Иҫән

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Иҫән</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10285</id>
    <revision>
      <id>1299163</id>
      <parentid>1215839</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T12:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1299163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11878" sha1="hdam7lnjckjyq22g7aff1xj29mmxgu3" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Иҫән''' ({{lang-ru|Исяново}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]ндағы ауыл. [[2009]] йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 197 кеше&lt;ref name='белешмә китабы'&gt;[http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.
Почта индексы — 453661, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80206840003.

== Тарихы ==
1735 йылда нигеҙ һалынған. Фараздар буйынса ауылға нигеҙ һалыусы — Янһары ауылынан Янһары нәҫеленән сығышлы уҙаман, Бөрйән ырыуы башлыҡтарының береһе булған батыр Иҫән (Иҫәнгилде)&lt;ref name=&quot;Сельские советы&quot;&gt;Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.&lt;/ref&gt;. Риүәйәт буйынса Янһары ауылы 1755 йылғы ваҡиғаларынан һуң үртәлгән. Янһары ауылының урыны билдәһеҙ, әммә шундай исемле ауыл булыуына шик юҡ&lt;ref name=&quot;Генеалогия и архивы&quot;&gt;http://ufagen.ru/places/baymakskiy/isyanovo_baym.html Исяново&lt;/ref&gt;. Әммә Иҫәндең улдары ошо ауылда йәшәгән. Уларҙың өлкәне Теләүле Иҫәнов (1760—1820). Уның улы Булат (Булаттың улдары — Ғайса, Әлимбәк, Йәнмырҙа, Ғәлеәкбәр), Вәлит, Әсләм (улдары Әлмөхәмәт, Ихсан, Яуымбай, Мөхәмәткәрим). Кесеһе — Абдулла Иҫәнов, 1768 йылғы. Уның улдары — Ҡунаҡбай, Ғузаир, Хәлил&lt;ref name=&quot;Генеалогия и архивы&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

Ауыл тарихы [[Башҡорт ихтилалы (1755—1756)|1755 йылғы башҡорт ихтилалы]] (Батырша ихтилалы) менән бәйле. Халыҡ башҡорт ерҙәрен талауға, үҙ бойондороҡһоҙлоғон, динен һәм милли үҙаллығын һаҡлап ҡалыу йәһәтенән ихтилалға күтәрелә.
 
Иҫән ауылы халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнә. 1839 йылда 46 йортта йәшәгән 257 кешегә 220 йылҡы малы, 70 һыйыр, 150 һарыҡ, 20 кәзә тура килә. 1834 йылда 28 бот ужым бойҙайы һәм 448 бот ярауай бойҙайы сәселгән&lt;ref name=&quot;Генеалогия и архивы&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

Районда һәм республикала билдәлелек яулаған Иҫәновтар, Бураншиндар, Аслаевтар, Баймөхәмәтовтар, Ишбирҙиндар, Таңғатаровтар, Тутаевтар, Йәрмөхәмәтовтар ошо ауылдан сыҡҡан&lt;ref&gt;Сельские советы&lt;/ref&gt;.

1816 йылда ауылда 20 йортта 120 кеше йәшәгән, 1834 йылда — 47 йортта 260 кеше, 1859 йылда — 61 йортта 400 кеше, 1885 йылда — 71 йортта 461 кеше, 1920 йылда 188 йортта 767 кшк йәшәгән&lt;ref&gt;Сельские советы&lt;/ref&gt;.
[[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]] осоронда, [[Башҡортостандағы аслыҡ (1921—1922)|аслыҡ]] йылдарында, [[Башҡортостанда сәйәси репрессиялар|30-сы йылғы репрессиялар]] ваҡытында бик күп кеше һәләк була, ситкә сығып китә.

1939 йылда ауылда барыһы 146 кеше ҡалған.

1919 йылда Иҫән ауыл Советы булдырыла, уның беренсе рәйесе — Хәлил Әминев, урынбаҫары — Ш. Заманов, ағзалары — Ғ. Исламов, И. Музаҡаев, секретары — Ф. Васючков&lt;ref&gt;Сельские советы&lt;/ref&gt;.

1920 йылда Совет рәйесе итеп Сәйтғәле Тутаев һайлана, урынбаҫары — Һибәтулла Хоҙайбирҙин, секретары — Савелий Захаров.

1928 йылдан алып ауыл — Муллаҡай ауыл Советы, 1951 йылдан — 1-се Этҡол, 1963 йылдан — Ниғәмәт ауыл Советы составында була.

1928 йылда Иҫән ауылында «Яңы ауыл» ауыл хужалығы кооперативы ойошторола, 1930 йылда уның нигеҙендә «Ҡыҙыл йондоҙ» колхозы булдырыла. Уның беренсе рәйесе — Зәйнәғи Мөхәмәтйәнов, артабан — Динислам Ишморатов, Ғәзиз Ишбирҙин.

1934 йылда «Ҡыҙыл йондоҙ» колхозы «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы менән берләшә&lt;ref&gt;Сельские советы&lt;/ref&gt;..

[[Бөйөк Ватан һуғышы]] осоронда Иҫәндә үҙаллы «таналыҡ» колхозы ғәмәлдә була, 1952 йылда ул колхоз Салауат исемендәге колхоз менән берләшә.
Һуғыштан һуң колхоз рәйестәре булып Ильяс Насыров һәм Байегетов эшләйҙәр. 

1918 йылдан алып ауылда башланғыс мәктәбе эшләп килә. Уҡытыусылары: Баймуллина Хәҙисә (уны кулактар үлтерә) , Ишбирҙин Тимерйән, Ишбирҙина Һәһәрбоҫтан, Йәрмөхәмәтов Зөлҡәрнәй&lt;ref&gt;Сельские советы&lt;/ref&gt;..

