Wikipedia bclwiki https://bcl.wikipedia.org/wiki/Panginot_na_Pahina MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Medio Espesyal Olay Paragamit Olay kan paragamit Wikipedia Olay sa Wikipedia Ladawan Olay sa ladawan MediaWiki Olay sa MediaWiki Plantilya Olay sa plantilya Tabang Olay sa tabang Kategorya Olay sa kategorya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 37945 303920 236004 2026-04-09T00:38:41Z SpinnerLaserzthe2nd 19944 ([[c:GR|GR]]) [[File:DK Passport Cover.jpg]] → [[File:Danish Passport Cover.svg]] 303920 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Danish Passport Cover.svg|thumb|An mga pasaporte kan [[European Union]] iyo harus may kulay na borgonya]] An '''borgonya''' ([[Tataramon na Ingles|Ingles]]: ''burgundy'') iyo sarong kolor na madiklom na kolor pulang lila. An kolor na borgonya iyo kinua an ngaran kaiyan gikan sa arak na Borgonya sa Pransya. Kun pinanonongdan an kolor, an "borgonya" dai parateng pinakadakula an enot na letra. An enot na nakatalang paggamit kan katagang "burgundy" bilang ngaran nin sarong kolor sa tataramon na Ingles iyo kaidtong 1881.<ref>1989, ''Oxford English Dictionary'', 2nd ed., s.v. </ref> == Toltolan == <references />{{Tamboan}} 66mbbosfh27dkxz2s4dw7sekvg53kv4 0 48184 303929 303549 2026-04-09T02:17:28Z Filipinayzd 7 303929 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature | name = Sarimanok | AKA = Papanoka "Mra" <br/> "Mara patik" | image = Mindanao Bangsamoro Islamic Art - 24556378753.jpg | caption = | Folklore = | Grouping = [[Mitikal na nilalang]] | Sub_Grouping = | Country = [[Filipinas]] | Region = [[Mindanao]] | Habitat = | First_Attested = | Similar_entities = [[Víðópnir]]<br/>[[Simurgh]] }} An '''Sarimanok''' (Pronunciation: sá·ri·nók), na bisto man na '''papanok''' sa pormang pambabae kaini,<ref name="Peralta">{{Cite journal|last1=Peralta|first1=Jesus T.|title=Southwestern Philippine Art|journal=Anthropological Papers (National Museum (Philippines))|date=1980|issue=7|pages=32–34|url=http://www.spafajournal.org/index.php/spafadigest/article/download/405/397}}</ref> sarong gamgam kan mga taga Maranao, na gikan sa [[Mindanao]], isla sa [[Filipinas|Pilipinas]], asin parte kan mitolohiyang Pilipino. Gikan ini sa mga tataramon na ''Siri'' asin ''manok''. An ''Sari'' boot sabihon "saralak" o "manlaenlaen", mantang an manok na orihinal ''gamgam'' na nangangahulugang "bird" bilang ebidensya kan mga amay na ginikanan kolonyal nin Espanyol, alagad nag-abot tangani sanang magkahulugan na "chicken", na iyo an kun paano ini naiintindihan sa ngunyan (i.e. an linalang sarong "bird/chickenna may manlaenlaen na kolor"). == Deskripsiyon == An Sarimanok iyo an osipon na gamgam na nagin simbolo kan arte nin Maranao. Ini nilaladawan bilang sarong gamgam na may makolor na pakpak asin ikog, kapot an sarong sira sa tuka o talon kaini. An payo pano nin balumbon, dahon, asin mga paikot na disenyo. Sinasabing simbolo ini nin maray na yaman.<ref>[http://www.ph.net/htdocs/education/sarimano.htm Philippine Arts and Culture: Sarimanok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407120732/http://www.ph.net/htdocs/education/sarimano.htm |date=2022-04-07 }}. Accessed August 28, 2008.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081025051312/http://www.geocities.com/z_mythica/images/m-z/sarimanok.html Geocities: Sarimanok]. Accessed August 28, 2008.</ref><ref>[http://www.kipas.nl/Instruments/Kulintangensemble.htm Kipas: Kulintang Ensemble]. Accessed August 28, 2008.</ref> [[Ladawan:Mindanao_Bangsamoro_Islamic_Art_-_24556180573.jpg|thumb|Sarong inukit na sarimanok]] ==Pinaghalian== An Sarimanok hale sa sarong tohong gamgam kan mga taga-Mraanao, na inaapod na ''Itotoro''. Segun sa mga tawo nin Maranao, an Itotoro sarong katakin kan kinaban nin espiritu ma dai nahihiling na kambal na espirtung gamgam kaini na inaapod ''Inikadowa''. Susog sa huri nang [[Islam|Islamiko]] osipon, si [[Mahoma|Muhammad]] nakakua nin lalong sa enot kan pitong kalangitan. An gamgam dakulaon an katugpak kaini nadudutan sa ikaduwang langit. An manokan kaini nagkawsa kan lambang buhay na linalang apuwera sa tawo.An Aldaw nin Pagkabuhay-liwat maabot oras na ini sa langit nagpondo na sa pagturaok.<ref name="Sampan">[http://www.manilatimes.net/national/2006/dec/21/yehey/life/20061221lif1.html The Manila Times Internet Edition: Adorning the Sarimanok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025053414/http://www.manilatimes.net/national/2006/dec/21/yehey/life/20061221lif1.html |date=2007-10-25 }}. Accessed July 29, 2007</ref> ==Kabootan sa kultura== [[File:Aliwan 2019.jpg|thumb|right|Sarimanok inspired costume sa Aliwan 2019]] Susog sa tradisyon, an sarimanok dai nanggad ipinapahiling sa sadiri sana. Kaipuhan na ipahiling ini kaiba an set nin mga bandera, mga panusugan asin mga poste nin bandira. Sa presente, bako ining lubos na totoo; an sarimanok pwedeng ibugtak sa ibabaw kan payong kan sarong Sultan o dignitaryo, asin man, an [[Unibersidad kan Estado kan Mindanao]] nag-ampon kaini para sa mga ehersisyo sa gradwasyon na minasunod sa sarong bakong tradisyonal na paggamit.<ref>{{Cite web |title=FLAGS AND SYMBOLS OF THE ROYAL SULTANATES OF LAKE LANAO - 3 |url=http://www.webalice.it/paopadd/FLAGS_AND_SYMBOLS_OF_THE_ROYAL_SULTANATES_OF_LAKE_LANAO_-_3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165201/http://www.webalice.it/paopadd/FLAGS_AND_SYMBOLS_OF_THE_ROYAL_SULTANATES_OF_LAKE_LANAO_-_3.html |archive-date=September 30, 2007 |access-date=2026-01-29 |website=www.webalice.it |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Encounter: 5 March 2006 - Under the Crescent Moon |url=http://www.abc.net.au/rn/relig/enc/stories/s1580247.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118152603/http://www.abc.net.au/rn/relig/enc/stories/s1580247.htm |archive-date=November 18, 2007 |access-date=2026-01-29 |website=www.abc.net.au |url-status=live }}</ref> An [[Mga Pambansang Artista kan Filipinas|Pambansang Artista para sa Biswal na Arte kan Filipinas]] na si [[Abdulmari Asia Imao]] ginagamit an Sarimanok bilang motibo para sa nagkapira sa saiyang mga obrang arte na nakatabang na mapasikat an linalang.<ref>{{cite web|title=Abdulmari Asia Imao |url=http://ncca.gov.ph/about-ncca/org-awards/viual-arts/asia_imao.php |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |access-date=August 12, 2015 |archive-date=February 15, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215170404/http://ncca.gov.ph/about-ncca/org-awards/viual-arts/asia_imao.php }}</ref> An selyo kan [[Unibersidad sa Harayong Sirangan]] o FEU igwa kan Eskudo de Armas kan FEU asin an motibong sarimanok. An Eskudo de armas kan FEU igwa nin walong-tarom na bulawan na bitoon na nagrerepresentar kan enot na walong mayor na disiplina kan FEU. An sarimanok sarong maalamat na gamgam na may bilog na kolor na nagpoproyekto kan nasyonalistikong espiritu na kun saen napundar an unibersidad. Mawot kan unibersidad na magkaigwa nin pagka-Pilipino sa gabos na bagay nin huli ta saro sinda sa pinakainot na unibersidad sa Filipinas na tinugdas nin sarong Pilipino, si Dr. [[Nicanor Reyes, Sr.]]<ref>Tambayan, The Official Magazine of the FEU Advocate, March 2012, Vol.8</ref> An network nin telebisyon kan Filipinas na [[ABS-CBN]] naggamit kan Sarimanok sa 1993 [[pagmidbid kan istasyon|ID kan istasyon]] kan network asin nagserbing maskot kan network poon 1993 sagkod 2000. Ini enot na ginamit durante kan mga kolor na brodkast kaini kan Nobyembre 1966, kapareho kan kun pano an [[NBC]] sa Estados Unidos nagmukna kan saindang pinakabantog na simbolo sa mga kolor na brodkast kaini 1956: an [[Logo kan NBC|peacock]], na nagdadanay na opisyal na logo kan kumpanya sagkod ngonyan. An Sarimanok ginamit giraray kan 2004 sa mga saksakan kan mga panrehiyon na brodkast kaini. An ABS-CBN News Channel man orihinal na piglansar bilang Sarimanok News Channel kan taon 1996 asin ginamit an pangaran sagkod 1999. An Philippine float entry para sa 1998 [[Rose Parade|Tournament of Roses Parade]] nagtampok nin sarong higanteng 55-piye na Sarimanok na nanggana man kan "Pinakamagayon na Float gikan sa Luwas kan USA" na mga onra.<ref>{{Cite web|url=http://www.weekendbalita.com/rose-parade-building-dreams-friendship-memories/|title=The Philippines' long history with the Rose Parade|last1=Pelayo|first1=Larry|last2=Casuco|first2=David|date=2011|website=Balita Filipino News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newsflash.org/199801/tl/tl000141.htm|title=Giant Sarimanok, Jeepney at Rose Parade|date=January 2, 1998|newspaper=[[The Philippine Star]]|via=Philippine Headline News Online|access-date=March 18, 2026|archive-date=November 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110220841/http://www.newsflash.org/199801/tl/tl000141.htm|dead-url=yes}}</ref> An Sarimanok iyo man an logo kan [[Spirit of Manila Airlines]], sarong halipot na buhay na eroplano na naghaloy sana poon 2011 sagkod 2012. ==Hilingon man== *[[Okir]] *[[Fenghuang]] *[[Simurgh]] *[[Phoenix (mitolohiya)]] *[[Bar Juchne]] *[[Sarimanok (vinta)]] ==Mga toltolan== {{reflist|30em}} ==Mga panluwas na takod== * {{Commons category inline}} {{authority control}} {{poon}} [[Kategorya:Mga mitolohikong galiporma]] [[Kategorya:Mitolohiyang Asyano]] [[Kategorya:Mga alamat na nilalang sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kultura kan Lanao del Sur]] [[Kategorya:Espiritwalidad kan Austronesyo]] [[Kategorya:Mga gamgam na alamat]] jxgslk5zvf69nhj5e0m4fow2163ttto 0 55460 303956 303020 2026-04-09T03:36:28Z JustinTroy 30584 303956 wikitext text/x-wiki == Omar Aguilar == Si Omar Aguilar sarong prominanteng [[Bikolnon|Bikolanong]] animator, educator, asin digital artist na bisto sa saiyang mga obra kaiba an [[Ateneo de Naga University]] sa Pilipinas. Si Aguilar pigparangalan sa saiyang liderato sa industriya kan animation sa Pilipinas bilang namamayo kan,[https://ateneoanimation.com/ Department of Digital Arts and Computer Animation] sa Ateneo de Naga University<ref name=daca>Administrator. (2014, October 23). [https://www.adnu.edu.ph/blog/2014/10/23/daca-faculty-is-animation-councils-outstanding-emerging-artist-for-2014/ DACA Faculty is Animation Council’s Outstanding Emerging Artist for 2014] – Ateneo de Naga University. </ref> asin sa saiyang adbokasiya sa integrated farming.<ref name=ati>ATI Central Office |. (n.d.). [https://ati2.da.gov.ph/ati-main/content/ ATI Central Office]. </ref> === Edukasyon === Si Aguilar nag eskwela sa Ateneo de Naga University, kun sain siya nagpuon magproduser ning experimental videos asin animations. Sa taon 2004, kan siya estudyante pa, nagkaigwa siyang parangal nasyonal kan siya nanggana nin [https://culturalcenter.gov.ph/programs/gawad-ccp-para-sa-alternatibong-pelikula-at-video/ Gawad CCP Para sa Alternatibong Pelikula at Video] (Best Experimental Video) para sa saiyan obra na ''Agrabyado''.<ref name="daca"/><ref>Admin, C. (2023, January 29). Gawad CCP Para sa Alternatibong Pelikula at Video. Cultural Center of the Philippines.</ref> Kan siya naging senyor na sa pagklase, an saiyang grupong obra ''The Man Who Wanted To Fly'' nangganang Best Animated Short Film sa taunang animation festival kan [https://ateneoanimation.com/events.html Department of Digital Arts and Computer Animation (DACA), ADAAF 2004].<ref name="daca"/> Kan 2005, an parehong obra nangganang runner-up honors sa sarong Animazing Shorts Competition, nadaog kan saro pang saiyang obra na pinamagatang ''Goat It''.<ref name="daca"/> Huli kaining 1-2 finish sa parehong kompetisyon, pinili siya kan French Embassy bilang magin resipyente sa sarong spesyal na training sa 3D animation asin magin representante kan Pilipinas sa [https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/RevPressPRIMN05-2.pdf First International Digital Media Meeting [Premières Rencontres Internationales des Médias Numériques (PRIMN)<nowiki>]</nowiki>] sa Paris, France puon July 1 hanggang 22, 2005.<ref name="daca"/> ===Karera=== Si Aguilar nag gradwar sa Ateneo de Naga University sa [https://ateneoanimation.com/ Batsilyer sa Siyensya sa Digital na Ilustrasyon asin Animasyon] sa taon 2005. Dai naghaloy, siya nagtrabaho sa [https://www.businesslist.ph/company/176988/geebo-digital-studios-inc Geebo Digital Studios] asin naggibong freelance jobs sa 3D animations asin visual effects sa [https://www.tooncityanimation.com/ Toon City Animation, Inc.]; Digital Dodge, Inc.; asin Fahrenheit FX, Inc. asin iba pa. Kan 2009, siya nagdesider na mag uli sa [[Naga, Camarines Sur|Naga]] nganing maging faculty kan [https://ateneoanimation.com/ DACA Department]. Habang nagtutukdo, siya nagpadagos ning pag-aadal sa animation asin nag gradwar na may degree sa [https://ateneoanimation.com/ Master of Computer Graphics and Animation] kan March 2014. ===Agriculture=== Dagdag sa saiyang mga kreatibong paghimos, si Aguilar tig-ooperar an [https://www.facebook.com/NestingPlacePh/ Nesting Place Integrated Farm] na nasa [[Calabanga|Calabanga, Camarines Sur]]. An farm na ini sarong accredited [https://ati2.da.gov.ph/ati-4b/content/sites/default/files/2022-12/iec_lsa_long_0.pdf Learning Site for Agriculture (LSA)] sa irarom kan [https://ati2.da.gov.ph/ati-main/content/ Department of Agriculture's Agricultural Training Institute (ATI)], kun sain siya nagkokonduktang mga training para sa sustainable asin integrated farming practices.<ref name="ati"/> ===Pagkamidbid=== Kadaklan sa mga obra ni Aguilar an nakakua ning mga parangal mapa lokal man o nasyonal. Kan taon nin 2013, sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Metro_Manila_Film_Festival_New_Wave_Awards New Wave Category of the 39th Metro Manila Film Festival], an saiyang short film [https://www.imdb.com/title/tt3411784/ ''Ang Lalong Ni Kulakog''] tinawan parangal na Special Jury Prize in Animation. Asin man nangganang Best Animated Short Film Based on Philippine Folk Tale in Animahenasyon 2013, Honorable Mention sa ika 25 na Gawad CCP para sa Alternatibong Pelikula at Video asin Special Jury Prize sa Pasale: CinemaRehiyon-Bikol Film Festival 2013.<ref name="daca"/> Kan taon nin 2012, an saiyan animasyon kan short play ni Alberto S. Florentino na pamagat [https://www.imdb.com/title/tt3100944/ ''Oli Impan''] hinusgaran bilang Best Animated Short Film during the Pasale: CinemaRehiyon-Bikol Film Festival 2012. Nagsungkit man ini ning 2nd prize sa Animation Category asin Best Regional Entry in the 24th Gawad CCP asin tinawan parangan na Special Jury Prize asin Best Regional Entry sa Animahenasyon 2012. Sa [https://en.wikipedia.org/wiki/2014_Metro_Manila_Film_Festival 2014 Metro Manila Film Festival] naman, an saiyang storya pinamagatang ''An maogmang lugar'' nanggana bilang Best Animation Film.<ref name="daca"/><ref>Administrator. (2015, January 8). [https://www.adnu.edu.ph/blog/2015/01/08/dacas-an-maogmang-lugar-is-40th-mmff-animation-best-picture-2/ DACA’s “An Maogmang Lugar” is 40th MMFF Animation Best Picture] – Ateneo de Naga University. </ref><ref>[https://ateneoanimation.com/events.html Ateneo Animation]. (n.d.). </ref> ===Mga Popular na Titulo=== * [https://www.imdb.com/title/tt3411784/ Ang lalong ni Kulakog] (2013) * [https://www.imdb.com/title/tt3100944/ Oli impan] (2012) * [https://www.imdb.com/title/tt4316808/ An maogmang lugar] (2014) ==Mga reperensya== krxe4ohbexogdiq6c5g0bkzw8jkrwts 303960 303956 2026-04-09T04:21:14Z Filipinayzd 7 303960 wikitext text/x-wiki Si '''Omar Aguilar''' sarong prominanteng [[Bikolnon|Bikolanong]] animator, educator, asin digital artist na bisto sa saiyang mga obra kaiba an [[Ateneo de Naga University]] sa Pilipinas. Si Aguilar pigparangalan sa saiyang liderato sa industriya kan animation sa Pilipinas bilang namamayo kan,[https://ateneoanimation.com/ Department of Digital Arts and Computer Animation] sa Ateneo de Naga University<ref name=daca>Administrator. (2014, October 23). [https://www.adnu.edu.ph/blog/2014/10/23/daca-faculty-is-animation-councils-outstanding-emerging-artist-for-2014/ DACA Faculty is Animation Council’s Outstanding Emerging Artist for 2014] – Ateneo de Naga University. </ref> asin sa saiyang adbokasiya sa integrated farming.<ref name=ati>ATI Central Office |. (n.d.). [https://ati2.da.gov.ph/ati-main/content/ ATI Central Office]. </ref> === Edukasyon === Si Aguilar nag eskwela sa Ateneo de Naga University, kun sain siya nagpuon magproduser ning experimental videos asin animations. Sa taon 2004, kan siya estudyante pa, nagkaigwa siyang parangal nasyonal kan siya nanggana nin [https://culturalcenter.gov.ph/programs/gawad-ccp-para-sa-alternatibong-pelikula-at-video/ Gawad CCP Para sa Alternatibong Pelikula at Video] (Best Experimental Video) para sa saiyan obra na ''Agrabyado''.<ref name="daca"/><ref>Admin, C. (2023, January 29). Gawad CCP Para sa Alternatibong Pelikula at Video. Cultural Center of the Philippines.</ref> Kan siya naging senyor na sa pagklase, an saiyang grupong obra ''The Man Who Wanted To Fly'' nangganang Best Animated Short Film sa taunang animation festival kan [https://ateneoanimation.com/events.html Department of Digital Arts and Computer Animation (DACA), ADAAF 2004].<ref name="daca"/> Kan 2005, an parehong obra nangganang runner-up honors sa sarong Animazing Shorts Competition, nadaog kan saro pang saiyang obra na pinamagatang ''Goat It''.<ref name="daca"/> Huli kaining 1-2 finish sa parehong kompetisyon, pinili siya kan French Embassy bilang magin resipyente sa sarong spesyal na training sa 3D animation asin magin representante kan Pilipinas sa [https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/RevPressPRIMN05-2.pdf First International Digital Media Meeting [Premières Rencontres Internationales des Médias Numériques (PRIMN)<nowiki>]</nowiki>] sa Paris, France puon July 1 hanggang 22, 2005.<ref name="daca"/> ===Karera=== Si Aguilar nag gradwar sa Ateneo de Naga University sa [https://ateneoanimation.com/ Batsilyer sa Siyensya sa Digital na Ilustrasyon asin Animasyon] sa taon 2005. Dai naghaloy, siya nagtrabaho sa [https://www.businesslist.ph/company/176988/geebo-digital-studios-inc Geebo Digital Studios] asin naggibong freelance jobs sa 3D animations asin visual effects sa [https://www.tooncityanimation.com/ Toon City Animation, Inc.]; Digital Dodge, Inc.; asin Fahrenheit FX, Inc. asin iba pa. Kan 2009, siya nagdesider na mag uli sa [[Naga, Camarines Sur|Naga]] nganing maging faculty kan [https://ateneoanimation.com/ DACA Department]. Habang nagtutukdo, siya nagpadagos ning pag-aadal sa animation asin nag gradwar na may degree sa [https://ateneoanimation.com/ Master of Computer Graphics and Animation] kan March 2014. ===Agriculture=== Dagdag sa saiyang mga kreatibong paghimos, si Aguilar tig-ooperar an [https://www.facebook.com/NestingPlacePh/ Nesting Place Integrated Farm] na nasa [[Calabanga|Calabanga, Camarines Sur]]. An farm na ini sarong accredited [https://ati2.da.gov.ph/ati-4b/content/sites/default/files/2022-12/iec_lsa_long_0.pdf Learning Site for Agriculture (LSA)] sa irarom kan [https://ati2.da.gov.ph/ati-main/content/ Department of Agriculture's Agricultural Training Institute (ATI)], kun sain siya nagkokonduktang mga training para sa sustainable asin integrated farming practices.<ref name="ati"/> ===Pagkamidbid=== Kadaklan sa mga obra ni Aguilar an nakakua ning mga parangal mapa lokal man o nasyonal. Kan taon nin 2013, sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Metro_Manila_Film_Festival_New_Wave_Awards New Wave Category of the 39th Metro Manila Film Festival], an saiyang short film [https://www.imdb.com/title/tt3411784/ ''Ang Lalong Ni Kulakog''] tinawan parangal na Special Jury Prize in Animation. Asin man nangganang Best Animated Short Film Based on Philippine Folk Tale in Animahenasyon 2013, Honorable Mention sa ika 25 na Gawad CCP para sa Alternatibong Pelikula at Video asin Special Jury Prize sa Pasale: CinemaRehiyon-Bikol Film Festival 2013.<ref name="daca"/> Kan taon nin 2012, an saiyan animasyon kan short play ni Alberto S. Florentino na pamagat [https://www.imdb.com/title/tt3100944/ ''Oli Impan''] hinusgaran bilang Best Animated Short Film during the Pasale: CinemaRehiyon-Bikol Film Festival 2012. Nagsungkit man ini ning 2nd prize sa Animation Category asin Best Regional Entry in the 24th Gawad CCP asin tinawan parangan na Special Jury Prize asin Best Regional Entry sa Animahenasyon 2012. Sa [https://en.wikipedia.org/wiki/2014_Metro_Manila_Film_Festival 2014 Metro Manila Film Festival] naman, an saiyang storya pinamagatang ''An maogmang lugar'' nanggana bilang Best Animation Film.<ref name="daca"/><ref>Administrator. (2015, January 8). [https://www.adnu.edu.ph/blog/2015/01/08/dacas-an-maogmang-lugar-is-40th-mmff-animation-best-picture-2/ DACA’s “An Maogmang Lugar” is 40th MMFF Animation Best Picture] – Ateneo de Naga University. </ref><ref>[https://ateneoanimation.com/events.html Ateneo Animation]. (n.d.). </ref> ===Mga Popular na Titulo=== * [https://www.imdb.com/title/tt3411784/ Ang lalong ni Kulakog] (2013) * [https://www.imdb.com/title/tt3100944/ Oli impan] (2012) * [https://www.imdb.com/title/tt4316808/ An maogmang lugar] (2014) ==Mga reperensya== {{reflist}} [[Category:Mga Bikolano|Aguilar, Omar]] kofniqqtbwj98cohvs9ug7kvazfsczu 0 55467 303953 303050 2026-04-09T03:27:32Z Filipinayzd 7 303953 wikitext text/x-wiki {{Pangarang Pilipino|Krisette|San Agustin}}{{Infobox tawo|name=Arra San Agustin|height=1.63 m|birth_name=Arra Krisette San Agustin|birth_date={{birth date and age|1995|04|25}}|birth_place=[[Calapan, Oriental Mindoro]], Philippines|occupation={{hlist|Actress|host|model|singer}}|parents=Yssa San Agustin (mother)|years_active=2015–present|agent=[[Sparkle GMA Artist Center]] (2015–present)|known_for=[[My Special Tatay|Carol]], [[Madrasta (TV series)|Audrey]], [[Lolong (TV series)|Bella]], and [[Black Rider (TV series)|Joan]]}} Si '''Arra Krisette San Agustin''' (pinangaki kang Abril 25, 1995) sarong Pilipinang aktres, para taram, modelo,saka parakanta. Saro siya sa mga nangengenot na 6 na pinasurat kan ikaanom na kan kapanahunan ''StarStruck'', sa padalan nin talento na nakabase sa realidad kan [[GMA Network]] . Siya an sarong mayor na programa sa sketch comedy sa palabas kan Pilipinas, ''an Bubble Gang'', sagkod kan Mayo 2022. Siya "an pinakabagong hiyas kan drama" kan 2019. == Biograpiya == === 2015–2017: Stint sa Starstruck VI, Career Beginnings asin ''Encantadia'' === Sa panahon kan saiyang ''StarStruck'' kan 2015, si San Agustin nag-aadal nin sikolohiya sa [[De La Salle na Unibersidad|De La Salle University]] asin nagtapos pakalihis nin sarong taon. Pag kaini, nakakua siya nin mga papel sa nagkapirang padalan arog kan ''[[Maynila (teleserye)|Maynila]], Magpakailanman ,'' ''Karesyon'', ''Dear Uge ,'' asin ''Usapang Real Love Presents: Perfect Fit'' . Nag-ayon siya sa cast kan pinakadakula na nag palabas kan [[GMA Network|GMA]], ''an Bubble Gang'' kan 2016. Pagkatapos kan halipot na pagpahiling bilang sarong Mia sa ''Meant to Be'', si San Agustin pigtwanan nin papel ni Ariana, an "sarkosi" o reinkarnasyon ni Amihan sa 2016 na serye nin pantasya, ''Encantadia'' . <ref>{{Cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/video/24oras/403234/joross-gamboa-arra-san-agustin-at-marx-topacio-kasama-na-sa-encantadia/video//|title=Joross Gamboa, Arra San Agustin at Marx Topacio, kasama na sa 'Encantadia'}}</ref> <ref>{{Citation|title=Arra San Agustin, itinuturing na big break nang mapiling gumanap bilang Ariana sa Encantadia}}</ref> === 2018: Mga papel sa pagsuporta asin pag-host === Kan 2018, siya an nagganap bilang Anna Lazaro sa sci-fi aksyon na palabas, ''The Cure'' kaiba [[Ken Chan|si Ken Chan]] asin pagkatapos kan palabas, siya giraray ipinariha ki Ken sa drama, ''My Special Tatay'' bilang saiyang pinakamarahay na barkada asin interes sa pagkamoot kan siya aki pa, si Carol Flores. <ref>{{Cite news|url=https://entertainment.inquirer.net/290844/kapuso-series-special-tatay-set-premiere-september|title=Kapuso series 'My Special Tatay' set to premiere this September}}</ref> Poon kan 2019, an San Agustin nag-babarita kan ''Taste MNL'', sarong online napalabas kan GMA kun saen siya nagbibisita sa mga restawran sa syudad. === 2019–presente: Pagbalyo sa mga pangenot na papel === Kan 2019, nagkua si San Agustin an saiyang enot na pangenot na papel bilang sarong Audrey Segundo sa dramang ''Madrasta'' kaibahan si Juancho Trivino . Kan 2022, si San Agustin nagkaigwa nin sarong pangenot na papel bilang Bella Melendez sa palabas nin pakikipagsapalaran ''na Lolong'' kaiba si Ruru Madrid. Kan pinaka huri nin 2023, si San Agustin nagbida bilang Joan Uy sa palabas nin aksyon na pahiling ''na Black Rider'' kaiba si Matteo Guidicelli . Taon ning 2024, si San Agustin nagbida bilang Esther Valencia sa ''Lilet Matias: Attorney-at-Law'' . == Personal na buhay == Pinangaki siya sa [[Oriental Mindoro]], asin nagdakula sa [[Cavite]] . Siya mahilig sa pagkanta asin togtog. Si San Agustin kinotar, "Ako sarong nag tubod ki Kristo saka ako orgulyo nanggad kaini." Enot siyang naglaog sa sarong relasyon sa parakawat nin basketbol, si Thomas Torres . Pagkatapos kan relasyon ki Torres, siya dangan nagin imbuelto sa relasyon sa saro pang parakawat nin basketbol, si Juami Tiongson . == Diskograpiya == === Mga daing agom === {| class="wikitable" !Taon ! Titulo ! Album ! Tatak |- | 2019 | ''Hayaan Mo'' | Madrasta Soundtrack | rowspan="2" | GMA Music |- | 2021 | ''Walang Makakapigil'' | An Nawara na Resipe OST |- | 2022 | ''Hanggang Dito Na Lang'' | rowspan="2" | Pinakabagong Debut Single | rowspan="2" | GMA Playlist |- | 2025 | ''Balang Araw'' |} == Pelikula == === Telebisyon / Digital na serye === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Titulo ! Gagampanan |- | 2016 | ''A1 Ko Sa 'Yo'' | Patty |- | rowspan="3" | 2017 | ''Sinadya na Magin'' | Emilia "Mia" Lardizabal |- | ''Encantadia'' | Ariana (Sarkosi ni Amihan) |- | ''Kambal, Karibal'' | An hoben na si Geraldine |- | 2018 | ''An Bulong'' | Anna Mercado-Lazaro |- | 2018–2019 | ''Espesyal kong Tatay'' | Carolina "Carol" Flores |- | 2019–2020 | ''Madrasta'' | Audrey Segundo-Ledesma / Rachel Cruz |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[The Lost Recipe|An Nawara na Resipe]]'' | Dulce |- | ''Nahihiling Ko Ika: Sa Dalan Ko Pasiring Saimo'' | Samantha "Tammy" Razon |- | 2022 | ''Lolong'' | Isabella "Bella" Melendez |- | 2022–2023 | ''Maogmang Iribanan'' | Shelly |- | rowspan="2" | 2023 | ''Mga Lihim ni Urduja'' | Valencia Nadales |- | ''Abot-Kamay na Pangarap'' | Emily |- | 2023–2024 | ''Black Rider'' | Joan Uy |- | 2024 | ''Lilet Matias: Abogado-sa-Abogado'' | Estar Valencia |- | rowspan="2" | 2025 | ''Daraga kong Ilonggo'' | Sugar Hermoso |- | ''Imperyo nin Kagayunan'' | Grace Biglangawa |} === Mga programa sa telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Titulo ! Gagampanan |- | 2015 | ''StarStruck VI'' | Sadiri niya/Kalaban |- | 2016–2022 | ''Bubble Gang'' | Siya mismo / Regular na miyembro kan cast |- | rowspan="9" | 2016 | ''[[Pepito Manaloto|Pepito Manaloto: Ang Tunay na Kwento]]'' | Jackie |- | ''Karelasyon: Poser'' | Dana / Bianca |- | ''Magpakailanman: Pikot sa Gugma'' | Daisy |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Pagkamoot na Daing Kabalos]]'' | Girlie |- | ''Laff, Kamera, Aksyon!'' | Trophy Girl |- | ''Dear Uge: Si Badong sa Si Bading'' | Esang |- | ''An Usapang Tunay na Pagkamoot Nagtatao: Perpektong Pagkaangay'' | Meg |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: An sakong Tatay na Beki]]'' | Lyanna |- | ''Mahal na Uge: Sagkod na an Kagadanan Magbulag Kita'' | Kristen |- | rowspan="8" | 2017 | ''Karelation: Suitor'' | Kleng |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Tunay an Pakikipaglaban]]'' | Andrea |- | ''All Star Videoke'' | Siya mismo / Kakompetensya |- | ''Pagbiyahe sa Tinampo: Isla nin Burias'' | Sadiri / Bisita |- | ''Daig Kayo ng Lola Ko: Ang Pulubi sa Ang Prinsipe'' | Sandra |- | ''Wish Ko Lang: Padyak'' | Alice |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Hoben na Pagkamoot, Mahamis na Pagkamoot]]'' | Mary Lagasca |- | ''Magpakailanman: Lullaby sa Pasko'' | Eleonor |- | rowspan="5" | 2018 | ''Daig Kayo ng Lola Ko: Oh My Genie'' | Z |- | ''Wish Ko Lang: Balat'' | Michelle |- | ''Dear Uge: Si Throwback o Si Future'' | Frida |- | ''Estudyo 7'' | Sadiri / Bisita |- | ''Magpakailanman: Takbo ng Buhay Ko'' | Trisha |- | 2018–2021 | ''Mga Taste Buddy'' | Sadiri niya / Segment host |- | 2021 | ''My Fantastic Pag-Ibig: Trophy Girl'' | Mariquit / Marikit |- | rowspan="3" | 2022 | ''Tadhana: Babawiin Ko ang Langit'' | Emilia/Amber Venganza |- | ''Iriwal sa Pamilya'' | Sadiri / Bisita |- | ''Imbestigador: An Kaso nin Paggadan ki Jovelyn Galleno'' | Jovelyn Galleno |- | 2023–2024 | ''[[Eat Bulaga!|Magkakan nin Bulaga!]]'' | rowspan="2" | Sadiri / Host |- | 2024 | ''Tahanang Pinakamasaya!'' |} == Mga Reperensya == {{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/26563/arra-san-agustin-on-working-with-michael-v-si-kuya-bitoy-intense/story/|title=Arra San Agustin on working with Michael V: "Si Kuya Bitoy intense"|website=GMA Network|access-date=2019-03-05|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042906/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/26563/arra-san-agustin-on-working-with-michael-v-si-kuya-bitoy-intense/story/|url-status=live}}{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/starstruck/43658/arra-san-agustin-ends-her-starstruck-journey/video|title=Arra San Agustin ends her 'StarStruck' journey|access-date=March 5, 2019|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044335/https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/starstruck/43658/arra-san-agustin-ends-her-starstruck-journey/video|url-status=live}}{{Cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/video/24oras/403234/joross-gamboa-arra-san-agustin-at-marx-topacio-kasama-na-sa-encantadia/video//|title=Joross Gamboa, Arra San Agustin at Marx Topacio, kasama na sa 'Encantadia'|work=GMA News|language=en-US|access-date=2019-03-05|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043315/https://www.gmanetwork.com/news/video/24oras/403234/joross-gamboa-arra-san-agustin-at-marx-topacio-kasama-na-sa-encantadia/video//|url-status=live}}{{Citation|title=Arra San Agustin, itinuturing na big break nang mapiling gumanap bilang Ariana sa Encantadia|date=2017-03-16|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ryju8CSN6wE|access-date=2019-03-05|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015055027/https://www.youtube.com/watch?v=Ryju8CSN6wE|url-status=live}}{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/the_cure/39471/tambalang-ken-chan-at-arra-san-agustin-mapapanood-sa-the-cure/story|title=Tambalang Ken Chan at Arra San Agustin, mapapanood sa 'The Cure'|last=Geli|first=Bianca|website=GMA Network|access-date=2019-03-05}}{{Cite news|url=https://entertainment.inquirer.net/290844/kapuso-series-special-tatay-set-premiere-september|title=Kapuso series 'My Special Tatay' set to premiere this September|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en|access-date=2019-03-05|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042632/https://entertainment.inquirer.net/290844/kapuso-series-special-tatay-set-premiere-september|url-status=live}}{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/gmaonetastemnl/8799/in-photos-arra-san-agustin-is-taste-mnls-taste-babe/photo/105761/arra-san-agustin|title=In Photos: Arra San Agustin is Taste MNL's Taste Babe|last=Soriano|first=Gia Allana|website=GMA Network|access-date=2019-03-05|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043145/https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/gmaonetastemnl/8799/in-photos-arra-san-agustin-is-taste-mnls-taste-babe/photo/105761/arra-san-agustin|url-status=live}}{{Cite web|url=http://www.preview.ph/culture/10-things-you-need-to-know-about-arra-san-agustin-a00034-20170327|title=10 Things You Need to Know About Arra San Agustin|date=March 27, 2017|first1=Marj|last1=Ramos|website=Preview.ph|access-date=2019-03-05|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042910/http://www.preview.ph/culture/10-things-you-need-to-know-about-arra-san-agustin-a00034-20170327|url-status=live}}{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20157/arra-san-agustin-of-starstruck-describes-current-relationship-with-thomas-torres-as-civil/story?amp|title=Arra San Agustin of 'StarStruck' describes current relationship with Thomas Torres as 'civil'|date=December 2, 2015|website=GMA News Online|access-date=2023-03-09|archive-date=March 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309140024/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20157/arra-san-agustin-of-starstruck-describes-current-relationship-with-thomas-torres-as-civil/story?amp|url-status=live}}{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/863212/arra-san-agustin-reveals-she-and-juami-tiongson-have-broken-up/story/?amp|title=Arra San Agustin reveals she and Juami Tiongson have broken up|date=March 8, 2023|website=GMA News Online|access-date=2023-03-09|archive-date=March 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309140019/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/863212/arra-san-agustin-reveals-she-and-juami-tiongson-have-broken-up/story/?amp|url-status=live}}{{Cite web|title=#Teaser: Magkakausap na ang dalawang ina ni Lilet! Abangan ang #LiletMatiasAttorneyAtLaw mamayang 3:20 PM sa GMA Afternoon Prime at sa Kapuso Stream on Facebook and YouTube!|url=https://www.instagram.com/reel/C_ZcOaCJqX9/?hl=en|access-date=2024-09-02|website=www.instagram.com}}{{Reflist}} == Mga panluwas na sumpay == * [https://www.gmanetwork.com/sparkle/artists/arrasanagustin Sparkle profile] * Arra San Agustin {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:San Agustin, Arra}} {{tamboan}} t1ux6prsklvrnkpq79adr2yv5rucsol 0 55479 303935 303472 2026-04-09T02:58:03Z Filipinayzd 7 303935 wikitext text/x-wiki {{Infobox parakawat|headercolor=|name=Josephine Medina|image=Josephine Medina portrait.jpg|image_size=<!--Only for images narrower than 220 pixels.-->|caption=Medina in 2016|birth_name=|fullname=Josephine Rebeta Medina|nickname=|nationality=Filipino|birth_date={{birth date|1970|3|20|mf=y}}|birth_place=|death_date=Setyembre 2, 2021 (edad 51)|death_place=|height=<!-- {{convert|}} (yyyy) -->|weight=<!-- {{convert|}} (yyyy) -->|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|country=Philippines|sport=Para table tennis|event=|collegeteam=|universityteam=|club=|team=|turnedpro=|partner=|former_partner=|coach=|retired=|coaching=|worlds=|regionals=|nationals=|olympics=|paralympics=|highestranking=|pb=|medaltemplates={{Medal|Sport|[[Table tennis]]}} {{Medal|Country|{{PHI}}}} {{MedalCount|total=yes |[[Paralympic Games]]|-|-|1 |[[Asian Para Games]]|-|2|1 |[[ASEAN Para Games]]|7|1|2 }} {{Medal|Competition|[[Table tennis at the Summer Paralympics|Paralympic Games]]}} {{Medal|Bronze|[[Table tennis at the 2016 Summer Paralympics|2016 Rio de Janeiro]]|[[Table tennis at the 2016 Summer Paralympics – Women's individual – Class 8|Singles class 8]]}} {{Medal|Competition|[[Asian Para Games]]}} {{Medal|Silver|[[Table tennis at the 2018 Asian Para Games|2018 Jakarta]]|Singles class TT 8}} {{Medal|Silver|[[Table tennis at the 2010 Asian Para Games|2010 Guangzhou]]|Singles class 6–8}} {{Medal|Bronze|[[2014 Asian Para Games|2014 Incheon]]|Singles class TT 8}} {{Medal|Competition|[[ASEAN Para Games]]}} {{Medal|Gold|[[2008 ASEAN Para Games|2008 Nakhon Ratchasima]]|Singles class 8}} {{Medal|Gold|[[2008 ASEAN Para Games|2008 Nakhon Ratchasima]]|Singles class 6–10}} {{Medal|Gold|[[2008 ASEAN Para Games|2008 Nakhon Ratchasima]]|Doubles open class 6–10}} {{Medal|Gold|[[2008 ASEAN Para Games|2008 Nakhon Ratchasima]]|Team class 10}} {{Medal|Gold|[[2014 ASEAN Para Games|2014 Naypyidaw]]|Singles class 9}} {{Medal|Gold|[[2015 ASEAN Para Games|2015 Singapore]]|Singles class 7–8}} {{Medal|Gold|[[2017 ASEAN Para Games|2017 Kuala Lumpur]]|Singles class 6-8}} {{Medal|Silver|[[2015 ASEAN Para Games|2015 Singapore]]|Doubles class 10}} {{Medal|Bronze|[[2015 ASEAN Para Games|2015 Singapore]]|Team class 10}} {{Medal|Bronze|[[2017 ASEAN Para Games|2017 Kuala Lumpur]]|Team class 9–10}}|show-medals=yes|updated=}} '''Si Josephine Rebeta Medina''' <ref>{{Cite news|title=PH medalists in Asean Para Games to get bonus|url=http://www.malaya.com.ph/business-news/sports/ph-medalists-asean-para-games-get-bonus}}</ref> (Marso 20, 1970 – Setyembre 2, 2021) sarong Pilipinong babaeng parakawat [[Pingpong|nin table tennis]]. Si Medina an nagin representante kan Pilipinas sa laban kan 2012 asin [[Paralimpikong Karawat sa Tig-init 2016|2016 Summer Paralympics]] . == Amay na karera == Naimpluwensiyahan si Medina na magkua nin table tennis bilang saiyang isports kan saiyang ama na dati man nagkikipagkumpetensya sa internasyonal para sa Pilipinas. Igwa siya nin poliomyelitis na nakaapektar sa laba kan saiyang mga tabay. Nakipagkumpetensya siya sa mga may kakayahan na mga parakawat bilang sarong varsity player kan siya nag aadal sa kolehiyo tanganing makagian sa saindang pinansyal na kasakitan.<ref name="ipc">{{Cite news|title=Josephine Medina wins the Philippines' first medal in Rio|url=https://www.paralympic.org/news/josephine-medina-wins-philippines-first-medal-rio|accessdate=September 14, 2016|work=Paralympic Movement|publisher=International Paralympic Committee|date=September 13, 2016}}</ref> Nahimo niyang maging kwalipikado sa sarong nasyonal na koponan kan table tennis alagad huli kan saiyang kamugtakan sinabihan nin dai siya makakakumptetensya huli kan saiyang mga diperensya.<ref name="onemillion">{{Cite news|title=P1M awaits Paralympics bronze medalist Medina|url=http://www.sunstar.com.ph/davao/sports/2016/09/14/p1m-awaits-paralympics-bronze-medalist-medina-497572|accessdate=September 14, 2016|work=Sun Star Davao|date=September 14, 2016|archivedate=September 16, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916080855/http://www.sunstar.com.ph/davao/sports/2016/09/14/p1m-awaits-paralympics-bronze-medalist-medina-497572}}</ref> == Internasyonal na karera == [[Ladawan:Table-tennis_Josephine_Medina_KL_2017.jpg|wala|thumb|Si Medina (tuo) na naglaban sa sarong Vietnamese na parakawat (wala) sa 2017 ASEAN ParaGames .]] Sa huri, si Medina nakipagkumpetensya sa mga laban para sa mga atletang may diperensya asin nagkawat sa saiyang enot na internasyonal na kompetisyon, an 2003 ASEAN Para Games . <ref name="ipc"/> Si Medina an nakakuang pinakadakol na medalya sa 2008 ASEAN Para Games, kaiba kan mga kasali para sa Pilipinas, nakua siya ning 4 na bulawan na medalya. Siya an nagkamit kan kampeon sa single class 8 asin single class 6-10 para sa mga indibidwal na kawat, nanggana siya sa doubles open class 6-10 kaiba si Purificacion Mingarine, asin an team class 10 kaiba sina Minnie de Ramos asin Mingarine. <ref>{{Cite news|title=ASEAN Para Games medalists to receive cash incentives|url=https://news.google.com/newspapers?id=ME5aAAAAIBAJ&sjid=DCgMAAAAIBAJ&pg=2117%2C9052788|accessdate=September 14, 2016|publisher=The Manila Times|date=January 28, 2008}}</ref> Si Medina nakakuang bulawan na medalya sa single class 9 na kawat sa 2014 ASEAN Para Games . Kan 2015, nanggana siya nin bulawan na medalya sa Single Class 7-8 na kawat asin sarong bronse sa Double Class 10 na kawat. Kan 2017, si Medina nakakua nin bulawan na medalya sa Singles Class SF6–8 na kawat asin sarong bronse para sa Team Class TF9-10 na kawat kaiba si Minnie de Ramos Cadag. Nagin kwalipikado si Medina sa 2018 World Para Table Tennis Championships kan nag pagpartisipar siya sa mga kwalipikasyon na laban gamit an sadiring kwarta para sa saiyang mga pangangaipong gastos. Pagkatapos kan 2016 Olympics sa [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiro,]] nakakua siya nin bulawan na medalya sa sarong laban sa [[Tailandya|Thailand]] na sinundan pa ning sarong bulawan na medalya sa sarong kawat niya sa Las Vegas, Nevada . Nakakua siya nin plata asin bronse sa 2017 Taichung Open sa Taiwan na nagtaong nin kwalipikasyon saiya para sa world para championships. <ref name="nocoach">{{Cite news|title=No coach for self-funding Paralympics star in world championships|url=http://sports.inquirer.net/288870/no-coach-self-funding-paralympics-star-world-championships}}</ref> Kan Marso 2018, pigbareta si Medina huli ta siya nag-training na mayong coach sa laog nin anom na bulan sagkod kan Asian Para Games sa Indonesia huli kan kakulangan sa oras. Tanganing maayos ini, nagpraktis siya sa koponan kan mga lalaking gropo kan mga miyembrong kolehiyo sa [[Pang-unibersidad na Atletikong Asosasyon kan Filipinas|University Athletic Association of the Philippines]] . <ref name="nocoach"/> === Paralympics === Naglaban siya sa 2012 Summer Paralympics alagad dai siya nakaabot sa podium. Kan 2016 Summer Paralympics, nakakua siya nin bronseng medalya kan na daog niya si Juliane Wolf kan Alemania. <ref name="onemillion"/> == Personal na buhay == An nagin inspirasyon ni Josephine sa pagkua nin table tennis iyo an saiyang ama na dating miyembro kan nasyonal na koponan kan Pilipinas. Nagtrabaho sa Saudi Arabia an saiyang ama na huring coach kan Royal Saudi Air Force, asin nagadan kan 2004. Idinusay ni Medina an saiyang laban sa 2016 Summer Paralympic feat sa saiyang ama. Si Medina nag adal nin industriyal asin organisasyonal na sikolohiya sa [[Politeknikong Unibersidad kan Filipinas|Polytechnic University of the Philippines]] sa [[Manila]] si Medina nag adal asin nagkuang . Si Medina namaaram sa kinaban kan Setyembre 2, 2021 sa saiyang harong sa edad nin 51. == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{poon}} 47jfmugmmm3327h59yx9l9arxqqifjk 0 55484 303940 303784 2026-04-09T03:10:51Z Filipinayzd 7 /* Miyembro kan Banda */ 303940 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Tothapi|origin=[[Tabaco|Tabaco City, Albay]]|genre=Jazz, OPM, Indie Pop/Rock|years_active=2021 - Present|label=Sony Music Philippines|current_members=*'''Kobe Dionela''' — frontman vocalist *'''Jomel Consuelo''' — keyboard *'''Michael Jamlang''' — lead guitar *'''Mark Kenneth Llaguno''' — trumpet *'''Bert Llaguno''' — trumpet *'''Aaron Bordeos''' — drums *'''Jeebay Dellosa''' — bass *'''Vince Dominic Dionela''' — saxophone}} An '''Tothapi''' sarong indie local na banda na naka base sa [[Tabaco|Tabaco City, Philippines]].<ref name="one">Deveza, R. (2025, May 28). [https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/music/2025/5/28/bicol-band-tothapi-releases-new-single-ulan-124 Bicol band Tothapi releases new single “Ulan” | ABS-CBN Entertainment]. ABS-CBN.</ref> An ngaran naghali sa Ingles na tataramon na ''happy thoughts'', na nagpapabanaag kan pagkamidbid kan grupo. Enot sindang nagpublikar kan saindang kantang "Kakampi" kan Pebrero 9, 2021. <ref name="two">https://genius.com/artists/Tothapi/q/start-making-music</ref> Ngunyan, parte na kan [[:en:Sony_Music_Philippines|Sony Music Philippines]] an Tothapi. An saindang pakikipagtabangan sa nasabing tatak ilinadawan arog kan magayon na eksperyensya, kaiba kan dagos-dagos na suporta na nagtabang sainda na magpadagos kan saindang bisyon, sagkod habang ginigiya sinda na makanuod nin dakol sa industriya kan musika sagkod maka diskubre nin mga bagong bagay.<ref name="one" /> === Miyembro kan Banda === An Tothapi binibilog nin walong miyembro na nakabase sa [[Tabaco|Tabaco City, Albay.]] Si Kobe Dionela an frontman asin bokalista. Si Jomel Consuelo an nagtutugtog nin keyboard, mantang si Michael Jamlang an nagtutugtog nin lead guitar. Si Mark Kenneth Llaguno asin Bert Llaguno parehong nagtutugtog nin trumpeta. Si Aaron Bordeos an nagkakapot kan mga tambol, si Jeebay Dellosa an nagtutugtog kan bass, asin si Vince Dominic Dionela an nagtutugtog sa saxophone.<ref name="three">Mallorca, H. (2025, March 6). [https://entertainment.inquirer.net/600244/how-bicol-based-band-tothapi-wants-to-redefine-love-through-music How Bicol-based band Tothapi wants to redefine love through music]. INQUIRER.net.</ref> === Karera === Nagpoon an saindang karera sa musika sa pagluwas kan saindang enot na kanta na "Kakampi" kan Pebrero 9, 2021.<ref name="two" /> Durante kan panahon kan enhanced community quarantine, an frontman na si Kobe Dionela nagsurat nin nagkapirang kanta, kabali an "Celeste", na saiyang ilinadawan manungod sa daing kondisyon na pagkamoot. An video niya na nagkakanta kan dai pa nailuwas na kanta nagin viral sa [[TikTok]], na nagbukas nin mga pinto para sa banda. An banda nagrekord kan kanta nindang "Celeste" gamit an DIY na setup, na pig-master ni JP Verona. An kanta nagkaigwa nin traksyon online, na nakaabot sa milyon-milyon na stream sa [[Spotify]] asin nakakua nin paghanga sa mga artista arog ni [[Kyle Echarri]], [[:en:Jeremy_Glinoga|Jeremy Glinoga]], [[:en:John_Roa|John Roa]], asin kapwa Bikolanong si [[:en:Johnoy_Danao|Johnoy Danao]]. Nagpahayag man nin pag apresyar an aktres na si [[Jessy Mendiola]].<ref name="four">Olano, A. (2024, March 8). [https://villagepipol.com/on-loop-tothapi-take-on-unconditional-love/ On Loop: Tothapi’s take on unconditional love.] Your Guide to the Big City.</ref> Kan 2024, nalampasan na kan "Celeste" an 10 milyon na marka sa [[Spotify]]. An tinaguriang Asia’s Songbird na si [[Regine Velasquez]] nadiskobre an banda sa social media asin inimbitaran sindang magbisita sa [[:en:ASAP_(TV_program)|ASAP Natin' To]], na orog pang nagpahiwas kan saindang abot.<ref name="one" /> Kan Nobyembre 2024, an banda nagpaluwas nin kanta na may titulong "Panata", sarong kanta na garo lullaby manungod sa mga panuga nin pagkamoot asin pangako, na nagtatampok nin mga parte sa diyalektong Bikolnon. Idinusay ini sa saindang mga tagahanga, pamilya, asin banwaan, asin kaiba an mensahe para sa mga biktima kan Bagyong [[:en:Tropical_Storm_Trami|Kristine]].<ref name="one" /> Kan Marso 2025, pigluwas kan Tothapi an kantang "Kutsinta", sarong mellow crossover na tono na nag-eeksplorar kan kagayunan kan mga marahay na relasyon na itinogdok sa pagkomiter asin sakripisyo.<ref name="one" /> Kan Mayo 28, 2025, an banda nagpaluwas kan "Ulan" sa irarom kan Sony Music Philippines. Sarong jazzy pop na an mensahe tungkol sa pagka fall in and out of love sa digital na panahon, na ginagamit an uran bilang metapora para sa bakong magkakasundo na pagkamoot.<ref name="one" /> Kan Agosto 9, 2025, an Tothapi nagperform nin "Panata" sa [[:en:DWNU|Wish 107.5 Bus]], na nagpapahiling kan saindang mensahe nin nagdadanay na pagkamoot asin pagkomiter sa ibong nin pagbabago o kasakitan.<ref name="five">[https://www.wish1075.com/wishclusive/tothapi-panata-wish-bus Tothapi performs “Panata” live on Wish 107.5 Bus]. (n.d.).</ref> Sagkod man kan 2025, an banda padagos na nagsurat asin nagpaluwas nin mga kanta, kabali an "Tahimik Lamang," na nagpapahiling nin sarong relasyon na itinogdok sa purong intensyon asin marahay na mga emosyon. Nagpahayag sinda nin mga plano na iluwas an saindang enot na album asin magkaigwa kan saindang enot na mayor na konsyerto.<ref name="three" /> An Tothapi parte na ngonyan kan Sony Music Philippines. An saindang pakikipagtabangan sa tatak nagtatao nin suporta sa pag-aabot kan saindang mga paghihingoa, bisyon, asin pagtalubo sa industriya nin musika.<ref name="one" /> === Mga Kanta === * [https://www.youtube.com/watch?v=TUWqijh-gB0&list=RDTUWqijh-gB0&start%20radio=1&pp=ygUPa2FrYW1waSB0b3RoYXBpoAcB Kakampi] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=LMZumGpcjEI&list=RDLMZumGpcjEI&start_radio=1&pp=ygUOZGFnYXQgdG90aGFwaVygBwE%3D Dagat] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=6W_dWXEe2Rs&list=RD6W_dWXEe2Rs&start_radio=1&pp=ygURcGFuYWdpbmlwIHRvdGhhcGmgBwE%3D Panaginip] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=BkZzr7Je8-Y&list=RDBkZzr7Je8-Y&start%20radio=1&pp=ygUPY2VsZXN0ZSB0b3RoYXBpoAcB Celeste] — 2022 * [https://www.youtube.com/watch?v=eQU-gUuqk7U&list=RDeQU-gUuqk7U&start_radio=1&pp=ygUUdGFoaW1payBsYW5nIHRvdGhhcGmgBwE%3D Tahimik Lamang] — 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=i68KkgmgUJ0&list=RDi68KkgmgUJ0&start_radio=1&pp=ygUaZXh0cmEgc3BlY2lhbCB3aXNoIHRvdGhhcGmgBwHSBwkJxQoBhyohjO8%3D Extra Special Wish] — 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=kpF9Vo2zJ6Q&list=RDkpF9Vo2zJ6Q&start_radio=1&pp=ygUOcGFuYXRhIHRvdGhhcGmgBwE%3D Panata] — 2024 * [https://www.youtube.com/watch?v=uk1cUGXQr-E&list=RDuk1cUGXQr-E&start_radio=1&pp=ygUQa3V0c2ludGEgdG90aGFwaaAHAdIHCQnFCgGHKiGM7w%3D%3D Kutsinta] — 2024 * [https://www.youtube.com/watch?v=hboxNKOtc5M&list=RDhboxNKOtc5M&start_radio=1&pp=ygUMdWxhbiB0b3RoYXBpoAcB Ulan] — 2025 == Mga Reperensya == eniqjcgvxx979q0pgj8lz56w00m1ut3 303941 303940 2026-04-09T03:12:16Z Filipinayzd 7 303941 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Tothapi|origin=[[Tabaco|Tabaco City, Albay]]|genre=Jazz, OPM, Indie Pop/Rock|years_active=2021 - Present|label=Sony Music Philippines|current_members=*'''Kobe Dionela''' — frontman vocalist *'''Jomel Consuelo''' — keyboard *'''Michael Jamlang''' — lead guitar *'''Mark Kenneth Llaguno''' — trumpet *'''Bert Llaguno''' — trumpet *'''Aaron Bordeos''' — drums *'''Jeebay Dellosa''' — bass *'''Vince Dominic Dionela''' — saxophone}} An '''Tothapi''' sarong indie local na banda na naka base sa [[Tabaco|Syudad nin Tabaco]], [[Filipinas]].<ref name="one">Deveza, R. (2025, May 28). [https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/music/2025/5/28/bicol-band-tothapi-releases-new-single-ulan-124 Bicol band Tothapi releases new single “Ulan” | ABS-CBN Entertainment]. ABS-CBN.</ref> An ngaran naghali sa Ingles na tataramon na ''happy thoughts'', na nagpapabanaag kan pagkamidbid kan grupo. Enot sindang nagpublikar kan saindang kantang "Kakampi" kan Pebrero 9, 2021. <ref name="two">https://genius.com/artists/Tothapi/q/start-making-music</ref> Ngunyan, parte na kan [[:en:Sony_Music_Philippines|Sony Music Philippines]] an Tothapi. An saindang pakikipagtabangan sa nasabing tatak ilinadawan arog kan magayon na eksperyensya, kaiba kan dagos-dagos na suporta na nagtabang sainda na magpadagos kan saindang bisyon, sagkod habang ginigiya sinda na makanuod nin dakol sa industriya kan musika sagkod maka diskubre nin mga bagong bagay.<ref name="one" /> === Miyembro kan Banda === An Tothapi binibilog nin walong miyembro na nakabase sa [[Tabaco|Tabaco City, Albay.]] Si Kobe Dionela an frontman asin bokalista. Si Jomel Consuelo an nagtutugtog nin keyboard, mantang si Michael Jamlang an nagtutugtog nin lead guitar. Si Mark Kenneth Llaguno asin Bert Llaguno parehong nagtutugtog nin trumpeta. Si Aaron Bordeos an nagkakapot kan mga tambol, si Jeebay Dellosa an nagtutugtog kan bass, asin si Vince Dominic Dionela an nagtutugtog sa saxophone.<ref name="three">Mallorca, H. (2025, March 6). [https://entertainment.inquirer.net/600244/how-bicol-based-band-tothapi-wants-to-redefine-love-through-music How Bicol-based band Tothapi wants to redefine love through music]. INQUIRER.net.</ref> === Karera === Nagpoon an saindang karera sa musika sa pagluwas kan saindang enot na kanta na "Kakampi" kan Pebrero 9, 2021.<ref name="two" /> Durante kan panahon kan enhanced community quarantine, an frontman na si Kobe Dionela nagsurat nin nagkapirang kanta, kabali an "Celeste", na saiyang ilinadawan manungod sa daing kondisyon na pagkamoot. An video niya na nagkakanta kan dai pa nailuwas na kanta nagin viral sa [[TikTok]], na nagbukas nin mga pinto para sa banda. An banda nagrekord kan kanta nindang "Celeste" gamit an DIY na setup, na pig-master ni JP Verona. An kanta nagkaigwa nin traksyon online, na nakaabot sa milyon-milyon na stream sa [[Spotify]] asin nakakua nin paghanga sa mga artista arog ni [[Kyle Echarri]], [[:en:Jeremy_Glinoga|Jeremy Glinoga]], [[:en:John_Roa|John Roa]], asin kapwa Bikolanong si [[:en:Johnoy_Danao|Johnoy Danao]]. Nagpahayag man nin pag apresyar an aktres na si [[Jessy Mendiola]].<ref name="four">Olano, A. (2024, March 8). [https://villagepipol.com/on-loop-tothapi-take-on-unconditional-love/ On Loop: Tothapi’s take on unconditional love.] Your Guide to the Big City.</ref> Kan 2024, nalampasan na kan "Celeste" an 10 milyon na marka sa [[Spotify]]. An tinaguriang Asia’s Songbird na si [[Regine Velasquez]] nadiskobre an banda sa social media asin inimbitaran sindang magbisita sa [[:en:ASAP_(TV_program)|ASAP Natin' To]], na orog pang nagpahiwas kan saindang abot.<ref name="one" /> Kan Nobyembre 2024, an banda nagpaluwas nin kanta na may titulong "Panata", sarong kanta na garo lullaby manungod sa mga panuga nin pagkamoot asin pangako, na nagtatampok nin mga parte sa diyalektong Bikolnon. Idinusay ini sa saindang mga tagahanga, pamilya, asin banwaan, asin kaiba an mensahe para sa mga biktima kan Bagyong [[:en:Tropical_Storm_Trami|Kristine]].