сост., примеч. З. Т. Гражданской|место=М.|издательство=Художественная литература|год=1969|серия=[[Библиотека всемирной литературы]]|подсерия=третья |серия том =200|страниц=704}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Дж. Б.|заглавие=Письма|ответственный=Сост. Образцова Анна Георгиевна; пер. Бернштейн Инна Максимовна; изд. подг. И. М. Бернштейн, А. А. Елистратова, А. И. Образцова ; отв. ред. А. А. Елистратова|место=М.|издательство=Наука|год=1971|серия=[[Литературные памятники]]|серия ответственный=[[Академия наук СССР]] ; председатель редколлегии Лихачёв Дмитрий Сергеевич|страниц=400}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Б.|заглавие=Собрание сочинений|место=М.|издательство=Искусство|год=1978—1981|томов=6}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Б.|заглавие=О драме и театре|ответственный=Сост. и авт. вступ. статьи А. Аникст|место=М.|издательство={{comment|ИИЛ|Издательство иностранной литературы}}|год=1963|страниц=640}} * {{публикация|книга|автор=Шоу Б.|заглавие=О музыке и музыкантах|ответственный=Сост., пер. с англ., введ., и коммент. С. Кондратьева|место=М.|издательство=Музыка|год=1965|подзаголовок=Сборник статей|страниц=338}} == Әҙәбиәт == {{refbegin|4}} * {{публикация|книга|автор=Балашов П. С.|заглавие=Художественный мир Бернарда Шоу|место=М.|издательство=Художественная литература|год=1982|ref=Балашов|страниц=327}} * {{публикация|книга|автор=Гражданская З. Т.|заглавие=Бернард Шоу|место=М.|издательство=Просвещение|год=1965|ref=Гражданская|подзаголовок=Очерк жизни и творчества|страниц=212}} * {{публикация|книга|автор=Гражданская З. Т.|заглавие=Пьесы|часть=Бернард Шоу|часть вид = вступительная статья|ответственный=Б. Шоу|ответственный2=сост., примеч. З. Т. Гражданской|место=М.|издательство=Художественная литература|год=1969|ref=Гражданская|серия=Библиотека всемирной литературы|подсерия=третья |серия том=200|страницы=5—20|страниц=704}} * {{публикация|книга|автор=Гражданская З. Т.|заглавие=Бернард Шоу после Октября|ответственный=Министерство просвещения РСФСР|ответственный2= Московский областной педагогический институт им. Н. К. Крупской|место=М.|издательство=Просвещение|год=1968|ref=Гражданская|страниц=255}} * {{публикация|книга|автор=Деннингхаус Ф.|заглавие=Театральное призвание Бернарда Шоу|ответственный=Пер. с нем.|ответственный2=предисл. П. С. Балашова|место=М.|издательство=Прогресс|год=1978|ref=Деннингхаус|страниц=328}} * {{публикация|книга|автор=Динамов С. С.|заглавие=Бернард Шоу|место=М.|место2=Л.|издательство2={{comment|ОГИЗ|Объединение государственных книжно-журнальных издательств}}|издательство3={{comment|ГИХЛ|Государственное издательство художественной литературы}}|год=1931|страниц=75}} * {{публикация|книга|автор=Майский И. М.|заглавие=Из воспоминаний о Бернарде Шоу и Герберте Уэллсе|место=М.|издательство=Правда|год=1973|ref=Майский|страниц=64}} * {{публикация|книга|автор=Надеждин Н. Я.|заглавие=Бернард Шоу|место=М.|издательство=Майор|год=2008|isbn=978-5-98551-046-1|ref=Надеждин|подзаголовок=«Насмешливый господин Шоу»|серия=Неформальные биографии|страниц=191}} * {{публикация|книга|автор=[[Образцова, Анна Георгиевна|Образцова А. Г.]]|заглавие=Бернард Шоу и европейская театральная культура на рубеже XIX—XX веков|место=М.|издательство=Наука|год=1974|ref=Образцова|страниц=300}} * {{публикация|книга|автор=Образцова А. Г.|заглавие=Бернард Шоу и русская художественная культура на рубеже XIX и XX веков|ответственный=Российская академия наук|ответственный2=Российский институт искусствоведения Министерства культуры РФ|место=М.|издательство=Наука|год=1992|isbn=5-02-012777-9|ref=Образцова|страниц=238}} * {{публикация|книга|автор=Образцова А. Г.|заглавие=Драматургический метод Бернарда Шоу|ответственный=Академия наук СССР|ответственный2= Институт истории искусств Министерства культуры СССР|место=М.|издательство=Наука|год=1965|ref=Образцова|страниц=315}} * {{публикация|книга|автор=Образцова А. Г.|заглавие=Письма|часть=Письма Бернарда Шоу|ответственный=Дж. Б. Шоу ; сост. А. И. Образцовой ; пер. И. М. Бернштейн ; изд. подг. И. М. Бернштейн, А. А. Елистратова, А. И. Образцова ; отв. ред. А. А. Елистратова|место=М.|издательство=Наука|год=1971|ref=Образцова А. Г.|серия=Литературные памятники|серия ответственный=Академия наук СССР ; председатель редколлегии Д. С. Лихачёв|страниц=400|страницы=307—337|раздел=Приложения}} * {{публикация|книга|автор=Пирсон Х.|заглавие=Бернард Шоу|ответственный=Пер. с англ. ; послесл. Д. Шестакова|место=М.|издательство=Искусство|год=1972|ref=Пирсон|серия=Жизнь в искусстве|страниц=450}} * {{публикация|книга|автор=Ромм А. С.|заглавие=Джордж Бернард Шоу|место=Л.|место2=М.|издательство2=Искусство|год=1965|ref=Ромм|подзаголовок=1856—1950|страниц=250}} * {{публикация|книга|автор=Хьюз Э.|заглавие=Бернард Шоу|ответственный=Пер. с англ. Б. Носика|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=1966|ref=Хьюз|серия=Жизнь замечательных людей|серия выпуск=9 (424)|страниц=286}} * {{публикация|книга|автор=Чернышёва В.|заглавие=Бернард Шоу. Скандал заказывали?|место=М.|издательство=ОЛМА Медиа Групп|год=2007|isbn=978-5-373-00316-2|ref=Чернышёва|серия=Тайны великих|страниц=312}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Шо, Джордж Бернард}} * Brown, G.E. «George Bernard Shaw». Evans Brothers Ltd, 1970 * [[Allan Chappelow|Chappelow, Alan]]. «Shaw the Villager and Human Being — a Biographical symposium», with a preface by Dame [[Sybil Thorndike]] (1962). «Shaw — „the Chucker-Out“», 1969. ISBN 0-404-08359-5 * Elliot, Vivian. «Dear Mr Shaw Selections from Bernard Shaw’s postbag» Bloomsbury, 1987 ISBN 0-7475-0256-0 . With an introduction by [[Michael Holroyd]] * Evans, T.F. «Shaw: The Critical heritage». The Critical Heritage series. [[Routledge|Routlege & Kegan Paul]], 1976 * Gibbs, A.M (Ed.). «Shaw: Interviews and Recollections». * Gibbs, A.M. «Bernard Shaw, A Life». [[University of Florida Press]], 2005. ISBN 0-8130-2859-0 * Henderson, Archibald. «Bernard Shaw: Playboy and Prophet». D. Appleton & Co., 1932 * [[Michael Holroyd|Holroyd, Michael]] (Etd). «The Genius of Shaw: A symposium», Hodder & Stoughton, 1979 * [[Michael Holroyd|Holroyd, Michael]]. «Bernard Shaw: The One-Volume Definitive Edition», [[Random House]], 1998. ISBN 978-0-393-32718-2 {{refend}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Алфавит Шоу == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == {{навигация}} * {{Lib.ru|http://lib.ru/INPROZ/SHOU/}} * [http://caffe-junot.livejournal.com/41032.html#cutid1 Переход к демократическому социализму (оригин.текст — Fabian essays in socialism. London. 1889; перевод с англ. В. В. Мархинина-мл.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429163046/http://caffe-junot.livejournal.com/41032.html#cutid1 |date=2017-04-29 }} * [http://aforizmer.ru/aforizmi/dzhordzh-bernard-shou Афоризмы Джордж Бернарда Шоу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724191320/http://aforizmer.ru/aforizmi/dzhordzh-bernard-shou |date=2017-07-24 }} * [http://www.greatmind.info/list.php?p=1&author_id=32 Известные высказывания и цитаты Бернарда Шоу] * [http://lunacharsky.newgod.su/lib/theme/bernard-shaw Луначарский о Бернарде Шоу]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Подборка статей [[Луначарский, Анатолий Васильевич|А. В. Луначарского]] * [http://www.big-library.net/?act=books&autor=2383 Страничка Джордж Бернард Шоу в Электронной библиотеке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326230837/http://www.big-library.net/?act=books&autor=2383 |date=2016-03-26 }} {{Джордж Бернард Шоу}} {{Нобелевская премия по литературе 1901—1925}} {{Премия «Оскар» за лучший адаптированный сценарий 1927—1940}} {{Библиоинформация}} [[Категория:«Оскар» премияһы лауреаттары]] [[Категория:Ирландия шағирҙары]] [[Категория:Ирландия яҙыусылары]] [[Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаттары]] [[Категория:Алфавит буйынса Нобель премияһы лауреаттары]] [[Категория:XX быуат сценаристары]] [[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XX быуат яҙыусылары]] [[Категория:XIX быуат яҙыусылары]] [[Категория:Бөйөк Британия яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:Бөйөк Британия драматургтары]] [[Категория:XX быуат драматургтары]] [[Категория:XIX быуат драматургтары]] [[Категория:Алфавит буйынса драматургтар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1950 йылда вафат булғандар]] [[Категория:2 ноябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1856 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Бернард Шоу]] [[Категория:ПЕН-клуба ағзалары]] [[Категория:Бөйөк Британия эссеистары]] [[Категория:Бөйөк Британия социалистары]] [[Категория:Фабиан йәмғиәте ағзалары]] [[Категория:Алфавит буйынса эссеистар]] 8kxv1xsxko89jmryljemqyug5ijxr2t 0 156604 1296998 1212827 2026-05-15T07:23:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296998 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Исмәғилев Фоат Ришат улы''' ([[25 ғинуар]] [[1949 йыл]]) — химик-технолог. [[Фән докторы|Техник фәндәре докторы]] (1992), профессор (2000). == Биографияһы == Фоат Ришат улы Исмәғилев 1949 йылдың 25 ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Нуриман районы]] [[Байгилде (Нуриман районы)|Байгилде]] ауылында тыуған. Атаһы — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы [[Исмәғилев Ришат Сәлих улы|Р. С. Исмәғилев]]. 1971 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлағандан һуң Нефтехимия производстволары Ғилми-тикшеренеү институтында эшләй<ref name="БЭ">{{БЭ2013|index.php/8-statya/5599-ism-ilev-foat-rishat-uly}}</ref>. 1979 йылдан алып Волга-Урал нефть һәм газ ғилми тикшеренеү һәм проект институтында ([[Ырымбур]] ҡалаһы) лаборатория мөдире, 1989 йылдан — «Грознефтехим» Ғилми-производство берекмәһенең Башҡортостан махсуслаштырылған конструкторлыҡ- технологик бюроһы ([[Өфө]]) директоры урынбаҫары һәм Яңы Өфө Нефть эшкәртеү заводының реконструкция буйынса директор урынбаҫары, 1995 йылдан — Өфө сервис технология институтында тирә яҡты һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу кафедраһы мөдире<ref name="БЭ"></ref>. Был кафедра профессиональ экологтарҙы әҙерләй (32.07.00. һөнәре буйынса). Кафедраның тәүге ҡарлуғастары — инженер-экологтар — һайланған һөнәр буйынса уңышлы эшләп йөрөйҙәр, улар араһында 10 фән кандидаты. Ошо осорҙан алып Фоат Ришат улы экологик тәрбиәләүгә ҙур иғтибар бүлә, уның ҡатнашлығында Өфө индустриаль-педагогия колледжында экологтар әҙерләнә, уҡыусыларҙың профессиональ ориентацияһы үткәрелә<ref name="Сертификат">[https://www.famous-scientists.ru/612/ Известные ученые] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210124918/https://www.famous-scientists.ru/612/ |date=2019-12-10 }}</ref>. 2001 йылдан — Әстерхан техник университетында нефть һәм газ эшкәртеүҙең химик технологияһы кафеждра мөдире, 2004 йылдан — «Текойл» ЯАЙ-ның (Өфө) фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, 2010 йылдан башлап Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереү буйынса ғилми-тикшеренеү һәм проект институтында эшләй. 2015 йылдан һәм хәҙерге ваҡытҡа тиклем — «РусГазИнжиниринг» АЙ-ның баш инженеры. Аҙаҡҡы йылдарҙа нефть һәм газ объекттарын технологик документация менән һәм фәнни яҡтан тәьмин итеү менән шөғөлләнә (Печоранефть, Лукойл-Пермь, Самаранефтегаз, Башнефть, ТНК-BP, РусПЕТРО)<ref>[https://www.gubkin.ru/faculty/oil_and_gas_development/chairs_and_departments/oil_and_gas_field_facilities_systems_projecting/stuff/ismagilov.php Исмагилов Фоат Ришатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210124916/https://www.gubkin.ru/faculty/oil_and_gas_development/chairs_and_departments/oil_and_gas_field_facilities_systems_projecting/stuff/ismagilov.php |date=2019-12-10 }}</ref>. И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт университында «Повышение экологической безопасности подготовки и переработки сероводородсодержащих газов и сернистых нефтей» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (1992)<ref name="Сертификат"></ref>. == Фәнни эшмәкәрлеге == Фәнни эшмәкәрлеге нефтехимия производствоһы технологияларына, нефть һәм газды промыслала әҙерләүгә һәм эшкәртеүгә, сәнәғәт экологияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. Уның ҡатнашлығында пиромеллит диангидридын алыу, көкөртлө водородты нейтралләштереү, көкөртлө газдарҙы катализ ярҙамында таҙартыу технологиялары эшләнә, улар нефть һәм газ сәнәғәте пр тиеларында индерелә. Ырымбур ятҡылығындағы тәбиғи меркаптандарҙан одорант алыу, көкөртлө водородлы газдарҙы плазма химик һәм мембраналы ысулдар менәнн эшкәртеү технологияларын төҙөүселәрҙең береһе. И. И. В. Курчатов исемендәге Атом энергетикаһы институты (Мәскәү) менән берлектә көкөртлө водородлы газдарҙы эшкәртеү өсөн тәрибә сәнәғәт ҡоролмаһы төҙөй, төньяҡ нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереү проекттарында бер нисә технологик асышы файҙаланыла<ref name="БЭ"></ref>. 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 5 монография; 65 уйлап табыу, шул иҫәптән 5 сит ил патенты<ref>[https://patentdb.ru/owner/131748 Патенты Исмагилова Ф. Р. ]</ref> авторы ([[АҠШ]], [[Япония]], [[ГФР]], [[Франция]]). Бер нисә китап авторы. Өфө сервис технология институтының һәм Атырау нефть һәм газ институтының ([[Ҡаҙағстан]]) Почётлы профессоры<ref name="Сертификат"></ref>. 10 фән кандидаты һәм 2 доктор әҙерләгән. Исмәғилев Ф. Р. әүҙем педагогик эшмәкәрлеген РФА ӨҒҮ-нең Органик химия институтындағы тикшеренеүҙәре менән аралаштыра, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының — Химия бүлеге ағзаһы, шулай уҡ ӨДНТУ-ның һәм Башҡортсостан Республикаһы фәндәр академияһы Нефтехимия һәм катализ институтының докторлыҡ диссертацион советы ағзаһы булып тора<ref name="Сертификат"></ref>. Рәсәй Федерацияһы Президентының 1993 йылдың 16 сентябрендәге Указына һәм РФА Президиумы ҡарамағындағы комиссия ҡарарына ярашлы Исмәғилев Ф. Р. Рәсәйҙең күренекле ғалимдары өсөн дәүләт ғилми стипендияһы тапшырыла<ref name="Сертификат"></ref>. '''Төп ғилми хеҙмәттәре:''' Моделирование процесса парциального окисления сероводорода на металлоксидных катализаторах //Доклады Академии наук. 2001. Т.376. № 1 (авторҙаш); Жидкофазное окисление тиолов диоксидом хлора //Известия Академии наук. Серия химическая. 2001. № 12. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|index.php/8-statya/5599-ism-ilev-foat-rishat-uly}} * [https://www.gubkin.ru/faculty/oil_and_gas_development/chairs_and_departments/oil_and_gas_field_facilities_systems_projecting/stuff/ismagilov.php Исмагилов Фоат Ришатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210124916/https://www.gubkin.ru/faculty/oil_and_gas_development/chairs_and_departments/oil_and_gas_field_facilities_systems_projecting/stuff/ismagilov.php |date=2019-12-10 }} * [http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php?title=%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A4%D0%BE%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&mobileaction=toggle_view_mobile Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910030757/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php?title=%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A4%D0%BE%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&mobileaction=toggle_view_mobile |date=2019-09-10 }} * [https://www.famous-scientists.ru/612/ Известные ученые] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210124918/https://www.famous-scientists.ru/612/ |date=2019-12-10 }} gz1nutpso2qd6gzx3kq0rhdeim78luo 0 163510 1296933 1287728 2026-05-14T12:43:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296933 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Альфредо Ди Стефано Лаулье''' ({{Lang-es|Alfredo Di Stéfano Laulhé}}, испанса әйтелеше: [esˈtefano alˈfɾeðo ði]; [[4 июль]] [[1926 йыл]], — [[7 июль]] [[2014 йыл]]) — [[Аргентина]] һәм [[Испания]] [[Футбол|футболсыһы]], һөжүмсе. Уйынсы карьераһы тамамланғандан һуң тренер булып эшләй. «Ривер Плейт», «Уракан», «Мильонариос», «Реал Мадрид» һәм «Эспаньол» клубтары өсөн сығыш яһай. Аргентина йыйылма командаһы составында 6 уйын үткәрә һәм 6 гол индерә, Колумбия йыйылма командаһы өсөн 4 уйын уйнай, Испания йыйылма командаһы өсөн 31 матч уйнай һәм 23 гол индерә. Футболсыһы булараҡ ике тапҡыр — Аргентина, өс тапҡыр — Колумбия һәм һигеҙ тапҡыр Испания чемпионы була. Ди Стефано берәр тапҡыр Колумбия, Испания һәм Континенталь-ара кубоктпрын яулай. Ике тапҡыр Донъяның Бәләкәй кубогына һәм биш тапҡыр Европа чемпиондары кубогына эйә була. Тренер булараҡ Альфредо Аргентинаның — ике, Испанияның бер чемпионатын, бер Испания суперкубогын һәм бер тапҡыр УЕФА Кубогына эйә булыусылар кубогын яулай. Ди Стефано бер тапҡыр Аргентина чемпионатының иң яҡшы бомбардиры була, ике тапҡыр — Колумбия чемпионатының, биш тапҡыр Испания чемпионатының иң яҡшы бомбардиры титулын яулай һәм ике тапҡыр Европа чемпиондары кубогының иң яҡшы бомбардиры тип таныла. Ул ике Алтын тупҡа, Европаның иң яҡшы футболсыһы нагарадаһына эйә була һәм дүрт тапҡыр Испанияның иң яҡшы спортсыһы тип табыла. Альфредо ФИФА-ның Футбол комиссияһы версияһы буйынса [[XX быуат]]тың өсөнсө футболсыһы булып тора. МФФИИС һорау алыуҙары буйынса [[XX быуат]]тың иң яҡшы футболсылары араһында дүртенсе урын биләй. World Soccer журналы версияһы буйынса [[XX быуат]]тың иң яҡшы уйынсылары араһында — алтынсы. Football France версияһы буйынса [[XX быуат]]тың иң яҡшы уйынсылары араһында — дүртенсе<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#ff-poc France Football’s Football Player of the Century]</ref>. Sportivo Guerin версияһы буйынса [[XX быуат]]тың иң яҡшы уйынсылары араһында өсөнсө урында<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#gs-50 Guerin' Sportivo’s I 50 Grandi del Secolo by Adalberto Bortolotti]</ref>. Placar версияһы буйынса футболдың барлыҡ тарихында иң яҡшы уйынсылар араһында алтынсы урында тора<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#placar100 Placar’s 100 Craques do Século]</ref>. Foot Planète<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#planete50 Planète Foot’s 50 Meilleurs Joueurs du Monde]</ref> һәм International Voetbal<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#vi-rw Voetbal International’s Wereldsterren by Raf Willems]</ref> версиялары буйынса донъяның иң яҡшы уйынсылары исемлегенә инә. [[УЕФА]] версияһы буйынса 1954—2003 йылдарҙа Испанияның иң яҡшы уйынсыһы. 2000 йылда Ди Стефано «Реал Мадрид» клубының почетлы президенты вазифаһын биләй. Ә 2008 йылдан — УЕФА-ның почетлы президенты. ФИФА-ның Дан залының беренсе ағзаһы<ref>[http://www.championat.com/football/news-952224.html Ди Стефано введён в Зал славы ФИФА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010033424/http://www.championat.com/football/news-952224.html |date=2011-10-10 }}</ref>. Испанияның иң яҡшы уйынсыһына Ди Стефано исемендәге трофей тапшырыла<ref>[http://www.sports.ru/football/46756827.html Месси вручили трофей имени Альфредо Ди Стефано]</ref>. "Реал"дың резерв командаһы булған «Реал Мадрид Кастилья» клубы стадионына Альфредо Ди Стефано исеме бирелгән. Үҙе иҫән саҡта уҡ Сантьяго Бернабеу стадионы нан алыҫ түгел урында уға һәйкәл ҡуйыла<ref>[http://www.sports.ru/football/4151476.html «Реал» провел презентацию памятника Ди Стефано]</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == {{Навигация}} {{Внешние ссылки нежелательны}} * [http://people.