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class=&quot;wikitable &quot; style=&quot;text-align:center&quot;
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Бөтә халыҡ'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ир-егеттәр'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||||||
|-
| 1920 йыл 26 август||||||||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||||||||||
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||||||||||
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||||||||||
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||||||||||
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||176||83||93||47,2||52,8
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Географик урыны ==
[[Файл:RUS-02-BM Isyanovo and lake Talkas.jpg|thumb|справа|Иҫән ауылы [[Талҡаҫ (күл)|Талҡаҫ]] күле буйында урынлашҡан]]
* Район үҙәгенә тиклем ([[Баймаҡ (ҡала)|Баймаҡ]]): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем ([[Ниғәмәт]]): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 75 км

== Билдәле шәхестәре ==
* [[Аслаев Төхвәт Хәлим улы]] (1922—1995) — педагог-методист, башҡорт теле белгесе, профессор, педагогия фәндәре кандидаты (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт билдәһе» ордендары кавалеры, РСФСР (1957) һәм БАССР (1955) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.
* [[Иҫәнбаева Рәйсә Миҙхәт ҡыҙы]] (1.04.1949), мәғариф ветераны, әҙип. 1966—1973 һәм 1982—2009 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] [[Ниғәмәт]] ауыл мәктәбе уҡытыусыһы, директор урынбаҫары, социаль педагогы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2001), Рәсәй Федерацияһы халыҡ мәғарифы отличнигы (1992), «Йыл уҡытыусыһы—1996» республика конкурсы (1996) һәм «[[Башҡортостан уҡытыусыһы]]» журналы лауреаты&lt;ref&gt;[http://libmap.bashnl.ru/node/1118 Литератруная карта Республики Башкортостан. Райса Исянбаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327191809/http://libmap.bashnl.ru/node/1118 |date=2019-03-27 }}{{V|27|03|2019}}&lt;/ref&gt;. 
* Теләүбирҙин Х. — Бөрйән-Түңгәүер кантоны башҡарма комитетының рәйесе;
* [[Әминев Хәлил Мөхәммәт улы]] (1886—1959) — көрәшсе. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.
* Таңғатаров М. М. — ВКП(б)-ның Матрай район комитеты секретары;
* [[Әхмәтов Иҫән Фәйзулла улы]] (1892—1942) — Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Стахановсы. СССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1937).
* Бураншин Г. М. — партия һәм йәмғиәт эшмәкәре;
* Хәсәнов Ф. З. — Түбә мәғдән идаралығының һәм БМСК-ның партия һәм йәмғиәт эшмәкәре;
* Мөхәмәтйәнов И. Л. — ҡала Советы рәйесе, ҡаланың Почетлы гражданы.

== Һылтанмалар ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Сығанаҡтар ==
* [http://ufagen.ru/places/baymakskiy/isyanovo_baym.html Исяново]
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Баймаҡ районы ауылдары}}

[[Категория:Баймаҡ районы ауылдары]]</text>
      <sha1>hdam7lnjckjyq22g7aff1xj29mmxgu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре</title>
    <ns>14</ns>
    <id>110163</id>
    <revision>
      <id>1299174</id>
      <parentid>629150</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FakirNL</username>
        <id>10221</id>
      </contributor>
      <origin>1299174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="scafw1j8bmhfo32vdg2dtiiw3ffga1t" xml:space="preserve">{{Commons category|2006 Winter Olympics medal winners}}
{{catmain|2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарынының бүләкләнеүселәрисемлеге}}
{{Берләштерергә|:Категория:2006 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында бүләкләнеүселәр}}

[[Категория:2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар|*]]
[[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре|2006]]</text>
      <sha1>scafw1j8bmhfo32vdg2dtiiw3ffga1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:2006 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында бүләкләнеүселәр</title>
    <ns>14</ns>
    <id>129855</id>
    <revision>
      <id>1299170</id>
      <parentid>771163</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FakirNL</username>
        <id>10221</id>
      </contributor>
      <origin>1299170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="l2b9rymgmfneb39h5mfdbtwtq5rjh5q" xml:space="preserve">{{Commons category|2014 Winter Olympics medal winners}}

[[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре|2006]]
[[Категория:2006 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар|*]]
{{Merge|2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре}}</text>
      <sha1>l2b9rymgmfneb39h5mfdbtwtq5rjh5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299171</id>
      <parentid>1299170</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FakirNL</username>
        <id>10221</id>
      </contributor>
      <origin>1299171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="1bet0ij4obkgrkhi0grh5vglwopd0g8" xml:space="preserve">{{Commons category|2014 Winter Olympics medal winners}}
{{Берләштерергә|2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре}}

[[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре|2006]]
[[Категория:2006 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар|*]]</text>
      <sha1>1bet0ij4obkgrkhi0grh5vglwopd0g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299172</id>
      <parentid>1299171</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FakirNL</username>
        <id>10221</id>
      </contributor>
      <origin>1299172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="k181flm22hb0ysvef8bowqz4j5ct3ud" xml:space="preserve">{{Commons category|2014 Winter Olympics medal winners}}
{{Берләштерергә|Category:2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре}}

[[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре|2006]]
[[Категория:2006 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар|*]]</text>
      <sha1>k181flm22hb0ysvef8bowqz4j5ct3ud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299173</id>
      <parentid>1299172</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FakirNL</username>
        <id>10221</id>
      </contributor>
      <origin>1299173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="mzqbqa542suceyroms21hwqdsyxeyvk" xml:space="preserve">{{Commons category|2014 Winter Olympics medal winners}}
{{Берләштерергә|:Категория:2006 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре}}

[[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындарының бүләкләнеүселәре|2006]]
[[Категория:2006 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар|*]]</text>
      <sha1>mzqbqa542suceyroms21hwqdsyxeyvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140151</id>
    <revision>
      <id>1299164</id>
      <parentid>1298199</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T13:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1299164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="bejdvwpbntgtyzuj5ld7mw7l4h5ela2" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Йомағужа ауыл Советы''' — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Күгәрсен районы]] муниципаль районының [[Муниципаль берәмек|муниципаль берәмеге]].

Административ үҙәге — [[Йомағужа (Күгәрсен районы)|Йомағужа]] ауылы.

== Тарихы ==
[[Файл:Мурадымовское_ущелье,_Бурзянский_район_03.jpg|справа|мини|Мораҙым тарлауығында йылға.]]
[[Файл:Сосновый_лес.jpg|справа|мини|Мораҙым тарлауығында ҡарағай урманы.]]
[[Файл:Аккаваз.jpg|справа|мини|«Башҡортостан» милли паркында Әкәүәҙ йылғаһы.]]
[[Файл:Bashkiria's_mountains.jpg|справа|мини|«Башҡортостан» милли паркы]]
[[Файл:Водопад_-_карстовый_мост_Куперля_2.jpg|справа|мини|250x250пкс|Шарлауыҡ — «Башҡортостан» милли паркында Күперле карст күпере.]]
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы [[ауыл биләмәһе]] статусына эйә&lt;ref name='RBzakon'&gt;Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)&lt;/ref&gt;.