<ref name="one" /> Kan Marso 2025, pigluwas kan Tothapi an kantang "Kutsinta", sarong mellow crossover na tono na nag-eeksplorar kan kagayunan kan mga marahay na relasyon na itinogdok sa pagkomiter asin sakripisyo.<ref name="one" /> Kan Mayo 28, 2025, an banda nagpaluwas kan "Ulan" sa irarom kan Sony Music Philippines. Sarong jazzy pop na an mensahe tungkol sa pagka fall in and out of love sa digital na panahon, na ginagamit an uran bilang metapora para sa bakong magkakasundo na pagkamoot.<ref name="one" /> Kan Agosto 9, 2025, an Tothapi nagperform nin "Panata" sa [[:en:DWNU|Wish 107.5 Bus]], na nagpapahiling kan saindang mensahe nin nagdadanay na pagkamoot asin pagkomiter sa ibong nin pagbabago o kasakitan.<ref name="five">[https://www.wish1075.com/wishclusive/tothapi-panata-wish-bus Tothapi performs “Panata” live on Wish 107.5 Bus]. (n.d.).</ref> Sagkod man kan 2025, an banda padagos na nagsurat asin nagpaluwas nin mga kanta, kabali an "Tahimik Lamang," na nagpapahiling nin sarong relasyon na itinogdok sa purong intensyon asin marahay na mga emosyon. Nagpahayag sinda nin mga plano na iluwas an saindang enot na album asin magkaigwa kan saindang enot na mayor na konsyerto.<ref name="three" /> An Tothapi parte na ngonyan kan Sony Music Philippines. An saindang pakikipagtabangan sa tatak nagtatao nin suporta sa pag-aabot kan saindang mga paghihingoa, bisyon, asin pagtalubo sa industriya nin musika.<ref name="one" /> === Mga Kanta === * [https://www.youtube.com/watch?v=TUWqijh-gB0&list=RDTUWqijh-gB0&start%20radio=1&pp=ygUPa2FrYW1waSB0b3RoYXBpoAcB Kakampi] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=LMZumGpcjEI&list=RDLMZumGpcjEI&start_radio=1&pp=ygUOZGFnYXQgdG90aGFwaVygBwE%3D Dagat] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=6W_dWXEe2Rs&list=RD6W_dWXEe2Rs&start_radio=1&pp=ygURcGFuYWdpbmlwIHRvdGhhcGmgBwE%3D Panaginip] — 2021 * [https://www.youtube.com/watch?v=BkZzr7Je8-Y&list=RDBkZzr7Je8-Y&start%20radio=1&pp=ygUPY2VsZXN0ZSB0b3RoYXBpoAcB Celeste] — 2022 * [https://www.youtube.com/watch?v=eQU-gUuqk7U&list=RDeQU-gUuqk7U&start_radio=1&pp=ygUUdGFoaW1payBsYW5nIHRvdGhhcGmgBwE%3D Tahimik Lamang] — 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=i68KkgmgUJ0&list=RDi68KkgmgUJ0&start_radio=1&pp=ygUaZXh0cmEgc3BlY2lhbCB3aXNoIHRvdGhhcGmgBwHSBwkJxQoBhyohjO8%3D Extra Special Wish] — 2023 * [https://www.youtube.com/watch?v=kpF9Vo2zJ6Q&list=RDkpF9Vo2zJ6Q&start_radio=1&pp=ygUOcGFuYXRhIHRvdGhhcGmgBwE%3D Panata] — 2024 * [https://www.youtube.com/watch?v=uk1cUGXQr-E&list=RDuk1cUGXQr-E&start_radio=1&pp=ygUQa3V0c2ludGEgdG90aGFwaaAHAdIHCQnFCgGHKiGM7w%3D%3D Kutsinta] — 2024 * [https://www.youtube.com/watch?v=hboxNKOtc5M&list=RDhboxNKOtc5M&start_radio=1&pp=ygUMdWxhbiB0b3RoYXBpoAcB Ulan] — 2025 == Mga Reperensya == {{reflist}} {{poon}} bxoof85zzs19sgq901bu12qb9vbkgdu 0 55492 303934 302320 2026-04-09T02:52:11Z Filipinayzd 7 303934 wikitext text/x-wiki Si '''Elena M. Patron-de los Angeles''' (18 Agosto 1933 – 14 Enero 2021), na bisto sa saiyang ngaran sa pagkadaraga na '''Elena Patron''', sarong Pilipinang parasurat nin iskrip, nobelista, pararawitdawit, dramatista, essayista, asin kolumnista sa magasin. Saro si Patron sa mga nagkapirang [[An mga Babayi sa Filipinas|babae sa Pilipinas]] na naggalugad asin nagin matrayumpo sa pagsurat para sa mga komiks kan Pilipinas, sarong larangan na dominado kan mga parasurat na lalaking Pilipino. == Karera == Si Patron saro sa mga parasurat kan mga pahina nin mga babae asin mga seksyon nin pelikula sa magasin ''na Liwayway'' . Durante kan saiyang pagtener bilang sarong parasurat - para-interbyu kan mga personalidad sa showbusiness, si Patron nagkaigwa nin oportunidad na ma-interbyu an Amerikanong aktor na si Jeffrey Hunter, an Amerikanong parakanta na si Paul Anka, asin nagkapirang [[Pagarayonan|mga reyna sa paragayunan]], kaiba an iba pa. Kabali sa saiyang mga kolum sa magasin an mga minasunod: ''Buhay May-asawa'' (Buhay May-agom), ''Psychopathic'', ''Munting-lupa'' (literal na Sadit na Porsyon nin Daga), asin ''Alta-Sosyedad'' (Halangkaw na [lebel nin] Sosyedad). Nagin interesado siya sa pagsurat nin iskrip asin pagsurat nin mga nobela sa larangan nin komiks kan Pilipinas pagkatapos niyang magibo an kolum niyang ''Mga Payo ni Ate Mameng'' (Payo ni Matuang Tugang na Mameng) sa mga pahina kan magasin kan Liwayway na nakombertir sa format nin komiks. An enot niyang nobela sa komiks iyo an ''Kapatid Ko ang Aking Ina'' (Tugang ko an Skong Ina), sarong nobela na pig-adaptar sa sarong pelikula na nagtao saiya nin Filipino Academy of Movie Arts and Sciences Award (FAMAS Award) para sa pinamagayon na istorya. Kaiba pa sa saiyang mga nobela iyo an ''Isinilang Ko ang Anak ng Ibang Babae'' (Nagpangaki Ako sa Aki nin Ibang Babae), ''Dalawa ang Nagdalantao sa Akin'' (Igwa nin Duwa na Nagbados Para Sakuya), ''Ako si Emma, Babae'' (Ako si Emma, sarong Babae), ''Padre, si Eba'' ( [[Padi (katongdan)|Ama]], Ini si [[Eva|Eba']] ), ''Bago N'yo Ako Sumpain.'' (Bago Nindo Ako Sumpaon), ''Lord, Give Me a Lover'', ''Ang Mukha ni Aniana'' (An Mukha ni Aniana), ''Eladia'', ''Sa Lilim ng Ilang-Ilang'' (Sa Irarom kan Ilang-Ilang), ''Cara'', ''Bibo'' ( [[wiktionary:dapper|Dapper]] ), and ''Sleeping Beauty'' . An saiyang ''Sleeping Beauty'' sarong prominenteng nobela sa Aliwan Komiks. Kan taon 1990, kan buminaba an mga parabasa nin komiks sa Pilipinas, si Patron nagbalyo sa pagsurat nin mga nobela para sa mga paperback [[Tataramon na Tagalog|na Tagalog an gamit]], na lokal na bisto sa mga pocketbook na Tagalog . == Pag-adaptar sa pelikula == Kabali sa mga nobela ni Patron na pig-adaptar sa mga pelikula ''an Lord, Give Me a Lover'', ''Adult Kid'', ''Ako si Emma, an Babae'' (I am Emma, a Woman), ''Inaki Ko ang Aking'' kan Ibang Babae (I Gave Birth to the Child of Another Woman), ''Pompa'', ''Duwa an Nagbabados Sako'' (There Were Two Who became Preganant for Me), ''Padre, si Eba'' (Father, This is Eva), ''Bago N'yo Ako Sumpain'' (Before You Curse Me), ''Ligaw-Tingin, Halik-Hangin'' (Pag-ilusyon sa paagi kan Paghiling, Paghadok sa Duros [dai ipinapahiling an pagmawot asin paghadok sa sarong tawong namumutan; an parahadok mahiling sana sa midbid na babae, dai makarani, an parhadok kan haranihon espasyo]), asin ''Kape't Gatas'' ( literal na Kape asin Gatas; sa piguratibong Kape asin Puti [na arog sa kolor kan kublit]). == Personal na buhay asin kagadanan == Si Patron ikinasal sa sarong tagapayo sa seguro na si Angel T. de los Angeles, na saiyang nakaibahan sagkod na siya nagadan kan Enero 14, 2004. Siya an ina ni Angelo Ardee, saiyang sarong aki. Si Patron nagadan kan ika-14 nin Enero 2021, sa edad niya nin 84. An saiyang labi tigsurong pakalihis nin tolong aldaw, kan ika-17 nin Enero, sa Loyola Crematorium Sucat sa Parañaque. == Mga Premyo == Apwera kan saiyang nakuang FAMAS-award-winning sa nobelang ''Kapatid Ko ang Aking Ina'', si Patron nakakua man nin mga premyong nagtaong kamidbidan hali sa The Citizen's Council for Mass Media (CCMM), Starlight Cultural Foundation, Komiks Operation Brotherhood, Inc. (KOMOPEB), asin sa Catholic Mass Media. {{tamboan}} h7n40uzkvu3q61htyhndg6ln4p7a3yd 0 55532 303923 303110 2026-04-09T02:11:22Z Filipinayzd 7 303923 wikitext text/x-wiki {{Infobox diyos |type=Filipinas | image = | name = Aguingay | member_of = Edonimong [[bagonitan]] kan epikong Bulusan-Sorsoganon-Bikol na ''Si Bulusan nan Si Aguingay'' (Bikol Sentral: Si Bulusan asin si Aguingay) | gender = babaye | region = [[Filipinas]] }} Si '''Aguingay''' o Agingay sarong maalamat na babayeng agom kan parapakilaban kan [[Bulusan|Bulusan]] sa pinakapopular na osipon kan banwaan. Siya an panginot na karakter kan epiko:<ref>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=128 |title=An Overview: The Luzon Theater Network |work=National Commission for Culture and the Arts |accessdate=2012-08-03 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101051532/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=128 |archivedate=2012-11-01 }}</ref> ''Si Bulusan nan Si Aguingay'' na pigtutubodan na nag-eksister ginatos na taon bago an mga Kastila naglakaw sa mga isla kan [[Filipinas]]. ==Mga enot na taon== Si '''Aguingay''' pigtutubodan na aking babaye kan kataid na pamayo kan tribu kan Bulusan na namundag na magayon na daraga na maputi an kutis. Kasal siya sa aki kan sarong dakulang parapakilaban asin nginaranan na ''Bulusan'' na kan huri nagin pangaran kan banwaan. ==Gamgam na Mampak== Nagtutubod an mga taga-Bulusan na sinalakay an banwaan kan sarong higanteng gamgam na inaapod ''Mampak'' na iyo an nakagadan nin ginatos na katribo kan panahon ni Aguingay. Bago pa sana pormal na magpakasal si Bulusan asin si Aguingay inatake kan gamgam an mga tribu sa amihanan kan banwaan. Kan harani na an gamgam an tribu hale sa sulnopan kan banwaan na pinanginotan ni ''Casiguran'' na nagtabang sa paggadan kaini. Sinda nag-iriwal asin ginadan an gamgam asin itinapok ini sa dagat. Lakop man an pagtubod kan mga taga-Bulusan na an mga ngaran kan mga baryo naggikan sa pagduong kan gamgam na "Mampak" sagkod sa mga pakikipaglaban asin pagkagadan kaini. Notable an ''Tagdon'' sa [[Barcelona, Sorsogon]] nangangahulugan nin paglapag, dangan an ''Layog'' nangangahulugan nin paglayog o paglupad asin iba pa. May mga pagtubod na nagsabi na an Danaw kan Bulusan iyo an dugo kaini kan ini sa katapustapusi nalugadan nin magagadan asin nagduong sa pamitisan kan bukid. An isla nin San Bernardino pigtutubodan man na sarong lugar kun saen ini ilinubong. ==Casiguran== Sinabi ni Casiguran na an saindang mga katribo an guminadan kan gamgam. Nagproponer siyang magpakasal ki Aguingay bilang premyo. Nagprotesta si Bulusan asin naghagad nin laban si Casiguran. An laban nagpoon kan udto sa Punta Tawog na binayaan si Casiguran asin an saiyang mga katribo na napierde sa laban asin nagsuko. Nag-uli sinda sa solnopan asin naghale sa Aguingay pasiring sa Bulusan. Si Bulusan pigdeklarar na [[bagonitan]] na parapakilaban na nakagadan kan higanteng gamgam. == Trahedya == Sarong prinsesang baryo na si Dayang Buhang an namuot ki Bulusan asin muyahon kuta’nang kuanon si Bulusan ki Aguingay bago pa sana sinda magpakasal. Naalarma an mag-agom sa bareta asin nagdurulag sinda pasiring sa mga kagubatan tanganing makalikay sa kaanggotan kan prinsesa. Pigsugo kan prinsesa an mga kalalakihan na kuanon si Bulusan maski sa gastos kan paggadan ki Aguingay. Kan makua sinda kan mga botolan o soldados, nakipaglaban sinda asin nagadan. Namundo an prinsesa kan bareta asin pinagbotan niya an mga lalaki na tawan sinda nin magayon na lobong, na halangkaw na gayo tanganing mahiling kan mga tawo an mga lulubngan hali sa banwaan. Asin kaya nagpoon an alamat kan duwang bukid. ==Bersyon ni Reynaldo T. Jamoralin== ===''Si Bulusan nan Si Aguingay''=== Dai pa sa nahaloy na nagkasararo sa kasal sinda maisog asin gwapong si Bulusan asin magayon na si Agingay<ref>http://www.behance.net/gallery/Si-Bulusan-nan-si-Agingay-Animated-Folktale/2920469 | Si Bulusan nan si Agingay Animated Folktale</ref> mabuhay na maogma sa irarom kan lindong kan bulkan, alagad, dai aram kan maogmang mag-agom; an karatan nag-uurong-sulong sa anino, sa persona ni Casiguran, aki ni Apu Juban, an gurang, alagad iginagalang na hepe kan baryo. Si Casiguran, na padagos na nagkakalabaw sa anino, selos na nagmamasid ki Bulusan asin Agingay maski igwa na kan maimbod asin maintindihan na Irosin na saiyang agom. Huli sa labi-labing pag-imon, nakua ni Casiguran an pagkakataon na mahale an pagkaongis asin kan si Apu Juban biglang nagadan sa natural na mga kawsa. An maraot na Casiguran putik na inakusaran si Bulusan na iyo an naggadan sa saiyang ama na hepe sa baryo. Ginibo niya ini sa paagi nin panakot asin pagkumbinsir ki Putiao, an parahula kan baryo, na magtindog nin falsong testigo laban ki Bulusan bilang soboot paragadan ki Apu Juban. Dinara si Bulusan sa atubangan kan mga kamagurangan kan baryo, si Gurang Donsol, si Gurang Matnog, asin si Gurang Bacon, pakatapos kan salang patotoo ni Putiao tanganing ipakaon sa makatatakot, parakakan nin tawo, higanteng gamgam na Mampak na regular na nagdadakop sa baryo. Sa ibong kan mga pakimaherak ni Agingay si Casiguran nagdanay na daing hiro, asin an inosenteng Bulusan nagadan pagkatapos na an gamgam na Mampak magpiyesta sa saiyang bangkay sa ibabaw kan bulkan. Alagad, si Casiguran, may intensyon na pahalion an gabos na bakas ni Bulusan, dai nakontento sa pagkagadan ni Bulusan mantang pinagbotan niya an labi-labi nang kamunduan na si Agingay na iapon an saindang panganay na aking lalaki, sa oras na ini mamundag, sa nguso kan naglalaad na bulkan. Huli sa takot ki Casiguran, na nag-asumir na sa pwesto nin baryo pagkagadan ni Apu Juban, nagsunod si Agingay mantang nagsasakat sa bulkan kaiba an omboy niyang aki ni Bulusan. Samantala, si Irosin na naagimadmadan an pagtraydor ni Casiguran, inatubang an saiyang agom na nagtutuya-tuya sana saiya. An konsensyadong si Putiao, sa ibong na lado, nagkukumpisal sa gurang kan baryo manungod sa ginibo ninda ni Casiguran. Nagdali-dali si Irosin tanganing sabihon sa mga gurang kan baryo, alagad nasabat niya sinda sa saindang dalan, naanggot, pagkatapos na maaraman an katotoohan ki Putiao. Kaiba an ibang anggot na mga taga-baryo, sinda gabos nagdurulag pasiring sa bulkan tanganing iligtas si Agingay asin an saiyang bagong mamundag na aking lalaki. Sa dalan, nadayag ninda an bangkay ni Putiao, na pigtaga sagkod na magadan kan mga alipores ni Casiguran. Sa bunganga kan bulkan nanompongan ninda an mayo nang buhay na hawak ni Agingay, na ginadan kan saiyang sadiring kamot pakatapos na iapon an saiyang omboy na aking lalaki sa nguso kan naglalaad na bulkan. Nanompongan ninda si Casiguran na nag-uurong-sulong sa likod nin sarong gapo asin dinakop ninda siya, asin anggot na itinapok siya sa nagkakalayong banga kan bulkan. An mga taga-baryo gabos mamundo na naglalakaw pababa sa bulkan dara an daing buhay na hawak ni Agingay, asin an saindang mga luha naghahalo sa luha ni Agingay asin sa dugo ni Bulusan, na gikan sa duwang danaw sa ibabaw kan bakilid kan bulkan. An duwang danaw midbid na ngunyan bilang [[Danaw Bulusan]] asin Danaw Agingay, asin an bulkan na sa mga bakilid kaini an duwang magagayon na danaw matoninong na nakapahingalo, midbid na ngunyan bilang Mt. Bulusan. ==Kapistahan nin Si Bulusan nan Si Aguingay== Sarong taonan na kapyestahan sa [[Bulusan|Bulusan]] na inaapod na ''Si Bulusan nan Si Aguingay'' ginigibo taon-taon sarong aldaw bago an fiesta kan banwaan na iyo an Hulyo 25, kapistahan ni [[St. James the Greater Parish Church, Bulusan|San Santiago na Dakula]]. An kapistahan sarong parada asin bayle sa tinampo na may kumpletong mga karakter asin mga kostyum. Sarong patiribayan an ginigibo tanganing isabuhay an epikong istorya sa paagi nin interpretatibong bayle.<ref>{{cite web|url=http://www.localphilippines.com/events/1402/agingay-festival |title=Agingay Festival in Bulusan |work=Bulusan NGC |accessdate=2012-08-03 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711113439/http://www.localphilippines.com/events/1402/agingay-festival |archivedate=2012-07-11 }}</ref> ==Mga toltolan== {{Reflist|2}} ==Mga panluwas na takod== *Si Bulusan nan si Agingay Animated Folktale [http://www.behance.net/gallery/Si-Bulusan-nan-si-Agingay-Animated-Folktale/2920469] *Other Version from Sorsogon Examiner [http://www.sorgexaminer.com/index.php?option=com_content&view=article&id=78:si-bulusan-nan-si-agingaysi-bulusan-nan-si-agingay&catid=52:culture-and-arts]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Redefining Sorsogon History [https://www.scribd.com/doc/87977511/REDEFINING-and-RETRACING-HISTORY-The-SORSOGON-MUSEUM-and-Its-Processing-of-MEMORY-through-its-Collections] {{authority control}} {{poon}} [[Kategorya:Mitolohiya kan Filipinas]] [[Kategorya:Kultura kan Sorsogon]] q86zkil6cwpobp3n3drpcq1fezwnmqi 0 55551 303924 302496 2026-04-09T02:12:05Z Filipinayzd 7 303924 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Kalangitan|Dayang|ph=indigenous}} {{Use dmy dates|date=Marso 2026}} {{Infobox royalty | name = Kalangitan | title = [[Listahan kan suanoy na mga konsorte sa Filipinas|Dayang]] kan [[Salog Pasig|Pasig]] | caption = Sarong nobleng [[tawong Tagalog|Tagalog]] na mag-agom, na may tipikal na gubing asin magayon na gubing, siring sa ipinapahiling sa [[Boxer Codex]], c. 1590. | succession1 = | full name = ᜃᜎᜅᜒᜆ <br> ''Kalangitan'' <br> ''Cálan͠gúitán'' | spouse = [[Rajah Lontok|Gat Lontok]] | issue = Dayang Panginoan<br/>Dayang Lahat<br/>[[Rajah Salalila]]<br/>Gat Kahiya | religion = [[Mga subong relihiyosong pagtubod kan mga Tagalog|Anitismo]] | royal house = [[Salog Pasig|Pasig]] }} Si '''Dayang Kalangitan''' ([[Baybayin]]: ᜃᜎᜅᜒᜆᜈ᜔ , [[Ortograpiyang Filipino|Abecedario]]: ''Cálan͠gúitán'') sarong maalamat na pigura sa [[Kasaysayan kan Filipinas (900-1521)|amay na kasaysayan kan Filipinas]] na sinasabing ''Dayang'' kan [[Kasaysayan kan Filipinas (900–1565)|prekolonyal]] na [[Mas dakulang Indya|indyanisadong]] polidad kan [[Salog Pasig|Pasig]].<ref>{{Cite book |last=Eugenio |first=Damiana L. |url=https://books.google.com/books?id=v67fAAAAMAAJ&q=Kalangitan+lontok |title=Philippine Folk Literature: The myths |date=2001 |publisher=University of the Philippines Press |isbn=978-971-542-291-8 |language=en}}</ref><ref name="Odal2000">{{cite book |author=Odal-Devora |first=Grace |title=The River Dwellers |publisher=Unilever Philippines |year=2000 |editor-last=Alejandro |editor-first=Reynaldo Gamboa |pages=43–66 |editor-last2=Yuson |editor-first2=Alfred A. |editor-link2=Alfred Yuson}}</ref> Siya an [[Diarkiya|kairibang tagapamayo]] kan Pasig kaiba an saiyang agom, [[Rajah Lontok|Gat Lontok]]. Saro siya sa mga dikit na midbid na babayeng lider sa prekolonyal na kasaysayan kan Filipinas.<ref>{{Cite journal |last=Wensley M. Reyes |date=2018 |title=Ang Araw ng Pasig: Isang Pagsisiyasat |url=https://www.ejournals.ph/article.php?id=13718 |journal=Saliksik e-Journal |language=en-US |volume=7 |issue=1 |pages=1}}</ref> ==Buhay== Nabanggit siya sa [[Testamento ni Fernando Malang Balagtas]]. (1589).<ref>{{Cite book |author=Isabelo de los Reyes y Florentino |author-link=Isabelo de los Reyes |url=https://books.google.com/books?id=H6PfAAAAMAAJ&pg=PA179 |title=El folk-lore filipino |volume=2|date=1889 |language=es}}</ref> Si Dayang Kalangitan kinasal ki ''[[Gat (titulo)|Gat]]'' Lontok. Kaibanan an saiyang agom, si Kalangitan an namayo sa palibot kan Salog Pasig.<ref name=":0">{{Cite book |last=Dery |first=Luis Camara |url=https://books.google.com/books?id=fUBwAAAAMAAJ |title=A History of the Inarticulate: Local History, Prostitution, and Other Views from the Bottom |date=2001 |publisher=New Day Publishers |isbn=978-971-10-1069-0 |language=en}}</ref> Sa bilog niyang buhay, nagkaigwa siya nin apat na aki, na sinda Panginoan, Lahat, [[Rajah Salalila|Salalila]] kan [[Maynila]] asin Kahiya.<ref>{{Cite book |last=Fernández |first=Leandro Heriberto |url=https://books.google.com/books?id=YyQOAAAAYAAJ&q=Kalangitan+lontok |title=A Brief History of the Philippines |date=1919 |publisher=Ginn and Company |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Panganiban |first1=José Villa |url=https://books.google.com/books?id=CD0RAQAAIAAJ&q=Kalangitan+lontok |title=A Survey of the Literature of the Filipinos |last2=Panganiban |first2=Consuelo Torres- |date=1962 |publisher=Limbagang Pilipino |language=en}}</ref><ref name=":0" /> An saiyang aking babaye na si Dayang Panginoan naagom ni Prinsipe Balagtas, an aki ni [[Emperatris Sasanban]] kan [[Namayan|Sapa]].<ref name=":0" /> An saiyang aking lalaki, [[Rajah Salalila|Salalila]], an nagsalihid saiya bilang hade asin, pakatapos na makombertir sa [[Islam sa Pilipinas|Islam]], inampon an mas bantog na pangaran, [[Solomon (ngaran)|Sulaiman]]<ref name="Odal2000" />. Kasunod kan mga pangyayari sa Kalangitan, an Tondo asin Maynila nagbutwa bilang magkasuhay na kahadian. An Tondo napairarom sa pamamayo kan pinakamatuang aking lalaki ni Salalila, si [[Lakandula]], mantang si Maynila pinamamayuhan ni [[Rajah Matanda]] asin [[Rajah Sulayman]]. An pagkabaranga na ini nagmarka nin sarong mahalagang pagbabago sa politikal na kamugtakan kan rehiyon. Mantang nag-uuswag an mga kahadean na ini, an [[Namayan]] nahulog sa irarom kan awtoridad kan Kalamayin, na orog pang nagbaak kan dinamika nin kapangyarihan sa lugar. An pagmukna kan mga separadong rona na ini bako sanang nagpahiling kan nagbabagong pamamahala kan rehiyon kundi nagpahiling man kan mga pagbabago sa kultura asin relihiyon na nangyayari sa panahon na ini. An legasiya kan mga namamahalang ini asin kan saindang mga kahadian padagos na nag-aalingahot sa kasaysayan kan Filipinas. ==Sa popular na medya== ===Literatura=== * An [[Kalangitan]] sarong [[nobela]] na isinurat ni A.F. Eleazar. An istorya nag-iikot sa sarong prinsesa na an pangaran ''Kalangitan'', na nagin Reyna na naghahade sa Namayan, Tondo, asin sa saiyang kahadian sa Bitukang Manok, na iyo an tukawan nin kapangyarihan. Siring sa ilinadawan sa nobela, si Kalangitan an pinakamakapangyarihan na babae sa Maisung kan panahon kan saiyang pagreynar. An nobela nagtukar kan kasaysayan kan pre-Hispanikong Filipinas asin an tradisyon nin monogamiya, sistema nin hustisya, kultura asin mga panusugan nin sosyal. An mayor na punto kan nobela iyo an manungod sa peminismo kan panahon bago an kolonyal na panahon siring sa ipinapahiling kaini sa paagi kan pagsurat kaini. Ini man nagdadayag nin genre kan [[mitolohiya kan Filipinas]], epiko asin mga alamat. Igwa man ini nin mga alegoriya asin mayong girom na mga mensahe siring sa mahihiling sa mga minasunod na kapitulo kan libro.<ref>[http://jobert.blogspot.com/2006/02/ancient-history-of-philippines World Famous in the Philippines: Ancient History of the Philippines]</ref> ==Hilingon man== *[[Lista kan mga suanoy na konsorte kan Filipinas]] *[[Tondo (makasaysayan na polidad)]] *[[Pasig]] *[[Namayan]] *[[Prekolonyal na barangay]] ==Mga toltolan== {{reflist}} {{s-start}}{{s-reg}} {{succession box | before = [[Namayan#Mga alamat na tagapamayo kan Namayan|Araw asin Maylak]] | title = Dayang kan [[Salog Pasig|Pasig]] | after = [[Rajah Salalila]] }} {{s-end}} {{poon}} [[Kategorya:Pilipino na mga datu, raja asin sultan]] [[Kategorya:Kasaysayan kan Filipinas (900–1565)]] [[Kategorya:Mga babayeng hadi sa Asya]] [[Kategorya:Salog Pasig]] busecgter1f5cvdbzyz8py33ruavjqy 0 55561 303925 303351 2026-04-09T02:13:23Z Filipinayzd 7 303925 wikitext text/x-wiki {{short description|Pamayong Muslim na Pilipino}} {{Infobox royalty | embed = | name = Tarhata Kiram | title = Dayang Dayang | titletext = | more = | image = | image_size = | alt = | caption = | succession = | moretext = | reign = | reign-type = | coronation = | cor-type = | investiture = | predecessor = | pre-type = | successor = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | predecessor1 = | pre-type1 = | successor1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | predecessor2 = | pre-type2 = | successor2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = <!-- up to | succession10 = --> | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | birth_name = | birth_date = <!-- For Gregorian dates: {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} -->1904 | birth_place = [[Isla nin Jolo|Jolo]], [[Sultanato kan Sulu]] | death_date = Ika-23 nin Mayo {{death year and age|1979|1904}} | death_place = [[Syudad nin Quezon]], [[Filipinas]] | burial_date = | burial_place = | queen = | spouse = <!-- or | spouses = --> | spouse-type = <!-- or | spouses-type = --> | type = | consort = <!-- yes or no --> | issue = <!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | full name = | era name = | era dates = | regnal name = | posthumous name = | temple name = | native_lang1 = <!-- up to | native_lang5 = --> | native_lang1_name1 = <!-- up to | native_lang5_name1 = --> | house = | house-type = | royal house = Kiram | dynasty = | father = Datu Atik Kiram | mother = | religion = | occupation = | signature_type = | signature = | signature_alt = | module = }} Si prinsesa '''Tarhata Kiram''' sarong pamayo kan [[mga tawong Moro|Moro]]. Siya an pamangkin asin ampon na aking babaye ni Jamamul Kiram II, [[Sultanato kan Sulu|Sultan kan Sulu]]. Pakapag-adal sa Manila asin sa Estados Unidos, nagbalik siya sa Jolo asin naagom an sarong hepeng Moro, si Datu Tahil. Kan 1927, nag-organisar sinda nin sarong halipot, palpak na rebelyon laban sa korapsyon asin sobrang pagbubuwis sa daga kan mga awtoridad kan gobyernong Filipino na suportado kan Amerika.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Si Kiram nagtrabaho sa bilog niyang buhay tanganing protehiran an mga deretso ekonomiko asin politikal kan mga Muslim na Pilipino. ==Amay na buhay asin edukasyon== Si Tarhata Kiram namundag kan 1904 sa isla nin [[Jolo]].<ref name=":0">Charbonneau, O. (2018). Visiting the Metropole: Muslim Colonial Subjects in the United States, 1904–1927. ''Diplomatic History'', ''42''(2), 204-227. https://academic.oup.com/dh/article-abstract/42/2/204/4060750</ref> An saiyang ama iyo si Datu Atik Kiram. Nadokumento na an ina ni Sayyid Capt. [[Kalingalan Caluang]] na si Apoh Hj. Norma an nag-asumir kan papel bilang basang nars para ki Prinsesa Tarhata Kiram{{cn|date=October 2025}}. Poon sa pagkamundag, kapot niya an titulong Dayang Dayang (Prinsesa).<ref>{{Cite web|last=Montalvan II|first=Antonio|date=2013-03-11|title=The last sultan|url=https://opinion.inquirer.net/48561/the-last-sultan|access-date=2020-12-21|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> Huli sa saiyang posisyon sa sarong nobleng pamilya, si Kiram nag-ako nin mga iskolarsip tanganing mag-adal sa Manila asin, sa kahurihurihi, sa ibang nasyon. An mga opisyal na Pilipino asin Amerikano sa bagong gobyerno kolonyal naghingoa na tokdoan an nagkapirang hobenes na Muslim sa sarong kulturang Filipino na may impluwensyang gayo kan Amerika. Naglaom sinda na an mga piling kaakian na ini, an masunod na henerasyon kan mga lider na Moro, makakapag "sibilisar" kan saindang mga tugang na Muslim sa mga isla sa Habagatan kun sain an mga dating kolonyal na kagurangnan na Espanyol dai nanggad nagin mapanggana sa paggibo nin dakulang kontrol. Sa siring na paagi, naglaom an mga Filipinong nasyonalista na maisulong an katuyuhan na pagsararoon an gabos na isla kan Pilipinas sa sarong nasyon.<ref name=":0" /> Sa edad na 10, si Kiram ipinadara sa Norte pasiring sa Manila tanganing mag-adal sa eksklusibong Normal School kun saen siya nag-adal nin domestic arts. Digdi siya nagin dayupot sa saro sa saiyang mga paratukdo, si Doña [[Mercedes Lina Rivera]], na nagin co-found, kaiba an anom pang Filipinang edukador, kan [[Kolehiyo nin Kababayihan kan Filipinas]].<ref>{{Cite journal|last=Santiago|first=Luciano P. R.|date=1992|title=DOÑA MERCEDES LINA RIVERA (1879-1932): A FILIPINA MAESTRA IN THE COLONIAL TRANSITION|url=https://www.jstor.org/stable/29792072|journal=Philippine Quarterly of Culture and Society|volume=20|issue=1|pages=14–23|jstor=29792072 |issn=0115-0243}}</ref> Kan makatapos sa Normal School, sa paagi kan pag-isponsor ni Gobernador Frank Carpenter, an Bureau of Insular Affairs kan Estados Unidos nagtao nin suporta para sa dugang pang pag-adal sa ibang nasyon sa postsecondarya.<ref name=":0" /><ref name=":5" /> == Unibersidad kan Illinois, 1919–1924 == Pinili ni Kiram na mag-adal sa [[Unibersidad kan Illinois sa Urbana–Champaign|Unibersidad kan Illinois]] sa Urbana-Champaign, Illinois.<ref name=":0" /> An saiyang tiyo, an Sultan kan Sulu, pigbabareta na nagkontra sa saiyang pagduman sa Estados Unidos, sa takot na siya makabalik na lubos na Amerikano.<ref name=":3" /> Si Kiram nag-adal sa Unibersidad kan Illinois sa tanga kan 1919 asin 1924.<ref>Suzuki, N. (2015). The Trajectories of Colonial Education and Muslim Filipinos under American Rule. ''Islam and Cultural Diversity in Southeast Asia'', 41-70. </ref><ref>{{Cite web|title='Coed Enters Harem:' American Imperialism in the Muslim Philippines and the 'Strange Hegira' of Princess Tarhata Kiram|url=https://americanstudies.unc.edu/event/coed-enters-harem-american-imperialism-muslim-philippines-strange-hegira-princess-tarhata-kiram/|access-date=2020-12-19|website=Department of American Studies, University of North Carolina Chapel Hill|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0" /> Ini an nagin pinakaenot na babaeng Muslim gikan sa Islas Filipinas na nag-adal sa sarong unibersidad sa Estados Unidos. Nag-abot siya kan Agosto 1919 kaiba an kaiba sa harong na si Carmen Aguinaldo, an aking babae kan rebolusyonaryong lider [[Emilio Aguinaldo|Emilio Aguinaldo]].<ref name=":0" /> Parehong an kurso nin pag-adal asin mga ekstrakurikular na aktibidad ni Kiram mahigot na pigbantayan kan Bureau of Insular Affairs asin kan Department of Interior, sa Washington D.C., siring man, gikan sa Filipinas, si Gobernador Carpenter. Apuwera sa pagkultibar kan saiyang mga kakayahan sa harong, pig-aandam ninda si Kiram na pangenotan an mga naggradwar sa eskwelahan kan mga daragita sa Jolo sa trabaho sa komunidad. Tanganing andamon siya na magin sarong "babaye" na angay sa siring na posisyon, si Kiram nag-adal nin piano asin boses.<ref name=":5" /> Nagpoon si Kiram kan saiyang pag-adal sa School of Music bago nagbalyo sa College of Liberal Arts and Sciences. Nagkua siya nin itsura asin mga aktibidad nin sarong normal na Amerikanong estudyante sa kolehiyo asin nagin popular sa kampus. An saiyang pagkamoot sa pagbayle asin mga parti an nagtao saiya kan bansag na "an Saro asin Solong paraupak kan Sulu "<ref name=":3">"That Wild Little Sulu Flapper We Couldn't Tame: How Princess Tarhata Went Back to the Philippines With Her Bobbed Head Full of American Culture Only to Become a Harem Bride and Lead the Savage Moros on the War Path." March 6, 1927. ''The Atlanta Constitution'' (1881-1945); ProQuest Historical Newspapers: ''The Atlanta Constitution'' pg. F6.</ref> Si Kiram nag-aling man nin mga estereotipo. Gusto niyang magsuba na magbanta na tibaad "mag-abala," o makikabtang sa sarong pagsalakay nin pagpapakagadan, sarong komun na estereotipo kan mga tawong Muslim sa Habagatan-subangan na Asya. Ini an nagtao saiya nin dagdag na bansag: "Si Hattie an Headhunter."<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Sa pagbareta kan saiyang pigtutubodan na pagsikwal sa kulturang Muslim bilang "lolong," an kaso ni Kiram nahiling bilang ebidensya kun gurano kadali an mga tawong Moro na mabago sa paagi nin edukasyon.<ref name=":0" /> Sa sarong punto, si Gobernador Frank Carpenter nahadit na an asimilasyon ni Kiram sa kulturang Amerikano nagin nang kumpleto na tibaad habo na niyang magbalik sa saiyang banwaan. <ref>McKenna, T.M. (1998) ''Muslim Rulers and Rebels: Everyday Politics and Armed Separatism in the Southern Philippines.'' Berkeley; University of California Press. http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft0199n64c/</ref><ref name=":7" /> ==Pagbalik sa Sulu == Si Kiram nagbalik sa Jolo kan 1924 na dai nakaresibe nin kurso gikan sa Unibersidad kan Illinois. Kan panahon na ini, si Frank Carpenter, an gobernador na nag-isponsor kan saiyang edukasyon, nahulog na sa poder. An Bureau of Non-Christian Tribes nagtao saiya kan trabaho bilang "ahente kan gobyerno." Dawa ngani nagtatrabaho siya sa mga lokal na charity, an saiyang mas mahiwas na posisyon iyo an pag-akto bilang sarong parakonektar sa pag-ultanan kan mga lokal na Muslim asin kan gobyerno kan Pilipinas. Siya asin an saiyang tiyaon, si Dayang Dayang [[Hadji Piandao]] magkaibanan na naggibo kan trabahong ini.<ref name=":5">Haddad, Y. Y., & Esposito, J. L. (Eds.). (1997). ''Islam, gender, and social change''. Oxford University Press.</ref> Sa Jolo, si Kiram nagmukna nin sarong Muslim-Kristiyanong klab nin mga kababaihan na an mayor na misyon iyo an paggibo nin mga trabaho sa pag-abuloy. Sa panahon na ini, bago siya nagpakasal, nagtukdo man siya sa sarong eskwelahan sa Jolo.<ref name=":5" /> An nagkapirang surat poon tulos pagkatapos kan saiyang pagbalik nagpapahiling nin mainit na mga pagmati sa Estados Unidos asin pagtumang sa posibilidad na mag-agom nin sarong lalaking Moro na may dakol na agom.<ref name=":3" /> Minsan siring, dai nahaloy, pinalaba niya an saiyang buhok, nagkupos an saiyang mga ngipon, asin nagpoon na akoon an iba pang lokal na kostumbre. <ref>Abreu, L. M. (2008). Colonialism and resistance: A historical perspective. In B.M. Tuazon (Ed.), ''The Moro Reader: History and Contemporary Struggles of the Bangsamoro People'' (pp. 17-27). CenPEG Publications.</ref> Kan 1926, si Tarhata Kiram nagin ikaapat na agom kan mas gurang na hepe kan mga Moro na si Datu Tahil, aki ni Datu Jokonain asin beteranong lider kan 1913 [[Labanan sa Bud Bagsak]].<ref name=":1" /><ref name=":4" /> An saiyang tiyo, si Sultan Jamulul Kiram II, nagkontra sa kasal sa rason na siya an magigin ikaapat na agom ni Datu Tahil asin na dai siya nagtao nin supisyenteng [[dote]].<ref name=":5" /> === Pag-aalsa kan 1927 === Dai nahaloy pagkatapos kan saindang kasal kan 1926, an mag-agom nagsutsut nin sarong rebelyon sa isla nin Jolo. Pigprotesta ninda an halangkaw na buwis sa daga na pighihingoa kan mga awtoridad kolonyal na Pilipino na ipaotob sa mga tawo. Dawa ngani an mga kaparehong rebelyon nangyari sa laog nin mga dekada sa nag-uuswag na mga isla sa habagatan na kadaklan Muslim kan nasyon-estado, an pagigin edukado ni Kiram sa Estados Unidos nagdara nin dakulang atensyon kan medya. Siring sa ipinaliwanag ni Oliver Charbonneau, sarong historyador kan relasyon sa ibang nasyon kan Amerika: "An kolonyal na pantasya kan pagbaklay kan mga Moro gikan sa primitibong kagurangan pasiring sa modernong subject nakaabot sa alitoktok kaini sa pigura ni Prinsesa Tarhata Kiram." An saiyang pagrebelde kontra sa kolonyalista nagin sarong nakakadisganar na pagkabigla sa mga Amerikano. Dakul an naghiling sa saiyang kaso bilang ebidensya na an mga Muslim kan Pilipinas dai pwedeng ma-edukar sa mga masinunod na sakop.<ref name=":1">{{Cite book|last=Charbonneau|first=Oliver|title=Civilizational imperatives: Americans, Moros, and the colonial world|publisher=Cornell University Press|year=2020}}</ref> Kan Enero 1927, ginatos na mga parasunod ni Datu Tahil an nag-iba ki Tarhata Kiram asin sa saiyang agom sa sarong halawig na pag-iwal sa [[Konstabularyo kan Filipinas]] sa sarong cotta (kuta) sa [[Patikul]]. May mga nagsasabi na si Kiram an nag-enkaminar sa saiyang agom na itogdok an kuta pagkatapos na dai nagin mapanggana an saiyang mga paghihingoa na maseguro saiya an pagkagobernador kan Jolo. Sarong Amerikanong opisyal na an pangaran Major Malone an imbuelto man sa pag-enkaminar asin pagtabang sa pagplano kan rebelyon. Si Kiram nagin minsan paratradusir sa pag-ultanan ni Malone asin kan saiyang agom.<ref>Rivera Ford, Aida (September 23, 2007). "The Bullet-Ridden Agong". ''Dagmay.online''.</ref> An ''The New York Times'' nagbareta na an mga parasunod ni Tahil nag-abot sa labing 300 asin na an mga awtoridad kan Filipinas naghagad nin suporta kan ibang mga lider kan Moro asin andam na gumamit nin tear gas.<ref>{{Cite news|date=January 23, 1927|title=MORO CHIEF WON'T GIVE UP: Datu Tahil Refuses to Surrender to Philippine Authorities.|page=9|work=The New York Times|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1927/01/23/97135800.html?pageNumber=9|access-date=December 20, 2020}}</ref> An mga Pilipino habong mag-atake huli sa takot na an paggadan ki Kiram tibaad magpukaw nin rebolusyon sa mga tawong Moro.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|date=January 27, 1927|title="SHOOT IF YOU MUST--" {{!}} News {{!}} The Harvard Crimson|url=https://www.thecrimson.com/article/1927/1/27/shoot-if-you-must-pthe-princess/|access-date=2020-12-20|website=www.thecrimson.com}}</ref> An mga opisyal kan Filipinas nag-ontok sa pag'atake sagkod na madangog ninda na nakadulag si Kiram, sa paagi nin tunel, kan Enero 27. Kan sa katapustapusi sinalakay ninda an cotta, 35 sa mga parasunod ni Tahil an nagadan.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Nadakop ninda an Kiram kan Pebrero 4, 1927.<ref name=":0" /> Siya ilinadawan na pagal asin may helang kan siya detenido asin kinasuhan nin sedisyon. Kan panahon kan saiyang pagkadakop, an paghanap sa saiyang agom, na gustong kasuhan kan gobyerno nin sedisyon, nagpapadagos.<ref>{{Cite news|date=February 7, 1927|title=Moro Princess Taken in Flight from Fort: Tarhata Kiram, Educated in the United States, Is Exhausted When Captured|page=19|work=New York Times|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1927/02/07/118500981.html?pageNumber=19}}</ref> Kan siya madakop, si Datu Tahil binista huli sa sedisyon asin nasentensiyahan nin pitong taon na pagkapreso.<ref name=":2">{{Cite web|last=Abinales|first=Patricio|date=June 10, 2017|title=Part 2: The Moro-Filipina will stand in the way of fanatics|url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/moro-filipina-filipino-islam-fanatics|access-date=2020-12-20|website=Rappler|language=en}}</ref> Durante kan pagbista, an testimonya nagbuyagyag na si Datu Tahil tinabangan nin sarong opisyal na Amerikano, si Major Malone, na nagtao saiya nin mga riple asin 600 na bala tanganing dagkahon an mga plano ni Tahil na mag-alsa. Susog sa testimonya ni Jolo Governor Moore, an pag'alsa nagpoon huli sa sarong iriwal sa pag-ultanan ni Datu Tahil asin Datu Uddin kun siisay an magkakaigwa nin mas dakulang kapangyarihan sa rehiyon. Naanggot si Datu Tahil ki Datu Uddin sa paagi nin pagdiborsyo sa aking babae ni Uddin, si Prinsesa Korona, tanganing kuanon si Tarhata Kiram bilang saiyang ikaapat na agom.<ref name=":4">{{Cite news|date=March 27, 1927|title=DATU'S REVOLT LAID TO AMERICAN OFFICER: Major D.H. Malone Is Accused at Moro Sedition Trial of Giving Munitions to Tahil.|work=The New York Times|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1927/03/27/97137107.html?pageNumber=68|access-date=December 20, 2020}}</ref> === Atensyon kan media pagkatapos kan pag'alsa === Nabisto ni Kiram si Datu Tahil sa [[Cebu|Sugbo]] bago siya ipadara sa bilanggoan sa [[Bilibid]] sa Manila. Siya, garo baga, garo baga gurang na huli sa kasakitan.<ref>{{Cite book|url=http://name.umdl.umich.edu/acc6198.1928.002|title=The Philippine republic. [1928]|date=2005|location=University of Michigan Libraries}}</ref> Dawa dai malinaw kun nuarin o pano ini nangyari, an mag-agom nagdiborsyo.<ref name=":5" /> An ''Atlanta Constitution'' nagbareta man na kan si Kiram binisita sa sarong kubo na may sarong kwarto sa gilid kan kadlagan, garo siya mas gurang pa sa saiyang beynte dos anyos. Nagsulot siya nin maliwanag an kolor na [[sarong]] asin igwa siyang omboy na naghihibi sa kuna na may hikot. An nag-interbyu nagsabi na si Kiram "garo baga perpektong nakikipaglaban" sa saiyang bagong buhay.<ref name=":3" /> Kan hinapot kun pano siya nag-agi nin siring kadakulang pagbabago sa dai nahaloy pagkatapos na mamuhay nin sarong Amerikanong estudyante sa kolehiyo, siya nagsimbag: "Aram ko na an gabos na ini garo baga pambihira sa kadakol kong mga amigo sa bilog na Pasipiko, alagad kun gagamiton ko an sakuyang edukasyon para sa ikakarahay kan sakuyang banwaan, dapat akong mamuhay arog ninda." Idinugang pa niya, na may dikit na pagkamoot, na "Poon kan kinua kan Amerika an [[sundang|mga bolo]] asin an [[Barong (espada)|mga barong]], mga armas na kaipuhan kan Sulu tanganing dai maglakaw an saiyang lumang kaiwal, an Pilipino, may saro na dapat na tabangan siyang mapagdanay an saiyang paninindogan sa Dagat Habagatan. Gigibohon ko an sakong makakaya."<ref name=":3" /> Si Kiram nagsurat nin sarong editoryal para sa ''Los Angeles Times'' na nagpapaliwanag kan pag'alsa asin an saiyang papel digdi. Ipinaliwanag niya an bakong demokratikong naturalesa kan Gobernador kan Sulu na si Carl Moore na naggigibo kan mga trabaho kan dakol na opisina kan gobyerno, kabali an superintendente kan eskwelahan asin hustisya kan katoninongan. Sinabi niya na an saiyang edukasyon sa Amerika iyo an nagtukdo saiya na an "tunay na esensya kan libreng gobyerno iyo na an gabos na kapangyarihan dai dapat itao sa sarong tawo."<ref name=":1" /> Nagsabi siya sa dakulang ironya na an mga kapangyarihan kolonyal parateng igwa nin pinakadakulang problema sa mga edukadong kabtang kan populasyon na nasakop na an mga parakolonya, sinda mismo, nag-edukar. Siya nagsurat: "Ini aksiomatiko na dai mo pwedeng gibohon na oripon an sarong tawo pagkatapos na tukduan siya." Ipinaliwanag ni Kiram an saiyang pag-adoptar kan tradisyonal na gubing asin kaugalian bilang parte kan saiyang pagigin poderosong lider para sa saiyang banwaan sa atubangan kan nagdadangadang na dominasyon kan mga Pilipino.<ref name=":1" /> == Karera sa politika == Si Kiram nagdanay na aktibo sa mga aktibidad politikal sa bilog na [[pananakop kan Amerika sa Filipinas]]. Kan 1927 nag-ayon siya ki Senador [[Hadji Butu]] Rasul sa pagsikwal sa sarong pagbalo na dai iiba an [[Arkipelago nin Sulu|kapuruan nin Sulu]] sa pagkonsiderar na parte kan [[Mindanao]]. Kan Hulyo 1958, si Kiram nakipag-olay ki [[Carlos P. Garcia|Presidente Carlos P. Garcia]] tanganing pag-olayan an katiusan asin kariribokan sa Sulu. An mga nota sa pagtiripon nagpapahiling kan desisyon na bayaan an mga paagi nin kamot nin batbat na dai nagin mapanggana na pigprobaran kan mga nakaaging Amerikano asin Espanyol na mga kapangyarihan kolonyal. An mga partido nagkaoroyon sa sarong paagi nin malumoy na kapangyarihan na ginagamit an impluwensya ni Kiram asin kan mga sultan, datu, asin imam tanganing maipalakop an katoninongan, kaiba an regulasyon kan mga daing lisensya na badil.<ref>{{Cite web|date=August 4, 1958|title=Official Week in Review: July 27 – August 2, 1958|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1958/08/04/official-week-in-review-july-27-august-2-1958/|access-date=December 20, 2020|website=Official Gazette}}</ref> Sa sarong pagtaram kan Oktubre 9, 1960 sa Asosasyon nin mga Alumni kan [[Unibersidad kan Chicago]], an Sekretaryo kan Depensa Nasyonal kan Filipinas na si [[Alejo S. Santos]] nasambit si Tarhata Kiram sa saiyang pakimaherak para sa tabang sa pag-uswag kan ekonomiya kan Sulu. Sabi ni Santos:<blockquote>Sa pag-agi, angay na sambiton sa puntong ini an makangangalas na mga paghihingoa nin sarong pino na babaye sa Sulu na nahuhumaling sa ambisyon na mapakarhay an kamugtakan kan mga tawong Muslim. Aram niya an makatatakot na kamugtakan nin katiusan, ignoransya, asin pag-urong kan ekonomiya na nagpapasakit sa arkipelago nin Sulu. Aram niya kun pano an kapabayaan, indiperente, kawaran nin pakiaram, asin kawaran nin kakayahan sibiko nagbunga asin padagos na nagtatao nin mabungang basehan para sa saiyang sadiring mga tawo na dai masabutan. Sa mismong momentong ini, naiimahinar ko an maluya asin delikadong hawak ni Prinsesa Tarhata Kiram na determinadong nakikipaglaban na may matagas na puso sa saiyang laban laban sa kadakol na mga kadepisilan<ref>{{Cite journal|last=Santos|first=Alejo S.|title=The Sulu Problem |date=1960|url=https://www.jstor.org/stable/43498078|journal=Philippine Sociological Review|volume=8|issue=1/2|pages=34–38|jstor=43498078 |issn=0031-7810}}</ref> </blockquote>Si Kiram nagbalo na magdalagan para sa [[Senado kan Filipinas|Senado kan Filipinas]] kan 1969, alagad isinikwal kan [[Partido Nacionalista]] an saiyang kandidatura. An lakdang na ini nagpahiling nin padagos na kawaran nin interes sa pag-inot kan mga isyu asin representasyon kan mga Pilipinong Muslim.<ref>{{Cite journal|last=Noble|first=Lela Garner|date=1944-03-22|title=The National Interest and the National Image: Philippine Policy in Asia|url=https://online.ucpress.edu/as/article-abstract/13/6/560/20844/The-National-Interest-and-the-National-Image?redirectedFrom=fulltext|journal=Asian Survey|language=en|volume=13|issue=6|pages=560–576|doi=10.2307/2642963|jstor=2642963 |issn=0004-4687|url-access=subscription}}</ref> Kan kabangaan kan dekada 1970, siya ninombrahan bilang miyembro kan AFP Southwest Command (SOWESCOM) Advisory Council, asin kan huri nagsirbe bilang konsultant sa mga gibo-gibo kan Islam sa Opisina kan Regional Commissioner para sa Rehiyon IX sa irarom ni Rear Admiral [[Romulo Espaldon]].<ref name=":6">{{Cite web|title=Martyrs and Patriots|url=https://nhcp.gov.ph/resource/filipinos-in-history/martyrs/|access-date=December 20, 2020|website=National Historical Commission of the Philippines}}</ref> == Personal na buhay == Si Kiram nag-agom giraray nin duwang beses. An inot niyang agom iyo si Datu Buyungan. An saiyang ikaduwang agom iyo si Francisco Salvador, sarong Kristiyanong abogado, inhenyero, asin accountant gikan sa Dalaguete, Cebu. <ref name=":7">Horn, Florence. (1941). ''Orphans of the Pacific''. https://archive.org/stream/orphansofthephil006279mbp/orphansofthephil006279mbp_djvu.txt</ref> Her children were Puti Denchurain and Datu Agham Kiram.<ref name=":6" /> Nagbibilog man siya nin musika.<ref name=":1" /> Saro sa pinakabantog niyang kanta iyo an "Jolo Farewell."<ref name=":6" /> == Pagkagadan asin mga onra pagkagadan == [[File:1984-NHI-Prinsesa Tarhata Kiram.png|thumb|upright|Sarong Nasyonal na makasaysayan na marka an pigbugtak kan 1984 sa Jolo, Sulu]] Si Prinsesa Tarhata Kiram nagadan huli sa pagkabigo kan puso kan Mayo 23, 1979 sa Ospital kan mga Beterano sa [[Syudad nin Quezon]]. Kan 1984, an Nasyunal na Institusyon nin Kasaysayan nagtindog nin sarong marka sa saiyang ginikanan na banwaan, an Jolo, tanganing tawan nin onra an bilog na buhay na dedikasyon ni Kiram sa pakikipaglaban para sa interes kan mga Muslim na Pilipino. Kan parehong taon, an gobyerno kan Pilipinas nag-imprenta kan saiyang retrato sa 3 pesos na selyo.<ref name=":6" /> ==Mga toltolan== {{reflist}} {{Authority control}} {{saringsing}} {{DEFAULTSORT:Kiram, Tarhata}} [[Kategorya:1904 na pagkamundag]] [[Kategorya:1979 na nagadan]] [[Kategorya:Mga tawo sa Sulu]] [[Kategorya:Hading Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tausūg]] [[Kategorya:Mga alumni kan Unibersidad kan Illinois Urbana-Champaign]] da728a9pcgyhkj554lawqeb4gpv53q0 0 55567 303926 303540 2026-04-09T02:14:23Z Filipinayzd 7 303926 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ritwal asin kawat nin pagguyod sa Filipinas}} [[File:Hungduan rice terraces.jpg|thumb|[[Tangga (mga gibo sa daga)|Mga tangga-tanggang paruyan]] sa Hungduan]] An '''Punnuk''' sarong tradisyonal na [[butong nin gubat]] (''tug of war'') hale sa [[Filipinas]] na piggigibo kan mga tawo na [[tataramon na Tuwali|nagtataram nin Tuwali]] na nag-iirok sa [[Hungduan]], [[Ifugao]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Respicio |first=Norma |date=June 12, 2013 |title=Punnuk: Closing the Harvest Season with the Tug-of-War along the River Hapao |url=https://ich.unesco.org/doc/src/30164-EN.pdf |access-date=February 9, 2024 |website=UNESCO}}</ref> An kompetisyon, na ginigibo sa Hapao River, pig-oobserbaran pakatapos kan pag-ani.<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-12-29 |title=Philippines, South Korea engage in tug-of-war |url=https://lifestyle.inquirer.net/354578/philippines-south-korea-engage-in-tug-of-war/ |access-date=2024-02-09 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> Ini pormal na nagtatapos kan siklo nin pag-oma, asin nagsesenyas kan pagpoon nin sarong bago.<ref name=":2">{{Cite web |last=Geminiano |first=Pamela Mariz |date=August 1, 2018 |title=Ifugao's post-harvest ritual 'Punnuk' amazes DOT head |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1043182 |website=Philippine News Agency}}</ref> == Lugar == An [[Barangay|mga barangay]] kan Hapao Proper, Nungulunan asin Baang sa Hungduan, Ifugao naggigibo nin ''punnuk''.<ref name=":2" /> An tolong barangay napapalain huli sa saindang mga [[tangga-tangga]] na oma na may mga lanob na gapo.<ref>{{Cite web |date=2012 |title=What is "heritage" for the Hungduan people? |url=https://tsukuba.repo.nii.ac.jp/record/26959/files/GNP_v2.pdf |archive-date= |access-date=February 9, 2024}}</ref> An Salog Hapao, an lugar kan ''punnuk'', nagbubulos hale sa Bukid Alawitan asin Bukid Polis, asin pinapabago kan mga sanga hale sa Bukid Kapiligan.<ref name=":0" /> == Mga partisipante == An "punnuk" na pangyayari, sarong tradisyonal na tug-of-war sa salog, sa kasaysayan sarong aktibidad na dominado nin mga lalaki kun saen an mga lalaki nagpapahiling nin kusog asin pagtinarabangan, mantang an mga babae nagsusuportar gikan sa gilid. Kan 2012, sarong mahalagang pagbabago an nangyari sa pag'introdusir kan tug-of-war kan mga kababaihan, na nagtutugot sa mga kababaihan na aktibong magpartisipar asin magpahiling kan saindang kusog.<ref name=":0" /> == Kawat == An ''punnuk'' nangangaipo nin duwang elemento: sarong ''tinaggu'' (bisto man sa apod na ''kinaag'') asin sarong ''pakid''.<ref name=":2" /> An ''tinaggu'' sarong pigura na gibo sa mga poon nin paroy asin mahigot na nakabugkos nin mga baging.<ref name=":3">{{Cite web |date=April 30, 2019 |title=Punnuk, the Tugging Ritual in Hungduan, Closing an Agricultural Cycle |url=https://hungduan.gov.ph/punnuk-the-tugging-ritual-in-hungduan-closing-an-agricultural-cycle/ |access-date=February 9, 2024 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An pigura parati nakakaagid sa sarong [[panakot sa kino]] o sarong [[butiki|tagaw]].<ref name=":4">{{Cite news |date=August 27, 2014 |title=Punnuk: An ancient celebration of harvest at the Ifugao Rice Terraces |url=https://plnmedia.com/punnuk-celebration-harvest-ifugao/ |access-date=February 9, 2024 |work=PLN Media}}</ref> Ini an bagay na itinapok sa tahaw na parte kan salog asin an tema kan pagguyod sa pag-ultanan kan duwang nag-iiwal na grupo na yaon sa magkaibong na gilid kan salog sa ibong kan sulog.<ref name=":3" /> Tanganing maguyod an tinaggu pasiring sa saindang gilid, an lambang grupo naggagamit nin ''pakid'', an poon kan kahoy nin [[Callicarpa formosana|attoba]] na may gamot na pwedeng marigon na ikabit sa ''tinaggu''.<ref name=":1" /> An inot na grupo na magguyod kan ''tinaggu'' sa saindang gilid iyo an manggagana.<ref name=":3" /> Pigtutubodan na an nanggana pirming magkakaigwa kan saindang kamalig nin paroy na bago asin pano.<ref name=":1" /> Samantala, an mga nadaog magkakaigwa kan saindang ani na madaling maubos asin kun siring dai magdadanay sagkod sa masunod na panahon nin pag-ani.<ref name=":4" /> == Pagmidbid kan UNESCO == {{Infobox intangible heritage | Countries = [[Kambodya]], [[Filipinas]], [[Habagatan na Korea]], [[Biyetnam]] | ICH = Mga ritwal asin kawat nin pagbutong | ID = 01080 | Region = APA | Year = 2015 | Session = ika-10 | List = Representante }} An ''Punnuk'', kaiba an mga ritwal asin kawat sa pagguyod sa [[Kambodya]], [[Habagatan na Korea]], asin [[Biyetnam]], pinagsararong kabali sa [[Dai nahihiling na pamana sa kultura|Lista nin mga dai nahihiling na pamana sa kultura kan katawohan]] kan [[UNESCO]] kan 2015.<ref>{{Cite web |last=VietnamPlus |date=2015-12-03 |title=Tugging rituals, games named cultural heritage of humanity {{!}} Culture - Sports {{!}} Vietnam+ (VietnamPlus) |url=https://en.vietnamplus.vn/tugging-rituals-games-named-cultural-heritage-of-humanity/85661.vnp |access-date=2024-02-09 |website=VietnamPlus |language=en}}</ref> An desisyon ginibo sa ika-10 na Komite sa Intergovernmental para sa Pagprotehir kan Dai Nahihiling na Pamana Kultural na miting na ginibo sa [[Windhoek]], [[Namibya]].<ref>{{Cite web |last=en.baochinhphu.vn |date=2015-12-04 |title=Tug of War becomes Intangible Cultural Heritage of Humanity |url=https://en.baochinhphu.vn/news-11124739.htm |access-date=2024-02-09 |website=en.baochinhphu.vn |language=vi}}</ref> == Mga toltolan== {{reflist}} == Mga panluwas na takod == * [https://ich.unesco.org/en/RL/tugging-rituals-and-games-01080 Tugging rituals and games], UNESCO {{poon}} [[Kategorya:Kultura kan Filipinas]] [[Kategorya:Dai Nahihiling na Pamana Kultural kan Katawohan]] kxshjk0ut2i3wxw62ytfghqc8epzjxj 0 55569 303927 303806 2026-04-09T02:15:45Z Filipinayzd 7 303927 wikitext text/x-wiki {{Short description|Epikong rawitdawit kan Maranaw gikan sa Mindanao, Filipinas}} {{Italic title}} {{Infobox rawitdawit | name = ''Darangen'' | author = | country = [[Filipinas]] | publication_date = | language = [[Tataramon na Maranao|Maranao]] | genre = [[Epikong rawitdawit|Epikong rawit-dawit]] | meter = [[Iambikong tetrametro]] | lines = 72,000 }} {{Infobox intangible heritage |ICH = Epikong Darangen kan mga tawong Maranao kan Danaw Lanao |State Party = Filipinas |ID = 00159 |Region=APA |Year=2008 |Session=ika-3 |List=Representante }} An '''''Darangen''''' sarong [[epikong rawitdawit]] kan [[Mga Maranao|Maranao]] gikan sa rona nin [[Danaw Lanao]] kan [[Mindanao]], [[Filipinas]]. Ini binibilog nin 17 siklo na may 72,000 na linya sa [[tetrametrong iyambiko]] o [[tetrametrong trotyaiko]] na [[katalektiko]].