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/di_stefano.html Голы Ди Стефано] * [https://web.archive.org/web/20071014055546/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=168&n=di%2Fstefano%2Falfredo%2Fdi%2Fstefano%2Flaulhe Профиль на sportec.es] * [http://www.bdfutbol.com/en/l/l7349.html Профиль на bdfutbol.com] * [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/alfredo-di-stefano/2/ Профиль на worldfootball.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726052311/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/alfredo-di-stefano/2/ |date=2013-07-26 }} * [http://www.taringa.net/posts/deportes/3850963/_Homenaje-al-mejor_-ALfredo-Di-STefano.html]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://es.eurosport.yahoo.com/fot/ftxt/alfredo_di_stefano.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818202701/http://es.eurosport.yahoo.com/fot/ftxt/alfredo_di_stefano.html |date=2010-08-18 }} {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:«Алтын туп» эйәләре]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:2014 йылда вафат булғандар]] [[Категория:7 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Буэнос-Айреста тыуғандар]] [[Категория:1926 йылда тыуғандар]] [[Категория:4 июлдә тыуғандар]] ghgl50vidrmmf4s77eoycoz6hml6qa7 0 165327 1296942 1046876 2026-05-14T17:25:43Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296942 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Егоров Сергей Егорович''' ([[11 июль]]<ref name="Novo">Уточнено по надписи на памятнике на могиле на Новодевичьем кладбище</ref> [[1905 йыл]] — [[3 июль]] [[1959 йыл]]) — [[СССР]]-ҙың хәрби һәм дәүләт эшмәкәре, генерал-майор. 1954—1956 йылдарҙа СССР Эске эштәр министрлығының ГУЛАГ лагерҙары начальнигы. == Биографияһы == Сергей Егорович Егоров [[1905 йыл]]дың 11 июлендә Смоленск губернаһы Ярцево ауылында туҡыусы ғаиләһендә тыуған<ref name="Petrov">{{Китап|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]]|часть=|заглавие=Кто руководил органами госбезопасности, 1941–1954 : Справочник|оригинал=|ссылка=http://old.memo.ru/history/NKVD/kto2/kto_2-0355.html|издание=|ответственный=Междунар. о-во «Мемориал», [[РГАСПИ]], [[ГАРФ]], [[ЦА ФСБ России]]|место=М.|издательство=[[Мемориал (общество)|О-во «Мемориал»]]: «Звенья»е|год=2010|том=|страницы=357|страниц=1008|isbn=5-7870-0109-9}}</ref>. 1919 йылда Ярцев 1-се баҫҡыс мәктәбен тамамлай. 1920 йылдың апрель — ноябрь айҙарында Духовщина өйәҙендәге Юшино ауылында көтөүсе булып эшләй. Ноябрҙән 1921 йылдың мартына тиклем дезертилыҡ буйынса өйәҙ комиссияһында күсереп яҙыусы булып эшләй. Артабан, март-апрель айҙарында, шул уҡ Ярцевола райпотребсоюз курьеры булып хеҙмәт итә. 1920 йылдың апреленән октябргә тиклем тағыла Юшинолда кулак хужалығында көтөүсе була. октябрҙән 1923 йылдың мартына тиклем Ярцев туҡыу фабрикаһында столяр өйрәнсеге була. 1922 йылдың март-сентябрендә — дәүләт кооператив төҙөлөшөндә кесе техник<ref name="Petrov">{{Китап|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]]|часть=|заглавие=Кто руководил органами госбезопасности, 1941–1954 : Справочник|оригинал=|ссылка=http://old.memo.ru/history/NKVD/kto2/kto_2-0355.html|издание=|ответственный=Междунар. о-во «Мемориал», [[РГАСПИ]], [[ГАРФ]], [[ЦА ФСБ России]]|место=М.|издательство=[[Мемориал (общество)|О-во «Мемориал»]]: «Звенья»е|год=2010|том=|страницы=357|страниц=1008|isbn=5-7870-0109-9}}</ref>. 1924 йылдың сентябренән — [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|ВКП(б)]] ағзаһы. 1925 йылда Мәскәүҙәге мануфактура-техник училищеһының 5 класын тамамлай. Артабан ул әлеге училищеның химик лабораторияһында лаборант булып эшләй. 1926 йылдың июленән 1931 йылдың июненә тиклем — Мәскәү кизе-мамыҡ техникумы уҡытыусыһы. 1931 йылда Химик-технология институтын тамамлай. 1931 йылдың майынан 1932 йылдың майына тиклем химик-технология институтының 2-се филиалында производство уҡытыу мөдире (МВТУ-ның элекке химия факультеты)<ref name="Petrov">{{Китап|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]]|часть=|заглавие=Кто руководил органами госбезопасности, 1941–1954 : Справочник|оригинал=|ссылка=http://old.memo.ru/history/NKVD/kto2/kto_2-0355.html|издание=|ответственный=Междунар. о-во «Мемориал», [[РГАСПИ]], [[ГАРФ]], [[ЦА ФСБ России]]|место=М.|издательство=[[Мемориал (общество)|О-во «Мемориал»]]: «Звенья»е|год=2010|том=|страницы=357|страниц=1008|isbn=5-7870-0109-9}}</ref>. [[1932 йыл]]дан Ворошилов.исемендәге академияһында эшләй. [[1937 йыл]]дан — партия эшендә. [[1939 йыл]]дың 5 мартынан — ГУЛАГ начальнигы урынбаҫары, [[11 октябрь|11 октябрҙән]] Дальстрой НКВД начальнигы урынбаҫары. [[1945 йыл]]дың 12 мартынан СССР НКВД тау-металлургия сәнәғәте лагерҙары баш идараһында төрлө етәксе вазифаларҙа. 1 1954 йылдың июнендә Еҙҡаҙған ҡасабаһындағы сәйәси тотҡондарҙың ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша<ref name="tanki">[https://www.novayagazeta.ru/articles/2012/12/10/52719-tanki-vrezalis-pryamo-v-tolpu Танки врезались прямо в толпу. Тайна подавления Кенгирского восстания разгадана] — «Новая газета» от 10.12.2012</ref>. Дала лагерының 3-сө лагерь бүлегендә тәртип урынлаштырыу буйынса саралар планы авторы<ref>План мероприятий по наведению порядка в 3-м лагерном отделении Степного лагеря на период работы комиссии из представителей МВД и Прокуратуры СССР // История Сталинского ГУЛАГа. Восстания, бунты и забастовки заключенных. Т. 6. — М.: РОССПЭН. — С. 602—605.</ref>. 26 июнь таңында 40 көн дауамында баш күтәреүселәр контроле аҫтында булған лагерға 1700 хәрби хеҙмәткәр һәм 5 Т-34 танкы бәреп инә. Танкылар ҡоралһыҙ кешеләрҙе, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙарҙы, аяуһыҙ рәүештә тапайҙар<ref name="tanki"/>. Баҫтырыуҙан бер көн алда, 25 июндә, Егоров [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] менән бүләкләнә<ref>[http://nkvd.memo.ru/index.php/Документ:Указ_Президиума_ВС_СССР_от_25.06.1954 Указ Президиума Верховного Совета Союза ССР от 25 июня 1954 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211124072546/https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D0%B0_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_25.06.1954 |date=2021-11-24 }}</ref>. Еҙҡаҙғанға бәреп ингән хәрбиҙәрҙең күпселеге иҫерек булғанға күрә баш күтәреүселәр араһында ҡорбандар бик күп була. Егоров Еҙҡаҙған ихтилалын баҫтырыуҙа күрһәтелгән канһыҙлыҡты аҡлап сыға. СССР-ҙың Генераль прокуроры урынбаҫары Н. И. Хохлов майор Шевчукты, капитан Стариковты һәм подполковник Шатиловты сәбәпһеҙ ҡорал ҡулланыу өсөн енәйәтсел яуаплылыҡҡа тарттырыу тураһында тәҡдим яһай. С. Е. Егоров прокуратураның тәҡдименә, хәрби эксперттарының тәртипһеҙлек ҡылған енәйәтселәргә ҡаршы ҡорал ҡулланыуҙы законлы тип һығымта яһауын иғтибарға алырға һәм дисциплинар яза менән генә сикләнергә кәрәк, тип яуап бирә<ref>История Сталинского ГУЛАГа. Восстания, бунты и забастовки заключенных. Т. 6. — М.: РОССПЭН. — С. 636—637.</ref>. 1954 йылдың 5 октябренән 1956 йылдың 4 апреленә тиклем — ГУЛАГ лагерҙары начальнигы. 1956 йылдан — Мәскәү өлкәһе буйынса Эске эштәр министрлығы идараһы начальнигы урынбаҫары. 1957 йылдың 4 февраленән — Мәскәү округы ПВО начальнигы урынбаҫары<ref name="Petrov">{{Китап|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]]|часть=|заглавие=Кто руководил органами госбезопасности, 1941–1954 : Справочник|оригинал=|ссылка=http://old.memo.ru/history/NKVD/kto2/kto_2-0355.html|издание=|ответственный=Междунар. о-во «Мемориал», [[РГАСПИ]], [[ГАРФ]], [[ЦА ФСБ России]]|место=М.|издательство=[[Мемориал (общество)|О-во «Мемориал»]]: «Звенья»е|год=2010|том=|страницы=357|страниц=1008|isbn=5-7870-0109-9}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Ленин ордены]] (17.01.1943)<ref name="Petrov">{{Китап|автор=[[Петров, Никита Васильевич|Петров Н. В.]]|часть=|заглавие=Кто руководил органами госбезопасности, 1941–1954 : Справочник|оригинал=|ссылка=http://old.memo.ru/history/NKVD/kto2/kto_2-0355.html|издание=|ответственный=Междунар. о-во «Мемориал», [[РГАСПИ]], [[ГАРФ]], [[ЦА ФСБ России]]|место=М.|издательство=[[Мемориал (общество)|О-во «Мемориал»]]: «Звенья»е|год=2010|том=|страницы=357|страниц=1008|isbn=5-7870-0109-9}}</ref>; * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (25.06.1954<ref name="Указ">[https://ru.wikisource.org/wiki/Указ%20Президиума%20ВС%20СССР%20от%204.06.1944%20о%20награждении%20орденами%20и%20медалями%20за%20выслугу%20лет%20в%20Красной%20Армии s:Указ Президиума ВС СССР от 4.06.1944 о награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии] Награжден в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии»]</ref>); * ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (11.01.1941, 24.02.1945); * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (06.08.1949). * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (26.04.1940); * 4 миҙал; == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Шәхестәр:СССР махсус хеҙмәттәре]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Генерал-майорҙар (СССР)]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1959 йылда вафат булғандар]] [[Категория:3 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] [[Категория:11 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Мәскәү химик-технология институтын тамамлаусылар]] 3ja0do9hzghk0ptouq2zw715f76d6md 0 176815 1296934 1150796 2026-05-14T13:11:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296934 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Дингә ҡаршы пропаганда''' — диндән айырыу маҡсатында кешеләрҙең аңына [[Атеизм|атеистик]] донъяға ҡараш тыуҙырыу өсөн йоғонто яһау. {{Врезка| |Ширина = 250px |Выравнивание = right |Содержание = СССР-ҙа һәм башҡа социалистик илдәрҙә атеизм пропагандаһы — коммунистик тәрбиәнең төҙөмсәһе. | Подпись = «Атеизм» мәҡәләһе,<br>Совет энциклопедик һүҙлеге,<br> 1987 йыл}} [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] атеистик пропаганда буйынса эш [[киң мәғлүмәт саралары]] (матбуғат, радио, телевидение), сәнғәт әҫәрҙәре (китаптар, кинофильмдар, рәсем сәнғәте) аша һәм телдән (лекция) үткәрелә. == СССР-ҙа дингә ҡаршы пропаганданы ойоштороу == 1921 йылда РКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы пропаганда бүлегендә дингә ҡаршы көрәште координациялау өсөн Сиркәүгә ҡаршы комиссияһы барлыҡҡа килә. Комиссия составына Агитпроп, РКП(б) Мәскәү комитеты, Юстиция халыҡ комиссариаты VIII ликвидацион бүлеге, РКСМ Үҙәк Комитеты, ә шулай уҡ Мөғариф халыҡ комиссариаты һәм Баш сәйәси идаралығы чиновниктары инә. [[1925 йыл]]да «Аллаһыҙ» гәзите дуҫтары йәмғиәте (1947 йылға тиклем ғәмәлдә була) нигеҙендә «Һуғышсан аллаһыҙҙар союзы» массауи йәмғиәт ойошмаһы (СВБ, 1929 йылдың июненә тиклем — «Аллаһыҙҙар союзы») булдырыла, уның етәксеһе Емельян Ярославский (Губельман) була. 1930-сы йылдарға дингә ҡаршы пропаганда илдә Һуғышсан алллаһыҙҙар союзында үҙәкләштерелә. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] башланыу менән Һуғышсан алллаһыҙҙар союзы эшмәкәрлеге бөтөрөлә: Емельян Ярославский һәм башҡа хеҙмәткәрҙәр башҡа мөһим көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн йүнәлтелә. 1947 йылда Союз формаль рәүештә ябыла, ә бөтә матди саралар Сәйәси һәм ғилми белемде таратыу буйынса Бөтә Союз йәмғиәтенә тапшырыла. Ғилми-атеистик пропаганда буйынса төп белгестәрҙе «элек аллаһыҙҙар тип исемләнгән иҫке кадрҙар» тәшкил итә. Улар етәкселегендә 1940-сы йылдар башында — 1950-се йылдарҙа «Знание» йәмғиәте нәшер иткән атеистик әҙәбиәте тиражы үҙгәрмәй тиерлек. == Совет ҡануниәтендә дингә ҡаршы пропаганда == {{Врезка |Выравнивание = left |Ширина = 280px |Содержание=<small>'''Статья 13.''' В целях обеспечения за трудящимися действительной свободы совести церковь отделяется от государства и школа от церкви, а свобода религиозной и антирелигиозной пропаганды признается за всеми гражданами. </small> |Подпись = ''Конституция РСФСР 1918 года''<ref name=garant1918>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1918/chapter/5/#block_1013 Раздел второй. Общие положения Конституции Российской Социалистической Федеративной Советской Республики. Глава пятая] // Конституция (Основной Закон) Российской Социалистической Федеративной Советской Республики (принята V Всероссийским Съездом Советов в заседании от 10 июля 1918 г.)</ref><ref name=hist1918>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm КОНСТИТУЦИЯ (Основной Закон) РОССИЙСКОЙ СОЦИАЛИСТИЧЕСКОЙ ФЕДЕРАТИВНОЙ СОВЕТСКОЙ РЕСПУБЛИКИ. Принята V Всероссийским съездом Советов в заседании от 10 июля 1918 года]</ref> }} {{Врезка |Выравнивание = left |Ширина = 280px |Содержание=<small>'''Статья 124.''' В целях обеспечения за гражданами свободы совести церковь в СССР отделена от государства и школа от церкви. Свобода отправления религиозных культов и свобода антирелигиозной пропаганды признается за всеми гражданами. </small> |Подпись = Конституция СССР 1936 года<ref name=garant1936>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1936/red_1936/3958676/chapter/10/#124 Глава Х Основные права и обязанности граждан] // Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (утверждена постановлением Чрезвычайного VIII Съезда Советов Союза Советских Социалистических Республик от 5 декабря 1936 г.)</ref> }} {{Врезка |Выравнивание = left |Ширина = 280px |Содержание=<small>'''Статья 52.''' Гражданам СССР гарантируется свобода совести, то есть право исповедовать любую религию или не исповедовать никакой, отправлять религиозные культы или вести атеистическую пропаганду. Возбуждение вражды и ненависти в связи с религиозными верованиями запрещается.<br> Церковь в СССР отделена от государства и школа - от церкви. </small> |Подпись = Конституция СССР 1977 года<ref name=garant1977>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/red_1977/5478732/chapter/7/#block_700 Глава 7. Основные права, свободы и обязанности граждан СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507041247/http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1977/red_1977/5478732/chapter/7/#block_700 |date=2014-05-07 }} // Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик (принята на внеочередной седьмой сессии Верховного Совета СССР девятого созыва 7 октября 1977 г.))</ref> }} [[РСФСР-ҙың 1918 йылғы Конституцияһы]]на ярашлы «дини һәм дингә ҡаршы пропагандалау иреклеге» баштан уҡ гарантиялана. Формаль рәүештә [[РСФСР-ҙың 1925 йылғы Конституцияһы]]н ҡабул итеү менән хәлдәр үҙгәрмәй: 1925 йылғы Конституцияһының 4 статьяһы тулыһынса тиерлек 1918 йылғы Конституцияның 13 статьяһы менән «сиркәү һүҙе алдында өтөр барлыҡҡа килеүенән башҡа» тап килә<ref name="garant1925">[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1925/red_1925/5508617/chapter/1/#11100 Раздел первый. Общие положения. Глава первая]{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}} // Конституция (Основной закон) Российской Социалистической Федеративной Советской Республики (утверждена постановлением XII Всероссийского Съезда Советов от 11 мая 1925 г.)</ref>. Әммә 1929 йылдың майында Бөтә Рәсәй Советтар XIV съезында РСФСР Конституцияһының 4 статьяһына төҙәтмәләр индерелә, уларға ярашлы дини пропаганда иреклеге дини ғибәҙәттәр иреклегенә алыштырыла, ошо уҡ ваҡытта дингә ҡаршы пропагандалау хоҡуғы һаҡлана. Съезда, атап әйткәндә, 4 статьяһы түбәндәге редакцияла билдәләнә<ref name="garant1929">[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1925/postanovleniya/3946674/ Постановление XIV Всероссийского Съезда Советов от 18 мая 1929 года «Об изменении и дополнении статей 1, 4, 12, 13, 15, 16, 17, 20, 21, 22, 25, 27, 29, 32, 35, 36, 38, 43, 44, 45, 49, 50, 51, 52, 54, 57, 58, 59, 61, 62, 64, 65, 66, 67, 69, 84 и 89 Конституции (Основного закона) РСФСР»] </ref>: [[СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһы]] атеистар һәм диндарҙар араһындағы айырманы арттыра: 124-се статьяһында: «Дини культтарҙы атҡарыу иреклеге һәм дингә ҡаршы пропагандалау иреклеге бөтә граждандарға ла рөхсәт ителә», йәғни дин тотоу хоҡуғы дини йолаларҙы атҡарыу хоҡуғына алмаштырыла. [[СССР-ҙың 1977 йылғы Конституцияһы|1977 йылғы СССР Конституцияһының]] 52-се статьяһында выждан азатлығы граждандың динде тотоу йәки бөтөнләй дин тотмау, дини культтарҙы үтәү йәки атеистик пропаганда алып барыу хоҡуғы булараҡ билдәләнә. Советтар Союзында дини пропаганда «выждан азатлығы» төшөнсәһенә индерелмәй. == Хәҙерге Рәсәй ҡануниәтендә дингә ҡаршы пропаганда == Ғәмәлдәге [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы|Рәсәй Конституцияһының]] 28-се статьяһы иғлан итә: {{цитата|Каждому гарантируется свобода совести, свобода вероисповедания, включая право исповедовать индивидуально или совместно с другими любую религию или не исповедовать никакой, свободно выбирать, иметь и распространять религиозные и иные убеждения и действовать в соответствии с ними.}} Шулай итеп, хәҙерге Конституцияла дини ҡараштарҙы пропагандалау һәм атеистик пропаганда тигеҙ хоҡуҡлы. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{БСЭ3|заглавие=Антирелигиозная пропаганда}} * {{Православная энциклопедия|77796|Безбожная пятилетка|4|443—444}} * {{Православная энциклопедия|76760|Атеизм|3|660—675|[[Казарян, Александр Торгомович|Казарян А. Т.]], [[Римский, Сергей Викторович|Римский С. В.]], [[Журавский, Александр Владимирович|Журавский А. В.]]}} * [http://krotov.info/libr_min/16_p/ay/ps_41.htm Глава 7. Наступление на религию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523230857/http://krotov.info/libr_min/16_p/ay/ps_41.htm |date=2014-05-23 }} // {{книга |автор=[[Пайпс, Ричард|Пайпс Р.]]|заглавие=Русская революция |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Пер. Михаила Тименчика |издание= |место=М. |издательство=«Захаров» |год=2005 |том=1, 2 |страницы= |столбцы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Пайпс}} * [[Пущанский, Владислав Викторович|Пущанский В. В.]] [http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1291710 Правовое регулирование функционирования русской православной церкви в России в XX веке :Историко-правовой аспект] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112554/http://law.edu.ru/book/book.asp?bookID=1291710 |date=2016-03-04 }}: Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук. СПб., 2006. * Сердюк М. Б. [http://www.nbuv.gov.ua/portal/Soc_Gum/Nvmdu/Ist/2010_3_29/22_29.pdf Антирелигиозная пропаганда на советском Дальнем Востоке (1948—1954 годы)]. // Науковий вісник Миколаївського державного університету імені В. О. Сухомлинського. Історичні науки. Выпуск 3.29, 2010. С. 174. [[Категория:Дин]] [[Категория:Атеизм]] [[Категория:Пропаганда]] [[Категория:СССР-ҙа дин менән көрәш]] rw4xmvkor9dgrl2vs7x508v6ryjra4i 0 179897 1296967 1218107 2026-05-14T22:24:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296967 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Заугольнова Людмила Борисовна'''  ([[13 апрель]] [[1936 йыл]], [[Мәскәү]] — [[14 май]], [[2014 йыл]], [[Мәскәү]] ҡалаһы) — СССР һәм Рәсәй ботанигы, биология фәндәре докторы, профессор, РФА урмандарының экология һәм продуктивлылығы проблемалары буйынса Үҙәктең урман экосистемаларының структур-функциональ ойошмһы һәм тотороҡлоғо лабораториһының баш ғилми хеҙмәткәре, урман [[Геоботаника|фитоценология]]һы, типологияһы һәм урмандар классификацияһы, урмандарҙағы сукцессия өлкәһендә белгес. == Биографияһы == Людмила Борисовна Заугольнова 1936 йылдың 13 апрелендә Мәскәүҙә тыуа. 1958 йылда [[Мәскәү дәүләт педагогия университеты|В.