Персеполь

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Персеполь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121905</id>
    <revision>
      <id>1299176</id>
      <parentid>1296314</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>131</id>
      </contributor>
      <comment>Вики-Һаҡлағыстың [[:commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ҡатнашыусыһы &quot;Achaemenid_plaque_from_Persepolis.JPG&quot; рәсеме урынына [[Рәсем:Plaque_of_Lapis-Lazuli_-_Persepolis_-_Achaemenid_-_National_Museum_of_Iran_-_Inv._number_2436.jpg|Plaque_of_Lapi</comment>
      <origin>1299176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26236" sha1="6zjulw11hsblcyv411iibnslb82wqwp" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:PersepolisMap.png|мини|250x250пкс|Персеполдең урынлашҡан урыны]]{{redirect|Персеполис}}
'''Персеполь'''&lt;ref name=&quot;СГНЗС&quot;&gt;{{Книга:СГНЗС|279}}&lt;/ref&gt; ({{lang-grc|Περσέπολις}} — һүҙмә-һүҙ: ''Фарсылар ҡалаһы'', {{lang-peo|''Pārsa''}}), ''Техте-Джемшид''&lt;ref name=&quot;СГНЗС&quot; /&gt; ({{lang-fa|تخت جمشید}} — һүҙмә-һүҙ:'' Джамшид тәхете'') — б. э. т. VI—V быуаттарҙа барлыҡҡа килгән [[Әһәмәниҙәр дәүләте|боронғо фарсы]] ҡалаһы, ҙур [[Әһәмәниҙәр дәүләте|Әһәмәниҙәр империяһының]] баш ҡалаһы. Б. э. т. 330 й. {{comment|Искәндәр Зөлҡәрнәй|Александр Македонский}} баҫып алғандан һуң, янғында юҡҡа сыға.

Шираздан төньяҡ-көнсығышҡа — 50, [[Тәһран]]дан көньяҡҡа сама менән 900 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Административ бүленеш буйынса Фарс провинцияһының Марвдашт шәһәрстанына инә, Марвдашт ҡалаһынан алыҫ түгел. Һарай комплексы ҡалдыҡтары һаҡланған. Персеполдә һарай комплексы, культ ҡоролмалары ҡалдыҡтары һ. б. күп нәмәләр һаҡланған. Хәҙерге көндә Персеполь харабалары 135 000 м² майҙанды биләүсе юғары платформалы ҙур һарай комплексынан тора. Персеполдән биш километр алыҫлыҡта Накше-Рөстәм батша кәшәнәһе урынлашҡан. Шулай уҡ Накше-Рөстәм һәм Накше-Рәжәп ҡая рельефтары билдәле. Персеполдә һыу үткәргестәр һәм канализация булған, уны төҙөүҙә ҡолдар хеҙмәте ҡулланылмаған.

Персеполдән 70 км төньяҡ-көнсығышта Фарсыстандың алдағы баш ҡалаһы Пасаргады урынлашҡан.

Персеполдә күп боронғо дәүер ҡоролмалары емереклектәре һаҡланып ҡалған, шуларҙан 72 колонналы церемониаль залы булған Ападана һарайы иң билдәлеһе.

== Тарихы ==
Пасаргады [[Бөйөк Кир II]] батшалыҡ иткән осорҙа [[Әһәмәниҙәр дәүләте|Әһәмәниҙәр империяһын]]ың баш ҡалаһы була, әммә Кир Персеполде яңы баш ҡала итеп төҙөкләндерә башлай, б. э. т. яҡынса 560 й. ҡалаға нигеҙ һалына. Батша Дарий I, масштаблы төҙөлөш башлап, б. э. т. 520 й. һуң баш ҡаланы күсерә.
[[Файл:Thais calls upon Alexander the Great to put the palace of Persepolis to the torch by G. Simoni.jpg|thumb|320px|{{comment|Искәндәр Зөлҡәрнәй|Александр Македонский}} яулап алынған Персеполдә гетералар менән. Густаво Симони һүрәте]]
{{comment|Искәндәр Зөлҡәрнәй|Александр Македонский}} б. э. т. 330 йылда ҡаланы йәшен тиҙлегендәге һөжүм менән баҫып ала, ә бер нисә айҙан ул ғәскәрҙәренә ҡаланы таларға рөхсәт бирә. Ксеркстың көнсығыш һарайына Таис Афиналы ут төртә һәм янғын бөтә ҡалаға тарала. Быны грек-фарсы һуғыштары барышында Акрополде яндырған өсөн үс алыу акцияһы тип фаразларға була. Үгеҙ тиреһенә алтынлатылған хәрефтәр менән яҙылған Авестаның ҡиммәтле экземплярҙары янып юҡҡа сыға.