<ref name="Escueta">{{cite news |last1=Escueta |first1=Carla Michaela |title=Darangen, The Maranao Epic |url=https://ichcourier.ichcap.org/article/darangen-the-maranao-epic/ |access-date=27 November 2019 |work=ICH Courier Online |publisher=International Information and Networking Centre for Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region under the auspices of UNESCO (ICHCAP) |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226163043/https://ichcourier.ichcap.org/article/darangen-the-maranao-epic/ |url-status=dead |accessdate=17 March 2026 |archivedate=26 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226163043/https://ichcourier.ichcap.org/article/darangen-the-maranao-epic/ }}</ref> An lambang siklo may kinaaraman sa sarong lain na istoryang may laog na sadiri. An pinakamidbid kaini iyo an manungod sa mga gibo kan bagonitan na si Bantugan.<ref name="Saber">{{cite journal |last1=Saber |first1=Mamitua |title=Darangen: The Epic of the Maranaws |journal=Philippine Sociological Review |date=1961 |volume=9 |issue=1/2 |pages=42–46 |jstor=43498156 }}</ref><ref name="UniPro">{{cite news |title=Hudhud and Darangen: Voices from Pre-Colonial Philippines |url=https://www.unipronow.org/oldblog/hudhud-darangen-voices-pre-colonial-philippines |access-date=27 November 2019 |work=UniPro |publisher=Pilipino American Unity for Progress, Inc. (UniPro) |date=23 July 2019}}</ref> Kan 2002, an ''Darangen'' pigdeklara bilang [[Nasyunal na Kayamanan Kultural kan Filipinas|Nasyunal na Kayamanan Kultural]] kan Filipinas kan [[Nasyunal na Museo kan Filipinas|Nasyunal na Museo]] asin sarong Probinsyal na Kayamanan kan gobyerno probinsyal kan [[Lanao del Sur]]. An epiko kan ''Darangen'' pigproklamar man bilang sarong [[Mga Obra Maestra kan Oral asin Dai Nahihiling na Pamana kan Katawohan|Obra Maestra kan Oral asin Dai Nahihiling na Pamana kan Katawohan]] kan 2005 kan [[Organisasyon sa Edukasyon, Siyensya asin Kultura kan Nasyones Unidas|UNESCO]] (nakasurat kan 2008). Ini an pinakahalawig na natadang [[Epikong rawitdawit sa Filipinas|epikong rawit-dawit sa Filipinas]].<ref name="Unesco">{{cite web |title=Darangen epic of the Maranao people of Lake Lanao |url=https://ich.unesco.org/en/lists?lg=en&pg=00011&RL=00159 |website=Intangible Cultural Heritage |publisher=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO) |access-date=27 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UNESCO proclaims Maranao's Darangan epic as 'masterpiece of intangible heritage' |url=https://www.philstar.com/nation/2005/12/13/311974/unesco-proclaims-maranao146s-darangan-epic-145masterpiece-intangible-heritage146 |access-date=27 November 2019 |work=PhilStar Global |date=13 December 2005}}</ref> An ''Darangen'' boot sabihon na isaysay sa paagi nin pagkanta o pag-awit. An mga piniling parte kaini pigtutugtog kan mga lalaki asin babaeng parakanta sa panahon nin mga kasal asin selebrasyon (tradisyonal sa banggi), na parati may kaibang musika gikan sa mga pugro nin gong na ''[[kulintang]]'', mga tambol na ''Tambor'', asin mga instrumentong may kuwerdas na ''[[kudyapi]]''. Ini tradisyonal man na may kaibang nagkapirang bayle, na an lambang saro nag-interpretar nin mga partikular na pangyayari kan epiko. Depende sa parteng piggigibo, an pagganap pwedeng maglawig nin pirang oras sagkod sarong semana.<ref name="LDS">{{cite web |title=Traditions and Festivals |url=https://lanaodelsur.gov.ph/tourism/traditions-and-festivals/ |website=Lanao de Sur |publisher=Province of Lanao de Sur, Republic of the Philippines |access-date=27 November 2019 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Mercurio">{{cite web |last1=Mercurio |first1=Philip Dominguez |last2=Kalanduyan |first2=Danongan Sibay |title=Exhibit: Traditional Music of the Southern Philippines: ETHS 545 |url=http://pnoyandthecity.blogspot.com/2003/08/art-of-trickling.html |website=PnoyAndTheCity: A center for Kulintang - A home for Pasikings |access-date=27 November 2019}}</ref> An epiko naglalaog man kan mga [[sandangan]] o ley, sosyal na halaga, asin gawi-gawi kan mga Maranao bago an [[Islam sa Filipinas|pagbalyo kan mga Maranao sa Islam]] kan ika-14 siglo.<ref name="UniPro"/> ==Ginikanan-ngaran== An panagang ''Darangen'' literal na nangangaboot sabihon na "iyan na isinasaysay sa paagi nin kanta o awit" sa [[tataramon na Maranao]], gikan sa [[panhiro]]ng ''darang'' ("magsaysay sa porma nin mga kanta o awit").<ref name="dec"/> ==Ginikanan== An ''Darangen'' orihinal na sarong purong pataram na tradisyon. An importansya kaini inot na namidbidan ni [[Frank Charles Laubach]], sarong [[Mga Amerikano|Amerikano]]ng [[misyonaryo]] asin paratukdo na nag-iirok kaidto sa [[Probinsya nin Lanao]]. Inot niyang nasabat ini kan Pebrero 1930 sa pagbyahe pabalik sa Lanao sakay nin baroto pagkatapos niyang mag-atender sa [[Karnabal sa Manila]]. Kaibanan niya an 35 na mga lider kan Maranao, an duwa sainda nagkanta nin (epikong) ''darangen'' ni Bantugan para sa duwang aldaw na pagbaklay.<ref name="Eugenio">{{cite book |editor1-last=Eugenio |editor1-first=Damiana L. |title=Philippine Folk Literature: An Anthology |date=2007 |publisher=University of the Philippines Press |isbn=9789715425360 |page=136 |url=https://books.google.com/books?id=VPj2HIYXjYgC}}</ref><ref name="Gowing">{{cite journal |last1=Gowing |first1=Peter G. |title=The Legacy of Frank Charles Laubach |journal=International Bulletin of Missionary Research |date=April 1983 |volume=7 |issue=2 |pages=58–62 |doi=10.1177/239693938300700203 |s2cid=148905783 |url=http://www.internationalbulletin.org/issues/1983-02/1983-02-058-gowing.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724015541/http://www.internationalbulletin.org/issues/1983-02/1983-02-058-gowing.pdf|url-status=usurped|archive-date=July 24, 2020}}</ref> Pagkatapos na madangog an mga parte kan ''Darangen'', labi-labi an paghanga ni Laubach sa "sustenido na kagayunan asin dignidad" kan mga awit kaya tulos siyang nakipag-ulay sa mga Maranao na tataong magtaram nin manlain-lain na parte kaini. Itinaranskrip niya sinda sa ponetikong paagi gamit an makinilya. An saiyang pinakamarahay na gikanan iyo an nobleng si Panggaga Mohammad, na nagtabang man ki Laubach sa pagsurat kan mga epiko. Ilinadawan ni Laubach si Mohammad bilang sarong tawo na "mas dakul an aram na mga awit na Maranao kisa sa ibang buhay na tawo." Ipinublikar ni Laubach an parte kan ''Darangen'' kan Nobyembre 1930 sa dyornal na ''Philippine Public Schools''. Ini an pinakainot na pagkakataon na an mga pataram na epiko naitala sa imprenta, asin ini man an pinakainot na pagkakataon na an [[tataramon na Maranao]] naipublikar sa [[Iskriturang Latino]].<ref name="Eugenio"/><ref name="Laubach">{{cite journal |last1=Laubach |first1=Frank Charles |title=An Odyssey from Lanao |journal=Philippine Public Schools |date=1930 |volume=3 |issue=8 |pages=359–373}}</ref><ref name="Aguilar">{{cite book |last1=Aguilar |first1=Celedonio G. |title=Readings in Philippine Literature |date=1994 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712315640 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=us1hhS5Q6EYC}}</ref> {{Blockquote |text=Pag-agi mo sa mga harong kan mga Maranaw kun banggi, madadangog mo sindang nag-aawit nin mga awit kan banwaan o nag-aawit nin mga rawitdawit na magayon asin kakaiba. Alagad huli sa kawaran nin sarong parasurat na Maranaw, an literaturang Maranaw nagdanay sa diklom para sa ibang mga tawo. Nagin sarong osipon na an ibang mga tribung Pilipino nadadangog sana sa mga bisita sa Lanao |author=[[Frank Charles Laubach]] |title= |source=<ref name="Madale">{{cite book |last1=Madale |first1=Abdullah T. |title=The Maranaws, Dwellers of the Lake |date=1997 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712321740 |url=https://books.google.com/books?id=xr8_P6mJ-ZIC}}</ref> }} An bersyon ni Laubach, alagad, bakong kompleto. An mas kumpletong bersyon kan huri pinagtipon kan mga modernong iskolar gikan sa Folklore Division kan Sentro nin Pagsaligsiunyan [[Unibersidad kan Estado nin Mindanao]] (ngonyan inaapod na Instituto nin Pagsaligsig asin Pagmukna kan Mamitua Saber) sa irarom kan pag-isponsor kan [[w:ja:トヨタ財団|Toyota Foundation]]. Sinda nagkolekta, nagtranskrip, asin nagpalis-taga nin manlain-lain na parte asin bersyon kan ''Darangen'' hali sa mga gurang na Maranao asin hali sa ''kirim'' (mga aklat-awiton na Maranao na sinurat sa kamot na isinurat sa [[alpabetong Jawi]]) sa laog nin sampulong taon. An bilog na epiko ipinublikar poon 1986 sagkod 1988 sa walong tomo, pareho sa orihinal na Maranao asin sa saindang mga traduksyon sa Ingles.<ref name="Escueta"/><ref name="ms">{{cite web |title=The Mamitua Saber Research Center |url=https://www.msumain.edu.ph/details.php/research-and-extension/the-mamitua-saber-research-center-formerly-university-research-center |website=The Official Website of Mindanao State University Main Campus |publisher=Mindanao State University Main Campus - Marawi |access-date=27 November 2019 |archive-date=27 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127181857/https://www.msumain.edu.ph/details.php/research-and-extension/the-mamitua-saber-research-center-formerly-university-research-center |url-status=dead }}</ref><ref name="Jacinto"/><ref name="Miura">{{cite journal |last1=Miura |first1=Taro |title=Darangen: In Original Maranao Verses, with English Translation, Vo. 5 |journal=Asian Folklore Studies |date=1993 |volume=52 |issue=2 |pages=319–322 |url=https://asianethnology.org/downloads/ae/pdf/a756.pdf |access-date=2026-03-17 |archivedate=2025-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126233216/https://asianethnology.org/downloads/ae/pdf/a756.pdf }}</ref> ==Panlikod na Impormasyon== An ''Darangen'' mayo nin sarong kagsurat, kundi sarong koleksyon nin mga osipon na ipinasa sa berbal sa henerasyon pasiring sa henerasyon. Igwa ining 72,000 na linya na nababanga sa 17 siklo (inaapod man na mga libro o episodio) sa [[tetrametrong iyambiko]] o [[tetrametrong trotyaiko]] na [[katalektiko]]. An lambang saro sa mga siklo pwedeng trataron bilang sarong independienteng istorya, alagad sinda gabos konektado nin sunod-sunod. An epiko nakarekord man sa arkaikong tataramon na Maranao, na dakula an pagkakaiba sa modernong kolokyal na bersyon kan Maranao.<ref name="Escueta"/> An ''Darangen'' pigmemorya kan saindang mga paratugtog. An mga ekspertong parakanta midbid bilang ''onor''. An epiko pinakaparateng inaawit sa oras nin banggi, sa panahon nin mga kasal (''kawing'') asin iba pang mga selebrasyon. Alagad pwede man ining gamiton na [[oyayi]] para sa mga aki.<ref name="Escueta"/> An bilog na pag-awit kan bilog na epiko parati minaabot nin mga sarong semana. Minsan siring, sa modernong panahon, mas ordinaryo na an paggibo sana nin mga kabtang kan epiko, na sa parate minaabot nin pirang oras. An pag-awit o pagkanta komun na sinasabay nin mga bayle asin mga pasundayag musikal gamit an mga tradisyonal na instrumentong Maranao arog kan mga grupo nin gong na ''[[kulintang]]'', mga tambol na ''Tambor'', asin mga instrumentong may kwerdas na ''[[kudyapi]]''.<ref name="Escueta"/> An ''Darangen'' naggigikan kan bago an pagkombertir kan [[mga tawong Maranaw]] sa Islam, asin kaya nagdedetalye kan mga tradisyonal na pre-Islamikong [[anito]] na mga relihiyon kan mga Maranao. An mga bagonitan sa epiko nagsasamba asin nakikipag-ulay sa manlain-lain na mga espiritu nin ginikanan asin parabantay (''[[anito|tonong]]'') asin mga espiritu nin naturalesa (''[[Anito|diwata]]''). Sarong halimbawa iyo an ''Batara-sa-Marudo'',<ref group="note">Ihingulay sa [[Bathala]]</ref> sarong espiritu nin naturalesa na may kakayahan na magpabagsak nin mga baha asin bagyo.<ref name="Saber"/><ref name="Escueta"/><ref name="Miura"/> ==Lugar== An ''Darangen'' igwa nin nagkapirang lokalidad, alagad an mayor na lugar iyo an dakulang siyudad nin Bembaran (na pigbibiaba man na Bumbaran o Bembran),<ref group=" note">An banwaan nin Bumbaran (modernong [[Amai Manabilang]]) kan [[Lanao del Sur]] ipinangaran sa mitolohikong Bembaran kan taon 1977</ref> pinamamayuhan kan mayor na bagonitan kan epiko, si Prinsipe Bantugan. Ilinadawan ini na harani sa sarong dakulang salog. An pangaran kan syudad nangangaboot sabihon na "[an lugar kan] pagsirang kan saldang" (i.e. "sirangan"), asin bisto man bilang Tangkal a Baaraantakan, na may kaparehong kabootan. Inaapod man ini kun minsan na Mimbalas , boot sabihon "an lugar kun sain minabalyo an sarong salog". Dai na daa ini nag-eeksister ta ini na-enkanto asin naglubog sa irarom kan dagat. Sa epiko, an Bembaran pigladawan na pigtogdas ni Diwata Ndaw Gibbon, an lolo ni Prinsipe Bantugan.<ref name="Saber"/><ref name="dec">{{cite book |title=Oral Traditions and Expressions, Including Language |chapter=Darangen Epic Chant |publisher=ICHCAP, UNESCO |pages=37–38 |chapter-url=https://www.ichcap.org/kor/ek/sub3/pdf_file/domain1/014_Darangen_Epic_Chant.pdf |access-date=27 November 2019 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Maruhom">{{cite journal |last1=Maruhom |first1=Sahria |title=Sagayan: The Dance of Meranao Royalty |journal=JPAIR Multidisciplinary Research |date=21 October 2013 |volume=14 |issue=1 |pages=104–115 |doi=10.7719/jpair.v14i1.238|doi-access=free }}</ref> An Bembaran igwa nin satelayt na siyudad-estado kan Gadongan (literal na "bodega"), bisto man bilang Gadongan Pamaoy o Kodarangan a Lena ("na-petripido o na-enkantado na giyaw-berde").<ref name="Maruhom"/> Itinatampok man kaini an makapangyarihan na syudad nin Kadaraan sa Ndlaw (bisto man sa apod na Kadaraan Sandaw, Kadaraan, o Kadaan), na literal na "[an lugar kan] pagsolnop kan saldang" (i.e. "solnopan"). Sinda an mga tradisyonal na kalaban kan Bembaran asin an darakulang ralaban sa Darangen yaon sa pag-ultanan ninda. Ilinaladawan sinda na nag-aatake sa mga kataraid na syudad-estado sa paagi kan dagat, gamit an saindang dakulang armada nin mga barko. An mga tagapamahala kan Kadaraan asin Bembaran gikan sa sarong ginikanan.<ref name="Maruhom"/> An epiko nagliliwanag man kan mga inter-etnikong relasyon kan mga tawong Maranao. Nasambit ninda an [[mga Manobo|Manobo]], an mga taga-bukid, asin an "Samar" ([[mga Sama-Bajau|Sama-Bajau]]), an mga taga-dagat, nin dakol na beses.<ref name="Miura"/> ==Sumaryo== *<small>SIKLO 1</small>: '''''Paganay Kiyandató''''' ("An Enot na Namamayo") - nagtutukar kan pagmukna kan syudad (''iliyan'') kan Bembaran ni Diwata Ndaw Gibon (na pigbabaybay man na Diwatandao Gibon), sarong makapangyarihan na bayani na namundag na may kambal na espiritu (''tonong'') Pinatolá a Tonong.<ref name="v1">{{cite book |last1=Coronel |first1=Maria Delia |last2=Cali |first2=Hadji Lawa |title=Darangen: In Original Maranao Verse, with English Translation |date=1986 |publisher=Folklore Division, University Research Center, Mindanao State University |location=Marawi |isbn=9789711110338 |volume=1}}</ref> *<small>SIKLO 2</small>: '''''Kambembaran''''' ("An Istorya kan Bembaran")<ref name="v1"/> *<small>SIKLO 3</small>: '''''Kapmadali''''' ("An Istorya kan Madali") - nagtutukar kan pagsakop kan Danalima a Rogong ni Prinsipe Madali kan Bembaran<ref name="v1"/><ref name="Miura"/> *<small>SIKLO 4</small>: '''''Kapaesandalan a Morog sa Iliyan a Bembaran''''' ("An Istorya kan Pasandalan a Morog in Iliyan a Bembaran") *<small>SIKLO 5</small>: :*'''''Kapagondoga''''' ("An Istorya kan Mga Nakukulgan na Pagmati")<ref>{{cite book |title=Darangun i Dato Diampoan sa Ramain a Kapagondoga |location=Dansalan, Lanao |publisher=Madrasa ko Ranar |url=https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AQQ5238.0001.001}}</ref><ref name="v2">{{cite book |last1=Coronel |first1=Maria Delia |last2=Cali |first2=Hadji Lawa |title=Darangen: In Original Maranao Verse, with English Translation |date=1987 |publisher=Folklore Division, University Research Center, Mindanao State University |location=Marawi |volume=2}}</ref> :*'''''Kaplombayawan a Lena''''' ("An Istorya kan Lombayawan a Lena")<ref name="v2"/> *<small>SIKLO 6</small>:<ref name="v3">{{cite book |last1=Coronel |first1=Maria Delia |last2=Cali |first2=Hadji Lawa |title=Darangen: In Original Maranao Verse, with English Translation |date=1988 |publisher=Folklore Division, University Research Center, Mindanao State University |location=Marawi |volume=3}}</ref> :*'''''Paramata Gandingan''''' ("An Istorya kan Paramata Gandingan") - nagtutukar kan pag-ilusyon ni Paramata Gandingan kan Komara ni Prinsipe Bantugan kan Bembaran<ref name="Miura"/> :*'''''Alongan Pisaeyanan''''' ("An Istorya kan Alongan Pisaeyanan") *<small>SIKLO 7</small>:<ref name="v4">{{cite book |last1=Coronel |first1=Maria Delia |last2=Cali |first2=Hadji Lawa |title=Darangen: In Original Maranao Verse, with English Translation |date=1990 |publisher=Folklore Division, University Research Center, Mindanao State University |location=Marawi |isbn=9789711110512 |volume=4}}</ref> :*'''''Kaplomna''''' - midbid man sa ''Kiyasugo a Ki Lomna'' :*'''''Kormatan Borodan''''' :*'''''Minirigi a Rogong''''' :*'''''Kaploboway''''' :*'''''Kiyatidawa i Lomna go so Ikadaraan''''' *<small>SIKLO 8</small>: '''''So Kiyaprawa'a Ko Lawanen''''' ("An Pagdukot ki Lawanen") - midbid man sa ''Kapmabaning'' ("An Istorya kan Mabaning")<ref name="v3"/> *<small>SIKLO 9</small>: :*'''''Saolaya'a''''' :*'''''Paramata Selegen''''' *<small>SIKLO 10</small>: '''''Pangensayan a Rogong''''' *<small>SIKLO 11</small>: '''''Bagombayan a Lena''''' *<small>SIKLO 12</small>: '''''Taratakan a Oray''''' *<small>SIKLO 13</small>: :*'''''Sandalinayan Sirig sa Minilalansay Lena''''' :*'''''Kangginaasan a Oray''''' *<small>SIKLO 14</small>: '''''Kap Minango'aw a Rogong''''' *<small>SIKLO 15</small>: :*'''''Kapmaginar''''' :*'''''Kapnataengkoban a Ragat''''' *<small>SIKLO 16</small>: '''''Kaprinandang''''' *<small>SIKLO 17</small>: '''''Kiyandató i Sayana sa Kormara''''' ==Mga bayle== [[File:Parangal Dance Co. performing Sagayan at 14th AF-AFC 07.JPG|thumb|Sarong lalaki na nagtutugtog nin [[Sagayan]] sa ika-14 na Taon na Fil-Am Friendship Celebration sa [[Syudad nin Daly]], [[California]]]] An mga bayle na asosyado sa ''Darangen'' kabali an minasunod: *''[[Kaganat sa Darangen]]'' - Bayle na naglaladawan kan paglakbay ni Prinsipe Lomna pasiring sa Gindolongan, tanganing magproponer nin kasal sa ngaran kan saiyang ama. An boot sabihon kaini "Magtindog hale sa Darangen" asin may kaibang magagayon na hiro kan mga moro asin tabay na may mga kayab.<ref name="LDS" /><ref name="Casanova">{{cite book |last1=Casanova |first1=Arthur P. |title=Diksyunaryo sa Drama at Teatro |date=2001 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712330841 |page=326 |url=https://books.google.com/books?id=oQgxxjMu9FEC}}</ref><ref>{{cite web |title=Kaganat sa Darangan |url=https://www.dancepinoy.com/2009/04/kaganat-sa-darangan.html |website=DancePinoy |access-date=28 November 2019 |archive-date=28 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128092756/https://www.dancepinoy.com/2009/04/kaganat-sa-darangan.html |dead-url=yes }}</ref> *''[[Sagayan]]'' - Sarong bayle sa gera na nag-aakto kan pag-andam ni Prinsipe Bantugan para sa ralaban. Midbid man sa apod na ''Kasagyan''.<ref name="Madale"/><ref name="LDS" /> *''[[Singkil]]'' - Sarong bayle na imbwelto an duwang padis nin nag-iiwal na kawayan. An pangaran kan bayle gikan sa mga singsing sa buol na isinusulot kan panginot na babayeng parabayle. Ini nag-iilustrar kan pagdukot ki Prinsesa Gandingan asin an saiyang pagligtas ni Prinsipe Bantugan. Midbid man sa apod na ''Kasingkil'' o ''Kasayaw sa Singkil''.<ref>{{cite web |title=The Traditional Dance Of Lanao Del Sur, On The Spotlight In Teleserye Wildflower |url=https://www.choosephilippines.com/do/history-and-culture/5772/wildflower-maja-salvador-singkil-lanao-del-sur |website=ChoosePhilippines |access-date=28 November 2019 |archive-date=28 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128092756/https://www.choosephilippines.com/do/history-and-culture/5772/wildflower-maja-salvador-singkil-lanao-del-sur |url-status=usurped }}</ref> ==Mga modernong pag-adaptar== An siklo nin Bantugan kan ''Darangen'' pig-adaptar sa pagsagibo nin balet na ''Darangen ni Bantugan'' kan [[Teatro nin Balet kan Filipinas]].<ref name="Barbers">{{cite news |last1=Barbers |first1=Baron |title='Darangen,' notable Philippine Ballet Theatre production of 2018 |url=https://lifestyle.inquirer.net/319544/darangen-notable-philippine-ballet-theatre-production-of-2018/ |access-date=27 November 2019 |work=Philippine Daily Inquirer |date=31 December 2018}}</ref><ref name="Jacinto">{{cite journal |last1=Jacinto |first1=Joelle Florence Patrice |title=A universal embodiment of the hero: translating the ''Darangen'' as a ballet |journal=Journal of English Studies and Comparative Literature |date=2016 |volume=15 |issue=1 |pages=17–32 |url=https://www.journals.upd.edu.ph/index.php/jescl/article/view/6217 |access-date=2026-03-17 |archivedate=2024-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228123009/https://journals.upd.edu.ph/index.php/jescl/article/view/6217 }}</ref> ==Pagpreserbar== An pagpreserbar kan ''Darangen'' napapaatubang sa nagkapirang angat. An nagkapirang modernong Maranao na mga lider relihiyosong Islamiko nagkokontra sa mga bakong Islamikong tema kan ''Darangen''. An ibang mga modernong rebisyon hinale an mga pagsambit kan ''tonong'' asin ''diwata'' entero. An nagkapirang gurang na mga parakanta nin ''Darangen'' nagsayuma na magkanta kan mga bersyon na ini huli ta ini pigtutubodan na bakong tunay.<ref name="Jacinto"/><ref name="Escueta"/><ref name="Miura"/> An paggamit kan suanoy na Maranao sa ''Darangen'' minagibo man kaini na bakong madaling maabot kan mga modernong parataram nin Maranao, na nagdadara sa pagbaba kan interes kan mga modernong hobenes na Maranao. An ibang bersyon lumang marhay na an mga parakanta sana an nakakasabot kan mga tataramon na ginamit.<ref name="Miura"/> Nagbabawas man an bilang kan mga tataong magtugtog nin mga instrumento arog kan ''kulintang'' asin ''kudyapi''.<ref name="UniPro"/> ==Hilingon man== *[[Epikong rawitdawit sa Filipinas]] *''[[Maharadia Lawana]]'' *''[[Biag ni Lam-Ang]]'' *''[[Hinilawod]]'' ==Mga tala== {{Reflist|group=note|40em}} ==Mga toltolan== {{reflist}} ==Mga panluwas na takod== *[https://www.youtube.com/watch?v=4VzzhNkbjgg The Darangen Epic of the Maranao People of Lake Lanao], UNESCO *[https://www.youtube.com/watch?v=ZmRyxWwdg5Q&feature=emb_logo Paganay Kiyandatu Cycle], chanted by Sinar Capal in the Epikong-Bayan Conference 2018 *[https://www.youtube.com/watch?v=ROqbx9VptlA Kapagondoga Cycle], National Commission for Culture and the Arts of the Philippines {{poon}} [[Kategorya:Rawitdawit sa Filipinas]] [[Kategorya:Mga epikong rawitdawit]] [[Kategorya:Mga Pambansang Yaman Kultural kan Filipinas]] [[Kategorya:Dai Nahihiling na Pamana Kultural kan Katawohan]] ibhj9a1yd8n3pdhmqsa23qqhmvs9xzc 0 55571 303961 303584 2026-04-09T04:36:31Z Filipinayzd 7 303961 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipina-Ukrainian singer and actress}} {{Philippine name|Salvacion|Gorbulev}} {{Use Philippine English|date=November 2022}} {{Use mdy dates|date=May 2022}} {{Infobox person | name = Anji Salvacion | image = | caption = | birth_name = Angie Kristine Allen Salvacion Gorbulev | birth_date = {{birth date and age|2002|9|24}} | birth_place = [[Siargao]], [[Surigao del Norte]], Philippines | occupation = Singer, actress | years_active = 2018–present | agent = [[Star Magic]] (2018–present) }} Si '''Angie Kristine Allen Salvacion Gorbulev''' (namundag kan Setyembre 24, 2002) <ref>{{Cite web|last=Licup|first=Michelle|title=Anji Salvacion: The singing sweetheart is ready to hit it big|url=https://www.pep.ph/peptionary/163331/anji-salvacion-a4995-20220122|access-date=2022-07-19|website=Philippine Entertainment Portal|date=2022-01-22}}</ref> mas midbid bilang '''Anji Salvacion''' ( ), sarong Filipinong parakanta, aktres asin personalidad sa telebisyon na bisto sa paggana sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10|ikasampulong season]] kan ''[[Pinoy Big Brother]]'' . <ref name=":0">{{Cite web|title=Celebrity housemate Anji Salvacion wins 'Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10'|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/05/29/22/anji-salvacion-wins-pbb-kumunity-season-10|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref> Si Anji Salvacion nakipagkumpetensya sa ''[[Idol Philippines]]'' kan 2019, na nag-uswag sa Theatre Rounds. Nagbida siya sa ''[[Unloving U]]'' (2021) asin ''[[Linlang (2023 TV series)|Linlang]]'' (2023), asin nagkanta nin mga kanta para sa mga soundtrack kan ''Unloving U'', ''[[Marry Me, Marry You]]'' (2021) asin ''[[My Sunset Girl]]'' (2021). <ref name=":1">{{Cite web|date=2022-03-18|title=PBB celebrity housemate Anji Salvacion drops first self-penned single 'Dalampasigan'|url=https://mb.com.ph/2022/03/18/pbb-celebrity-housemate-anji-salvacion-drops-first-self-penned-single-dalampasigan/|access-date=2022-06-04|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> An saiyang pinakaenot [[Extended play|na pinalawig na dula]] (EP) na may titulong ''Kasingkasing Dalampasigan'' pinaluwas kan Abril 29, 2022 '','' na nakaabot sa numero 1 sa [[ITunes|iTunes PH]] pirang oras pagkatapos kan pagpaluwas kaini. <ref name=":2">{{Cite web|title=Milestone after milestone for Anji Salvacion's debut EP|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/04/29/22/milestone-after-milestone-for-anji-salvacions-debut-ep|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref> == Amay na buhay == Si Angie Kristine Allen Salvacion Gorbulev namundag kan Setyembre 24, 2002, sa [[Siargao]], [[Surigao del Norte]] sa sarong ina na Filipina asin ama na Jamaicano -Russo. Sa saiyang mga taon nin pagkatinedyer, si Anji nakipagkumpetensya sa mga paligsahan sa pagkanta asin [[Pagarayonan|mga paligsahan sa kagayunan]] bilang saiyang ina, an paagi ni Melisa tanganing mapauswag an kumpiyansa kan saiyang aking babae. <ref>{{Citation|title=Meet Angie Kristine from Pampanga {{!}} Idol Philippines 2019 Auditions}}</ref> == Karera == === 2019–2021: ''ASAP'' asin ''Idol Philippines'' === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="width:90%; margin:1em auto 1em auto;" ! colspan="6" style="background:#BFBFBF;" |''Idol Philippines'' season 1 performances and results |- !Episode !Tema !Kanta !Orihinal na artista !Order !Resulta |- |Mga Audition |An pagpili kan parapakilaban |" [[Jar of Hearts|Garapon nin mga Puso]] " |[[Christina Perri]] |N/A | rowspan="2" |Masulong |- |Episode 15 |Pagpili kan grupo |" [[Best Part (song)|Pinakamarahay na Parte]] " <small>(bilang parte kan [[Idol Philippines (season 1)#Group round|The Current]] )</small> |[[Daniel Caesar]] ft. [[H.E.R.|HER]] |6 |- |Episode 17 |Gibohon o Magadan |" [[Ang Huling El Bimbo]] " <small>(kaiba si Denize Castillo, [[Zephanie Dimaranan]], Diane Vergoza, Elle Ocampo, Jeremaiah Toranyo asin Jehramae Trangia)</small> |[[Eraserheads|Mga Eraserhead]] |6 |Nahale |} Kan 2019, si Salvacion nag-audition para sa [[Idol Philippines (season 1)|''Idol Philippines'']] bilang si Angie Kristine, na nagkanta kan " [[Jar of Hearts]] " [[Christina Perri|ni Christina Perri]] . Dangan siya mag-asenso sa mga Theatre Round sagkod na siya mahale sa Do or Die Round. <ref>{{Cite web|title=Anji Salvacion, nagpasalamat kina Moira, James Reid, Regine Velasquez at Vice Ganda|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/06/03/22/anji-salvacion-nagpasalamat-sa-idol-ph-judges|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref> Kasunod kan saiyang pagdalagan sa palabas, si Anji nagkua nin mga saradit, dai pig-kredit na mga papel sa likod sa mga soap opera, siring man nagserbing stand-in para sa mga aktor sa mga komersyal. Kan 2021, si Salvacion nagkaigwa nin sarong bida sa ''[[Unloving U]]'' kun saen siya an nagganap kan karakter na an pangaran Waltz, sarong miniseries na ipinasali kan Pebrero kan taon na idto. Nagrekord man siya nin mga kanta para sa soundtrack kan serye, asin para sa mga soundtrack kan ''[[Marry Me, Marry You]]'' asin ''[[My Sunset Girl]]'' . Kan Abril 2021, siya nagin sarong mayor na paratugtog sa [[ASAP (Philippine TV program)|''ASAP Natin 'To'']], kaiba an pagigin parte kan grupo nin mga influencer, ''The Squad Plus'' . <ref>{{Cite web|title=Get to know The Squad Plus' new breed of singers|url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/listicles/2021/4/19/the-squad-plus-singers?|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meet 'ASAP Natin 'To's' newest breed of singers!|url=https://starcinema.abs-cbn.com/2021/1/11/news/meet-asap-natin-tos-newest-breed-of-singers-66811|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111120523/https://starcinema.abs-cbn.com/2021/1/11/news/meet-asap-natin-tos-newest-breed-of-singers-66811|url-status=dead|archive-date=January 11, 2021|access-date=2022-06-03|website=Star Cinema}}</ref> === 2021–presente: ''Pinoy Big Brother'' and ''Dalampasigan'' === Kan huri kan taon na idto, si Salvacion nakipagkumpetensya bilang sarong celebrity housemate sa ''[[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]'' . <ref name=":3">{{Cite web|title=Anji Salvacion: The singing sweetheart is ready to hit it big|url=https://www.pep.ph/peptionary/163331/anji-salvacion-a4995-20220122|access-date=2022-05-29|website=PEP.ph|language=en}}</ref> Pagkatapos na makaligtas sa limang boto sa pagpapahale asin nagin ''Pamayo nin Harong'' nin sarong beses, si Salvacion maabante sa huring yugto kan kompetisyon pagkatapos na maboto na magin parte kan ''Celebrity Top 2,'' na temporaryong nagluwas sa kompetisyon mantang an ibang grupo nin mga ka-harong naglaog tanganing makipagkumpetensya sa harong. <ref>{{Cite web|title=PBB: Alyssa Valdez, Anji Salvacion named celebrity top 2|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/01/01/22/pbb-alyssa-valdez-anji-salvacion-named-celebrity-top-2|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref> Durante kan saiyang temporaryong paghale sa palabas, pinaluwas niya an saiyang debut single ''na Dalampasigan,'' sarong komposisyon na isinurat kan saiyang sadiri manungod sa saiyang pagkamoot sa saiyang ama asin idinusay man an kanta sa nadestroso na isla sa konsyerto sa pagtipon nin pondo. Si Salvacion nagpaluwas man kan saiyang pinakaenot [[Extended play|na extended play]] (EP) na may titulong ''Kasingkasing Dalampasigan'' kan Abril 29, 2022 '','' na nag-peak sa numero 1 sa iTunes Philippines. Sarong aldaw pagkatapos kan pagluwas kan saiyang EP, siya nagtugtog sa saiyang enot na digital na konsyerto na may titulong ''Anji Salvacion: The Feels Concert'', na ipinaluwas sa KTX. <ref>{{Cite web|date=2022-05-02|title=5 Times Anji Salvacion Gave Us The Feels During Her Concert - NYLON MANILA|url=https://nylonmanila.com/anji-salvacion-giving-the-feels-first-concert/|access-date=2022-05-30|website=nylonmanila.com|language=en-US}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An pag-entra ni Salvacion sa reality show ibabalik sa Mayo 15, 2022, kun saen siya nagbalik tanganing makipagkumpetensya laban sa saiyang mga kapwa ''Biga-10'' na mga ka-harong bilang parte kan ''Celebrity Top 2'' . <ref>{{Cite web}}</ref> Kasunod kan kapangganahan kan saiyang batch sa mga kompetisyon ''sa Kumuni-Test'', nakaabante siya sa finale kaiba an saiyang mga kapwa celebrity housemates na [[Samantha Bernardo|si Samantha Bernardo]] asin Brenda Mage. Sa season finale na ipinasali kan Mayo 29, 2022, nanggana siya sa season na may dakulang kapangganahan laban sa adultong ka-harong asin dangan sa runner-up na si Isabel Laohoo, kaiba an apat pang mga finalist, kabali si Bernardo, Blackburn asin Mage. == Personal na buhay == Durante kan saiyang pagtrabaho sa ''[[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]'', ihinayag ni Salvacion an saiyang paghidaw sa haloy nang nawara na ama asin an mga hapot na gusto niyang ihapot sa saiyang ina. An produksyon sa huri malaog asin si Melisa, an ina ni Salvacion, personal na simbagon an saiyang mga kahaputan. <ref>{{Cite web|title=In tearful conversation, mom answers Anji's questions about her 'missing' father|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/15/21/in-tearful-talk-anji-asks-mom-about-her-missing-father|access-date=2022-06-03|website=ABS-CBN News}}</ref> ==Toltolan== {{reflist}} {{tamboan}} 7jvzvzpl8779nutla8mbwj2h97jgg33 0 55586 303928 302592 2026-04-09T02:16:34Z Filipinayzd 7 303928 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sabong na gamgam sa mitolohiya kan Filipinas}} Sa [[mitolohiya kan Filipinas]], an '''Limokon''' tinutubod kan mga tawong [[mga Mandaya|Mandaya]], [[mga Bagobo|Bagobo]], asin [[mga Manobo|Manobo]] kan [[Mindanao]] na sarong [[sabong]] na gamgam. Sa Luzon, an sarong asul na gamgam na inaapod na [[Tigmamanukan]] iyo man an tinutubod kan [[mga Tagalog]] na sarong gamgam na sabong. Sa Historia ni Delgado, Kap. X na nagtataram manongod sa 'mga salampati sa kahoy asin salampati' asin an saindang mga pangaran sa mga tataramon na Visayan: "An ikaapat na klase [nin salampati] inaapod na 'limocon' kan mga katutubo, sinda sarong klase [ie 'itsura'] nin darakulang pugo na may pulang bitis asin tuka; Nagpepresentar sinda nin magayon na marhay na kintab na nabuo kan saindang berdeng barahibo sa sarong puting background". An 1897 na reprinta ni Delgado pig-anotar na an gamgam pigbibisto bilang ''calcophaps indica'' o an [[Common emerald dove]]. Alagad, ngonyan igwa nin manlaen-laen na gamgam na inaapod na 'limokon' (gabos mga klase nin layas na pige na kabali sa manlaen-laen na pamilyang Columbie) kabali an [[White-eared brown dove]]. An duwang klaseng gamgam na ini igwa nin barahibo na 'puting guhit' sa ibabaw kan saindang mga mata (siring sa isinuherir ni Delgado). Posibleng an terminong 'limokon' pig-aaplikar sa manlaen-laen na klase nin mga layas na salampati sa manlaen-laen na tataramon sa Pilipinas, na an iba kaini pigkokonsiderar na 'mahika' asin o 'mga sabong na gamgam'. == Mga saysayan sa kasaysayan == "An saindang tinutubod na lubos iyo an mga sabong (omen), na haros pankagabsan sa gabos na isla. Kadakol kaini: nin mga gamgam, arog kan ''limocon''; nin mga insekto, arog kan tuko; nin mga aksidenteng pangyayari, arog kan pag-atras; nin mga pangyayari, arog kan mga kagadanan o linog; nin mga pag-obserbar sa panahon nin pagsabwag, asin nin pag-ani, asin kan gabos na ini, na igwa sinda nin mga pag-obserbar mag-otob tanganing magkaigwa nin swerte sa trabaho; nin huli ta sinda nagtutubod na kun mayo an mga ini ini magigin malas, asin mayong anuman na ganansya. Kaya, dai ninda ginigibo an mga bagay na iyan, nin huli ta sa kadaklan na distrito ibinibilang na sarong sabong kun an siisay man naghahagad nin parte kan pwedeng madakop (halimbawa, sa paraayam o parasira), kun sasabihon ta saiya kun siya maduman tanganing probaran an saiyang swerte: “Ihiras mo sako an saimong madadakop.” Ibinibilang ninda iyan na sarong maraot na sabong, asin minabalik sinda sa saindang harong, huli ta nagtutubod sinda na mayo sindang madadakop." '''Fr. Francisco Combes, History of Mindanao, Sulu and Adjacent Islands (1667)'''<ref name="BRV40">{{cite book |title= The Philippine Islands, 1493-1898 Vol. 40|last=Blair|first=Emma |year=1906 |publisher=Arthur H. Clark Company|page=70|url=https://www.gutenberg.org/files/30253/30253-h/30253-h.htm}}</ref> "An sarong komun na paagi na ginagamit kan mga espiritu tanganing makipag-ulay sa mga mortal iyo an paagi kan pag-apod kan ''limokon''. An gabos na tawo nakakaaram kan kahulugan kan mga pag-apod kaini asin gabos nagrerespeto sa mga patanid kaini. Kun an sarong tawo nagpopoon nang magbakal o magnegosyo para sa sarong artikulo asin an gamgam na ini nagtatao kan saiyang patanid an pagpabakal napundo. Kun an limokon mag-apod kun an sarong tawo nasa agihan, siya nagdodoble sa direksyon kaini kun saen minagikan an patanid. Kun kaipuhan na magturo pabaliktad, ini sarong senyales na magbalik, o kun an takyag magturo nin direkta sa enotan ini sigurado na yaon an peligro, asin pinakamarahay na magbalik asin likayan ini Kun dai malinaw kun saen hale an nota, an parabiyahe minahiling pasiring sa too na lado Kun nahihiling niya duman an mga kahoy na makusog, matitibay, aram niyang marhay kun sinda nagluluya o nagluluya. dapat gumamit nin dakulang pag-iingat tanganing malikayan an nagdadangadang na peligro. Kan hinapot kun tano ta an saro dapat na maghiling sana sa too, an sarong gurang na lalaki marikas na nagsimbag: "An too na lado sadiri mo; an wala na lado maraot asin sadiri nin ibang tawo."" '''Fay Cooper Cole, The Wild Tribes of Davao District, Mindanao (1913)'''<ref name="FCC">{{cite book |title= The Wild Tribes of Davao District, Mindanao|last=Cole|first=Fay-Cooper |year=1913 |publisher=Field Museum of Natural History|url=http://www.gutenberg.org/files/18273/18273-h/18273-h.htm}}</ref> "Pan-áu-ag-táu-ag sa ''li-mó-kon''. Dawa ngani sa kapinunan kan ordinaryong mga pagbaklay an konsultasyon sa gamgam na sabong iyo an pangenot na importansya, alagad bago an sarong ekspedisyon sa gera ini nagkakaigwa nin solemnidad na bakong nakaugalean sa ordinaryong mga okasyon. An seremonya na ini iyo an huri sa gabos na ginigibo sa pagmartsa na nag-aandam. An parapakilaban na padi nagbirik pasiring sa agihan asin kinaolay an dai naheheling na salampati, na nakikimaherak dian na umawit nin makosog hale sa tamang direksion asin sa siring magdeklarar kun baga puede sindang magpadagos o dai. Sa saro sa mga pangyayari na nag-abot sa irarom kan sakuyang personal na obserbasyon, an sarong sadit na dai pa napapatos na bagas ibinugtak sa sarong troso para sa regalement kan gamgam na omen, asin an sarong ataman na gamgam na omen sa sarong kataid na harong pig-alog asin pinakakan asin hinagad na apodon an saiyang mga layas na agom sa nakapalibot na kagubatan tanganing magkanta kan awit nin kapangganahan. Dakul sa banda an nag-aarog sa kurahaw kan gamgam na pawikan bilang dugang pang pag-akit tanganing makakua nin simbag gikan sa mga gamgam na layas na omen na tibaad yaon sa pagtaraid. Ginigibo ini sa paagi nin pagbugtak kan mga kamot na nakakrus, an palad sa ibabaw kan palad asin an thumb sa kataid kan thumb. An labot sa pag-oltanan kan mga palad dapat na mahigot na sarado, na nagwawalat nin bukas na labot sa pag-oltanan kan mga muro. An nguso pigbubugtak sa hiwa na ini asin sa paagi nin paghuyop nin mga huyop an Manóbo nakakaprodusir nin tanog na natural na gayo tanganing makapukaw sa kadaklan na kaso nin simbag gikan sa sarong salampati na pwedeng yaon sa distansya nin pagdangog. Sa katunayan, midbid ko an mga gamgam na minarani sa laog nin distansya kan mga artipisyal na tanog." == Mga toltolan== {{reflist}} {{poon}} [[Kategorya:Mitolohiya kan Filipinas]] [[Kategorya:Mga gamgam na alamat]] 836wgfyaeuj6098v77x5qinaf2tvfda 0 55600 303930 303391 2026-04-09T02:44:44Z Filipinayzd 7 303930 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipino na parahabol nin tela}} {{Infobox artist | name = Lang Dulay | image = T'nalak weaving Tboli (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Naghahabol nin T'nalak na Tboli | birth_name = <!-- only use if different than name --> | birth_date = {{Birth date|1928|8|3}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2015|4|30|1928|8|3}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | education = | alma_mater = | known_for = Paghahabol nin [[T'nalak]] | notable_works = | style = Tradisyonal na disenyo kan mga T'boli | movement = | spouse = | partner = | awards = [[Gawad sa Manlilikha ng Bayan|Premyo para sa Kaglalang kan Nasyon]] | elected = | patrons = | memorials = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | honorific_prefix = Bai }} [[Ladawan:Lang Dulay.jpg|thumb|Lang Dulay, Manlilikha ng Bayan]] Si '''Lang Dulay''' (Agosto 3, 1928 – Abril 30, 2015)sarong bantog na parahabol tradisyonal na Filipino asin resipyente kan National Living Treasures Award, na binibisto sa saiyang pagkamaster sa paghabol nin T'nalak, sarong tela na may kahulugan sa kultura para sa mga tawong T'boli. An T'nalak igwa nin mga komplikadong disenyo asin buhay na mga kolor na nagpapahiling kan mga istorya asin mga halaga kan komunidad, na parati inspirasyon kan mga bisyon kan parahabol. Sa ibong kan mga agyat gikan sa modernisasyon, idinusay ni Dulay an saiyang buhay sa pagpreserbar kan saiyang pamana sa paagi nin pagtukdo sa mga hoben na henerasyon kan arte nin T'nalak. An saiyang mga kontribusyon sa kulturang Pilipino asin pagkomiter sa saiyang gibo nagpakusog kan saiyang estado bilang sarong kultural na icon asin parasurog kan mga tradisyonal na arte, na nagsisiguro na an legasiya kan T'nalak nagdadanay. Siya pigtatawan nin kredito sa pagpreserbar kan tradisyon kan saiyang banwaan na paghabol nin ''[[T'nalak]]'', sarong tinina na tela na gibo sa pinong hibla nin [[abaka]]<ref name="ncca"/> ==Biograpiya== Namundag kan Agosto 3, 1928,<ref name="calendar">{{cite web|title=Official Calendar|url=http://www.officialgazette.gov.ph/calendar/|website=Official Gazette of the Republic of the Philippines|accessdate=23 October 2017}}</ref> Si Lang Dulay sarong prinsesang [[mga tawong T'boli|T'boli]]<ref name="cnn">{{cite news|last1=Francisco|first1=Abner|title=T'boli princess in a coma|url=http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html|accessdate=25 October 2017|work=CNN Philippines|date=30 April 2015|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026013335/http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html|url-status=dead|archivedate=26 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026013335/http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html}}</ref> gikan sa rona nin [[Lake Sebu, South Cotabato|Lake Sebu]] sa [[South Cotabato]]. Inot niyang nanodan an paghabol sa edad na 12 sa saiyang ina na si Luan Senig. Midbid siya sa pagmantenir kan paggamit kan tradisyonal na mga motibo sa paghabol nin T'nalak sa tahaw kan komersyalisasyon kan gibo na nahiling an pag'introdusir nin mas modernong mga disenyo kan mga bakong T'bolis.<ref name="ncca">{{cite web|title=National Living Treasures: Lang Dulay|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/gamaba/national-living-treasures-lang-dulay/|publisher=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=25 October 2017|date=5 May 2015}}</ref> Siya igwa nin mental na repertoire na mga 100 na mga padron asin disenyo:<ref name="rappler"/> an iba sa mga ini nakabase sa [[Sining sa pangaturugan|an saiyang mga pangaturugan]], kaya an paglaladawan saiya bilang sarong "manghahabol nin pangaturugan".<ref name="cnn"/> Si Lang Dulay nagmukna nin Manlilikha ng Bayan Center workshop sa saiyang ginikanan na banwaan tanganing ipalakop an tradisyonal na arte nin paghabol nin T'nalak asin kan 2014, lima sa saiyang mga makoapo an nagin mga parahabol.<ref name="rappler">{{cite news|last1=Lagsa|first1=Bobby|title=Lang Dulay, living national treasure|url=https://www.rappler.com/news/65661-lang-dulay-national-treasure|accessdate=25 October 2017|work=Rappler|date=9 August 2014}}</ref> Si Lang Dulay na-coma kan amay na parte kan 2015<ref name="cnn"/> asin nagadan kan Abril 30 kan parehong taon.<ref name=philstar/> ===Pagmidbid=== Siya tinawan kan [[Nasyunal na Premyo sa Buhay na Kayamanan (Filipinas)|Nasyunal na Premyo sa Buhay na Kayamanan]] kan 1998.<ref name="rappler"/> Kan parehong taon, an saiyang mga obra itinampok sa sarong eksibit sa [[Smithsonian Institution]] sa [[Washington, D.C.]] sa Estados Unidos bilang parte kan mga selebrasyon kan [[Aldaw nin Katalingkasan (Filipinas)#Sentenaryo|Ikasarong-gatos na taon na anibersaryo kan Katalingkasan kan Filipinas]].<ref name=philstar>{{cite news|last1=Macairan|first1=Evelyn|title=National treasure T’boli weaver Lang Dulay, 91|url=http://www.philstar.com/headlines/2015/05/02/1450269/national-treasure-tboli-weaver-lang-dulay-91|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319045344/http://www.philstar.com/headlines/2015/05/02/1450269/national-treasure-tboli-weaver-lang-dulay-91|accessdate=25 October 2017|work=The Philippine Star|date=2 May 2015|archive-date=19 March 2017}}</ref> ==References== {{reflist}} {{National Living Treasures of the Philippines}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Dulay, Lang}} [[Kategorya:Mga parahabol na Filipino]] [[Kategorya:Mga Nasyunal na Buhay na Kayamanan kan Filipinas]] [[Kategorya:Mga tawo sa South Cotabato]] [[Kategorya:1928 na mga pagkamundag]] [[Kategorya:mga nagadan sa 2015]] [[Kategorya:Mga artistang Pilipino kan ika-20 siglo]] [[Kategorya:Mga artistang Pilipino sa ika-21 siglo]] cb2fhrkw9359p3im1z9wbpay6mowbnk 303931 303930 2026-04-09T02:45:19Z Filipinayzd 7 303931 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipino na parahabol nin tela}} {{Infobox artist | name = Lang Dulay | image = T'nalak weaving Tboli (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = Naghahabol nin T'nalak na Tboli | birth_name = <!-- only use if different than name --> | birth_date = {{Birth date|1928|8|3}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2015|4|30|1928|8|3}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | education = | alma_mater = | known_for = Paghahabol nin [[T'nalak]] | notable_works = | style = Tradisyonal na disenyo kan mga T'boli | movement = | spouse = | partner = | awards = [[Gawad sa Manlilikha ng Bayan|Premyo para sa Kaglalang kan Nasyon]] | elected = | patrons = | memorials = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | honorific_prefix = Bai }} [[Ladawan:Lang Dulay.jpg|thumb|Lang Dulay, Manlilikha ng Bayan]] Si '''Lang Dulay''' (Agosto 3, 1928 – Abril 30, 2015)sarong bantog na parahabol tradisyonal na Filipino asin resipyente kan National Living Treasures Award, na binibisto sa saiyang pagkamaster sa paghabol nin T'nalak, sarong tela na may kahulugan sa kultura para sa mga tawong T'boli. An T'nalak igwa nin mga komplikadong disenyo asin buhay na mga kolor na nagpapahiling kan mga istorya asin mga halaga kan komunidad, na parati inspirasyon kan mga bisyon kan parahabol. Sa ibong kan mga agyat gikan sa modernisasyon, idinusay ni Dulay an saiyang buhay sa pagpreserbar kan saiyang pamana sa paagi nin pagtukdo sa mga hoben na henerasyon kan arte nin T'nalak. An saiyang mga kontribusyon sa kulturang Pilipino asin pagkomiter sa saiyang gibo nagpakusog kan saiyang estado bilang sarong kultural na icon asin parasurog kan mga tradisyonal na arte, na nagsisiguro na an legasiya kan T'nalak nagdadanay. Siya pigtatawan nin kredito sa pagpreserbar kan tradisyon kan saiyang banwaan na paghabol nin ''[[T'nalak]]'', sarong tinina na tela na gibo sa pinong hibla nin [[abaka]]<ref name="ncca"/> ==Biograpiya== Namundag kan Agosto 3, 1928,<ref name="calendar">{{cite web|title=Official Calendar|url=http://www.officialgazette.gov.ph/calendar/|website=Official Gazette of the Republic of the Philippines|accessdate=23 October 2017}}</ref> Si Lang Dulay sarong prinsesang [[mga tawong T'boli|T'boli]]<ref name="cnn">{{cite news|last1=Francisco|first1=Abner|title=T'boli princess in a coma|url=http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html|accessdate=25 October 2017|work=CNN Philippines|date=30 April 2015|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026013335/http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html|url-status=dead|archivedate=26 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026013335/http://cnnphilippines.com/regional/2015/04/30/Tboli-princess-in-a-coma.html}}</ref> gikan sa rona nin [[Lake Sebu, South Cotabato|Lake Sebu]] sa [[South Cotabato]]. Inot niyang nanodan an paghabol sa edad na 12 sa saiyang ina na si Luan Senig. Midbid siya sa pagmantenir kan paggamit kan tradisyonal na mga motibo sa paghabol nin T'nalak sa tahaw kan komersyalisasyon kan gibo na nahiling an pag'introdusir nin mas modernong mga disenyo kan mga bakong T'bolis.<ref name="ncca">{{cite web|title=National Living Treasures: Lang Dulay|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/gamaba/national-living-treasures-lang-dulay/|publisher=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=25 October 2017|date=5 May 2015}}</ref> Siya igwa nin mental na repertoire na mga 100 na mga padron asin disenyo:<ref name="rappler"/> an iba sa mga ini nakabase sa [[Sining sa pangaturugan|an saiyang mga pangaturugan]], kaya an paglaladawan saiya bilang sarong "manghahabol nin pangaturugan".<ref name="cnn"/> Si Lang Dulay nagmukna nin Manlilikha ng Bayan Center workshop sa saiyang ginikanan na banwaan tanganing ipalakop an tradisyonal na arte nin paghabol nin T'nalak asin kan 2014, lima sa saiyang mga makoapo an nagin mga parahabol.<ref name="rappler">{{cite news|last1=Lagsa|first1=Bobby|title=Lang Dulay, living national treasure|url=https://www.rappler.com/news/65661-lang-dulay-national-treasure|accessdate=25 October 2017|work=Rappler|date=9 August 2014}}</ref> Si Lang Dulay na-coma kan amay na parte kan 2015<ref name="cnn"/> asin nagadan kan Abril 30 kan parehong taon.<ref name=philstar/> ===Pagmidbid=== Siya tinawan kan [[Nasyunal na Premyo sa Buhay na Kayamanan (Filipinas)|Nasyunal na Premyo sa Buhay na Kayamanan]] kan 1998.<ref name="rappler"/> Kan parehong taon, an saiyang mga obra itinampok sa sarong eksibit sa [[Smithsonian Institution]] sa [[Washington, D.C.]] sa Estados Unidos bilang parte kan mga selebrasyon kan [[Aldaw nin Katalingkasan (Filipinas)#Sentenaryo|Ikasarong-gatos na taon na anibersaryo kan Katalingkasan kan Filipinas]].<ref name=philstar>{{cite news|last1=Macairan|first1=Evelyn|title=National treasure T’boli weaver Lang Dulay, 91|url=http://www.philstar.com/headlines/2015/05/02/1450269/national-treasure-tboli-weaver-lang-dulay-91|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319045344/http://www.philstar.com/headlines/2015/05/02/1450269/national-treasure-tboli-weaver-lang-dulay-91|accessdate=25 October 2017|work=The Philippine Star|date=2 May 2015|archive-date=19 March 2017}}</ref> ==References== {{reflist}} {{National Living Treasures of the Philippines}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Dulay, Lang}} {{poon}} [[Kategorya:Mga parahabol na Filipino]] [[Kategorya:Mga Nasyunal na Buhay na Kayamanan kan Filipinas]] [[Kategorya:Mga tawo sa South Cotabato]] [[Kategorya:1928 na mga pagkamundag]] [[Kategorya:mga nagadan sa 2015]] [[Kategorya:Mga artistang Pilipino kan ika-20 siglo]] [[Kategorya:Mga artistang Pilipino sa ika-21 siglo]] 0ku8kjhx7lu5y551ohpxhhn9e50hivt 0 55637 303962 303292 2026-04-09T04:46:39Z Filipinayzd 7 303962 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Clouds_near_Mt._Pulag.jpg|thumb|[[Bukid Pulag|An Bukid nin Pulag]] iyo an erokan kan mga espiritung ''tinmongao'' asin an sagradong pahingaloan kan mga kalag kan [[Ibaloi|mga Ibaloi]] asin iba pang etnikong mga tawo sa lugar. <ref name="Picaña">{{Cite news|last1=Picaña|first1=Thom H.|date=February 10, 2018|title=Benguet Folk to Appease Mount Pulag Spirits}}</ref>]] [[Ladawan:Lumiang,_Burial_Cave.jpg|thumb|Sarong [[Katutubong Kankanaey|Kankanaey]] burial cave sa [[Sagada]] na may mga lungon na nakatambak tanganing makabilog nin sarong sky burial sa laog nin sarong lungib.]] [[Ladawan:Angono_Petroglyphs.jpg|thumb|An lanob na gapo kun saen makukua an mga Angono Petroglyphs . An lugar pigkokonsiderar na sarong ''dambana'' huli sa presensya kan mga suanoy na pigura na nakadrowing sa mga lanob na gapo para sa mga katuyuhan nin pagpaomay. Ini nadiskubre giraray kan 1965 sana.]] [[Ladawan:Mt.Mayon_tam3rd.jpg|thumb|[[Bulkan Mayon|An Mayon]] sarong sagradong bulkan sa [[Bikolnon|mga tawong Bikolano]] . Iyan an harong kan saindang pinakahalangkaw na diyos na si Gugurang.]]   An '''mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar kan Pilipinas''' mga lugar na pighihiling na banal sa laog kan mga katutubong relihiyon kan mga katutubong Filipino . An mga lugar na ini sa parate nagseserbing basehan para sa pakikikomunikar sa kinaban nin mga espiritu, nangorogna sa mga dios-dios asin espiritu nin mga apoon. Sa nagkapirang kaso, sinda nagpupunsionar man bilang mga pangataman para sa mga lungon kan mga apoon, siring man sa mga estatuwa o iba pang bagay na naglaladawan nin mga banal na entidad. == Pangkalahatan na Paghiling == An mga suanoy na Pilipino asin mga Pilipino na padagos na nagsusunod sa mga katutubong relihiyon na folk kan Pilipinas sa pankagabsan mayo nin inaapod na "templo" nin pagsamba sa irarom kan konteksto na aram kan mga dayong kultura. <ref name="Scott1994"/> <ref name="Stephen K. Hislop 1971">{{Cite journal|last=Hislop|first=Stephen K.