== Халҡы ==
{{ Население | Юмагузинский сельсовет (Кугарчинский район) }}

== Ауыл биләмәһе составы ==
{{Автонумерация
  | Столбцов   = 4
  | Заголовок2 = Тораҡ пункты 
  | Заголовок3 = Тораҡ пункты тибы 
  | Заголовок4 = Халҡы
  | Сортировка4   = число
  | Выравнивание4 = right
|%| [[Йомағужа (Күгәрсен районы)|Йомағужа]] | ауыл, {{s|административ үҙәк}} | {{ Население | Юмагузино (Кугарчинский район) | тс }}
| | [[Александровка (Күгәрсен районы)|Александровка]] | ауыл | {{ Население | Александровка (Кугарчинский район) | тс }}
| | [[Хлебодаровка (Күгәрсен районы)|Хлебодаровка]] | утар | {{ Население | Хлебодаровка (Кугарчинский район) | тс }}
| | [[Олотөп]] | утар | {{ Население | Улутуп | тс }}
| | [[Нарбут]] | ауыл | {{ Население | Нарбутово | тс }}
}}

== Иҫтәлекле урындары ==

* [[Мораҙым тарлауығы]] — уникаль тәбиғи-климат шарттары, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының төрлөлөгө бай булған тәбиғәт паркы&lt;ref&gt;[http://virtualrb.ru/ru/component/k2/item/165 Виртуальный тур по Мурадымовскому ущелью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118044457/http://virtualrb.ru/ru/component/k2/item/165 |date=2017-01-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://muradym.ru/ Официальный сайт природного парка «Мурадымовское Ущелье»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430023411/http://muradym.ru/ |date=2012-04-30 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Башҡортостан (милли парк)|«Башҡортостан» милли паркы]] — үҫемлектәр һәм хайуандар төрлөлөгө күп булған тәбиғәт паркы, уларҙың күпселеге Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән&lt;ref&gt;[http://npbashkiria.ru Сайт Национального парка «Башкирия»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ecotravel.ru/regions/reserves/1/4/90 Центр путешествий. Башкирия Национальный парк]&lt;/ref&gt;.

== Билдәле шәхестәре ==

* [[Филиппов Александр Павлович]] (7 ноябрь 1932 — 15 октябрь 2011) — шағир, тәржемәсе, әҙәбиәтсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры&lt;ref&gt;[http://libmap.bashnl.ru/node/538 Филиппов Александр Павлович. Национальная библиотека им. А.-З.Валиди Республики Башкортостан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416024141/http://libmap.bashnl.ru/node/538 |date=2021-04-16 }}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{Ҡалып:Күгәрсен районы муниципаль берәмектәре}}
[[Категория:Күгәрсен районы муниципаль берәмектәре]]
[[Категория:Башҡортостандың муниципаль берәмектәре]]</text>
      <sha1>bejdvwpbntgtyzuj5ld7mw7l4h5ela2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этель Кейтерем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199880</id>
    <revision>
      <id>1299166</id>
      <parentid>1291207</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T06:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dimas500101</username>
        <id>46400</id>
      </contributor>
      <comment>/* Оҙон ғүмер яҙмалары */</comment>
      <origin>1299166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10061" sha1="ho9vo35omwmsy4w4c3yavhuni81nv1s" xml:space="preserve">{{Персона|имя=Этель Кейтерем|дата рождения=1909 йылдың 21 авгусы}}

Этель Мэй Катерхэм ([[Инглиз теле|ингл.]] Ethel May Caterham; 21 августа 1909 йылда Шиптон-Беллингерҙа тыуған) — британ суперйөҙ йәшлек кешеһе, уның йәше Геронтология тикшеренеүҙәре төркөмө (GRG) тарафынан раҫланған. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукас вафат булғандан һуң, ул донъяла иң оло йәштәге тере кеше. Кэтерхэм шулай уҡ Бөйөк Британияла тарихта иң оло кеше, король Эдуард VII-нең һуңғы ҡалған субъекты, 1910 йылға тиклем тыуған һуңғы тере кеше, әлеге ваҡытта уға 116 йәш&lt;ref&gt;https://www.grg-supercentenarians.org/ethel-caterham/&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
1909 йылдың 21 авгусында Гэмпшир графлығының Шиптон-Беллингер ҡалаһында тыуған Этель Уильям Альфред Коллинздың (1867—1927) һәм Фэнни Ширс Коллинздың (1867—1951) ҡыҙы була&lt;ref&gt;https://longeviquest.com/2025/08/worlds-oldest-person-ethel-caterham-celebrates-116th-birthday/&lt;/ref&gt;. Һеңлеһе Глэдис Бабилас (1897—2002) шулай уҡ оҙон ғүмер кисерә.

1927 йылда, 18 йәшендә, Этель Британия Һиндостанына сәйәхәт итә, унда өс йыл британ ғаиләһендә ау-пар булып эшләй.

1931 йылда Этель киске аш ваҡытында Британия армияһы майоры Норман Кэтерхэм (1905—1976) менән таныша. 1933 йылдың ғинуарында өйләнешеп, ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Ире 1976 йылдың авгусында 71 йәшендә вафат була&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph-norman-caterham/162087361/&lt;/ref&gt;.

йәшенә тиклем Кэтерхэм руль артында йөрөй, ә 100 йәштән ашыу бридж уйнай.

2019 йылдың авгусында королева Елизавета II уны 110 йәшлек юбилейы менән ҡотлап телеграмма ебәрә. Йөҙ йәшлек юбилейы (2009 йылдың авгусы) һәм 105 йәшлек юбилейы (2014 йылдың авгусы) айҡанлы королеванан телеграммалар ала.

2020 йылда, 110 йәшендә, ул COVID-19 йоҡторған, әммә һауыҡҡан, сирҙән һауыҡҡан иң оло кешеләрҙең береһе булып киткән. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң Кэтерхэм донъяла иң оло тере кеше булып китә.

2025 йылдың 21 авгусында Кэтерхэмға 116 йәш тула, ул Бөйөк Британияла был йәшкә еткән тәүге кеше була. Был рекорд менән уны Бөйөк Британия короле Карл III һәм королева Камилла, шулай уҡ донъяның иң оло йәштәге кешеһе Жуан Мариньо Нето ҡотлай.

2025 йылдың 18 сентябрендә Бөйөк Британия короле Карл III Катерхэмға килә&lt;ref&gt;https://lady.mail.ru/article/573112-starejshaya-zhenschina-mira-rasskazala-korolyu-karlu-iii-o-ego-populyarnosti-u-zhenschin/&lt;/ref&gt;.

2026 йылдың 1 ғинуарында Этель Кейтерем 1900-сө йылдар башында донъяға килгән кешеләрҙән 2026 йылға тиклем йәшәп, беренсе булып тарихҡа инде.