Б. э. т. 318 йылда Персеполь Македония империяһы (Диодор, xix, 21 seq., 46) провинцияһы Фарсыстандың баш ҡалаһы була. Әммә ҡала һуңғараҡ үҙенең ҡеүәтен юғалта.

Б. э. т. 200 йылда Персеполдән төньяҡҡараҡ биш километрҙа ятҡан Истахр (Стахр) ҡалаһы күтәрелә, унда [[Сәсәниҙәр дәүләте|сәсәниҙәр]] сатрабы резиденцияһы урынлаша. Истахр — [[зороастризм]]дың рухи үҙәге һәм Авестаның һаҡлағысы, һуңғараҡ күпмелер дәүер Сәсәниҙәр империяһының баш ҡалаһы була; ғәрәп баҫҡынсылығы осоронда емерелә, бер ни тиклем нығытылған ҡәлғә булараҡ ҡулланыла.

[[1971 йыл]]дың 12—16 сентябрендә Персеполдә шаһ Мөхәммәт Реза Пехлеви һәм сит ил ҡунаҡтары ҡатналығында Иран монархияһының 2500 йыллығы тантаналы байрам ителә, ул Фарсы дәүләтенә нигеҙ һалған Кир II батшаның вафат булған көнөнә бағышлана.

== Комплекс составы ==
[[Файл:Persepolis001.jpg|мини|250x250пкс|Ападана]]
[[Файл:Персеп.jpg|мини|250x250пкс|Персеполь, түр баҫҡыстарҙағы барельеф]]

=== Ападана ===
Комплекс үҙәге — терраса өҫтөнән дүрт метрға юғары күтәрелгән Дарий Ападанаһы. Уға {{comment| ике тәгәрмәсле һуғыш  арбалары|колесница}} егеп үтеү мөмкин булған һөҙәк ике түр баҫҡысы илтә. Баҫҡыстарҙың һәм тотош Ападана террасаһының төп ҡиммәте — таш плиталарға уйылған рельефтар. Баҫҡыстың тышҡы яғында уларҙа батша гвардияһының тантаналы үтеүе һүрәтләнһә, ә эске яғында — һарыҡ тәкәһе, һауыттар, шарап тултырылған һабалар күтәргән хеҙмәтселәр төшөрөлә. Ападананың үҙенең рельефтарында ла шундай уҡ ғәмәлдәр күренә: бында яулап алынған халыҡ вәкилдәре процессияһы һүрәтләнә.
[[Файл:Plan_of_Persepolis.png|слева|мини|300x300пкс|Персеполдең планы]]
Күп кенә тикшеренеүселәр Ападана баҫҡыстарында һүрәтләнгән {{comment|яһаҡ түләүселәрҙең|данниктарҙың}} процессиялары Яңы йылға бағышланған булыуы ихтимал һәм һәр йыл һайын башҡарыла торған сараны аныҡ тергеҙә, тип иҫәпләй. Ападананың көнсығыш ишеге янында тәхеттә батшаларҙың да батшаһы Дарий I һүрәтләнгән, уның артына тәхет вариҫы Ксеркс I баҫҡан.

Ападана үҙе вестибюлдәр менән уратып алынған ҙур залдан ғибәрәт. Ҡоролманың ҡыйығы ағастан ябылып, әле ун өсө генә һаҡланып ҡалған етмеш ике таш бағана терәүҙә тороуы ихтимал.