|date=1971|title=Anitism: A Survey of Religious Beliefs Native to the Philippines|url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-09-02-1971/hislop-anitism-survey-religious%20beliefs-native-philippines.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Blumentritt|first=Ferdinand|date=1894|title=Alphabetisches Verzeichnis der bei den philippinischen Eingeborenen üblichen Eigennamen, welche auf Religion, Opfer und priesterliche Titel und Amtsverrichtungen sich beziehen. (Fortsetzung.)}}</ref> Alagad, igwa sinda nin mga sagradong santuaryo, na inaapod man na mga harong nin mga espiritu . <ref name="Scott1994" /> Pwede ining magkaiba sa kadakulaan poon sa saradit na platapormang may atop, sagkod sa mga estruktura na kapareho kan sarong sadit na harong (alagad mayong lanob), sagkod sa mga santuaryo na kaagid kan mga pagoda, orog na sa timog kun saen an mga enot na moske pigmodelo man sa parehong paagi. An mga santuaryo na ini midbid sa manlaen-laen na katutubong termino, na nakadepende sa asosasyon kan grupong etniko. Pwede man ining gamiton bilang mga lugar na lalagan ''nin mga tawo'' asin mga kaban kan mga apoon. Sa mga Bikolano, ''an mga tawo'' pigtitipig man sa laog kan mga sagradong kuweba na inaapod na ''moog'' . <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918">{{Cite book|title=The History of Philippine Civilization as Reflected in Religious Nomenclature|last=Kroeber|first=A. L.|date=1918|publisher=By Order of the Trustees|series=Anthropological Papers of the American Museum of Natural History, Vol. 19, Part 2|location=New York|pages=35–37|hdl=2246/286|hdl-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cole|first=Fay-Cooper|title=The Tinguian; Social, Religious, and Economic Life of a Philippine Tribe|date=1922}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Religions and Missionaries around the Pacific, 1500–1900|last=Zaide|first=Gregorio F.|date=2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-90478-0|editor-last=Storch|editor-first=Tanya|series=The Pacific World, Vol. 17|chapter=Filipinos Before the Spanish Conquest Possessed a Well-Ordered and Well-Thought-Out Religion}}</ref> Durante nin nagkapirang seremonya, ''an mga anito'' sinasamba paagi sa temporaryong mga altar na harani sa sagradong mga lugar. An mga ini inapod na ''latangan'' o ''lantayan'' sa Bisayan asin ''dambana'' o ''lambana'' sa Tagalog. An mga altar na ini na gibo sa kawayan o [[Huyo|rattan]] magkapareho sa pundamental na konstruksyon sa kadaklan kan Pilipinas. An mga ini magsalang saradit na plataporma na mayong atop o mga nakatindog na poste na nabaak sa poro (kapareho kan tiki torch ). Nagkapot sinda nin kabanga na mga ubak nin niyog, metal na mga plato, o mga garapon <nowiki><i id="mwZg">na martaban</i></nowiki> bilang lalagan para sa mga dolot. ''An Taotao'' pwede man minsan ibugtak sa mga platapormang ini. <ref name="Scott1994"/> <ref name="L. Kroeber 1918"/> An ibang klase nin sagradong lugar o mga bagay na sinasamba kan ''diwata'' kabali an materyal na manipestasyon kan saindang mga rona. An pinakalakop na pig-oomaw iyo an [[Balete (kahoy)|mga kahoy ''na balete'']] (na inaapod man na ''nonok'', ''nunuk'', ''nonoc'', asin iba pa) asin mga anthills o mga bulod nin anay ( ''punso'' ). An iba pang halimbawa iyo an mga bukid, mga talon, mga kakahuyan, mga bahura, asin mga kuweba. <ref name="Scott1994">{{Cite book|url=https://archive.org/details/BarangaySixteenthCenturyPhilippineCultureAndSociety|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|date=1994|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref> <ref name="Stephen K. Hislop 1971"/> <ref>{{Cite book|title=Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs|last=Potet|first=Jean-Paul G.|date=2017|publisher=Lulu Press|location=Morrisville, North Carolina|page=235}}</ref> <ref>{{Cite book|title=History of the Filipino People|last=Agoncillo|first=Teodoro A.|last2=Alfonso|first2=Oscar M.|date=1969|publisher=Malaya Books|edition=Revised|location=Quezon City|page=42}}</ref> <ref name="Demetrio1973">{{Cite journal|last=Demetrio|first=Francisco R.|date=1973|title=Philippine Shamanism and Southeast Asian Parallels|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-11-02-1973/demetrio-philippine%20shamanism%20southeast%20asian%20parallels%20.pdf}}</ref> === Terminolohiya === An lambang etnikong grupo sa Filipinas igwa nin sadiring mga termino manungod sa saindang mga santuaryo asin sagradong mga lugar, na manlaen-laen an bilang. * Itneg : ''tangpap'', ''pangkew'', ''alalot'', ''balaua'', ''kalangan'', <ref name="L. Kroeber 1918"/> ''saloko'', ''palaan'' <ref name="Scott1994"/> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Katutubong Bontok|Bontok]] : ''sakolong'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Tagalog|Tagalog]] : ''dambana'', ''lambana'', <ref name="Blumetritt1894">{{Cite journal|last=Blumentritt|first=Ferdinand|date=1894|title=Alphabetisches Verzeichnis der bei den philippinischen Eingeborenen üblichen Eigennamen, welche auf Religion, Opfer und priesterliche Titel und Amtsverrichtungen sich beziehen. (Fortsetzung.)|url=https://books.google.com/books?id=LLVBAAAAYAAJ&pg=PA147}}</ref> ''simbahan'', ''ulango'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Bikolnon|Bicolano]] : ''moog'', <ref name="Scott1994" /> ''salagnat'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Tagbanwa]] : ''sirayangsang'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Bisaya : ''magdantang'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Bisaya|Visayan (general)]] : ''latangan'', ''lantayan'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Subanen ''maligai'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Teduray : ''tenin'', <ref name="L. Kroeber 1918" /> ''ranga'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Lumad|Bagobo]] : ''buis'', ''parabunnian'', <ref name="L. Kroeber 1918" /> ''tambara'', ''tigyama'', ''balekat'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Tausug|Tausūg]] : ''langnggal'' <ref>{{Cite journal|last=Quiling Arquiza|first=Mucha-Shim|date=2006|title=Philippine Ethnic and Muslim Minorities: Educating Children the Traditional Way}}</ref> [[Ladawan:View_on_the_half_way_to_Kayangan_Lake_-_panoramio.jpg|thumb|An mga danaw kan Coron iyo an sagradong harong kan sarong diyos na kugita na iginagalang kan mga [[Tagbanwa]] .]] [[Ladawan:Enchanted_Balete_Tree_in_Lazi.JPG|thumb|Sarong 400-anyos [[Balete (kahoy)|na poon ''nin balete'']] sa [[Lazi|Lazi, Siquijor]] . An kahoy sarong santuaryo na harong kan sarong lokal na diyos-diyosan sa mga tawong Bisaya .]] [[Ladawan:Sharp_stalagmites_at_the_floor_of_Langun-Gobingob_cave.jpg|thumb|An Langun-Gobingob Cave System sa laog kan interior kan Samar sarong sagradong istaran para sa [[Mga Waray-Waray|mga tawong Waray]] .]] == Mga sagradong lugar na gibo nin tawo == An santuaryo pwedeng sarong sagradong estruktura na itinogdok gamit an manlaen-laen na materyales, depende sa lokalidad, alagad an usual na estruktura kan santuaryo gibo sa katutubong [[kahoy]] na may mga atop [[Nipa|na nipa]] . Mayo nin metal na pako na ginamit sa paggibo kaini. An mga pidaso nin kahoy pighuhurma sa paagi na an lambang bloke mahigot na magdudukot sa lambang saro. Kasabay kaini, an mga bogkos kan kahoy pinapakusog kan mga pidaso [[Huyo|nin rattan]] . Kadaklan sa mga estrukturang ini nin gibo nin tawo na santuaryo (kaiba an mga materyales na itinalaga sa mga tradisyon sa santuaryo arog kan mga estatuwa na istaran kan mga anitos, mga estatuwa na itinagama para sa mga gawi sa paglobong sa maabot na panahon, asin mga dokumento na may mga katutubong kasuratan asin kaligrapiya) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mhBgAwAAQBAJ&q=Likha&pg=PA24|title=Counterheritage: Critical Perspectives on Heritage Conservation in Asia|last=Byrne|first=Denis|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-81318-9|location=New York}}</ref> sa kamondoan nadestroso <ref>{{Cite news|last=Ordoñez|first=Minyong|date=August 18, 2012|title=Love and Power Among the 'Conquistadors'|work=Inquirer Lifestyle|url=https://lifestyle.inquirer.net/62474/love-and-power-among-the-conquistadors/}}</ref> kan mga Kastila sa ika-16 na siglo mantang an pagbabago kan daga an mga estruktura nin santuaryo itinogdok sa mga sementeryo nin Katoliko o mga lokasyon para sa mga simbahan nin Katoliko Romano. An ''Relacion de las Yslas Filipinas'' kan 1582 nagrekord kan eksistensya nin mga suanoy na sagradong estruktura na igwa nin " ''sanggatos o duwang gatos'' [mga estatuwa nin idolo]", na an mga Kastila gabos sinulo asin rinaot. An mga idolong ini iyo an mga estatuwa kan mga nagadan nang mga namomotan, na ginagamit kan mga katutubo tanganing kontakon an mga espiritu kan saindang nagadan nang apoon o katood asin an mga dios-dios. Dugang pa, si Amoroso asin Abinales (2005) nagsurat na an mga Kastila nagboot man sa mga katutubong kaakian sa paagi nin pwersa na 'mag-ihi' sa mga estatuwa nin idolo kan mga katutubong tawo, sa pagprobar na orog pang tuyaon an mga katutubong tawo asin an saindang mga katutubong relihiyon . An paglinig laban sa mga estrukturang santuaryo asin gabos na bagay na may relasyon sa mga katutubong relihiyon kan mga tawohan kan Pilipinas ipinadagos kan mga Kastila sagkod kan ika-19 siglo, na mayo nang nawalat na mga estruktura sa santuaryo sa bilog na mga lugar na sinasakop kan Korona kan Espanya. == Likas na sagradong lugar == Dugang pa, bakong gabos na santuaryo mga estruktura nin harong. An ibang mga santuaryo pwedeng tradisyonal na bakong-Solnopan na mga sementeryo ( ''libingan'' ), suanoy na mga kagabaan o mga lumang lugar ( ''sinaunang pook'' ), mga salog ( ''ilog'' ), [[Bukid|mga bukid]] ( ''bundok'' ), mga bulod ( ''burol'' ), mga kadagatan ( ''karagatan'' ), [[Bongag|mga kuweba]] ( ''yungib'' ), mga danaw ( ''lawa'' ), mga kagubatan ( ''gubat'' ) mga higanteng ''balete'' ( ''malalae'' ) arog kan saro sa tolong tree sacred Mga Tagalog, an duwa pa iyo an ''kawayan'' o kawayan asin ''buko'' o poon nin niyog), asin iba pang mga lugar na bistado kan natural asin ispiritwal na kinaban, apwera sa mga kalamakan, na inaapod na ''buhay na tubig'' (buhay na tubig) asin pigkokonsidera bilang sagrado alagad delikado sa mga tawong Tagalog kan panahon bago kolonyal huli sa presensya nin mga supernatural na linalang na may peligro sa buhay. An presensya kan mga natural na santuaryo na ini saro sa mga pangenot na rason kun tano ta an mga katutubong sistema nin pagtubod padagos na nag-eksister sa ibong kan gabos na pagraot kan mga estruktura kan santuaryo na ipinaotob kan mga Kastila. Huli sa kolonisasyon, mayoriya kan mga katutubong gawi sa santuaryo nawara, nabanga nin grabe, o nasupsop sa mga gawi na Kristiyano, arog kan kaso sa mga gawi nin debosyon kan mga peregrino sa Bukid Makiling, na igwa nin mga gawi na Katoliko asin katutubong imbuelto. An dai naliwat na mga gawi sa santuaryo kan mga grupong etnikong Pilipino kapareho kan mga gawi sa santuaryo sa Asya, arog kan mga gawi sa santuaryo sa [[Hapon]], [[Bali]], asin [[Indya|India]] . == Pambihirang mga sagradong lugar == [[Ladawan:Kalatungan_mountain_range_lantapan_view.JPG|thumb|[[Bukid Kalatungan|An Bukid Kalatungan]] iyo an erokan kan sarong sagradong kagubatan nin Igmale'ng'en na halangkaw an paghiling kan mga tawo sa lugar, orog na kan mga Talaandig. ]] [[Ladawan:Hinatuan_enchanted_river.jpg|thumb|An Hinatuan Enchanted River protektado kan mga supernatural na linalang na nagtatao nin enkantado na proteksyon sa nagkapirang sira susog sa pagtubod kan mga tawong Surigaonon .]] [[Ladawan:MountApo1.jpg|thumb|[[Bukid Apo|An Bukid nin Apo]] sarong sagradong bukid para sa manlaen-laen na etnikong grupo arog kan mga Bagobo, Manobo, asin Kalagan, asin iba pang mga grupo na nakapalibot sa banal na lugar.]] [[Ladawan:Bud_Bongao.jpg|thumb|An Bud Bongao sarong sagradong bukid na protektado kan mga espiritu gikan sa katutubong relihiyon kan mga Sama-Bajau .]] Kadaklan sa mga natatadang sagradong lugar natural, asin bakong gibo nin tawo, nin huli ta an kadaklan sa mga gibo nin tawo na mga santuaryo biyong rinaot kan mga Kastila sa laog nin 300-taon na Katoliko-kolonyal na panahon poon ika-16 siglo sagkod ika-19 siglo. Alagad, an mga tada kan mga gibo nin tawo na mga santuaryo nadiskubre giraray poon pa kan kabangaan kan ika-20 siglo, arog kan Angono Petroglyphs sa [[Rizal]] na nadiskubre giraray kan 1965 asin an mga Limestone tombs kan Kamhantik sa [[Quezon|probinsya nin Quezon]] na nadiskubre giraray kan 2011. An mga prominente o natural na mga sagrado, alagad an pinakabantog na lugar, iyo an pinakadakol na pagkakaiba-iba alagad an pinakabantog na lugar. iyo an mga bukid asin bulkan. Dugang pa, an mga mitolohikong santuaryo asin sagradong lugar kadakol man sa laog kan manlaen-laen na konsepto na midbid sa mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas . <ref>{{Cite book|title=Centennial Crossings: Readings on Babaylan Feminism in the Philippines|date=2006|publisher=C & E Publishing|others=Foreword by Leticia Ramos Shahani|editor-last=Mangahas|editor-first=Fe B.|location=Quezon City|pages=27, 28, 30|editor-last2=Llaguno|editor-first2=Jenny R.}}</ref> An nagkapirang halimbawa kan kadakol na tradisyonal na sagradong lugar ngonyan iyo an minasunod: * '''[[Siocon|Mount Canatuan]]''' –sarong sagradong bukid sa [[Siocon]], [[Zamboanga del Norte]] para sa mga Subanen people, pinapaniwalaan ninda na an bukid an harong nin mga respetado na espiritu nin kalikasan; an sagradong bukid ginaba kan sarong kompanya ning minahan, asin dakulang parte kaini nagin Canatuan mine, maski may nagpoprotestar na mga katutubo. * '''Pulangi River''' – sarong sagradong salog sa sentral na Mindanao kadto pang panahon; nagkapirang mito an napapabilang igdi siring kan pagpahiling kan Patakoda, <ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City|pages=46–47}}</ref> asin an mga ruta na inagihan kan mga eroe kan epikong Maguindanaon na si Indarapatra asin Sulayman<ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City|pages=48–49, 52–54}}</ref> * '''[[Bulkan Mayon|Mayon Volcano]]''' – harong kan supremong diyos kan [[Bikolnon|Bicolano people]], Gugurang; repositoryo kan sagradong kalayo kan Ibalon; iyan sinasabing nagpuputok, nag-uungal, o nagbubulos nin lava o abo kada an mga tawo naggigibo nin makatatakot na mga krimen, na nagsesenyas sa mga tawo na magsolsol asin haleon an maraot na mga bagay * '''Angono Petroglyphs''' – lanob na apog na tradisyonal na ginagamit para sa mga katuyuhan nin pagpaomay kan mga [[Mga Tagalog|Tagalog people]], na nagdrowing nin mga pigura nin omboy sa lanob tanganing "ipasa" an helang nin sarong aki sa ibabaw kaini.  * '''[[Bukid Pinatubo|Mount Pinatubo]]''' – erokan kan makapangyarihan na [[Mga Pampango|Kapampangan]] na diyos nin bulan, si Apûng Malyari, na iyo man an namamahala sa walong sagradong salog; sa kabaliktaran, an kataraid na [[Bukid Arayat|Mount Arayat]] iyo an erokan kan makapangyarihan na diyos kan saldang nin gera asin kagadanan, si [[Maria Sinukuan|Aring Sinukûan]], na nagtukdo sa mga enot na Kapampangan kan industriya nin metalurhiya, kahoy na pagputol nin kahoy, mga kulturang panggiyera. * '''[[Bukid Pulag|Mount Pulag]]''' –an pinakahalangkaw na bukid sa isla nin Luzon asin istaran kan mga espiritung tinmongao; pigtutubodan na iyo an sagradong pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong [[Ibaloi|Ibaloi people]] asin iba pang etnikong mga tawo<ref name="Picaña">{{Cite news|last1=Picaña|first1=Thom H.|date=February 10, 2018|title=Benguet Folk to Appease Mount Pulag Spirits}}</ref> * '''Bud Bongao''' – sarong sagradong bukid para sa mga tawongSama-Bajau asin [[Mga Tausug|Tausug]] na tawo; binabantayan nin mga espiritu asin mga unggoy sa [[Tawi-Tawi|Tawi-tawi]] * '''[[Bukid Apo|Mount Apo]]''' – an pinakahalangkaw asin pinakadakulang bukid sa Filipinas asin sarong mahiwas na sagradong bukid para sa mga tawong Manobos, Bagobo, Ubos, Atas, Kalagan asin Tagacaolo; an bukid parating inaapod na "lolo" o "gurang";<ref>{{Citation|title=Profile: Mt. Apo Natural Park}}</ref> an nagkapirang etnikong mga tawo duman nagdodolot nin mga sakripisyo sa diyos-diyosan, an Mandarangan, para sa marhay na salud asin mga kapangganahan sa gera; sa mga pagtubod kan mga Bagobo, sinasabi na duwang higanteng eel an nag-eerok sa mga salog kan bukid, an saro nagduman sa sirangan, asin nag-eerok sa semeameel mantang an semeael sa semeael an saro pa nagduman sa sulnupan sa laog kan daga, na sa kahurihurihi nagadan asin nagin mga sulnupan na mga bulod kan Bukid nin Apo; an mga Bagabo nagtutubod man na si Apo Sandawa, dios nin mga panday, nakaistar sa Bukid Apo kaiba an diyos kan pandayan, si Tolus Ka Gomanan, na sinasamba sa sarong ritwal na inaapod na Gomek-gomanan<ref name="ReferenceP" /> * '''[[Bukid Madia-as|Mount Madia-as]]''' – harong kan mga Hiligaynon asin Karay-sarong diyos nin kagadanan, si Sidapa, na nagsusukol kan mortal na buhay sa paagi nin sarong suanoy na kahoy;an mga huring istorya nagsasabi na an magayon na diyos kan bulan, si Bulan, sa kahurihurihi nag-erok kaiba an matibay asin guwapo na si Sidapa sa saiyang harong sa bukid pakatapos nin sarong komplikadong istorya nin pag-agom asin pagligtas, na nagdara sa saindang banal na kasal<ref name="Clark 2016 Origin" /> * '''Hinatuan Enchanted River''' – sarong sagradong salog na pigtutubodan na pinoprotehiran nin mga supernatural na linalang; an mga taga-Surigaonon nagtutubod na an nagkapirang sira sa salog dai madadakop huli sa enkantado na proteksyon<ref>{{Cite news|date=July 4, 2014|title=An Enchanting Visit in Surigao del Sur|work=Philstar Global|url=https://www.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2014/07/04/1342423/enchanting-visit-surigao-del-sur}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 28, 2011|title=The Lost Enchantment of Hinatuan's Enchanted River|work=MindaNews|url=https://www.mindanews.com/travel-lifestyle/2011/03/the-lost-enchantment-of-hinatuan%e2%80%99s-enchanted-river/}}{{Dead link|date=August 2025}}</ref> * '''[[Kanlaon]]''' – sarong sagradong bulkan sa [[Negros|Negros Island]] na napapalibutan nin manlaen-laen na osipon; sarong istorya an nagsasabi na an palibot kaini iyo an harong kan sarong nasyon na pinamamahalaan ni Laon; ini man dating istaran kan sarong halimaw na garo dragon na ginadan kan mga magkaminuruutan, si Kan, sarong hoben na bayani, asin si Laon, sarong hade o datu sa Negros; an huring osipon nagsasabi na an supremong diyosa kan mga Hiligaynon people, si Kanlaon, nag-eerok ngonyan sa bulkan * '''Agusan Marsh''' – sarong mahiwas na sagradong katubigan na pigtutubodan na iyo an istaran kan kadakol na mga espiritung langitnon; An mga [[Lumad|Lumads]] naggigibo kan mga ritwal kan panagtawag tanganing dai madanyaran an sarong bisita sa marsh * '''Biri''' –sarong sagradong isla na may nakakabiglang mga pormasyon nin gapo; An mga [[Mga Waray-Waray|Waray people]] nagtutubod na an Biri iyo an harong kan diosa, si Berbinota, na sa enot sarong magayon na mortal na babae na namamahala sa palibot kan lugar; an mga istorya nagsasabi na an mga enkantado na linalang nagkidnap sa mortal na Berbinota sa pagprobar na gibohon siyang saindang namamahala, na sa kahurihurihi nagdara sa saiyang pagtukaw sa trono bilang sarong diosa<ref>{{Cite news|date=April 5, 2014|title=A Gem of Ages: 7 Island Rock Formations in Northern Samar|language=en-US|work=Inquirer Lifestyle|url=https://lifestyle.inquirer.net/156144/a-gem-of-ages-7-island-rock-formations-in-northern-samar/}}</ref> * '''[[Cuyo|Mount Caimana]]''' – sarong sagradong bukid para sa mga tawong Cuyunon asin sinasabing iyo an erokan kan saindang supremong diyos na Diwata ng Kagubatan; an Cuyunon dati naggigibo nin sarong komplikadong ritwal para sa diyos-diyosan sa alitoktok kan bukid sa panahon kan saiyang kapiyestahan bago an kolonisasyon kan mga Kastila<ref>{{Citation|title=[No title provided]}}</ref> * '''[[Bukid Iraya|Mount Iraya]]''' – sarong sagradong bukid para sa mga Ivatan; igwa nin duwang magkakontrahan na osipon manungod sa bukid, an enot na osipon nagsasabi na an bukid sarong inang diyosa (dawa ngani si Iraya enot na ilinadawan bilang sarong androgynous na diyos bago an kolonisasyon) na pigmamasdan an saiyang mga aki (an mga Ivatan) para sa saindang proteksyon, mantang an ikaduwang osipon nagsasabi na kun an sarong singsing nin mga panganoron minalataw sa alitoktok kan bukid, ako nagsasabi na dai ako nag-aandam para sa pag-andam kan mga tawo sa dai malilikayan na kagadanan nin sarong gurang, sa parate huli sa natural na mga dahelan  * '''[[Benham Rise|Kalipung-awan]]''' – sarong sagradong pangisdaan para sa mga taga [[Catanduanes]] asin norte-sirangan na [[Camarines Sur]] poon pa kan suanoy na panahon; an katutubong pangaran nangangahulugan na "pagsolo-solo gikan sa sarong napapasuway na lugar", na nanonongod sa pagmati kan mga parasira na nagdadakop nin mga buhay sa dagat sa lugar sa laog nin pirang aldaw na mayo an saindang mga pamilya; nasyonal na kultura pigtutukoy an lugar bilang [[Benham Rise|Benham or Philippine Rise]]<ref>{{Cite news|date=August 22, 2017|title=On Untranslatable Words from Philippine Languages|work=CNN Philippines Life|url=https://cnnphilippines.com/life/culture/2017/08/22/untranslatable-words.html|accessdate=March 19, 2026|archivedate=December 18, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201218052600/https://cnnphilippines.com/life/culture/2017/08/22/untranslatable-words.html}}</ref> * '''Langun-Gobingob Caves''' – sarong sagradong sistema nin kuweba sa [[Samar (isla)|Samar]] na pigtutubodan na iyo an erokan kan mga suanoy na espiritu asin an pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong [[Mga Waray-Waray|Waray]]; ini an ikaduwang pinakadakulang sistema nin kuweba sa Asya. * '''[[Siquijor]]''' – an bilog na islang probinsya nin Siquijor sarong sagradong lugar poon pa kan suanoy na mga panahon huli sa mga kaugnay na mistikong tradisyon asin lugar; an osipon nagsasabi na an isla nag-itaas gikan sa dagat pagkatapos nin sarong makusog na linog * '''[[Lubuagan|Mount Kechangon]]''' – sarong sagradong bukid sa [[Lubuagan|Lubuagan, Kalinga]], na iyo an istaran kan mga tinakchi, sarong lahi nin misteryoso asin iginagalang na marhay na mga linalang sa kalikasan na nag-eerok sa bukid na midbid bilang an "mga tawong dai nahihiling"; may mga istorya na nagsasabi na an tinakchi pwedeng gumamit nin teleportasyon asin dai nahihiling, parati tanganing ingatan an naturalesa asin an mga hayop kaini * '''[[New Bataan|Mount Pandadagsaan]]''' – sarong sagradong bukid para sa kadakol na etnikong grupo arog kan mga tawong Mandaya sa [[New Bataan|New Bataan, Compostela Valley]]; protektado kan manlaen-laen na mga diyos kan naturalesa; an mga tawong nagriribok sa lugar o nagduduman na mayo nin banal na pagtogot sinasabing naliligaw asin minadaog sa kabukidan. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> * '''[[Romblon]]''' – an mga isla nin Romblon iyo an istaran kan dakol na sagradong kuweba na ginamit kan mga apoon kan etnikong mga tawong [[Tataramon na Asi|Asi]], [[Tataramon na Onhan|Onhan]], asin [[Tataramon na Romblomanon|Romblomanon]]; an pinakabantog kaini iyo an Ipot Cave sa isla nin Banton, kun saen nakua an pinakagurang na warp ikat na tela sa Sur-subangan na Asya * '''Kamhantik''' – sarong sagradong lugar sa probinsya nin [[Quezon]] na pano nin mga pambihirang lungon na apog na ginibo sa pag'oltan kan 890–1030 AD; an mga lokal nagtutubod na an mga lolobngan na gibo sa gapong apog asin an mga bagay na kaiba kaini ginibo kan mga diyos-dios sa kagurangan; an lugar sinamsaman kan mga Amerikano bago pa man ginibo an tamang pagsiyasat sa arkeolohiya<ref>{{Cite news|date=September 20, 2012|title=Remains of 1,000-Year-Old Village Unearthed in Philippines|work=New York Daily News|url=https://www.nydailynews.com/news/world/remains-1-000-year-old-village-unearthed-philippines-article-1.1163639}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 20, 2012|title=1,000-Year-Old Village Found in Philippines|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/9556537/1000-year-old-village-found-in-Philippines.html}}</ref> * '''Sabuluag''' –mga isla sa sirangan kan Iloilo na midbid sa mga sagradong kuweba, mga tada kan suanoy na mga apoon, asin mga enkantado asin dai nahihiling na mga linalang na nag-uurong-sulong sa bilog na mga isla; linalang kan mga primordial na higante na Ilohaylo asin Necrosamo sa mitolohiyang Hiligaynon;durante kan kolonisasyon kan mga Kastila, darakulaon na mga tulang nin tawo an nakua sa kuweba kan Bakwitan, na iyo an nagin dalan kan pagbabago kan pangaran kan mga grupo nin isla na magin "Islas de Gigantes".  * '''Mount Makiling''' – sarong sagradong bukid sa timog na Luzon, na pigtutubodan na istaran ni [[Maria Makiling|Makiling]], sarong diyosa na sinugo kan Tagalog na supremong diyos na si [[Bathala]] tanganing tabangan an katawohan sa lugar; an bukid halangkaw an koneksyon sa mga balaog kan naturalesa; nin huli sa importansya kaini, an manlaen-laen na relihiyosong sekta ginibo an bukid na sarong taonan na lugar nin pag-pilgrimage * '''Mount Mantalingajan''' – sarong sagradong bukid na iginagalang kan mga lokal na etnikong grupo bilang "bukid kan mga diyos" sa sur na [[Palawan]]; sarong suanoy na lahi na bisto sa apod na Tau't Daram (Mga Tawo kan Banggi) pigtutubodan na nag-eerok sa mga kanopi kan kagurangan kan bukid, na pig-iistorya kan mga awit kan mga tawo na pigtutukoy an lahi bilang "an mga anino". * '''Mount Lantoy''' – sarong sagradong bukid sa timog kan [[Cebu]], na pigtutubodan na istaran kan diosa na si [[Maria Cacao|Cacao]], na nag-eerok sa sarong kuweba asin nagmamantenir nin sarong klase nin plantasyon sa laog kan bukid; an diosa sinasabing nagpapabakal kan saiyang mga produkto sa paagi nin paglayag kan saiyang bulawan na barko hale sa sarong haraning salog pasiring sa dagat<ref name="Clark 2016 Diwata" /> * '''Ticao''' – sarong isla sa sirangan kan [[Masbate]], na istaran kan rinibong mga artifact, kabali an mga suanoy na ngipon nin tawo, mga garapon sa paglubong, mga seramika, mga aksesorya, mga suanoy na inskripsyon sa gapo, mga petrograpo sa kuweba, asin mga petrogylph sa kuweba; an mga kultural na tanawon kan isla, orog na an mga kuweba kaini, pigtutubodan na iyo an istaran kan manlaen-laen na espiritu nin naturalesa kan daga, mantang an katubigan kaini pano nin mga sinag nin manta asin mga espiritu kan dagat * '''[[Zamboanga del Sur|Punta Flechas]]''' – sarong sagradong kadagaan sa poro kan [[Zamboanga del Sur]]; an mga tawong Iranun nagtutubod na an lugar iyo an istaran kan mga espiritu na nagdadaog sa mga alon, na nagpapasakit sa paglayag; an mga pana pigbabadil sa mga gapo kan lugar bilang mga dolot sa mga espiritu; kan panahon nin kolonisasyon, an mga Kastila nagkua nin mga 4,000 na pana sa lugar asin pigngaranan an lugar bilang San Agustin's cape, na nagdara nin kaanggotan gikan sa mga Iranun<ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City}}</ref> == Paglanghad sa mga sagradong lugar == Kadaklan kan mga sagradong santuaryo asin mga natad sa irarom kan mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas sa kasaysayan pinaglapastangan kan mga kabali sa mga pagtubod na Abrahamiko, arin na baga, [[Kristianismo|Kristiyanismo]] asin [[Islam]], asin kan mga paghihingoa kan kolonisasyon asin mga misyonerong relihiyoso, siring man kan saindang mga parasunod. <ref name="Scott1994"/> Manlaen laeng sagrado na lugar kan mga katutubo, kasali an mga altar asin mga bukid, nawara nin respeto asin gin-desecrate kan mga enot na Muslim na misyonaryo asin mga nagkonbert sa Sulu archipelago asin kasadpan na Mindanao. Kun nag-abot an mga Kastila asin nagkolonisar sa kapuluan, kadaklan kan mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa Luzon, Visayas, asin Mindanao, nawara man o gin-distrungka. Nagtao sinda nin krus sa mga sagrado na lugar na dae nin respeto, asin an mga sagrado na bagay gin-hale asin gin-distrungka, habang an mga kolonizador sinunog an mga sagrado na lugar kan mga lokal. Dakul na mga sagrado na bukid, danaw, asin isla an binago an ngaran kan mga kolonizador, asin an iba, arog kan kaso nin Bukid San Cristobal, pinintasan nin husto, maski na an mga lugar may sagrado na pinagmulan.<ref name="Scott1994"/> Sa modernong panahon, padagos an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino. Kasali digdi an pagtukdo nin mga krus Kristiyano sa mga sagrado na bukid, arog kan sa Mount Kabunian sa Bakun; an ilegal na pagputol nin kahoy, arog kan sa Mount Data sa Benguet; an destruktibong pagmimina sa mga sagrado na bukid na ngonian ginagibo nin mga kompanya nin mina; asin an pagbag-o nin mga ngaran kan mga sagrado na lugar gikan sa orihinal na lokal na ngaran pasiring sa Ingles o Kastila. An iba, binago an ngaran tanganing pigpintasan na demonyado, maski na sagrado an pinagmulan. <ref name="Scott1994"/> == Pagbalik kan mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar == Aa panahon ngonian, an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino padagos pa. Dakul na impluwensya an modernidad huli sa iba-ibang dinamismo nin relihiyon na dai maiwasan. Maski na dae pa nagbubuo nin dakulang estruktura nin altar, ginagamit nin husto an mga natural na altar arog kan Mount Makiling, Mayon Volcano, Pinatubo Volcano, Mount Pulag, Kanlaon Volcano, Mount Madja-as, Mount Apo, asin iba pa, tanganing mapreserbar an daan na relihiyon. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ca5XDwAAQBAJ&q=likha%2520statue&pg=PA402|title=Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs|last=Potet|first=Jean-Paul G.|date=2017|publisher=Lulu Press|isbn=978-0-244-34873-1|location=Morrisville, North Carolina}}</ref> <ref name="auto6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&dq=likha+statue&pg=PA58|title=Philippine History|last=Halili|first=Maria Christine N.|date=2004|publisher=Rex Book Store|isbn=978-971-23-3934-9|location=Manila}}</ref> An mga altar sa harong padagos na saro sa mga istaran kan mga espesipikong sagradong bagay na naglaladawan o inaatribwir sa mga diyos asin mga espiritu kan mga apoon. <ref>{{Cite book|title=Christian Renewal of Filipino Values|last=Gorospe|first=Vitaliano R|date=1966|publisher=Ateneo de Manila University Press|location=Manila|page=37}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|date=2001|publisher=Punlad Research House|isbn=971-622-006-5|location=Manila}}</ref> <ref name="Scott1994"/> <ref>{{Cite book|title=Filipino Religious Consciousness|last=Maggay|first=Melba Padilla|date=1999|publisher=Institute for Studies in Asian Church and Culture|location=Quezon City}}</ref> == Hilingon man == {{Portal|Philippines|Religion|Myths}} * [[Anito asin Diwata|Diwata]] * Animismo * [[Bathala]] * Mga katutubong relihiyosong pagtubod kan Pilipinas * Katutubo relihiyosong pagtubod kan mga Tagalog * [[Mitolohiyang Pilipino|Mitolohiya kan Pilipinas]] * Rehistro kan Propyedad Kultural kan Pilipinas * Relihiyon sa pre-kolonyal na Pilipinas * Mga sagradong kakahuyan * Mga sagradong kahoy * Dap-ay == Mga Tala == {{Reflist|40em|group=note}} == Mga Reperensya == {{Reflist}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] r6sqlc1wc5sithrq0wv5k7om3mnuizq 303963 303962 2026-04-09T04:47:07Z Filipinayzd 7 303963 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Clouds_near_Mt._Pulag.jpg|thumb|[[Bukid Pulag|An Bukid nin Pulag]] iyo an erokan kan mga espiritung ''tinmongao'' asin an sagradong pahingaloan kan mga kalag kan [[Ibaloi|mga Ibaloi]] asin iba pang etnikong mga tawo sa lugar. <ref name="Picaña">{{Cite news|last1=Picaña|first1=Thom H.|date=February 10, 2018|title=Benguet Folk to Appease Mount Pulag Spirits}}</ref>]] [[Ladawan:Lumiang,_Burial_Cave.jpg|thumb|Sarong [[Katutubong Kankanaey|Kankanaey]] burial cave sa [[Sagada]] na may mga lungon na nakatambak tanganing makabilog nin sarong sky burial sa laog nin sarong lungib.]] [[Ladawan:Angono_Petroglyphs.jpg|thumb|An lanob na gapo kun saen makukua an mga Angono Petroglyphs . An lugar pigkokonsiderar na sarong ''dambana'' huli sa presensya kan mga suanoy na pigura na nakadrowing sa mga lanob na gapo para sa mga katuyuhan nin pagpaomay. Ini nadiskubre giraray kan 1965 sana.]] [[Ladawan:Mt.Mayon_tam3rd.jpg|thumb|[[Bulkan Mayon|An Mayon]] sarong sagradong bulkan sa [[Bikolnon|mga tawong Bikolano]] . Iyan an harong kan saindang pinakahalangkaw na diyos na si Gugurang.]]   An '''mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar kan Pilipinas''' mga lugar na pighihiling na banal sa laog kan mga katutubong relihiyon kan mga katutubong Filipino . An mga lugar na ini sa parate nagseserbing basehan para sa pakikikomunikar sa kinaban nin mga espiritu, nangorogna sa mga dios-dios asin espiritu nin mga apoon. Sa nagkapirang kaso, sinda nagpupunsionar man bilang mga pangataman para sa mga lungon kan mga apoon, siring man sa mga estatuwa o iba pang bagay na naglaladawan nin mga banal na entidad. == Pangkalahatan na Paghiling == An mga suanoy na Pilipino asin mga Pilipino na padagos na nagsusunod sa mga katutubong relihiyon na folk kan Pilipinas sa pankagabsan mayo nin inaapod na "templo" nin pagsamba sa irarom kan konteksto na aram kan mga dayong kultura. <ref name="Scott1994"/> <ref name="Stephen K. Hislop 1971">{{Cite journal|last=Hislop|first=Stephen K.|date=1971|title=Anitism: A Survey of Religious Beliefs Native to the Philippines|url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-09-02-1971/hislop-anitism-survey-religious%20beliefs-native-philippines.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Blumentritt|first=Ferdinand|date=1894|title=Alphabetisches Verzeichnis der bei den philippinischen Eingeborenen üblichen Eigennamen, welche auf Religion, Opfer und priesterliche Titel und Amtsverrichtungen sich beziehen. (Fortsetzung.)}}</ref> Alagad, igwa sinda nin mga sagradong santuaryo, na inaapod man na mga harong nin mga espiritu . <ref name="Scott1994" /> Pwede ining magkaiba sa kadakulaan poon sa saradit na platapormang may atop, sagkod sa mga estruktura na kapareho kan sarong sadit na harong (alagad mayong lanob), sagkod sa mga santuaryo na kaagid kan mga pagoda, orog na sa timog kun saen an mga enot na moske pigmodelo man sa parehong paagi. An mga santuaryo na ini midbid sa manlaen-laen na katutubong termino, na nakadepende sa asosasyon kan grupong etniko. Pwede man ining gamiton bilang mga lugar na lalagan ''nin mga tawo'' asin mga kaban kan mga apoon. Sa mga Bikolano, ''an mga tawo'' pigtitipig man sa laog kan mga sagradong kuweba na inaapod na ''moog'' . <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918">{{Cite book|title=The History of Philippine Civilization as Reflected in Religious Nomenclature|last=Kroeber|first=A. L.|date=1918|publisher=By Order of the Trustees|series=Anthropological Papers of the American Museum of Natural History, Vol. 19, Part 2|location=New York|pages=35–37|hdl=2246/286|hdl-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cole|first=Fay-Cooper|title=The Tinguian; Social, Religious, and Economic Life of a Philippine Tribe|date=1922}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Religions and Missionaries around the Pacific, 1500–1900|last=Zaide|first=Gregorio F.|date=2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-90478-0|editor-last=Storch|editor-first=Tanya|series=The Pacific World, Vol. 17|chapter=Filipinos Before the Spanish Conquest Possessed a Well-Ordered and Well-Thought-Out Religion}}</ref> Durante nin nagkapirang seremonya, ''an mga anito'' sinasamba paagi sa temporaryong mga altar na harani sa sagradong mga lugar. An mga ini inapod na ''latangan'' o ''lantayan'' sa Bisayan asin ''dambana'' o ''lambana'' sa Tagalog. An mga altar na ini na gibo sa kawayan o [[Huyo|rattan]] magkapareho sa pundamental na konstruksyon sa kadaklan kan Pilipinas. An mga ini magsalang saradit na plataporma na mayong atop o mga nakatindog na poste na nabaak sa poro (kapareho kan tiki torch ). Nagkapot sinda nin kabanga na mga ubak nin niyog, metal na mga plato, o mga garapon <nowiki><i id="mwZg">na martaban</i></nowiki> bilang lalagan para sa mga dolot. ''An Taotao'' pwede man minsan ibugtak sa mga platapormang ini. <ref name="Scott1994"/> <ref name="L. Kroeber 1918"/> An ibang klase nin sagradong lugar o mga bagay na sinasamba kan ''diwata'' kabali an materyal na manipestasyon kan saindang mga rona. An pinakalakop na pig-oomaw iyo an [[Balete (kahoy)|mga kahoy ''na balete'']] (na inaapod man na ''nonok'', ''nunuk'', ''nonoc'', asin iba pa) asin mga anthills o mga bulod nin anay ( ''punso'' ). An iba pang halimbawa iyo an mga bukid, mga talon, mga kakahuyan, mga bahura, asin mga kuweba. <ref name="Scott1994">{{Cite book|url=https://archive.org/details/BarangaySixteenthCenturyPhilippineCultureAndSociety|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|date=1994|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref> <ref name="Stephen K. Hislop 1971"/> <ref>{{Cite book|title=Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs|last=Potet|first=Jean-Paul G.|date=2017|publisher=Lulu Press|location=Morrisville, North Carolina|page=235}}</ref> <ref>{{Cite book|title=History of the Filipino People|last=Agoncillo|first=Teodoro A.|last2=Alfonso|first2=Oscar M.|date=1969|publisher=Malaya Books|edition=Revised|location=Quezon City|page=42}}</ref> <ref name="Demetrio1973">{{Cite journal|last=Demetrio|first=Francisco R.|date=1973|title=Philippine Shamanism and Southeast Asian Parallels|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-11-02-1973/demetrio-philippine%20shamanism%20southeast%20asian%20parallels%20.pdf}}</ref> === Terminolohiya === An lambang etnikong grupo sa Filipinas igwa nin sadiring mga termino manungod sa saindang mga santuaryo asin sagradong mga lugar, na manlaen-laen an bilang. * Itneg : ''tangpap'', ''pangkew'', ''alalot'', ''balaua'', ''kalangan'', <ref name="L. Kroeber 1918"/> ''saloko'', ''palaan'' <ref name="Scott1994"/> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Katutubong Bontok|Bontok]] : ''sakolong'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Tagalog|Tagalog]] : ''dambana'', ''lambana'', <ref name="Blumetritt1894">{{Cite journal|last=Blumentritt|first=Ferdinand|date=1894|title=Alphabetisches Verzeichnis der bei den philippinischen Eingeborenen üblichen Eigennamen, welche auf Religion, Opfer und priesterliche Titel und Amtsverrichtungen sich beziehen. (Fortsetzung.)|url=https://books.google.com/books?id=LLVBAAAAYAAJ&pg=PA147}}</ref> ''simbahan'', ''ulango'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Bikolnon|Bicolano]] : ''moog'', <ref name="Scott1994" /> ''salagnat'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Tagbanwa]] : ''sirayangsang'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Bisaya : ''magdantang'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Bisaya|Visayan (general)]] : ''latangan'', ''lantayan'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Subanen ''maligai'' <ref name="L. Kroeber 1918" /> * Teduray : ''tenin'', <ref name="L. Kroeber 1918" /> ''ranga'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Lumad|Bagobo]] : ''buis'', ''parabunnian'', <ref name="L. Kroeber 1918" /> ''tambara'', ''tigyama'', ''balekat'' <ref name="Scott1994" /> <ref name="L. Kroeber 1918" /> * [[Mga Tausug|Tausūg]] : ''langnggal'' <ref>{{Cite journal|last=Quiling Arquiza|first=Mucha-Shim|date=2006|title=Philippine Ethnic and Muslim Minorities: Educating Children the Traditional Way}}</ref> [[Ladawan:View_on_the_half_way_to_Kayangan_Lake_-_panoramio.jpg|thumb|An mga danaw kan Coron iyo an sagradong harong kan sarong diyos na kugita na iginagalang kan mga [[Tagbanwa]] .]] [[Ladawan:Enchanted_Balete_Tree_in_Lazi.JPG|thumb|Sarong 400-anyos [[Balete (kahoy)|na poon ''nin balete'']] sa [[Lazi|Lazi, Siquijor]] . An kahoy sarong santuaryo na harong kan sarong lokal na diyos-diyosan sa mga tawong Bisaya .]] [[Ladawan:Sharp_stalagmites_at_the_floor_of_Langun-Gobingob_cave.jpg|thumb|An Langun-Gobingob Cave System sa laog kan interior kan Samar sarong sagradong istaran para sa [[Mga Waray-Waray|mga tawong Waray]] .]] == Mga sagradong lugar na gibo nin tawo == An santuaryo pwedeng sarong sagradong estruktura na itinogdok gamit an manlaen-laen na materyales, depende sa lokalidad, alagad an usual na estruktura kan santuaryo gibo sa katutubong [[kahoy]] na may mga atop [[Nipa|na nipa]] . Mayo nin metal na pako na ginamit sa paggibo kaini. An mga pidaso nin kahoy pighuhurma sa paagi na an lambang bloke mahigot na magdudukot sa lambang saro. Kasabay kaini, an mga bogkos kan kahoy pinapakusog kan mga pidaso [[Huyo|nin rattan]] . Kadaklan sa mga estrukturang ini nin gibo nin tawo na santuaryo (kaiba an mga materyales na itinalaga sa mga tradisyon sa santuaryo arog kan mga estatuwa na istaran kan mga anitos, mga estatuwa na itinagama para sa mga gawi sa paglobong sa maabot na panahon, asin mga dokumento na may mga katutubong kasuratan asin kaligrapiya) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mhBgAwAAQBAJ&q=Likha&pg=PA24|title=Counterheritage: Critical Perspectives on Heritage Conservation in Asia|last=Byrne|first=Denis|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-81318-9|location=New York}}</ref> sa kamondoan nadestroso <ref>{{Cite news|last=Ordoñez|first=Minyong|date=August 18, 2012|title=Love and Power Among the 'Conquistadors'|work=Inquirer Lifestyle|url=https://lifestyle.inquirer.net/62474/love-and-power-among-the-conquistadors/}}</ref> kan mga Kastila sa ika-16 na siglo mantang an pagbabago kan daga an mga estruktura nin santuaryo itinogdok sa mga sementeryo nin Katoliko o mga lokasyon para sa mga simbahan nin Katoliko Romano. An ''Relacion de las Yslas Filipinas'' kan 1582 nagrekord kan eksistensya nin mga suanoy na sagradong estruktura na igwa nin " ''sanggatos o duwang gatos'' [mga estatuwa nin idolo]", na an mga Kastila gabos sinulo asin rinaot. An mga idolong ini iyo an mga estatuwa kan mga nagadan nang mga namomotan, na ginagamit kan mga katutubo tanganing kontakon an mga espiritu kan saindang nagadan nang apoon o katood asin an mga dios-dios. Dugang pa, si Amoroso asin Abinales (2005) nagsurat na an mga Kastila nagboot man sa mga katutubong kaakian sa paagi nin pwersa na 'mag-ihi' sa mga estatuwa nin idolo kan mga katutubong tawo, sa pagprobar na orog pang tuyaon an mga katutubong tawo asin an saindang mga katutubong relihiyon . An paglinig laban sa mga estrukturang santuaryo asin gabos na bagay na may relasyon sa mga katutubong relihiyon kan mga tawohan kan Pilipinas ipinadagos kan mga Kastila sagkod kan ika-19 siglo, na mayo nang nawalat na mga estruktura sa santuaryo sa bilog na mga lugar na sinasakop kan Korona kan Espanya. == Likas na sagradong lugar == Dugang pa, bakong gabos na santuaryo mga estruktura nin harong. An ibang mga santuaryo pwedeng tradisyonal na bakong-Solnopan na mga sementeryo ( ''libingan'' ), suanoy na mga kagabaan o mga lumang lugar ( ''sinaunang pook'' ), mga salog ( ''ilog'' ), [[Bukid|mga bukid]] ( ''bundok'' ), mga bulod ( ''burol'' ), mga kadagatan ( ''karagatan'' ), [[Bongag|mga kuweba]] ( ''yungib'' ), mga danaw ( ''lawa'' ), mga kagubatan ( ''gubat'' ) mga higanteng ''balete'' ( ''malalae'' ) arog kan saro sa tolong tree sacred Mga Tagalog, an duwa pa iyo an ''kawayan'' o kawayan asin ''buko'' o poon nin niyog), asin iba pang mga lugar na bistado kan natural asin ispiritwal na kinaban, apwera sa mga kalamakan, na inaapod na ''buhay na tubig'' (buhay na tubig) asin pigkokonsidera bilang sagrado alagad delikado sa mga tawong Tagalog kan panahon bago kolonyal huli sa presensya nin mga supernatural na linalang na may peligro sa buhay. An presensya kan mga natural na santuaryo na ini saro sa mga pangenot na rason kun tano ta an mga katutubong sistema nin pagtubod padagos na nag-eksister sa ibong kan gabos na pagraot kan mga estruktura kan santuaryo na ipinaotob kan mga Kastila. Huli sa kolonisasyon, mayoriya kan mga katutubong gawi sa santuaryo nawara, nabanga nin grabe, o nasupsop sa mga gawi na Kristiyano, arog kan kaso sa mga gawi nin debosyon kan mga peregrino sa Bukid Makiling, na igwa nin mga gawi na Katoliko asin katutubong imbuelto. An dai naliwat na mga gawi sa santuaryo kan mga grupong etnikong Pilipino kapareho kan mga gawi sa santuaryo sa Asya, arog kan mga gawi sa santuaryo sa [[Hapon]], [[Bali]], asin [[Indya|India]] . == Pambihirang mga sagradong lugar == [[Ladawan:Kalatungan_mountain_range_lantapan_view.JPG|thumb|[[Bukid Kalatungan|An Bukid Kalatungan]] iyo an erokan kan sarong sagradong kagubatan nin Igmale'ng'en na halangkaw an paghiling kan mga tawo sa lugar, orog na kan mga Talaandig. ]] [[Ladawan:Hinatuan_enchanted_river.jpg|thumb|An Hinatuan Enchanted River protektado kan mga supernatural na linalang na nagtatao nin enkantado na proteksyon sa nagkapirang sira susog sa pagtubod kan mga tawong Surigaonon .]] [[Ladawan:MountApo1.jpg|thumb|[[Bukid Apo|An Bukid nin Apo]] sarong sagradong bukid para sa manlaen-laen na etnikong grupo arog kan mga Bagobo, Manobo, asin Kalagan, asin iba pang mga grupo na nakapalibot sa banal na lugar.]] [[Ladawan:Bud_Bongao.jpg|thumb|An Bud Bongao sarong sagradong bukid na protektado kan mga espiritu gikan sa katutubong relihiyon kan mga Sama-Bajau .]] Kadaklan sa mga natatadang sagradong lugar natural, asin bakong gibo nin tawo, nin huli ta an kadaklan sa mga gibo nin tawo na mga santuaryo biyong rinaot kan mga Kastila sa laog nin 300-taon na Katoliko-kolonyal na panahon poon ika-16 siglo sagkod ika-19 siglo. Alagad, an mga tada kan mga gibo nin tawo na mga santuaryo nadiskubre giraray poon pa kan kabangaan kan ika-20 siglo, arog kan Angono Petroglyphs sa [[Rizal]] na nadiskubre giraray kan 1965 asin an mga Limestone tombs kan Kamhantik sa [[Quezon|probinsya nin Quezon]] na nadiskubre giraray kan 2011. An mga prominente o natural na mga sagrado, alagad an pinakabantog na lugar, iyo an pinakadakol na pagkakaiba-iba alagad an pinakabantog na lugar. iyo an mga bukid asin bulkan. Dugang pa, an mga mitolohikong santuaryo asin sagradong lugar kadakol man sa laog kan manlaen-laen na konsepto na midbid sa mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas . <ref>{{Cite book|title=Centennial Crossings: Readings on Babaylan Feminism in the Philippines|date=2006|publisher=C & E Publishing|others=Foreword by Leticia Ramos Shahani|editor-last=Mangahas|editor-first=Fe B.|location=Quezon City|pages=27, 28, 30|editor-last2=Llaguno|editor-first2=Jenny R.}}</ref> An nagkapirang halimbawa kan kadakol na tradisyonal na sagradong lugar ngonyan iyo an minasunod: * '''[[Siocon|Mount Canatuan]]''' –sarong sagradong bukid sa [[Siocon]], [[Zamboanga del Norte]] para sa mga Subanen people, pinapaniwalaan ninda na an bukid an harong nin mga respetado na espiritu nin kalikasan; an sagradong bukid ginaba kan sarong kompanya ning minahan, asin dakulang parte kaini nagin Canatuan mine, maski may nagpoprotestar na mga katutubo. * '''Pulangi River''' – sarong sagradong salog sa sentral na Mindanao kadto pang panahon; nagkapirang mito an napapabilang igdi siring kan pagpahiling kan Patakoda, <ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City|pages=46–47}}</ref> asin an mga ruta na inagihan kan mga eroe kan epikong Maguindanaon na si Indarapatra asin Sulayman<ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City|pages=48–49, 52–54}}</ref> * '''[[Bulkan Mayon|Mayon Volcano]]''' – harong kan supremong diyos kan [[Bikolnon|Bicolano people]], Gugurang; repositoryo kan sagradong kalayo kan Ibalon; iyan sinasabing nagpuputok, nag-uungal, o nagbubulos nin lava o abo kada an mga tawo naggigibo nin makatatakot na mga krimen, na nagsesenyas sa mga tawo na magsolsol asin haleon an maraot na mga bagay * '''Angono Petroglyphs''' – lanob na apog na tradisyonal na ginagamit para sa mga katuyuhan nin pagpaomay kan mga [[Mga Tagalog|Tagalog people]], na nagdrowing nin mga pigura nin omboy sa lanob tanganing "ipasa" an helang nin sarong aki sa ibabaw kaini.  * '''[[Bukid Pinatubo|Mount Pinatubo]]''' – erokan kan makapangyarihan na [[Mga Pampango|Kapampangan]] na diyos nin bulan, si Apûng Malyari, na iyo man an namamahala sa walong sagradong salog; sa kabaliktaran, an kataraid na [[Bukid Arayat|Mount Arayat]] iyo an erokan kan makapangyarihan na diyos kan saldang nin gera asin kagadanan, si [[Maria Sinukuan|Aring Sinukûan]], na nagtukdo sa mga enot na Kapampangan kan industriya nin metalurhiya, kahoy na pagputol nin kahoy, mga kulturang panggiyera. * '''[[Bukid Pulag|Mount Pulag]]''' –an pinakahalangkaw na bukid sa isla nin Luzon asin istaran kan mga espiritung tinmongao; pigtutubodan na iyo an sagradong pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong [[Ibaloi|Ibaloi people]] asin iba pang etnikong mga tawo<ref name="Picaña">{{Cite news|last1=Picaña|first1=Thom H.|date=February 10, 2018|title=Benguet Folk to Appease Mount Pulag Spirits}}</ref> * '''Bud Bongao''' – sarong sagradong bukid para sa mga tawongSama-Bajau asin [[Mga Tausug|Tausug]] na tawo; binabantayan nin mga espiritu asin mga unggoy sa [[Tawi-Tawi|Tawi-tawi]] * '''[[Bukid Apo|Mount Apo]]''' – an pinakahalangkaw asin pinakadakulang bukid sa Filipinas asin sarong mahiwas na sagradong bukid para sa mga tawong Manobos, Bagobo, Ubos, Atas, Kalagan asin Tagacaolo; an bukid parating inaapod na "lolo" o "gurang";<ref>{{Citation|title=Profile: Mt. Apo Natural Park}}</ref> an nagkapirang etnikong mga tawo duman nagdodolot nin mga sakripisyo sa diyos-diyosan, an Mandarangan, para sa marhay na salud asin mga kapangganahan sa gera; sa mga pagtubod kan mga Bagobo, sinasabi na duwang higanteng eel an nag-eerok sa mga salog kan bukid, an saro nagduman sa sirangan, asin nag-eerok sa semeameel mantang an semeael sa semeael an saro pa nagduman sa sulnupan sa laog kan daga, na sa kahurihurihi nagadan asin nagin mga sulnupan na mga bulod kan Bukid nin Apo; an mga Bagabo nagtutubod man na si Apo Sandawa, dios nin mga panday, nakaistar sa Bukid Apo kaiba an diyos kan pandayan, si Tolus Ka Gomanan, na sinasamba sa sarong ritwal na inaapod na Gomek-gomanan<ref name="ReferenceP" /> * '''[[Bukid Madia-as|Mount Madia-as]]''' – harong kan mga Hiligaynon asin Karay-sarong diyos nin kagadanan, si Sidapa, na nagsusukol kan mortal na buhay sa paagi nin sarong suanoy na kahoy;an mga huring istorya nagsasabi na an magayon na diyos kan bulan, si Bulan, sa kahurihurihi nag-erok kaiba an matibay asin guwapo na si Sidapa sa saiyang harong sa bukid pakatapos nin sarong komplikadong istorya nin pag-agom asin pagligtas, na nagdara sa saindang banal na kasal<ref name="Clark 2016 Origin" /> * '''Hinatuan Enchanted River''' – sarong sagradong salog na pigtutubodan na pinoprotehiran nin mga supernatural na linalang; an mga taga-Surigaonon nagtutubod na an nagkapirang sira sa salog dai madadakop huli sa enkantado na proteksyon<ref>{{Cite news|date=July 4, 2014|title=An Enchanting Visit in Surigao del Sur|work=Philstar Global|url=https://www.