== Оҙон ғүмер яҙмалары ==

* 17 ғинуарында 2019 йылдың 109 йәшлек Кэй Херли вафат булғандан һуң, Этель Суррейҙа билдәле булған иң оло тере кеше булып китә.
* 22 ғинуарында 2022 йылдың, Молли Уокер вафат булғандан һуң, ул Бөйөк Британияла иң оло йәштәге кеше булып китә.
* 7 октябрендә 2022 йылдың, Роуз Итондың вафатынан һуң, ул Бөйөк Британияла 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше, шулай уҡ Эдуард VII-нең иҫән ҡалған һуңғы британ субъекты була.
* 17 ғинуарында 2023 йылдың, Люсиль Рэндондың вафатынан һуң, ул Европала Мария Браньяс Мореранан ҡала икенсе тере кеше була.
* 13 мартында 2023 йылдың, Ада Томпсондың вафатынан һуң, ул 1911 йылға тиклем тыуған һуңғы иҫән ҡалған британ кешеһе була.
* 17 майында 2023 йылдың Американан Нина Уиллис Кушма Штаттары вафат булғандан һуң вафат булғандан һуң, ул иң оло йәштәге 10 тере кеше иҫәбенә инә.
* 22 февралендә 2024 йылдың ул донъяла иң оло йәштәгеләр араһында 6-сы урынды биләй.
* 23 мартында 2024 йылдың ул тарихтағы иң оло раҫланған 100 кеше исемлегенә инә.
* 19 авгусында 2024 йылдың Мария Браньяс Морера вафат булғандан һуң, ул Европала иң оло йәштәге тере кеше һәм донъяла 4-се урынды биләй.
* 21 авгусында 2024 йылдың ул Бөйөк Британияла 3-сө һәм тарихта 115 йәшен тултырған 73-сө кеше була.
* 27 авгусында 2024 йылдың Шарлотта Кречмандың вафатынан һуң ул Европала 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше була. 2024 йылдың 13 сентябрендә Мэри Флоренс Уокер вафат булғас, ул 1912 йылға тиклем тыуған һуңғы тере британ кешеһе була.
* 22 октябрендә 2024 йылдың Элизабет Фрэнсистың вафаты менән ул донъяла өсөнсө урында тора.
* 29 декабрендә 2024 йылдың Томико Итооканың вафаты менән ул донъяла икенсе оло йәштәге тере кеше булып китә.
* 21 ғинуарында 2025 йылдың ул тарихта иң оло 50 раҫланған кешенең береһе булып тора.
* 6 апрелендә 2025 йылдың ул Бөйөк Британия тарихында иң оло кеше булып китә, ​​Шарлотта Хьюздың йәшенә тиңләшә, 115 йәш 228 көн.
* йылдың 26 2025 ​​апрелендә Окаги Хаяши вафат булғас, ул 1909 йылда тыуған һуңғы тере кеше була.
* йылдың 30 2025 апрелендә, Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң, ул иң оло тере кеше һәм 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы иҫән ҡалған раҫланған кеше булып китә. Шулай уҡ Анна Элиза Уильямстан һуң «Иң оло тере кеше» исемен йөрөткән беренсе британ ҡатын-ҡыҙы була.
* майында 1 2025 ул тарихтағы иң оло раҫланған 40 кеше исемлегенә инә.
* авгусында 21 2025 йылдың  ул Бөйөк Британияла 116 йәшкә еткән беренсе, Европала 10-сы, донъяла 34-се кеше була.
* Ул һуңғы 12,5 йылда иң оло тере кеше исемен йөрөткән иң йәш кеше, сөнки Дина Манфредини (115 йәш 243 көн) был исемгә Кэтерхэм 115 йәш 252 көндә өлгәшкәндә өлгәшә. 2025 йылдың 27 сентябрендә ул тарихта иң оло 30 раҫланған кешенең береһе булып китә.
* 30 октябрендә 2025 йылдың  ул Текла Юневичтың йәшен тигеҙләп, Европа тарихында 7-се һәм донъяла 27-се урынды биләй.
* 19 ноябрендә 2025 йылдың ул Мария Джузеппе Робуччи Наргисаның йәшен тиңләп, Европа тарихында 6-сы һәм донъяла 26-сы урынды биләй.
* 29 ноябрендә 2025 йылдың ул Бесси Купер йәшенә тиңләшеп, донъяла 25-се урынды биләй.
* 17 декабрендә 2025 йылдың ул Элизабет Болдендың йәшен тиңләп, донъяла 24-се урынды биләй.
* 27 декабрендә 2025 йылдың Ерҙәге 23-сө һәм Европа тарихында 5-се оло кеше булған Жанна Бонан артып китте. 
* 1 ғинуарында 2026 йылдың Этель Кейтерем 1900 йылдар башында тыуған һәм 2026 йылға тиклем йәшәгән тәүге һәм һуңғы кеше була.
* 12 февралендә 2026 йылдың , Ерҙә 22-се оло кеше булып, Тәнэ Иҡайҙың йәшен уҙып киткән.

== Иҫкәрмәләр ==</text>
      <sha1>ho9vo35omwmsy4w4c3yavhuni81nv1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299167</id>
      <parentid>1299166</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34799-43</username>
        <id>48067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Оҙон ғүмер яҙмалары */</comment>
      <origin>1299167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10280" sha1="c1uqrc6dszm62lnsuc1llgbmq1xeyoz" xml:space="preserve">{{Персона|имя=Этель Кейтерем|дата рождения=1909 йылдың 21 авгусы}}

Этель Мэй Катерхэм ([[Инглиз теле|ингл.]] Ethel May Caterham; 21 августа 1909 йылда Шиптон-Беллингерҙа тыуған) — британ суперйөҙ йәшлек кешеһе, уның йәше Геронтология тикшеренеүҙәре төркөмө (GRG) тарафынан раҫланған. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукас вафат булғандан һуң, ул донъяла иң оло йәштәге тере кеше. Кэтерхэм шулай уҡ Бөйөк Британияла тарихта иң оло кеше, король Эдуард VII-нең һуңғы ҡалған субъекты, 1910 йылға тиклем тыуған һуңғы тере кеше, әлеге ваҡытта уға 116 йәш&lt;ref&gt;https://www.grg-supercentenarians.org/ethel-caterham/&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
1909 йылдың 21 авгусында Гэмпшир графлығының Шиптон-Беллингер ҡалаһында тыуған Этель Уильям Альфред Коллинздың (1867—1927) һәм Фэнни Ширс Коллинздың (1867—1951) ҡыҙы була&lt;ref&gt;https://longeviquest.com/2025/08/worlds-oldest-person-ethel-caterham-celebrates-116th-birthday/&lt;/ref&gt;. Һеңлеһе Глэдис Бабилас (1897—2002) шулай уҡ оҙон ғүмер кисерә.