=== Трипилон һәм йөҙ колонналы зал ===
[[Файл:Persepolis_vue_d'oiseau_Chipiez.jpg|справа|мини|270x270пкс|Персеполдең реконструкцияһы]]
Ападана артында, үҙәккә яҡыныраҡ, Персеполдең төп ҡунаҡ залы булыуы ихтимал Трипилон урынлашҡан. Баҫҡысы сановниктарҙың рельефлы һүрәттәре менән биҙәлгән, көнсығыш ҡапҡаһында тәхеттә ултырған Дарий I һәм уның вариҫы Ксерксты һүрәтләгән тағы бер рельеф булған. Артабан, табылған колонналар нигеҙе иҫәбе буйынса археологтар Йөҙ колонналы зал тип атаған ҙур бина урынлашҡан. Төньяҡ {{comment|ҡыйыҡлы галерея|портал}} ҡабырғалары буйлап ҙур таш үгеҙҙәр баҫып торған, һигеҙ таш ҡапҡа батша тормошо һәм батшаның иблистәр менән алышы сәхнәләре һүрәттәре менән биҙәлгән булған. Ике күркәм бүлмә — Ападана һәм Йөҙ колонналы зал — квадрат формаһында тиерлек; улар урынлашҡан биналарға артҡы яҡтан хәҙерге көндә тик нигеҙ таштары ғына һаҡланып ҡалған хазиналар, келәттәр һәм торлаҡ биналар лабиринты килеп ялғана.

=== Тачара ===
Ападананан уң яҡта Дарий I тачараһы (торлаҡ һарайы) була, ул рельефлы һүрәттәр менән биҙәлә. Һарайға нигеҙ һалыусының яҙыуы бар: «Мин, Дарий, бөйөк батша, батшаларҙың батшаһы, илдәр батшаһы, Гистасп улы, Әһәмәни, был һарайҙы төҙөнөм». Бөгөн тачаранан тик нигеҙе, ишек уйымдары булған таш инеү урындары һәм диуарҙарҙың бер аҙ һаҡланған аҫҡы өлөшө генә тороп ҡалған.

=== Ксеркс Һәрәме ===
Платформаның көньяҡ өлөшөндә Ксеркс һарайы, торлаҡ һәм ярҙамсы биналар, шулай уҡ Дарий һәм Ксеркстың рельефлы һындары менән биҙәлгән батша хазинаһы була. Шуларҙың иң ҡыҙыҡлыһы — Персеполдең беренсе археологы Херцфельд Ксеркс Һәрәме тип аталған бина. Ике һәм өс бәләкәй генә бүлмәле егерме ике бинанан торған Һәрәмдә бәлиғ булмаған балалары менән ҡатын-ҡыҙ йәшәгән .

=== Дарий III кәшәнәһе ===
Ғалимдар Персеполь ситендә Әһәмәниҙәр династияһының һуңғы вәкиле булған Дарий III кәшәнәһен таба. Тамамланмай ҡалған кәшәнә, тәбиғәт шарттарына бәйле, емерелә. Уның рельефтары схематик һыҙатлы һәм беленмәй тиерлек.

=== Персеполдең һыу системаһы ===
Персеполис канализация селтәрҙәре боронғо донъяла иң ҡатмарлыларҙың береһе була. Персеполис Рахмат тауы итәгендә төҙөлгән, һәм йыш ҡына, мәҫәлән, яҙ башында ҡала ҙур яуым-төшөм һәм боҙ һәм ҡарҙан һыу ағып төшөүе арҡаһында һыу аҫтында ҡалған. Шуға күрә канализация селтәрҙәре ҙур әһәмиәткә эйә булған. Канализация һыу ағымын төньяҡ өлкәләрҙән өҫтән аҫҡа йүнәлтеү, шулай уҡ ҡала халҡын һыу ихтыяжы буйынса хеҙмәтләндереү өсөн ҡулланылған.
[[Файл:Persepolis 12.jpg|thumb|800px|center|&lt;center&gt;Персеполдең дөйөм күренеше]]

== Ападана һарайы ==
{{кратное изображение
 | зона                = center
 | направление         = horizontal
 | заголовок           = 
 | зона_заголовка      = 
 | фон_заголовка       = 
 | Подпись изображения = 
 | зона_подписи        = center
 | фон_подписи         = 
 | ширина              = 
 | изобр1              = Corner of the Apadana Darius the Great inscription.jpg
 | подпись1            = &lt;center&gt;&lt;small&gt;Ападан һарайы өсөн Дарий I-нең алтын фундаменталь таҡталары оригиналь таш ҡумтала. {{iw|Клад монет Ападаны|Ападананың тәңкәләр хазинаһы|en|Apadana hoard}} аҫҡа ҡуйылған булған. Б.э.т. 510 йыл тирәһе&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
 | ширина1             = 200
 | изобр2              = Deposition plate of Darius I in Persepolis.jpg
 | подпись2            = &lt;center&gt;&lt;small&gt;Ике алтын пластинканың береһе. Тағы икеһе көмөш була. Уларҙың барыһы ла бер үк (надпись DPh) өс телле яҙыуға эйә була&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=DPh - Livius |ссылка=http://www.livius.org/sources/content/achaemenid-royal-inscriptions/dph/ |язык=en |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411130103/https://www.livius.org/sources/content/achaemenid-royal-inscriptions/dph/ }}&lt;/ref&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
 | ширина2             = 140
}}