И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтын]] тамамлай. 1958-1962 йылдарҙа [[Приморье крайы]]ның Артём ҡалаһында биология уҡытыусыһы булып эшләй. 1962-1992 йылдарҙа Мәскәү дәүләт педагогия институтының биология лабораторияһында эшләй, тәүҙә лаборант, артабан кесе һәм өлкән ғилми хеҙмәткәр була. 1969 йылда «[[:ru:Онтогенез|Онтогенез]] и возрастные спектры популяций [[:ru:Ясень_обыкновенный|ясеня обыкновенного]] в [[:ru:Фитоценоз|фитоценозах]] лесной и лесостепной зон» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1974 йылда профессор А.А. Урановтың вафатынан һуң, лабораторияла ботаника төркөмө етәксеһе, коллектив тикшеренеүҙәр ойоштороусыһы була. 1992 йылда РФА урмандар экологияһы һәм продуктлылығы проблемалары буйынса үҙәккә эшкә күсә, бында урман [[геоботаника]]һы проблемалары өҫтөндә эшләй. 1994 йылда «Структура популяций [[:ru:Семенные_растения|семенных растений]] и проблемы их мониторинга» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай<ref>{{Мәҡәлә|ссылка=|автор=|заглавие=Людмила Борисовна Заугольнова (1936-2014)|год=|язык=|издание=Лесоведение. 2014. № 5. С. 95-96|тип=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref><ref name=":0">{{Мәҡәлә|ссылка=|автор=|заглавие=Людмила Борисовна Заугольнова (1936-2014)|год=|язык=|издание=Популяционно-онтогенетическое направление в России и ближнем зарубежье: справочное издание / отв. ред. Л.А. Жукова; сост.: Л.А.Жукова, Н.М. Державина, И.В. Шивцова. Тверь: ТГУ, 2018. С. 143-146|тип=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref>. == Фәнни эшмәкәрлеге == Төп фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — урман фитоценологияһы, урмандарҙың классификацияһы һәм типологияһы, урмандарҙа сукцессия. Л.Б. Заугольнованың фәнни ҡараштарының формалашыуында уның ғилми етәксеһе А.А. Уранов идеялары ҙур роль уйнай. Уның исеме менән ботаникала онтогенетик-популяцион ҡараштың башланғысы, йәғни үҫемлектәрҙең йәш осорҙарына бүлеүгә иғтибар итеүҙе тәҡдим иткән йүнәлеш бәйле. «Онтогенез и возрастные спектры популяций ясеня обыкновенного в фитоценозах лесной и лесостепной зон» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы «ағас тоҡомдары популяцияһын өйрәнеүҙә айырым ҡараш менән уларҙың йәш структураһы үҙенсәлектәрен календарь йәше күҙлегенән түгел, ә бәлки йәше торошонан сығып һүрәтләй. Артабан тикшеренеүсе үҫемлектәрҙең популяция кимәлендәге иерархик тиң берәмектәр системаһын эшләй, биоморфологик үҙенсәлектәр һәм онтогенез менән бәйле рәүештә күп йыллыҡ үҫемлектәрҙең популяциялары структураһының һәм динамикаһының үҙенсәлектәрен асыҡлай. Заугольнова бер фитоценоз сиктәрендә үҫемлектәрҙең ценопопуляция динамикаһы кимәлен анализлай һәм билдәләй. Ул демографик структураның күрһәткесе булараҡ онтогенетик спектр анализының яңы ысулдарын тәҡдим итә һәм спектрҙарҙың база һәм үҙенсәлекле төшөнсәләрен индерә, ценопопуляцияларҙың критик торошо төшөнсәһен нигеҙләй, мониторинг өсөн ҡулланыла торған диагностика ысулын тәҡдим итә, орлоҡло үҫемлектәрҙең популяцион мониторингы сылбыры өсөн билдәләр исемлеген әҙерләй. Урмандарҙың экологияһы һәм тотороҡлоғо үҙәгендә эшләү осоронда Заугольнова яуаплы мөхәррир һәм автор булараҡ биш коллектив монографияны нәшер итеүҙә ҡатнаша. Уның тарафынан «Ценофонд лесов Европейской части России» һәм «Определитель типов леса Европейской части России» сайттары, шулай уҡ биология фәндәре докторы О.В. Смирнова менән берлектә үҫемлектәрҙең экология һәм ценотик төркөмдәре буйынса мәғлүмәттәр базаһы булдырылған. Л.Б. Заугольнова шулай уҡ ватан урман геоботаникаһында һәм урмансылыҡ белемендә киң таралған доминант классификацияһы һәм Браун-Бланк үҫемлек берләшмәләренең халыҡ-ара классификацияһы араһында туры килеү-килмәүҙе тәртипкә һалыу һәм билдәләү өҫтөндә эшләй. Эшенең һөҙөмтәһе булып Европа Рәсәйе урмандары тибының иллюстрациялы электрон билдәләүсеһе тора<ref name=":0"/>. == Төп хеҙмәттәре == * О биологии самосева обыкновенного ясеня (fraxinus excelsior l.) // Биологические науки. 1967. № 5. С. 99–102. * Вопросы морфогенеза [[Сәскәле үҫемлектәр|цветковых растений]] и строения их популяций / Под ред. проф. А.А. Уранова. М.: Наука, 1968. 234 с. * Ценопопуляции растений (основные понятия и структура) / Отв. ред. А.А. Уранов, Т.И. Серебрякова. М., 1976. 217 с. * Ценопопуляции растений. Развитие и взаимоотношения / А. Г. Богданова, Н. М. Григорьева, В. Н. Егорова и др. М., 1977. 131 с. * Динамика ценопопуляций растений / Отв. ред. Т.И. Серебрякова / Л. А. Жукова, И. М. Ермакова, Л. Б. Заугольнова и др. М., 1985. 208 с. * Handbook of vegetation science. III. The population structure of vegetation / T.A. Rabotnov, L.B. Zaugolnova, I.M. Ermakova et al. Dordrecht, 1985. 669 p. * Ценопопуляции растений (очерки популяционной биологии) / Л.Б. Заугольнова, Л.А. Жукова, А.С. Комаров, О.В. Смирнова. М.: Наука, 1988. 184 с. * Диагнозы и ключи возрастных состояний лесных растений. Деревья и кустарники / Под ред. О.В. Смирновой. М., 1989. 102 с. * Восточноевропейские широколиственные леса / Под ред. О.В. Смирновой. М.: Наука, 1994. 364 с. * Информационно-аналитическая система для оценки сукцессионного состояния лесных сообществ / Л. Б. Заугольнова, Л. Г. Ханина, А. С. Комаров и др. Пущинский научный центр РАН Пущино, 1995. 51 с. * Current state of broad-leaved forests in Russia, Belorussia, Ukraine: historical development, biodiversity, structure and dynamic / R. V. Popadyuk, O. V. Smirnova, O. I. Evstigneev et al. PRC RAS Pushchino, 1995. 74 p. * Сукцессионные процессы в заповедниках России и проблемы сохранения биологического разнообразия / Под ред. О.В. Смирновой, Е.С. Шапошникова. Российское ботаническое общество СПб, 1999. 549 с. * Состав и структура растительности лесной катены в смешанных лесах южной части [[Кострома өлкәһе|Костромской области]] / Под общ. ред. Шутова В.В. Костромской государственный технологический университет. Кострома, 2000. 92 с. * Оценка и сохранение биоразнообразия лесного покрова в заповедниках европейской России / О. В. Смирнова, Л. Б. Заугольнова, Л. Г. Ханина и др. М., 2000. 196 с. * Восточноевропейские леса: история в [[Голоцен|голоцене]] и современность / Отв. ред. О.В. Смирнова. Книга 2. М., 2004. 575 с. * [http://cepl.rssi.ru/bio/flora/main.htm. Ценофонд лесов Европейской России.] Центр по проблемам экологии и продуктивности лесов РАН. М., 2006. * Мониторинг биологического разнообразия лесов России: методология и методы / Отв. ред. А.С. Исаев. М., 2008. 453 с. * Методические подходы к экологической оценке лесного покрова в бассейне малой реки / ред. Л.Б. Заугольновой, Т.Ю. Браславской. М.,2010. 383 с. * [http://www.cepl.rssi.ru/bio/forest/ Определитель типов леса Европейской России]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Под ред. Истоминой И.И. М., 2012. (соавт. Мартыненко В. Б.) * Boreal forests / O. V. Smirnova, M. V. Bobrovsky, L. G. Khanina et al. // European Russian Forests: Their Current State and Features of Their History. Vol. 15. 2017. P. 59–204<ref name=":0"/>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Людмила Борисовна Заугольнова (1936-2014) // Лесоведение. 2014. № 5. С. 95-96. * Людмила Борисовна Заугольнова (1936-2014) // Популяционно-онтогенетическое направление в России и ближнем зарубежье: справочное издание / отв. ред. Л.А. Жукова; сост.: Л.А.Жукова, Н.М. Державина, И.В. Шивцова. Тверь: ТГУ, 2018. С. 143-146. == Һылтанмалар == * [https://istina.msu.ru/workers/9577749/style/gost/ Публикации Л.Б. Заугольновой] на сайте ИСТИНА * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=90717 Публикации Л.Б. Заугольновой]{{Недоступная ссылка|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте eLibrary [[Категория:Мәскәү дәүләт педагогия университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Биология фәндәре докторҙары]] [[Категория:XXI быуат биологтары]] [[Категория:XX быуат биологтары]] [[Категория:Рәсәй биологтары]] [[Категория:СССР биологтары]] [[Категория:Рәсәй ботаниктары]] [[Категория:Алфавит буйынса ботаниктар]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:2014 йылда вафат булғандар]] [[Категория:14 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]] [[Категория:1936 йылда тыуғандар]] [[Категория:13 апрелдә тыуғандар]] 2y3z8mxdace6lfo5jn47v64krrt87i9 0 188639 1296984 1214860 2026-05-15T04:17:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296984 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Илһамов''' '''Тамерлан Айсар улы'''<ref>{{Cite web|access-date=2022-09-06}}</ref> ([[22 июнь]] [[1994 йыл]] — [[4 июль]] [[2022 йыл]]) — гвардия зенит ракета полкының зенит батареяһы хәрби расчет командиры, гвардия прапорщигы. [[Рәсәй Федерацияһы Геройы]] ([[2022]]).<ref>{{Cite news|title=Звания Героев России посмертно присвоили двум военнослужащим из Башкирии|url=https://www.rbc.ru/regional/ufa/01/08/2022/62e78c3c9a7947b34cc9d5f5|work=rbc.ru}}</ref> == Биографияһы == Тамерлан Илһамов [[1994 йыл]]дың [[22 июнь|22 июнендә]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Әбйәлил районы]] [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] ауылында тыуған. 2009—2011 йылдарҙа Советтар Союзы Геройы, генерал-майор [[Күсимов Таһир Тайып улы|Таһир Кусимов]] исемендәге урындағы гимназияла уҡый. 2011 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]] (хәҙер — Өфө фән һәм технологиялар университеты) [[Сибай]] филиалының юридик факультетына уҡырға инә. 2012 йылдың декабрендә үҙ теләге менән хәрби хеҙмәткә китә, [[2014 йыл]]дың мартында хәрби хеҙмәт үтеүе тураһында контрактҡа ҡул ҡуя. Гвардия зенит ракетаһы полкының зенит ракетаһы батареяһы хәрби расчетының командиры булып хеҙмәт итә. Сүриәлә, Таджикстанда була. Бер үк ваҡытта Сервноводскиҙа аграр-техник колледжда «ауыл хужалығын механизациялау» һөнәре буйынса белем ала һәм уны 2019 йылда тамамлай. == Хәрби эшмәкәрлеге == [[2022 йыл]]дың [[24 февраль|24 февраленән]] үҙенең подразделениеһы составында Украиналағы махсус хәрби операцияла ҡатнаша. Рәсәй киң мәғлүмәт саралары белдереүенсә, Илһамовтың расчеты 4 июлдә хәрби дежурство ваҡытында, Украина хәрби көстәренең авиаһөжүме Рәсәй хәрби позицияларына барып етмәһен өсөн, уларға ҡаршы ут аса һәм һөжүмде үҙенә ҡабул итә. Дошмандың 9 ракетаһын бәреп төшөрәләр, әммә позиция алмаштырғанда 2 ракета беҙҙең ЗРК-ға эләгә. Илһамовһәм уның хеҙмәттәштәре һәләк була.<ref>{{Cite web|url=https://ufa.rbc.ru/ufa/18/08/2022/62fe08d09a7947a75ac79b0c|title=БГУ могут присвоить имя погибшего на Украине Тамерлана Ильгамова|access-date=2022-11-03|archive-date=2022-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221103203618/https://ufa.rbc.ru/ufa/18/08/2022/62fe08d09a7947a75ac79b0c|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bashenc.online/ru/articles/112237/|title=«Ильгамов Тамерлан Айсарович»|access-date=2022-11-03|archive-date=2022-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221103203613/http://bashenc.online/ru/articles/112237/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uchalinka.com/news/sobytiya-i-fakty/2022-08-02/dva-urozhentsa-bashkirii-udostoeny-zvaniya-geroya-rossii-2896086|title=«Два уроженца Башкирии удостоены звания Героя России»|access-date=2022-11-03|archive-date=2022-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221103203615/https://uchalinka.com/news/sobytiya-i-fakty/2022-08-02/dva-urozhentsa-bashkirii-udostoeny-zvaniya-geroya-rossii-2896086|deadlink=no}}</ref> 2022 йылдың 13 июлендә [[Әбйәлил районы]]нда тыуған Аскар ауылында ерләнә. Үлгәндән һуң Рәсәй Президенты Указына ярашлы (ябыҡ указ), Рәсәй Геройы исеме бирелә. Награда Өфөлә Илһамовтың ата-әсәһенә тапшырыла. == Наградалары һәм ҡаҙаныштары == * [[Рәсәй Федерацияһы Геройы]] (2022) * «Ҡаһарманлыҡ өсөн» миҙалы (2022)<ref name=":0">{{Cite web|access-date=2022-09-06|accessdate=2022-09-02|archiveurl=no}}</ref> * 2-се дәрәжә «Хәрби фиҙаҡәрелеге өсөн» миҙалы (2017)<ref name=":0" /> * «Сүриәләге хәрби операцияла ҡатнашыусы» миҙалы (2017)<ref name=":0" /> == Хәтер == 2022 йылдың 1 сентябрендә Әбйәлил районының Аскар ауылында Советтар Союзы Геройы Тагир Кусимов исемендәге гимназия бинаһына Рәсәй Геройы Тамерлан Илһамовҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.<ref>[https://api.bashinform.ru/attachments/a6cfc1f2c0a9d66cf90a13c746a23aeea5f55a15/store/crop/0/0/1600/1069/1600/0/0/b59f31b7190a72f2602c9ca063ded6a9aefe9f3d8d197ea40e1d3bc1fe9c/8dd8de02b4fe384c5f8c45bd5e76af6a.jpg Фотография мемориальной доски]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Өфө фән һәм технологиялар университетының (БДУ) Сибай филиалына Тамерлан Илһамов исемен биреү планлаштырыла. «Марка» акционерҙар йәмғиәте Тамрлан Илһамов, хәрби күренеш һәм «Алтын йондоҙ» миҙалы төшөрөлгән почта маркаһы сығара (2022). == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Рәсәй Федерацияһы Геройҙары]] [[Категория:Украинала вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Һуңғы бер йылда вафат булған шәхестәр]] [[Категория:2022 йылда вафат булғандар]] [[Категория:4 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:1994 йылда тыуғандар]] [[Категория:22 июндә тыуғандар]] 73rlxfk8yhfgnrsnu23mqd5rnnwgvtm 102 199994 1296951 1296928 2026-05-14T18:11:56Z Вәхит 24644 /* Ҡатнашыусылар */ 1296951 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк) ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]] |4 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |45 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |11 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |43 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |61 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |20 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] bkcbsfnp22qlwsrnk0rk35wleqycy4e 1296952 1296951 2026-05-14T18:12:49Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1296952 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк) ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]] |4 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |45 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |11 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |43 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |61 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |21 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] pysd0boxs99hrl6xdsna1alb3j18q4r 1297017 1296952 2026-05-15T09:28:55Z Вәхит 24644 /* Ҡатнашыусылар */ 1297017 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк) ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |38 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]] |4 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |45 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |11 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |43 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |62 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |21 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] dj6gdztnv6n3if8tx63ui0eo6dqti08 0 200324 1296986 1293826 2026-05-15T05:00:49Z CommonsDelinker 131 Вики-Һаҡлағыстағы Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg рәсеме [[commons:User:Krd|Krd]] ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: No ticket permission since 14 April 2026. 1296986 wikitext text/x-wiki '''Искандар Муда''' (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – 27 декабрь 1636<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) — Ачéһ Дарус-Сәләм султанлығының ун икенсе султаны, уның хакимлығы осоронда султанлыҡ үҙенең иң ҙур территориаль киңлегенә иреште, Көнбайыш [[Индонезия]] архипелагында һәм Малакка боғаҙында иң көслө һәм иң бай дәүләт булып торҙо. «Искандар Муда» һүҙмә-һүҙ «йәш Александр» тигәнде аңлата, һәм уның яуҙары күп осраҡта [[Искәндәр|Бөйөк Александрҙың]] яуҙары менән сағыштырылған.<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Уның билдәле яулап алыуҙарынан тыш, уның хакимлығы осоронда Ачéһ ислам фәне һәм сауҙа буйынса халыҡ-ара үҙәк булараҡ танылды. Ул Ачéһ султанлығын нигеҙләүсе Әли Муғайәт Шахтың тура ир-ат нәҫеленән килгән һуңғы султан булды. Искандар Муданың вафаты Ачéһ султанлығының нигеҙ һалыусы династияһы — Мекута Алам йорто — юҡҡа сығыуын һәм уны икенсе династия алмаштырыуын аңлатты. [[Файл:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|слева|мини|1615 йылда Искәндәр Муданың [[Англия]] батшаһы Яков I- гә яҙған хаты]] == Һылтанмалар == [[Категория:1580-се йылдарҙа тыуғандар]] dyu2cjl684m21xs47wn3hmvgbv3nowr 0 200697 1296994 1295835 2026-05-15T05:50:03Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1296994 wikitext text/x-wiki {{Музей |название = Иран милли музейы |оригинал = Muze ye Melli ye Irān – موزهٔ ملی ایران |файл = National Museum of Iran Darafsh (839).JPG |размер = 300px |подпись = |основан = [[1937]] |адрес = 30th Tir,<br> [[Тегеран]], [[Иран]] |lat_dir =N |lat_deg =35 |lat_min =41 |lat_sec =13.36 |lon_dir =E |lon_deg =51 |lon_min =24 |lon_sec =52.60 |посетители = |директор = Джебраил Нокандех |факс = |ссылка = }} '''Иран милли музейы''' ({{lang-ru|Иранский национальный музей}},{{lang-fa|موزه ایران باستان}}, Muze-ye Irân-e Bâstân) — [[Тәһран|Тегеран]]да урынлашҡан [[археология|археологик]] һәм тарихи [[музей]]. Ике музей комплексынан тора: боронғо Иран музейы ((Muze y Irān e Bāstān)), ул 1937 йылда асыла, һәм [[ислам]]дан һуңғы дәүер музейы (Muze ye Dowrān e (pasā Eslāmi)), 1972 йылда асыла. Музей экспозицияһында боронғо һәм [[урта быуаттар|урта быуат]] осоро тарихи ҡомартҡылары, шул иҫәптән керамик һауыттар, металл, туҡыу әйберҙәре, ҡайһы бер һирәк китаптар һәм тәңкәләр бар<ref name="National Museum of Iran">[http://www.otraq.com/showlandmark.aspx?landmark=National+Museum+of+Iran&city=Tehran «Otraq.com, Iran’s Tourism Guide»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020115136/http://www.otraq.com/showlandmark.aspx?landmark=National+Museum+of+Iran&city=Tehran |date=2014-10-20 }}</ref>. Музей коллекцияһында 300 000 экспонат иҫәпләнә<ref>{{Cite web |url=http://www.iran-daily.com/News/126932.html |title=Iran to host exhibition on Mexican art, history |access-date=2017-05-16 |archive-date=2016-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216103256/http://www.iran-daily.com/News/126932.html |url-status=live }}</ref>. Музейҙа бер нисә тикшеренеү бүлексәһе, шул иҫәптән палеолит һәм остеология бүлектәре, шулай уҡ керамиканы өйрәнеү үҙәге бар. == Тарихы == [[Файл:Teheran entree musee national.jpg|thumb|upright|Боронғо Иран музейына төп инеү урыны]] [[Файл:Muzeh Melli side.jpg|thumb|upright|Боронғо Иран музейының фасады]] [[Файл:Chart-NMI-English -.jpg|thumb|upright|Иран милли музейының ойоштороу структураһы]] 11 мең квадрат метр самаһы майҙанлы боронғо Иран музейының кирбес бинаһы xx быуат башында француз архитекторы Андре Годар тарафынан проектлана. Бина 1935 йылда төҙөлә башлай һәм ике йыл эсендә тамамлана. 