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2014/07/04/1342423/enchanting-visit-surigao-del-sur}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 28, 2011|title=The Lost Enchantment of Hinatuan's Enchanted River|work=MindaNews|url=https://www.mindanews.com/travel-lifestyle/2011/03/the-lost-enchantment-of-hinatuan%e2%80%99s-enchanted-river/}}{{Dead link|date=August 2025}}</ref> * '''[[Kanlaon]]''' – sarong sagradong bulkan sa [[Negros|Negros Island]] na napapalibutan nin manlaen-laen na osipon; sarong istorya an nagsasabi na an palibot kaini iyo an harong kan sarong nasyon na pinamamahalaan ni Laon; ini man dating istaran kan sarong halimaw na garo dragon na ginadan kan mga magkaminuruutan, si Kan, sarong hoben na bayani, asin si Laon, sarong hade o datu sa Negros; an huring osipon nagsasabi na an supremong diyosa kan mga Hiligaynon people, si Kanlaon, nag-eerok ngonyan sa bulkan * '''Agusan Marsh''' – sarong mahiwas na sagradong katubigan na pigtutubodan na iyo an istaran kan kadakol na mga espiritung langitnon; An mga [[Lumad|Lumads]] naggigibo kan mga ritwal kan panagtawag tanganing dai madanyaran an sarong bisita sa marsh * '''Biri''' –sarong sagradong isla na may nakakabiglang mga pormasyon nin gapo; An mga [[Mga Waray-Waray|Waray people]] nagtutubod na an Biri iyo an harong kan diosa, si Berbinota, na sa enot sarong magayon na mortal na babae na namamahala sa palibot kan lugar; an mga istorya nagsasabi na an mga enkantado na linalang nagkidnap sa mortal na Berbinota sa pagprobar na gibohon siyang saindang namamahala, na sa kahurihurihi nagdara sa saiyang pagtukaw sa trono bilang sarong diosa<ref>{{Cite news|date=April 5, 2014|title=A Gem of Ages: 7 Island Rock Formations in Northern Samar|language=en-US|work=Inquirer Lifestyle|url=https://lifestyle.inquirer.net/156144/a-gem-of-ages-7-island-rock-formations-in-northern-samar/}}</ref> * '''[[Cuyo|Mount Caimana]]''' – sarong sagradong bukid para sa mga tawong Cuyunon asin sinasabing iyo an erokan kan saindang supremong diyos na Diwata ng Kagubatan; an Cuyunon dati naggigibo nin sarong komplikadong ritwal para sa diyos-diyosan sa alitoktok kan bukid sa panahon kan saiyang kapiyestahan bago an kolonisasyon kan mga Kastila<ref>{{Citation|title=[No title provided]}}</ref> * '''[[Bukid Iraya|Mount Iraya]]''' – sarong sagradong bukid para sa mga Ivatan; igwa nin duwang magkakontrahan na osipon manungod sa bukid, an enot na osipon nagsasabi na an bukid sarong inang diyosa (dawa ngani si Iraya enot na ilinadawan bilang sarong androgynous na diyos bago an kolonisasyon) na pigmamasdan an saiyang mga aki (an mga Ivatan) para sa saindang proteksyon, mantang an ikaduwang osipon nagsasabi na kun an sarong singsing nin mga panganoron minalataw sa alitoktok kan bukid, ako nagsasabi na dai ako nag-aandam para sa pag-andam kan mga tawo sa dai malilikayan na kagadanan nin sarong gurang, sa parate huli sa natural na mga dahelan  * '''[[Benham Rise|Kalipung-awan]]''' – sarong sagradong pangisdaan para sa mga taga [[Catanduanes]] asin norte-sirangan na [[Camarines Sur]] poon pa kan suanoy na panahon; an katutubong pangaran nangangahulugan na "pagsolo-solo gikan sa sarong napapasuway na lugar", na nanonongod sa pagmati kan mga parasira na nagdadakop nin mga buhay sa dagat sa lugar sa laog nin pirang aldaw na mayo an saindang mga pamilya; nasyonal na kultura pigtutukoy an lugar bilang [[Benham Rise|Benham or Philippine Rise]]<ref>{{Cite news|date=August 22, 2017|title=On Untranslatable Words from Philippine Languages|work=CNN Philippines Life|url=https://cnnphilippines.com/life/culture/2017/08/22/untranslatable-words.html|accessdate=March 19, 2026|archivedate=December 18, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201218052600/https://cnnphilippines.com/life/culture/2017/08/22/untranslatable-words.html}}</ref> * '''Langun-Gobingob Caves''' – sarong sagradong sistema nin kuweba sa [[Samar (isla)|Samar]] na pigtutubodan na iyo an erokan kan mga suanoy na espiritu asin an pahingaloan kan mga kalag kan mga tawong [[Mga Waray-Waray|Waray]]; ini an ikaduwang pinakadakulang sistema nin kuweba sa Asya. * '''[[Siquijor]]''' – an bilog na islang probinsya nin Siquijor sarong sagradong lugar poon pa kan suanoy na mga panahon huli sa mga kaugnay na mistikong tradisyon asin lugar; an osipon nagsasabi na an isla nag-itaas gikan sa dagat pagkatapos nin sarong makusog na linog * '''[[Lubuagan|Mount Kechangon]]''' – sarong sagradong bukid sa [[Lubuagan|Lubuagan, Kalinga]], na iyo an istaran kan mga tinakchi, sarong lahi nin misteryoso asin iginagalang na marhay na mga linalang sa kalikasan na nag-eerok sa bukid na midbid bilang an "mga tawong dai nahihiling"; may mga istorya na nagsasabi na an tinakchi pwedeng gumamit nin teleportasyon asin dai nahihiling, parati tanganing ingatan an naturalesa asin an mga hayop kaini * '''[[New Bataan|Mount Pandadagsaan]]''' – sarong sagradong bukid para sa kadakol na etnikong grupo arog kan mga tawong Mandaya sa [[New Bataan|New Bataan, Compostela Valley]]; protektado kan manlaen-laen na mga diyos kan naturalesa; an mga tawong nagriribok sa lugar o nagduduman na mayo nin banal na pagtogot sinasabing naliligaw asin minadaog sa kabukidan. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> * '''[[Romblon]]''' – an mga isla nin Romblon iyo an istaran kan dakol na sagradong kuweba na ginamit kan mga apoon kan etnikong mga tawong [[Tataramon na Asi|Asi]], [[Tataramon na Onhan|Onhan]], asin [[Tataramon na Romblomanon|Romblomanon]]; an pinakabantog kaini iyo an Ipot Cave sa isla nin Banton, kun saen nakua an pinakagurang na warp ikat na tela sa Sur-subangan na Asya * '''Kamhantik''' – sarong sagradong lugar sa probinsya nin [[Quezon]] na pano nin mga pambihirang lungon na apog na ginibo sa pag'oltan kan 890–1030 AD; an mga lokal nagtutubod na an mga lolobngan na gibo sa gapong apog asin an mga bagay na kaiba kaini ginibo kan mga diyos-dios sa kagurangan; an lugar sinamsaman kan mga Amerikano bago pa man ginibo an tamang pagsiyasat sa arkeolohiya<ref>{{Cite news|date=September 20, 2012|title=Remains of 1,000-Year-Old Village Unearthed in Philippines|work=New York Daily News|url=https://www.nydailynews.com/news/world/remains-1-000-year-old-village-unearthed-philippines-article-1.1163639}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 20, 2012|title=1,000-Year-Old Village Found in Philippines|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/9556537/1000-year-old-village-found-in-Philippines.html}}</ref> * '''Sabuluag''' –mga isla sa sirangan kan Iloilo na midbid sa mga sagradong kuweba, mga tada kan suanoy na mga apoon, asin mga enkantado asin dai nahihiling na mga linalang na nag-uurong-sulong sa bilog na mga isla; linalang kan mga primordial na higante na Ilohaylo asin Necrosamo sa mitolohiyang Hiligaynon;durante kan kolonisasyon kan mga Kastila, darakulaon na mga tulang nin tawo an nakua sa kuweba kan Bakwitan, na iyo an nagin dalan kan pagbabago kan pangaran kan mga grupo nin isla na magin "Islas de Gigantes".  * '''Mount Makiling''' – sarong sagradong bukid sa timog na Luzon, na pigtutubodan na istaran ni [[Maria Makiling|Makiling]], sarong diyosa na sinugo kan Tagalog na supremong diyos na si [[Bathala]] tanganing tabangan an katawohan sa lugar; an bukid halangkaw an koneksyon sa mga balaog kan naturalesa; nin huli sa importansya kaini, an manlaen-laen na relihiyosong sekta ginibo an bukid na sarong taonan na lugar nin pag-pilgrimage * '''Mount Mantalingajan''' – sarong sagradong bukid na iginagalang kan mga lokal na etnikong grupo bilang "bukid kan mga diyos" sa sur na [[Palawan]]; sarong suanoy na lahi na bisto sa apod na Tau't Daram (Mga Tawo kan Banggi) pigtutubodan na nag-eerok sa mga kanopi kan kagurangan kan bukid, na pig-iistorya kan mga awit kan mga tawo na pigtutukoy an lahi bilang "an mga anino". * '''Mount Lantoy''' – sarong sagradong bukid sa timog kan [[Cebu]], na pigtutubodan na istaran kan diosa na si [[Maria Cacao|Cacao]], na nag-eerok sa sarong kuweba asin nagmamantenir nin sarong klase nin plantasyon sa laog kan bukid; an diosa sinasabing nagpapabakal kan saiyang mga produkto sa paagi nin paglayag kan saiyang bulawan na barko hale sa sarong haraning salog pasiring sa dagat<ref name="Clark 2016 Diwata" /> * '''Ticao''' – sarong isla sa sirangan kan [[Masbate]], na istaran kan rinibong mga artifact, kabali an mga suanoy na ngipon nin tawo, mga garapon sa paglubong, mga seramika, mga aksesorya, mga suanoy na inskripsyon sa gapo, mga petrograpo sa kuweba, asin mga petrogylph sa kuweba; an mga kultural na tanawon kan isla, orog na an mga kuweba kaini, pigtutubodan na iyo an istaran kan manlaen-laen na espiritu nin naturalesa kan daga, mantang an katubigan kaini pano nin mga sinag nin manta asin mga espiritu kan dagat * '''[[Zamboanga del Sur|Punta Flechas]]''' – sarong sagradong kadagaan sa poro kan [[Zamboanga del Sur]]; an mga tawong Iranun nagtutubod na an lugar iyo an istaran kan mga espiritu na nagdadaog sa mga alon, na nagpapasakit sa paglayag; an mga pana pigbabadil sa mga gapo kan lugar bilang mga dolot sa mga espiritu; kan panahon nin kolonisasyon, an mga Kastila nagkua nin mga 4,000 na pana sa lugar asin pigngaranan an lugar bilang San Agustin's cape, na nagdara nin kaanggotan gikan sa mga Iranun<ref>{{Cite book|title=Folktales of Southern Philippines|last=Esteban|first=Rolando C.|last2=Casanova|first2=Arthur P.|last3=Esteban|first3=Ivie C.|date=2011|publisher=Anvil Publishing|location=Mandaluyong City}}</ref> == Paglanghad sa mga sagradong lugar == Kadaklan kan mga sagradong santuaryo asin mga natad sa irarom kan mga katutubong relihiyon kan mga tawo sa Pilipinas sa kasaysayan pinaglapastangan kan mga kabali sa mga pagtubod na Abrahamiko, arin na baga, [[Kristianismo|Kristiyanismo]] asin [[Islam]], asin kan mga paghihingoa kan kolonisasyon asin mga misyonerong relihiyoso, siring man kan saindang mga parasunod. <ref name="Scott1994"/> Manlaen laeng sagrado na lugar kan mga katutubo, kasali an mga altar asin mga bukid, nawara nin respeto asin gin-desecrate kan mga enot na Muslim na misyonaryo asin mga nagkonbert sa Sulu archipelago asin kasadpan na Mindanao. Kun nag-abot an mga Kastila asin nagkolonisar sa kapuluan, kadaklan kan mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa Luzon, Visayas, asin Mindanao, nawara man o gin-distrungka. Nagtao sinda nin krus sa mga sagrado na lugar na dae nin respeto, asin an mga sagrado na bagay gin-hale asin gin-distrungka, habang an mga kolonizador sinunog an mga sagrado na lugar kan mga lokal. Dakul na mga sagrado na bukid, danaw, asin isla an binago an ngaran kan mga kolonizador, asin an iba, arog kan kaso nin Bukid San Cristobal, pinintasan nin husto, maski na an mga lugar may sagrado na pinagmulan.<ref name="Scott1994"/> Sa modernong panahon, padagos an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino. Kasali digdi an pagtukdo nin mga krus Kristiyano sa mga sagrado na bukid, arog kan sa Mount Kabunian sa Bakun; an ilegal na pagputol nin kahoy, arog kan sa Mount Data sa Benguet; an destruktibong pagmimina sa mga sagrado na bukid na ngonian ginagibo nin mga kompanya nin mina; asin an pagbag-o nin mga ngaran kan mga sagrado na lugar gikan sa orihinal na lokal na ngaran pasiring sa Ingles o Kastila. An iba, binago an ngaran tanganing pigpintasan na demonyado, maski na sagrado an pinagmulan. <ref name="Scott1994"/> == Pagbalik kan mga katutubong santuaryo asin sagradong lugar == Aa panahon ngonian, an pag-desecrate nin mga sagrado na lugar kan mga katutubo sa relihiyong Pilipino padagos pa. Dakul na impluwensya an modernidad huli sa iba-ibang dinamismo nin relihiyon na dai maiwasan. Maski na dae pa nagbubuo nin dakulang estruktura nin altar, ginagamit nin husto an mga natural na altar arog kan Mount Makiling, Mayon Volcano, Pinatubo Volcano, Mount Pulag, Kanlaon Volcano, Mount Madja-as, Mount Apo, asin iba pa, tanganing mapreserbar an daan na relihiyon. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ca5XDwAAQBAJ&q=likha%2520statue&pg=PA402|title=Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs|last=Potet|first=Jean-Paul G.|date=2017|publisher=Lulu Press|isbn=978-0-244-34873-1|location=Morrisville, North Carolina}}</ref> <ref name="auto6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&dq=likha+statue&pg=PA58|title=Philippine History|last=Halili|first=Maria Christine N.|date=2004|publisher=Rex Book Store|isbn=978-971-23-3934-9|location=Manila}}</ref> An mga altar sa harong padagos na saro sa mga istaran kan mga espesipikong sagradong bagay na naglaladawan o inaatribwir sa mga diyos asin mga espiritu kan mga apoon. <ref>{{Cite book|title=Christian Renewal of Filipino Values|last=Gorospe|first=Vitaliano R|date=1966|publisher=Ateneo de Manila University Press|location=Manila|page=37}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|date=2001|publisher=Punlad Research House|isbn=971-622-006-5|location=Manila}}</ref> <ref name="Scott1994"/> <ref>{{Cite book|title=Filipino Religious Consciousness|last=Maggay|first=Melba Padilla|date=1999|publisher=Institute for Studies in Asian Church and Culture|location=Quezon City}}</ref> == Hilingon man == {{Portal|Philippines|Religion|Myths}} * [[Anito asin Diwata|Diwata]] * Animismo * [[Bathala]] * Mga katutubong relihiyosong pagtubod kan Pilipinas * Katutubo relihiyosong pagtubod kan mga Tagalog * [[Mitolohiyang Pilipino|Mitolohiya kan Pilipinas]] * Rehistro kan Propyedad Kultural kan Pilipinas * Relihiyon sa pre-kolonyal na Pilipinas * Mga sagradong kakahuyan * Mga sagradong kahoy * Dap-ay == Mga Tala == {{Reflist|40em|group=note}} == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{poon}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] hfjiiwxv0fl0gsez3ldwuvhys0yqduu 0 55639 303936 302732 2026-04-09T03:05:27Z Filipinayzd 7 303936 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Monina Arevalo-Zenarosa|image=|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1939|8|22|df=y}}|birth_place=[[Masbate]], Philippines|office=Commissioner, [[Commission on Human Rights (Philippines)|Commission on Human Rights]]|termstart=March 23, 2023|termend=|office1=Associate Justice of the [[Philippine Court of Appeals]]|termstart1=March 15, 2004|termend1=August 22, 2009|appointer1=[[Gloria Macapagal Arroyo]]|predecessor1=[[Buenaventura Guerrero|Buenaventura J. Guerrero]]|successor1=[[Pamela Ann Abella-Maximo]]|alma_mater=[[University of Santo Tomas]] (LLB) <br> [[Far Eastern University]] (LLM)}} Si '''Monina Arevalo Zenarosa''' (namundag kan Agosto 22, 1939) sarong retiradong Associate Justice of the Philippine Court of Appeals. An Court of Appeals iyo an ikaduwang pinakahalangkaw na justice court sa Pilipinas, sunod sa Korte Suprema. Ninombrahan siya bilang sarong komisyoner kan Komisyon sa mga Batas Pantawo kan Marso 2023.<ref>Romero, Alexis (March 24, 2023). "Ex-CA justice named CHR commissioner". ''Philippine Star''. Retrieved 2024-12-06.</ref> Nagserbi siya bilang pamayo kan Independent Commission Against Private Armies, (a.k.a. "The Zenarosa Commission") na pigmukna kan kaidto pa nin Presidente na si [[Gloria Macapagal-Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]], na tinawan nin trabaho na bungkagon an mga pribadong armadong grupo sa Pilipinas. Dugang pa, siya an nagkapot kan posisyon bilang Komisyoner kan Presidential Anti-Graft Commission of the Philippines. == Kamundagan asin Edukasyon == Namundag si Zenarosa kan 1939 sa Masbate.<ref>"Retired CA justice joins CHR en banc, strengthens Commission's pursuit to uphold the rule of law – Commission on Human Rights, Philippines". ''Commission on Human Rights''. Retrieved 2024-12-06.</ref> Nakua niya an saiyang Bachelor of Laws degree sa University of Santo Tomas Faculty of Civil Law kan 1959, nakapasar man siya sa Philippine Bar Examination kan parehong taon sa edad na 20. Poon 1961 sagkod 1963, nagkua siya nin Master of Laws sa Far Eastern University Institute of Law, na pigkurumpleto an mga kahagadan kaini.<ref name=":0">Member profile, Court of Appeals, 2006.</ref> Sa bilog na karera ni Zenarosa, nag-atendir siya nin mga manlaen-laen na legal na seminar asin kumperensya pareho sa lokal asin internasyonal, na nakasentro sa aplikasyon kan mga partikular na batas asin legal na mga kahaditan. Nag-atendir man siya sa mga prosedimiento sa korte sa Estados Unidos, Europa, asin Latin Amerika. Ikaanom siya sa siyam na magturugang, na namundag ki Dr. Salvador B. Arevalo asin Concepcion Altarejos, sarong parmasyutiko. == Karera == Nagpoon si Zenarosa kan saiyang karera sa pagka-hudikatura kan Mayo 1990 bilang sarong Regional Trial Court (RTC) sa Angeles City. Kan huri siyang nadesignar bilang acting Presiding Judge kan RTC Branch 80 sa Quezon City poon kan Enero 16 sagkod nin Marso 31, 1992. Kan Abril 1992, nanombrahan siya bilang Presiding Judge kan Branch 76 kan Quezon City RTC, na kan naghaloy nadesigar siya bilang sarong Special Criminal Court kan Mayo 3, 1966. Nagserbi man siya bilang sarong Presiding Judge kan Branch 96 poon nin Abril 22, 2003, sagkod kan siya nominbrahan bilang sarong Associate Justice kan Philippine Court of Appeals ni Presidente Gloria Macapagal Arroyo kan Marso 15, 2004.<ref name=":0" /> Bago maglaog sa hudikatura, nagtrabaho si Zenarosa bilang sarong prosecutor sa laog nin labing 15 taon sa Quezon City, na nagkakapot nin manlaen-laen na pangenot na posisyon arog kan Deputized Tanodbayan Prosecutor, Chief of Prosecution Division, Inquest Fiscal para sa Anti-Narcotics Unit, Chief of Review Division, Member of the Anti-Subversion Prosecution Panel, Member of the Anti-Obscenity Task Force, Special Attorney kan Office of the Solicitor General, asin Chairperson kan Committee on Legal Affairs sa Quezon City Consultative Council. Sa kapinunan kan saiyang karera, nagsirbe siya bilang Projects Officer para sa Legal Affairs kan Task Force on Human Settlements kan 1974, Technical Assistant sa Abaca Development Board poon 1966 sagkod 1972, asin Election Registrar sa [[Mercedes, Camarines Norte]] poon 1964 sagkod 1966.<ref name=":0" /> Sa bilog niyang karera, nakaresibe of si Zenarosa nin kadakol na mga pag-omaw para sa saiyang mga kontribusyon sa legal na propesyon. Nginaranan siya na Most Outstanding RTC Judge of 2003 kan Citizens Anti-Crime Assistance Group (CAAG) asin nakaresibe nin Award for Judicial Excellence para sa 1997–1998 gikan sa Rotary International, District 3780. Kan 2009, tinawan siya nin Huwarang Inaw Award sa Law and Judiciary Category kan National Mother's Day asin Father’s Day Council asin kan Ideal Parents and Family Foundation.<ref name=":0" /> == Personal na buhay == Pigkasal si Zenarosa ki Hernando P. Zenarosa (nagadan), sarong retiradong diplomatiko asin peryodista. Nagkaigwa sinda nin limang aki: si Jose Salvador, na presenteng yaon sa Korte Suprema; Si Dean Hernando, sarong doktor, naagom si Mary Heidi Teves; Anna Karenina, sarong abogado; Charisse Del Castillo (nagadan); asin si Ernest, na nakabase na ngonyan sa New York City. Igwa man siyang limang makoapo: si Hans asin Sabrina Del Castillo, siring man si Deanne Margaret, Hern Thomas, asin Francesco Antonio Zenarosa. == Mga Susugan == {{reflist}} {{poon}} f3c3p9shc8vagudurw7mahn9bwsly9w 0 55646 303933 302714 2026-04-09T02:48:42Z Filipinayzd 7 303933 wikitext text/x-wiki {{Reflist}}{{Infobox sportsperson|name=Cendy Asusano|image=Cendy_Asusano_2024_Paris_PBBM_courtesy_call.jpg|imagesize=200px|caption=Asusano in 2024|fullname=|nationality=Filipino|club=|collegeteam=|sport=[[Para-athletics]]|event={{Plainlist| * [[Javelin throw]] * [[Shot put]] * [[Discus throw]] }}|birth_date={{birth date and age|1990|4|7}}|birth_place=|death_date=|death_place=|hometown=[[Donsol]], [[Sorsogon]], Pilipinas|height=|weight=|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[para athletics]]}} {{MedalCountry|{{PHI}}}} {{MedalCompetition|[[ASEAN Para Games]]}} {{MedalGold|[[2017 ASEAN Para Games|2017 Kuala Lumpur]]|[[Athletics at the 2017 ASEAN Para Games|Shot put F54]]}} {{MedalGold|[[2017 ASEAN Para Games|2017 Kuala Lumpur]]|[[Athletics at the 2017 ASEAN Para Games|Discus throw F54]]}} {{MedalGold|[[2017 ASEAN Para Games|2017 Kuala Lumpur]]|[[Athletics at the 2017 ASEAN Para Games|Javelin throw F54/55]]}} {{MedalGold|[[2022 ASEAN Para Games|2022 Solo]]|[[Athletics at the 2022 ASEAN Para Games|Shot put F54]]}} {{MedalGold|[[2022 ASEAN Para Games|2022 Solo]]|[[Athletics at the 2022 ASEAN Para Games|Javelin throw F54]]}} {{MedalGold|[[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]]|[[Athletics at the 2023 ASEAN Para Games|Shot put F54]]}} {{MedalGold|[[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]]|[[Athletics at the 2023 ASEAN Para Games|Javelin throw F54]]}} {{MedalGold|[[2025 ASEAN Para Games|2025 Nakhon Ratchasima]]|[[Athletics at the 2025 ASEAN Para Games|Javelin throw F54]]}} {{MedalGold|[[2025 ASEAN Para Games|2025 Nakhon Ratchasima]]|[[Athletics at the 2025 ASEAN Para Games|Shot put F54]]}} {{MedalSilver|[[2025 ASEAN Para Games|2025 Nakhon Ratchasima]]|[[Athletics at the 2025 ASEAN Para Games|Discus throw F54]]}} {{MedalBronze|[[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]]|[[Athletics at the 2023 ASEAN Para Games|Discus throw F54]]}}|show-medals=yes}} Si '''Cendy Lovendino Asusano''' (ipinangaki kan Abril 7, 1990) sarong babaeng Pilipina na para-atleta na nagsasali sa pag'apon nin garod . == Karera == Si Asusano nagsali sa ASEAN Para Games kun saen siya nakikipaglaban sa shot put asin discus throw . Nagsali siya sa 2017 na edisyon kan kompetisyon sa Southeast Asia. <ref name="asean-para-first">{{Cite news|title=Asean Para Games first-timer Cendy Asusano captures third gold as PH ups golden haul to 19|url=https://www.spin.ph/multisport/para-sports/cendy-asusano-ernie-gawilan-sander-severino-ninth-asean-para-games|language=en}}</ref> <ref name="bags-3rd">{{Cite news|title=Asusano bags 3rd gold in ASEAN Para Games|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1010399}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Cendy Asusano bags Philippines' first gold|url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/cendy-asusano-bags-philippines-first-gold/96115}}</ref> Sa edisyon kan 2022, nakakua siya nin duwang bulawan na medalya sa pag-apon nin javelin asin shot put, alagad nahali sa laban kan pag-apon nin discus huli sa tugak na strap. <ref>{{Cite news|title=ASEAN Para Games: Cendy Asusano captures gold in shot put|url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/asean-para-games-cendy-asusano-captures-gold-in-shot-put/246792}}</ref> Nag uli siya nin may duwang bulawan asin sarong bronse sa 2023 na edisyon . <ref>{{Cite news|title=ASEAN Para Games: Cendy Asusano nails javelin gold as Team PH adds three more golds|url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/asean-para-games-cendy-asusano-nails-javelin-gold-as-team-ph-adds-three-more-golds/273833}}</ref> Natapos niya sa ikaapat na pwesto an pag-apon nin bangkaw sa 2024 World Para Athletics Championships sa Kobe, Hapon. <ref>{{Cite news|title=Mangliwan, Asusano earn berths to Paris Paralympics|url=https://mb.com.ph/2024/6/28/mangliwan-asusano-earn-berths-to-paris-paralympics|accessdate=7 September 2024|journal=Manila Bulletin|date=29 June 2024|language=en}}</ref> Si Asusano nag ikaapat na pwesto sa 2024 Summer Paralympics sa Paris. Nag-apon siya nin distansyang 15.05 metros na nagmukna nin sarong bagong istorya sa saiyang personal na buhay. <ref>{{Cite news|title=Asusano resets personal best, retains world ranking in Paralympics|url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/9/7/asusano-resets-personal-best-retains-world-ranking-in-paralympics-1911|accessdate=7 September 2024}}</ref> == Personal na buhay == Si Asusano taga [[Donsol]], [[Sorsogon]] na nagin residente kan [[Pasig]] . <ref>{{Cite news|title=Wheelchair thrower Asusano vows 100% effort in Paralympics’ debut|url=https://www.manilastandard.net/sports/314494116/wheelchair-thrower-asusano-vows-100-effort-in-paralympics-debut.html|accessdate=7 September 2024}}</ref> Nag gagamit siya nin silyang de rueda. <ref>{{Cite news|last=Villar|first=Joey|title=Adeline keeps hot Team Phl on golden roll|url=https://www.philstar.com/sports/2017/09/21/1741558/adeline-keeps-hot-team-phl-golden-roll|accessdate=7 September 2024}}</ref> Kan 2017, si Asusano nagkaigwa nin sarong aking babae ki Juanito Mingarine na sarong nasyonal na parakawat nin basketbol sa silyang de rueda . <ref name="asean-para-first">{{Cite news|title=Asean Para Games first-timer Cendy Asusano captures third gold as PH ups golden haul to 19|url=https://www.spin.ph/multisport/para-sports/cendy-asusano-ernie-gawilan-sander-severino-ninth-asean-para-games|language=en}}</ref> == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{tamboan}} [[Kategorya:1990 nagkamurundag]] d2xzztrav8ma7iggl943znhuhbtnyzg 0 55647 303938 302725 2026-04-09T03:08:53Z Filipinayzd 7 303938 wikitext text/x-wiki   Si '''Josefina Guerrero''' (Agosto 5, 1917  Hunyo 18, 1996) sarong Filipinong espiya kan panahon kan Gerang Pankinaban<ref>{{Cite news|title=5 Famous Spies Who Made Philippine History|url=https://www.esquiremag.ph/the-good-life/pursuits/5-famous-spies-that-made-philippine-history-a00184-20180108-lfrm|date=Jan 8, 2018}}</ref> Si Guerrero igwa nin [[Daot|leproso]] asin sarong daing kadudahan asin epektibong asset sa pagbantay para sa mga kaalyadong pwersa kan Amerika. <ref name="Inquirer Women">{{Cite news|date=August 27, 2016|title=Seven lesser known Filipino heroines|language=en|url=https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines}}</ref> Kan Taon 1948, nagin parte siya nin kasaysayan bilang syahan na dayuhan na may ketong na nakakua nin visa sa U.S., asin an saiyang pagsulod sa Carville Leprosarium kaakibat an dakulang atensyon kan media. == Amay asin personal na buhay == Si Josefina Guerrero namundag kan Agosto 16&nbsp;5, 1917, sa [[Lucban]] sa [[Quezon]] . Siya relihiyoso asin iginagalang na [[Joan of Arc|si Juana de Arco]] ; kan siya aki pa, pig-imahinar man niya na siya sarong bida. <ref name="Book" /> Sa biglaan asin amay na pagkagadan kan saiyang mga magurang, siya inako kan Kongregasyon kan Nuestra Señora de la Caridad del Marahay na Pastor . Pakatapos na sia magkahelang nin tuberkulosis, an mga madre dai na siya kayang atamanon, asin an saiyang mga lolo asin lola an nag-ataman sa saiya. Kan siya narahay na, ipinadara siya sa [[Manila]] tanganing mag-adal sa sarong kumbento. Si Guerrero naoogma sa pag arte, rawitdawit asin musika asin aktibong nagpartisipar sa mga koponan sa isports. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}</ref> Ilinadawan siya kan kadaklan bilang kaakit-akit, pano nin buhay asin maogmahon. Kan Abril 21, 1934, naagom niya an sarong mayaman na estudyante sa medisina, si Renato Maria Guerrero, an aking lalaki kan sarong sikat na doktor, si Manuel S. Guerrero . Siya desi sais anyos an edad, asin si lalaki beynte-sais. Nagkaigwa sinda nin aking babae pakalihis nin duwang taon. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Kan 1941, si Guerrero nadiskobre na may helang na Hansen (leproso). An saiyang agom tulos na naghali, asin siya nasuhay sa saindang aking babae <ref name="National Museum">{{Cite news|last1=Wiesmann|first1=U. N.|last2=DiDonato|first2=S.|last3=Herschkowitz|first3=N. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|work=[[The National WWII Museum]] New Orleans|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}</ref> <ref name="Tampa">{{Cite news|last1=Bancroft|first1=Colette|title=Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII|work=[[Tampa Bay Times]]|url=https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp}}</ref> —an leprosy halangkaw an stigma kan panahon na idto. <ref name="National Museum" /> == Giyera == Mantang minalusob an mga Hapon sa Pilipinas kan 1942, nagkulang an mga suplay medikal. Si Guerrero nawaran nin access sa bulong; nakamate siya nin kawaran nin paglaom asin depresyon sagkod na nagdesisyon siya na kun siya magagadan, siya magagadan na may dignidad. <ref name="National Museum" /> Nag-hagad siya nin tabang sa sarong amigo, na nagpapahayag kan saiyang kamawotan na magin sarong suldados, asin subaybayan an sarong lalaki na miyembro kan resistensya. Si Guerrero beynte-kwatro anyos. An lalaki nagsimbag na dai sinda nag-aako nin mga aki. Si Guerrero nagsimbag na siya mabibigla kun ano an magigibo kan mga kaakian, na nagpapagirumdom saiya na si Joan of Arc sarong daragita. Nakadayon siya bilang sarong espiya, nagtatrabaho bilang parahatod nin mga importanteng bareta manungod sa giyera sa mga Pilipino. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Natuom niya an mga itsura kan mga lalaki kan hukbo kan Imperyal na Hapon asin ibinareta an mga hiro kan tropa. <ref name="Washington times" /> Mantang nagla lala an helang ni Guerrero, an mga soldados na Hapon na agresibo saiya naglikay kan mahiling ninda an mga lugad sa saiyang kublit. An mga Hapon parateng nag gigibo nin mga pagrekisa sa bilog na hawak kan mga Pilipino, alagad pinabayaan ninda si Guerrero kan sabihan niya sinda kan saiyang helang. <ref name="National Museum">{{Cite news|last1=Wiesmann|first1=U. N.|last2=DiDonato|first2=S.|last3=Herschkowitz|first3=N. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|work=[[The National WWII Museum]] New Orleans|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero mapangganang naipasa an mga sekretong mensahe, impormasyon, armas, asin mga importanteng suplay kan mga miyembrong suldados kan resistensya. <ref name="Inquirer Women">{{Cite news|date=August 27, 2016|title=Seven lesser known Filipino heroines|language=en|url=https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines "Seven lesser known Filipino heroines"]. [[Philippine Daily Inquirer]], Inc. August 27, 2016. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> An saiyang mga trabaho kan huri naglangkaw sa pagmapa kan mga lugar asin kuta kan mga badil kan mga Hapon. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Kan Setyembre 21, 1944, an mga Amerikano mapangganang ginamit an saiyang mapa tanganing rumpagon an mga depensa kan mga Hapon sa Manila Harbor . <ref name="National Museum">{{Cite news|last=Wiesmann|first=U. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Pakalihis nin pirang bulan, si Guerrero ipinadara sa saiyang pinakadelikadong misyon—an magdara nin mapa kan mga minang pampasabog sa hedkwarters kan Amerika, {{Convert|35|miles}} an rayo. An mapa makakatabang na masiguro an kaligtasan kan mga Amerikano mantang sinda pasiring sa [[Manila]] tanganing tapuson an pananakop kan mga Hapon. Inako ni Guerrero an trabaho. Naglakaw siya asin nakaabot sa banwaan nin [[Hagonoy]] {{Convert|25|miles}} sa saiyang pagbiyahe. An lugar sarong aktibong sona nin pakikipaglaban; naglunad siya sa sarong baroto na kinaipuhan na makalampas sa mga pirata sa salog. Pagkatapos magduong sa baybayon, naglakaw siya ning {{Convert|8|miles}} pasiring sa saiyang huring destinasyon, [[Calumpit]], asin nahurop hurop na an mga Amerikano nakaabot na sa [[Malolos]] . Naglakaw pa siya pasiring sa Malolos asin itinao an mapa ki Kapitan Blair kan ika-37 na Infantry Division . Nagtios siya nin nakakaparalisadong kapagalan asin kulog nin payo sa bilog niyang pagbiyahe . <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> <ref name="National Museum" /> Sa Laban sa Manila, si Guerrero an nag-ataman sa mga nalugadan na soldados asin sibilyan asin dinara an mga kaakian pasiring sa ligtas na lugar, gabos mantang naglilikay sa mga naglalayog na bala. <ref name="National Museum">{{Cite news|date=October 27, 1975|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Pagkatapos kan gera == Huli kan helang ni Guerrero, ipinadara siya sa Tala Leprosarium sa Novaliches . Maati an institusyon, asin mayo nin tubig o kuryente. Sibot iyan, asin apat sanang nars an nag-ataman sa 650 na pasyente. Kulang an mga pangangaipo arog kan kakanon, gubing asin mga higdaan. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero nagdusay kan saiyang oras sa paglinig sa palibot kan pasilidad. Nagtabang man siya sa paggibo nin mga lungon para sa mga nagadan. Nagsurat siya sa koneksyon kan sarong amigo sa Estados Unidos manungod sa mga kondisyon sa leprosarium. An saiyang surat ipinadara sa mga kapelyan sa Carville National Leprosarium sa [[Louisiana]], kun saen ini ipinalibot asin nakaabot sa sarong lokal na publikasyon, ''an Manila Times'' . An enot na pahina kan peryodiko nagpublikar nin exposé ni Arsenio Lacson dapit sa institusyon. Nagkapirang iba pang mga pinagkukuanan nin mass media an nagbareta kan istorya, na nagtulod sa lokal na gobyerno na mag-imbestigar. An leprosarium sunod na hinirahay. Lininig asin pinakarhay an mga pasilidad—nagtao nin bagong mga higdaan, dinagdagan an mga rasyon nin kakanon, nagbugtak nin mga telepono, asin idinagdag an dakol pang medikal na tawohan. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Pagkatapos na madangog an mga kapelyan sa Carville National Leprosarium asin maaraman an manungod sa mga medikal na pag-uswag manungod sa pagbolong sa lepra sa Estados Unidos, si Guerrero nakamate giraray nin paglaom. Nagdanay siya asin nagin pinakaenot na dayuhan na may helang na nakakua nin visa sa Amerika. Kan 1948, siya an nagin pinakaenot na dayuhan na inako sa Carville National Leprosarium. Sa laog kan parehong taon, an mga gibo asin pakikipaglaban ni Guerrero sa panahon nin gera itinampok sa magasin [[Time (magasin)|''na Time'']], asin siya tinawan nin Medalya nin Katalingkasan na may sarong Palma nin Pilak. Si Guerrero nadiagnose na may advanced na kaso nin leprosy, na nangangaipo nin siyam na taon na pagbolong sa Carville National Leprosarium. Siya pinaluwas kan 1957. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero nagin sarong aktibista para sa paghale nin stigma sa lepra. Kan siya nagrahay, si Guerrero naghanap nin trabaho, alagad an mga potensyal na among nililikayan siya sa oras na madiskobre ninda an saiyang kasaysayan sa helang. Si Guerrero isinairarom man sa deportasyon pabalik sa Pilipinas. An saiyang mga tagasuporta, na binibilog nin mga miyembro kan militar, an prensa asin mga abogado, nagkampanya para sa saiyang permanenteng pag-erok sa Estados Unidos. Tinawan siya nin pagkasiudadano kan 1967. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero sa kahurihurihing naghale sa mata kan publiko asin namuhay nin sarong buhay na dai midbid, na nagmamantenir nin pribasidad manungod sa saiyang dating buhay. Sarong beses sana niyang nabisto an saiyang may edad na aking babae kan bisitahon niya ini sa Estados Unidos. Nag-agom giraray siya asin dai na nagbalik sa Pilipinas. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Kagadanan == Si Guerrero nagadan sa George Washington University Medical Center kan Hunyo&nbsp;18, 1996, asin ilinubong sa Mount Olivet Cemetery . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT10|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 30, 2020|via=Google Books}}</ref> An saiyang libro nin adres mayo nin siisay man na saiyang kabisto bago an mga taon kang 1960; sinabi niya na binayaan na niya an saiyang masakit na nakaagi. <ref name="Tampa">{{Cite news|last=Bancroft|first=Colette|title=Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII|url=https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBancroft">Bancroft, Colette. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp "Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII"]. ''[[Tampa Bay Times]]''. Archived from [https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp the original] on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Mga Reperensya == {{Reflist}} gw82zan9zu3ifg6vxvjujzuhxbjq6tc 303939 303938 2026-04-09T03:09:18Z Filipinayzd 7 /* Mga Reperensya */ 303939 wikitext text/x-wiki   Si '''Josefina Guerrero''' (Agosto 5, 1917  Hunyo 18, 1996) sarong Filipinong espiya kan panahon kan Gerang Pankinaban<ref>{{Cite news|title=5 Famous Spies Who Made Philippine History|url=https://www.esquiremag.ph/the-good-life/pursuits/5-famous-spies-that-made-philippine-history-a00184-20180108-lfrm|date=Jan 8, 2018}}</ref> Si Guerrero igwa nin [[Daot|leproso]] asin sarong daing kadudahan asin epektibong asset sa pagbantay para sa mga kaalyadong pwersa kan Amerika. <ref name="Inquirer Women">{{Cite news|date=August 27, 2016|title=Seven lesser known Filipino heroines|language=en|url=https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines}}</ref> Kan Taon 1948, nagin parte siya nin kasaysayan bilang syahan na dayuhan na may ketong na nakakua nin visa sa U.S., asin an saiyang pagsulod sa Carville Leprosarium kaakibat an dakulang atensyon kan media. == Amay asin personal na buhay == Si Josefina Guerrero namundag kan Agosto 16&nbsp;5, 1917, sa [[Lucban]] sa [[Quezon]] . Siya relihiyoso asin iginagalang na [[Joan of Arc|si Juana de Arco]] ; kan siya aki pa, pig-imahinar man niya na siya sarong bida. <ref name="Book" /> Sa biglaan asin amay na pagkagadan kan saiyang mga magurang, siya inako kan Kongregasyon kan Nuestra Señora de la Caridad del Marahay na Pastor . Pakatapos na sia magkahelang nin tuberkulosis, an mga madre dai na siya kayang atamanon, asin an saiyang mga lolo asin lola an nag-ataman sa saiya. Kan siya narahay na, ipinadara siya sa [[Manila]] tanganing mag-adal sa sarong kumbento. Si Guerrero naoogma sa pag arte, rawitdawit asin musika asin aktibong nagpartisipar sa mga koponan sa isports. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}</ref> Ilinadawan siya kan kadaklan bilang kaakit-akit, pano nin buhay asin maogmahon. Kan Abril 21, 1934, naagom niya an sarong mayaman na estudyante sa medisina, si Renato Maria Guerrero, an aking lalaki kan sarong sikat na doktor, si Manuel S. Guerrero . Siya desi sais anyos an edad, asin si lalaki beynte-sais. Nagkaigwa sinda nin aking babae pakalihis nin duwang taon. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Kan 1941, si Guerrero nadiskobre na may helang na Hansen (leproso). An saiyang agom tulos na naghali, asin siya nasuhay sa saindang aking babae <ref name="National Museum">{{Cite news|last1=Wiesmann|first1=U. N.|last2=DiDonato|first2=S.|last3=Herschkowitz|first3=N. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|work=[[The National WWII Museum]] New Orleans|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}</ref> <ref name="Tampa">{{Cite news|last1=Bancroft|first1=Colette|title=Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII|work=[[Tampa Bay Times]]|url=https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp}}</ref> —an leprosy halangkaw an stigma kan panahon na idto. <ref name="National Museum" /> == Giyera == Mantang minalusob an mga Hapon sa Pilipinas kan 1942, nagkulang an mga suplay medikal. Si Guerrero nawaran nin access sa bulong; nakamate siya nin kawaran nin paglaom asin depresyon sagkod na nagdesisyon siya na kun siya magagadan, siya magagadan na may dignidad. <ref name="National Museum" /> Nag-hagad siya nin tabang sa sarong amigo, na nagpapahayag kan saiyang kamawotan na magin sarong suldados, asin subaybayan an sarong lalaki na miyembro kan resistensya. Si Guerrero beynte-kwatro anyos. An lalaki nagsimbag na dai sinda nag-aako nin mga aki. Si Guerrero nagsimbag na siya mabibigla kun ano an magigibo kan mga kaakian, na nagpapagirumdom saiya na si Joan of Arc sarong daragita. Nakadayon siya bilang sarong espiya, nagtatrabaho bilang parahatod nin mga importanteng bareta manungod sa giyera sa mga Pilipino. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Natuom niya an mga itsura kan mga lalaki kan hukbo kan Imperyal na Hapon asin ibinareta an mga hiro kan tropa. <ref name="Washington times" /> Mantang nagla lala an helang ni Guerrero, an mga soldados na Hapon na agresibo saiya naglikay kan mahiling ninda an mga lugad sa saiyang kublit. An mga Hapon parateng nag gigibo nin mga pagrekisa sa bilog na hawak kan mga Pilipino, alagad pinabayaan ninda si Guerrero kan sabihan niya sinda kan saiyang helang. <ref name="National Museum">{{Cite news|last1=Wiesmann|first1=U. N.|last2=DiDonato|first2=S.|last3=Herschkowitz|first3=N. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|work=[[The National WWII Museum]] New Orleans|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero mapangganang naipasa an mga sekretong mensahe, impormasyon, armas, asin mga importanteng suplay kan mga miyembrong suldados kan resistensya. <ref name="Inquirer Women">{{Cite news|date=August 27, 2016|title=Seven lesser known Filipino heroines|language=en|url=https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines "Seven lesser known Filipino heroines"]. [[Philippine Daily Inquirer]], Inc. August 27, 2016. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://newsinfo.inquirer.net/810356/inquirerseven-lesser-known-filipino-heroines Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> An saiyang mga trabaho kan huri naglangkaw sa pagmapa kan mga lugar asin kuta kan mga badil kan mga Hapon. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Kan Setyembre 21, 1944, an mga Amerikano mapangganang ginamit an saiyang mapa tanganing rumpagon an mga depensa kan mga Hapon sa Manila Harbor . <ref name="National Museum">{{Cite news|last=Wiesmann|first=U. N.|date=October 27, 1975|title=From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease|language=en|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Pakalihis nin pirang bulan, si Guerrero ipinadara sa saiyang pinakadelikadong misyon—an magdara nin mapa kan mga minang pampasabog sa hedkwarters kan Amerika, {{Convert|35|miles}} an rayo. An mapa makakatabang na masiguro an kaligtasan kan mga Amerikano mantang sinda pasiring sa [[Manila]] tanganing tapuson an pananakop kan mga Hapon. Inako ni Guerrero an trabaho. Naglakaw siya asin nakaabot sa banwaan nin [[Hagonoy]] {{Convert|25|miles}} sa saiyang pagbiyahe. An lugar sarong aktibong sona nin pakikipaglaban; naglunad siya sa sarong baroto na kinaipuhan na makalampas sa mga pirata sa salog. Pagkatapos magduong sa baybayon, naglakaw siya ning {{Convert|8|miles}} pasiring sa saiyang huring destinasyon, [[Calumpit]], asin nahurop hurop na an mga Amerikano nakaabot na sa [[Malolos]] . Naglakaw pa siya pasiring sa Malolos asin itinao an mapa ki Kapitan Blair kan ika-37 na Infantry Division . Nagtios siya nin nakakaparalisadong kapagalan asin kulog nin payo sa bilog niyang pagbiyahe . <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> <ref name="National Museum" /> Sa Laban sa Manila, si Guerrero an nag-ataman sa mga nalugadan na soldados asin sibilyan asin dinara an mga kaakian pasiring sa ligtas na lugar, gabos mantang naglilikay sa mga naglalayog na bala. <ref name="National Museum">{{Cite news|date=October 27, 1975|url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWiesmannDiDonatoHerschkowitz1975">Wiesmann, U. N.; DiDonato, S.; Herschkowitz, N. N. (October 27, 1975). [https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero "From Outcast to Spy to Outcast: The War Hero with Hansen's Disease"]. ''[[The National WWII Museum]] New Orleans''. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/philippines-spy-joey-guerrero Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Pagkatapos kan gera == Huli kan helang ni Guerrero, ipinadara siya sa Tala Leprosarium sa Novaliches . Maati an institusyon, asin mayo nin tubig o kuryente. Sibot iyan, asin apat sanang nars an nag-ataman sa 650 na pasyente. Kulang an mga pangangaipo arog kan kakanon, gubing asin mga higdaan. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero nagdusay kan saiyang oras sa paglinig sa palibot kan pasilidad. Nagtabang man siya sa paggibo nin mga lungon para sa mga nagadan. Nagsurat siya sa koneksyon kan sarong amigo sa Estados Unidos manungod sa mga kondisyon sa leprosarium. An saiyang surat ipinadara sa mga kapelyan sa Carville National Leprosarium sa [[Louisiana]], kun saen ini ipinalibot asin nakaabot sa sarong lokal na publikasyon, ''an Manila Times'' . An enot na pahina kan peryodiko nagpublikar nin exposé ni Arsenio Lacson dapit sa institusyon. Nagkapirang iba pang mga pinagkukuanan nin mass media an nagbareta kan istorya, na nagtulod sa lokal na gobyerno na mag-imbestigar. An leprosarium sunod na hinirahay. Lininig asin pinakarhay an mga pasilidad—nagtao nin bagong mga higdaan, dinagdagan an mga rasyon nin kakanon, nagbugtak nin mga telepono, asin idinagdag an dakol pang medikal na tawohan. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Pagkatapos na madangog an mga kapelyan sa Carville National Leprosarium asin maaraman an manungod sa mga medikal na pag-uswag manungod sa pagbolong sa lepra sa Estados Unidos, si Guerrero nakamate giraray nin paglaom. Nagdanay siya asin nagin pinakaenot na dayuhan na may helang na nakakua nin visa sa Amerika. Kan 1948, siya an nagin pinakaenot na dayuhan na inako sa Carville National Leprosarium. Sa laog kan parehong taon, an mga gibo asin pakikipaglaban ni Guerrero sa panahon nin gera itinampok sa magasin [[Time (magasin)|''na Time'']], asin siya tinawan nin Medalya nin Katalingkasan na may sarong Palma nin Pilak. Si Guerrero nadiagnose na may advanced na kaso nin leprosy, na nangangaipo nin siyam na taon na pagbolong sa Carville National Leprosarium. Siya pinaluwas kan 1957. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero nagin sarong aktibista para sa paghale nin stigma sa lepra. Kan siya nagrahay, si Guerrero naghanap nin trabaho, alagad an mga potensyal na among nililikayan siya sa oras na madiskobre ninda an saiyang kasaysayan sa helang. Si Guerrero isinairarom man sa deportasyon pabalik sa Pilipinas. An saiyang mga tagasuporta, na binibilog nin mga miyembro kan militar, an prensa asin mga abogado, nagkampanya para sa saiyang permanenteng pag-erok sa Estados Unidos. Tinawan siya nin pagkasiudadano kan 1967. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> Si Guerrero sa kahurihurihing naghale sa mata kan publiko asin namuhay nin sarong buhay na dai midbid, na nagmamantenir nin pribasidad manungod sa saiyang dating buhay. Sarong beses sana niyang nabisto an saiyang may edad na aking babae kan bisitahon niya ini sa Estados Unidos. Nag-agom giraray siya asin dai na nagbalik sa Pilipinas. <ref name="Book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79|archive-date=October 29, 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontgomery2016">Montgomery, Ben (October 2016). [https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 ''Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II'']. [[Chicago Review Press]]. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61373-433-9|<bdi>978-1-61373-433-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20201029130151/https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT79 Archived] from the original on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Kagadanan == Si Guerrero nagadan sa George Washington University Medical Center kan Hunyo&nbsp;18, 1996, asin ilinubong sa Mount Olivet Cemetery . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=il2rDAAAQBAJ&pg=PT10|title=Leper Spy: The Story of an Unlikely Hero of World War II|last=Montgomery|first=Ben|date=October 2016|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-61373-433-9|language=en|access-date=September 30, 2020|via=Google Books}}</ref> An saiyang libro nin adres mayo nin siisay man na saiyang kabisto bago an mga taon kang 1960; sinabi niya na binayaan na niya an saiyang masakit na nakaagi. <ref name="Tampa">{{Cite news|last=Bancroft|first=Colette|title=Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII|url=https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBancroft">Bancroft, Colette. [https://web.archive.org/web/20201029130152/https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp "Ben Montgomery's 'Leper Spy' an extraordinary true story of WWII"]. ''[[Tampa Bay Times]]''. Archived from [https://www.tampabay.com/features/books/ben-montgomerys-leper-spy-an-extraordinary-true-story-of-wwii/2294553/?outputType=amp the original] on October 29, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 29,</span> 2020</span>.</cite></ref> == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{tamboan}} dg7hmzl1h0rfuwyiujzza7td0724c9d 0 55653 303937 302729 2026-04-09T03:08:02Z Filipinayzd 7 303937 wikitext text/x-wiki {{Pangarang Pilipino|Rigo|Durango|Magalona|ph=married}} {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Tita Duran</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:TitaDuran.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TitaDuran.jpg|daing kwadro]]<div class="infobox-caption">Duran in the 1940s</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Kamundagan | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline">Teresita Rigo Durango</div>Septyembre 30, 1928 <div class="birthplace" style="display:inline">[[:en:Manila|Manila]], [[:en:Insular_Government_of_the_Philippine_Islands|Philippine Islands]]</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Kagadanan | class="infobox-data" |Abril 27, 1990 (edad&nbsp;61) <div class="deathplace" style="display:inline">[[:en:Manila|Manila]], Philippines</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Trabaho | class="infobox-data role" |[[:en:Actress|Actress]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Years&nbsp;active | class="infobox-data" |1935–1958; 1983; 1988 |- ! scope="row" class="infobox-label" |Agom | class="infobox-data" |<div class="marriage-display-inline"><div style="display:inline-block;line-height:normal;margin-top:1px;white-space:normal;">[[:en:Pancho_Magalona|Enrique Magalona, Jr.]]</div><div class="marriage-line-margin2px">&#x200B;</div><div style="display:inline-block;margin-bottom:1px;">&#x200B;</div>&#x28;<abbr title="<nowiki&gt;married</nowiki&gt;">m.</abbr>&nbsp;1948&#x29;&#x200B;</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Aki | class="infobox-data" |9 (inc. [[:en:Francis_Magalona|Francis Magalona]]) |- ! scope="row" class="infobox-label" |Pamilya | class="infobox-data" |[[:en:Enrique_Magalona|Enrique Magalona Sr.]] (balayi) [[:en:Saab_Magalona|Saab Magalona]] (makoapo na babaye) [[:en:Frank_Magalona|Frank Magalona]] (makoapo na lalaki) [[:en:Elmo_Magalona|Elmo Magalona]] (makoapo na lalaki) [[:en:Maxene_Magalona|Maxene Magalona]] (makoapo na babaye) [[:en:Regine_Velasquez|Regine Velasquez]] (pamangkin) Raul Mitra (pamangkin) [[:en:Ogie_Alcasid|Ogie Alcasid]] (pamangkin) |} Si '''Tita Duran''' (namundag si '''Teresita Rigo Durango''' kan Setyembre 30, 1928 - Abril 27, 1990) sarong Filipinang aktres na an karera nag'abot nin labing duwang dekada. Nginaranan siya na the most popular child star of Pre-war Philippine cinema.<ref>Dolor, Danny (February 7, 2018). "Tita & Pancho: Most loved team on & off screen". ''The Philippine Star''. Archived from the original on September 27, 2022.</ref> Pagkatapos kan gera, nakamit niya an padagos na kapangganahan bilang sarong romantikong bida sa mga drama musikal kaiba an pirming on-screen partner na si Pancho Magalona. Kan 1987, tinawan si Duran nin Lifetime Achievement Award kan Film Academy of the Philippines.<ref>Graveyard Pinoy TV (2 November 2021). "Gravetour of the Famous: Pancho Magalona and Tita Duran – Loyola Memorial Park-Parañaque". Archived from the original on 10 June 2022. Retrieved 10 June 2022.</ref> == Karera == Nagganap si duran bilang sarong walong taon na aki na binayaan kan saiyang ina sa drama nin pampamilya kan 1936, ''Awit ng mga Ulila'' (The Songs of the Orphans). Kan 1938, an Sampaguita Pictures nag-cast si Duran bilang sarong makapahibi na pelikula na may titulong ''Inang Mahal'' (Dear Mother). An ikaduwang pelikula niya para sa Sampaguita Pictures iyo ''an Ang Magsasampaguita'' (The Sampaguita Vendor). Naggibo si Duran nin duwang pelikula para sa LVN Pictures: ''Pangarap'' (Dream) asin ''Sawing Gantimpala'' (Lost Prize), parehas ini nin 1940. Pagkatapos kan [[Ikaduwang Gerang Pankinaban|World War II]], nagbalik siya sa Sampaguita Pictures. Yaon siya sa sarong pelikula nin gera kaiba si Carmen Rosales na may titulong ''Guerilyera'', asin nag-typecast sa kadakol na mga pelikulang musikal na ipinares sa nagkapira sa mga pinakamarahay na aktor kan Sampaguita. An saiyang huring pelikula sa Sampaguita Pictures iyo ''an Isang Halik Mo, Pancho'' (One Kiss From You, Pancho). Ginibo niya ''an Maria Went to Town'' para sa Deegar Cinema, Inc. An saiyang karera kapareho kan ki Shirley Temple kan Hollywood. == Personal na buhay == Nagpakasal si Duran ki Pancho Magalona kan Oktubre 2, 1948. Siya an ina ni [[Francis Magalona]] asin lola ni Maxene Magalona. Si Duran an enot na pinsan, na minsan hinale, kan parakanta asin personalidad sa telebisyon, si [[Regine Velasquez]], nin huli ta an ama ni Velasquez iyo an enot na pinsan ni Duran.<ref>Matinez-Belen, Crispina (11 March 2009). "Nation says goodbye to Francis M. today". ''The Manila Bulletin''. Manila Bulletin. Archived from the original on 15 March 2009. Retrieved 4 January 2019.