=== Ападана һарайының тәңкәләр хазинаһы ===
{{кратное изображение
 | зона           = center
 | направление    = horizontal
 | заголовок      = Ападана хазинаһы
 | зона_заголовка = center
 | фон_заголовка  = 
 | зона_подписи   = 
 | фон_подписи    = 
 | ширина         = 
 | изобр1         = KINGS_of_LYDIA._Time_of_Cyrus_to_Darios_I._Circa_545-520_BC.jpg
 | ширина1        = 164
 | подпись1       = &lt;center&gt;&lt;small&gt;Алтын {{iw|крозеид|крозеид|en|Croeseid}}, [[Дарий I|Дарий]] осоронда һуғылған, Ападана хазинаһында табылған һигеҙ крозеидтың береһе, б.э.т. 545-520 йй. тирәһендә. Еңел серия: 8,07 грамм, [[Сарды|Сард]] монета һарайы.&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
 | изобр2         = Aegina Stater achaic.jpg
 | ширина2        = 128
 | подпись2       = &lt;center&gt;&lt;small&gt;Ападана хазинаһында табылған статер тибы, б. э. т. 550-530 йылдар ''Аверс:'' түбәнге өлөшөндә уртала ҙур гранулдар менән [[Chelonioidea|диңгеҙ гөбөргәйеле]]. ''Реверс:'' һигеҙ секциялы квадрат штемпель һуғыу.&lt;ref name=&quot;ACH29&quot;&gt;{{статья |заглавие=THE APADANA COIN HOARDS, DARIUS I, AND THE WEST |издание=American Journal of Numismatics (1989-) |том=15 |страницы=1—28 |jstor=43580364 |язык= |автор=Zournatzi, Antigoni |год=2003}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
 | изобр3         = THRACE, Abdera. Circa 540-35-520-15 BC.jpg
 | ширина3        = 150
 | подпись3       = &lt;center&gt;&lt;small&gt;Ападана хазинаһында табылған [[Абдеры|Абдер]] тибындағы тәңкә, б.э.т. 540/35-520/15 тирәһе. ''Аверс:'' Гриффин, тәпәйҙәрен күтәреп, һул яҡта ултыра. ''Реверс:'' дүрт өлөштән торған һуғылған квадрат.&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
}}