1927 йылда, 18 йәшендә, Этель Британия Һиндостанына сәйәхәт итә, унда өс йыл британ ғаиләһендә ау-пар булып эшләй.

1931 йылда Этель киске аш ваҡытында Британия армияһы майоры Норман Кэтерхэм (1905—1976) менән таныша. 1933 йылдың ғинуарында өйләнешеп, ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Ире 1976 йылдың авгусында 71 йәшендә вафат була&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph-norman-caterham/162087361/&lt;/ref&gt;.

йәшенә тиклем Кэтерхэм руль артында йөрөй, ә 100 йәштән ашыу бридж уйнай.

2019 йылдың авгусында королева Елизавета II уны 110 йәшлек юбилейы менән ҡотлап телеграмма ебәрә. Йөҙ йәшлек юбилейы (2009 йылдың авгусы) һәм 105 йәшлек юбилейы (2014 йылдың авгусы) айҡанлы королеванан телеграммалар ала.

2020 йылда, 110 йәшендә, ул COVID-19 йоҡторған, әммә һауыҡҡан, сирҙән һауыҡҡан иң оло кешеләрҙең береһе булып киткән. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң Кэтерхэм донъяла иң оло тере кеше булып китә.

2025 йылдың 21 авгусында Кэтерхэмға 116 йәш тула, ул Бөйөк Британияла был йәшкә еткән тәүге кеше була. Был рекорд менән уны Бөйөк Британия короле Карл III һәм королева Камилла, шулай уҡ донъяның иң оло йәштәге кешеһе Жуан Мариньо Нето ҡотлай.

2025 йылдың 18 сентябрендә Бөйөк Британия короле Карл III Катерхэмға килә&lt;ref&gt;https://lady.mail.ru/article/573112-starejshaya-zhenschina-mira-rasskazala-korolyu-karlu-iii-o-ego-populyarnosti-u-zhenschin/&lt;/ref&gt;.

2026 йылдың 1 ғинуарында Этель Кейтерем 1900-сө йылдар башында донъяға килгән кешеләрҙән 2026 йылға тиклем йәшәп, беренсе булып тарихҡа инде.

== Оҙон ғүмер яҙмалары ==

* 17 ғинуарында 2019 йылдың 109 йәшлек Кэй Херли вафат булғандан һуң, Этель Суррейҙа билдәле булған иң оло тере кеше булып китә.
* 22 ғинуарында 2022 йылдың, Молли Уокер вафат булғандан һуң, ул Бөйөк Британияла иң оло йәштәге кеше булып китә.
* 7 октябрендә 2022 йылдың, Роуз Итондың вафатынан һуң, ул Бөйөк Британияла 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше, шулай уҡ Эдуард VII-нең иҫән ҡалған һуңғы британ субъекты була.
* 17 ғинуарында 2023 йылдың, Люсиль Рэндондың вафатынан һуң, ул Европала Мария Браньяс Мореранан ҡала икенсе тере кеше була.
* 13 мартында 2023 йылдың, Ада Томпсондың вафатынан һуң, ул 1911 йылға тиклем тыуған һуңғы иҫән ҡалған британ кешеһе була.
* 17 майында 2023 йылдың Американан Нина Уиллис Кушма Штаттары вафат булғандан һуң вафат булғандан һуң, ул иң оло йәштәге 10 тере кеше иҫәбенә инә.
* 22 февралендә 2024 йылдың ул донъяла иң оло йәштәгеләр араһында 6-сы урынды биләй.
* 23 мартында 2024 йылдың ул тарихтағы иң оло раҫланған 100 кеше исемлегенә инә.
* 19 авгусында 2024 йылдың Мария Браньяс Морера вафат булғандан һуң, ул Европала иң оло йәштәге тере кеше һәм донъяла 4-се урынды биләй.
* 21 авгусында 2024 йылдың ул Бөйөк Британияла 3-сө һәм тарихта 115 йәшен тултырған 73-сө кеше була.
* 27 авгусында 2024 йылдың Шарлотта Кречмандың вафатынан һуң ул Европала 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше була. 2024 йылдың 13 сентябрендә Мэри Флоренс Уокер вафат булғас, ул 1912 йылға тиклем тыуған һуңғы тере британ кешеһе була.
* 22 октябрендә 2024 йылдың Элизабет Фрэнсистың вафаты менән ул донъяла өсөнсө урында тора.
* 29 декабрендә 2024 йылдың Томико Итооканың вафаты менән ул донъяла икенсе оло йәштәге тере кеше булып китә.
* 21 ғинуарында 2025 йылдың ул тарихта иң оло 50 раҫланған кешенең береһе булып тора.
* 6 апрелендә 2025 йылдың ул Бөйөк Британия тарихында иң оло кеше булып китә, ​​Шарлотта Хьюздың йәшенә тиңләшә, 115 йәш 228 көн.
* йылдың 26 2025 ​​апрелендә Окаги Хаяши вафат булғас, ул 1909 йылда тыуған һуңғы тере кеше була.
* йылдың 30 2025 апрелендә, Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң, ул иң оло тере кеше һәм 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы иҫән ҡалған раҫланған кеше булып китә. Шулай уҡ Анна Элиза Уильямстан һуң «Иң оло тере кеше» исемен йөрөткән беренсе британ ҡатын-ҡыҙы була.
* майында 1 2025 ул тарихтағы иң оло раҫланған 40 кеше исемлегенә инә.
* авгусында 21 2025 йылдың  ул Бөйөк Британияла 116 йәшкә еткән беренсе, Европала 10-сы, донъяла 34-се кеше була.
* Ул һуңғы 12,5 йылда иң оло тере кеше исемен йөрөткән иң йәш кеше, сөнки Дина Манфредини (115 йәш 243 көн) был исемгә Кэтерхэм 115 йәш 252 көндә өлгәшкәндә өлгәшә. 2025 йылдың 27 сентябрендә ул тарихта иң оло 30 раҫланған кешенең береһе булып китә.
* 30 октябрендә 2025 йылдың  ул Текла Юневичтың йәшен тигеҙләп, Европа тарихында 7-се һәм донъяла 27-се урынды биләй.
* 19 ноябрендә 2025 йылдың ул Мария Джузеппе Робуччи Наргисаның йәшен тиңләп, Европа тарихында 6-сы һәм донъяла 26-сы урынды биләй.
* 29 ноябрендә 2025 йылдың ул Бесси Купер йәшенә тиңләшеп, донъяла 25-се урынды биләй.
* 17 декабрендә 2025 йылдың ул Элизабет Болдендың йәшен тиңләп, донъяла 24-се урынды биләй.
* 27 декабрендә 2025 йылдың Ерҙәге 23-сө һәм Европа тарихында 5-се оло кеше булған Жанна Бонан артып китте. 
* 1 ғинуарында 2026 йылдың Этель Кейтерем 1900 йылдар башында тыуған һәм 2026 йылға тиклем йәшәгән тәүге һәм һуңғы кеше була.
* 12 февралендә 2026 йылдың , Ерҙә 21-се оло кеше булып, Тәнэ Иҡайҙың йәшен уҙып киткән.
* 29 мартта 2026 йылдың, Ер тарихындағы иң оло 20 кеше араһына инеп, Томико Итооканың йәшен уҙып киткән һәм 20-се урынды алған.