</ref> == Kagadanan == Si Tita Duran nagadan kan Abril 27, 1990 sa Manila, Philippines. == Mga Reperensya == {{reflist}} == Mga panluwas na sumpay == {{tamboan}} [[Kategorya:1928 nagkamurundag]] [[imdbname:1395867|Tita Duran]] at [[:en:IMDb_(identifier)|IMDb]] oeh9ibrsh9f4ge63l719vvytwtw55pk 0 55656 303932 302742 2026-04-09T02:47:43Z Filipinayzd 7 303932 wikitext text/x-wiki {{Infobox swimmer|name=Angel Otom|image=Angel_Otom_2024_Paris_PBBM_courtesy_call.jpg|imagesize=200px|caption=Otom in 2024|fullname=Angel Mae Otom|nicknames=|national_team=PILIPINAS|classification=[[S5 (classification)|S5, SM5]]|strokes=Backstroke|club=|coach=|collegeteam=|birth_date={{birth date and age|2003|06|30}}|birth_place=[[Meycauayan]], [[Bulacan]], [[Pilipinas]]|death_date=|death_place=|height=|weight=|show-medals=no|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[Paralympic Swimming]]}} {{MedalCountry | PILIPINAS }} {{MedalCompetition | [[Asian Youth Para Games]]}} {{MedalBronze | [[2021 Asian Youth Para Games|2021 Manama]] | 50 m backstroke S5}} {{MedalCompetition | [[ASEAN Para Games]]}} {{MedalGold | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|200 m freestyle S5]]}} {{MedalGold | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|100 m backstroke S4/5]]}} {{MedalGold | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|100 m freestyle S4/5]]}} {{MedalGold | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|50 m backstroke S4/5]]}} {{MedalGold | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|50 m freestyle S4/5]]}} {{MedalGold | [[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]] | [[Swimming at the 2023 ASEAN Para Games|50 m freestyle S5]]}} {{MedalGold | [[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]] | [[Swimming at the 2023 ASEAN Para Games|50 m backstroke S5]]}} {{MedalGold | [[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]] | [[Swimming at the 2023 ASEAN Para Games|50 m butterfly S5]]}} {{MedalGold | [[2023 ASEAN Para Games|2023 Cambodia]] | [[Swimming at the 2023 ASEAN Para Games|200 m individual medley SM5]]}} {{MedalGold | [[2022 ASEAN Para Games|2022 Solo]] | [[Swimming at the 2022 ASEAN Para Games|50 m freestyle S5]]}} {{MedalGold | [[2022 ASEAN Para Games|2022 Solo]] | [[Swimming at the 2022 ASEAN Para Games|50 m backstroke S5]]}} {{MedalGold | [[2022 ASEAN Para Games|2022 Solo]] | [[Swimming at the 2022 ASEAN Para Games|50 m butterfly S5]]}} {{MedalSport | Mixed [[paralympic swimming]]}} {{MedalCountry | PILIPINAS }} {{MedalSilver | [[2025 ASEAN Para Games|2025 Thailand]] | [[Swimming at the 2025 ASEAN Para Games|4×50 m freestyle relay 20 points]]}}}} Si '''Angel Mae Otom''' (namundag kan Hunyo 30, 2003) sarong babaeng Pilipina na para-swimmer na naglaban sa 2024 Summer Paralympics. == Buhay asin edukasyon == Si Otom ipinangaki kan Hunyo 30, 2003. Si Marlou na sarong tattoo artist an saiyang ama asin an saiyang ina na si Mila sarong paratukdo. <ref name="emerges">{{Cite news|title=Tanker Angel Otom emerges as Philippines' first triple gold winner|url=https://www.bworldonline.com/sports/2023/06/07/527448/tanker-angel-otom-emerges-as-philippines-first-triple-gold-winner/|date=7 June 2023}}</ref> Igwa siyang congenital na kaulangan sa itaas na tabay <ref name="flagbearer">{{Cite news|title=Otom flag-bearer at Paralympic Games closing ceremony|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1232868|date=7 September 2024}}</ref> – mayo man siyang walang takyag asin kulang an pagtalubo kan saiyang toong takyag. <ref name="flagbearer" /> <ref name="bright">{{Cite news|title=Bright future: Young swimmer Angel Otom reaches Paralympic final|url=https://www.rappler.com/sports/angel-otom-results-paris-paralympics-para-swimming-women-50-meter-backstroke-s5-heats-september-3-2024/|date=3 September 2024}}</ref> Hali siya sa [[Olongapo]] na iyo man an ginikanan na banwaan kan saiyang ina alagad ipinangak siya sa [[Meycauayan]], [[Bulacan]] . <ref name="flagbearer" /> <ref name="qualify-world">{{Cite news|title=Otom, Gawilan qualify for World Para Swimming Championships|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1201115|date=9 May 2023}}</ref> Sa Olongapo City National High School siya nag adal asin nagpartisipar siya sa 2019 Division School Press Conference editorial cartooning contest gamit an saiyang bitis sa pag gibo. <ref name="makes-debut">{{Cite news|title=Swimmer Otom makes Paralympics debut|url=https://www.manilatimes.net/2024/09/03/sports/swimmer-otom-makes-paralympics-debut/1968492|work=The Manila Times|date=3 September 2024}}</ref> Sa presente nag-aadal siya nin Sports Science sa [[Unibersidad kan Filipinas, Diliman|University of the Philippines Diliman]] –College of Human Kinetics hasta kan 2024. <ref name="otom-set-eyes">{{Cite news|last1=Malanum|first1=Jean|title=Swimmer Otom sets eyes on Paralympics gold|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1232466|work=Philippine News Agency|date=2 September 2024}}</ref> == Karera == Si Otom nagin parte kan nasyonal na para-swimming team kan Pilipinas kan 2019, pakatapos na magpartisipar sa 2018 Philippine Sports Association for Disabled Athletes (PHILSPADA) National Para Games sa [[Marikina]] . An n 2021 Asian Youth Para Gamesan saiyang enot na internasyonal na kompetisyon na ginanap sa [[Baharein|Bahrain]] kun saen nakakua siya nin bronse sa 50m backstroke kan mga babae. <ref name="qualify-world">{{Cite news|title=Otom, Gawilan qualify for World Para Swimming Championships|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1201115|date=9 May 2023}}</ref> Si Otom nakipagtibayan sa ASEAN Para Games kan 2022 asin 2023 na edisyon . <ref name="emerges">{{Cite news|title=Tanker Angel Otom emerges as Philippines' first triple gold winner|url=https://www.bworldonline.com/sports/2023/06/07/527448/tanker-angel-otom-emerges-as-philippines-first-triple-gold-winner/|date=7 June 2023}}</ref> Nanggana asin nakakua siya nin tolong bulawan kan enot na kawat asin apat pa sa huri. Nagbali man siya sa 2022 Asian Para Games sa [[Hangzhou]] . <ref name="makes-debut">{{Cite news|title=Swimmer Otom makes Paralympics debut|url=https://www.manilatimes.net/2024/09/03/sports/swimmer-otom-makes-paralympics-debut/1968492|work=The Manila Times|date=3 September 2024}}</ref> Nagin parte man siya kan 2023 World Para Swimming Championships . <ref name="qualify-world">{{Cite news|title=Otom, Gawilan qualify for World Para Swimming Championships|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1201115|date=9 May 2023}}</ref> Sa 2024 Summer Paralympics sa Paris, si Otom nakipagkumpetensya sa duwang kategorya. Nakatapos siya sa ikaanom na pwesto sa pinal kan 50m backstroke S5 kan mga babae. <ref>{{Cite news|title=Otom finishes 6th in 50m backstroke as China sweeps podium|url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/9/4/otom-finishes-6th-in-50m-backstroke-as-china-sweeps-podium-1531|work=ABS-CBN News|date=4 September 2024}}</ref> Nakaabot man siya sa pinal kan 50-meter backstroke S5 event. <ref name="bright">{{Cite news|title=Bright future: Young swimmer Angel Otom reaches Paralympic final|url=https://www.rappler.com/sports/angel-otom-results-paris-paralympics-para-swimming-women-50-meter-backstroke-s5-heats-september-3-2024/|date=3 September 2024}}</ref> Natapos niya sa ika-limang pwesto pagkatapos na mag-oras nin 45.78-segundo, an saiyang personal na rekord. <ref name="sets-new">{{Cite news|title=Otom sets new personal-best, finishes 5th in women's 50m butterfly|url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/9/7/para-swimmer-otom-misses-out-on-podium-in-women-s-50m-butterfly-1443|work=ABS-CBN News|date=7 September 2024}}</ref> Sa 2025 ASEAN Para Games kan Enero 2026, nag uli si Otom nin limang bulawan na medalya asin sarong plata na medalya. Si Otom nakagibo nin bagong rekord asin naputol niya an 18-taon na rekord sa mga kawat sa 100m backstroke kan mga babae S4–S5 na nag-oras sana nin 1:43.87 na nagputol kan rekord kan Thai swimmer na si Junkum Thatananatch na 2:33.66 oras sa 2008 ASEAN Para Games . == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{tamboan}} {{DEFAULTSORT:Otom, Angel}} [[Category:Mga Pilipinong atleta]] poxnncx63kvmun4vbe9yj70t0g1rpgs 0 55657 303955 302743 2026-04-09T03:34:38Z JustinTroy 30584 303955 wikitext text/x-wiki ==GLOCO== Si Gian Lois Concepcion (pinangaki November 15, 1997), mas sikat na bisto sa bansag na GlocoGaming o simpleng GLOCO, sarong Filipino [[YouTuber]], gamer, vlogger, asin entertainer. siya midbid sa saiyang komentaryong komedya sa saiyang mga bidyo, parody dubs, asin anime-related na mga content. An saiyang YouTube channel igwa nin 1.26 million subscribers poon kan ini inilunsar kan taon 2014.<ref name=one>Famous Birthdays. (n.d.). [https://www.famousbirthdays.com/people/gloco-gaming.html Gloco Gaming - Age, bio, family] | Famous birthdays. </ref><ref name=two>glocogaming - [https://viralmango.com/blog/influencer-profile/glocogaming/ ViralMango Blog. (2023, October 8)]. ViralMango Blog. </ref> ==Mga Enot na Taon kan Buhay== Si Gloco namundag asin nagdakula sa [[Legazpi, Albay|Legazpi City, Albay]]. Kan siya aki palang, nagpahiling na siyang interest sa video games, nagkakawat ning mga titulong arog kang Crash [https://en.wikipedia.org/wiki/Crash_Bandicoot|Crash Bandicoot],[https://en.wikipedia.org/wiki/Metal_Gear_Solid_(1998_video_game) Metal Gear Solid], [https://en.wikipedia.org/wiki/Diablo_(series) Diablo], asin [https://en.wikipedia.org/wiki/StarCraft_(video_game) StarCraft]. Bago pa man siya mag padagos sa paggibong content creation, siya nag trabaho bilang licensed nurse. Pakatapos mag gradwar sa [[University of Santo Tomas]], siya nagin licensed nurse, alagad dae man siya nakapag practice maging nurse asin ini nag-expire kan taon 2018.<ref name=two/> ==Karera== *YouTube: Ginibo nya an saiyang channel na GLOCO, kan June 1, 2014. An saiyang naging content iyo an gaming, diskusyon sa anime, vlogs, asin comedy skits.<ref name=three>Wikitubia, C. T. (n.d.). [https://youtube.fandom.com/wiki/GLOCO GLOCO]. Wikitubia. </ref> *Parody Success: Nagtalubo an saiyang kasikatan huli kan saiyang paggibo ning parody dubs, partikular mente an saiyang ''Train to Busan Parody'' (Tagalo/Filipino), na igwa ning milyones na views.<ref name=one/> *Content Style: An saiyang mga bidyo pirmeng nagtatampok nin komentaryang komedya sa saiyang mga Let's Play kan man-iba ibang mga titolo, kaibahan an H1Z1. Siya man nag produser nin mga parodies kan anime asin reaction content.<ref name=three/> *Collaborations: Siya nagcollab sa man-iba ibang mga kapwa Pilipinong content creator arog ni TriNhil, JAWNILLA, iKen, asin man iba pa, sinda may grupo nin mga iribahan na content creators na inaapod na PeenoiseRealm asin PeenoisePlays na mahihiling sa Youtube.<ref name=three/> ==Personal na Buhay== An saiyang palayaw na "GLOCO" hale sa saiyang mga inisyal sa pangaran: Gian LOis COncepcion. Siya nabibisto man sa saiyang mga hilig luwas kan saiyang karera sa pagkawat, iyo an Fishing.<ref name=two/> ===Mga nag Bayral na Bidyo (YouTube)=== *[https://www.youtube.com/watch?v=Kzik8MOhlSM&list=PLd7GrRRGV6yUgtSUESHlmvO5V8wMOIcsG&index=1 Train to Busan Parody (Tagalog Dub)] – viral parody video. *Hitler Finds Out That Unli-rice is Banned – comedic parody na pig-upload kan taon 2017.<ref name=one/> ==Presensya sa Social Media== *YouTube: GLOCOGaming *Twitter/X: @GLOCOgaming *Facebook: GLOCOGaming *Instagram/Threads: @glocogaming *Twitch: GLOCO ==Mga Reperensya== clbram2suzsbxn08e3gifqpr57273b5 0 55674 303948 302802 2026-04-09T03:23:22Z Filipinayzd 7 303948 wikitext text/x-wiki {{Infobox tawo|name=Lydia Page|image=|alt=|caption=|birth_name=Lydia Charlotte Page|birth_date={{birth date and age|2002|5|29}}|birth_place=[[Leicester]], England|occupation=Actor|years_active=2020–presente}} '''Si Lydia Charlotte Page''' (namundag kan 29 Mayo 2002) sarong Ingles na aktor. Midbid siya sa saiyang papel bilang an titular na Mildred Hubble sa serye sa telebisyon ''na The Worst Witch'' (2020), bilang Primrose Larkin sa seryeng ''The Larkins'' (2021–2022), asin sa pagganap niya bilang Siobhan Murphy sa pelikula na ''Blue Jean'' (2022), na kun saen siya nominado kaiba an mayor na cast para sa Enmble Performance Ense Performance sa British Film 2020 Mga Premyo . == Amay na buhay == Si Page namundag sa Leicester, [[Inglatera|Inglaterra]] kan 29 Mayo 2002. Nag-ensayo siya sa Nottingham -based Television Workshop, sarong rehiyonal na programa sa pag-arte para sa mga hobenes. == Karera == Si Page naggibo kan saiyang propesyonal na debut kan 2020 kan siya napili bilang pangenot na karakter na si Mildred Hubble sa ikaapat na serye kan dramang pantasya kan CBBC ''na The Worst Witch'' . Kinua niya an papel ki Bella Ramsey, na nagganap bilang Mildred Hubble sa enot na tolong serye bago maghale sa palabas. Kan huri kan taon na idto, si Page nagluwas bilang Caitlin Demby sa sarong episode kan haloy nang dramang medikal kan BBC ''na Casualty'' . Poon 2021 sagkod 2022 siya an nagladawan ki Primrose Larkin sa adaptasyon sa telebisyon kan ITV ''na The Larkins'', base sa nobelang HE Bates ''na The Darling Buds of May'' . Nakua ni Page an saiyang enot na papel sa pelikula bilang an paradaogdaog na si Siobhan Murphy sa dramang Briton na ''Blue Jean'' (2022), na isinurat asin pigdirehiran ni Georgia Oakley . An pelikula naglaladawan kan mga pakikipaglaban kan sarong paratukdo na itago an saiyang sekswalidad pagkatapos kan pag-abot kan sarong bagong estudyante. An pelikula nakaresibe nin positibong mga pagrepaso. Si Tim Robey kan <nowiki><i id="mwTQ">The Telegraph</i></nowiki> nagsurat na si Page "makangangalas" bilang Murphy, asin pig-omaw an saiyang komedya. <ref>{{Cite news|last=Robey|first=Tim|date=1 September 2022|title=''Blue Jean'': this brave British debut is surely a slam-dunk masterpiece|url=https://www.telegraph.co.uk/films/2022/09/01/blue-jean-review-brave-british-debut-surely-slam-dunk-masterpiece/|language=en-GB}}</ref> Si Page nanominar kaiba an mga artista para sa Pinakamahusay na Pagganap kan Ensemble sa 2022 British Independent Film Awards . Kan 2022 siya nagluwas bilang Pru sa adaptasyon sa telebisyon ''na The Confessions of Frannie Langton'' . Kan huri siya nag-akto sa halipot na pelikula ''na Rapture'' (2023), asin sa horror film ''na Home Education'' (2023). == Pelikula == === Sine === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Titulo ! Gagampanan ! Mga Tala ! Ref. |- | 2022 | ''Blue Jean'' | Siobhan Murphy | Tampok na pelikula | |- | 2023 | ''Edukasyon sa Harong'' | Raquel | Tampok na pelikula | |- | 2023 | ''Rapture'' | Orla | Halipot na pelikula | |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Titulo ! Gagampanan ! Mga Tala ! Ref. |- | 2020 | ''An Pinakamaraot na Bruha'' | Mildred Hubble | Pangenot na papel; serye 4 | |- | 2020 | ''Kaswalti'' | Caitlin Demby | 1 episode | |- | 2021–2022 | ''An mga Larkin'' | Primrose Larkin | Pangenot na papel | |- | 2022 | ''An mga Pagkumpisal ni Frannie Langton'' | Pru | Pabalik-balik na papel | |} === Mga premyo asin nominasyon === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Premyo ! Kategorya ! Nominadong trabaho ! Resulta ! Ref. |- | 2022 | British Independent Film Awards | Pinakamahusay na Pagganap kan Ensemble | ''Blue Jean''|| {{nom}} | |} == Mga Reperensya == 1.    Ashfield, Aaliyah (13 Nobyembre 2022). "Lydia Page stars as Primrose in new season of The Larkins on ITVG Entertainment Daily. Nakua 6 Marso 2026 2.    White, George (9 Setyembre 2023). "We highlight 40 stars of Television Workshop to celebrate its 40th birthday LeftLion. Nakua 6 Marso 2026. 3.1 3.0.3.1 Lewis, Isobel (18 Enero 2023). "Bella Ramsey opens up about reason she left The Worst Witch". The Independent. Nakua 6 Marso 2026 4.4.0 4.1 "BBC One - Casualty (archive), series 34, episode 38°. BBC, Nakua 6 Marso 2026 5.5.0 5.1 Robinson, Abby (16 Oktubre 2022). "The Larkins season 2 clip teases thrilling' romance". Radio Times. Nakua 9 Marso 2026. 6.16.06.1 Lodge, Guy (9 Setyembre 2022). "Blue Jean review a lesbian teacher faces (and perpetuates) systemic homophobia in a quietly searing British debut". Variety. Nakua 6 Marso 2026. 7.17.07.1 "Blue Jean". Metacritic. Nakua 6 Marso 2026 8.    Robey, Tim (1 Setyembre 2022). "Blue Jean: this brave British debut is surely a slam-dunk masterpiece". The Telegraph. Nakua 9 Marso 2026. 9.    "Nominations announced for the British Independent Film Awards 2022*9. British Film Institute, 4 Nobyembre 2022 10.1 10.0 10.1 MacCary, Katie; Reul, Julia (1 Pebrero 2023). "The Confessions of Frannie Langton drops trailer and premiere date (TV news roundup)". Variety. Nakua 6 Marso 2026. 11.1 11.0 11.1 "Rapture". British Council, Nakua 6 Marso 2026. 12.1 12.0 12.1 Vivarelli, Nick (13 Hunyo 2023). "Julia Ormond set fo play creepy domineering mother in Italy-set horror movie Home Education-first look image (exclusive)"9. Variety Nakua 6 Marso 2026. == Mga panluwas na sumpay == * Lydia Page at IMDb {{poon}} 668cmfpc113hzeoyovunj644w7em31c 0 55706 303949 303325 2026-04-09T03:24:14Z Filipinayzd 7 Filipinayzd pinagbalyo an pahina [[Pad sa pagregla]] pasiring sa [[Pasador]]: correct term 303325 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Sanitary_towel.jpg|thumb|Mga pad sa pagregla]] [[Ladawan:Always_maxipads_all_sizes.jpg|thumb|Iba-ibang sukol nin mga maxipad]] [[Ladawan:Sanitary_towels_on_a_shelf_02.jpg|thumb|330x330px|Iba-ibang tatak sa sarong estante sa sarong agihan nin tindahan na may temang [[Hapon]] sa Tsina.]] An '''menstrual pad( napkin panregla)''' {{Efn|Also known as a '''sanitary pad''', '''sanitary towel''', '''feminine pad''', '''sanitary napkin''', '''feminine napkin''', or simply a '''pad'''.}} sarong gamit na nakakasupsop na isinusulot sa sulod kan panlaog na bado(panty) tanganing masalo an pagdalagan nin dugo hali sa vagina. Ginagamit ini kun may, nagdudugo pagkatapos mangaki, nagrarahay sa operasyon sa gynecologic, nakakaeksperyensya nin pagkakulgan o aborsyon, o sa arin man na sitwasyon kun saen kaipuhan na masupsop an dalagan nin [[dugo]] hale sa [[Putay|vagina]] . An menstrual pad sarong klase nin produkto sa kalinigan sa pagregla na isinusulot sa luwas, bakong arog kan mga tampon asin menstrual cup, na isinusulot sa laog kan vagina. An mga pad sa pankagabsan binabago sa paagi nin paghuba kan pantalon asin [[Kalson|panty]], paghale kan lumang pad, pagdikit kan bago sa laog kan panty asin pagguyod giraray kaini. An mga pad pigrerekomendar na salidahan kada 3-4 na oras tanganing maibitaran an nagkapirang bakterya na pwedeng mag-ulbo sa dugo; an panahon na ini pwede man magkaiba depende sa klase kan isinusulot, dalagan, asin an oras na ini isinusulot. An mga menstrual pad ginibo gikan sa iba't ibang klase nin materyales, na nagkakaiba depende sa estilo, lugar kun saen ini gibo, asin sa brand. An mga pad na ini dai pareho kan mga pad para sa incontinence, na kadalasan mas mataas an kapasidad na masupsop asin ginagamit kan mga taong may problema sa pagtagas nin ihi. Maski na an menstrual pad dae talaga dinisenyo para sa arog kaining gamit, may mga tawo na ginagamit pa man ini para sa nasabing layunin. {{TOC limit|3}} === Itinapok === [[Ladawan:Always_Platinum_1.jpg|thumb|200x200px|Platinum maxipad]] Maski ngani an mga prodyuser pankagabsan nagduduwa-duwa na ihayag an eksaktong komposisyon kan saindang mga produkto, an mga pangenot na materyales kan mga disposable menstrual pad pirmeng iyo an pinaputing rayon ( cellulose na hali sa pulp nin kahoy ), [[gapas]] asin plastik . Dugang pa, an mga pahamot asin mga sangkap na panlaban sa bakterya pwedeng iiba. An mga plastik na parte iyo an backsheet asin [[Polimero|polymer]] powder bilang dugang na makusog naabsorbent ( superabsorbent polymers ) na nagigin gel kun nababasa. <ref>{{cite AV media|title=How sanitary pads are made|url=https://www.youtube.com/watch?v=hGmA71o7p5s|date=10 March 2011|publisher=Discovery Channnel|via=YouTube}}</ref> An Procter &amp;amp; Gamble nag-anunsyo nin sarong pagsasadiri na materyales na inaapod Infinicel bilang pinakaubod kan saindang mga napkin. <ref>{{Cite web|title=Procter & Gamble's Always Brand Delivers Innovation to Feminine Care Category With Launch of Always Infinity(TM)|url=https://news.pg.com/news-releases/news-details/2008/Procter--Gambles-Always-Brand-Delivers-Innovation-to-Feminine-Care-Category-With-Launch-of-Always-InfinityTM/default.aspx|access-date=2023-07-15|website=news.pg.com|language=en-US}}</ref> Sa pankagabosan, an pagbuo kan pad siring kaini: "sarong absorbent core na materyal na ibinugtak sa tahaw kan sarong malumoy asin liquid-pervious topsheet asin sarong likido-impervious plastic backsheet na igwa nin adhesive sa luwas para sa pagbugtak kan napkin sa sarong undergarment". <ref>{{cite web|url=http://law.justia.com/cases/federal/district-courts/FSupp2/258/410/2480393/|title=Hemphill v. Procter & Gamble Co., 258 F. Supp. 2d 410 (D. Md. 2003)|website=justia.com}}</ref> Siring man sa mga tampon asin [[lampin]] na pwedeng itapok, an pag-recycle dipisil asin bihirang gibohon huli sa mga rason sa gastos, dawa ngani an mga solusyon na proof-of-principle garo baga nag-eeksister. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Kun dai itinapok sa sarong basurahan kun saen an mga parteng bakong [[Paglapa|biodegradable]] puedeng magdanay sa laog nin rinibong taon, an mga kombensyonal na produkto sa kalinigan puedeng sa pinakamarahay na paagi " thermal recycling " (incinerated). <ref>{{Cite web|last=cindy|date=2023-06-22|title=What is a Sanitary Towel Burner: Its Uses and Benefits|url=https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|access-date=2023-07-15|website=Sanitation Towel and Pads|language=en-US|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715193405/https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|dead-url=yes}}</ref> * Panty liner : Tig disenyo eni tanganing masupsop an aroaldaw na pagluwas kan dugo haling vagina, magaan na pagregla, pag-spotting, dikit na pag-ihi, o bilang reserba para sa paggamit nin tampon o menstrual cup . * Ultra-thin: Sarong sobrang nipis asin kompak na pad na pwedeng magkaigwa nin kaparehong ka-absorbente kan Regular o Maxi/Super pad alagad mas dikit an bulto. * Regular: Sarong pad na may katamtamang kapasidad sa pagsupsop nin dugo * Maxi/Super: Sarong mas dakulang absorbency pad, na kapaki-pakinabang sa pagpoon kan [[Menstruwal na siklo|siklo nin pagregla]] kun an pagregla parateng pinakamagabat. * Sa banggi: Sarong mas halawig na pad tanganing magkaigwa nin mas dakulang proteksyon mantang an nagsusulot nakahigda, na may absorbency na angay para sa paggamit sa banggi. * Maternity: An mga ini parati mas halawig nin kadikit kisa sa sarong maxi/Super pad asin dinisenyo tanganing isulot tanganing masupsop an lochia (pagdugo na nangyayari pagkatapos mangaki) asin pwede man na masupsop an ihi. An porma, kapasidad sa pagsupsop asin laba kan mga pad na magkaiba-iba depende sa paragibo, alagad pirmeng poon sa halipot na payat na panty liner sagkod sa mas dakula asin mas halawig sa laog nin banggi. An mga halawig na pad tig gibo para sa dagdag na proteksyon o para sa mas darakulang babae na an saindang mga panlaog na gubing tibaad dai lubos na protektado kan regular na mga pad na may laba, asin para man sa paggamit sa banggi. An ibang mga opsyon parateng inaalok sa linya nin mga pad kan paragibo, arog kan mga pakpak o mga tab na nakabalot sa mga gilid kan panlaog na gubing tanganing magdagdag nin dagdag na proteksyon sa pagtagas asin makatabang na maseguro an pad sa lugar. An deodorant idinadagdag man sa nagkapirang pad, na dinisenyo tanganing takpan an hamot nin pagregla na may magaan na hamot. Igwa pa ngani nin mga panty liner na partikularmenteng dinisenyo tanganing isulot na may thong/ G-string . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> [[Ladawan:Clothpad.jpg|thumb|Magamit giraray na tela na menstrual pad na may motibong Kokopelli]] [[Ladawan:LittleGumnut_Cloth_Pads_CSP.jpg|thumb|Modernong magagamit giraray na mga pad na gibo sa tela na may manlaen-laen na sukol]] May mga babae na naggagamit nin pwedeng labahan o gamiton giraray na tela na menstrual pad . An mga ini gibo sa manlaen-laen na klase nin tela—parateng gapas na flannel, kawayan, o abaka (na halangkaw an pagsupsop asin bakong arog kadakula kan gapas). Kadaklan sa mga estilo igwa nin mga pakpak na nagseseguro sa palibot kan panlaog na pantalon, alagad an iba nakabugtak sana sa lugar (na mayong pakpak) sa pag-ultanan kan hawak asin kan panlaog na pantalon. An iba (partikularmente an mga lumang estilo) makukua sa mga estilo na may sinturon. An mga tela nang menstrual pad nagbalik kan mga taon 1970, <ref>{{cite web|title=From the Collection of MUM: Washable Menstrual Pads and Underpants|url=http://www.mum.org/collectionwash.htm|publisher=www.mum.org}}</ref> na an saindang popularidad naglangkaw kan huring parte kan dekada 1980 asin amay na parte kan dekada 1990. An mga rason kun tano ta pinipili kan mga babae na magbalyo sa tela na mga pad sa pagregla kabali an kaginhawahan, pagtipid sa lawig nin panahon, epekto sa kapalibutan asin mga rason sa salud. [[Ladawan:Pad_poster.jpg|too|nakakawadro|Sarong poster nin patalastas para sa mga pad ni Hartmann, na may petsang mga 1900. An "Accouchement" nangangahulugan nin pangangaki, asin an "puerperal fever" sarong impeksyon pagkatapos mangaki .]] [[Ladawan:Hygienebeutel_p.jpg|thumb|Bag para sa mga pad]] dzig4y1d48zdt21bv6w5ulkym6xfbua 303951 303949 2026-04-09T03:25:16Z Filipinayzd 7 303951 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Sanitary_towel.jpg|thumb|Mga pad sa pagregla]] [[Ladawan:Always_maxipads_all_sizes.jpg|thumb|Iba-ibang sukol nin mga maxipad]] [[Ladawan:Sanitary_towels_on_a_shelf_02.jpg|thumb|330x330px|Iba-ibang tatak sa sarong estante sa sarong agihan nin tindahan na may temang [[Hapon]] sa Tsina.]] An '''pasador''' {{Efn|Also known as a '''sanitary pad''', '''sanitary towel''', '''feminine pad''', '''sanitary napkin''', '''feminine napkin''', or simply a '''pad'''.}} sarong gamit na nakakasagom na isinusulot sa sulod kan panlaog na bado (panty) tanganing masagom an pagdalagan nin dugo hali sa ikinabuhay. Ginagamit ini kun may, nagdudugo pagkatapos mangaki, nagrarahay sa operasyon sa gynecologic, nakakaeksperyensya nin pagkakulgan o aborsyon, o sa arin man na sitwasyon kun saen kaipuhan na masupsop an dalagan nin [[dugo]] hale sa [[Putay|vagina]] . An menstrual pad sarong klase nin produkto sa kalinigan sa pagregla na isinusulot sa luwas, bakong arog kan mga tampon asin menstrual cup, na isinusulot sa laog kan vagina. An mga pad sa pankagabsan binabago sa paagi nin paghuba kan pantalon asin [[Kalson|panty]], paghale kan lumang pad, pagdikit kan bago sa laog kan panty asin pagguyod giraray kaini. An mga pad pigrerekomendar na salidahan kada 3-4 na oras tanganing maibitaran an nagkapirang bakterya na pwedeng mag-ulbo sa dugo; an panahon na ini pwede man magkaiba depende sa klase kan isinusulot, dalagan, asin an oras na ini isinusulot. An mga menstrual pad ginibo gikan sa iba't ibang klase nin materyales, na nagkakaiba depende sa estilo, lugar kun saen ini gibo, asin sa brand. An mga pad na ini dai pareho kan mga pad para sa incontinence, na kadalasan mas mataas an kapasidad na masupsop asin ginagamit kan mga taong may problema sa pagtagas nin ihi. Maski na an menstrual pad dae talaga dinisenyo para sa arog kaining gamit, may mga tawo na ginagamit pa man ini para sa nasabing layunin. {{TOC limit|3}} === Itinapok === [[Ladawan:Always_Platinum_1.jpg|thumb|200x200px|Platinum maxipad]] Maski ngani an mga prodyuser pankagabsan nagduduwa-duwa na ihayag an eksaktong komposisyon kan saindang mga produkto, an mga pangenot na materyales kan mga disposable menstrual pad pirmeng iyo an pinaputing rayon ( cellulose na hali sa pulp nin kahoy ), [[gapas]] asin plastik . Dugang pa, an mga pahamot asin mga sangkap na panlaban sa bakterya pwedeng iiba. An mga plastik na parte iyo an backsheet asin [[Polimero|polymer]] powder bilang dugang na makusog naabsorbent ( superabsorbent polymers ) na nagigin gel kun nababasa. <ref>{{cite AV media|title=How sanitary pads are made|url=https://www.youtube.com/watch?v=hGmA71o7p5s|date=10 March 2011|publisher=Discovery Channnel|via=YouTube}}</ref> An Procter &amp;amp; Gamble nag-anunsyo nin sarong pagsasadiri na materyales na inaapod Infinicel bilang pinakaubod kan saindang mga napkin. <ref>{{Cite web|title=Procter & Gamble's Always Brand Delivers Innovation to Feminine Care Category With Launch of Always Infinity(TM)|url=https://news.pg.com/news-releases/news-details/2008/Procter--Gambles-Always-Brand-Delivers-Innovation-to-Feminine-Care-Category-With-Launch-of-Always-InfinityTM/default.aspx|access-date=2023-07-15|website=news.pg.com|language=en-US}}</ref> Sa pankagabosan, an pagbuo kan pad siring kaini: "sarong absorbent core na materyal na ibinugtak sa tahaw kan sarong malumoy asin liquid-pervious topsheet asin sarong likido-impervious plastic backsheet na igwa nin adhesive sa luwas para sa pagbugtak kan napkin sa sarong undergarment". <ref>{{cite web|url=http://law.justia.com/cases/federal/district-courts/FSupp2/258/410/2480393/|title=Hemphill v. Procter & Gamble Co., 258 F. Supp. 2d 410 (D. Md. 2003)|website=justia.com}}</ref> Siring man sa mga tampon asin [[lampin]] na pwedeng itapok, an pag-recycle dipisil asin bihirang gibohon huli sa mga rason sa gastos, dawa ngani an mga solusyon na proof-of-principle garo baga nag-eeksister. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Kun dai itinapok sa sarong basurahan kun saen an mga parteng bakong [[Paglapa|biodegradable]] puedeng magdanay sa laog nin rinibong taon, an mga kombensyonal na produkto sa kalinigan puedeng sa pinakamarahay na paagi " thermal recycling " (incinerated). <ref>{{Cite web|last=cindy|date=2023-06-22|title=What is a Sanitary Towel Burner: Its Uses and Benefits|url=https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|access-date=2023-07-15|website=Sanitation Towel and Pads|language=en-US|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715193405/https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|dead-url=yes}}</ref> * Panty liner : Tig disenyo eni tanganing masupsop an aroaldaw na pagluwas kan dugo haling vagina, magaan na pagregla, pag-spotting, dikit na pag-ihi, o bilang reserba para sa paggamit nin tampon o menstrual cup . * Ultra-thin: Sarong sobrang nipis asin kompak na pad na pwedeng magkaigwa nin kaparehong ka-absorbente kan Regular o Maxi/Super pad alagad mas dikit an bulto. * Regular: Sarong pad na may katamtamang kapasidad sa pagsupsop nin dugo * Maxi/Super: Sarong mas dakulang absorbency pad, na kapaki-pakinabang sa pagpoon kan [[Menstruwal na siklo|siklo nin pagregla]] kun an pagregla parateng pinakamagabat. * Sa banggi: Sarong mas halawig na pad tanganing magkaigwa nin mas dakulang proteksyon mantang an nagsusulot nakahigda, na may absorbency na angay para sa paggamit sa banggi. * Maternity: An mga ini parati mas halawig nin kadikit kisa sa sarong maxi/Super pad asin dinisenyo tanganing isulot tanganing masupsop an lochia (pagdugo na nangyayari pagkatapos mangaki) asin pwede man na masupsop an ihi. An porma, kapasidad sa pagsupsop asin laba kan mga pad na magkaiba-iba depende sa paragibo, alagad pirmeng poon sa halipot na payat na panty liner sagkod sa mas dakula asin mas halawig sa laog nin banggi. An mga halawig na pad tig gibo para sa dagdag na proteksyon o para sa mas darakulang babae na an saindang mga panlaog na gubing tibaad dai lubos na protektado kan regular na mga pad na may laba, asin para man sa paggamit sa banggi. An ibang mga opsyon parateng inaalok sa linya nin mga pad kan paragibo, arog kan mga pakpak o mga tab na nakabalot sa mga gilid kan panlaog na gubing tanganing magdagdag nin dagdag na proteksyon sa pagtagas asin makatabang na maseguro an pad sa lugar. An deodorant idinadagdag man sa nagkapirang pad, na dinisenyo tanganing takpan an hamot nin pagregla na may magaan na hamot. Igwa pa ngani nin mga panty liner na partikularmenteng dinisenyo tanganing isulot na may thong/ G-string . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> [[Ladawan:Clothpad.jpg|thumb|Magamit giraray na tela na menstrual pad na may motibong Kokopelli]] [[Ladawan:LittleGumnut_Cloth_Pads_CSP.jpg|thumb|Modernong magagamit giraray na mga pad na gibo sa tela na may manlaen-laen na sukol]] May mga babae na naggagamit nin pwedeng labahan o gamiton giraray na tela na menstrual pad . An mga ini gibo sa manlaen-laen na klase nin tela—parateng gapas na flannel, kawayan, o abaka (na halangkaw an pagsupsop asin bakong arog kadakula kan gapas). Kadaklan sa mga estilo igwa nin mga pakpak na nagseseguro sa palibot kan panlaog na pantalon, alagad an iba nakabugtak sana sa lugar (na mayong pakpak) sa pag-ultanan kan hawak asin kan panlaog na pantalon. An iba (partikularmente an mga lumang estilo) makukua sa mga estilo na may sinturon. An mga tela nang menstrual pad nagbalik kan mga taon 1970, <ref>{{cite web|title=From the Collection of MUM: Washable Menstrual Pads and Underpants|url=http://www.mum.org/collectionwash.htm|publisher=www.mum.org}}</ref> na an saindang popularidad naglangkaw kan huring parte kan dekada 1980 asin amay na parte kan dekada 1990. An mga rason kun tano ta pinipili kan mga babae na magbalyo sa tela na mga pad sa pagregla kabali an kaginhawahan, pagtipid sa lawig nin panahon, epekto sa kapalibutan asin mga rason sa salud. [[Ladawan:Pad_poster.jpg|too|nakakawadro|Sarong poster nin patalastas para sa mga pad ni Hartmann, na may petsang mga 1900. An "Accouchement" nangangahulugan nin pangangaki, asin an "puerperal fever" sarong impeksyon pagkatapos mangaki .]] [[Ladawan:Hygienebeutel_p.jpg|thumb|Bag para sa mga pad]] ho0p6gx7mffh68w80y6e3uo66u4n30x 303952 303951 2026-04-09T03:25:50Z Filipinayzd 7 303952 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:Sanitary_towel.jpg|thumb|Mga pad sa pagregla]] [[Ladawan:Always_maxipads_all_sizes.jpg|thumb|Iba-ibang sukol nin mga maxipad]] [[Ladawan:Sanitary_towels_on_a_shelf_02.jpg|thumb|330x330px|Iba-ibang tatak sa sarong estante sa sarong agihan nin tindahan na may temang [[Hapon]] sa Tsina.]] An '''pasador''' {{Efn|Also known as a '''sanitary pad''', '''sanitary towel''', '''feminine pad''', '''sanitary napkin''', '''feminine napkin''', or simply a '''pad'''.}} sarong gamit na nakakasagom na isinusulot sa sulod kan panlaog na bado (panty) tanganing masagom an pagdalagan nin dugo hali sa ikinabuhay. Ginagamit ini kun may, nagdudugo pagkatapos mangaki, nagrarahay sa operasyon sa gynecologic, nakakaeksperyensya nin pagkakulgan o aborsyon, o sa arin man na sitwasyon kun saen kaipuhan na masupsop an dalagan nin [[dugo]] hale sa [[Putay|vagina]] . An menstrual pad sarong klase nin produkto sa kalinigan sa pagregla na isinusulot sa luwas, bakong arog kan mga tampon asin menstrual cup, na isinusulot sa laog kan vagina. An mga pad sa pankagabsan binabago sa paagi nin paghuba kan pantalon asin [[Kalson|panty]], paghale kan lumang pad, pagdikit kan bago sa laog kan panty asin pagguyod giraray kaini. An mga pad pigrerekomendar na salidahan kada 3-4 na oras tanganing maibitaran an nagkapirang bakterya na pwedeng mag-ulbo sa dugo; an panahon na ini pwede man magkaiba depende sa klase kan isinusulot, dalagan, asin an oras na ini isinusulot. An mga menstrual pad ginibo gikan sa iba't ibang klase nin materyales, na nagkakaiba depende sa estilo, lugar kun saen ini gibo, asin sa brand. An mga pad na ini dai pareho kan mga pad para sa incontinence, na kadalasan mas mataas an kapasidad na masupsop asin ginagamit kan mga taong may problema sa pagtagas nin ihi. Maski na an menstrual pad dae talaga dinisenyo para sa arog kaining gamit, may mga tawo na ginagamit pa man ini para sa nasabing layunin. {{TOC limit|3}} === Itinapok === [[Ladawan:Always_Platinum_1.jpg|thumb|200x200px|Platinum maxipad]] Maski ngani an mga prodyuser pankagabsan nagduduwa-duwa na ihayag an eksaktong komposisyon kan saindang mga produkto, an mga pangenot na materyales kan mga disposable menstrual pad pirmeng iyo an pinaputing rayon ( cellulose na hali sa pulp nin kahoy ), [[gapas]] asin plastik . Dugang pa, an mga pahamot asin mga sangkap na panlaban sa bakterya pwedeng iiba. An mga plastik na parte iyo an backsheet asin [[Polimero|polymer]] powder bilang dugang na makusog naabsorbent ( superabsorbent polymers ) na nagigin gel kun nababasa. <ref>{{cite AV media|title=How sanitary pads are made|url=https://www.youtube.com/watch?v=hGmA71o7p5s|date=10 March 2011|publisher=Discovery Channnel|via=YouTube}}</ref> An Procter &amp;amp; Gamble nag-anunsyo nin sarong pagsasadiri na materyales na inaapod Infinicel bilang pinakaubod kan saindang mga napkin. <ref>{{Cite web|title=Procter & Gamble's Always Brand Delivers Innovation to Feminine Care Category With Launch of Always Infinity(TM)|url=https://news.pg.com/news-releases/news-details/2008/Procter--Gambles-Always-Brand-Delivers-Innovation-to-Feminine-Care-Category-With-Launch-of-Always-InfinityTM/default.aspx|access-date=2023-07-15|website=news.pg.com|language=en-US}}</ref> Sa pankagabosan, an pagbuo kan pad siring kaini: "sarong absorbent core na materyal na ibinugtak sa tahaw kan sarong malumoy asin liquid-pervious topsheet asin sarong likido-impervious plastic backsheet na igwa nin adhesive sa luwas para sa pagbugtak kan napkin sa sarong undergarment". <ref>{{cite web|url=http://law.justia.com/cases/federal/district-courts/FSupp2/258/410/2480393/|title=Hemphill v. Procter & Gamble Co., 258 F. Supp. 2d 410 (D. Md. 2003)|website=justia.com}}</ref> Siring man sa mga tampon asin [[lampin]] na pwedeng itapok, an pag-recycle dipisil asin bihirang gibohon huli sa mga rason sa gastos, dawa ngani an mga solusyon na proof-of-principle garo baga nag-eeksister. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Kun dai itinapok sa sarong basurahan kun saen an mga parteng bakong [[Paglapa|biodegradable]] puedeng magdanay sa laog nin rinibong taon, an mga kombensyonal na produkto sa kalinigan puedeng sa pinakamarahay na paagi " thermal recycling " (incinerated). <ref>{{Cite web|last=cindy|date=2023-06-22|title=What is a Sanitary Towel Burner: Its Uses and Benefits|url=https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|access-date=2023-07-15|website=Sanitation Towel and Pads|language=en-US|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715193405/https://sanitationtowelandpads.com/sanitary-pad-burner/|dead-url=yes}}</ref> * Panty liner : Tig disenyo eni tanganing masupsop an aroaldaw na pagluwas kan dugo haling vagina, magaan na pagregla, pag-spotting, dikit na pag-ihi, o bilang reserba para sa paggamit nin tampon o menstrual cup . * Ultra-thin: Sarong sobrang nipis asin kompak na pad na pwedeng magkaigwa nin kaparehong ka-absorbente kan Regular o Maxi/Super pad alagad mas dikit an bulto. * Regular: Sarong pad na may katamtamang kapasidad sa pagsupsop nin dugo * Maxi/Super: Sarong mas dakulang absorbency pad, na kapaki-pakinabang sa pagpoon kan [[Menstruwal na siklo|siklo nin pagregla]] kun an pagregla parateng pinakamagabat. * Sa banggi: Sarong mas halawig na pad tanganing magkaigwa nin mas dakulang proteksyon mantang an nagsusulot nakahigda, na may absorbency na angay para sa paggamit sa banggi. * Maternity: An mga ini parati mas halawig nin kadikit kisa sa sarong maxi/Super pad asin dinisenyo tanganing isulot tanganing masupsop an lochia (pagdugo na nangyayari pagkatapos mangaki) asin pwede man na masupsop an ihi. An porma, kapasidad sa pagsupsop asin laba kan mga pad na magkaiba-iba depende sa paragibo, alagad pirmeng poon sa halipot na payat na panty liner sagkod sa mas dakula asin mas halawig sa laog nin banggi. An mga halawig na pad tig gibo para sa dagdag na proteksyon o para sa mas darakulang babae na an saindang mga panlaog na gubing tibaad dai lubos na protektado kan regular na mga pad na may laba, asin para man sa paggamit sa banggi. An ibang mga opsyon parateng inaalok sa linya nin mga pad kan paragibo, arog kan mga pakpak o mga tab na nakabalot sa mga gilid kan panlaog na gubing tanganing magdagdag nin dagdag na proteksyon sa pagtagas asin makatabang na maseguro an pad sa lugar. An deodorant idinadagdag man sa nagkapirang pad, na dinisenyo tanganing takpan an hamot nin pagregla na may magaan na hamot. Igwa pa ngani nin mga panty liner na partikularmenteng dinisenyo tanganing isulot na may thong/ G-string . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> [[Ladawan:Clothpad.jpg|thumb|Magamit giraray na tela na menstrual pad na may motibong Kokopelli]] [[Ladawan:LittleGumnut_Cloth_Pads_CSP.jpg|thumb|Modernong magagamit giraray na mga pad na gibo sa tela na may manlaen-laen na sukol]] May mga babae na naggagamit nin pwedeng labahan o gamiton giraray na tela na menstrual pad . An mga ini gibo sa manlaen-laen na klase nin tela—parateng gapas na flannel, kawayan, o abaka (na halangkaw an pagsupsop asin bakong arog kadakula kan gapas). Kadaklan sa mga estilo igwa nin mga pakpak na nagseseguro sa palibot kan panlaog na pantalon, alagad an iba nakabugtak sana sa lugar (na mayong pakpak) sa pag-ultanan kan hawak asin kan panlaog na pantalon. An iba (partikularmente an mga lumang estilo) makukua sa mga estilo na may sinturon. An mga tela nang menstrual pad nagbalik kan mga taon 1970, <ref>{{cite web|title=From the Collection of MUM: Washable Menstrual Pads and Underpants|url=http://www.mum.org/collectionwash.htm|publisher=www.mum.org}}</ref> na an saindang popularidad naglangkaw kan huring parte kan dekada 1980 asin amay na parte kan dekada 1990. An mga rason kun tano ta pinipili kan mga babae na magbalyo sa tela na mga pad sa pagregla kabali an kaginhawahan, pagtipid sa lawig nin panahon, epekto sa kapalibutan asin mga rason sa salud. [[Ladawan:Pad_poster.jpg|too|nakakawadro|Sarong poster nin patalastas para sa mga pad ni Hartmann, na may petsang mga 1900. An "Accouchement" nangangahulugan nin pangangaki, asin an "puerperal fever" sarong impeksyon pagkatapos mangaki .]] [[Ladawan:Hygienebeutel_p.jpg|thumb|Bag para sa mga pad]] ==Toltolan== {{reflist}} {{tamboan}} o1il1xlubqz8913w3vu68uh1mmp05h6 0 55746 303942 303229 2026-04-09T03:14:52Z Filipinayzd 7 303942 wikitext text/x-wiki {{short description|Pilipinang parakanta kan banwaan (1951–2024)}} {{use mdy dates|date=October 2024}} {{Infobox musical artist | background = person | name = Coritha | image = | image_upright = | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = Si Coritha kan 1976. | birth_name = Socorro Avelino | alias = | birth_date = {{Birth date|1951|6|27}} | birth_place = | origin = | death_date = {{Death date and age|2024|9|27|1951|6|27}} | death_place = [[Tagaytay]], [[Cavite]], Filipinas | genre = {{hlist|[[Musikang banwaan|Musikang banwaan]]|[[Musikang probinsya|Musikang probinsya]]}} | occupation = {{hlist|parakanta|kompositor|parasurat nin kanta}} | instrument = | discography = | years_active = 1960s–2017 | label = | current_member_of = | past_member_of = | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = Chito Santos | website = <!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} --> | module = | module2 = | module3 = }} Si '''Socorro Avelino''' (Hunyo 27, 1951 – Setyembre 27, 2024<ref name="pep-dies">{{cite news |last1=Franco |first1=Bernie |title=OPM folk singer Coritha dies |url=https://www.pep.ph/news/local/183135/opm-folk-singer-coritha-dies-a717-20240928 |access-date=20 October 2024 |work=PEP.ph |publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc. |date=28 September 2024 |language=en}}</ref>), komun na midbid sa propesyon kan [[mononimo]] na '''Coritha''', sarong Filipinong parakanta na parakanta nin [[Musikang banwaan|folk]]. Bisto siya sa kantang 1979 na "Oras Na", asin iba pang kanta arog kan "Sierra Madre" asin "Lolo Jose". ==Karera== Pinasikat ni Coritha an mga awit na "[[Oras Na (kanta)|Oras na]]" ({{Literal translation|Oras na}}) asin "[[Sierra Madre (kanta)|Sierra Madre]]" kan mga taon 1970.<ref name="mb-passes-away">{{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |title=Oras Na: OPM folk icon Coritha passes away, 73 |url=https://mb.com.ph/2024/9/27/opm-folk-icon-coritha-passes-away-73 |access-date=20 October 2024 |work=Manila Bulletin |date=28 September 2024 |language=en, fil}}</ref> Nagtanghal man siya kan "Awit Kay Leandro" ({{Literal translation|Awit ki Leandro}}), "Gising na, O Kuya Ko" ({{Literal translation|Mata na, Sakuyang kuya}}) asin "[[Lolo Jose (song)]]" ({{Literal translation|Apong lalaki na Jose}}).<ref name="mt-dies">{{cite news |last1=Cua |first1=Aric John Sy |title=Folk singer Coritha dies |url=https://www.manilatimes.net/2024/09/29/news/national/folk-singer-coritha-dies/1975578 |access-date=20 October 2024 |work=The Manila Times |date=29 September 2024 |language=en}}</ref><ref name=malaya>{{cite news |last1=Domingo |first1=Gay Ace |title=Coritha’s legacy |url=https://malaya.com.ph/corithas-legacy/ |access-date=20 October 2024 |work=Malaya |date=29 September 2024}}</ref><ref name="music-legend-abs">{{cite news |last1=Cuadra |first1=Addie |title=Philippine music legend Coritha passes away at 73 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/9/29/philippine-music-legend-coritha-passes-away-at-73-1324 |access-date=20 October 2024 |work=ABS-CBN News |date=29 September 2024}}</ref> Kan mga taon 1960 asin 1970, siya midbid sa saiyang mga kantang ''folk-country'' na nag-agamit nin [[musikang Katutubong Pilipino|mga katutubong instrumento kan Filipinas]].<ref name="rappler-dies">{{cite news |last1=Reyes |first1=Juno |title=OPM legend Coritha dies |url=https://www.rappler.com/entertainment/music/filipino-music-icon-coritha-dies/ |access-date=20 October 2024 |work=Rappler |date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928035225/https://www.rappler.com/entertainment/music/filipino-music-icon-coritha-dies/ |archive-date=28 September 2024}}</ref><ref name="journal">{{cite news |last1=Vivar |first1=Vinia |title=OPM legend na si Coritha pumanaw na|trans-title=OPM legend Coritha passed away |url=https://journalnews.com.ph/opm-legend-na-si-coritha-pumanaw-na/ |access-date=20 October 2024 |work=Journal News Online |date=28 September 2024|language=fil}}</ref> An "Lolo Jose" sarong sadiring komposisyon na sarong entrada sa Metro Pop Songwriting Contest. Siya man an nag-ako nin duwang Cecil awards para sa Best Folk-Pop Song asin Best Folk-Pop Vocal Performance.<ref name="pep-dies"/> Si Coritha nagretiro sa bilog na panahon na pagtugtog kan 2000.<ref name="mt-dies"/> Siya man an nagmukna kan kanta"Mabuhay Ang Kalayaan" ({{Literal translation|Mabuhay an Katalingkasan}}), na ginamit bilang theme song kan 2002 na pelikulang ''[[Lapu-Lapu (pelikula)|Lapu-Lapu]]'' asin nominado bilang Best Theme Song sa [[2002 Metro Manila Film Festival]].<ref>{{cite news |title=Coritha, nag-walkout din |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2003/01/03/190203/coritha-nag-walkout-din|access-date=23 November 2024 |work=Pilipino Star Ngayon |date=3 January 2003 |language=fil}}</ref> An awit na "Oras Na" ginamit bilang awit nin protesta sa [[People Power Revolution 2|2001 EDSA Revolution]] na nagpatalsik ki presidente [[Joseph Estrada]]. Si Coritha personal na nakikabtang sa mga protesta. An awit na kinomponer kan 1978 asin pinaluwas sarong taon pakalihis ginibo durante kan [[Sandangan nin militar sa irarom ni Ferdinand Marcos|Panahon kan ley militar]] sa irarom kan presidente asin diktador, [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{cite news |title=Oras Na: A song that has inspired millions |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/03/30/94264/oras-na-song-has-inspired-millions |access-date=20 October 2024 |work=The Philippine Star |date=30 March 2001}}</ref> An kanta, partikularmente an linya ''Ang takot ay nasa isip lamang'' ({{Literal translation|An takot yaon sana sa isip}}) pigsambit man ni [[Corazon Aquino]] sa sarong rali laban ki Marcos kan 1986.<ref>{{cite news |title=Oras Na: A song that has inspired millions |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/03/30/94264/oras-na-song-has-inspired-millions |access-date=23 November 2024 |work=The Philippine Star |date=30 March 2001 |language=en}}</ref> Ginamit man ini bilang tema kan 2018 na pelikula na ''[[BuyBust]]''.<ref name="mt-dies"/><ref name=malaya/> ==Hilang asin kagadanan== Si Coritha may [[diabetes]] asin nagin nakahigda sa saiyang huring mga taon kan saiyang buhay pagkatapos na magtios nin [[stroke]] kan Pebrero 2024.<ref name="pep-dies"/> Si Coritha nagadan kan Setyembre 27, 2024, sa harong kan saiyang kapadis sa [[Tagaytay]].<ref name="mb-passes-away"/><ref name="music-legend-abs"/> An saiyang kondisyon enot na ipinahayag kan Hulyo 2024 kan saiyang kapadis sa paagi nin sarong video kan vlog channel ni [[Julius Babao]] sa [[YouTube]], na an mga katrabaho ni Coritha sa industriya nag-organisar nin sarong pagtipon nin pondo para saiya.<ref name="journal"/><ref name="inq">{{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne |title=Folk singer Coritha dies |url=https://entertainment.inquirer.net/578772/folk-singer-coritha-dies |access-date=20 October 2024 |work=Philippine Daily Inquirer |date=28 September 2024 |language=en}}</ref> An mga bangkay ni Coritha sunod na sinulo.<ref name="music-legend-abs"/> ==Personal na buhay== Si Luisito "Chito" Santos an domestic partner ni Coritha na nakakua saiya pagkatapos na masulo an harong ni Coritha sa [[Quezon City]] kan 2018.<ref name="music-legend-abs"/><ref name="fire">{{cite news |last1=Tupas |first1=Emmanuel |title=Fire destroys folk singer’s house |url=https://www.philstar.com/nation/2018/10/07/1857868/fire-destroys-folk-singers-house |access-date=20 October 2024 |work=The Philippine Star |date=7 October 2018}}</ref> Enot niyang nabisto si Santos kan mga taon 1980 durante kan sarong konsyerto sa [[Escolta Street|Escolta]].<ref name="mb-passes-away"/> Kasunod kan kasulo, siya nag'erok sa residencia ni Santos sa [[Tagaytay]] sa [[Cavite]] sagkod sa saiyang kagadanan.<ref name="rappler-dies"/> Igwa man siyang tugang na babae asin lalaki.<ref name="inq"/><ref name="fire"/> ==Mga toltolan== {{reflist}} {{poon}} [[Kategorya:1951 na mga pagkamundag]] [[Kategorya:2024 na nagadan]] [[Kategorya:Mga paraawit nin mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga parasurat nin kanta sa Pilipino]] [[Kategorya:Mga babaeng Pilipino na parakanta-parasurat nin kanta]] [[Kategorya:Mga tawo sa Syudad nin Quezon]] [[Kategorya:mga parakanta kan mga babayeng Pilipino kan ika-20 siglo]] [[Kategorya:Mga aktibistang babayeng Pilipino]] 3sdn86swst33baj8mlnlv89o2inf70n 0 55749 303947 303483 2026-04-09T03:22:11Z Filipinayzd 7 303947 wikitext text/x-wiki Si '''Kiri Dalena''' sarong biswal na artista, paragibo nin pelikula asin aktibista sa mga deretso pantawo na nakaistar asin nagtatrabaho sa [[Pilipinas|Filipinas]] . An mga obra ni Dalena nagtutok sa mga isyu nin politikal asin sosyal na inhustisya, na nakabase sa mga pangyayari sa kasaysayan kan Pilipinas. Naggagamit siya nin iba-ibang media asin ekspresyon bilang mga tataramon, na nagtatao nin oportunidad sa mga manonood na gamiton an saindang imahinasyon sa pag-unawa kan “realidad,” habang an mga balangkas nag-iinstruktura sa kahulugan kan saiyang mga obra. <ref name=":1">{{Cite book|title=Time of others: contemporary art from four museums across the Asia Pacific|last=Kyongfa|first=Che|last2=Maerkle|first2=Andrew|last3=Toh|first3=Joyce|publisher=Singapore Art Museum|year=2015|pages=15|language=English}}</ref> == Trabaho == === ''Mga Pinara na Slogan'' ''(2008)'' === Sarong sa pinaka‑midbid na obra ni Dalena iyo an ''Erased Slogans'', sarong serye nin mga retrato na pinonan kan 2008, na naglaladawan sa mga nagpoprotesta na nagkakapot nin mga plakard kun sain an saindang mga slogan digital na hinale. An mga imahe ini nakabase sa arkibo nin mga protesta sa Manila sa dekada 1970, rehimen ni Marcos, an serye nagtutukdo sa pagpasilensio kan mga boses nin pagkontra siring man sa padagos na mga akto nin protesta sa rehiyon asin sa bilog na kinaban. Susog sa artista, "an mga blangko na plakard nagtatao nin silensio na kaipuhan para sa paghorop-horop." '''''Pulang Libro nin mga Slogan (2008)''''' ''An Pulang Libro nin Slogan sarong kataid na koleksyon kan mga pinara na slogan. An gabos na ‘pinara’ na mga slogan hale sa Erased Slogans pinagsararo sa sarong 700-pahinang libro, na may sarong slogan kada pahina. An porma kan Pulang Libro nin Slogan nagtatao nin paghinumdom sa pinahiwas na pulang librong komunista o sarong bibliya''.