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Археологик тикшеренеүҙәр&quot;&gt;
Cornelis de bruijn persepolis.JPG|Персеполдең 1704 й. эскизы&lt;br&gt;[[Брюйн, Корнелис де|Корнелис де Брюйн]]
Drawing of perspolis 1713 by Gérard Jean-Baptiste (1671-1716).JPG|1713 йылғы Персеполь һүрәте&lt;br&gt;Жерар Жан-Батист
Persepolis T Chipiez.jpg|[[Тачара|Тачара]] һүрәте&lt;br&gt;[[Шипье, Шарль|Шарль Шипье]]
Persepolis Reconstruction Apadana Chipiez.jpg|[[Ападана]] [[Шипье, Шарль|Шарль Шипье]]
Persepolis Reconstruction Apadana Toit Chipiez.JPEG|[[Ападана|Ападана]] детале [[Шипье, Шарль|Шарль Шипье]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Емереклектәр һәм мәйеттәр&quot;&gt;
Persepolis Apadana Eastern Stairway Triangle.jpg|&lt;small&gt;Персеполдә [[Новруз]] өсөн [[зороастризм]] символын сағылдырған барельеф: (айҙы кәүҙәләндергән) мәңге көрәшеүсе үгеҙ һәм (ҡояшты кәүҙәләндергән) яҙ исеменән сығыш яһаусы арыҫлан&lt;/small&gt;
Persepolis stairs of the Apadana relief.jpg|Ападананан, батшаға үҙенең танылған шараптарын килтергән әрмәндәр һүрәтләнгән барельеф
Plaque of Lapis-Lazuli - Persepolis - Achaemenid - National Museum of Iran - Inv. number 2436.jpg|&lt;small&gt;[[Иранский национальный музей|Милли музейҙа]] һаҡланған Персеполь Әһәмәниҙәр таҡтаһы, [[Тәһран]]&lt;/small&gt;
Mad-5223.jpg|Персеполдә [[Мидийцы|мидий]] ир-егетенең рельефы
National Meusem Darafsh 6 (54).JPG|Персеполдән килтерелгән предметтар [[Иранский национальный музей|милли музейҙа]] һаҡлана, [[Тәһран]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Бөтә милләттәр ҡапҡаһы (Бөтә халыҡтар ҡапҡаһы)&quot;&gt;
Persepolis 24.11.2009 11-17-28.jpg|[[Ворота всех народов|Бөтә халыҡтар ҡапҡаһы]]ндағы Ламассу
Gate of All Nations, Persepolis.jpg|[[Ворота всех народов|Бөтә халыҡтар ҡапҡаһы]] емереклектәре, Персеполь
Detail-The Great Double Staircase at Persepolis (4669487623).jpg|Персеполдәге ҙур ике ҡатлы баҫҡыс
Персеп.jpg|Һарай баҫҡысындағы барельеф 
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Ападана&quot;&gt;
Apadana palace persepolis.JPG|[[Ападана|Ападана]] емереклектәре, Персеполь
Medes and Persians at eastern stairs of the Apadana, Persepolis.JPG|Ападанала Берҙәм [[Мидийцы|мидий]]ҙар һәм [[Персы|фарсылар]] һүрәте, Персеполь
Persian column.jpg|[[Ападана|Ападана]] колонналары емереклектәре 
Stylized Trees and Flowers on the Apadana Staircase (Best Viewed Size &quot;Large&quot;) (4688859421).jpg|[[Ападана]]ла ағастар һәм [[Кувшинка|Томбойоҡтар ғаиләһенәә ҡараған лотос сәскәләре һүрәте]], Персеполь
Figures on the Apadana Staircase (Best Viewed Size &quot;Large&quot;) (4688678112).jpg|[[Ападана|Ападана]]ла фигуралар һүрәте
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Башҡа һарайҙар һәм ҡоролмалар&quot;&gt;
Tachara, Persepolis.jpg|[[Тачара|Тачара]] емереклектәре, Персеполь
Zoomorphic Capital (4679068036).jpg| Персеполдә [[Һомай]] капителе
Perspolis.jpg|Персеполдә Үгеҙ капителе
Persepolis-Hundred Columns Hall.jpg|Йөҙ колонна Залы емереклектәре, Персеполь
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Персеполдән материалдар ҡуйылған Ирандан ситтә урынлашҡан музейҙар&quot;&gt;&gt;
Forgotten Empire Exhibition, (Room 5).1.JPG|''Онотолған империя күргәҙмәһе'', [[Британ музейы]]
The British Museum, Room 5-Persepolis Bas-relief.jpg|''Онотолған империя күргәҙмәһе'', [[Британ музейы]]''
UC Oriental Institute Iranian artifacts ancient 10.JPG|[[Восточный институт (Чикаго)|Көнсығыш институты]]нда  һаҡланған рельефлы Персеполь розеткаһы
Persian Objects at Metropolitan Museum of Art, New York - 2015.jpg|Метрополитен музейында Әһәмәниҙәр объекттары, шул иҫәптән  Персеполдән барельеф. Нью-Йорк
&lt;/gallery&gt;

== Дөйөм күренеш ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
ABCDEF-1.jpg|Персеполь емереклектәренең дөйөм күренеше 
General view of Persepolis, Iran (1).jpg|Персеполь емереклектәренең дөйөм күренеше 
General view of Persepolis, Iran (3).jpg|Персеполь емереклектәренең дөйөм күренеше 
General view of Persepolis, Iran (5).jpg|Персеполь емереклектәренең дөйөм күренеше
&lt;/gallery&gt;

{{ВС}}
{{Всемирное наследие в Иране}}

[[Категория:Персеполь|*]]
[[Категория:Персия]]
[[Категория:Всемирное наследие в Иране]]
[[Категория:Архитектура Ирана]]
[[Категория:История Ирана]]
[[Категория:Исчезнувшие города Азии]]
[[Категория:Фарс (остан)]]