== Иҫкәрмәләр ==</text>
      <sha1>c1uqrc6dszm62lnsuc1llgbmq1xeyoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299168</id>
      <parentid>1299167</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34799-43</username>
        <id>48067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Оҙон ғүмер яҙмалары */</comment>
      <origin>1299168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="jzim2qucmt1zif5mi3zl9rnfuijs5hx" xml:space="preserve">{{Персона|имя=Этель Кейтерем|дата рождения=1909 йылдың 21 авгусы}}

Этель Мэй Катерхэм ([[Инглиз теле|ингл.]] Ethel May Caterham; 21 августа 1909 йылда Шиптон-Беллингерҙа тыуған) — британ суперйөҙ йәшлек кешеһе, уның йәше Геронтология тикшеренеүҙәре төркөмө (GRG) тарафынан раҫланған. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукас вафат булғандан һуң, ул донъяла иң оло йәштәге тере кеше. Кэтерхэм шулай уҡ Бөйөк Британияла тарихта иң оло кеше, король Эдуард VII-нең һуңғы ҡалған субъекты, 1910 йылға тиклем тыуған һуңғы тере кеше, әлеге ваҡытта уға 116 йәш&lt;ref&gt;https://www.grg-supercentenarians.org/ethel-caterham/&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
1909 йылдың 21 авгусында Гэмпшир графлығының Шиптон-Беллингер ҡалаһында тыуған Этель Уильям Альфред Коллинздың (1867—1927) һәм Фэнни Ширс Коллинздың (1867—1951) ҡыҙы була&lt;ref&gt;https://longeviquest.com/2025/08/worlds-oldest-person-ethel-caterham-celebrates-116th-birthday/&lt;/ref&gt;. Һеңлеһе Глэдис Бабилас (1897—2002) шулай уҡ оҙон ғүмер кисерә.

1927 йылда, 18 йәшендә, Этель Британия Һиндостанына сәйәхәт итә, унда өс йыл британ ғаиләһендә ау-пар булып эшләй.

1931 йылда Этель киске аш ваҡытында Британия армияһы майоры Норман Кэтерхэм (1905—1976) менән таныша. 1933 йылдың ғинуарында өйләнешеп, ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Ире 1976 йылдың авгусында 71 йәшендә вафат була&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph-norman-caterham/162087361/&lt;/ref&gt;.

йәшенә тиклем Кэтерхэм руль артында йөрөй, ә 100 йәштән ашыу бридж уйнай.

2019 йылдың авгусында королева Елизавета II уны 110 йәшлек юбилейы менән ҡотлап телеграмма ебәрә. Йөҙ йәшлек юбилейы (2009 йылдың авгусы) һәм 105 йәшлек юбилейы (2014 йылдың авгусы) айҡанлы королеванан телеграммалар ала.

2020 йылда, 110 йәшендә, ул COVID-19 йоҡторған, әммә һауыҡҡан, сирҙән һауыҡҡан иң оло кешеләрҙең береһе булып киткән. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң Кэтерхэм донъяла иң оло тере кеше булып китә.

2025 йылдың 21 авгусында Кэтерхэмға 116 йәш тула, ул Бөйөк Британияла был йәшкә еткән тәүге кеше була. Был рекорд менән уны Бөйөк Британия короле Карл III һәм королева Камилла, шулай уҡ донъяның иң оло йәштәге кешеһе Жуан Мариньо Нето ҡотлай.

2025 йылдың 18 сентябрендә Бөйөк Британия короле Карл III Катерхэмға килә&lt;ref&gt;https://lady.mail.ru/article/573112-starejshaya-zhenschina-mira-rasskazala-korolyu-karlu-iii-o-ego-populyarnosti-u-zhenschin/&lt;/ref&gt;.

2026 йылдың 1 ғинуарында Этель Кейтерем 1900-сө йылдар башында донъяға килгән кешеләрҙән 2026 йылға тиклем йәшәп, беренсе булып тарихҡа инде.