1937 йылда рәсми асыла. Һуңынан исламдан һуңғы осор музейы бинаһы төҙөлә, уны төҙөгәндә аҡ травертин ҡулланыла. Бина 1972 йылда төҙөлгән һәм күп кенә эске үҙгәрештәр кисерә, [[Иранда Ислам революцияһы|1979 йылғы революция]] ваҡытында реконструкция дауам итә. Боронғо Иран музейы бинаһы өс залдан тора. Унда түбәнге, урта һәм өҫкө [[палеолит]], шулай уҡ [[неолит]], [[Ҡула дәүере|баҡыр быуат]], иртә һәм һуңғы [[ҡула дәүере|бронза]] һәм [[тимер быуат]], [[Әһәмәниҙәр]], [[Селевкиҙар дәүләте]], парфяндар һәм [[Сәсәниҙәр]] осоро артефакттары һәм ҡаҙылмалары ҡуйылған. Исламдан һуңғы осор музейы өс ҡаттан тора. Экспозицияла Ирандың исламдан һуңғы дәүеренән башлап төрлө керамик изделиелар, текстиль, текстар, сәнғәт әҫәрҙәре, астролябия, каллиграфия өлгөләре бар. == Бүлектәр == * Тәбиғәтте һаҡлау бүлеге * Палеолит бүлеге * Остеология бүлеге * Тарихҡа тиклемге бүлек * Тарих бүлеге * Ислам бүлеге * Ҡулъяҙмалар һәм манускрипттар бүлеге * Матбуғат һәм тәңкәләр бүлеге * Керамиканы өйрәнеү үҙәге == Ваҡытлыса күргәҙмәләр == Музейҙың яңы бинаһының беренсе ҡатында музей коллекцияларының заманса күргәҙмәләре урынлашҡан. Ваҡытлыса күргәҙмәләр йылына ике-өс тапҡыр үткәрелә, һәм, ҡағиҙә булараҡ, бер-ике ай эшләй. 2014 йылдың авгусынан октябренә тиклем музейҙа «Иранда кешеләр һәм хайуандар араһындағы ике йөҙ мең йыллыҡ мөнәсәбәттәр» исемле күргәҙмә үтә<ref name="The Guardian's report about exhibition">{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2014/nov/14/-sp-iran-archeology-national-museum-tourism |title=«The Guardian’s report about exhibition» |access-date=2017-05-16 |archive-date=2017-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170311141200/https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2014/nov/14/-sp-iran-archeology-national-museum-tourism |url-status=live }}</ref>. Күргәҙмә Иранда һуңғы палеолиттан алып беҙҙең көндәргә тиклем боронғо кешелек йәмғиәттәре һәм төрлө хайуан төрҙәренең бергә йәшәүенә арнала. == Галерея == <gallery class="center"> Iran Bastan Museum, National Museum of Iran, Tehran.jpg|Боронғо Иран музейы, Иран милли музейының бер өлөшө Museum of Islamic Art and Archaeology of Iran, National Museum of Iran.jpg|Ислам дәүеренең музейы, Иран милли музейының бер өлөшө 32330-Tehran (8012458783).jpg|<small>Һынлы сәнғәт бүлеге<br>''Исламдан һуңғы дәүер музейы''</small> Marlik cup iran.jpg|Боронғо Иран музейында һаҡланған Марлик ҡәберлегенән алтын кубок, тимер быуат осоро Marlik, Iron Age, Gilan, National Museum of Iran.jpg|Боронғо Иран музейында һаҡланған тимер быуат хайуаны статуяһы Boar, clay figurine, Neolithic Period, Sarab, National museum of Iran.jpg|<small>Тепе Сарабта табылған неолит осорондағы ҡабандың балсыҡ фигураһы, Боронғо Иран музейында һаҡлана</small> 31756-Tehran (8012466233).jpg|«Тоҙланған кешеләр», Боронғо Иран музейында һаҡлана. Clay human figurine (Fertility goddess) Tappeh Sarab, Kermanshah ca. 7000-6100 BCE Neolithic period, National Museum of Iran.jpg|<small>Тепе Сарабта табылған уңдырышлылыҡ алиһәһенең неолит осорона ҡараған балсыҡ фигураһы Боронғо Иран музейында һаҡлана</small> </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == {{навигация}} * [http://gallery.netbaran.com/museum-National%20Museum%20of%20IRAN.htm Photo Gallery of the National Museum of Iran]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201213030417/http://gallery.netbaran.com/museum-National%20Museum%20of%20IRAN.htm |date=2020-12-13 }} * [https://web.archive.org/web/20050525001930/http://www.nationalmuseumofiran.ir/ National Museum of Iran] * [https://web.archive.org/web/20141020115136/http://www.otraq.com/showlandmark.aspx?landmark=National+Museum+of+Iran&city=Tehran National Museum of Iran] * [https://web.archive.org/web/20050830103954/http://www.saadabadgallery.ir/ Sa’d Abad Gallery of Fine Arts] * [http://www.glasswaremuseum.ir/ Glassware Museum of Tehran]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612073956/http://www.glasswaremuseum.ir/ |date=2008-06-12 }} * Hamid-Reza Hosseini, ''Shush at the foot of [[Лувр|Louvre]]'' (''Shush dar dāman-e Louvre''), in Persian, Jadid Online, 10 March 2009, [http://www.jadidonline.com/story/10032009/frnk/susa_shush]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222152259/http://www.jadidonline.com/story/10032009/frnk/susa_shush |date=2016-12-22 }}. p135ovp4m6srgo1o349pjtf9g182qwh 1 200848 1296956 1296781 2026-05-14T18:14:17Z Юлдашева Луиза 18980 1296956 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Кашефи, Эльхам|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=Шәхес|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 15:39, 13 май 2026 (UTC) iagplllzqrwzz3sf23xgc3t49lbk9cg 1 200861 1296955 1296919 2026-05-14T18:13:52Z Юлдашева Луиза 18980 1296955 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Шамлу, Ахмад|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=Шәхес|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 07:57, 14 май 2026 (UTC) 5hwz2cqyeqrqhuin6q7tbhaesdiy7u6 0 200862 1296945 1296917 2026-05-14T18:02:03Z Вәхит 24644 /* Тарихы */ 1296945 wikitext text/x-wiki {{Мост |Название моста = Красноярск тимер юл күпере |Изображение = Bridge over Yenisei.jpg |Ширина изображения = 300 |Подпись = Күпер XIX быуат аҙағында−XX быуат башында |Официальное название = |Область применения = тимер юл |Пересекает = [[Йәнәсәй]] йылғаһын |Место = [[Красноярск]], Рәсәй |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 59|lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg = 92|lon_min = 48|lon_sec = 44 |region = RU |CoordScale = |Тип конструкции = бер юллы фермалы конструкция |Основной пролёт = 140 метр |Общая длина = 1 км |Ширина моста = |Нагрузка = |Дата открытия = [[28 март]] [[1899 йыл]] |Дата закрытия = [[30 ғинуар]] [[1999 йыл]] |на карте яндекс = <!-- в полном формате, начиная с http:// --> |на карте гугл = <!-- в полном формате, начиная с http:// -->}} '''Йәнәсәй йылғаһы аша тәүге тимер юл күпере''' ({{lang-ru|Железнодорожный мост через Енисей (Красноярск)}}) [[Красноярск]]иҙа 1895—1899 йылдарҙа һалына һәм 2007 йылға тиклем, һүтелгәнгә тиклем була. Бер юллы ферма конструкцияһынан торған. Оҙонлоғо — 1 км, арауыҡтарының киңлеге 140 метрға тиклем, металл фермаларҙың бейеклеге — 20 метр. == Тарихы == [[Файл:117 Молебен при закладке моста через р Енисей (cropped).jpg|thumb|left|Күпер ]] [[Күпер]]ҙе инженер [[Кнорре Евгений Карлович|Евгений Карлович Кнорре]] етәкселегендә Император Мәскәү техник училищеһы профессоры [[Проскуряков Лавр Дмитриевич|Лавр Проскуряков]] проекты буйынса Рәсәй эшселәре һәм техникаһы һала. Төҙөлөш 1895 йылда башлана<ref>Йыш ҡына сығанаҡтарҙа Шухов Владимир Григорьевич|В. Г. Шухов]]ты күпере проектының авторы итеп хаталы күрһәтелә</ref>. 1896 йылдың 30 авгусында яңы күпер һалына. Күпергә нигеҙ һалғанда ғибәҙәт ҡылыуҙа Йәнәсәй губернаторы П. М. Прейн, [[Кнорре Евгений Карлович|Е. К. Кнорре]], тимер юл етәкселеге һәм ҡала халҡы ҡатнаша. Доғаны Йәнәсәй һәм Красноярск епискобы Акакий ҡыла. Яр буйындағы терәктең аҫҡы өлөшөнә тәре менән таш һалына, был ташҡа нигеҙ һалыу ваҡыты, төҙөүселәрҙең һәм почетлы ҡунаҡтарҙың фамилиялары яҙылған манускрипт һалына. Дини йола ваҡытында ташҡа алтын һәм көмөш тәңкәләр 8алына, һәм һуңынан беренсе таш икенсе таш менән [[цемент]]лап ҡаплана. Йәнәсәй күперенең үҙенсәлеге — оҙонлоғо (907 метр) һәм ул ваҡытҡа [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]]ҙә төҙөлгән ошондай ҡоролмалар араһында фермалар (144,5 метр) араһы<ref name="Эра">{{Cite web |url=https://www.sibdom.ru/journal/1214/ |title=Переправы через Енисей {{!}} Эра красноярских мостов — строительный портал Sibdom.ru |access-date=2019-10-04 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121010846/https://www.sibdom.ru/journal/1214/ |url-status=live }}</ref>. Фермалары еңел, кессон өсөн ағас ҡулланыла. Төҙөлөш өсөн 3 миллион [[доллар]] аҡса тотонола<ref name="Эра" />. Төҙөлөш 1899 йылдың 28 мартында тамамлана. [[Файл:Zheleznodorozhnyjj most, the railway bridge over the Yenisei in Krasnoyarsk, Russia, view from the left bank.jpg|thumb|left|Хәҙерге тимер юл күпере, һул яҡ ярҙан күренеш]] 1900 йылда Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә Красноярск күперенең моделе күрһәтелә. Ул Гран-приға һәм «Архитектура камиллығы һәм техник яҡтан һәйбәт башҡарылғаны өсөн» алтын миҙалына лайыҡ була<ref>{{книга|часть = Строительство железнодорожных мостов на рубеже XIX и XX веков|заглавие = История железнодорожного транспорта России и Советского Союза. 1836—1917 гг.|место = СПб|издательство = «Иван Фёдоров»|год = 1994|том = 1|страницы = 232|isbn = 5-85952-005-0}}</ref>. Красноярск күпере Гран-приҙы [[Эйфель башняһы]] менән бүлешкән тигән киң таралған фекер яңылыш фекер булып тора. Эйфель башняһы 1889 йылда төҙөлә һәм ошо йылда алтын миҙал ала, ә Красноярск күпере — 11 йылдан һуң. 1930-сы йылдарҙа, Транссебер магистраленең үткәреү һәләтен арттырыу өсөн икенсе юл һалынғанда, был күпер янында конструктив яҡтан оҡшаш тағы бер күпер төҙөлә. 1990 йылдарҙа өсөнсө күпер төҙөлә башлай. Уны файҙаланыуға тапшырғандан һуң, революцияға тиклемгеһе һүтеп алыныуы ихтимал тип фаразлана. Тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын яҡлаусыларҙың ризаһыҙлығына ҡарамаҫтан<ref>{{youtube|sktsoOb-oLU|Киножурнал «Енисейский меридиан». Выпуск 5. «Мост».}}</ref>, 2002 йылда күпер һүтелә башлай. 2007 йылдың 7 авгусында металл һыныҡтарына тапшырыла<ref name="http://tayga.info/news/23078/">[https://tayga.info/72826 В Красноярске уникальный старинный Царский мост пошёл на металлолом — Тайга.инфо] {{Wayback|url=http://tayga.info/news/23078/ |date=20071128084736 }}</ref>. {{Культурное наследие народов РФ|утрачен=да}} «[[Рәсәйҙең ете мөғжизәһе]]» конкурсында ҡатнаша. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Архив сығанаҡтары == * РГИА, ф. 446, оп. 30, д. 11. Доклад № 111 от 2 апреля 1899 г. «Об открытии сквозного движения по Енисейскому мосту». == Һылтанмалар == * [http://region.krasu.ru/article/323 История строительства ] * [http://www.gen-volga.ru/biblio/n1899-14.htm Статья из журнала «Нива» № 14 1899 год] * [http://www.krasplace.ru/most-cherez-enisej Мост через Енисей] [[Категория:1899 йылда Рәсәйҙә төҙөлгән биналар һәм ҡоролмалар]] [[Категория:1899 йылда төҙөлгән күперҙәр]] qbr6ls4th6ps9yy0bkle078j07b881t 1 200870 1296953 1296927 2026-05-14T18:13:24Z Юлдашева Луиза 18980 1296953 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Севрюгин, Антон Васильевич|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=Шәхес|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 10:43, 14 май 2026 (UTC) gc2z2dfxcww145xpg09wbxatvogrx4q 10 200871 1296940 2026-05-14T14:58:07Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg 1296940 wikitext text/x-wiki Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg ci96d3ors8k1d75bk8mszi5hfij05v1 0 200872 1296944 2026-05-14T17:43:52Z Таңһылыу 14946 "[[:ru:Special:Redirect/revision/151019054|Мощность]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1296944 wikitext text/x-wiki {{Физическая величина|Название=Мощность|Символ={{math|''P'', ''N''}}|Размерность=L²MT⁻³|СИ=[[Ватт|Вт]]|СГС=[[эрг]]·[[Секунда|с]]⁻¹|Примечания=}}'''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[Энергия|энергияны]] бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, {{S|1 секунду}} ваҡыт эсендә тапшырылған {{S|1 [[джоуль]]}} энергияһына тиң {{S|1 Вт ≡ 1 Дж/с ≡ 1 Н⋅м/с}} <ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html}}</ref> . == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·ч}} ( {{S|360 000 Дж}} ). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки һөҙөмтәлелеге электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС- ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web|access-date=2021-04-02|accessdate=2021-04-01|url-status=live}}</ref> . Тамғалау этимологияһы йә {{Lang-la|[[wikt:potestas|'''p'''otestas]]}}, йәки .{{Lang-en|'''p'''ower}} <span lang="en" style="font-style:italic;">'''көс'''</span> алынған. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> - ҡеүәт, : <math>A</math> - эш, : <math>E</math> - энергия, : <math>t</math> - ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[Секунд|секундына]] бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л.с. ! л.с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^-3. | 10 ^-6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^-3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^-7. | 10 ^-10 | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> - ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар ) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] mh70tiqao4tfgg8iy3y2azfkkhoulz7 1296988 1296944 2026-05-15T05:27:19Z Таңһылыу 14946 1296988 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[Энергия|энергияны]] бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 [[джоуль]] энергияһына тиң <ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·ч}} ( {{S|360 000 Дж}} ). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки һөҙөмтәлелеге электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС- ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web|access-date=2021-04-02|accessdate=2021-04-01|url-status=live}}</ref> . Тамғалау этимологияһы йә {{Lang-la|[[wikt:potestas|'''p'''otestas]]}}, йәки .{{Lang-en|'''p'''ower}} <span lang="en" style="font-style:italic;">'''көс'''</span> алынған. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> - ҡеүәт, : <math>A</math> - эш, : <math>E</math> - энергия, : <math>t</math> - ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[Секунд|секундына]] бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л.с. ! л.с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^-3. | 10 ^-6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^-3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^-7. | 10 ^-10 | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> - ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар ) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] radcq457hf3s7decxw21f2qv8nrbxaj 1296989 1296988 2026-05-15T05:38:22Z Таңһылыу 14946 1296989 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] {{lang-la|[[wikt:potestas'''p'''otestas]]} йәки {{lang-en|"'p"'ower}} һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л. с. ! л. с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] leakybemz8az03jd1uogpem3pjgz8h7 1296990 1296989 2026-05-15T05:41:23Z Таңһылыу 14946 1296990 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] {{lang-la|'''p'''otestas} йәки {{lang-en|"'p"'ower}} һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л. с. ! л. с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 41yn8ebm5zr6n9be23fp0w1ghmniuzk 1296991 1296990 2026-05-15T05:42:21Z Таңһылыу 14946 /* Ҡулланылған тамғалауҙар */ 1296991 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] латин телендәге '''p'''otestas йәки {{lang-en|"'p"'ower}} һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л. с. ! л. с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] evj7pwon9izskmzqplr2aq5c912upu4 1296992 1296991 2026-05-15T05:43:17Z Таңһылыу 14946 /* Ҡулланылған тамғалауҙар */ 1296992 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] латин телендәге '''p'''otestas йәки инглиз телендәге "'p"'ower һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л. с. ! л. с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 4jbnq5ll2cnsm7um9flo5er2mho9jkz 1296993 1296992 2026-05-15T05:44:08Z Таңһылыу 14946 /* Ҡулланылған тамғалауҙар */ 1296993 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] латин телендәге '''p'''otestas йәки инглиз телендәге '''p'''ower һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ . Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Международная организация законодательной метрологии" class="cx-link" data-linkid="91">(МОЗМ)</a> ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web|access-date=2013-04-05|accessdate=2013-10-14|url-status=dead}}</ref> . {| class="wide" cellpadding="1" |+Көс берәмектәре араһындағы бәйләнештәр . ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! л. с. ! л. с. (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән осорҙағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы ; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр.. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <nowiki><sup id="mwAYQ">м3</sup></nowiki> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}, бынан уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә<ref>{{Cite web|access-date=2018-04-15|accessdate=2018-04-15|url-status=live}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин». — Москва: Стандартинформ, 2002. — 39 с. * <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css" />Орир Дж. Физика, полный курс = Physics by Jay Orear, Cornell University / пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова. — 2-е изд.. — Москва: Издательство «КДУ», 2010. — С. 100—101. — 752 с. — <nowiki>ISBN 978-5-98227-366-6</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электр эше һәм энергия .] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Электр тогы формаһының уның тәьҫиренә йоғонтоһо. 2008] да Архивная копия . * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлик ҡөҙрәте һәм үҙәктән ҡасыу насостарының һөҙөмтәлелеге.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] g2jwmazkiubbme2dg80u69lm6p14lhg 1296995 1296993 2026-05-15T06:03:57Z Таңһылыу 14946 1296995 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] латин телендәге '''p'''otestas йәки инглиз телендәге '''p'''ower һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ<ref>{{arf|ГОСТ 8.417-2002 |ГОСТ 8.417-2002 |a=|p=5|lang=ru|com2= П.5.2 «Производные единицы СИ», таблица 3 « Производные единицы СИ, имеющие специальные наименования и обозначения»}}</ref>. Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы (МОЗМ) ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web |url=http://www.fundmetrology.ru/depository/04_IntDoc_all/MD2.pdf |title=Международный документ МОЗМ D2. Узаконенные (официально допущенные к применению) единицы измерений. Приложение В |access-date=2013-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014173821/http://www.fundmetrology.ru/depository/04_IntDoc_all/MD2.pdf |archive-date=2013-10-14 |url-status=dead }}</ref>. {| class="wide" cellpadding="1" |+Ҡеүәт берәмектәре араһындағы бәйләнештәр. ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! ат көсө ! ат көсө (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == {{main|Электрическая мощность}} Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡөҙрәт, бирелгән периодтағы кинәт ҡөҙрәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <sup id="mwAYQ">м3</sup> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}<ref>{{Cite web |url=http://znamia.ru/produkciya1/gidravlicheskie_nasosy/np_89d/ |title=НП-89Д. Описание. Технические характеристики. Агрегаты производства ОАО ММЗ Знамя |access-date=2018-04-15 |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415195644/http://znamia.ru/produkciya1/gidravlicheskie_nasosy/np_89d/ |url-status=live }}</ref>, бынан, уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем көс * Реактив ҡеүәт * Яҡтылыҡ * [[Энергия]] * Механик эш . * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте . * Тауыш ҡеүәте * Ҡөҙрәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{Anc|ГОСТ 8.417-2002}}{{книга|автор= |заглавие= ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин»|оригинал= |ссылка= https://files.stroyinf.ru/Index2/1/4294845/4294845105.htm|викитека= |ответственный= |издание= |место= Москва|издательство= Стандартинформ|год= 2002|страницы= |страниц= 39|isbn= }}{{Anc-end}} * {{Anc|Физика}}{{книга|автор= Орир Дж.