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
{{div col}}
* [[Дарий I]]
* [[Бөйөк Кир II]]
* [[Накше-Рөстәм]]
* [[Истахр]]
* [[Пасаргадтар]]
* [[Бехистун яҙыуы]]
* [[Әһәмәниҙәр архитектураһы]]
* [[Боронғо Яҡын Көнсығыш ҡалалары]]
* [[Азияла ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлеге]]
{{div col end}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
{{Всемирное наследие|114}}
* [https://persepolis.ir Persepolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240725195812/https://persepolis.ir/ |date=2024-07-25 }} official site
* [http://reports.travel.ru/reports/2002/050902.html Персеполь Экскурсия.]
* [http://ipaattravel.ru/shiraz_sights17.htm Туристик күҙәтеү Персеполь]
* [http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI.html Photographs Persepolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205040025/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI.html |date=2007-02-05 }} and [http://oi.uchicago.edu/research/projects/per/ the Introduction to Persian Expedition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515235355/http://oi.uchicago.edu/research/projects/per/ |date=2011-05-15 }}, Oriental Institute of the University of Chicago.
* [http://landofaryan.atspace.com/persepolis.htm Persepolis]
* [http://www.iraninfo.dk/en/component/content/article/38-dokumentarfilme-/82-persepolis-recreated.html PERSEPOLIS RECREATED Documentary Movie —] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416080547/http://www.iraninfo.dk/en/component/content/article/38-dokumentarfilme-/82-persepolis-recreated.html |date=2018-04-16 }} -*** of Reconstruction Persepolis
* [http://www.gloryofpersepolis.com/ Glory of Persepolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013212525/http://gloryofpersepolis.com/ |date=2007-10-13 }}
* [http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html Photos and a map of Persepolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060702231619/http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html |date=2006-07-02 }}
* [http://www.livius.org/a/iran/persepolis/persepolis.html Of Persepolis Picture archive]
* [http://www.persepolis3d.com 3D reconstructed Persepolis pictures of and movies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220216111240/http://www.persepolis3d.com/ |date=2022-02-16 }}
* [http://www.chn.ir/en/news/?section=2&amp;id=6166 G Secret of of staircase-in Persepolis Palace revealed]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Cultural News Heritage Agency, February 13, 2006.
* [http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/OIP/117/OIP117.html ''Seals on the Fortification Persepolis Tablets''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105203909/http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/OIP/117/OIP117.html |date=2007-01-05 }} — Garrison Mark and by Margaret Root B. C., at the [http://oi.uchicago.edu Institute webpage Oriental]
* [http://persepolistablets.blogspot.com/ Persepolis Fortification Project Archive]