== Оҙон ғүмер яҙмалары ==

* 17 ғинуарында 2019 йылдың 109 йәшлек Кэй Херли вафат булғандан һуң, Этель Суррейҙа билдәле булған иң оло тере кеше булып китә.
* 22 ғинуарында 2022 йылдың, Молли Уокер вафат булғандан һуң, ул Бөйөк Британияла иң оло йәштәге кеше булып китә.
* 7 октябрендә 2022 йылдың, Роуз Итондың вафатынан һуң, ул Бөйөк Британияла 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше, шулай уҡ Эдуард VII-нең иҫән ҡалған һуңғы британ субъекты була.
* 17 ғинуарында 2023 йылдың, Люсиль Рэндондың вафатынан һуң, ул Европала Мария Браньяс Мореранан ҡала икенсе тере кеше була.
* 13 мартында 2023 йылдың, Ада Томпсондың вафатынан һуң, ул 1911 йылға тиклем тыуған һуңғы иҫән ҡалған британ кешеһе була.
* 17 майында 2023 йылдың Американан Нина Уиллис Кушма Штаттары вафат булғандан һуң вафат булғандан һуң, ул иң оло йәштәге 10 тере кеше иҫәбенә инә.
* 22 февралендә 2024 йылдың ул донъяла иң оло йәштәгеләр араһында 6-сы урынды биләй.
* 23 мартында 2024 йылдың ул тарихтағы иң оло раҫланған 100 кеше исемлегенә инә.
* 19 авгусында 2024 йылдың Мария Браньяс Морера вафат булғандан һуң, ул Европала иң оло йәштәге тере кеше һәм донъяла 4-се урынды биләй.
* 21 авгусында 2024 йылдың ул Бөйөк Британияла 3-сө һәм тарихта 115 йәшен тултырған 73-сө кеше була.
* 27 авгусында 2024 йылдың Шарлотта Кречмандың вафатынан һуң ул Европала 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше була. 2024 йылдың 13 сентябрендә Мэри Флоренс Уокер вафат булғас, ул 1912 йылға тиклем тыуған һуңғы тере британ кешеһе була.
* 22 октябрендә 2024 йылдың Элизабет Фрэнсистың вафаты менән ул донъяла өсөнсө урында тора.
* 29 декабрендә 2024 йылдың Томико Итооканың вафаты менән ул донъяла икенсе оло йәштәге тере кеше булып китә.
* 21 ғинуарында 2025 йылдың ул тарихта иң оло 50 раҫланған кешенең береһе булып тора.
* 6 апрелендә 2025 йылдың ул Бөйөк Британия тарихында иң оло кеше булып китә, ​​Шарлотта Хьюздың йәшенә тиңләшә, 115 йәш 228 көн.
* йылдың 26 2025 ​​апрелендә Окаги Хаяши вафат булғас, ул 1909 йылда тыуған һуңғы тере кеше була.
* йылдың 30 2025 апрелендә, Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң, ул иң оло тере кеше һәм 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы иҫән ҡалған раҫланған кеше булып китә. Шулай уҡ Анна Элиза Уильямстан һуң «Иң оло тере кеше» исемен йөрөткән беренсе британ ҡатын-ҡыҙы була.
* майында 1 2025 ул тарихтағы иң оло раҫланған 40 кеше исемлегенә инә.
* авгусында 21 2025 йылдың  ул Бөйөк Британияла 116 йәшкә еткән беренсе, Европала 10-сы, донъяла 34-се кеше була.
* Ул һуңғы 12,5 йылда иң оло тере кеше исемен йөрөткән иң йәш кеше, сөнки Дина Манфредини (115 йәш 243 көн) был исемгә Кэтерхэм 115 йәш 252 көндә өлгәшкәндә өлгәшә. 2025 йылдың 27 сентябрендә ул тарихта иң оло 30 раҫланған кешенең береһе булып китә.
* 30 октябрендә 2025 йылдың  ул Текла Юневичтың йәшен тигеҙләп, Европа тарихында 7-се һәм донъяла 26-се урынды биләй.
* 19 ноябрендә 2025 йылдың ул Мария Джузеппе Робуччи Наргисаның йәшен тиңләп, Европа тарихында 6-сы һәм донъяла 25-сы урынды биләй.
* 29 ноябрендә 2025 йылдың ул Бесси Купер йәшенә тиңләшеп, донъяла 24-се урынды биләй.
* 17 декабрендә 2025 йылдың ул Элизабет Болдендың йәшен тиңләп, донъяла 23-се урынды биләй.
* 27 декабрендә 2025 йылдың Ерҙәге 22-сө һәм Европа тарихында 5-се оло кеше булған Жанна Бонан артып китте.
* 1 ғинуарында 2026 йылдың Этель Кейтерем 1900 йылдар башында тыуған һәм 2026 йылға тиклем йәшәгән тәүге һәм һуңғы кеше була.
* 12 февралендә 2026 йылдың , Ерҙә 21-се оло кеше булып, Тәнэ Иҡайҙың йәшен уҙып киткән.
* 29 мартта 2026 йылдың, Ер тарихындағы иң оло 20 кеше араһына инеп, Томико Итооканың йәшен уҙып киткән һәм 20-се урынды алған.

== Иҫкәрмәләр ==</text>
      <sha1>jzim2qucmt1zif5mi3zl9rnfuijs5hx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1299169</id>
      <parentid>1299168</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34799-43</username>
        <id>48067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1299169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10282" sha1="s208xricet2r0q4eeh97hrc1lstlaep" xml:space="preserve">{{Персона|имя=Этель Кейтерем|дата рождения=1909 йылдың 21 авгусы}}

Этель Мэй Катерхэм ([[Инглиз теле|ингл.]] Ethel May Caterham; 21 августа 1909 йылда Шиптон-Беллингерҙа тыуған) — британ суперйөҙ йәшлек кешеһе, уның йәше Геронтология тикшеренеүҙәре төркөмө (GRG) тарафынан раҫланған. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукас вафат булғандан һуң, ул донъяла иң оло йәштәге тере кеше. Кэтерхэм шулай уҡ Бөйөк Британияла тарихта иң оло кеше, король Эдуард VII-нең һуңғы ҡалған субъекты, 1910 йылға тиклем тыуған һуңғы тере кеше, әлеге ваҡытта уға 116 йәш&lt;ref&gt;https://www.grg-supercentenarians.org/ethel-caterham/&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
1909 йылдың 21 авгусында Гэмпшир графлығының Шиптон-Беллингер ҡалаһында тыуған Этель Уильям Альфред Коллинздың (1867—1927) һәм Фэнни Ширс Коллинздың (1867—1951) ҡыҙы була&lt;ref&gt;https://longeviquest.com/2025/08/worlds-oldest-person-ethel-caterham-celebrates-116th-birthday/&lt;/ref&gt;. Һеңлеһе Глэдис Бабилас (1897—2002) шулай уҡ оҙон ғүмер кисерә.

1927 йылда, 18 йәшендә, Этель Британия Һиндостанына сәйәхәт итә, унда өс йыл британ ғаиләһендә ау-пар булып эшләй.

1931 йылда Этель киске аш ваҡытында Британия армияһы майоры Норман Кэтерхэм (1905—1976) менән таныша. 1933 йылдың ғинуарында өйләнешеп, ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Ире 1976 йылдың авгусында 71 йәшендә вафат була&lt;ref&gt;https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph-norman-caterham/162087361/&lt;/ref&gt;.

97 йәшенә тиклем Кэтерхэм руль артында йөрөй, ә 100 йәштән ашыу бридж уйнай.

2019 йылдың авгусында королева Елизавета II уны 110 йәшлек юбилейы менән ҡотлап телеграмма ебәрә. Йөҙ йәшлек юбилейы (2009 йылдың авгусы) һәм 105 йәшлек юбилейы (2014 йылдың авгусы) айҡанлы королеванан телеграммалар ала.

2020 йылда, 110 йәшендә, ул COVID-19 йоҡторған, әммә һауыҡҡан, сирҙән һауыҡҡан иң оло кешеләрҙең береһе булып киткән. 2025 йылдың 30 апрелендә Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң Кэтерхэм донъяла иң оло тере кеше булып китә.

2025 йылдың 21 авгусында Кэтерхэмға 116 йәш тула, ул Бөйөк Британияла был йәшкә еткән тәүге кеше була. Был рекорд менән уны Бөйөк Британия короле Карл III һәм королева Камилла, шулай уҡ донъяның иң оло йәштәге кешеһе Жуан Мариньо Нето ҡотлай.