<ref name=":1"/> === Paglantad sa Sur na Tagalog === == Mga eksibisyon asin mga pag-omaw == Kan 2009, si Dalena nag-ako nin Ateneo Art Award para sa sarong artwork na pig-instalar na nagluwas sa eksibisyon kan grupo ''na Keeping the Faith'' sa Lopez Museum . An obra, na kaibahan an ''Barricade'', ''Libro nin mga Slogan'', mga pinara na mga slogan, asin ''Kwarto nin Pagsolo'', kinua hale sa mga imahe sa archive ni Lopez sa saindang panahon kan Ley Militar sa panahon kan rehimen ni Ferdinand Marcos . <ref>{{Cite news|url=https://lopez-museum.com/2008/12/04/keeping-the-faith-opens-at-the-lopez-museum/|title=Keeping the Faith opens at the Lopez Museum|accessdate=2026-03-27|archivedate=2018-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614195324/https://lopez-museum.com/2008/12/04/keeping-the-faith-opens-at-the-lopez-museum/}}</ref> Kan 2012, si Dalena sarong resipyente kan CCP 13 Artists Award. Nagpartisipar siya sa mga grupong eksibisyon sa UP Vargas Museum, Ateneo Art Gallery, Lopez Memorial Museum, Museum of Contemporary Art & Design, [[Sentrong Pangkultura kan Filipinas|Cultural Center of the Philippines]], asin Museum of Contemporary Art Tokyo . An saiyang mga obra ipinahiling man sa mga internasyonal na eksibisyon sa arte, kaibahan an ''Singapore Biennale'' (2013), ''Yokohama Triennial'' (2014), ''Fukuoka Asian Art Triennial'' (2014), asin an ika‑8 ''Asia Pacific Triennial'' (2015), nagpapahiling nin saiyang impluwensya asin kontribusyon sa larangan nin arte sa rehiyon asin sa entero mundo. <ref>{{Cite news|url=http://www.photoma.info/portfolio/kiri-dalena/|title=Kiri Dalena - Photoma 🇵🇭👁}}</ref> == Mga koleksyon sa museo == An mga obra ni Dalena yaon sa permanenteng koleksyon kan Singapore Art Museum, Queensland Art Gallery asin Queensland Gallery of Modern Art, Ateneo Art Gallery, asin M+ sa West Kowloon Cultural District kan Hong Kong. == Mga Reperensya == {{Reflist}} {{poon}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 5zwtax8rtr64zc2bc9rfgxxpmae3pd1 0 55750 303945 303224 2026-04-09T03:18:56Z Filipinayzd 7 303945 wikitext text/x-wiki Si '''Agustina Maximo Bantiloc''' (ipinangaki kan Agosto 8, 1968) sarong Pilipinang para-archer . Dati siyang nakipaglaban sa powerlifting asin para-athletics . Nagbali man sa 2024 Summer Paralympics sa Paris bilang sarong para-archer. == Karera == === Pagpana === Si Bantiloc enot na nagkuang -powerlifting kan 2003, bago nagribay sa para-archery kan 2011. <ref name="determined">{{Cite news|title=Para-athlete determined on challenges|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/para-athlete-determined-on-challenges-|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 April 2017|language=en}}</ref> Pirmi siyang nag-aadal sa panginutan ni John Hongitan, na sarong nasyonal na coach para sa para-archery kan Pilipinas poon kan taon na idto. <ref name="coach-gives">{{Cite news|title=Para archery head coach gives up slot for Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archery-head-coach-gives-up-slot-for-paris/|work=Malaya Business Insight|date=17 July 2024}}</ref> An coach sa pagpana na si Arthur Tampua an nagkombensir saiya sa pagbalyo. <ref name="welcomes">{{Cite news|title=Para archer welcomes chance to compete in Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archer-welcomes-chance-to-compete-in-paris/|work=Malaya Business Insight|date=26 June 2024}}</ref> Siya an nagdara kan Pilipinas sa internasyonal asin nagkawat sa 2011 na edisyon kan ASEAN Para Games . <ref name="baguio">{{Cite news|title=Baguio sends athletes to 7th ASEAN Paragames|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/baguio-sends-athletes-to-7th-asean-paragames|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 January 2014|language=en}}</ref> Nakipagtibayan siya sa 2014 na edisyon . <ref>{{Cite news|title=PWD archers see action in 8th Asean ParaGames|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/pwd-archers-see-action-in-8th-asean-paragames|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=27 September 2015|language=en}}</ref> Nakakua nin duwang bronse sa duwang iterasyon na idto si Bantiloc. <ref>{{Cite news|title=Baguio chosen as archery training center|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/baguio-chosen-as-archery-training-center|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=21 August 2014|language=en}}</ref> Siya kuta an makikipagkumpetensya sa 2015 na edisyon, alagad nadiskwalipikar huli sa mga teknikalidad manungod sa klase kan silyang de rueda na saiyang ginagamit. <ref name="determined">{{Cite news|title=Para-athlete determined on challenges|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/para-athlete-determined-on-challenges-|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 April 2017|language=en}}</ref> Sa 2019 ASEAN Para Games sa Surakarta, nakakua man si Bantiloc nin bronse kaiba si Marcel Burgos sa mixed compound event. <ref name="welcomes">{{Cite news|title=Para archer welcomes chance to compete in Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archer-welcomes-chance-to-compete-in-paris/|work=Malaya Business Insight|date=26 June 2024}}</ref> Nakipagtibayan siya sa 2022 Asian Para Games sa lugar kan Hangzhou. <ref name="determined">{{Cite news|title=Para-athlete determined on challenges|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/para-athlete-determined-on-challenges-|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 April 2017|language=en}}</ref> ==== 2024 Summer Paralympics ==== Si Bantiloc nakua para sa 2024 Summer Paralympics sa Paris sa paagi nin sarong bipartite na imbitasyon. Nakua niya an kwalipikasyon na pamantayan na 652 puntos sa 2022 Asian Para Games sa Hangzhou. <ref name="welcomes">{{Cite news|title=Para archer welcomes chance to compete in Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archer-welcomes-chance-to-compete-in-paris/|work=Malaya Business Insight|date=26 June 2024}}</ref> Nag-aadal siya sa tabang ni Jonathan Josol bilang pag-andam sa mga kawat sa Paris. <ref name="determined">{{Cite news|title=Para-athlete determined on challenges|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/para-athlete-determined-on-challenges-|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 April 2017|language=en}}</ref> Saro sa mga paradara nin bandera si Bantiloc para sa Pilipinas sa pagbukas kan seremonya kaiba an paralangoy na si Ernie Gawilan. <ref>{{Cite news|last1=Villanueva|first1=Ralph Edwin|title=Gawilan, Batinloc to carry Philippine flag in Paris Paralympics opening rites|url=https://www.philstar.com/sports/2024/08/25/2380548/gawilan-batinloc-carry-philippine-flag-paris-paralympics-opening-rites|date=25 August 2024}}</ref> Si Bantiloc an pinakagurang na nagkompentesya kan delegasyon sa edad na 55 anyos. Si Bantiloc nakakua nin 618 na puntos sa open ranking round, iyo an saiyang pinakamatibay sa saiyang rekord alagad huri sa pwesto sa 28 na mga kakompetensya na nag-lalaban sa ika-limang seed na si Jane Karla Gögel kan Brazil sa round kan 32. <ref>{{Cite news|last1=Payo|first1=Jasmine|title=Para archer Bantiloc last in Paris ranking round despite season-best mark|url=https://www.rappler.com/sports/para-archery-results-agustina-bantiloc-paris-paralympics-august-29-2024/|work=Rappler|date=29 August 2024}}</ref> Tinapos ni Bantiloc an saiyang kawat pagkatapos na madaog nin 127-143 ki Gögel. <ref>{{Cite news|last1=Villanueva|first1=Ralph Edwin|title=Archer Bantiloc ends Paralympic bid|url=https://www.philstar.com/sports/2024/08/30/2381682/archer-bantiloc-ends-paralympic-bid|work=The Philippine Star|date=30 August 2024}}</ref> === Powerlifting === An powerlifting an saiyang enot na isports, na pinunan kan 2003. <ref name="determined">{{Cite news|title=Para-athlete determined on challenges|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/para-athlete-determined-on-challenges-|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 April 2017|language=en}}</ref> Nagpoon siya sa ASEAN Para Games bilang sarong powerlifter, na nagtaong gana nin bronse sa 2003 na edisyon sa Vietnam. <ref name="welcomes">{{Cite news|title=Para archer welcomes chance to compete in Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archer-welcomes-chance-to-compete-in-paris/|work=Malaya Business Insight|date=26 June 2024}}</ref> Nakipagkumpetensya siya sa 2018 Philspada Para National Games. <ref name="council-feats">{{Cite news|last=Catajan|first=Maria Elena|title=Council fetes para athletes-medalists|url=https://www.sunstar.com.ph/baguio/sports/council-fetes-para-athletes-medalists|work=SunStar|date=30 May 2018}}</ref> == Personal na buhay == Igwang tolong aki si Bantiloc. <ref>{{Cite news|last1=Navarro|first1=June|title=Paralympics 2024: PH archer Agustina Bantiloc ends campaign|url=https://sports.inquirer.net/582721/paralympics-2024-ph-archer-agustina-bantiloc-ends-campaign|date=30 August 2024}}</ref> Siya asosyado sa [[Baguio]] asin [[Tanudan]], [[Kalinga]] . <ref name="baguio">{{Cite news|title=Baguio sends athletes to 7th ASEAN Paragames|url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/baguio-sends-athletes-to-7th-asean-paragames|work=SunStar|publisher=SunStar Publishing Inc.|date=2 January 2014|language=en}}</ref> <ref name="council-feats">{{Cite news|last=Catajan|first=Maria Elena|title=Council fetes para athletes-medalists|url=https://www.sunstar.com.ph/baguio/sports/council-fetes-para-athletes-medalists|work=SunStar|date=30 May 2018}}</ref> <ref name="falls">{{Cite news|last1=Delfin|first1=Dioquino|title=Para archer Agustina Bantiloc falls to world No. 3, ends Paralympics run|url=https://www.rappler.com/sports/agustina-bantiloc-jane-karla-gogel-results-paris-paralympics-para-archery-august-30-2024/|date=30 August 2024}}</ref> Si Bantiloc sarong paragamit nin silyang de rueda kan nagkaigwa siyang kaulangan sa edad na anom katong nabari an saiyang tulang sa pelvis. <ref name="welcomes">{{Cite news|title=Para archer welcomes chance to compete in Paris|url=https://malaya.com.ph/news_sports/para-archer-welcomes-chance-to-compete-in-paris/|work=Malaya Business Insight|date=26 June 2024}}</ref> == Mga Reperensya == {{reflist}} {{tamboan}} [[Kategorya:1968 nagkamurundag]] 3shxvm7yc8d8i111fh33kz3dzbcrcvl 0 55751 303944 303225 2026-04-09T03:16:41Z Filipinayzd 7 303944 wikitext text/x-wiki Si '''Fides Belza Cuyugan-Asensio''' (ipingaki kan Agosto 1, 1931) sarong babaeng Pilipina na coloratura soprano, direktor, librettista, TV host, paratradusir, asin paratukdo. == Biograpiya == Si Fides Belza Cuyugan ipinangaki kan Agosto 1, 1931, sa [[Lucena|Lucena, Pilipinas]] . Aki siya nina Gervasio Santos Cuyugan asin Jacinta Belza. Mantang may gera siya an nagdirehir, nagsurat, nagtugtog, asin nagdisenyo nin mga halipot na musikal asin dula. Nag-adal siya sa [[Philippine Women's University]] asin nakatapos siya nin duwang kurso -iyo an Bachelor of Arts sa Ingles, nag-tutuk sa Drama kan 1950 asin an saro iyo an Bachelor of Music, Major sa boses asin menor sa piano kan 1951. An saiyang graduation recital kan 1951 inako nin may pagkamoot. Ini man nahiling sa enot na pahina kan The Manila Times na nagdedeklara nin "A star is born". An mas makahulogan saiya, iyo kan inomaw siya kan grand dame na [[Jovita Fuentes|si Jovita Fuentes]] (na yaon sa mga nagdadangog), na nagproklamar na an hoben na soprano "mag-ako kan sakuyang manto pag-abot kan aldaw." <ref>{{Cite news|url=https://entertainment.inquirer.net/26559/yesterday-diva-in-residence|title=Yesterday: Diva in residence|last=San Diego Jr.|first=Bayani|date=January 7, 2012}}</ref> Pagkatapos maggradwar nakakua siya nin iskolarsip hali sa Curtis Institute of Music sa [[Pennsylvania]] kun saen siya nagtapos kan 1955 na may Artist's Diploma, mayor sa boses na tutuk sa pag-adal kan hiro sa entablado asin eurythmics . Naagom niya si Manuel D. Asensio, Jr. kan 1954 asin pagkatapos magtapos nin pag-adal sa Curtis Institute nagbalik siya sa Manila. Nagin saro siya sa mga nangengenot na paratugtog asin prodyuser nin opera sa nasyon poon kan 1955. Nagpoon siya sa opera kan 1955 na nagkanta bilang si Adele sa ''Die Fledermaus'' ni Strauss . Nagpartisipar man siya sa manlaen laen na world premiere performances sa operang Pilipino, arog kan ''Mapulang Bituin'' ni Rosendo Santos, ''Binhi ng Kalayaan'' ni Eliseo Pajaro, Dularawan ni [[Lucrecia Roces Kasilag|Kasilag]] '','' asin orog na bisto sa pag ganap bilang si Sisa sa <nowiki><i id="mwJw">Noli me Tangere</i></nowiki> ni [[Felipe Padilla de Leon|Felipe de Leon]] kan 1957. Nagkanta man siya sa ''Tettiphone'' 's Menot, Donilephone 's ''Lucia di Lammermoor ,'' ''Die Entführung aus dem Serail'' ni Mozart, ''La Traviata'' ni Verdi, <nowiki><i id="mwNQ">Turn of the Screw</i></nowiki> ni Britten, asin <nowiki><i id="mwOA">L'Enfant Prodigue</i></nowiki> ni Debussy asin kadakol pang iba bilang sarong pangenot na parakanta. Siya man an nagdirektor nin mga produksyon nin magkapirang operang Pilipino asin Western. Sa palabas sa TV ''na Sunday Sweet Sunday'' kan 1969-1974 asin sa ''A Little Night of Music kan 1989-2002 nagluwas siya bilang saro sa mga host.'' Kasali man siya sa mga nahiling sa apat na pelikula: sa ''Oro Plata Mata'' (1982), ''Niño'' (2011), ''Aparisyon'' (2012), asin sa ''Mana'' (2014). Kan 1986, ginibo ni Fides Asensio an ''Music Theater Foundation of the Philippines'' (MTFP), sarong non-profit na organisasyon na para mag-bisto, mag-presente, asin magtao nin tabang sa paagi nin iskolarsip sa mga hoben na paratugtog nin klasikal. Kan 1988, siya tinawan nin katungkulan bilang Chairman kan Voice and Music Theater Department sa UP College of Music, sarong posisyon na saiyang kinapotan sagkod na siya nagretiro kan 1997. Tinawan siya kan titulong Propesor Emeritus kan UP Board of Regents pakatapos niya mag retiro. Siya man an artistikong direktor kan Opera Guild of the Philippines asin an presidente kan MTFP poon pa kan 1987. <ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.inquirer.net/112129/fides-cuyugan-asensio-grand-dame-of-the-philippine-stage/|title=Fides Cuyugan Asensio–grand dame of the Philippine stage|last=Guerrero|first=Amadís Ma.}}</ref> == Mga onra asin premyo == Si Asensio saro sa mga tawong kabali sa lista kan 1999 na librong ''Outstanding Woman of the Philippines'' ni Victoria Paz. Tinawan man siya nin onra kan ''Pama-As Gintong Bai Award for the Musical Arts'' kan [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|NCCA]] kan 2005 asin ''Gawad CCP Para sa Sining Award'' kan 2015. Siya man pigbisto bilang sarong National Artist para sa Musika kan 2022 sa Pilipinas. == Librettos == Bistado man si Fides sa pagsurat [[Libreto|nin mga obrang libretto]] sa opera para sa mga nagkapirang Pilipinong kompositor. An minasunod na lista an nagkapira sa mga libretto na saiyang isinurat: <ref>{{Cite news|url=https://lifestyle.inquirer.net/7949/45-year-old-virgin-opera-tribute-to-fides-cuyugan-asensio/|title=45-year-old virgin opera; tribute to Fides Cuyugan Asensio|work=Inquirer}}</ref> * [[Lucrecia Roces Kasilag|Lucrecia Kasilag]] 's ''Larawan ng kababihan: Maskara at Mukha'' (1981) * Lucrecia Kasilag's ''Kun Tano Namumurak an mga Burak sa Mayo'' (2008) * ''La Loba Negra'' (1984) ni Francisco Feliciano * ''Spoliarium'' ni [[Ryan Cayabyab]] (2003) * ''Mayo ni Rey Paguio - Bisperas ng Liwanag'' (1997) * An "Awit ni Jose" ni Raymond asin Jeannelle Roldan (2009) * Raymond and Jeannelle Roldan's "Legend of M: Marya Makiling at ang mga Nuno sa Punso" (2013) ==Toltolan== {{reflist}} {{tamboan}} jwisfe69n1t8vqfxrdaq60lukfq9qpy 0 55754 303943 303231 2026-04-09T03:15:42Z Filipinayzd 7 303943 wikitext text/x-wiki {{Infobox tawo|name=George Hackathorne|image=George_Hackathorne.jpg|caption=''Stars of the Photoplay'', 1924|birth_date=Hunyo 14, 1994|birth_place=[[Pendleton, Oregon]], US|death_date={{death date and age|1940|6|25|1896|2|13}}|death_place=[[Los Angeles, California]], US|yearsactive=1916–1938}} Si '''George Hackathorne''' (Pebrero 13, 1896 – Hunyo 25, 1940) sarong Amerikanong aktor kan panahon nin silensyo . Nagluwas siya sa labing 50 pelikula sa pag'oltan kan 1916 asin 1939. Si Hackathorne namundag asin nag-adal sa Pendleton, Oregon . Sa ibong kan kamawotan kan saiyang ina na makakua siya nin edukasyon sa kolehiyo, pinili niyang magin aktor. <ref name="sp" /> Nagpoon siya kan saiyang karera bilang sarong aki na aktor <ref>{{Cite news|title=You're wrong; it's not Richard: He's George Hackathorne, newcomer|url=https://www.newspapers.com/clip/68543329/george-hackathorne/}}</ref> sa stock theatre, pagkatapos kaini siya nagperform sa vaudeville. Siya asin an saiyang tugang na lalaki nagkaigwa nin sarong dramatikong akto na naglibot sa Estados Unidos. <ref name="sp">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=urg2AAAAIAAJ&q=%22George+Hackathorne%22&pg=RA5-PA2|title=Stars of the Photoplay|date=1924|publisher=Photoplay Magazine|location=Chicago|language=en|access-date=January 26, 2021}}</ref> [[Ladawan:The_Last_of_the_Mohicans_(1920)_-_Ad_4.jpg|too|thumb|Si Hackathorne asin Lillian Hall sa [[Minnesota]] promosyon kan peryodiko para sa ''The Last of the Mohicans'' (1920)]] == Parsial na filmograpiya == • Oliver Twist (1916) • Tom Sawyer (1917) - Sid Sawyer • Huck and Tom (1918) - Sid Sawyer • Amarilly of Clothes-Line Alley (1918) - Amarilly's Brother (uncredited) • A Law Unto Herself (1918) - Bertrand Von Klassner at age 20 • The Heart of Humanity (1918)-Louis Patricia • Sue of the South (1919)- Shad Peters • Josselyn's Wife (1919) Joe Latimer • The Shepherd of the Hills (1919) - Ollie Stuart • Better Times (1919)-Tony • The Splendid Sin (1919)-The Honorable George Granville • The Speed Maniac (1919)-Tom Matthews • Too Much Johnson (1919)-Henry McIntosh • The Last of the Mohicans (1920) - Captain Randolph • To Please One Woman (1920) - Freddy • The Sin of Martha Queed (1921) - Atlas • High Heels (1921)-Laurie Trevor • What Do Men Want? (1921)-Arthur • The Light in the Clearing (1921)-Amos Grimshaw • The Little Minister (1921)-Gavin • The Gray Dawn (1922) - Calhoun Bennett • The Worldly Madonna (1922) - Ramez • Human Hearts (1922) - Jimmy Logan • Notoriety (1922)-Batty • The Village Blacksmith (1922)-Johnnie Hammond • Human Wreckage (1923) Jimmy Brown • Merry-Go-Round (1923)-Bartholomew Gruber • Judgment of the Storm (1924)-Bob Heath • When a Man's a Man (1924)-Yapavai Joe • Surging Seas (1924)-Charles Stafford • The Turmoil (1924)- Bibbs Sheridan • Capital Punishment (1924)-Dan OConnor • The Lady (1925)-Leonard Cairns • Night Life of New York (1925) - Jimmy • Wandering Fires (1925) - Raymond Corroll • His Master's Voice (1925)-Bob Henley • The Highbinders (1926) - Humpty Dugan • Things Wives Tell (1926)- Charles • The Truth About Men (1926) - James • The Sea Urchin (1926) - Jack Trebarrow • Cheaters (1927) - Paul Potter • Paying the Price (1927) - Basil Payson • Sally's Shoulders (1928) - Beau • The Tip Off (1929)-'Shrimp' Riley • The Squall (1929)-Niki • Captain of the Guard (1930)-Robespierre • Hide-Out (1930) - Atlas • The Lonesome Trail (1930)-Oswald • Beyond the Law (1930)-Monty • Riders of the North (1931)-Henchman Canuck Joe • Self Defense (1932) - Paul • Flaming Guns (1932)-Hugh - Ramsey's Secretary • Only Yesterday (1933) - (uncredited) • The Countess of Monte Cristo (1934) Headwaiter (uncredited) •Strange Wives (1934)-Guggin's Secretary • Magnificent Obsession (1935)-Ex-Patient (uncredited) • I Cover Chinatown (1936)-Head Waiter • The Man I Married (1936) Critic (uncredited) • Smashing the Rackets (1938)- Detective (uncredited) • Gone with the Wind (1939)-wounded soldier in pain (uncredited) == Mga Reperensya == 1.1 1.0 1.1 Stars of the Photoplay. Chicago: Photoplay Magazine 1924. Nakua Enero 26, 2021 2."You're wrong; it's not Richard: He's George Hackathorne, newcomer." The Capital Times. Wisconsin, Madison. Agosto 29, 1922. p. 7. Nakua Enero 26, 2021 - sa paagi kan Newspapers.com. 3. "George Hackathome". The New York Times. Hunyo 27, 1940. p. 23. ProQuest 105252035. Nakua Enero 26, 2021 {{Reflist}} == Mga panluwas na sumpay == * George Hackathorne sa IMDb * [http://www.virtual-history.com/movie/person/19017/george-hackathorne George Hackathorne] sa Virtual History {{poon}} [[Kategorya:1896 inaki]] [[Kategorya:Lalaking aktor hali sa Oregon]] [[Kategorya:Amerikanong lalaking akto]] [[Kategorya:1940 nagadan]] [[Kategorya:Nilubong sa Hollywood Forevery Cemetery]] f5x2zaguao5zm7o48ft5rk2ekiy6hj6 0 55755 303946 303546 2026-04-09T03:19:50Z Filipinayzd 7 303946 wikitext text/x-wiki Si '''Salvacion Lim-Higgins''' (Enero 28, 1920 – Setyembre 15, 1990), na bistado man sa propesyonal na apod na Slim, sarong Pilipinang paradisenyo nin moda na midbid sa saiyang [[haute couture]] . Pigkokonsidera siya kan kadaklan na kritiko kan kulturang Pilipino bilang ina kan modernong [[terno]]. Kan 2022, bago an saiyang kagadanan siya pinangaran bilang sarong [[National Artist of the Philippines]], na iyo an ikaduwang fashion designer na nag-ako kan distinksyon kasunod kan saiyang kontemporanyong [[Ramon Valera]].<ref name="dame">{{Cite news|title=Dame of Philippine couture|url=https://varsitarian.net/news/20100126/dame_of_philippine_couture|work=Varsitarian|date=January 26, 2010|accessdate=March 27, 2026|archivedate=March 20, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250320110706/https://varsitarian.net/news/20100126/dame_of_philippine_couture}}</ref> == Amay na buhay asin edukasyon == Si Salvacion Lim-Higgins namundag kan Enero 28, 1920,saro sa anom na aki nina Luis Samson Lim Katiam asin Margarita Navera Diaz.<ref name="tatler">{{Cite web}}</ref> An saiyang ama sarong imigranteng Intsik na imbuelto sa industriya nin mga paragibo nin barko mantang an saiyang ina sarong kagharong. Sarong tubong [[Syudad nin Legazpi|Legazpi]], <ref name="dame" /> si Lim nagduman sa Manila tanganing mag-adal nin fine arts sa [[Unibersidad kan Santo Tomas]] (UST) asin nagtuyo na magin sarong pintor. Si Botong Francisco an saiyang naging mentor sa UST. <ref name="centernary">{{Cite news|title=On her 100th birth year, Salvacion Lim Higgins' legacy lives on|url=https://lifestyle.inquirer.net/355952/on-her-100th-birth-year-salvacion-lim-higgins-legacy-lives-on/|publisher=Philippine Daily Inquirer}}</ref> An saiyang pag-adal nadisturbo kan [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]] . <ref name="dame" /> Sa huri, nag-enrol siya sa Traphagen School of Design sa New York bago nagbalik sa Pilipinas kan taon 1952. <ref name="dame" /> [[Ikaduwang Gerang Pankinaban|An Ikaduwang Gerang Pankinaban]] naging paagi saiya na magkua nin mas praktikal na karera sa disenyo nin moda. Pagkatapos kan gera, mantang naghahalat na magbalik an eskwelahan, nagpadara siya nin mga debuho o sketch kan saiyang disenyo nin moda sa ''Manila Times'', asin nagpoon na maggamit kan pangaran na "Slim". Kaiba an saiyang matuang tugang na babae na si Purificacion asin an katood kan pamilya na si Consuelo Barberan, si Slim nagbugtak nin sarong tindahan nin disenyo nin moda sa Manila kan 1947 na na yaon na ngonian sa Taft Avenue . <ref name="dame" /> Si Slim, naimpluwensiyahan na gayo kan kultura kan Hollywood kan mga taon 1950 asin 1960 asin parateng nagduduman sa Europa asin New York tanganing mag-adal nin mga koleksyon nin moda, makanuod nin mga teknika, asin magbakal nin mga designer clothes tanganing orog pang mapakarhay an saiyang gibo. Kan taon 1960, si Slim asin Purificacion tinindog an Slim's Fashion and Art school, an pinakaenot na eskwelahan nin moda sa Filipinas. <ref name="centernary" /><ref name="tatler" /> <ref name=":0">{{Cite news|title=Millennials Channel Salvacion Lim Higgins Via Slim's|url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20171201/282488594050931|work=Philippine Daily Inquirer|date=December 1, 2017}}</ref> Si Slim madaling nagretiro sa saiyang karera tanganing magin tagapamahala kan saindang harong pagkatapos na magpakasal kan taon 1960 alagad nagluwas sa pagretiro kan kabangaan kan taon 1970. Pigbukahan niya an saiyang ikaduwang tindahan sa may [[Makati Central Business District|Amorsolo Street]] .<ref name="centernary" /> == Helang asin kagadanan == Si Lim nareparar na may minamating kanser sa saiyang baga sa katahawi kan taon 1980s maski na ngani siya dae man nagsisigarilyo. <ref name="centernary" /> Siya nagadan kan Setyembre 15, 1990. <ref name="tatler" /> == Legasiya == Si Lim nabistado giraray kan saiya nireimbentoan [[terno]]. <ref name=":0" /> Siya pigmidbid bilang sarong [[Artista Nasyunal kan Filipinas|National Artist of the Philippines]] kan Hunyo 2022. <ref>"Nora Aunor, Ricky Lee, Tony Mabesa among 8 new National Artists"''. Rappler. June 10, 2022. Retrieved June 12, 2022.''</ref> == Personal na buhay == Naagom ni Lim si Hubert Higgind, sarong [[Irish expatriate]] sa Pilipinas, kun sain sinda nagkaugwang duwang aki. Kinasal sinda kan 1960 kan si Lim 40 anyos mantang 47 man si Higgins. <ref name="centernary" /> <ref>''Jamora-Garceau, Therese (July 27, 2019).'' "In the studio with Mark Higgins: Mixing history with fun and vibrant colors"''. The Philippine Star. Retrieved June 12, 2022.''</ref> == Reperensya == {{Reflist}} {{tamboan}} lth9kqu1dtg0x89gu5eao0omzquvzn9 0 55766 303954 303333 2026-04-09T03:27:59Z Filipinayzd 7 303954 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=Pip Adam|honorific_prefix=|honorific_suffix=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[Christchurch]], New Zealand|death_date=|death_place=|resting_place=|occupation=Author and tutor|alma_mater=[[Victoria University of Wellington]]|genre=Fiction|notableworks=''Everything We Hoped For'', ''I’m Working On A Building'', ''The New Animals'', ''Nothing To See''|awards=NZSA Hubert Church Best First Book Award for Fiction, New Generation Award, [[Acorn Foundation Fiction Prize]]|website={{url|pipadam.com}}}} Si '''Pip Adam''' sarong nobelista, parasurat nin halipot na istorya, asin parabalik sa New Zealand. == Background == Si Adam namundag sa Christchurch, New Zealand. Nag-adal siya sa New Zealand Film and Television School sa Christchurch bago nagbalyo sa Dunedin. Si Adam igwa nin MA sa Library and Information Studies asin MA sa creative writing gikan sa Victoria University of Wellington. Kan 2012 natapos niya an saiyang PhD, gikan man sa Victoria University, na pinamamahalaan ni Damien Wilkins. Si Adam nakaistar kaiba an saiyang kapadis, si Brent McIntyre, asin sarong lalaki, si Bo Adam, sa Wellington . <ref name=":0" /> == Mga gibo == Si Adam napublikar sa mga journal sa literatura kabali ''an Overland'' (2015), <ref>{{Cite news|url=https://overland.org.au/author/pip-adam/|title=Pip Adam}}</ref> ''takahē'' (2014), <ref>{{Cite news|url=http://www.takahe.org.nz/t81/|title=takahē 81 – April 2014|accessdate=2026-03-28|archivedate=2020-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200127173334/http://www.takahe.org.nz/t81/}}</ref> ''Fire Dials'' (2014), ''Sport'' (2008–2014), <ref>{{Cite news|url=http://www.sportmagazine.co.nz/past-issues/sport-44-contributors/pip-adam|title=Pip Adam}}</ref> ''Landfall'' (2009, 2010), asin ''Hue & Cry'' (2007–2013). <ref name=":1" /> Si Adam sarong pararepaso nin libro sa palabas ni [[:en:Jesse_Mulligan|Jesse Mulligan]] na ipinapalabas sa [[:en:Radio_New_Zealand|Radio New Zealand]]. <ref>{{Cite news|url=https://www.radionz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018622436/book-critic-pip-adam|title=Book critic Pip Adam}}</ref> Siya man an nag-host kan Better off Read podcast. An retratista na si Ann Shelton ginamit sa pagsurat ni Adan sa saiyang pagrorogaring kan 2015 House Work: sarong proyekto manongod sa harong. Nagtukdo si Adam nin pan-entablado na pagsusurat sa Victoria University of Wellington, Massey Uni asin sa Whitirea New Zealand.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thearts.co.nz/artists/pip-adam|title=Pip Adam|date=26 September 2015}}</ref> Kaiba an Write Kun sain Ka kolektibong grupo, nagtukdo siya nin pagsurat sa Arota Women's Prison.<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.anzliterature.com/member/pip-adam/|title=Pip Adam}}</ref> Siya nanombrahan na Creative New Zealand Writers in Residence para sa 2021 sa TeHenga Waka - Victoria University of Wellington's International Institute of Modern Letters. Kan Pebrero 2023 ibinareta na an The New Animals ipigpublikar sa USA.<ref>{{Cite news|last=Braunias|first1=Steve|title=Kirsten goes to London|url=https://www.newsroom.co.nz/kirsten-goes-to-london|accessdate=7 February 2023|journal=Newsroom|date=7 February 2023|language=en-AU}}</ref> == Mga Premyo == An ''Everything We Hoped For'' nangana kan NZSA Hubert Church Best First Book Award para sa Fiction sa 2011 New Zealand Post Book Awards . Nakaresibi man si Adan kan New Generation Award sa 2012 Maquarte Private Wealth Nueva Zealand Arts Awards hali sa Artes Foundation of New Zelandia asin paradalagan sya kan 2007 Sunday Star Times Short Story Comphamtion. ''An New Animals'' nanggana kan pinakahalangkaw na premyo sa fiction kan New Zealand, an Acorn Foundation Fiction Prize para sa 2018 asin ''an Nothing to See'' napili para sa parehong premyo kan 2021. ''Audition'' was shortlisted for the Jann Medlicott Acorn Prize for Fiction at the 2024 Ockham New Zealand Book Awards. ''An audition'' nagin longlist para sa 2025 International Dublin Literary Award . == Bibliograpiya == === Mga Nobela === * ''I'm Working on a Building'' (2013)<ref name=":1"/> * ''The New Animals'' (2017)<ref>{{Cite book|url=http://vup.victoria.ac.nz/the-new-animals/|title=The New Animals|last=Adam|first=Pip|publisher=Victoria University Press|year=2017|isbn=9781776561162}}</ref> * ''Nothing to See'' (2020) * ''Audition'' (2023)<ref>{{Cite news|last=Harmon|date=2023-07-05|title='Exciting', 'bold', 'laugh out loud': the best Australian books out in July|url=https://www.theguardian.com/books/2023/jul/05/exciting-bold-laugh-out-loud-the-best-australian-books-out-in-july}}</ref> === Koleksyon nin halipot na istorya === * ''Everything We Hoped For'' (2010) == Mga Reperensya == {{Reflist}} == Mga panluwas na sumpay == * [https://pipadam.podbean.com/ Better off Read] podcast * Pip Adam on Twitter {{tamboan}} {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Adam, Pip}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 3qmo9lm80vfxqsvv58l4r4p9dayw0u5 0 55775 303957 303335 2026-04-09T04:18:25Z Filipinayzd 7 303957 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:White_horse_from_air.jpg|thumb|300x300px|An 3,000-taon na pigura kan bulod kan Uffington White Horse sa Inglaterra.]] '''An mga puting kabayo''' igwa nin espesyal na kahulugan sa mga mitolohiya kan mga kultura sa bilog na kinaban. Parati sindang inaasosyar sa karwahe kan saldang, <ref name="Tresidder">''The Complete Dictionary of Symbols'' by Jack Tresidder, Chronicle Books, 2005, {{ISBN|978-0-8118-4767-4}}, page 241. [https://books.google.com/books?id=MV25OktTqLIC&dq Google books copy]</ref> sa mga eroe na parapakilaban, sa pagkamainaki (sa parehong mga manipestasyon kan kabayo asin kabayong lalaki ), o sa sarong paraligtas sa katapusan kan panahon, alagad igwa man nin ibang mga interpretasyon. Parehong an mga tunay na puting kabayo asin an mas komun na mga kabayo na abohon, na may biyong puting buhok, pigmidbid bilang "puti" kan manlaen-laen na relihiyoso asin kultural na tradisyon. == Paglaladawan sa mito == [[Ladawan:Kalki_Avatar.jpg|too|thumb|250x250px|An Hindu na paraligtas kan kinaban na [[Kalki|si Kalki]] kaiba an saiyang puting Kabayo. Punjab Hills, Guler, c. 1765.]] Poon pa kan mga enot na panahon, an mga puting kabayo pigmitolohiya na igwa nin pambihirang mga propyedad, na minalampas sa normal na kinaban sa paagi nin pagkaigwa nin mga pakpak (halimbawa, an Pegasus gikan sa mitolohiyang Griyego), o pagkaigwa nin mga sungay (an unicorn ). Bilang parte kan saiyang maalamat na hilikon, an puting kabayo sa mito pwedeng ilinadawan na may pitong payo ( Uchaishravas ) o walong bitis ( Sleipnir ), minsan sa mga grupo o solo. Igwa man nin mga puting kabayo na mga parahula, na naghuhula o nagpapatanid nin peligro. Bilang sarong pambihira o kakaiba simbolo, an sarong puting kabayo tipikal na nagdadara kan eroe- o diyos-pigura sa mga seremonyal na papel o sa kapangganahan laban sa mga mararaot na pwersa. Ibinareta [[Herodotus|ni Herodotus]] na an mga puting kabayo pighihiling bilang sagradong mga hayop sa korte Achaemenid ni Xerxes the Great (na namahala kan 486–465 BC), mantang sa ibang tradisyon an kabaliktaran nangyayari kun ini itinatao sa mga diyos. Sa labi sa sarong tradisyon, an puting kabayo nagdadara nin mga patron o an paraligtas kan kinaban sa huring mga panahon (arog kan sa [[Hudaismo|Judaismo]], Kristiyanismo, asin Islam ), inaasosyar sa saldang o kalesa kan saldang ( Ossetia ) o minaputok sa pag-eksister sa sarong makangangalas na paagi, na nagluluwas sa dagat o sa sarong kikilat. Dawa ngani an nagkapirang mitolohiya mga istorya gikan sa pinakaenot na mga pagtubod, an ibang mga osipon, dawa ngani may bisyon o metapora, makukua sa mga pinagkukuanan nin liturhiya bilang parte kan mga napreserbar, padagos na mga tradisyon (hilingon, halimbawa, an "tradisyon kan Iran" sa ibaba). == Mga mitolohiya asin tradisyon == === Europeo === ==== Celtic ==== Sa mitolohiya kan Wales, si Rhiannon, sarong mitolohikong pigura sa koleksyon nin mga alamat kan Mabinogion, nakalunad sa sarong "mapusyaw-puti" na kabayo. <ref>''The Four Branches of the Mabinogi: The Mabinogi of Pwyll'' by Will Parker (Bardic Press: 2007) {{ISBN|978-0-9745667-5-7}}. [http://www.mabinogi.net/pwyll.htm online text]. Retrieved November 2008.</ref> Huli kaini, siya pig-asosyar sa Romano-Celtic na diyosa nin kabayo sa pagkamainaki na si Epona asin iba pang mga hitabo nin pagsamba sa mga kabayo sa amay na kulturang Indo-Europeo. [[Ladawan:The-Winged-Horse.jpg|wala|thumb|Bellerophon na nakasakay sa Pegasus]] An estilong La Tène na pigura sa bulod sa Inglaterra, an Uffington White Horse nagpoon pa kan Panahon nin Bronse asin kapareho kan nagkapirang disenyo nin kabayo na sinsilyong Celtic . Sa mga osipon kan mga taga-Scotland asin Irlandes, an kelpie o lambang uisge, sarong nakakagadan na supernatural na demonyo sa tubig na korteng kabayo, minsan ilinaladawan na puti, dawa ngani an ibang mga istorya nagsasabi na ini itom. ==== Griyego ==== Sa [[mitolohiyang Griyego]], an puting pakpak na kabayo na si Pegasus aki ni [[Poseidon (King of the sea)|Poseidon]] asin kan [[gorgon]] [[Medusa|na si Medusa]] . Si Poseidon iyo man an kagmukna kan mga kabayo, na naglalalang sainda gikan sa mga [[Breaking waves|nagbabaak na alon]] kan inaagyat na gumibo nin sarong magayon na hayop sa daga. An segundaryong padis nin kambal na ipinangaki ni Zeus, Amphion asin Zethus, an mga maalamat na kagmukna kan Thebes, inaapod na "Dioskouroi, mga parakabayo nin puting kabayo" (λευκόπωλος) ni Euripides sa saiyang dula na ''The Phoenician Women'' (an parehong epitheto ginamit sa dula ''ni Hera'' asin nawaran sa ''Antipeo'' ). <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tOgWfjNIxoMC|title=Encyclopedia of Greek and Roman Mythology|last=Roman|first=Luke|last2=Roman|first2=Monica|date=2010|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2639-5|pages=58|language=en}}</ref> ==== Norse ====   [[Ladawan:Ardre_Odin_Sleipnir.jpg|thumb|250x250px|Ang Tjängvide gapong imahe na tigtutubudan na ipinapahiling na si Odin na naglalaog sa Valhalla mantang sakay sa Sleipner.]] Sa mitolohiya kan Norse, an walong tabay na kabayo ni Odin na si Sleipnir, "an pinakamarahay na kabayo sa mga diyos asin tawo", ilinaladawan na abohon. Si Sleipnir iyo man an ginikanan kan saro pang abohon na kabayo, si Grani, na pagsasadiri kan eroe na si Sigurd . ==== Slavic ==== Sa mitolohiyang Slavic, an diyos kan gyera asin kasaganaan na si Svantovit igwa nin puti na kabayo na gingamit sa paghuhula; an historyador na si Saxo Grammaticus, sa mga deskripsyon na pareho Tacitus kang mga siglo na nag agi, nagsasabi na ang mga padi naghuhula kan tidta sa paagi kan pagpadalagan kan mga puting kabayo sa tahaw kang sari saring kudal, wala o too, an inot na matumak sa kada linya. ==== Hungarian ==== Saro sa mga titulo nin Diyos sa mitolohiya kan Hungaria iyo si Hadúr, na, susog sa sarong dai kumpirmadong pinagkukuanan, nagsusulot nin purong tanso asin sarong panday. An Hungarian na pangaran para sa Diyos iyo, asin nagdadanay na "Isten" asin sinda nagsunod sa Steppe [[Tengrismo|Tengriism]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2015)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An mga suanoy na Magyar nag-aatang nin mga puting kabayo saiya bago an sarong ralaban. <ref name="Kover">''Peeps at Many Lands – Hungary'' by H. T. Kover, READ BOOKS, 2007, {{ISBN|978-1-4067-4416-3}}, page 8. [https://books.google.com/books?id=zqYux2DF6AcC Google books copy]</ref> Dugang pa, igwa nin sarong istorya (na nasambitan halimbawa sa ''Gesta Hungarorum'' ) na an mga Magyar nagbayad nin sarong puting kabayo sa Moravian na hepe na si Svatopluk I (sa ibang porma kan istorya, ini imbes an Bulgarian na hepe na si Salan ) para sa sarong parte kan daga na kan huri nagin Kahadean nin Hungary . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2008)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An aktuwal na ginikanan kan istorya kaduda-duda huli ta si Svatopluk I gadan na kan mag-abot an enot na mga tribong Hungarian. Sa ibong na lado, dawa [[Herodotus|si Herodoto]] nagsambit sa saiyang ''mga Kasuratan'' nin sarong kostumbre sa Subangan, kun saen an pagpadara nin puting kabayo bilang bayad karibay nin daga nangangahulogan nin casus belli . An kaugalean na ini gikan sa suanoy na paniniwala sa Subangan na an hinabon na daga mawawaran nin pagkamabunga. === Iranian === Sa [[Zoroastrianismo]], saro sa tolong pagpapahiling kan Tishtrya, an hypostasis kan bitoon na Sirius, iyo idtong sarong puting kabayo (an duwa pa bilang sarong hoben na lalaki, asin bilang sarong toro). An pagka-Dios nagkukua kan pormang ini sa laog kan huring sampulong aldaw kan lambang bulan kan kalendaryo kan Zoroastrian, asin man sa sarong kosmogonikal na laban para sa pagkontrol kan uran. Sa huring osipon na ini ( ''Yasht'' 8.21–29), na minalataw sa mga himno kan Avesta na idinusay ki Tishtrya, an pagka-Dios kinokontra ni Apaosha, an demonyo kan tigmara, na minalataw bilang sarong itom na kabayo. <ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia Iranica|last=Brunner|first=Christopher J.|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1987|volume=2|location=New York|pages=161–162|chapter=Apōš}}</ref> An mga puting kabayo sinasabi man na nagbubutong nin mga banal na karwahe, arog kan ki Aredvi Sura Anahita, na iyo an pagkabanal kan katubigan kan Avesta. Nagrerepresentar sa manlaen-laen na porma nin tubig, an saiyang apat na kabayo nginaranan na "doros", "uran", "panganoron" asin "yeluran" ( ''Yasht'' 5.120). === Indian === An mga puting kabayo minalataw nin dakol na beses sa mitolohiyang Hindu asin nagtitindog para sa saldang. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ORuGLCLc7OkC&q=a%C5%9Bvamedh%C3%A1&pg=PP11|title=The Aśvamedha: The Rite and Its Logic|last=Kak|first=Subhash|date=2002|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120818774|language=en}}</ref> An [[Veda|Vedic]] na pagsakripisyo nin kabayo o ''ashvamedha'' sarong ritwal nin pagkamainaki asin pagkahade na may kalabot na pagsakripisyo nin sarong sagradong abohon o puting kabayo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> [[Ladawan:Uchchaihshravas1.jpg|thumb|189x189px|Uchchaihshravas]] Sa mga [[Purana|Puranas]], saro sa mga importanteng bagay na nagbutwa sa panahon kan alamat kan pag-itok kan kadagatan kan mga [[deva]] asin mga asura iyo an Uchchaihshravas, sarong kabayo na puti-niyebe na may pitong payo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> Si Turaga saro pang banal na puting kabayo na nagluwas sa kadagatan asin kinua kan diyos kan saldang na [[Surya|si Surya]] . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&q=white+horse+hinduism&pg=PA424|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=9780143414216|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uzM1DwAAQBAJ&q=uchchaihshravas&pg=PA401|title=Isles of Wonder: the cover story|last=bigelow|first=mason|publisher=Lulu.com|isbn=9781326407360|language=en}}</ref> Si Uchchaihshravas minsan piglulunadan ni [[Indra]], an hade kan mga deva. Si Indra pigladawan na may pagkagusto sa mga puting kabayo sa nagkapirang alamat – parati niyang hinahabon an kabayong sakripisyo sa pagkabigla kan gabos na imbuelto, arog kan sa istorya ni Sagara, o an istorya ni Hadeng Prithu . An karwahe kan solar na diyos [[Surya|na si Surya]] ginuguyod nin pitong kabayo, na ilinaladawan na gabos puti, o bilang mga kolor kan balangaw. Si Hayagriva, sarong [[avatar]] ni [[Vishnu]], sinasamba bilang sarong diyos nin kaaraman asin kadunungan. An saiyang ikonograpiya naglaladawan saiya na may hawak nin tawo asin payo nin kabayo, maliwanag na puti an kolor, may puting mga gubing, asin nakatukaw sa sarong puting lotus. [[Kalki|Si Kalki]], an ikasampulong [[Dashavatara|inkarnasyon ni Vishnu]] asin huring paraligtas kan kinaban, pighula na maluwas na nakasakay sa sarong puting kabayo, o sa porma nin sarong puting kabayo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> ==== Budista ==== Si Kanthaka sarong puting kabayo na paborito asin kaserbi kan Prinsipe Siddhartha, na nagin si Gautama Buddha. Tiggagamit ni Siddhartha si Kanthaka sa gabos na dagko na okasyon na nakasurat sa mga teksto Buddhista sadiri segun sa pagrayo nya sa kinaban. Pagkatapos kang pagrayo ni Siddhartha, siring man sa siring na si Kanthaka nagadan kawsa kang nagdurugong puso sa pagkamoot. === Abrahamiko === ==== Judio ==== An Libro ni Zacarias duwang beses na nasambitan an mga kabayo na may kolor; sa enot na agihan igwa nin tolong kolor (pula, batik-batik, asin ''puti'' ), asin sa ikaduwa igwa nin apat na grupo nin mga kabayo (pula, itom, ''puti'', asin sa katapustapusi batik-batik) na nagbubutong nin mga karwahe. An ikaduwang grupo nin mga kabayo inaapod na "an apat na espiritu kan langit, na nagluluwas sa pagtindog sa atubangan kan Kagurangnan kan bilog na kinaban." Ilinaladawan sinda na nagpapatrolya sa daga asin pinapagdadanay iyan na matoninong. Igwa man nin bersyon kan osipon na Jeosph della Rayna Storms Heaven. <ref name="Joseph della Rayna Storms Heaven"> "A Treasury of Jewish Folklore" by Nathan Ausubel, Crown, 1989, {{ISBN|978-0517502938}}, page 124. [https://ia800606.us.archive.org/17/items/B-001-013-718/B-001-013-718.pdf Internet Archive]</ref> Sa istorya si Rabbi Joseph della Rayna naghihingoang ibagsak an Mesiyas sa paagi nin manlaen-laen na gawi kan Kabballah. Kan siya haros magsalihid an Mesiyas dinara an saiyang puting kabayo paluwas sa kuwadra tanganing mag-andam. Alagad sa kahurihurihi dai siya nakapasar kaya pinangenotan kan Mesiyas an saiyang puting kabayo pabalik sa langitnon na kuwadra. ==== Christian ==== [[Ladawan:George_novgorod.jpg|too|thumb|Sarong ika-15 siglong simbolo ni San Jorge gikan sa Novgorod .]] Sa [[Bagong Tipan]], an Apat na Parakabayo kan Apocalipsis kabali an saro na nakatukaw sa sarong puting kabayo asin an saro sa sarong mapusyaw na kabayo – an "puting" kabayo nagdara kan parakabayo na nagkamkam (sa tradisyon, Peste) mantang an "mapusyaw" na kabayo nagdara kan parakabayo na Kagadanan. Alagad, an Griegong tataramon na ''chloros'', na itrinadusir bilang ''mapusyaw,'' parati na pig-interpretar bilang berdeng may helang o abohon na abohon imbes na puti. Sa huri sa Libro nin Kapahayagan, si Cristo nakasakay sa sarong puting kabayo hale sa [[langit]] sa payo kan mga hukbo nin langit tanganing maghokom asin makipaglaban sa daga. Duwa na Kristiyanong santos an kaakibat kan mga puting Kabayo: si San Jaime, bilang patrono kan España, naglulunad nin puting kabayo sa saiyang aspeto bilang mandirigma. Si San Jorge, patrono kan mga mangangalaba nin mga kabayo, nag lulunad man sa puting kabayo. Si Ossetia, an diyos na si Uastyrdzhi, na nagrerepresentar kan soldado asin an adlaw na mantang naiaasosyar kan mga puting kabayo, nabisto bilang pigura ni San Jorge pagkatapos mag embrasar nin Kristiyanismo an rehiyon. ''An Gesta Francorum'' igwa nin deskripsyon kan [[Enot na Krusada]], kun saen an mga soldados na nakikipaglaban sa Antioquia naghingako na napakusog an boot kan sarong bisyon ni San Jorge asin mga puting kabayo sa laog kan ralaban: ''Nagluwas hale sa kabukidan, man, an dai mabilang na mga sundaloan na may mga puting kabayo, na an mga pamantayan gabos puti.'' ''Asin kaya, kan mahiling kan satong mga lider an sundaloang ini, sinda ... namidbid an tabang ni Cristo, na an mga lider iyo si San Jorge, Mercurio, asin Demetrio.'' ==== Islamiko ==== An kulturang Islam nagsasabi nin sarong puting linalang na an pangaran ''Al-Buraq'' na nagdara [[Mahoma|ki Muhammad]] sa [[Herusalem|Jerusalem]] durante kan Night Journey . Sinasabi man na si Al-Buraq iyo an nagdadara ki [[Abraham]] ( Ibrâhîm ) kan siya nagbisita sa saiyang agom na si [[Hagar]] ( Hājar ) asin aking lalaki [[Ismael|na si Ismael]] ( Ismâ'îl ). Susog sa tradisyon, si Abraham nag-istar kaiba an sarong agom ( Sarah ) sa [[Sirya|Syria]], alagad si Al-Buraq dinadara siya sa pagkaaga pasiring sa [[Meka|Makkah]] tanganing mahiling an saiyang pamilya duman, dangan dinadara siya pabalik sa saiyang Syrian na agom sa banggi. ''Al-Burāq'' ( {{Langx|ar|البُراق}} ''an al-Burāq'' "kikilat") dai nasambit sa ''[[Koran|Quran]]'' alagad sa nagkapirang literaturang ''[[hadith]]'' ("tradisyon"). Sa mga tradisyon kan Twelver Shī'a Islamiko, siringon na an Mahdi nagpapahiling na naglulunad nin puting kabayo === Harayong Sirangan === ==== Koreano ==== Sarong dakulang puting kabayo an minalataw sa mitolohiya kan Korea sa istorya kan kahadean ni Silla . Kan an mga tawo nagtiripon tanganing mamibi para sa sarong hade, an kabayo nagluwas sa sarong kikilat, na nagduduko sa sarong nagkikinang na sugok. Pagkatapos na an kabayo maglayog pabalik sa langit, an sugok nagbukas asin an aking lalaki na si Park Hyeokgeose nagluwas. Kan siya nagdakula, pinagsararo niya an anom na nag-iiwal na estado. ==== Pilipinas ==== An syudad nin [[Pangantucan]] igwa nin simbolo nin sarong puting kabayong lalaki na nagligtas sa sarong suanoy na tribu sa masaker sa paagi nin paggabot nin sarong [[Kawayan (doot)|kawayan]] asin sa siring pinatanidan sinda kan pagrani kan kalaban. === Katutubong Amerikano === Sa mitolohiya kan Blackfoot, an diyos nin niyebe na si Aisoyimstan sarong tawong puti an kolor na nakasulot nin puting gubing na nakasakay sa sarong puting kabayo. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Literatura asin arte == [[Ladawan:Finelady.jpg|too|thumb|250x250px|An estatuwa kan "magayon na babae na nakasakay sa sarong puting kabayo" sa Banbury Cross.]] An mitolohikong simbolismo kan mga puting kabayo pigkua bilang sarong trope sa literatura, pelikula, asin iba pang pag-istorya. Halimbawa, an eroe na prinsipe o puting kabalyero sa mga osipon pirming nakasakay sa puting kabayo. An mga unicorn (sa pangkagabsan puti) mga linalang na garo kabayo na may sarong sungay. Asin an Ingles na kanta para sa mga aki na " Ride a cock horse to Banbury Cross " nanonongod sa sarong babae na nakasakay sa puting kabayo na pwedeng asosyado sa Celtic na diosa na si Rhiannon . Sarong "puting kabayo nin aristokrata " an minalataw sa osipon na " Virgilius the Sorcerer " ni Andrew Lang . Ini minalataw sa ''The Violet Fairy Book'' asin nag-aatribwir nin labi pa sa dati na mga mahiwason na kapangyarihan sa suanoy na Romanong pararawitdawit na si Virgil (hilingon man an Virgil#Mysticism asin mga natatagong kahulugan ). Si Gandalf, sarong bida asin salamangkero sa ''The Lord of the Rings'' nakalunad sa saiyang puting bukid na Shadowfax, na ilinaladawan na kolor plata. Sa huri sa serye, si Gandalf namidbid bilang ''White Rider.'' An Briton na awtor na si GK Chesterton nagsurat nin sarong epikong rawitdawit na may titulong ''Ballad of the White Horse.'' Sa Libro I, "An Bisyon kan Hade," nagsurat siya manungod sa pinakaenot na Inglaterra, na inaapod an pigura kan puting kabayo sa bulod asin an mga diyos:   ''An Rip'', sarong kanta kan 2008 ni Portishead nag-aapod man kan imahe kan mga puting kabayo   An puting kabayo sarong pabalik-balik na motibo sa dula ni Ibsen ''na Rosmersholm'', na ginagamit an komun na osipon kan mga Norse na an itsura kaini sarong tanda nin kagadanan. An basehan kan superstisyon pwedeng iyo na an kabayo sarong porma nin [[Church grim|Church Grim]], na ilinubong na buhay sa orihinal na pagkonsagra kan edipisyo kan simbahan (an nagadan na bida sa dula sarong pastor), o na ini sarong materyalisasyon kan ''fylgje'', an espiritung parabantay kan sarong indibidwal o pamilya. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/mythicpatternsin0000holt|title=Mythic Patterns in Ibsen's Last Plays|last=Holtan|first=Orley|publisher=University of Minnesota Press|year=1970|isbn=978-0-8166-0582-8|location=Minneapolis|pages=[https://archive.org/details/mythicpatternsin0000holt/page/55 55–6]|url-access=registration}}</ref> == Hilingon man == * Kabayo sa mitolohiyang Tsino * Simbolismo kan kabayo * Mga kabayo sa Germanic na paganismo * Sakripisyo kan kabayo * Pagsamba sa kabayo * Listahan kan mga kathang-isip na kabayo * Mitolohiya kan araw * Puti (kabayo) * Puting kabayo (paglinaw) * Puting kabayo kan Kent * Propesiya kan Puting Kabayo * Bato kan Puting Kabayo * Mga alamat na kabayo sa Jura * Mga alamat na kabayo kan Pas-de-Calais == Mga Reperensya == 1.1 The Complete Dictionary of Symbols by Jack Tresidder, Chronicle Books, 2005, <nowiki>ISBN 978-0-8118-4767-4</nowiki>, pahina 241. Kopya kan mga libro sa Google. 2. ↑ "White Horses and Genetics". Archaeology.about.com. Archived from the originalt on 11 June 2011. Nakua kan 29 Abril 2010. 3.1 The Four Branches of the Mabinogi: The Mabinogi of Pwyll by Will Parker (Bardic Press: 2007) <nowiki>ISBN 978-0-9745667-5-7</nowiki>. online na teksto . Nakua kan Nobyembre 2008. 4.1 Hyland, Ann (2003) The Horse in the Ancient World. Stroud, Sutton Publishing. <nowiki>ISBN 0-7509-2160-9</nowiki>. Pahina 6. 5. ↑ Sanko, Siarhei (2018). "Reflexes of Ancient Ideas about Divine Twins in the Images of Saints George and Nicholas in Belarusian Folklore". Folklore: Electronikong Journal kan Folklore 72: 15-40, dol:10.7592/fejf2018.72 sanko ISSN 1406-09570 6.1 Roman, Luke; Roman, Monica (2010). Encyclopedia of Greek and Roman Mythology. Infobase Publishing. p. 58 <nowiki>ISBN 978-1-4381-2639-5</nowiki> 7↑ "Apollodorus Library book 3 kapitulo 5, seksyon 59 www.perseus.tufts.edu. 8. Faulkes, Anthony (Trans) (1995). Edda, pahina 36 Everyman. ISBN 0-460-87616-3 9.↑ Morris, William (Trans.) and Magnússon, Eirikr (Trans.) (2008). The Story of the Volsungs, pahina 54. Forgotten Books. <nowiki>ISBN 1-60506-469-6</nowiki> 10. ↑ The Trinity-Тројство-Триглав @ veneti.info, Nag-sitasyon kan Saxo Grammaticus sa "Gesta Danorum". 11. ↑ Peeps at Many Lands - Hungary by H. T. Kover, READ BOOKS, 2007, <nowiki>ISBN 978-1-4067-4416-3</nowiki>, pahina 8. Kopya kan mga libro sa Google. 12. Brunner, Christopher J. (1987). "Apoš" Encyclopaedia Iranica. Vol. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 161-162. 13.1 Kak, Subhash (2002). The Asvamedna: The Rite and its Logic, Motilal Banarsidass. ISBN 9788120818774 14.1 14.. 14.1 14.2 Dictionary of Hindu Lore and Legend by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. <nowiki>ISBN 0-500-51088-1</nowiki>. 15. Dalal, Roshen (2010) Hinduism: An Alphabetical Guidet Penguin Books India <nowiki>ISBN 9780143414216</nowiki>. 16. bigelow, mason. Isles of Wonder the cover storyt Lulu com <nowiki>ISBN 9781326407360</nowiki>. 17 The Mahabharata of Krishna-Dwa/payana Vyasa Book 3 Vana Parva. Isinalin ni Kisan Mohan Ganguli, 1883-1896 Seksyon CVII onion Nacres Texts. Nakua kan Nobyembre 2008. 18. ↑ Srimad Bhagavatam Canto 4, Kapitulo 19. King Prthu's One Hundred Horse Sacrificest Isinalin ni The Bhaktivedanta Book Trust International, Inc. 19. Malasekera, G. P. (1996). Encyclopaedia of Buddhism Government of Sri Lanka. 20. "A Treasury of Jewish Folklore" ni Nathan Ausubel, Crown, 1989, <nowiki>ISBN 978-0517502938</nowiki>, pahina 124. Gikan sa Internet Archive. 21. New Testament: Book of Revelation, Ch 6:2 (NIV) 22. New Testament: Book of Revelation, Ch 6.8 (NIV) 23 New Testament Book of Revelation, Ch 19.11-6 (NIV) 24.1 "Dictionary of Phrase and Fable by E Cobham Brewer 18989. Bartleby.com. Nakua kan 29 Abril 2010 25. The Pigrimage to Compostela in the Middle Ages by Maryjane Dunn and Linda Kay Davidson Routledge, 2000 pahina 115. <nowiki>ISBN 978-0-415-92895-3</nowiki> Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 26. The Arts in Latin America, 1492-1820 by Joseph J. Rishel and Suzanne L. Stratton Yale University Press, 2006 page 318. <nowiki>ISBN 978-0-300-12003-5</nowiki> Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 27. ↑ Patron Saints Index: Saint George. Nakua kang Nobyembre 2008. 28. ↑ The Meaning of Icons by Vladimir Lossky. St Vladimir's Seminary Press, 1982. <nowiki>ISBN 978-0-913836-99-6</nowiki>. pahina 137. Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 29. ↑ The Religion of Ossetia: Uastyrdzhi and Nart Batraz in Ossetian mythology Nasalbar an dokumento kang 23 March 2009 sa Wayback Machine. Nakua kan Nobyembre 2008. 