[[Категория:Иранда бөтә донъя мираҫы]]
[[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]]
[[Категория:Әһәмәниҙәр державаһы]]
[[Категория:Иран тарихы]]
[[Категория:Фарсы (остан)]]
[[Категория:Ирандағы археологик объекттар]]
[[Категория:Иран архитектураһы]]
[[Категория:Азияның юҡҡа сыҡҡан ҡалалары]]
[[Категория:Тарихи дәүләттәрҙең баш ҡалалары]]</text>
      <sha1>6zjulw11hsblcyv411iibnslb82wqwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грузия һынлы сәнғәт музейы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191685</id>
    <revision>
      <id>1299177</id>
      <parentid>1241097</parentid>
      <timestamp>2026-06-14T06:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>131</id>
      </contributor>
      <comment>Вики-Һаҡлағыстағы Georgian_Museum_of_Fine_Arts.1.jpg рәсеме [[commons:User:Krd|Krd]] ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Georgian Museum of Fine Arts|]].</comment>
      <origin>1299177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5014" sha1="glzqp3g3pjuwptt3kp92ql1o5kt6lrr" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Грузия һынлы сәнғәт музейы''' ({{Lang-ka|ქართული სახვითი ხელოვნების მუზეუმი}}) ―шәхси художество музейы, [[Тбилиси|Тбилисиҙа]] ([[Грузия]]) Руставели проспектында урынлашҡан&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://georgiatoday.ge/news/12459/Georgian-Fine-Arts-Museum-to-Open-to-Public-from-October-2|title=Georgian Fine Arts Museum to Open to Public from October 2|work=[[Georgia Today]]|date=27 September 2018|accessdate=11 January 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110211706/http://georgiatoday.ge/news/12459/Georgian-Fine-Arts-Museum-to-Open-to-Public-from-October-2 |date=10 January 2019 }}&lt;/ref&gt;. Музейҙа Грузиялағы «Магтиком» (MagtiCom) иң ҙур телекоммуникация компанияһына нигеҙ һалыусы Джордж (Джиа) Джохтаберидзе һәм Манана Шевардадзе ғаиләһенең шәхси сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы урынлашҡан&lt;ref&gt;[https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts Грузинский музей изящных искусств — Georgian Museum of Fine Arts]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Джордж (Джиа) Джохтаберидзе һәм уның ҡатыны Манана Шеварднадзе 1990-сы йылдарҙа сәнғәт әҫәрҙәрен йыя башлай. Уңышлы эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенән һуң Джохтаберидзе шәхси коллекцияһы өсөн сәнғәт әҫәрҙәрен һатып ала башлай. Тиҙҙән ул, әгәр уның коллекцияһы бөтә донъя буйлап тейешле һаҡлауһыҙ, асыҡ күргәҙмәләрһеҙ таралһа, ул мәңгегә юғаласағын аңлай. Әҫәрҙәрҙең күп өлөшө [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Советтар Союзы]] осоронда ижад ителгән, шуға күрә картиналар донъяла киң билдәле булмай. Шулай итеп, Джохтаберидзеның грузин сәнғәтен йыйыу, тергеҙеү һәм һаҡлау идеяһы тыуа.

Башта музейҙың яңы бинаһын төҙөү күҙалланмай, коллекционер бөтә картиналарҙы Грузияның дәүләт музейҙарына тапшырырға йыйына. Әммә [[СССР тарҡалыуы]] һәм унан һуңғы йылдарҙағы иҡтисади һәм гражданлыҡ тетрәнеүҙәр арҡаһында дәүләт музейҙары ауыр хәлдә ҡала һәм бөтә әҫәрҙәрҙе лә ҡабул итә алмай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/167602354/They-just-trusted-me-George-Jokhtaberidze|title=They just trusted me - George Jokhtaberidze - Nature|website=Scribd.com|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt;.

Грузиялағы иң ҙур телекоммуникация компанияһын етәкләгән Джохтаберидзе Грузия һынлы сәнғәт музейы һәм Сәнғәт йорто биналары комплексын төҙөргә ҡарар итә.

Төҙөлөш 2013 йылда башлана һәм Грузияла художество күргәҙмәләрен үткәреү өсөн махсус төҙөлгән берҙән-бер бина булып тора. Музей 2018 йылдың 26 сентябрендә рәсми рәүештә, ә килеүселәр өсөн 2018 йылдың 2 асыла. Музейҙа һуңғы 70 йылда 80-дән ашыу рәссам, шул иҫәптән Сергей Параджанов ижад иткән 3500-ҙән ашыу сәнғәт әҫәре һаҡлана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://finearts.ge/en/museum|title=GMOFA|website=Finearts.ge|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [https://travelgeorgia.ru/10 03/ ГРУЗИЯ для всех]&lt;/ref&gt;.

== Һылтанмалар ==
* [https://travelgeorgia.ru/10 03/ ГРУЗИЯ для всех]
* [https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts Грузинский музей изящных искусств — Georgian Museum of Fine Arts]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Тбилисиҙың художестволы музейҙары]]
[[Категория:Шәхси музейҙар]]
[[Категория:Грузия сәнғәте]]
[[Категория:Грузия рәссамдары]]
[[Категория:Тбилиси музейҙары]]
[[Категория:2018 йылда нигеҙләнгән музейҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса музейҙар]]</text>
      <sha1>glzqp3g3pjuwptt3kp92ql1o5kt6lrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Potd/2026-06-14</title>
    <ns>10</ns>
    <id>201304</id>
    <revision>
      <id>1299175</id>
      <timestamp>2026-06-13T19:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>2112</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: Wulfenite mexique.jpg</comment>
      <origin>1299175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="c2ig3py0zwmz1iqdct5dk91uc06fa32" xml:space="preserve">Wulfenite mexique.jpg</text>
      <sha1>c2ig3py0zwmz1iqdct5dk91uc06fa32</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>