2025 йылдың 18 сентябрендә Бөйөк Британия короле Карл III Катерхэмға килә&lt;ref&gt;https://lady.mail.ru/article/573112-starejshaya-zhenschina-mira-rasskazala-korolyu-karlu-iii-o-ego-populyarnosti-u-zhenschin/&lt;/ref&gt;.

2026 йылдың 1 ғинуарында Этель Кейтерем 1900-сө йылдар башында донъяға килгән кешеләрҙән 2026 йылға тиклем йәшәп, беренсе булып тарихҡа инде.

== Оҙон ғүмер яҙмалары ==

* 17 ғинуарында 2019 йылдың 109 йәшлек Кэй Херли вафат булғандан һуң, Этель Суррейҙа билдәле булған иң оло тере кеше булып китә.
* 22 ғинуарында 2022 йылдың, Молли Уокер вафат булғандан һуң, ул Бөйөк Британияла иң оло йәштәге кеше булып китә.
* 7 октябрендә 2022 йылдың, Роуз Итондың вафатынан һуң, ул Бөйөк Британияла 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше, шулай уҡ Эдуард VII-нең иҫән ҡалған һуңғы британ субъекты була.
* 17 ғинуарында 2023 йылдың, Люсиль Рэндондың вафатынан һуң, ул Европала Мария Браньяс Мореранан ҡала икенсе тере кеше була.
* 13 мартында 2023 йылдың, Ада Томпсондың вафатынан һуң, ул 1911 йылға тиклем тыуған һуңғы иҫән ҡалған британ кешеһе була.
* 17 майында 2023 йылдың Американан Нина Уиллис Кушма Штаттары вафат булғандан һуң вафат булғандан һуң, ул иң оло йәштәге 10 тере кеше иҫәбенә инә.
* 22 февралендә 2024 йылдың ул донъяла иң оло йәштәгеләр араһында 6-сы урынды биләй.
* 23 мартында 2024 йылдың ул тарихтағы иң оло раҫланған 100 кеше исемлегенә инә.
* 19 авгусында 2024 йылдың Мария Браньяс Морера вафат булғандан һуң, ул Европала иң оло йәштәге тере кеше һәм донъяла 4-се урынды биләй.
* 21 авгусында 2024 йылдың ул Бөйөк Британияла 3-сө һәм тарихта 115 йәшен тултырған 73-сө кеше була.
* 27 авгусында 2024 йылдың Шарлотта Кречмандың вафатынан һуң ул Европала 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы тере кеше була. 2024 йылдың 13 сентябрендә Мэри Флоренс Уокер вафат булғас, ул 1912 йылға тиклем тыуған һуңғы тере британ кешеһе була.
* 22 октябрендә 2024 йылдың Элизабет Фрэнсистың вафаты менән ул донъяла өсөнсө урында тора.
* 29 декабрендә 2024 йылдың Томико Итооканың вафаты менән ул донъяла икенсе оло йәштәге тере кеше булып китә.
* 21 ғинуарында 2025 йылдың ул тарихта иң оло 50 раҫланған кешенең береһе булып тора.
* 6 апрелендә 2025 йылдың ул Бөйөк Британия тарихында иң оло кеше булып китә, ​​Шарлотта Хьюздың йәшенә тиңләшә, 115 йәш 228 көн.
* йылдың 26 2025 ​​апрелендә Окаги Хаяши вафат булғас, ул 1909 йылда тыуған һуңғы тере кеше була.
* йылдың 30 2025 апрелендә, Ина Канабарро Лукастың вафатынан һуң, ул иң оло тере кеше һәм 1900 йылдарҙа тыуған һуңғы иҫән ҡалған раҫланған кеше булып китә. Шулай уҡ Анна Элиза Уильямстан һуң «Иң оло тере кеше» исемен йөрөткән беренсе британ ҡатын-ҡыҙы була.
* майында 1 2025 ул тарихтағы иң оло раҫланған 40 кеше исемлегенә инә.
* авгусында 21 2025 йылдың  ул Бөйөк Британияла 116 йәшкә еткән беренсе, Европала 10-сы, донъяла 34-се кеше була.
* Ул һуңғы 12,5 йылда иң оло тере кеше исемен йөрөткән иң йәш кеше, сөнки Дина Манфредини (115 йәш 243 көн) был исемгә Кэтерхэм 115 йәш 252 көндә өлгәшкәндә өлгәшә. 2025 йылдың 27 сентябрендә ул тарихта иң оло 30 раҫланған кешенең береһе булып китә.
* 30 октябрендә 2025 йылдың  ул Текла Юневичтың йәшен тигеҙләп, Европа тарихында 7-се һәм донъяла 26-се урынды биләй.
* 19 ноябрендә 2025 йылдың ул Мария Джузеппе Робуччи Наргисаның йәшен тиңләп, Европа тарихында 6-сы һәм донъяла 25-сы урынды биләй.
* 29 ноябрендә 2025 йылдың ул Бесси Купер йәшенә тиңләшеп, донъяла 24-се урынды биләй.
* 17 декабрендә 2025 йылдың ул Элизабет Болдендың йәшен тиңләп, донъяла 23-се урынды биләй.
* 27 декабрендә 2025 йылдың Ерҙәге 22-сө һәм Европа тарихында 5-се оло кеше булған Жанна Бонан артып китте.
* 1 ғинуарында 2026 йылдың Этель Кейтерем 1900 йылдар башында тыуған һәм 2026 йылға тиклем йәшәгән тәүге һәм һуңғы кеше була.
* 12 февралендә 2026 йылдың , Ерҙә 21-се оло кеше булып, Тәнэ Иҡайҙың йәшен уҙып киткән.
* 29 мартта 2026 йылдың, Ер тарихындағы иң оло 20 кеше араһына инеп, Томико Итооканың йәшен уҙып киткән һәм 20-се урынды алған.

== Иҫкәрмәләр ==</text>
      <sha1>s208xricet2r0q4eeh97hrc1lstlaep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Potd/2026-06-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>201303</id>
    <revision>
      <id>1299165</id>
      <timestamp>2026-06-12T20:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>2112</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: All Saints Catholic Church (St. Peters, Missouri) - stained glass, sacristy, Immaculate Heart detail.jpg</comment>
      <origin>1299165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="no8rjoze039zxla8pmgerzdsn6we9ug" xml:space="preserve">All Saints Catholic Church (St. Peters, Missouri) - stained glass, sacristy, Immaculate Heart detail.jpg</text>
      <sha1>no8rjoze039zxla8pmgerzdsn6we9ug</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>