|заглавие= Физика, полный курс |оригинал= Physics by Jay Orear, Cornell University |ссылка= https://www.chitai-gorod.ru/catalog/book/337948 |викитека= |ответственный= пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова|издание= 2-е изд.|место= Москва|издательство= Издательство «КДУ»|год= 2010|страницы= 100—101|страниц= 752|isbn= 978-5-98227-366-6 }}{{Anc-end}} == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электрическая работа и мощность] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Влияние формы электрического тока на его действие. Журнал «Радио», номер 6, 1999 г.] {{Wayback|url=http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html |date=20080611083943}} * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлическая мощность и КПД центробежных насосов.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] 59mfiljsyfjefttkr6lsiewjiqxinzq 1297018 1296995 2026-05-15T10:01:02Z Таңһылыу 14946 1297018 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡеүәт''' — скаляр физик дәүмәл, [[энергия]]ны бер физик системанан икенсеһенә уны (энергияны) ҡулланыу процесында тапшырыуҙың мизгелле тиҙлеген билдәләй һәм дөйөм осраҡта тапшырылған энергияның тапшырыу ваҡытына нисбәте аша билдәләнә. [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|СИ]] системаһында ҡеүәт берәмеге — ватт, 1 секунд ваҡыт эсендә тапшырылған 1 джоуль энергияһына тиң<ref>{{Из|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_1/2363.html |заглавие= Мощность}}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», § 3 «Мощность»}}</ref>. == Миҫалдарҙа төшөнсәнең мәғәнәһе == {{S|100 Вт}} ҡөҙрәтле лампочка яҡтылыҡ бирер өсөн секунд һайын {{S|100 Дж}} энергия ҡуллана, йәғни 1 сәғәт эсендә {{S|0,1 кВт·cәғ}} ({{S|360 000 Дж}}). Вал ҡеүәте {{S|1 кВт}} булған электр двигателе әйләнеш аша секундына 1 кДж механик энергия тапшыра ала, был яҡынса {{S|100 кг}} йөктө 1 секундта 1 метр бейеклеккә күтәреү өсөн етә. Шул уҡ ваҡытта был двигателдең ҡулланылған электр ҡеүәте {{S|1 кВт,}}-тан юғарыраҡ буласаҡ, сөнки электр двигателенең файҙалы эш коэффициенты һәр ваҡыт {{S|100 %}}-тан түбән, һәм ҡулланылған бөтә электр ҡеүәтен валда эшкә әйләндереп булмай. 100 кВт ҡеүәтле (136 ат көсө) эске яныулы автомобиль двигателе секунд һайын автомобиль тәгәрмәстәренә 100 кДж энергия тапшыра ала, был заманса еңел автомобилгә сәғәтенә 200 км-ға тиклем тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта двигатель тибы ла (бензин йәки дизель), уның эш күләме лә, тышҡы тиҙлек характеристикаһы үҙенсәлектәре лә мөһим түгел. Ҡеүәте {{S|6 ГВт}} булған Красноярск ГЭС-ы секунд һайын {{S|6000 МДж.}} энергия етештерә ала тигәнде аңлата. Был, өҫтәге миҫалдағы кеүек, максималь ҡеүәттә эшләгән 60 мең автомобиль двигателе етештергән энергияға тиң, электр энергияһын тапшырыу һәм үҙгәртеү юғалтыуҙарын иҫәпкә алмағанда, 60 миллион 100 ваттлы электр лампаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. == Ҡулланылған тамғалауҙар == Ғәмәлдәге {{S|ИСО 80000}} халыҡ-ара стандарттары механика формулалары өсөн дә, электродинамика формулалары өсөн дә ҡеүәттең {{math|''P''}} символы (баш хәреф) менән билдәләнеүен талап итә<ref name="ISO 80000-4:2019">{{Cite web |url=http://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |title=ISO 80000-4:2019 «Quantities and units — Part 4: Mechanics» Item 4.27 |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401163240/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:80000:-4:ed-2:v1:en |url-status=live }}</ref><ref>{{arf|Физика |Физика |a=|p=100|lang=ru|com2= Глава 6 «Работа и энергия», параграф 3 «Мощность»}}</ref>. Тамғаланышының [[:ru:Этимология|этимологияһы]] латин телендәге '''p'''otestas йәки инглиз телендәге '''p'''ower һүҙенән килеп сыҡҡан. Рус телендәге физика әҙәбиәтендә [[механика]] һәм гидродинамика формулаларында ҡеүәт <math>N,</math>символы менән тамғаланырға мөмкин, әммә был тамғалауҙың этимологияһы аныҡ ҡына асыҡланмаған. == Төп формулалар == <math>\Delta t</math> ваҡыт арауығында уртаса ҡеүәт <math>A</math> эшенең (йәки <math>\Delta E</math> энергия үҙгәрешенең) <math>\Delta t</math> ваҡытына сағыштырмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{A}{\Delta t} = \frac{\Delta E}{\Delta t},</math> : бында <math>P</math> — ҡеүәт, : <math>A</math> — эш, : <math>E</math> — энергия, : <math>t</math> — ваҡыт. Кинәт ҡеүәт энергияның ваҡыт буйынса сығарылмаһы тип билдәләнә: : <math>P = \frac{dE}{dt}.</math> Бирелгән арауыҡтағы ваҡыт буйынса кинәт ҡеүәттең интегралы был ваҡыт эсендә тапшырылған тулы энергияға, йәки, шул уҡ, башҡарылған эшкә тигеҙ: : <math>\int^{t_1}_{t_0}P(t)dt = \Delta E = A.</math> == Үлсәү берәмектәре == [[Халыҡ-ара берәмектәр системаһы|Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ)]] ҡеүәт үлсәү берәмеге — [[Ватт|ватт (Вт)]], [[секунд]]ына бер джоульгә (Дж/с) тигеҙ<ref>{{arf|ГОСТ 8.417-2002 |ГОСТ 8.417-2002 |a=|p=5|lang=ru|com2= П.5.2 «Производные единицы СИ», таблица 3 « Производные единицы СИ, имеющие специальные наименования и обозначения»}}</ref>. Теоретик физикала һәм астрофизикала, ҡеүәт өсөн берәмек сифатында йыш ҡына СГС системаһы берәмеге секундына эрг (эрг/с) ҡулланыла. Автомобиль, локомотив һәм судноларҙың [[Эске яныулы двигатель|эске яныу двигателдәре]] ҡеүәтен үлсәүҙең киң таралған берәмеге булып ат көсө тора. Әммә үҙенең тәҡдимдәрендә Халыҡ-ара хоҡуҡи метрология ойошмаһы (МОЗМ) ат көсөн «хәҙерге ваҡытта ҡулланылған урындарҙа мөмкин тиклем тиҙерәк әйләнештән сығарылырға тейешле һәм ҡулланылмаған урындарҙа индерелергә тейеш булмаған» үлсәү берәмектәренә индерә<ref>{{Cite web |url=http://www.fundmetrology.ru/depository/04_IntDoc_all/MD2.pdf |title=Международный документ МОЗМ D2. Узаконенные (официально допущенные к применению) единицы измерений. Приложение В |access-date=2013-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014173821/http://www.fundmetrology.ru/depository/04_IntDoc_all/MD2.pdf |archive-date=2013-10-14 |url-status=dead }}</ref>. {| class="wide" cellpadding="1" |+Ҡеүәт берәмектәре араһындағы бәйләнештәр. ! Берәмектәр ! [[Ватт|Вт]] ! кВт ! МВт ! кгф м/с ! эрг/с ! ат көсө ! ат көсө (ингл.) |- align="center" | width="20%" | 1 ватт | 1 | 10 ^−3. | 10 ^−6. | 0,102 | 10 ⁷ | 1,36 {{E|−3}} | 1,34 {{E|−3}} |- align="center" | 1 киловатт | 10 ³ | 1 | 10 ^−3. | 102 | 10 ¹⁰ | 1,36 | 1,34 |- align="center" | 1 мегаватт | 10 ⁶ | 10 ³ | 1 | 102 {{E|3}} | 10 ¹³ | 1,36 {{E|3}} | 1,34 {{E|3}} |- align="center" | 1 килограмм-көс-метр секундына | 9.81 | 9,81 {{E|−3}} | 9,81 {{E|−6}} | 1 | 9,81 {{E|7}} | 1,33 {{E|−2}} | 1,31 {{E|−2}} |- align="center" | 1 эрг секундына | 10 ^−7. | 10 ⁻¹⁰ | ^10—13 | 1,02 {{E|−8}} | 1 | 1,36 {{E|−10}} | 1,34 {{E|−10}} |- align="center" | 1 ат көсө (метрик) | 735,5 | 735,5 {{E|−3}} | 735,5 {{E|−6}} | 75 | 7.355 {{E|9}} | 1 | 0,9863 |- align="center" | 1 ат көсө (ингл.) | 745,7 | 745,7 {{E|−3}} | 745,7 {{E|−6}} | 76,04 | 7 457 {{E|9}} | 1014 | 1 |} == Механикала ҡеүәт == Хәрәкәт иткән есемгә көс тәьҫир итһә, был көс эш башҡара. Был осраҡта ҡеүәт [[көс]] [[Вектор (геометрия)|векторы]] һәм есемдең хәрәкәт итеү [[Тиҙлек|тиҙлеге]] векторының [[Скаляр ҡабатландыҡ|скаляр ҡабатландығына]] тигеҙ: : {{EF|:|<math>N = \mathbf F \cdot \mathbf v = F \cdot v \cdot \cos\alpha, </math>|}} : бында <math>\mathbf{F}</math> — көс векторы; : <math>\mathbf{v}</math> — тиҙлек векторы; : <math>\alpha</math> — тиҙлек һәм көс векторҙары араһындағы мөйөш; : <math>F</math> — көс векторының модуле; : <math>v</math> — тиҙлек векторының модуле. Әйләнеү хәрәкәте ваҡытында ҡеүәттең айырым осрағы: : {{EF|:|<math>N = \mathbf M \cdot \boldsymbol \omega = \frac {2\pi \cdot M \cdot n} {60},</math>|}} : бында <math>\mathbf{M}</math> — көс моменты векторы (Н м); : <math>\boldsymbol{\omega}</math> — мөйөшсә тиҙлек векторы (рад/с); : <math>n</math> — әйләнеш йышлығы (минутына әйләнештәр һаны, әйләнеш/мин). == Электр ҡеүәте == {{main|Электрическая мощность}} Электр ҡеүәте — электр энергияһының тапшырыу йәки үҙгәртеү тиҙлеген характерлаусы физик дәүмәл. Электр сылбыры участкаһының кинәт (мгновенный) электр ҡеүәте <math>P(t)</math>: : <math>P(t) = I(t) \cdot U(t),</math> : бында <math>I(t)</math> — сылбыр участкаһы аша кинәт (мгновенный) ток; : <math>U(t)</math> — был участкалағы кинәт (мгновенный) көсөргәнеш. Синусоидаль үҙгәреүсән ток селтәрҙәрен характеристикалау өсөн, дөйөм физик билдәләмәгә тап килгән кинәт ҡеүәттән тыш, түбәндәге төшөнсәләр ҙә индерелә: * актив ҡеүәт, бирелгән периодтағы кинәт ҡеүәттең уртаса ҡиммәтенә тиң, ** кинәт әүҙем ҡеүәт: :: <math>p(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi\cos(2\omega t),</math> :: бында <math>U_m,~I_m</math> — ярашлы рәүештә синусоидаль көсөргәнештең һәм синусоидаль токтың амплитуда ҡиммәттәре; :: <math>\varphi</math> — көсөргәнештең башланғыс мөйөшө <math>\psi_u</math> һәм ток көсөнөң башланғыс мөйөшө <math>\psi_i</math> араһындағы айырма— <math>(\varphi=\psi_u-\psi_i){;}</math> :: <math>\omega</math> — селтәр көсөргәнешенең мөйөшлө йышлығы; :: <math>t</math> — ваҡыт. * реактив ҡеүәт, был сығанаҡтан ҡулланыусыға һәм кире таралыуһыҙ әйләнештәге энергияға тура килә, ** кинәт реактив ҡеүәт: :: <math>\varphi>0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t+\frac{\pi}{2}\Bigr),</math> :: <math>\varphi<0{:}</math> ::: <math>q(t)=\frac{1}{2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \sin\varphi \cdot \cos\Bigl(2\omega t-\frac{\pi}{2}\Bigr).</math> * тулы ҡеүәт, фазалар күсеүен иҫәпкә алмайынса, ғәмәлдәге ток һәм көсөргәнеш ҡиммәттәре ҡабатландығы булараҡ иҫәпләнә. ** кинәт тулы ҡеүәт: :: <math>s(t)={1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\varphi - {1 \over 2} \cdot U_m \cdot I_m \cdot \cos\Bigl( 2\omega t- \varphi \Bigr).</math> === Электр ҡеүәтен һәм нурланыш ҡеүәтен үлсәү өсөн приборҙар === [[Файл:Wattmeter.jpg|мини|Аналоглы уҡлы ваттметр]] * Ваттметрҙар (шул иҫәптән варметрҙар) — электр тогы ҡеүәтен йәки электромагнит нурланышының ҡеүәтен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән үлсәү ҡоролмалары. Тәғәйенләнеше һәм йышлыҡ диапазоны буйынса ваттметрҙарҙы өс төркөмгә бүлергә мөмкин: түбән йышлыҡлы (һәм даими ток), радиойышлыҡлы һәм оптик. Радио диапазонлы ваттметрҙар үҙҙәренең тәғәйенләнеше буйынса ике төргә бүленә: үткәреүсе ҡеүәт, тапшырыу линияһында өҙөклөктә тоташтырылған, һәм йотолған ҡеүәт, линияның аҙағына килешелгән йөкләнеш сифатында тоташтырылған. Үлсәү мәғлүмәттәрен функциональ үҙгәртеп ҡороу ысулына һәм уны күрһәтеүгә ҡарап, ваттметрҙар аналог (күрһәтеүсе һәм үҙ-үҙен яҙыусы) һәм цифрлы тип бүленәләр. == Гидравлик ҡеүәт == Гидравлик машинаның йәки гидравлик цилиндрҙың ҡеүәте <math>N_H</math> машиналағы баҫым үҙгәреүенең (инеү һәм сығыу баҫымдарының айырмаһы) шыйыҡса сығымына ҡабатландығына тигеҙ: : <math>N_H = Q_H \cdot P_H,</math> бында <math>Q_H</math> — шыйыҡса сығымы, <sup id="mwAYQ">м3</sup> /с ; : <math>P_H</math> — баҫым үҙгәреүе, Па. Мәҫәлән, Су-24, Ту-134 һәм Ту-154 самолеттарында ҡуйылған НП-89Д насосының баҫым {{S|210 [[Килограмм-сила|кгс]]/см²}} {{S|(21 МПа)}} булғанда етештереүсәнлеге {{S|55 л/мин}} {{S|(0,055/60 ≈ 0,000917 м³/с)}}<ref>{{Cite web |url=http://znamia.ru/produkciya1/gidravlicheskie_nasosy/np_89d/ |title=НП-89Д. Описание. Технические характеристики. Агрегаты производства ОАО ММЗ Знамя |access-date=2018-04-15 |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415195644/http://znamia.ru/produkciya1/gidravlicheskie_nasosy/np_89d/ |url-status=live }}</ref>, бынан, уның гидравлик ҡеүәте яҡынса 19,25 кВт тәшкил итә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Файл:Мощность.webm|мини|Видеодәрес: Ҡеүәт]] * Удель ҡеүәт * Әүҙем ҡеүәт * Реактив ҡеүәт * Яҡтыртыусанлыҡ * [[Энергия]] * Механик эш * Шартлатҡыс ҡоролманың ҡеүәте. * Тауыш ҡеүәте * Ҡеүәт көсәйткес == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{Anc|ГОСТ 8.417-2002}}{{книга|автор= |заглавие= ГОСТ 8.417-2002. «Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин»|оригинал= |ссылка= https://files.stroyinf.ru/Index2/1/4294845/4294845105.htm|викитека= |ответственный= |издание= |место= Москва|издательство= Стандартинформ|год= 2002|страницы= |страниц= 39|isbn= }}{{Anc-end}} * {{Anc|Физика}}{{книга|автор= Орир Дж.|заглавие= Физика, полный курс |оригинал= Physics by Jay Orear, Cornell University |ссылка= https://www.chitai-gorod.ru/catalog/book/337948 |викитека= |ответственный= пер. с англ. и научная редактура Ю. Г. Рудого и А. В. Беркова|издание= 2-е изд.|место= Москва|издательство= Издательство «КДУ»|год= 2010|страницы= 100—101|страниц= 752|isbn= 978-5-98227-366-6 }}{{Anc-end}} == Һылтанмалар == * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/576-jelektricheskaja-rabota-i-moshhnost.html Электрическая работа и мощность] * [http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html Влияние формы электрического тока на его действие. Журнал «Радио», номер 6, 1999 г.] {{Wayback|url=http://www.chipinfo.ru/literature/radio/199906/p58_59.html |date=20080611083943}} * [http://www.maxplant.ru/article/pump_efficiency.php Гидравлическая мощность и КПД центробежных насосов.] [[Категория:Алфавит буйынса физик дәүмәлдәр]] j22tik0gdwkythrowh0dbgws66pe1xn 0 200873 1296946 2026-05-14T18:05:04Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/152136992|Мост Шахрестан]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1296946 wikitext text/x-wiki {{Мост|Изображение=Shahrestan bridge.JPG|Ширина изображения=|lon_dir=|lat_dir=|CoordScale=|Материал=}}'''Шәһәрстан күпере''' йәки '''Ялан-Шәһәрстан'''<ref>Исфахан — Путеводитель Викигид Wikivoyage.&#x20;ru.wikivoyage.org.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано 6 июля 2019 года.</ref> — [[Исфаһан|Исфаһандың]] иң боронғо күпере, Заяндеруд йылғаһы аша үткән ун бер күперҙең береһе, боронғо Джам-е-Джей районында Поле Хаджу күперенән көнсығышҡа табан урынлашҡан. Атамаһы Исфаһандан 4 км алыҫлыҡта ятҡан, хәҙер ҡала сиктәрендә урынлашҡан шул уҡ исемле ауылдан алынған. Тәүге тапҡыр [[Сәсәниҙәр дәүләте]] осоронда Рим өлгөһө буйынса төҙөлә<ref name=":0">Pol-e Shahrestan.&#x20;www.isfahan.org.uk.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано 3 марта 2016 года.</ref>, Дәйләмиттәр һәм Сәлжүкиҙәр осоронда бер нисә тапҡыр тергеҙелә һәм ремонтлана. Әлеге ваҡытта ул аҙ ҡулланыла. Күперҙең таяуҙары йылға төбөндәге тәбиғи таштарға ҡуйылған. Күперҙең оҙонлоғо түңәрәк кирбес колоннаһынан алып боронғо таш япма аҙағына тиклем 105 метр тәшкил итә, киңлеге 4,25 метрҙан 5 метрға тиклем үҙгәрә. Күпер бер аҙ тайпылыш менән төньяҡтан көньяҡҡа йүнәлтелгән. Уның 13 тороғо һәм 12 ҙур таш таянысы бар<ref>شهرستان : Isfahanportal&#x20;(6 апреля 2010).&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано из оригинала 6 апреля 2010 года.</ref>. Әммә күперҙең өҫкө өлөшө бер аҙ зыян күргән, шуға күрә уны йәйәү генә үтергә мөмкин<ref>''پارسی ویکی.''&#x20;معنی پل شهرستان | لغت نامه دهخدا&#x20;(перс.).&#x20;www.parsi.wiki.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. Терәүҙәр эсендә тағы 8 бәләкәйерәк уйым бар (рим өлгөһө буйынса) бар<ref name=":0" />, улар ташҡын ваҡытында артыҡ һыуҙы үткәреү һәм, шулай итеп, күпергә һыу баҫымын кәметеү өсөн ҡаралған. 1969 йылдың 22 декабрендә 889 һан аҫтында Ирандың милли ҡомартҡылары исемлегенә индерелә. Күптән түгел Заяндеруд йылғаһының үҙәнен көньяҡҡа борғандар, әммә артабан емереклектәргә юл ҡуймау өсөн, бәләкәй генә күл ҡалдырылған<ref>Shahrestan Bridge.&#x20;Shahrestan Bridge.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. == Урынлашыуы == Күпер Сәлмән Фәрси урамында урынлашҡан. Борон күпер аша Исфахан менән Ширазды тоташтырған юл үтә ине. Ул шулай уҡ ҙур хәрби әһәмиәткә эйә була<ref>ن&#x20;(англ.).&#x20;www.makanbin.com.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано 10 июня 2017 года.</ref>. Архитектура һәм йәше буйынса Иранда уға Дазфул һәм Шуштари күперҙәре генә көнәркәшлек итә ала. Күперҙән алыҫ түгел Джам-е-Джей мәсете (сәлжүктәр осоро), әббәсиҙәр хәлифе Әр-Рашид мавзолейы<ref>: پل شهرستان.&#x20;daneshnameh.roshd.ir.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано 8 декабря 2015 года.</ref> кеүек биналар, шулай уҡ Сароуе исемле боронғо китапхана ҡалдыҡтары урынлашҡан, Саруэ тип аталған боронғо китапхана бинаһы ҡалдыҡтары бар<ref>Shahrestan bridge.&#x20;Дата обращения: 2 ноября 2018.&#x20;Архивировано из оригинала 4 ноября 2011 года.</ref>. == Әҙәбиәттә телгә алыныуы == [[Афарухи Эсфахани]] үҙенең «Исфаһандың хеҙмәттәре китабы» тигән ғәрәп телендәге хеҙмәтендә был күперҙе Джасар-Хөсәйен исеме аҫтында телгә ала, ә эргәлә урынлашҡан биналарҙы Магире замогы һәм Яхия замогы тип атай. [[Фарад Ричардз]] Шәһәрстан күпере хаҡында хәрби тәғәйенләнештәге күпер булараҡ яҙа. == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] 42bhr5qy5v75zi6j1fgcb0rdw5l3vam 1296947 1296946 2026-05-14T18:07:49Z Юлдашева Луиза 18980 1296947 wikitext text/x-wiki {{Ук}}'''Шәһәрстан күпере''' йәки '''Ялан-Шәһәрстан'''<ref>Исфахан — Путеводитель Викигид Wikivoyage. ru.wikivoyage.org. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 6 июля 2019 года.</ref> — [[Исфаһан]]дың иң боронғо күпере, Заяндеруд йылғаһы аша үткән ун бер күперҙең береһе, боронғо Джам-е-Джей районында Поле Хаджу күперенән көнсығышҡа табан урынлашҡан. Атамаһы Исфаһандан 4 км алыҫлыҡта ятҡан, хәҙер ҡала сиктәрендә урынлашҡан шул уҡ исемле ауылдан алынған. Тәүге тапҡыр [[Сәсәниҙәр дәүләте]] осоронда Рим өлгөһө буйынса төҙөлә<ref name=":0">Pol-e Shahrestan. www.isfahan.org.uk. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 3 марта 2016 года.</ref>, Дәйләмиттәр һәм Сәлжүкиҙәр осоронда бер нисә тапҡыр тергеҙелә һәм ремонтлана. Әлеге ваҡытта ул аҙ ҡулланыла. Күперҙең таяуҙары йылға төбөндәге тәбиғи таштарға ҡуйылған. Күперҙең оҙонлоғо түңәрәк кирбес колоннаһынан алып боронғо таш япма аҙағына тиклем 105 метр тәшкил итә, киңлеге 4,25 метрҙан 5 метрға тиклем үҙгәрә. Күпер бер аҙ тайпылыш менән төньяҡтан көньяҡҡа йүнәлтелгән. Уның 13 тороғо һәм 12 ҙур таш таянысы бар<ref>شهرستان : Isfahanportal (6 апреля 2010). Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 6 апреля 2010 года.</ref>. Әммә күперҙең өҫкө өлөшө бер аҙ зыян күргән, шуға күрә уны йәйәү генә үтергә мөмкин<ref>''پارسی ویکی.'' معنی پل شهرستان | لغت نامه دهخدا (перс.). www.parsi.wiki. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. Терәүҙәр эсендә тағы 8 бәләкәйерәк уйым бар (рим өлгөһө буйынса) бар<ref name=":0" />, улар ташҡын ваҡытында артыҡ һыуҙы үткәреү һәм, шулай итеп, күпергә һыу баҫымын кәметеү өсөн ҡаралған. [[1969 йыл]]дың 22 декабрендә 889 һан аҫтында Ирандың милли ҡомартҡылары исемлегенә индерелә. Күптән түгел Заяндеруд йылғаһының үҙәнен көньяҡҡа борғандар, әммә артабан емереклектәргә юл ҡуймау өсөн, бәләкәй генә күл ҡалдырылған<ref>Shahrestan Bridge. Shahrestan Bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. == Урынлашыуы == Күпер Сәлмән Фәрси урамында урынлашҡан. Борон күпер аша Исфахан менән Ширазды тоташтырған юл үтә ине. Ул шулай уҡ ҙур хәрби әһәмиәткә эйә була<ref>ن (англ.). www.makanbin.com. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 10 июня 2017 года.</ref>. Архитектура һәм йәше буйынса Иранда уға Дазфул һәм Шуштари күперҙәре генә көнәркәшлек итә ала. Күперҙән алыҫ түгел Джам-е-Джей мәсете (сәлжүктәр осоро), әббәсиҙәр хәлифе Әр-Рашид мавзолейы<ref>: پل شهرستان. daneshnameh.roshd.ir. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 8 декабря 2015 года.</ref> кеүек биналар, шулай уҡ Сароуе исемле боронғо китапхана ҡалдыҡтары урынлашҡан<ref>Shahrestan bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 4 ноября 2011 года.</ref>. == Әҙәбиәттә телгә алыныуы == [[Афарухи Эсфахани]] үҙенең «Исфаһандың хеҙмәттәре китабы» тигән ғәрәп телендәге хеҙмәтендә был күперҙе Джасар-Хөсәйен исеме аҫтында телгә ала, ә эргәлә урынлашҡан биналарҙы Магире замогы һәм Яхия замогы тип атай. [[Фарад Ричардз]] Шәһәрстан күпере хаҡында хәрби тәғәйенләнештәге күпер булараҡ яҙа. == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] 6fknixxnqzs72bpfwnlojg6hbajqf3k 1296948 1296947 2026-05-14T18:08:06Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Күпер ҡоролмалар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1296948 wikitext text/x-wiki {{Ук}}'''Шәһәрстан күпере''' йәки '''Ялан-Шәһәрстан'''<ref>Исфахан — Путеводитель Викигид Wikivoyage. ru.wikivoyage.org. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 6 июля 2019 года.</ref> — [[Исфаһан]]дың иң боронғо күпере, Заяндеруд йылғаһы аша үткән ун бер күперҙең береһе, боронғо Джам-е-Джей районында Поле Хаджу күперенән көнсығышҡа табан урынлашҡан. Атамаһы Исфаһандан 4 км алыҫлыҡта ятҡан, хәҙер ҡала сиктәрендә урынлашҡан шул уҡ исемле ауылдан алынған. Тәүге тапҡыр [[Сәсәниҙәр дәүләте]] осоронда Рим өлгөһө буйынса төҙөлә<ref name=":0">Pol-e Shahrestan. www.isfahan.org.uk. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 3 марта 2016 года.</ref>, Дәйләмиттәр һәм Сәлжүкиҙәр осоронда бер нисә тапҡыр тергеҙелә һәм ремонтлана. Әлеге ваҡытта ул аҙ ҡулланыла. Күперҙең таяуҙары йылға төбөндәге тәбиғи таштарға ҡуйылған. Күперҙең оҙонлоғо түңәрәк кирбес колоннаһынан алып боронғо таш япма аҙағына тиклем 105 метр тәшкил итә, киңлеге 4,25 метрҙан 5 метрға тиклем үҙгәрә. Күпер бер аҙ тайпылыш менән төньяҡтан көньяҡҡа йүнәлтелгән. Уның 13 тороғо һәм 12 ҙур таш таянысы бар<ref>شهرستان : Isfahanportal (6 апреля 2010). Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 6 апреля 2010 года.</ref>. Әммә күперҙең өҫкө өлөшө бер аҙ зыян күргән, шуға күрә уны йәйәү генә үтергә мөмкин<ref>''پارسی ویکی.'' معنی پل شهرستان | لغت نامه دهخدا (перс.). www.parsi.wiki. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. Терәүҙәр эсендә тағы 8 бәләкәйерәк уйым бар (рим өлгөһө буйынса) бар<ref name=":0" />, улар ташҡын ваҡытында артыҡ һыуҙы үткәреү һәм, шулай итеп, күпергә һыу баҫымын кәметеү өсөн ҡаралған. [[1969 йыл]]дың 22 декабрендә 889 һан аҫтында Ирандың милли ҡомартҡылары исемлегенә индерелә. Күптән түгел Заяндеруд йылғаһының үҙәнен көньяҡҡа борғандар, әммә артабан емереклектәргә юл ҡуймау өсөн, бәләкәй генә күл ҡалдырылған<ref>Shahrestan Bridge. Shahrestan Bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. == Урынлашыуы == Күпер Сәлмән Фәрси урамында урынлашҡан. Борон күпер аша Исфахан менән Ширазды тоташтырған юл үтә ине. Ул шулай уҡ ҙур хәрби әһәмиәткә эйә була<ref>ن (англ.). www.makanbin.com. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 10 июня 2017 года.</ref>. Архитектура һәм йәше буйынса Иранда уға Дазфул һәм Шуштари күперҙәре генә көнәркәшлек итә ала. Күперҙән алыҫ түгел Джам-е-Джей мәсете (сәлжүктәр осоро), әббәсиҙәр хәлифе Әр-Рашид мавзолейы<ref>: پل شهرستان. daneshnameh.roshd.ir. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 8 декабря 2015 года.</ref> кеүек биналар, шулай уҡ Сароуе исемле боронғо китапхана ҡалдыҡтары урынлашҡан<ref>Shahrestan bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 4 ноября 2011 года.</ref>. == Әҙәбиәттә телгә алыныуы == [[Афарухи Эсфахани]] үҙенең «Исфаһандың хеҙмәттәре китабы» тигән ғәрәп телендәге хеҙмәтендә был күперҙе Джасар-Хөсәйен исеме аҫтында телгә ала, ә эргәлә урынлашҡан биналарҙы Магире замогы һәм Яхия замогы тип атай. [[Фарад Ричардз]] Шәһәрстан күпере хаҡында хәрби тәғәйенләнештәге күпер булараҡ яҙа. == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Күпер ҡоролмалар]] k3su3pftp66h8vfd2705skzati0axry 1296949 1296948 2026-05-14T18:09:03Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Күперҙәр]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1296949 wikitext text/x-wiki {{Ук}}'''Шәһәрстан күпере''' йәки '''Ялан-Шәһәрстан'''<ref>Исфахан — Путеводитель Викигид Wikivoyage. ru.wikivoyage.org. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 6 июля 2019 года.</ref> — [[Исфаһан]]дың иң боронғо күпере, Заяндеруд йылғаһы аша үткән ун бер күперҙең береһе, боронғо Джам-е-Джей районында Поле Хаджу күперенән көнсығышҡа табан урынлашҡан. Атамаһы Исфаһандан 4 км алыҫлыҡта ятҡан, хәҙер ҡала сиктәрендә урынлашҡан шул уҡ исемле ауылдан алынған. Тәүге тапҡыр [[Сәсәниҙәр дәүләте]] осоронда Рим өлгөһө буйынса төҙөлә<ref name=":0">Pol-e Shahrestan. www.isfahan.org.uk. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 3 марта 2016 года.</ref>, Дәйләмиттәр һәм Сәлжүкиҙәр осоронда бер нисә тапҡыр тергеҙелә һәм ремонтлана. Әлеге ваҡытта ул аҙ ҡулланыла. Күперҙең таяуҙары йылға төбөндәге тәбиғи таштарға ҡуйылған. Күперҙең оҙонлоғо түңәрәк кирбес колоннаһынан алып боронғо таш япма аҙағына тиклем 105 метр тәшкил итә, киңлеге 4,25 метрҙан 5 метрға тиклем үҙгәрә. Күпер бер аҙ тайпылыш менән төньяҡтан көньяҡҡа йүнәлтелгән. Уның 13 тороғо һәм 12 ҙур таш таянысы бар<ref>شهرستان : Isfahanportal (6 апреля 2010). Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 6 апреля 2010 года.</ref>. Әммә күперҙең өҫкө өлөшө бер аҙ зыян күргән, шуға күрә уны йәйәү генә үтергә мөмкин<ref>''پارسی ویکی.'' معنی پل شهرستان | لغت نامه دهخدا (перс.). www.parsi.wiki. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. Терәүҙәр эсендә тағы 8 бәләкәйерәк уйым бар (рим өлгөһө буйынса) бар<ref name=":0" />, улар ташҡын ваҡытында артыҡ һыуҙы үткәреү һәм, шулай итеп, күпергә һыу баҫымын кәметеү өсөн ҡаралған. [[1969 йыл]]дың 22 декабрендә 889 һан аҫтында Ирандың милли ҡомартҡылары исемлегенә индерелә. Күптән түгел Заяндеруд йылғаһының үҙәнен көньяҡҡа борғандар, әммә артабан емереклектәргә юл ҡуймау өсөн, бәләкәй генә күл ҡалдырылған<ref>Shahrestan Bridge. Shahrestan Bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018.</ref>. == Урынлашыуы == Күпер Сәлмән Фәрси урамында урынлашҡан. Борон күпер аша Исфахан менән Ширазды тоташтырған юл үтә ине. Ул шулай уҡ ҙур хәрби әһәмиәткә эйә була<ref>ن (англ.). www.makanbin.com. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 10 июня 2017 года.</ref>. Архитектура һәм йәше буйынса Иранда уға Дазфул һәм Шуштари күперҙәре генә көнәркәшлек итә ала. Күперҙән алыҫ түгел Джам-е-Джей мәсете (сәлжүктәр осоро), әббәсиҙәр хәлифе Әр-Рашид мавзолейы<ref>: پل شهرستان. daneshnameh.roshd.ir. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано 8 декабря 2015 года.</ref> кеүек биналар, шулай уҡ Сароуе исемле боронғо китапхана ҡалдыҡтары урынлашҡан<ref>Shahrestan bridge. Дата обращения: 2 ноября 2018. Архивировано из оригинала 4 ноября 2011 года.</ref>. == Әҙәбиәттә телгә алыныуы == [[Афарухи Эсфахани]] үҙенең «Исфаһандың хеҙмәттәре китабы» тигән ғәрәп телендәге хеҙмәтендә был күперҙе Джасар-Хөсәйен исеме аҫтында телгә ала, ә эргәлә урынлашҡан биналарҙы Магире замогы һәм Яхия замогы тип атай. [[Фарад Ричардз]] Шәһәрстан күпере хаҡында хәрби тәғәйенләнештәге күпер булараҡ яҙа. == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Күпер ҡоролмалар]] [[Категория:Күперҙәр]] eu7nelxxzrzq2ftyeoynb0sh4x5afzi 1 200874 1296950 2026-05-14T18:11:19Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Мост Шахрестан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=архитектура|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 18:10, 14 май 2026 (UTC) 1296950 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Мост Шахрестан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=архитектура|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]]) 18:10, 14 май 2026 (UTC) 10f9sw7b1zmpez1pxfkodxq76l3mne7 0 200875 1296954 2026-05-14T18:13:31Z Вәхит 24644 Яңы бит: {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = Долина реки [[Калгуты]], вид на [[Табын-Богдо-Ола]], плоскогорье Укок |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет... 1296954 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = Долина реки [[Калгуты]], вид на [[Табын-Богдо-Ола]], плоскогорье Укок |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Россия |Регион = Республика Алтай |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Золотые горы Алтая]] |Тип = Природный |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия и Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫы таулыҡ, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Монголия һәм Рәсәй дәүләт сиктәренең тоташҡан ерендә. gwbsecbwcgf29hv19l3vo7f5yb1k31h 1296958 1296954 2026-05-14T18:17:44Z Вәхит 24644 added [[Category:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1296958 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = Долина реки [[Калгуты]], вид на [[Табын-Богдо-Ола]], плоскогорье Укок |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Россия |Регион = Республика Алтай |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Золотые горы Алтая]] |Тип = Природный |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия и Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫы таулыҡ, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Монголия һәм Рәсәй дәүләт сиктәренең тоташҡан ерендә. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] sl99ebzwnbncdi3c7w5kqgemsmcffll 1296959 1296958 2026-05-14T18:20:11Z Вәхит 24644 1296959 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ола]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫы таулыҡ, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Монголия һәм Рәсәй дәүләт сиктәренең тоташҡан ерендә. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 58o4kmj16coqp7pcb340z1g45nlaqmw 1296962 1296959 2026-05-14T18:24:27Z Вәхит 24644 1296962 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫы таулыҡ, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Монголия һәм Рәсәй дәүләт сиктәренең тоташҡан ерендә. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 419tj71s9rc5e9s2d64hqpezvukxhw7 1296971 1296962 2026-05-15T01:54:02Z Вәхит 24644 1296971 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликты]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С.У.Оморҙаҡов та килешә, ҡырғыҙ телендә кик ҡырғыҙ телендә яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла тип күрһәтә. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] emjulwqes36ump4evzddsl5l2086yl1 1296972 1296971 2026-05-15T01:59:49Z Вәхит 24644 1296972 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай Рәсәй составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай телегиттарының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт Цин империяһынан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 558yv0vqeg7i20j0k2f6odianvvkfya 1296974 1296972 2026-05-15T02:04:10Z Вәхит 24644 /* Этимологияһы */ 1296974 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай Рәсәй составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай телегиттарының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт Цин империяһынан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] afi8mvuwadmbswkn4mge99pnlbm5s40 1296980 1296974 2026-05-15T02:18:38Z Вәхит 24644 /* Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы */ 1296980 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай Рәсәй составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай телегиттарының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт Цин империяһынан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 250of1kp6yqwjlueql7kk9yavtppqs3 1297000 1296980 2026-05-15T08:31:05Z Вәхит 24644 /* Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы */ 1297000 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0" />. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] q0uiutzohuqr7gt7nuo0yxjxmfw6sa8 1297001 1297000 2026-05-15T08:34:17Z Вәхит 24644 /* Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы */ 1297001 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0">{{cite web |url = http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |title = Рудой А. Н., Лысенкова З. Н., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее). Барнаул, 2000 |access-date = 2011-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305005149/http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |archive-date = 2016-03-05 |url-status = dead }}</ref>. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] dejy025k1d1sx54of1c0lfk29i33mse 1297002 1297001 2026-05-15T08:42:36Z Вәхит 24644 /* Әҙәбиәт */ 1297002 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0">{{cite web |url = http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |title = Рудой А. Н., Лысенкова З. Н., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее). Барнаул, 2000 |access-date = 2011-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305005149/http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |archive-date = 2016-03-05 |url-status = dead }}</ref>. === Беренсе экспедициялар === [[Файл:Солдат на бертекской заставе.jpg|слева|мини|Бертек заставаһында рус сик һаҡсыһы, 1905 йыл. [[Сапожников Василий Васильевич|В. В. Сапожникова]] фотоһы]] Чуя улыҫы Рәсәй составына ингәндән һуң, Укок тураһында тәүге мәҡәләләр баҫыла башлай. 1860-сы йылдар аҙағында яҫы таулыҡҡа И. Ф. Бобков экспедицияһы килә. Был сәйәхәтсе үҙенең күҙәтеүҙәрендә Чингистай ауылынан Бухтарма йылғаһы буйлап Укок аша Акалаха йылғаһы үренә тиклем барыуын һүрәтләй. Был эштә тәбиғәткә дөйөм характеристика һәм уны хужалыҡта ҡулланыу буйынса кәңәштәр бирелә. 1878 йылда М. В. Певцовтың экспедицияһы Укок аша сыға һәм Көньяҡ-Көнсығыш Ҡаҙағстандан Төньяҡ-Көнбайыш Монголияға, артабан Үҙбәкстанға юл тота. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] ewwhc3ndo67r4undaw7b74whofq91ym 1297003 1297002 2026-05-15T08:57:58Z Вәхит 24644 /* Беренсе экспедициялар */ 1297003 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0">{{cite web |url = http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |title = Рудой А. Н., Лысенкова З. Н., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее). Барнаул, 2000 |access-date = 2011-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305005149/http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |archive-date = 2016-03-05 |url-status = dead }}</ref>. === Беренсе экспедициялар === Чуя улыҫы Рәсәй составына ингәндән һуң, Укок тураһында тәүге мәҡәләләр баҫыла башлай. 1860-сы йылдар аҙағында яҫы таулыҡҡа И. Ф. Бобков экспедицияһы килә. Был сәйәхәтсе үҙенең күҙәтеүҙәрендә Чингистай ауылынан Бухтарма йылғаһы буйлап Укок аша Акалаха йылғаһы үренә тиклем барыуын һүрәтләй. Был эштә [[тәбиғәт]]кә дөйөм характеристика һәм уны хужалыҡта ҡулланыу буйынса кәңәштәр бирелә. 1878 йылда М. В. Певцовтың экспедицияһы Укок аша үтә, ул Көньяҡ-Көнсығыш Ҡаҙағстандан Төньяҡ-Көнбайыш Монголияға һәм артабан Ҡытайға юллана. [[Певцов Михаил Васильевич|М. В. Певцов]] был урынды беренсе булып тулыһынса физик-географик тикшереү үткәрә. Ул шулай уҡ ҡар һыҙатының бейеклеген баһалай һәм Канас һәм Таван-Богдо-Ула тау төркөмөнөң өҫтөнлөклө түбәһенең абсолют бейеклеген билдәләргә тырыша. Экспедиция Укок яҫы таулығы территорияһында [[имеҙеүселәр]], [[ҡоштар]], [[балыҡтар]] һәм [[һөйрәлеүселәр]]ҙең зоологик коллекцияһын йыя. Йыйылған гербарийҙа 200-гә яҡын [[сәскә]] төрө иҫәпләнә, ә минералогия коллекцияһы 100 минерал һәм тау тоҡомдары өлгөһөнән тора<ref name=":0" />. 10 йылдан М. В. Певцов экспедицияһы маршруты менән [[Козлов Пётр Кузьмич|П. К. Козлов]] үтә. К. Козлов тәүгеләрҙән булып Укок яҫы таулығының көньяҡ сиктәрен географик яҡтан нигеҙләргә тырыша. Был экспедициялар тураһында бик ентекле отчеттар яһала, экспедициялар үҙҙәре бик ҡиммәткә төшә. Әммә был материалдар шунда уҡ киң билдәлелек ала алмай. XX быуат башында яҫы таулыҡ территорияһы топографик картаға ла төшөрөлмәгән була. 1900 йылда Рус география йәмғиәте баҫтырған топонимик картала Таван-Богдо-Ула массивы бөтөнләй булмай. Хәйер, ул ваҡытта Укокта башҡарылған бөтә эштәр ҙә юл ыңғай була һәм улар Монголияға йүнәлтелгән экспедициялар тарафынан башҡарылған. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 46uxd20foxxmqr2948wawogirzo77o3 1297010 1297003 2026-05-15T09:10:14Z Вәхит 24644 added [[Category:Ҡаҙағстан тауҙары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1297010 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0">{{cite web |url = http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |title = Рудой А. Н., Лысенкова З. Н., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее). Барнаул, 2000 |access-date = 2011-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305005149/http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |archive-date = 2016-03-05 |url-status = dead }}</ref>. === Беренсе экспедициялар === Чуя улыҫы Рәсәй составына ингәндән һуң, Укок тураһында тәүге мәҡәләләр баҫыла башлай. 1860-сы йылдар аҙағында яҫы таулыҡҡа И. Ф. Бобков экспедицияһы килә. Был сәйәхәтсе үҙенең күҙәтеүҙәрендә Чингистай ауылынан Бухтарма йылғаһы буйлап Укок аша Акалаха йылғаһы үренә тиклем барыуын һүрәтләй. Был эштә [[тәбиғәт]]кә дөйөм характеристика һәм уны хужалыҡта ҡулланыу буйынса кәңәштәр бирелә. 1878 йылда М. В. Певцовтың экспедицияһы Укок аша үтә, ул Көньяҡ-Көнсығыш Ҡаҙағстандан Төньяҡ-Көнбайыш Монголияға һәм артабан Ҡытайға юллана. [[Певцов Михаил Васильевич|М. В. Певцов]] был урынды беренсе булып тулыһынса физик-географик тикшереү үткәрә. Ул шулай уҡ ҡар һыҙатының бейеклеген баһалай һәм Канас һәм Таван-Богдо-Ула тау төркөмөнөң өҫтөнлөклө түбәһенең абсолют бейеклеген билдәләргә тырыша. Экспедиция Укок яҫы таулығы территорияһында [[имеҙеүселәр]], [[ҡоштар]], [[балыҡтар]] һәм [[һөйрәлеүселәр]]ҙең зоологик коллекцияһын йыя. Йыйылған гербарийҙа 200-гә яҡын [[сәскә]] төрө иҫәпләнә, ә минералогия коллекцияһы 100 минерал һәм тау тоҡомдары өлгөһөнән тора<ref name=":0" />. 10 йылдан М. В. Певцов экспедицияһы маршруты менән [[Козлов Пётр Кузьмич|П. К. Козлов]] үтә. К. Козлов тәүгеләрҙән булып Укок яҫы таулығының көньяҡ сиктәрен географик яҡтан нигеҙләргә тырыша. Был экспедициялар тураһында бик ентекле отчеттар яһала, экспедициялар үҙҙәре бик ҡиммәткә төшә. Әммә был материалдар шунда уҡ киң билдәлелек ала алмай. XX быуат башында яҫы таулыҡ территорияһы топографик картаға ла төшөрөлмәгән була. 1900 йылда Рус география йәмғиәте баҫтырған топонимик картала Таван-Богдо-Ула массивы бөтөнләй булмай. Хәйер, ул ваҡытта Укокта башҡарылған бөтә эштәр ҙә юл ыңғай була һәм улар Монголияға йүнәлтелгән экспедициялар тарафынан башҡарылған. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Ҡаҙағстан тауҙары]] lnxt544lbp8yximj5a4fsel90yh2v87 1297011 1297010 2026-05-15T09:10:56Z Вәхит 24644 added [[Category:Монголия тауҙары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1297011 wikitext text/x-wiki {{Плоскогорье |Название = Укок |Национальное название = |Изображение = Ukok Plateau 2.jpg |Подпись = [[Калгуты]] йылғаһы үҙәне, [[Табын-Богдо-Ула (тау)|Табын-Богдо-Ула]]ға күренеш, Укок яҫы таулығы |Координаты = 49.3078/87.5947 |CoordScale = 300000 |Горная система = |Хребет или массив = |Диаметр кратера = |Глубина кратера = |Последнее извержение = |Высота = |Источник высоты = |Относительная высота = |Первое восхождение = |Страна = Рәсәй |Регион = Алтай Республикаһы |Вставка = {{ЮНЕСКО |Официальное название = Golden Mountains of Altai |Название = [[Алтайҙың алтын тауҙары]] |Тип = Тәбиғи |Критерии = x |ID = 768 |Регион = Азия һәм Океания |Включение = 1998 |Расширения = |В опасности = }} }} '''Уко́к''' — Алтай Республикаһының иң көньяғындағы яҫытаулыҡ, [[Ҡаҙағстан]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Монголия]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙең дәүләт сиктәре тоташҡан ерендә. Дөйөм алғанда, Укок [[реликттар|реликт]] булып тора, абсолют бейеклеге 2200—2500 метр. Тауҙарҙың иң бейеге — [[Куйтэн-Уул]] тауы (элек Найрамдал тип аталған) 4374 метрға етә. Куйтэн-Уул тауы [[Алтай тауҙары]]ның бейеклеге буйынса икенсе түбәһе булып тора ([[Белуха (тау)|Белуханан]] һуң). Яҫы таулыҡтың көньяҡ сиге Сайлюгем (көнбайыш сиге), Таван-Богдо-Ула, Көньяҡ Алтай һырттарының һыу айырғыс һыҙаттары буйлап үтә. Укок төньяҡта Көньяҡ Чуй һыртының көньяҡ итәгендә, [[Жасатер]] йылғаһының тамағы буйлап Күкһыу йылғаһы үҙәненең тамағы өлөшөнә тиклем. Яҫы таулыҡтың көньяҡ өлөшөндә Укок тәбиғәт паркы урынлашҡан, унда тундра далалары участкалары һаҡланған<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890305/|Ecological Structure of Recent and Last Glacial Mammalian Faunas in Northern Eurasia: The Case of Altai-Sayan Refugium]</ref> [[Файл:Ukok plateau satellite image LandSat-7.jpg|290px|мини|Укок яҫы таулығы. 2006 йылдың 23 июлендә [[LandSat-7]] спутнигынан алынған һүрәт]] == Этимологияһы == Исеме [[төрки телдәр|төрки теле]]ндәге ''укек'' — массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ; яҫы тау һүҙенән килеп сыҡҡан. [[Алтай тауҙары|Алтай]]ҙы өйрәнеүсе билдәле ботаник [[Сапожников, Василий Васильевич|В. В. Сапожников]] Алтай Укегын былай тип һүрәтләй: «Ҡарлы Укека тауы көнсығыш осонда өҫтәл кеүек яҫы, горизонталь киҫелгән түбә менән башлана, унан көнбайышҡа табан шулай уҡ бер нисә осло түбә һуҙыла»<ref>{{Книга|автор=[[Поспелов Евгений Михайлович]]|заглавие=Географические названия России: топонимический словарь|год=2008.|место=Москва|издательство=АСТ; Астрель|страницы=455|страниц=523|isbn=978-5-17-054966-5}}</ref>. Был фекер менән С. У. Оморҙаҡов та килешә, [[ҡырғыҙ теле]]ндә {{lang-ky2|ӱкӧк}} яҫы тауҙарҙы, йәғни яҫы тауҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла, тип күрһәтә<ref name=":1">{{Топонимический словарь Горного Алтая|324|Укок}}</ref>. [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] үҙенең хеҙмәтендә [[монгол теле]]ндә ''ухэг'' һүҙмә-һүҙ оҙонса шкаф, йәшник; массив тау йәки яҫы түбәле ҙур ҡалҡыулыҡ тип телгә ала<ref name=":1" />. == Яҫы таулыҡты өйрәнеү тарихы == 1756 йылда Таулы Алтай [[Рәсәй империяһы|Рәсәй]] составына инә, ләкин Көньяҡ Алтай [[теленгиттар]]ының бер өлөшө оҙаҡ ваҡыт [[Цин империяһы]]нан һәм Рәсәйҙән бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡала. XVIII быуат аҙағындаРәсәй һәм Ҡытай властары был территорияларҙы нығытыу буйынса аҙымдар яһай. 1864 йылдың 25 сентябрендә был мәсьәлә [[Чугучак]] ҡалаһында хәл ителә Рәсәй һәм Ҡытай дәүләттәр араһындағы сиктәрҙе билдәләүсе Чугучак протоколына ҡул ҡуя. 1864 йыл аҙағында — 1865 йыл башында Чуя улыҫтары Рәсәй империяһы составына инә, һәм шул саҡтан Укок Рәсәйҙең бер өлөшө була тип иҫәпләп була<ref name=":0">{{cite web |url = http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |title = Рудой А. Н., Лысенкова З. Н., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее). Барнаул, 2000 |access-date = 2011-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305005149/http://www.fondaltai21.ru/assets/files/publication/Ukok_book.pdf |archive-date = 2016-03-05 |url-status = dead }}</ref>. === Беренсе экспедициялар === Чуя улыҫы Рәсәй составына ингәндән һуң, Укок тураһында тәүге мәҡәләләр баҫыла башлай. 1860-сы йылдар аҙағында яҫы таулыҡҡа И. Ф. Бобков экспедицияһы килә. Был сәйәхәтсе үҙенең күҙәтеүҙәрендә Чингистай ауылынан Бухтарма йылғаһы буйлап Укок аша Акалаха йылғаһы үренә тиклем барыуын һүрәтләй. Был эштә [[тәбиғәт]]кә дөйөм характеристика һәм уны хужалыҡта ҡулланыу буйынса кәңәштәр бирелә. 1878 йылда М. В. Певцовтың экспедицияһы Укок аша үтә, ул Көньяҡ-Көнсығыш Ҡаҙағстандан Төньяҡ-Көнбайыш Монголияға һәм артабан Ҡытайға юллана. [[Певцов Михаил Васильевич|М. В. Певцов]] был урынды беренсе булып тулыһынса физик-географик тикшереү үткәрә. Ул шулай уҡ ҡар һыҙатының бейеклеген баһалай һәм Канас һәм Таван-Богдо-Ула тау төркөмөнөң өҫтөнлөклө түбәһенең абсолют бейеклеген билдәләргә тырыша. Экспедиция Укок яҫы таулығы территорияһында [[имеҙеүселәр]], [[ҡоштар]], [[балыҡтар]] һәм [[һөйрәлеүселәр]]ҙең зоологик коллекцияһын йыя. Йыйылған гербарийҙа 200-гә яҡын [[сәскә]] төрө иҫәпләнә, ә минералогия коллекцияһы 100 минерал һәм тау тоҡомдары өлгөһөнән тора<ref name=":0" />. 10 йылдан М. В. Певцов экспедицияһы маршруты менән [[Козлов Пётр Кузьмич|П. К. Козлов]] үтә. К. Козлов тәүгеләрҙән булып Укок яҫы таулығының көньяҡ сиктәрен географик яҡтан нигеҙләргә тырыша. Был экспедициялар тураһында бик ентекле отчеттар яһала, экспедициялар үҙҙәре бик ҡиммәткә төшә. Әммә был материалдар шунда уҡ киң билдәлелек ала алмай. XX быуат башында яҫы таулыҡ территорияһы топографик картаға ла төшөрөлмәгән була. 1900 йылда Рус география йәмғиәте баҫтырған топонимик картала Таван-Богдо-Ула массивы бөтөнләй булмай. Хәйер, ул ваҡытта Укокта башҡарылған бөтә эштәр ҙә юл ыңғай була һәм улар Монголияға йүнәлтелгән экспедициялар тарафынан башҡарылған. == Әҙәбиәт == * ''[[Сапожников Василий Васильевич|Сапожников В. В.]]'' По Алтаю. — М.: Географгиз, 1949. — 579 с. * ''Галахов В. П.'', ''Мухаметов Р. М.'' Ледники Алтая. — Новосибирск: Наука, 1999. — 136 с. * {{cite web |author = |url = http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 |title = ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69. |lang = ru |website = ice.tsu.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = dead |archive-date = 2012-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=419&Itemid=98 }} * ''Молодин В. И., Черемисин Д. В''. Древнейшие наскальные изображения плоскогорья Укок. — Новосибирск: Наука, 1999. — 160 с. * ''Полосьмак Н. В.'' Всадники Укока. Новосибирск, 2001. 336 с. * {{cite web |url = http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |title = Укок — алтарь Евразии (историко-культурологический анализ). |archive-url = https://web.archive.org/web/20120508041913/http://www.altaiinter.info/project/culture/Geography/Culture%20of%20Scyphian/Ukok/ukok01.htm |archive-date = 2012-05-08 |url-status = dead }} (главы из монографии: Рудой А. Н., Лысенкова З. В., Рудский В. В., Шишин М. Ю. Укок (прошлое, настоящее, будущее): Монография. — Барнаул, изд-во Алт. гос. ун-та, 2000.- С. 35-59).<ref>Согласно примечанию первого автора этой книги, [[Рудой Алексей Николаевич|А. Н. Рудого]], северная граница плоскогорья в этой работе проведена по вине издателей неверно. Граница Укока проходит ещё севернее, по руслу реки [[Джасатор]] вниз по долине до устья р. [[Коксу (приток Аргута)|Коксу]]-Аргутская</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{cite web|author = |url = http://www.lenta.ru/articles/2010/02/03/ukoka |title = «Битва за Укок» |lang = ru |website = www.lenta.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} — [[Lenta.ru]] (03.02.2010) * {{cite web|author = |url = http://altai-photo.ru/photo/21 |title = Фотогалерея Укок — на Алтай Фото |lang = ru |website = altai-photo.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://saveukok.ru |title = Всероссийская Коалиция общественных и научных организаций «Сохраним Укок» |lang = ru |website = saveukok.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} * {{cite web|author = |url = http://daily-notes.ru/2012/09/poezdka_na_ukok_2012/ |title = Автопутешествие на плато Укок в фотографиях |lang = ru |website = daily-notes.ru |date = |access-date = 2019-12-23 |url-status = live}} {{Золотые горы Алтая}} {{Алтайские горы}} [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Ҡаҙағстан тауҙары]] [[Категория:Монголия тауҙары]] nkaqmoxxqsg9tl2lebk2ugoeklj89sh 10 200876 1296957 2026-05-14T18:16:17Z Вәхит 24644 Яңы бит: <templatestyles src="Шаблон:Геокар/styles.css" /><table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mount" data-name="Плоскогорье"> {{Геокар|Название|{{{Название|}}}|{{{Национальное название|}}}}} {{Геокар|Изображение|{{{Изображение|}}}|{{{Подпись изображения|}}}{{{Подпись|}}}}} <!-- Характеристики --> {{Геокар|Заголовок|Харак... 1296957 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Геокар/styles.css" /><table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mount" data-name="Плоскогорье"> {{Геокар|Название|{{{Название|}}}|{{{Национальное название|}}}}} {{Геокар|Изображение|{{{Изображение|}}}|{{{Подпись изображения|}}}{{{Подпись|}}}}} <!-- Характеристики --> {{Геокар|Заголовок|Характеристики|{{wikidata|p2046|{{{Площадь|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2043|{{{Длина|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2049|{{{Ширина|}}}|plain=true}}{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Период образования|{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Площадь|{{{Площадь|}}}|км²|d=p2046}} {{Геокар|Параметр|0|Длина|{{{Длина|}}}|км|d=p2043}} {{Геокар|Параметр|0|Ширина|{{{Ширина|}}}|км|d=p2049}}<!-- Высшая точка --> {{Геокар|Заголовок|Высшая точка|{{{Высота|}}}{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|1|Высочайшая вершина|{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Высшая точка|{{#if:{{{Высота|}}}|{{{Высота}}}{{{Источник высоты|}}}}}|м}}<!-- Расположение --> {{Геокар|Заголовок|Расположение|{{wikidata|p625|{{{Координаты|}}}|plain=true}}{{{Страна|}}}{{{Регион|}}}}} {{Геокар|Координаты|{{{Координаты|}}}|Страна={{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}|CoordScale={{{CoordScale|}}}|Небесное тело={{{Небесное тело|}}}}} {{#if:{{{Небесное тело|}}}|<nowiki></nowiki>|{{Геокар|Страна|{{{Страна|}}}}}}} {{Геокар|Регион|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Район|{{{Район|}}}|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта|}}}|{{{Позиционная карта|}}}|{{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты=physical|Ук. арены={{{Ук. арены|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Страна|}}} {{#if:{{{Регион|}}}|{{{Регион}}}|0}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты={{{Ук. карты 1|physical}}}|Ук. арены={{{Ук. арены 1|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху 1|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу 1|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Вставка|{{{Вставка|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Категория на Викискладе|{{{Категория на Викискладе|}}}|{{{Название|}}}}} </table> {{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#invoke:Wikidata/category|categorizeIfNoParams}}<!-- -->[[Категория:Алфавит буйынса яҫы таулыҡтар]] {{#ifeq: Плоскогорье |{{str left|{{PAGENAME}}|12}}|{{DEFAULTSORT:{{Без начала|{{PAGENAME}}|Плоскогорье }}}}}} {{Геокар/Общие проверки|{{{1|}}}}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> go6flt459orq5u5ayb6axafod9v0rvj 1296960 1296957 2026-05-14T18:21:51Z Вәхит 24644 1296960 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Геокар/styles.css" /><table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mount" data-name="Плоскогорье"> {{Геокар|Название|{{{Название|}}}|{{{Национальное название|}}}}} {{Геокар|Изображение|{{{Изображение|}}}|{{{Подпись изображения|}}}{{{Подпись|}}}}} <!-- Ҡылыҡһырламалар --> {{Геокар|Заголовок|Характеристики|{{wikidata|p2046|{{{Площадь|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2043|{{{Длина|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2049|{{{Ширина|}}}|plain=true}}{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Период образования|{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Площадь|{{{Площадь|}}}|км²|d=p2046}} {{Геокар|Параметр|0|Длина|{{{Длина|}}}|км|d=p2043}} {{Геокар|Параметр|0|Ширина|{{{Ширина|}}}|км|d=p2049}}<!-- Юғары нөктә --> {{Геокар|Заголовок|Высшая точка|{{{Высота|}}}{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|1|Высочайшая вершина|{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Высшая точка|{{#if:{{{Высота|}}}|{{{Высота}}}{{{Источник высоты|}}}}}|м}}<!-- Урынлашыуы --> {{Геокар|Заголовок|Расположение|{{wikidata|p625|{{{Координаты|}}}|plain=true}}{{{Страна|}}}{{{Регион|}}}}} {{Геокар|Координаты|{{{Координаты|}}}|Страна={{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}|CoordScale={{{CoordScale|}}}|Небесное тело={{{Небесное тело|}}}}} {{#if:{{{Небесное тело|}}}|<nowiki></nowiki>|{{Геокар|Страна|{{{Страна|}}}}}}} {{Геокар|Регион|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Район|{{{Район|}}}|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта|}}}|{{{Позиционная карта|}}}|{{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты=physical|Ук. арены={{{Ук. арены|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Страна|}}} {{#if:{{{Регион|}}}|{{{Регион}}}|0}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты={{{Ук. карты 1|physical}}}|Ук. арены={{{Ук. арены 1|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху 1|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу 1|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Вставка|{{{Вставка|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Категория на Викискладе|{{{Категория на Викискладе|}}}|{{{Название|}}}}} </table> {{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#invoke:Wikidata/category|categorizeIfNoParams}}<!-- -->[[Категория:Алфавит буйынса яҫы таулыҡтар]] {{#ifeq: Плоскогорье |{{str left|{{PAGENAME}}|12}}|{{DEFAULTSORT:{{Без начала|{{PAGENAME}}|Плоскогорье }}}}}} {{Геокар/Общие проверки|{{{1|}}}}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> e8vieogaxd6bwgwgmz2i7j32ca0x0yh 1296961 1296960 2026-05-14T18:22:48Z Вәхит 24644 1296961 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Геокар/styles.css" /><table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-mount" data-name="Плоскогорье"> {{Геокар|Название|{{{Название|}}}|{{{Национальное название|}}}}} {{Геокар|Изображение|{{{Изображение|}}}|{{{Подпись изображения|}}}{{{Подпись|}}}}} <!-- Ҡылыҡһырламалар --> {{Геокар|Заголовок|Характеристики|{{wikidata|p2046|{{{Площадь|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2043|{{{Длина|}}}|plain=true}}{{wikidata|p2049|{{{Ширина|}}}|plain=true}}{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Период образования|{{{Период образования|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Площадь|{{{Площадь|}}}|км²|d=p2046}} {{Геокар|Параметр|0|Длина|{{{Длина|}}}|км|d=p2043}} {{Геокар|Параметр|0|Ширина|{{{Ширина|}}}|км|d=p2049}}<!-- Юғары нөктә --> {{Геокар|Заголовок|Высшая точка|{{{Высота|}}}{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|1|Высочайшая вершина|{{{Высочайшая вершина|}}}}} {{Геокар|Параметр|0|Высшая точка|{{#if:{{{Высота|}}}|{{{Высота}}}{{{Источник высоты|}}}}}|м}}<!-- Урынлашыуы --> {{Геокар|Заголовок|Урынлашыуы|{{wikidata|p625|{{{Координаты|}}}|plain=true}}{{{Страна|}}}{{{Регион|}}}}} {{Геокар|Координаты|{{{Координаты|}}}|Страна={{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}|CoordScale={{{CoordScale|}}}|Небесное тело={{{Небесное тело|}}}}} {{#if:{{{Небесное тело|}}}|<nowiki></nowiki>|{{Геокар|Страна|{{{Страна|}}}}}}} {{Геокар|Регион|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Район|{{{Район|}}}|{{{Регион|}}}|{{{Страна|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта|}}}|{{{Позиционная карта|}}}|{{#titleparts:{{{Страна|}}}|1|1}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты=physical|Ук. арены={{{Ук. арены|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу|}}}}} {{Геокар|Позиционная карта|{{#if:{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Позиционная карта 1|}}}|{{{Страна|}}} {{#if:{{{Регион|}}}|{{{Регион}}}|0}}}}|{{{Координаты|}}}|Ук. карты={{{Ук. карты 1|physical}}}|Ук. арены={{{Ук. арены 1|physical}}}|Ук. метки=m3_3|Подпись метки={{{Название|}}}|Обрезать сверху={{{Обрезать сверху 1|}}}|Обрезать снизу={{{Обрезать снизу 1|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Вставка|{{{Вставка|}}}}}<!-- -->{{Геокар|Категория на Викискладе|{{{Категория на Викискладе|}}}|{{{Название|}}}}} </table> {{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#invoke:Wikidata/category|categorizeIfNoParams}}<!-- -->[[Категория:Алфавит буйынса яҫы таулыҡтар]] {{#ifeq: Плоскогорье |{{str left|{{PAGENAME}}|12}}|{{DEFAULTSORT:{{Без начала|{{PAGENAME}}|Плоскогорье }}}}}} {{Геокар/Общие проверки|{{{1|}}}}} }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> g550iee7gl64u1bnpi19w612r190k5y 0 200877 1296965 2026-05-14T19:31:54Z Teo293 47810 Википедия өсөн мәҡәләне башҡортсаға тәржемә итеү 1296965 wikitext text/x-wiki '''Antarctic Wallet''' (шулай уҡ '''AW''' тип билдәле) — лицензияланған [[Криптовалюта]] әмиәне. Ул магазиндарҙа, кафеларҙа, ресторандарҙа көндәлек түләүҙәр яһауға, шулай уҡ [[QR-код]] һәм виртуаль карталар аша онлайн-түләүҙәргә тәғәйенләнгән. Сервис 2024 йылдың ноябрендә эшләй башланы. 2026 йылға ҡарата ҡулланыусылар һаны 500 000 кешенән ашты<ref name="users">{{cite web |url=https://vc.ru/crypto/1938259-antarctic-wallet-opyt-ispolzovaniya-kryptokoshelka |title=Antarctic Wallet: опыт использования криптокошелька |website=vc.ru |date=2025-12-15 |accessdate=2026-05-12}}</ref>. == Төп мәғлүмәт == Antarctic Wallet ҡулланыусыларға [[Стейблкоин]] (күберәк [[Tether|USDT]] һәм [[Toncoin|TON]]) балансын ҡулланып, тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә түләү мөмкинлеген бирә. Түләү мәлендә сауҙа нөктәһе (мерчант) традицион фиат аҡсаны кассаға туранан-тура ала. Был арҡала криптовалюта туранан-тура иҫәп алыу сараһы булып ҡулланылмай, был [[Рәсәй Федерацияһы]]ның ҡануниәте талаптарына яуап бирә<ref name="law">{{cite web |url=https://ru.antarcticwallet.com/tpost/b9ko7ongx1-kak-platit-kriptovalyutoi-v-rossii-ispol |title=Как платить криптовалютой в России |website=Antarctic Wallet |accessdate=2026-05-12}}</ref>. Сервис түбәндәге форматтарҙа ҡулланыла ала: * iOS өсөн мобиль ҡушымта (App Store); * Android өсөн мобиль ҡушымта (Google Play); * рәсми [[Telegram]]-бот. Бойондороҡһоҙ баҫмалар мәғлүмәттәре буйынса, Antarctic Wallet көндәлек тормошҡа интеграцияланған түләү системаһын, шулай уҡ виртуаль карталар сығарыуҙы һәм күпләп түләүҙәрҙе (масс-түләүҙәр) индергән тәүге криптоәмиәндәрҙең береһе булып тора<ref name="dtf">{{cite web |url=https://dtf.ru/luchshii-rating/4023687-antarctic-wallet-kak-rabotayet-kriptokoshelek-v-telegram |title=Antarctic Wallet: как работает криптокошелек в Telegram |website=DTF |date=2025-11-20 |accessdate=2026-05-12}}</ref><ref name="partnerkin">{{cite web |url=https://partnerkin.com/services/antarctic-wallet |title=Обзор Antarctic Wallet |website=Partnerkin |accessdate=2026-05-12}}</ref>. == Тарихы == Проект 2024 йылдың ноябрендә эшләй башланы. === Бүләктәре === * 2025 — «Иң яҡшы web3-продукт» (0xConnect конференцияһы версияһы буйынса)<ref name="award2025">{{cite web |url=https://0xconnect.ru/awards |title=Премия 0xConnect 2025 |website=0xConnect |accessdate=2026-05-12}}</ref>. * 2026 — «Йылдың цифрлы түләү сығарылышы» (Blockchain Forum)<ref name="award2026">{{cite web |url=https://blockchain-forum.ru/awards |title=Премия Blockchain Forum 2026 |website=Blockchain Forum |accessdate=2026-05-12}}</ref>. === Географиялы ҡамтыу === Беренсе эш йылында ҡулланыусылар һаны 500 000-дан ашты (нигеҙҙә [[Рәсәй Федерацияһы]] биләмәһендә). QR-код аша түләү системаһы [[Тайланд]]та һәм [[Вьетнам]]да эшләй башланы. Аҡсаны [[Фиат аҡса|фиат аҡсаға]] (урындағы валютаға) сығарыу функцияһы [[Ҡаҙағстан]]да, [[Ҡырғыҙстан]]да, [[Үзбәкстан]]да һәм [[Тажикстан]]да ҡулланыла ала<ref name="expansion">{{cite web |url=https://ru.antarcticwallet.com/blog |title=Блог Antarctic Wallet |website=Antarctic Wallet |accessdate=2026-05-12}}</ref>. == Сервистың мөмкинлектәре == Antarctic Wallet түбәндәге төп функцияларҙы тәҡдим итә<ref name="features">{{cite web |url=https://antarcticwallet.com |title=Официальнӧй сайт Antarctic Wallet |website=Antarctic Wallet |accessdate=2026-05-12}}</ref>: === Түләүҙәр һәм күсереүҙәр === * [[QR-код]] аша түләү — комиссияһыҙ; * һылтанма аша түләү (онлайн-түләүҙәр өсөн) — комиссияһыҙ; * тауарҙы йәки хеҙмәтте кире ҡайтарыу (түләүҙе булһыҙҙырыу, аҡсаны иҫәпкә кире ҡайтарыу); * кеҫә телефоны балансын тултырыу — суммаға ҡарамаҫтан 0,5 [[АҠШ доллары|доллар]] комиссия; * [[Steam]] платформаһының балансын тултырыу — 0,5 доллар комиссия; * банк картаһы аша криптовалюта балансын тултырыу — комиссияһыҙ; * банк картаһына криптовалюта сығарыу һәм алмаштырыу (юридик шәхес «Antarctic Wallet» ЯСЙ күсереүе) — комиссияһыҙ; * иҫәпкә һалыу, сығарыу, һаҡлау һәм күсереүҙәр — комиссия һайланған селтәргә бәйле һәм операцияны раҫлау алдынан күрһәтелә. === Күпләп операциялар һәм аналитика === * күпләп түләүҙәр (масс-түләүҙәр): криптовалюта активтарын бер операцияла бер нисә адресҡа ебәреү мөмкинлеге (100 адресҡа тиклем комиссияһыҙ); * TRC20 селтәрендәге адресты [[AML]] (аҡсаны законлаштырыуға ҡаршы) тикшереү — бер адрес өсөн 0,5 доллар. === Виртуаль карталар === Antarctic Wallet «Мир» түләү системаһының виртуаль картаһын сығарыу мөмкинлеген бирә. Карта әмиән иҫәбенә бәйләнә һәм онлайн һәм офлайн һатып алыуҙар өсөн ҡулланыла ала. Сервистың пландарында [[Mastercard]] һәм [[Visa]] карталарын сығарыу бар<ref name="cards">{{cite web |url=https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-vybrat-kriptokoshelek-v-2026 |title=Как выбрать криптокошелёк в 2026 |website=Antarctic Wallet |accessdate=2026-05-12}}</ref>. == Верификация (KYC) == Ҡайһы бер функцияларҙы ҡулланыу өсөн (виртуаль карталар сығарыу, QR-код аша түләү, банк картаһына сығарыу) верификация процедураһынан ([[KYC]]) үтергә кәрәк. Верификация операторы — SumSub компанияһы, ул Binance, OKX, Bybit һәм башҡа эре халыҡ-ара платформалар менән бергә эшләй<ref name="kyc">{{cite web |url=https://partnerkin.com/services/antarctic-wallet |title=Обзор Antarctic Wallet |website=Partnerkin |accessdate=2026-05-12}}</ref>. Теркәлеү үҙенсәлектәре: * Telegram-бот аша теркәлгәндә ҡулланыусы өҫтәмә мәғлүмәт бирергә тейеш түгел (электрон почтаны бәйләү — теләк буйынса); * мобиль ҡушымта аша теркәлгәндә инеү варианттары: [[Apple ID]] (iOS өсөн), электрон почта йәки Telegram-аккаунт аша. == Саараларҙа ҡатнашыу == * 0xConnect (Санкт-Петербург, 2025) * The Trends (2025) * Blockchain Life (Дубай, 2025) * Coincraft (Мәскәү, 2025) * Need for Trip Hill Climb (Мәскәү, 2026) * Blockchain Forum (2026) * Asia Money 20/20 (Бангкок, 2026) == Коллаборациялар == * Need For Trip * Точка Дрифта == Киң мәғлүмәт сараларында баҫылыу == === Тышҡы баҫмалар (бойондороҡһоҙ сығанаҡтар) === * [https://dtf.ru/luchshii-rating/4023687-antarctic-wallet-kak-rabotayet-kriptokoshelek-v-telegram DTF сайтындағы ҡулланыусы фекере] * [https://partnerkin.com/services/antarctic-wallet Partnerkin сайтындағы күҙәтеү] * [https://vc.ru/crypto/1938259-antarctic-wallet-opyt-ispolzovaniya-kryptokoshelka vc.ru сайтындағы ҡулланыусы фекере] * [https://forum.bits.media/index.php?/topic/2128273-antarcic-wallet/ Bits Media сайтындағы фекер алышыу] === Рәсми блог материалдары === {{columns-list|2| * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/u4ri7v81b1-pochemu-p2p-eto-kak-igrat-v-monopoliyu-b Ниңә P2P — был ҡағиҙәһеҙ «Монополия» уйнау кеүек] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/o95z8j2pa1-kak-oplatit-tilda-iz-za-granitsi-kriptoi Tilda-ны сит илдән крипта менән нисек түләргә] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/mmryf3ccy1-oplata-shaurmi-kriptovalyutoi-kogda-tehn Шаурманы криптовалюта менән түләү: технологиялар аслыҡ менән осрашҡанда] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/1eb53c7oj1-dobro-pozhalovat-v-mir-polnoi-finansovoi Antarctic Wallet менән тулы ҡаржылы иркенлек донъяһына рәхим итегеҙ!] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/j6x9iph6f1-kak-popolnit-antarctic-wallet-i-sekonomi Antarctic Wallet-ты нисек тултырырға һәм комиссияларҙан нисек экономияларға?] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/yedhny7p11-kak-raspoznat-moshennikov-i-zaschitit-sv Алдаҡсыларҙы нисек танырға һәм үҙ аҡсағыҙҙы нисек һаҡларға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/b9ko7ongx1-kak-platit-kriptovalyutoi-v-rossii-ispol Рәсәйҙә криптовалюта менән нисек түләргә] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/5lrt34von1-kak-kriptovalyutu-perevesti-v-realnie-de Криптовалютаны ысын аҡсаға нисек алмаштырырға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/l8yh8elze1-chto-takoe-chistii-koshelyok-i-pochemu-e «Таҙа» әмиән тигән нимә — һәм был ниңә мөһим] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/5miy6d9gi1-kak-pokupat-bileti-za-kriptovalyutu-v-20 2025 йылда билеттарҙы криптовалюта менән нисек һатып алырға: самолёттар, концерттар, ҡунаҡханалар] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/760vb79pc1-kak-pokupat-edu-i-produkti-s-pomoschyu-k Криптовалюта ярҙамында ашамлыҡ һәм аҙыҡ-түлекте нисек һатып алырға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/3t2e9h6n51-kak-kupit-usdt-posle-otklyucheniya-rubly Binance-тә һум өҙөлгәндән һуң USDT-ны нисек алмаштырырға — 2 ябай ысул] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/m4d18tsgo1-bybit-p2p-serii-ekran-prichini-blokirovk Bybit P2P «көр екран»: тыйыу сәбәптәре һәм РФ өсөн эшләүсе баламалар] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-bezopasno-vivesti-kriptovalyutu-v-rubli-2026 2026 йылда криптовалютаны һумға нисек хәүефһеҙ сығарырға: ысулдар, хәүефтәр һәм баламалар] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/chto-takoe-usdt-tether-v-kriptovalyute-2026 USDT (Tether) тигән нимә? 2026 йылға ҡулланма] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-vivesti-kriptovalyutu-v-rubli-v-2026 2026 йылда криптовалютаны һумға картаға нисек сығарырға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-raplachivatsya-v-rossii-v-2026-karti-nalichka-sbp 2026 йылда Рәсәйҙә нисек түләргә: карталар, ҡулмаҡул аҡса һәм QR-кодтар] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/how-to-pay-in-russia-in-2026 How to pay in Russia in 2026: cards, QR payments and rubles] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-vybrat-kriptokoshelek-v-2026 2026 йылда криптоәмиәнде нисек һайларға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-popolnit-mobilnuyu-svyaz-za-usdt 2026 йылда USDT аша кеҫә телефоны бәйләнешен нисек тултырырға] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/chto-takoe-chistyi-kriptokoshelek «Таҙа» криптоәмиән тигән нимә һәм был ниңә мөһим] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/kak-popolnit-steam-kriptovalyutoi-2026 2026 йылда Steam-ды криптовалюта менән нисек тултырырға: USDT, QR-түләү һәм эшләүсе ысулдар] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/top-5-kriptokoshelkov-dlya-iphone-ios-2026 iPhone (iOS) өсөн иң яҡшы 5 криптоәмиән 2026 йылда — күҙәтеү һәм сағыштырыу] * [https://ru.antarcticwallet.com/tpost/pokupka-edy-za-kriptovalyutu-2026 2026 йылда ашамлыҡ менән аҙыҡ-түлекте криптовалюта менән нисек һатып алырға: QR-түләү, USDT һәм законлы ысулдар] }} == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [https://antarcticwallet.com/ Рәсми сайт] * [https://ru.antarcticwallet.com/blog Antarctic Wallet блогы] * [https://t.me/antarcticwallet Telegram-канал (рус телендә)] * [https://t.me/antarcticwallet_eng Telegram-канал (инглиз телендә)] * [https://www.youtube.com/@AntarcticWalletShow YouTube-канал] * [https://vk.com/antarctic.wallet ВКонтакте бите] * [https://www.instagram.com/antarcticwallet/ Instagram-аккаунт] * [https://x.com/AntarcticWallet X (Twitter)] * [https://dzen.ru/antarcticwallet Дзен каналы] * [https://www.threads.com/@antarcticwallet Threads] [[Категория:Криптовалюта әмиәндәре]] [[Категория:Түләү системалары]] [[Категория:Ҡаржы технологиялары]] [[Категория:2024 йылда Рәсәйҙә барлыҡҡа килгәндәр]] nkv8xuymdm0eibwg5eyirh92ibvdulk 10 200878 1296973 2026-05-15T02:02:43Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Ҡырғыҙ теле|ҡырғ.]] <span lang="ky2" dir="rtl" style="font-size: 110%; line-height: 1em;">{{{1}}}</span><noinclude> [[Категория:Ҡалыптар lang-x|ky2]] </noinclude> 1296973 wikitext text/x-wiki [[Ҡырғыҙ теле|ҡырғ.]] <span lang="ky2" dir="rtl" style="font-size: 110%; line-height: 1em;">{{{1}}}</span><noinclude> [[Категория:Ҡалыптар lang-x|ky2]] </noinclude> gkvxuipnnhiyjsqw2tprx37fkd71pll 1 200879 1296975 2026-05-15T02:05:11Z Вәхит 24644 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Укок|14 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=тауҙар |тема2=география |тема3= |ил=Рәсәй |ил2= |ил3= }} 1296975 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Укок|14 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=тауҙар |тема2=география |тема3= |ил=Рәсәй |ил2= |ил3= }} eil4jsbjfpa5abrdj1o3ixzcafl26lq 10 200880 1296976 2026-05-15T02:08:23Z Вәхит 24644 Яңы бит: <includeonly>{{Книга | часть = {{{2|}}} | автор = [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] | ссылка = | заглавие = [[Топонимический словарь Горного Алтая]] | ответственный = под ред. [[Тыбыкова Александра Тайбановна|к. ф. н. А. Т. Тыбыковой]] | издание = | место... 1296976 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Книга | часть = {{{2|}}} | автор = [[Молчанова Ольга Тихоновна|О. Т. Молчанова]] | ссылка = | заглавие = [[Топонимический словарь Горного Алтая]] | ответственный = под ред. [[Тыбыкова Александра Тайбановна|к. ф. н. А. Т. Тыбыковой]] | издание = | место = Горно-Алтайск | издательство = Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства | год = 1979 | страницы = {{{1|}}} | страниц = {{#if:{{{1|}}}||398}} | тираж = 5000 | isbn = | ref = {{{ref|Молчанова}}} }}</includeonly><noinclude>{{doc-inline}} Этот шаблон предназначен для вставки ссылок на статьи в Топонимическом словаре Горного Алтая. == Параметрҙар == * '''1''' — конкретная страница (например, <code>105</code>), либо список и/или диапазон страниц (например, <code>12, 15, 123</code>, или <code>107–110</code>, или <code>45–48, 51</code>); обратите внимание, что диапазон записывается через тире, а не через дефис («—», а не «-»); * '''2''' — название статьи или главы; * '''ref''' — имя ссылки для последующего использования в шаблоне {{tl|sfn}} (по умолчанию <code>Молчанова</code>). == Әҙерләмә == * <code><nowiki>{{Топонимический словарь Горного Алтая||}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{sfn|Молчанова|1979|с=|loc=|name=}}</nowiki></code> * <code><nowiki><ref name="ТСГА" /><ref name="ТСГА">{{ТСГА||}}</ref></nowiki></code> == МИҫалдар == {{таблица примеров|t=ТСГА|nobr=1 | |112\Аба }} {{doc-end}} [[Категория:Ҡалыптар:Алтай Республикаһы: Мәғлүмәт сығанаҡтары| ]] [[Категория:Ҡалыптар:Географик атамалар һүҙлектәре|Алтай]] </noinclude> qvdkx3bwg66i3n09264i0r9kp6ki421 14 200881 1296977 2026-05-15T02:11:37Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Категория:Ҡалыптар:Китаптар:Һүҙлектәр|географик атамалар]] [[Категория:Ҡалыптар:География буйынса белешмәләр]] [[Категория:Ҡалыптар:Топонимика буйынса китаптар]] 1296977 wikitext text/x-wiki [[Категория:Ҡалыптар:Китаптар:Һүҙлектәр|географик атамалар]] [[Категория:Ҡалыптар:География буйынса белешмәләр]] [[Категория:Ҡалыптар:Топонимика буйынса китаптар]] tjhxfk1rxg9cay7ezd12omyzy668xgc 14 200882 1296978 2026-05-15T02:14:08Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Категория:Ҡалыптар:Алтай Республикаһы| ]] [[Категория:Ҡалыптар:Рәсәй:Мәғлүмәт сығанаҡтары|Алтай]] 1296978 wikitext text/x-wiki [[Категория:Ҡалыптар:Алтай Республикаһы| ]] [[Категория:Ҡалыптар:Рәсәй:Мәғлүмәт сығанаҡтары|Алтай]] hcoo8gelk3te7l8uep83x61fgkefabk 14 200883 1296979 2026-05-15T02:15:49Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Категория:Ҡалыптар:Рәсәй| ]] [[Категория:Ҡалыптар:Темалар буйынса мәғлүмәт сығанаҡтары|Рәсәй]] 1296979 wikitext text/x-wiki [[Категория:Ҡалыптар:Рәсәй| ]] [[Категория:Ҡалыптар:Темалар буйынса мәғлүмәт сығанаҡтары|Рәсәй]] e7fpkjt3htix0k1t8py3ed1qa9t8w7d 1 200884 1296996 2026-05-15T06:08:17Z Таңһылыу 14946 Яңы бит: {{10000}} {{ТИМ|ru|Мощность|14 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Таңһылыу|тема=фән |тема2=физика|тема3= |ил=Рәсәй|ил2= |ил3= }} 1296996 wikitext text/x-wiki {{10000}} {{ТИМ|ru|Мощность|14 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Таңһылыу|тема=фән |тема2=физика|тема3= |ил=Рәсәй|ил2= |ил3= }} qt1tuwxkuilcv9xihq3v6rmc5qijyba 14 200885 1297004 2026-05-15T09:00:43Z Вәхит 24644 Яңы бит: В эту категорию автоматически помещаются статьи с шаблоном {{tl|Плоскогорье}}. [[Категория:Яҫы таулыҡтар|*Алфавит]] [[Категория:Алфавит буйынса тау объекттары категориялары]] 1297004 wikitext text/x-wiki В эту категорию автоматически помещаются статьи с шаблоном {{tl|Плоскогорье}}. [[Категория:Яҫы таулыҡтар|*Алфавит]] [[Категория:Алфавит буйынса тау объекттары категориялары]] oo18m1nsm5h0l92p3yyytkvzonq2zk1 14 200886 1297005 2026-05-15T09:02:11Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Категория:Тауҙар]] [[Категория:Рельеф формалары]] 1297005 wikitext text/x-wiki [[Категория:Тауҙар]] [[Категория:Рельеф формалары]] nx036u6vl2uci4idwg7kj37cfz66huw 14 200887 1297006 2026-05-15T09:04:00Z Вәхит 24644 Яңы бит: [[Категория:Алфавит буйынса тәбиғи географик объекттар категориялары| ]] 1297006 wikitext text/x-wiki [[Категория:Алфавит буйынса тәбиғи географик объекттар категориялары| ]] bpfl1tc4phemzzjz9ngrb9b6qc2ltzv 14 200888 1297008 2026-05-15T09:06:19Z Вәхит 24644 Яңы бит: {{метакатегория}} [[Категория:Алфавит буйынса географик объекттар категориялары| ]] [[Категория:Алфавит буйынса тәбиғи географик объекттар|*]] 1297008 wikitext text/x-wiki {{метакатегория}} [[Категория:Алфавит буйынса географик объекттар категориялары| ]] [[Категория:Алфавит буйынса тәбиғи географик объекттар|*]] 636a7caj2mnw0w70yq7u0qfmshwlajm 10 200889 1297009 2026-05-15T09:08:46Z Вәхит 24644 [[Ҡалып:Алтайҙың алтын тауҙары]] битенә йүнәлтелгән 1297009 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ҡалып:Алтайҙың алтын тауҙары]] al7l7ez094uz9itbak13dfdga9tutm0 0 200890 1297014 2026-05-15T09:24:28Z Вәхит 24644 Яңы бит: {{Пещера |Название = Урҙа |Национальное название = |Изображение = The entrance to the Orda cave. Вход в Ординскую пещеру.jpg |Подпись изображения = Урҙа мәмерйәһенә инеү урыны |Координаты = 57.182/56.8881 |Район = Урҙа районы |Глубина = 50 |Дли... 1297014 wikitext text/x-wiki {{Пещера |Название = Урҙа |Национальное название = |Изображение = The entrance to the Orda cave. Вход в Ординскую пещеру.jpg |Подпись изображения = Урҙа мәмерйәһенә инеү урыны |Координаты = 57.182/56.8881 |Район = Урҙа районы |Глубина = 50 |Длина = 4600 |Объём = |Год открытия = 1969 |Тип = карстлы |Вмещающие породы = гипс |Число входов = 1 |Категория сложности = |Доступно для посетителей= |Освещение = эйе |Сайт = |Страна = Рәсәй |Регион = Пермь крайы }} '''Урҙа''' мәмерйәһе — [[Пермь крайы]] Урҙа ауылының көньяҡ-көнбайыш ситендә ([[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]), [[Көңгөр (Ирән ҡушылдығы)|Көңгөр]] йылғаһының һул ярында. Пермь крайының [[тәбиғәт ҡомартҡыһы]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://uraloved.ru/mesta/permskiy-krai/oopt-permskogo-kraya|title=Памятники природы Пермского края (список)|author=Павел Распопов|website=Ураловед|access-date=2020-12-14|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120074423/https://uraloved.ru/mesta/permskiy-krai/oopt-permskogo-kraya|url-status=live}}</ref>. == Тасуирлама == == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{статья | автор = Лавров И. А. | заглавие = Новые пещеры в окрестностях г.Кунгура | оригинал = | ссылка = | язык = ru | ответственный = | автор издания = | издание = | тип = | место = Пермь | издательство = Перм. Ун-т | год = 1995 | выпуск = 1 | том = | номер = | страницы = 100—102 | isbn = | issn = | doi = | ref = }} * {{статья | автор = Максимович Г. А. | заглавие = Пещеры гипсового карста | оригинал = | ссылка = | язык = ru | ответственный = | автор издания = | издание = | тип = | место = Пермь | издательство = Перм. Ун-т | год = 1969 | выпуск = 7(8) | том = | номер = | страницы = 5—29 | isbn = | issn = | doi = | ref = }} * {{книга |автор = [[Лягушкин Виктор Николаевич|В. Лягушкин]], Б. Ващенко, Н. Максимович, И. Лавров, Н. Паньков, А. Шумейко, А. Климчук, Е. Рунков, В. Григорьев, Г. Чернявский |часть = |заглавие = Иллюстрированный сборник статей: «Ординская пещера. Познание» |оригинал = |ссылка = |ответственный = Виктор Лягушкин |издание = 1-е изд |место = М |издательство = Студия «4+4» |год = 2011 |том = 1 |страницы = |страниц = 160 |серия = |isbn = 978-5-9902284-2-9 |тираж = 3000 |язык = ru}} * {{книга |заглавие = Ординская пещера. Познание |год = 2017 |ссылка = http://phototeam.pro/download/Orda_Book_PDF.pdf |издательство = PHOTOTEAM.PRO |место = М |язык = ru |автор = Г. Чернявский, Б. Ващенко}} 6tigsi5lq687xoepgs7xrx4lkj9cqj1 1 200891 1297015 2026-05-15T09:26:00Z Вәхит 24644 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Ординская|15 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=мәмерйә |тема2= |тема3= |ил=Рәсәй |ил2= |ил3= }} 1297015 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Ординская|15 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Вәхит|тема=мәмерйә |тема2= |тема3= |ил=Рәсәй |ил2= |ил3= }} e393bqkaep1najfw2wuzqyce59rdb4o