30. ↑ Gesta Francorum: The Defeat of Kerbogha, bahagi online asin Libro nin Pinag-urigan sa Medyebal. Nakua kan Nobyembre 2008 31. ↑ Sahih al-Bukhari, 5:58 227. 32. 1 Gilkes, F. Carl Gilkes; Gilkes, R. Carl Gilkes (2009) Introduction to the Endtimest. Xulon Press. p. 51 <nowiki>ISBN 9781615791057</nowiki> Nakua kan 26 Enero 2016. "The Muslims expect their own savior, the twelfth Iman, the Munammad d'ul Mandi, to come to the earth before Jesus returns Their Mahdi will solve all their problems they believe that their twelfth Iman will come riding a white norse." 33 1995 artikulo na may ni Barbara Cohen Thingsasian com Nakua kan 29 Abril 2010. 34. ↑ "A Possible Solution to the Banbury Cross Atestery Klon demon.co uk Tinipon gikan sa origine 1 kan 4 Marso 2016. Nakua kan 29 Abril 2010. 35. ↑ "Character Bios: Shadowfax". Henneth-AnnunIstoryang Naitipon. Nakua kan 30 Agosto 2021. 36. ↑ Holtan, Orley (1970). Mythic Patterns in Ibsen's Last Plays. Minneapolis: University of Minnesota Press. pp. 55–6. <nowiki>ISBN 978-0-8166-0582-8</nowiki>.{{Reflist}}{{Horse topics}} == Mga panluwas na sumpay == * [[iarchive:TheWhiteHorse|Pagrekord nin audio kan sarong alamat kan White Horse gikan sa Newfoundland, Canada]] {{DEFAULTSORT:White Horse (Mythology)}} {{Saringsing}} [[Kategorya:Pagsamba sa kabayo]] [[Kategorya:Mga kabayo sa mitolohiya]] [[Kategorya:Unikornyo]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] rgf77yx97iio1jpuqbq7aup3bjnh780 303958 303957 2026-04-09T04:18:58Z Filipinayzd 7 303958 wikitext text/x-wiki [[Ladawan:White_horse_from_air.jpg|thumb|300x300px|An 3,000-taon na pigura kan bulod kan Uffington White Horse sa Inglaterra.]] An '''mga puting kabayo''' igwa nin espesyal na kahulugan sa mga mitolohiya kan mga kultura sa bilog na kinaban. Parati sindang inaasosyar sa karwahe kan saldang, <ref name="Tresidder">''The Complete Dictionary of Symbols'' by Jack Tresidder, Chronicle Books, 2005, {{ISBN|978-0-8118-4767-4}}, page 241. [https://books.google.com/books?id=MV25OktTqLIC&dq Google books copy]</ref> sa mga eroe na parapakilaban, sa pagkamainaki (sa parehong mga manipestasyon kan kabayo asin kabayong lalaki ), o sa sarong paraligtas sa katapusan kan panahon, alagad igwa man nin ibang mga interpretasyon. Parehong an mga tunay na puting kabayo asin an mas komun na mga kabayo na abohon, na may biyong puting buhok, pigmidbid bilang "puti" kan manlaen-laen na relihiyoso asin kultural na tradisyon. == Paglaladawan sa mito == [[Ladawan:Kalki_Avatar.jpg|too|thumb|250x250px|An Hindu na paraligtas kan kinaban na [[Kalki|si Kalki]] kaiba an saiyang puting Kabayo. Punjab Hills, Guler, c. 1765.]] Poon pa kan mga enot na panahon, an mga puting kabayo pigmitolohiya na igwa nin pambihirang mga propyedad, na minalampas sa normal na kinaban sa paagi nin pagkaigwa nin mga pakpak (halimbawa, an Pegasus gikan sa mitolohiyang Griyego), o pagkaigwa nin mga sungay (an unicorn ). Bilang parte kan saiyang maalamat na hilikon, an puting kabayo sa mito pwedeng ilinadawan na may pitong payo ( Uchaishravas ) o walong bitis ( Sleipnir ), minsan sa mga grupo o solo. Igwa man nin mga puting kabayo na mga parahula, na naghuhula o nagpapatanid nin peligro. Bilang sarong pambihira o kakaiba simbolo, an sarong puting kabayo tipikal na nagdadara kan eroe- o diyos-pigura sa mga seremonyal na papel o sa kapangganahan laban sa mga mararaot na pwersa. Ibinareta [[Herodotus|ni Herodotus]] na an mga puting kabayo pighihiling bilang sagradong mga hayop sa korte Achaemenid ni Xerxes the Great (na namahala kan 486–465 BC), mantang sa ibang tradisyon an kabaliktaran nangyayari kun ini itinatao sa mga diyos. Sa labi sa sarong tradisyon, an puting kabayo nagdadara nin mga patron o an paraligtas kan kinaban sa huring mga panahon (arog kan sa [[Hudaismo|Judaismo]], Kristiyanismo, asin Islam ), inaasosyar sa saldang o kalesa kan saldang ( Ossetia ) o minaputok sa pag-eksister sa sarong makangangalas na paagi, na nagluluwas sa dagat o sa sarong kikilat. Dawa ngani an nagkapirang mitolohiya mga istorya gikan sa pinakaenot na mga pagtubod, an ibang mga osipon, dawa ngani may bisyon o metapora, makukua sa mga pinagkukuanan nin liturhiya bilang parte kan mga napreserbar, padagos na mga tradisyon (hilingon, halimbawa, an "tradisyon kan Iran" sa ibaba). == Mga mitolohiya asin tradisyon == === Europeo === ==== Celtic ==== Sa mitolohiya kan Wales, si Rhiannon, sarong mitolohikong pigura sa koleksyon nin mga alamat kan Mabinogion, nakalunad sa sarong "mapusyaw-puti" na kabayo. <ref>''The Four Branches of the Mabinogi: The Mabinogi of Pwyll'' by Will Parker (Bardic Press: 2007) {{ISBN|978-0-9745667-5-7}}. [http://www.mabinogi.net/pwyll.htm online text]. Retrieved November 2008.</ref> Huli kaini, siya pig-asosyar sa Romano-Celtic na diyosa nin kabayo sa pagkamainaki na si Epona asin iba pang mga hitabo nin pagsamba sa mga kabayo sa amay na kulturang Indo-Europeo. [[Ladawan:The-Winged-Horse.jpg|wala|thumb|Bellerophon na nakasakay sa Pegasus]] An estilong La Tène na pigura sa bulod sa Inglaterra, an Uffington White Horse nagpoon pa kan Panahon nin Bronse asin kapareho kan nagkapirang disenyo nin kabayo na sinsilyong Celtic . Sa mga osipon kan mga taga-Scotland asin Irlandes, an kelpie o lambang uisge, sarong nakakagadan na supernatural na demonyo sa tubig na korteng kabayo, minsan ilinaladawan na puti, dawa ngani an ibang mga istorya nagsasabi na ini itom. ==== Griyego ==== Sa [[mitolohiyang Griyego]], an puting pakpak na kabayo na si Pegasus aki ni [[Poseidon (King of the sea)|Poseidon]] asin kan [[gorgon]] [[Medusa|na si Medusa]] . Si Poseidon iyo man an kagmukna kan mga kabayo, na naglalalang sainda gikan sa mga [[Breaking waves|nagbabaak na alon]] kan inaagyat na gumibo nin sarong magayon na hayop sa daga. An segundaryong padis nin kambal na ipinangaki ni Zeus, Amphion asin Zethus, an mga maalamat na kagmukna kan Thebes, inaapod na "Dioskouroi, mga parakabayo nin puting kabayo" (λευκόπωλος) ni Euripides sa saiyang dula na ''The Phoenician Women'' (an parehong epitheto ginamit sa dula ''ni Hera'' asin nawaran sa ''Antipeo'' ). <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tOgWfjNIxoMC|title=Encyclopedia of Greek and Roman Mythology|last=Roman|first=Luke|last2=Roman|first2=Monica|date=2010|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2639-5|pages=58|language=en}}</ref> ==== Norse ====   [[Ladawan:Ardre_Odin_Sleipnir.jpg|thumb|250x250px|Ang Tjängvide gapong imahe na tigtutubudan na ipinapahiling na si Odin na naglalaog sa Valhalla mantang sakay sa Sleipner.]] Sa mitolohiya kan Norse, an walong tabay na kabayo ni Odin na si Sleipnir, "an pinakamarahay na kabayo sa mga diyos asin tawo", ilinaladawan na abohon. Si Sleipnir iyo man an ginikanan kan saro pang abohon na kabayo, si Grani, na pagsasadiri kan eroe na si Sigurd . ==== Slavic ==== Sa mitolohiyang Slavic, an diyos kan gyera asin kasaganaan na si Svantovit igwa nin puti na kabayo na gingamit sa paghuhula; an historyador na si Saxo Grammaticus, sa mga deskripsyon na pareho Tacitus kang mga siglo na nag agi, nagsasabi na ang mga padi naghuhula kan tidta sa paagi kan pagpadalagan kan mga puting kabayo sa tahaw kang sari saring kudal, wala o too, an inot na matumak sa kada linya. ==== Hungarian ==== Saro sa mga titulo nin Diyos sa mitolohiya kan Hungaria iyo si Hadúr, na, susog sa sarong dai kumpirmadong pinagkukuanan, nagsusulot nin purong tanso asin sarong panday. An Hungarian na pangaran para sa Diyos iyo, asin nagdadanay na "Isten" asin sinda nagsunod sa Steppe [[Tengrismo|Tengriism]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2015)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An mga suanoy na Magyar nag-aatang nin mga puting kabayo saiya bago an sarong ralaban. <ref name="Kover">''Peeps at Many Lands – Hungary'' by H. T. Kover, READ BOOKS, 2007, {{ISBN|978-1-4067-4416-3}}, page 8. [https://books.google.com/books?id=zqYux2DF6AcC Google books copy]</ref> Dugang pa, igwa nin sarong istorya (na nasambitan halimbawa sa ''Gesta Hungarorum'' ) na an mga Magyar nagbayad nin sarong puting kabayo sa Moravian na hepe na si Svatopluk I (sa ibang porma kan istorya, ini imbes an Bulgarian na hepe na si Salan ) para sa sarong parte kan daga na kan huri nagin Kahadean nin Hungary . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2008)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An aktuwal na ginikanan kan istorya kaduda-duda huli ta si Svatopluk I gadan na kan mag-abot an enot na mga tribong Hungarian. Sa ibong na lado, dawa [[Herodotus|si Herodoto]] nagsambit sa saiyang ''mga Kasuratan'' nin sarong kostumbre sa Subangan, kun saen an pagpadara nin puting kabayo bilang bayad karibay nin daga nangangahulogan nin casus belli . An kaugalean na ini gikan sa suanoy na paniniwala sa Subangan na an hinabon na daga mawawaran nin pagkamabunga. === Iranian === Sa [[Zoroastrianismo]], saro sa tolong pagpapahiling kan Tishtrya, an hypostasis kan bitoon na Sirius, iyo idtong sarong puting kabayo (an duwa pa bilang sarong hoben na lalaki, asin bilang sarong toro). An pagka-Dios nagkukua kan pormang ini sa laog kan huring sampulong aldaw kan lambang bulan kan kalendaryo kan Zoroastrian, asin man sa sarong kosmogonikal na laban para sa pagkontrol kan uran. Sa huring osipon na ini ( ''Yasht'' 8.21–29), na minalataw sa mga himno kan Avesta na idinusay ki Tishtrya, an pagka-Dios kinokontra ni Apaosha, an demonyo kan tigmara, na minalataw bilang sarong itom na kabayo. <ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia Iranica|last=Brunner|first=Christopher J.|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1987|volume=2|location=New York|pages=161–162|chapter=Apōš}}</ref> An mga puting kabayo sinasabi man na nagbubutong nin mga banal na karwahe, arog kan ki Aredvi Sura Anahita, na iyo an pagkabanal kan katubigan kan Avesta. Nagrerepresentar sa manlaen-laen na porma nin tubig, an saiyang apat na kabayo nginaranan na "doros", "uran", "panganoron" asin "yeluran" ( ''Yasht'' 5.120). === Indian === An mga puting kabayo minalataw nin dakol na beses sa mitolohiyang Hindu asin nagtitindog para sa saldang. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ORuGLCLc7OkC&q=a%C5%9Bvamedh%C3%A1&pg=PP11|title=The Aśvamedha: The Rite and Its Logic|last=Kak|first=Subhash|date=2002|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120818774|language=en}}</ref> An [[Veda|Vedic]] na pagsakripisyo nin kabayo o ''ashvamedha'' sarong ritwal nin pagkamainaki asin pagkahade na may kalabot na pagsakripisyo nin sarong sagradong abohon o puting kabayo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> [[Ladawan:Uchchaihshravas1.jpg|thumb|189x189px|Uchchaihshravas]] Sa mga [[Purana|Puranas]], saro sa mga importanteng bagay na nagbutwa sa panahon kan alamat kan pag-itok kan kadagatan kan mga [[deva]] asin mga asura iyo an Uchchaihshravas, sarong kabayo na puti-niyebe na may pitong payo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> Si Turaga saro pang banal na puting kabayo na nagluwas sa kadagatan asin kinua kan diyos kan saldang na [[Surya|si Surya]] . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&q=white+horse+hinduism&pg=PA424|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=9780143414216|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uzM1DwAAQBAJ&q=uchchaihshravas&pg=PA401|title=Isles of Wonder: the cover story|last=bigelow|first=mason|publisher=Lulu.com|isbn=9781326407360|language=en}}</ref> Si Uchchaihshravas minsan piglulunadan ni [[Indra]], an hade kan mga deva. Si Indra pigladawan na may pagkagusto sa mga puting kabayo sa nagkapirang alamat – parati niyang hinahabon an kabayong sakripisyo sa pagkabigla kan gabos na imbuelto, arog kan sa istorya ni Sagara, o an istorya ni Hadeng Prithu . An karwahe kan solar na diyos [[Surya|na si Surya]] ginuguyod nin pitong kabayo, na ilinaladawan na gabos puti, o bilang mga kolor kan balangaw. Si Hayagriva, sarong [[avatar]] ni [[Vishnu]], sinasamba bilang sarong diyos nin kaaraman asin kadunungan. An saiyang ikonograpiya naglaladawan saiya na may hawak nin tawo asin payo nin kabayo, maliwanag na puti an kolor, may puting mga gubing, asin nakatukaw sa sarong puting lotus. [[Kalki|Si Kalki]], an ikasampulong [[Dashavatara|inkarnasyon ni Vishnu]] asin huring paraligtas kan kinaban, pighula na maluwas na nakasakay sa sarong puting kabayo, o sa porma nin sarong puting kabayo. <ref name="Dallapiccola">''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]'' by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> ==== Budista ==== Si Kanthaka sarong puting kabayo na paborito asin kaserbi kan Prinsipe Siddhartha, na nagin si Gautama Buddha. Tiggagamit ni Siddhartha si Kanthaka sa gabos na dagko na okasyon na nakasurat sa mga teksto Buddhista sadiri segun sa pagrayo nya sa kinaban. Pagkatapos kang pagrayo ni Siddhartha, siring man sa siring na si Kanthaka nagadan kawsa kang nagdurugong puso sa pagkamoot. === Abrahamiko === ==== Judio ==== An Libro ni Zacarias duwang beses na nasambitan an mga kabayo na may kolor; sa enot na agihan igwa nin tolong kolor (pula, batik-batik, asin ''puti'' ), asin sa ikaduwa igwa nin apat na grupo nin mga kabayo (pula, itom, ''puti'', asin sa katapustapusi batik-batik) na nagbubutong nin mga karwahe. An ikaduwang grupo nin mga kabayo inaapod na "an apat na espiritu kan langit, na nagluluwas sa pagtindog sa atubangan kan Kagurangnan kan bilog na kinaban." Ilinaladawan sinda na nagpapatrolya sa daga asin pinapagdadanay iyan na matoninong. Igwa man nin bersyon kan osipon na Jeosph della Rayna Storms Heaven. <ref name="Joseph della Rayna Storms Heaven"> "A Treasury of Jewish Folklore" by Nathan Ausubel, Crown, 1989, {{ISBN|978-0517502938}}, page 124. [https://ia800606.us.archive.org/17/items/B-001-013-718/B-001-013-718.pdf Internet Archive]</ref> Sa istorya si Rabbi Joseph della Rayna naghihingoang ibagsak an Mesiyas sa paagi nin manlaen-laen na gawi kan Kabballah. Kan siya haros magsalihid an Mesiyas dinara an saiyang puting kabayo paluwas sa kuwadra tanganing mag-andam. Alagad sa kahurihurihi dai siya nakapasar kaya pinangenotan kan Mesiyas an saiyang puting kabayo pabalik sa langitnon na kuwadra. ==== Christian ==== [[Ladawan:George_novgorod.jpg|too|thumb|Sarong ika-15 siglong simbolo ni San Jorge gikan sa Novgorod .]] Sa [[Bagong Tipan]], an Apat na Parakabayo kan Apocalipsis kabali an saro na nakatukaw sa sarong puting kabayo asin an saro sa sarong mapusyaw na kabayo – an "puting" kabayo nagdara kan parakabayo na nagkamkam (sa tradisyon, Peste) mantang an "mapusyaw" na kabayo nagdara kan parakabayo na Kagadanan. Alagad, an Griegong tataramon na ''chloros'', na itrinadusir bilang ''mapusyaw,'' parati na pig-interpretar bilang berdeng may helang o abohon na abohon imbes na puti. Sa huri sa Libro nin Kapahayagan, si Cristo nakasakay sa sarong puting kabayo hale sa [[langit]] sa payo kan mga hukbo nin langit tanganing maghokom asin makipaglaban sa daga. Duwa na Kristiyanong santos an kaakibat kan mga puting Kabayo: si San Jaime, bilang patrono kan España, naglulunad nin puting kabayo sa saiyang aspeto bilang mandirigma. Si San Jorge, patrono kan mga mangangalaba nin mga kabayo, nag lulunad man sa puting kabayo. Si Ossetia, an diyos na si Uastyrdzhi, na nagrerepresentar kan soldado asin an adlaw na mantang naiaasosyar kan mga puting kabayo, nabisto bilang pigura ni San Jorge pagkatapos mag embrasar nin Kristiyanismo an rehiyon. ''An Gesta Francorum'' igwa nin deskripsyon kan [[Enot na Krusada]], kun saen an mga soldados na nakikipaglaban sa Antioquia naghingako na napakusog an boot kan sarong bisyon ni San Jorge asin mga puting kabayo sa laog kan ralaban: ''Nagluwas hale sa kabukidan, man, an dai mabilang na mga sundaloan na may mga puting kabayo, na an mga pamantayan gabos puti.'' ''Asin kaya, kan mahiling kan satong mga lider an sundaloang ini, sinda ... namidbid an tabang ni Cristo, na an mga lider iyo si San Jorge, Mercurio, asin Demetrio.'' ==== Islamiko ==== An kulturang Islam nagsasabi nin sarong puting linalang na an pangaran ''Al-Buraq'' na nagdara [[Mahoma|ki Muhammad]] sa [[Herusalem|Jerusalem]] durante kan Night Journey . Sinasabi man na si Al-Buraq iyo an nagdadara ki [[Abraham]] ( Ibrâhîm ) kan siya nagbisita sa saiyang agom na si [[Hagar]] ( Hājar ) asin aking lalaki [[Ismael|na si Ismael]] ( Ismâ'îl ). Susog sa tradisyon, si Abraham nag-istar kaiba an sarong agom ( Sarah ) sa [[Sirya|Syria]], alagad si Al-Buraq dinadara siya sa pagkaaga pasiring sa [[Meka|Makkah]] tanganing mahiling an saiyang pamilya duman, dangan dinadara siya pabalik sa saiyang Syrian na agom sa banggi. ''Al-Burāq'' ( {{Langx|ar|البُراق}} ''an al-Burāq'' "kikilat") dai nasambit sa ''[[Koran|Quran]]'' alagad sa nagkapirang literaturang ''[[hadith]]'' ("tradisyon"). Sa mga tradisyon kan Twelver Shī'a Islamiko, siringon na an Mahdi nagpapahiling na naglulunad nin puting kabayo === Harayong Sirangan === ==== Koreano ==== Sarong dakulang puting kabayo an minalataw sa mitolohiya kan Korea sa istorya kan kahadean ni Silla . Kan an mga tawo nagtiripon tanganing mamibi para sa sarong hade, an kabayo nagluwas sa sarong kikilat, na nagduduko sa sarong nagkikinang na sugok. Pagkatapos na an kabayo maglayog pabalik sa langit, an sugok nagbukas asin an aking lalaki na si Park Hyeokgeose nagluwas. Kan siya nagdakula, pinagsararo niya an anom na nag-iiwal na estado. ==== Pilipinas ==== An syudad nin [[Pangantucan]] igwa nin simbolo nin sarong puting kabayong lalaki na nagligtas sa sarong suanoy na tribu sa masaker sa paagi nin paggabot nin sarong [[Kawayan (doot)|kawayan]] asin sa siring pinatanidan sinda kan pagrani kan kalaban. === Katutubong Amerikano === Sa mitolohiya kan Blackfoot, an diyos nin niyebe na si Aisoyimstan sarong tawong puti an kolor na nakasulot nin puting gubing na nakasakay sa sarong puting kabayo. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Literatura asin arte == [[Ladawan:Finelady.jpg|too|thumb|250x250px|An estatuwa kan "magayon na babae na nakasakay sa sarong puting kabayo" sa Banbury Cross.]] An mitolohikong simbolismo kan mga puting kabayo pigkua bilang sarong trope sa literatura, pelikula, asin iba pang pag-istorya. Halimbawa, an eroe na prinsipe o puting kabalyero sa mga osipon pirming nakasakay sa puting kabayo. An mga unicorn (sa pangkagabsan puti) mga linalang na garo kabayo na may sarong sungay. Asin an Ingles na kanta para sa mga aki na " Ride a cock horse to Banbury Cross " nanonongod sa sarong babae na nakasakay sa puting kabayo na pwedeng asosyado sa Celtic na diosa na si Rhiannon . Sarong "puting kabayo nin aristokrata " an minalataw sa osipon na " Virgilius the Sorcerer " ni Andrew Lang . Ini minalataw sa ''The Violet Fairy Book'' asin nag-aatribwir nin labi pa sa dati na mga mahiwason na kapangyarihan sa suanoy na Romanong pararawitdawit na si Virgil (hilingon man an Virgil#Mysticism asin mga natatagong kahulugan ). Si Gandalf, sarong bida asin salamangkero sa ''The Lord of the Rings'' nakalunad sa saiyang puting bukid na Shadowfax, na ilinaladawan na kolor plata. Sa huri sa serye, si Gandalf namidbid bilang ''White Rider.'' An Briton na awtor na si GK Chesterton nagsurat nin sarong epikong rawitdawit na may titulong ''Ballad of the White Horse.'' Sa Libro I, "An Bisyon kan Hade," nagsurat siya manungod sa pinakaenot na Inglaterra, na inaapod an pigura kan puting kabayo sa bulod asin an mga diyos:   ''An Rip'', sarong kanta kan 2008 ni Portishead nag-aapod man kan imahe kan mga puting kabayo   An puting kabayo sarong pabalik-balik na motibo sa dula ni Ibsen ''na Rosmersholm'', na ginagamit an komun na osipon kan mga Norse na an itsura kaini sarong tanda nin kagadanan. An basehan kan superstisyon pwedeng iyo na an kabayo sarong porma nin [[Church grim|Church Grim]], na ilinubong na buhay sa orihinal na pagkonsagra kan edipisyo kan simbahan (an nagadan na bida sa dula sarong pastor), o na ini sarong materyalisasyon kan ''fylgje'', an espiritung parabantay kan sarong indibidwal o pamilya. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/mythicpatternsin0000holt|title=Mythic Patterns in Ibsen's Last Plays|last=Holtan|first=Orley|publisher=University of Minnesota Press|year=1970|isbn=978-0-8166-0582-8|location=Minneapolis|pages=[https://archive.org/details/mythicpatternsin0000holt/page/55 55–6]|url-access=registration}}</ref> == Hilingon man == * Kabayo sa mitolohiyang Tsino * Simbolismo kan kabayo * Mga kabayo sa Germanic na paganismo * Sakripisyo kan kabayo * Pagsamba sa kabayo * Listahan kan mga kathang-isip na kabayo * Mitolohiya kan araw * Puti (kabayo) * Puting kabayo (paglinaw) * Puting kabayo kan Kent * Propesiya kan Puting Kabayo * Bato kan Puting Kabayo * Mga alamat na kabayo sa Jura * Mga alamat na kabayo kan Pas-de-Calais == Mga Reperensya == 1.1 The Complete Dictionary of Symbols by Jack Tresidder, Chronicle Books, 2005, <nowiki>ISBN 978-0-8118-4767-4</nowiki>, pahina 241. Kopya kan mga libro sa Google. 2. ↑ "White Horses and Genetics". Archaeology.about.com. Archived from the originalt on 11 June 2011. Nakua kan 29 Abril 2010. 3.1 The Four Branches of the Mabinogi: The Mabinogi of Pwyll by Will Parker (Bardic Press: 2007) <nowiki>ISBN 978-0-9745667-5-7</nowiki>. online na teksto . Nakua kan Nobyembre 2008. 4.1 Hyland, Ann (2003) The Horse in the Ancient World. Stroud, Sutton Publishing. <nowiki>ISBN 0-7509-2160-9</nowiki>. Pahina 6. 5. ↑ Sanko, Siarhei (2018). "Reflexes of Ancient Ideas about Divine Twins in the Images of Saints George and Nicholas in Belarusian Folklore". Folklore: Electronikong Journal kan Folklore 72: 15-40, dol:10.7592/fejf2018.72 sanko ISSN 1406-09570 6.1 Roman, Luke; Roman, Monica (2010). Encyclopedia of Greek and Roman Mythology. Infobase Publishing. p. 58 <nowiki>ISBN 978-1-4381-2639-5</nowiki> 7↑ "Apollodorus Library book 3 kapitulo 5, seksyon 59 www.perseus.tufts.edu. 8. Faulkes, Anthony (Trans) (1995). Edda, pahina 36 Everyman. ISBN 0-460-87616-3 9.↑ Morris, William (Trans.) and Magnússon, Eirikr (Trans.) (2008). The Story of the Volsungs, pahina 54. Forgotten Books. <nowiki>ISBN 1-60506-469-6</nowiki> 10. ↑ The Trinity-Тројство-Триглав @ veneti.info, Nag-sitasyon kan Saxo Grammaticus sa "Gesta Danorum". 11. ↑ Peeps at Many Lands - Hungary by H. T. Kover, READ BOOKS, 2007, <nowiki>ISBN 978-1-4067-4416-3</nowiki>, pahina 8. Kopya kan mga libro sa Google. 12. Brunner, Christopher J. (1987). "Apoš" Encyclopaedia Iranica. Vol. 2. New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 161-162. 13.1 Kak, Subhash (2002). The Asvamedna: The Rite and its Logic, Motilal Banarsidass. ISBN 9788120818774 14.1 14.. 14.1 14.2 Dictionary of Hindu Lore and Legend by Anna L. Dallapiccola. Thames and Hudson, 2002. <nowiki>ISBN 0-500-51088-1</nowiki>. 15. Dalal, Roshen (2010) Hinduism: An Alphabetical Guidet Penguin Books India <nowiki>ISBN 9780143414216</nowiki>. 16. bigelow, mason. Isles of Wonder the cover storyt Lulu com <nowiki>ISBN 9781326407360</nowiki>. 17 The Mahabharata of Krishna-Dwa/payana Vyasa Book 3 Vana Parva. Isinalin ni Kisan Mohan Ganguli, 1883-1896 Seksyon CVII onion Nacres Texts. Nakua kan Nobyembre 2008. 18. ↑ Srimad Bhagavatam Canto 4, Kapitulo 19. King Prthu's One Hundred Horse Sacrificest Isinalin ni The Bhaktivedanta Book Trust International, Inc. 19. Malasekera, G. P. (1996). Encyclopaedia of Buddhism Government of Sri Lanka. 20. "A Treasury of Jewish Folklore" ni Nathan Ausubel, Crown, 1989, <nowiki>ISBN 978-0517502938</nowiki>, pahina 124. Gikan sa Internet Archive. 21. New Testament: Book of Revelation, Ch 6:2 (NIV) 22. New Testament: Book of Revelation, Ch 6.8 (NIV) 23 New Testament Book of Revelation, Ch 19.11-6 (NIV) 24.1 "Dictionary of Phrase and Fable by E Cobham Brewer 18989. Bartleby.com. Nakua kan 29 Abril 2010 25. The Pigrimage to Compostela in the Middle Ages by Maryjane Dunn and Linda Kay Davidson Routledge, 2000 pahina 115. <nowiki>ISBN 978-0-415-92895-3</nowiki> Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 26. The Arts in Latin America, 1492-1820 by Joseph J. Rishel and Suzanne L. Stratton Yale University Press, 2006 page 318. <nowiki>ISBN 978-0-300-12003-5</nowiki> Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 27. ↑ Patron Saints Index: Saint George. Nakua kang Nobyembre 2008. 28. ↑ The Meaning of Icons by Vladimir Lossky. St Vladimir's Seminary Press, 1982. <nowiki>ISBN 978-0-913836-99-6</nowiki>. pahina 137. Kopya kan mga libro sa Google. Nakua kan Nobyembre 2008. 29. ↑ The Religion of Ossetia: Uastyrdzhi and Nart Batraz in Ossetian mythology Nasalbar an dokumento kang 23 March 2009 sa Wayback Machine. Nakua kan Nobyembre 2008. 30. ↑ Gesta Francorum: The Defeat of Kerbogha, bahagi online asin Libro nin Pinag-urigan sa Medyebal. Nakua kan Nobyembre 2008 31. ↑ Sahih al-Bukhari, 5:58 227. 32. 1 Gilkes, F. Carl Gilkes; Gilkes, R. Carl Gilkes (2009) Introduction to the Endtimest. Xulon Press. p. 51 <nowiki>ISBN 9781615791057</nowiki> Nakua kan 26 Enero 2016. "The Muslims expect their own savior, the twelfth Iman, the Munammad d'ul Mandi, to come to the earth before Jesus returns Their Mahdi will solve all their problems they believe that their twelfth Iman will come riding a white norse." 33 1995 artikulo na may ni Barbara Cohen Thingsasian com Nakua kan 29 Abril 2010. 34. ↑ "A Possible Solution to the Banbury Cross Atestery Klon demon.co uk Tinipon gikan sa origine 1 kan 4 Marso 2016. Nakua kan 29 Abril 2010. 35. ↑ "Character Bios: Shadowfax". Henneth-AnnunIstoryang Naitipon. Nakua kan 30 Agosto 2021. 36. ↑ Holtan, Orley (1970). Mythic Patterns in Ibsen's Last Plays. Minneapolis: University of Minnesota Press. pp. 55–6. <nowiki>ISBN 978-0-8166-0582-8</nowiki>.{{Reflist}}{{Horse topics}} == Mga panluwas na sumpay == * [[iarchive:TheWhiteHorse|Pagrekord nin audio kan sarong alamat kan White Horse gikan sa Newfoundland, Canada]] {{DEFAULTSORT:White Horse (Mythology)}} {{Saringsing}} [[Kategorya:Pagsamba sa kabayo]] [[Kategorya:Mga kabayo sa mitolohiya]] [[Kategorya:Unikornyo]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ptq2wy18xjxtvrxpmnwlb7u1gkhh99j 0 55776 303959 303336 2026-04-09T04:19:52Z Filipinayzd 7 303959 wikitext text/x-wiki {{Infobox pelikula|name=Little Red Riding Hood|image=Little Red Riding Hood (Disney).jpg|caption=Theatrical poster|director=[[Walt Disney]]|producer=Walt Disney|story=|narrator=|starring=|music=|animator=[[Rudolf Ising]]<br />[[Carman Maxwell]]<br />[[Ub Iwerks]]<br />[[Hugh Harman]]<br />Otto Walliman<br />Lorey Tague|based_on={{based on|''[[Little Red Riding Hood]]''|[[Charles Perrault]] and [[Brothers Grimm]]}}|cinematography=Red Lyon|studio=[[Laugh-O-Gram Studio]]|released={{Film date|1922|7|29}}|color_process=Black and white|runtime=6:12|country=United States|language=}} [[Ladawan:Little_Red_Riding_Hood_(1922).webm|thumb| An bilog na halipot (dai pa naibabalik)]] '''''An Little Red Riding Hood''''' sarong halipot [[Animasyon|na animated na pelikula]] ni [[Walt Disney]] na sarong pag-awit kan tradisyonal na istorya kan Little Red Riding Hood . == Produksiyon == An pelikula parte kan seryeng Laugh-O-Grams na pinaluwas kan 1922. Saro ini sa mga enot na cartoon kan Disney, <ref>[https://books.google.com/books?id=iO4cAQAAIAAJ&q=%22Little+Red+Riding+Hood%22, +Disney ''Walt in wonderland: the silent films of Walt Disney''] by Russell Merritt, J. B. Kaufman, & Associazione Le Giornate del cinema muto, Giornate del Cinema Muto 1993, {{ISBN|88-86155-02-6}}</ref> asin pigkokonsiderar na iyo an pinakaenot na pagprobar kan Disney sa animated na pag-istorya. Imbes na maggamit nin mga animation cells, ini ginibo sa paagi nin pagretrato nin mga linyang may tinta sa papel. == Kahulugan == An pelikula pigkonsiderar na nawara sa laog nin dakul na taon asin ini nakalista kan 1980 sa "10 Most Wanted Films for Archival Preservation" kan American Film Institute . <ref name="Beckett">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LapMimSid7kC&q=%22Little+Red+Riding+Hood%22+Disney&pg=PR17|title=Recycling Red Riding Hood: Volume 23 of Children's literature and culture|last=Beckett|first=Sandra L.|publisher=[[Routledge]]|year=2002|isbn=9780415930000|edition=illustrated}}</ref> An sarong imprenta kan pelikula nadiskobre kan kolektor na Briton na si David Wyatt sa sarong libreriya nin pelikula sa London kan 1998 asin ibinalik kan parehong taon. <ref name="Beckett" /> An pelikula nag-iintrodusir kan enot na pagluwas ni Julius the Cat, na iyo an magigin pinakaenot na nginaranan, pabalik-balik na karakter kan Disney. : 302 Si Julius an huring nagluwas sa ''Alice the Beach Nut'' . An ikaduwang Amerikanong halipot na pelikula na may parehong titulo pinaluwas man kan 1922 na pinagbidahan ni Baby Peggy . == Hilingon man == * Listahan kan mga nadiskobre giraray na pelikula == Mga Reperensya == {{Reflist}} 1.      ↑ New York Times 2.      ↑ The Encyclopedia of Disney Animated Shorts Archived 17 Abril 2010, sa Wayback Machine 3.      ↑ +Disney Walt in wonderland: an tahimik na pelikula kan Walt Disney ni Russell Merritt, J. B. Kaufman, & Associazione Le Giornate del cinema muto, Giornate del Cinema Muto 1993, <nowiki>ISBN 88-86155-02-6</nowiki> 4.      ↑ Walt Disney: The Triumph of the American Imagination ni Neal Gabler, Random House 2007, <nowiki>ISBN 0-679-75747-3</nowiki> 5.      ↑ The Animated Man: A Life of Walt Disney ni Michael Barrier, University of California Press 2008, <nowiki>ISBN 0-520-25619-0</nowiki> 6.      ↑ +Disney Walt Disney Fairy Tale Treasury: Blue kan Walt Disney Productions, Disney Studios, Penguin Group 1991, <nowiki>ISBN 0-8317-9291-4</nowiki> 7.      ↑ 7.0 7.1 Solomon, Charles (17 Hulyo 1998). "Fairy Tale Ending to a Real Disney Story". Los Angeles Times. Nakua 6 Abril 2010. 8.      ↑ The Animated Man: A Life of Walt Disney 9.      ↑ 9.0 9.1 Beckett, Sandra L. (2002). Recycling Red Riding Hood: Volume 23 of Children's literature and culture (illustrated ed.). Routledge. <nowiki>ISBN 9780415930000</nowiki>. 10.  ↑ Dave Smith, Disney A to Z: The Official Encyclopedia 11.  ↑ "Микина војска (ХУ ММ 61) | I.N.D.U.C.K.S." == Mga panluwas na sumpay == *  An buong teksto kan Little Red Riding Hood (Pelikula kan 1922) sa Wikisource * {{IMDb title|0013323|Little Red Riding Hood}} * [https://governmentcheese.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=12:fairy-tale-flappers-animated-adaptations-of-little-red-and-cinderella-1922-1925&catid=11&Itemid=111 Fairy Tale Flappers: Animated Adaptations of Little Red and Cinderella (1922-1925)] {{poon}} [[Kategorya:Pelikula gibo kan walt disney]] [[Kategorya:Artikulo na may video clips]] [[Kategorya:Nadiskobreng pelikula kan Amerikano]] [[Kategorya:Nadiskobreng pelikula kan 1920s]] [[Kategorya:Pelikula kan 1922]] 681kw2lr7lxk6dqw807h3uilgdctrxp 0 55814 303964 303518 2026-04-09T05:24:57Z Filipinayzd 7 303964 wikitext text/x-wiki An '''panteon''' iyo an partikular na grupo kan gabos na diyos kan arin man na indibidwal na politeistikong [[relihiyon]], mitolohiya, o tradisyon. == Etimolohiya == An tataramon na, ''pantheon'', gikan sa [[Suanoy na Griyego|Griyegong]] πάνθεον ''pantheon'', sa literal "(sarong templo) kan gabos na diyos ", "kan o komun sa gabos na diyos" gikan [[wiktionary:παν|sa πᾶν]] ''pan-'' "gabos" asin [[wiktionary:θεός|θεός]] ''theos'' "diyos". == Mga Halimbawa == An nagkapirang midbid na marhay na mga panteon na politeistiko sa kasaysayan kabali an mga dios na Sumeriano asin an mga dios na Ehipto, asin an panteon na pinatunayan na klasikal na kabali an suanoy na relihiyon na Griyego asin relihiyon na Romano . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Kaiba sa post-klasikong mga relihiyon na politeistiko an mga Norse Æsir asin Vanir, an mga diyos kan Aztec, asin kadakol pang iba. == Mga Interpretasyon == [[Ladawan:众神图hunan.jpg|thumb|Pagpinta kan Intsik na [[Taoismo|Taoist]] panteon.]] A pantheon of gods is a common element of polytheistic societies. A society's pantheon can be considered an aspiring self-reflection of that society: An pantheon iyo an kabuuang pagtanaw sa mga diyos asin diyosas kan sarong kultura, asin ipinapahiling ini dai sana an mga pagpapahalaga kan sosyedad kundi pati man an saiyang pag-intindi sa sadiri. An pantheon na pinamumunuan nin sarong awtokrat na may hawak na kidlat puwedeng magpasabot nin patriyarkiya asin pagpapahalaga sa kakayahan sa pakikidigma. An pantheon na pinangungunahan nin sarong dakulang diyosa na ina puwedeng magpasabot nin sarong sosyedad na nakasentro sa baryo asin agrikultura. An pag-atubang sa pantheon kan mga Ehipsiyo iyo an pag-atubang man sa sarong pananaw sa mundo na minarkahan nin konsepto nin kamatayan asin pagkabuhay liwat, asin kan kahalagahan kan agrikultura sa mga siklo kan kalikasan. An pantheon kan mga Griyego iyo sarong metapora nin praktikal na pagtanaw sa buhay na nagpapahalaga sa arte, kagandahan, asin sa poder kan indibidwal, asin medyo may pagdududa man sa likas na pagkatawo kan tao. [2] Sa modernong bernakular, kadaklan sa mga makasaysayan na politeistikong relihiyon inaapod na " mitolohiya ". == Ebolusyon kan mga panteon == An mga iskolar arog ni Jaan Puhvel, JP Mallory, asin Douglas Q. Adams nagkonstruhir giraray nin mga aspeto kan suanoy na relihiyon na Proto-Indo-Europeo, na kun saen an mga relihiyon kan manlaen-laen na mga tawong Indo-Europeo naggigikan, asin na an relihiyon na ini sarong esensyal na naturalistang numenistikong relihiyon. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An sarong halimbawa nin sarong relihiyosong nosyon gikan sa pinag-iribang nakaagi iyo an konsepto nin ''*dyēus'', na pinatunayan sa nagkapirang magkalaen na sistemang relihiyoso. Sa kadakol na sibilisasyon, an mga panteon may tendensiyang magtalubo sa lawig nin panahon. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An mga diyos na enot na sinasamba bilang mga patron kan mga syudad o lugar nagin magkasararo mantang an mga imperyo naglalakop sa mas darakulang teritoryo. An mga pananakop pwedeng magresulta sa pagpapasakop kan panteon kan mga gurang na kultura sa sarong mas bago, arog kan sa Griyegong Titanomachy, asin posible man an kaso kan Æsir asin Vanir sa Norse mythos . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An pagbalyo nin kultura pwedeng magresulta sa "parehong" diyos na bantog sa duwang lugar sa irarom nin magkaibang pangaran, siring sa nahihiling sa mga Griyego, Etruscano, asin Romano, asin man sa kultural na transmisyon kan mga elemento nin sarong ibang relihiyon pasiring sa sarong lokal na kulto, arog kan pagsamba sa suanoy na diyos kan Ehipto na si Osiris, na kan huri sinundan sa [[suanoy na Gresya]] . An 1922 na opus ni Max Weber ''na Economy and Society'' nagtutukar kan tendensiyang kan mga suanoy na pilosopong Griyego na interpretaron an mga diyos na sinasamba sa mga panteon kan ibang kultura bilang "katumbas asin kapareho kan mga diyos kan katamtaman an organisadong panteon kan Griyego". Sa ibang mga pangyayari, alagad, an mga nasyonal na panteon pinagsararo o pinasimple sa mas dikit na mga diyos, o sa sarong diyos na may kapangyarihan sa gabos na lugar na orihinal na itinalaga sa sarong panteon. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Halimbawa, sa suanoy na Haraning Sirangan durante kan enot na milenyo B.C.E., an mga tribo [[Sirya|nin Siria]] asin Palestina nagsasamba sa mas saradit nanggad na panteon kisa sa ginibo sa Egipto asin Mesopotamia. Pigbisto man ni Weber an koneksyon sa pag-ultanan kan sarong panteon nin mga diyos asin an pag'uswag kan [[Monoteista|monoteismo]], na nagproponer na an pagdominar kan sarong panteon kan sarong partikular na diyos sa laog kan panteon na iyan sarong lakdang pasiring sa mga parasunod kan panteon na nahihiling an diyos na iyan bilang "sarong internasyonal o unibersal na diyos, sarong transnasyonal na diyos kan bilog na kinaban". An pinakaenot na aram na pangyayari nin sarong panteon na pinagsararo sa sarong diyos, o itinapok pabor sa sarong diyos, iyo an pag'uswag kan halipot na praktis kan Atenismo sa suanoy na Ehipto, na an papel na iyan itinatao sa diyos kan saldang. An kaparehong proseso pighuhuna na nangyari sa paggalang sa Israelitang diyos na [[Yahweh|si Yahweh]], na, "bilang sarong tipikal na diyos kan Solnopan na Semitiko... magkakaigwa nin apat o limang kababayan na diyos na nag-aatender mantang siya nagin an nasyonal na halangkaw na diyos". <ref name="Gnuse" /> An konsepto nin sarong panteon nin mga diyos lakop nang inarog sa mga literaturang pantasya kan ika-20 siglo asin mga kawat na may papel arog kan ''Dungeons &amp;amp; Dragons'' . An mga gamit na ini may tendensiyang mag-utang nin dakula sa mga makasaysayan na halimbawa. Sa mga kontekstong ini, pigkokonsiderar na importante para sa parasurat na magtogdok nin sarong panteon nin mga diyos na angay sa genre, kun saen an mga karakteristiko kan mga diyos nasa balanse tanganing mayo sainda an makakalampas sa istorya, asin tanganing an mga aksyon kan mga karakter dai madaog kan mga makinasyon kan mga diyos. == Pagpalawig kan konsepto sa mga estruktura asin mga celebrity == [[Ladawan:Pantheon_rome_2005may.jpg|alt=ancient temple fronted by eight huge pillars|thumb|240x240px|Sarong panteon sa kahulugan kaini bilang sarong "templo", an saro na ini itinogdok kan ika-2 siglong Roma]] Tanganing maibitaran an kadepisilan sa pagtao nin kompletong lista nin mga diyos kun nagdudusay nin sarong templo o sagradong edipisyo, an sarong estruktura na hayag na idinusay sa "gabos na diyos" inaapod man na "Panteon". An pinakabisto sa siring na mga estruktura iyo an Pantheon of [[Roma|Rome]], na enot na itinogdok ni Marcus Agrippa bilang parte kan sarong complex na ginibo niya sa sadiri niyang propyedad sa Campus Martius kan 29–19 BCE. An edipisyong nakatindog ngonyan itinogdok sa parehong lugar kan mga 126 CE. Ini idinusay sa "gabos na diyos" bilang sarong muwestra na nag-aako kan relihiyosong sinkretismo sa nagdadakol na multikultural [[Imperyong Romano|na Imperyo nin Roma]], na an mga sakop nagsasamba sa mga diyos gikan sa kadakol na kultura asin tradisyon. An edipisyo kan huri pighirahay para gamiton bilang sarong [[simbahan]] [[Kristianismo|na Kristiyano]] kan 609 sa irarom ni Papa Bonifacio IV . <ref>John the Deacon, ''Monumenta Germaniae Historia'' (1848) 7.8.20, quoted in {{Cite book|url=https://archive.org/details/pantheondesignme0000macd|title=The Pantheon: Design, Meaning, and Progeny|last=MacDonald|first=William L.|publisher=Harvard University Press|year=1976|isbn=0674010191|location=Cambridge, MA|page=[https://archive.org/details/pantheondesignme0000macd/page/139 139]|url-access=registration}}</ref>  An relasyon sa pagitan kan estruktura asin kan pangunahing reperensiya kan terminong “pantheon”—an pantheon kan mga diyos—permeng naging sarong bagay na may dakulang kakulangan sa katiyakan. Pagsapit kan ika-16 na siglo, ini na duwang aspeto, an estruktura asin an grupo kan mga diyos, nagkaigwa nin pagkakaburong, hasta sa punto na an estruktura sa Roma naging pangunahing modelo para sa mga sumunod na “pantheon.” [8] Poon kan ika-16 na siglo, an "pantheon" ginagamit man sa sekular na kahulugan tanganing magtukoy sa grupo kan mga halangkaw na tawo kan sarong sosyedad—sa primero kabali an mga eroe na pigura, asin kan huri minaabot sa mga celebrity, sa pankagabsan. Nakua ni Lord Byron an koneksyon na ini pagkatapos na mahiling an mga busto kan mga bantog na pigura sa kasaysayan sa Romanong Pantheon, na nagsurat sa ''Pilgrimage ni Childe Harold'' kun pano niya minamawot na magin sentro kan sarong Ingles na Pantheon, asin sa siring maiasosyar sa pagka-Dios. An Pantheon "kaya nagbubugtak sa moderno kan aura kan banal", asin "nagmomodelo kan interplay kan suanoy asin modernong porma nin kabantogan". <ref name="Tuite" /> An uso na ini nagpadagos sagkod sa modernong panahon, na an tataramon na "pantheon" 'kan o para sa mga diyos' nahihiling sa meme kan mga peryodista na nagtutukoy sa mga titan pinansyal bilang "Mga Kagurangnan kan Uniberso". Halimbawa: Si Francis Ford Coppola ilinadawan bilang sarong miyembro kan "iginagalang na panteon kan mga independienteng direktor nin pelikula, na nagbaak kan pamantayan na molde kan estudyo kan Hollywood kan matapos an mga taon 1960". {{Iba pan mga gamit|Pantheon (disambiguation)}} [[Ladawan:জি._ডি._ব্লক_সল্টলেক_দুর্গা_পুজো_২০১৮.jpg|thumb|250x250px|Sarong panteon nin mga diyos na Hindu na sinasamba sa panahon kan mga kapiyestahan kan Durga Puja sa [[Kolkata]], India]] ==Mitolohiya== '''Mga Mitolohiya''' === Aprika === Berber, Bantu, Efik, Guanche, Kongo, Lugbara, Maasai, Malagasy, Mbuti, Somali, Kanlurang Aprikano, Yoruba === Mediterranean === Ehipsyano, Pranses, Griyego, Iberian (Basque, Catalan, Cantabrian, Lusitanian), Italyano (Etruscan, Romano), Romanian, Turkic === Europa === Albanian, Baltic (Latvian, Lithuanian, Prussian), Celtic (Breton, Cornish, Irish, Scottish, Welsh), Ingles, Estonian, Georgian, Germanic (Frankish, Continental Germanic, Norse, Anglo-Saxon, Gothic), Slavic, Uralic (Finnish, Hungarian, Proto-Uralic, Sámi) === Gitnang Sirangan === Arabian, Armenian, Kristiyano, Hittite, Hudyo, Mesopotamian, Ossetian, Persian, Talysh === Asya === Budista, Tsino, Hindu, Indones, Hapon, Koreano, Meitei, Mongol, Pilipino, Tai, Thai, Tibetan, Vietnamese === Oceania === Aborihinal na Australyano, Melanesian, Micronesian, Papuan, Polynesian (Māori) === Hilagang Amerika === Algonquian (Abenaki, Blackfoot, Lenape), Aztec, Californian (Miwok, Ohlone), Choctaw, Muscogee/Creek, Haida, Inuit, Iroquois, Maya, Kwakwakaʼwakw, Plains Indians (Ho-Chunk, Lakota, Pawnee), Puebloan (Hopi, Zuni), Talamancan === Timog Amerika === Brazilian, Chaná, Chilote, Guarani, Inca, Muisca, Selk'nam === Mga Uri === Paglalang, Baha, Pambansang Pinaghalian === Mga Listahan === Mga Paglalang, mga Linalang, mga Diyos, mga mailap na aki, mga baha, mga bayani, bayaning pangkultura, mga bagay, mga pares, mga lugar, mga ginikanan === Mga Kaakibang Konsepto === Kabuhi pagkatapos kan kamatayan, kosmikong sugok, diyos, alamat na linalang, uring alamat, alamat na pinaghalian, kambal, bayaning pangkultura, bayaning bayan, tugang sa dugo. === Hilingon man === Komparatibong mitolohiya, komparatibong relihiyon, euhemerismo, folklor, epiko, mababang mitolohiya, pseudo-mitolohiya, relihiyon asin mitolohiya, simbolismo, teolohiya == Hilingon man == {{Reflist}} * Mga lista nin mga diyos * Listahan kan mga panteon == Mga Reperensya == {{List of mythological figures by region}} # ↑ “pantheon” 8. ''Oxford English Dictionary'' (Online na edisyon). ''Oxford University Press''. (Kaipuhan nin subscription o pagiging miyembro kan isang institusyon tanganing makapartisipar.) # ↑ Eugenie C. Scott, ''Evolution Vs. Creationism: An Introduction'' (2009), p. 58. # ↑ 3.0 3.1 Max Weber, ''The Sociology of Religion'' (1922), p. 23. # ↑ 4.0 4.1 Robert Karl Gnuse, ''No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel'' (1997), p. 200. # ↑ Robert Karl Gnuse, ''No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel'' (1997), p. 167. # ↑ William Sims Bainbridge, ''eGods: Faith versus Fantasy sa Computer Gaming'' (2013), p. 57. # ↑ Edmund Thomas, “From the pantheon of the gods to the Pantheon of Rome,” sa Matthew Craske (ed.), ''Pantheons: Transformations of a Monumental Idea'' (2004), p. 11. # ↑ Cassius Dio, ''Roman History'', p. 53.23.3. # ↑ John the Deacon, ''Monumenta Germaniae Historia'' (1848) 7.8.20, sinipi sa William L. MacDonald (1976). ''The Pantheon: Design, Meaning, and Progeny''. Cambridge, MA: Harvard University Press. p. 139. <nowiki>ISBN 0674010191</nowiki>. # ↑ Matthew Craske asin Richard Wrigley, “Introduction,” sa Matthew Craske (ed.), ''Pantheons: Transformations of a Monumental Idea'' (2004)., pp. 1-2. Matthew Craske and Richard Wrigley, "Introduction", in Matthew Craske, ed., ''Pantheons: Transformations of a Monumental Idea'' (2004), pp. 1–2. # Clara Tuite, ''Lord Byron and Scandalous Celebrity'' (2015), pp. 140–141. # Simon Warner, ''Text and Drugs and Rock 'n' Roll: The Beats and Rock Culture'' (2013), p. 452. == Dugang na pagbasa == * Bouwers, Eveline G. (2012), ''Mga Pampublikong Panteon sa Rebolusyonaryong Europa.'' ''Pagkumpara kan mga Kultura nin Paggirumdom, c. 1790–1840'' . PalgraveMacmillan, . * Wrigley, Richard & Craske, Matthew (2004), ''Mga Pantheon: Mga Pagbabago nin Sarong Monumental na Ideya'' . Ashgate Publishing, Ltd., . {{List of mythological figures by region}} [[Kategorya:Politeismo]] [[Kategorya:Mga uri kang pa-grupo]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 0eh4rd8y0r3n353zikxu7kh4ovzrrkw 10 55890 303921 303913 2026-04-09T01:45:03Z Filipinayzd 7 Filipinayzd pinagbalyo an pahina [[Plantilya:Feminismo at Alamat 2025]] pasiring sa [[Plantilya:Teorya kan Feminismo]]: non-template content 303913 wikitext text/x-wiki An '''teorya kan feminismo''' sarong hiro asin pananaw na may katuyuhan na ipalakop an pantay na deretso kan mga babae asin lalaki sa sosyedad, pulitika, asin ekonomiya. Tinatsaran kaini an sistemang patriarkal asin an pagtubod na an mga babae maluya, maluya, o domestiko sana. ''Uya an mga importanteng aspeto kan Feminismo bilang sarong teorya literaryo:'' '''Katuyuhan sa Literatura:''' An katuyuhan kaini iyo an pag-introdusir kan kusog asin kakayahan kan mga kababaihan, pag-itaas kan paghiling kan sosyedad sa mga kababaihan, asin pagsiyasat kan saindang papel sa sosyedad. '''Mga Karakter kan mga Obra:''' An sarong obra madaling mamidbid bilang feminismo kun an mayor na karakter sarong babae na nagpapahiling nin marhay na mga kualidad, intelihensya, asin kusog. '''Pag-analisar:''' Pigduduon kaini an eksperyensya kan mga kababaihan asin pigkokorehir an salang imahe sainda sa literatura. '''Mga Halimbawa:''' An nagkapirang halimbawa kan literaturang Filipino na may temang feministang iyo an mga obra ni Lilia Quindoza Santiago ("Sa Ngalan ng Ina, ng Anak, at Diwata't Paraluman") asin Rowena Festin ("Sumpa"). An teoryang ini nagtutumong na ipaheling na an mga babae may kakayahan na makipagkumpetensya asin dai dapat ibilang na mas hababa sa mga lalaki. An '''"Alama"''' pinakaparateng nangangahulugan nin sarong karatula, marka, simbolo, o badge sa Swahili, Hausa, asin manlaen-laen na mga tataramon na may impluwensyang Arabiko. Ini parati nanonongod sa sarong pisikal na marka (arog kan lugad), sarong simbolo (arog kan exclamation mark), o sarong tanda (arog kan badge o emblema). Pwede man ining mangahulugan na "sarong hoben na babae" sa Hebreyo. Paggamit nin Swahili/Tataramon: Piggagamit sa pagpapahiling nin mga marka nin puntuasyon (halimbawa, alama ya mshangao para sa tanda nin pagkurahaw) o sarong tanda/indikasyon, susog sa Wiksyunaryo. Mga Kahulugan sa Arabiko/Literal: Hale sa Arabe na "Al-Aleem," ini pwedeng magrepresentar kan "mapagbantay" o "nakakaaram," siring sa ipinaliwanag sa video na ini sa TikTok. Pwede man ining magserbing nombre na nanonongod sa sarong logo o emblema, siring sa nasambit sa Facebook post na ini. Alternatibong mga Interpretasyon: Sa nagkapirang konteksto, ini pwedeng sarong pangaran na nangangahulugan na "namomotan" (Hawaiian) o "noble" (Arabic), o pwedeng ini nanonongod sa sarong "hoben na babae" o "daraga" sa Hebreo. 89rctxb9j3und6jhljm09svpb7x0252 0 55892 303918 2026-04-08T15:56:12Z Poropot777 30297 Pinagmukna an pahina kaining "{{Infobox boxer | name = Soltan Migitinov | image = File:Soltan Migitinov and. Esquiva Falcão Florentino.jpg | image_size = | alt = | caption = Soltan Migitinov (AZE, red) and Esquiva Falcão Florentino (BRA, blue) in their men's middleweight round of 16 bout at the 2012 Summer Olympics. | realname = | nickname = | weight = {{convert|75|kg|lb|abbr=on}}<ref name=bbc>{{cite web|title=Soltan Migiti..." 303918 wikitext text/x-wiki {{Infobox boxer | name = Soltan Migitinov | image = File:Soltan Migitinov and. Esquiva Falcão Florentino.jpg | image_size = | alt = | caption = Soltan Migitinov (AZE, red) and Esquiva Falcão Florentino (BRA, blue) in their men's middleweight round of 16 bout at the 2012 Summer Olympics. | realname = | nickname = | weight = {{convert|75|kg|lb|abbr=on}}<ref name=bbc>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/2012/athletes/9464cd50-d512-49b7-a1e5-d256a8b27e4e|publisher=BBC}}</ref> | height = {{height|m=1.75}}<ref name=bbc/> | reach = | nationality = Azerbaijan<ref name=bbc/> | birth_date = {{birth date and age|1988|09|17|mf=y}}<ref name=sports/> | birth_place = [[Lipetsk, Russia]]<ref name=sports/> | death_date = | death_place = | style = | total = | wins = | KO = | losses = | draws = | no contests = | medaltemplates = | show-medals = }} Si '''Soltan Migitinov''' (17 September 1988, [[Lipetsk]]) sarong Azerbaijani'ng boksyador nagsali sa [[middleweight]].<ref>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=http://www.london2012.com/athlete/migitinov-soltan-1059024/|publisher=London 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120801092526/http://www.london2012.com/athlete/migitinov-soltan-1059024/|archivedate=August 1, 2012}}</ref> Sa [[2012 Olimpikong Tig-init]] saiyang nadaog si [[Mohamed Hikal]] nin Ehipto an enot na hornada [[Pagboksing sa 2012 Olimpikong Tig-init – Men's middleweight|Men's middleweight]], bago siya nadaog ni [[Esquiva Falcão]], kan Brazil, sa ikaduwang hornada.<ref name=sports>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/soltan-migitinov-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418090328/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/soltan-migitinov-1.html|url-status=dead|archive-date=2020-04-18|publisher=Sports Reference}}</ref> ==Toltolan== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Migitinov, Soltan}} [[Kategorya:Mga lalaking boksyador na Azerbaijani]] [[Kategorya:Mga Buruhay]] [[Kategorya:Mga Olimpoikong boksyador nin Azerbaijan]] [[Kategorya:Mga boksyador sa 2012 Olimpikong tig-init]] [[Kategorya:Mga boksyador sa Middleweight]] [[Kategorya:Mga 1988 na kamundagan]] {{Azerbaijan-boxing-bio-stub }} [[Category:People from Lipetsk Oblast]] [[Category:21st-century Azerbaijani sportsmen]] etty5l8wo6x1v4lurbwtrdywifc63xx 303919 303918 2026-04-08T15:58:57Z Poropot777 30297 303919 wikitext text/x-wiki {{Infobox boxer | name = Soltan Migitinov | image = File:Soltan Migitinov and. Esquiva Falcão Florentino.jpg | image_size = | alt = | caption = Soltan Migitinov (AZE, red) and Esquiva Falcão Florentino (BRA, blue) in their men's middleweight round of 16 bout at the 2012 Summer Olympics. | realname = | nickname = | weight = {{convert|75|kg|lb|abbr=on}}<ref name=bbc>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/2012/athletes/9464cd50-d512-49b7-a1e5-d256a8b27e4e|publisher=BBC}}</ref> | height = {{height|m=1.75}}<ref name=bbc/> | reach = | nationality = Azerbaijan<ref name=bbc/> | birth_date = {{birth date and age|1988|09|17|mf=y}}<ref name=sports/> | birth_place = [[Lipetsk, Russia]]<ref name=sports/> | death_date = | death_place = | style = | total = | wins = | KO = | losses = | draws = | no contests = | medaltemplates = | show-medals = }} Si '''Soltan Migitinov''' (17 Septyembre 1988, [[Lipetsk]]) sarong Azerbaijani'ng boksyador nagsali sa [[middleweight]].<ref>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=http://www.london2012.com/athlete/migitinov-soltan-1059024/|publisher=London 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120801092526/http://www.london2012.com/athlete/migitinov-soltan-1059024/|archivedate=August 1, 2012}}</ref> Sa [[2012 Olimpikong Tig-init]] saiyang nadaog si [[Mohamed Hikal]] nin Ehipto sa enot na hornada [[Pagboksing sa 2012 Olimpikong Tig-init – Men's middleweight|Men's middleweight]], bago siya nadaog ni [[Esquiva Falcão]], kan Brazil, sa ikaduwang hornada.<ref name=sports>{{cite web|title=Soltan Migitinov|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/soltan-migitinov-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418090328/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/soltan-migitinov-1.html|url-status=dead|archive-date=2020-04-18|publisher=Sports Reference}}</ref> ==Toltolan== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Migitinov, Soltan}} [[Kategorya:Mga lalaking boksyador na Azerbaijani]] [[Kategorya:Mga Buruhay]] [[Kategorya:Mga Olimpoikong boksyador nin Azerbaijan]] [[Kategorya:Mga boksyador sa 2012 Olimpikong tig-init]] [[Kategorya:Mga boksyador sa Middleweight]] [[Kategorya:Mga 1988 na kamundagan]] {{Azerbaijan-boxing-bio-stub }} [[Category:People from Lipetsk Oblast]] [[Category:21st-century Azerbaijani sportsmen]] ah6t1efsvkidqo0v0hf0lsi6f500b93 10 55893 303922 2026-04-09T01:45:03Z Filipinayzd 7 Filipinayzd pinagbalyo an pahina [[Plantilya:Feminismo at Alamat 2025]] pasiring sa [[Plantilya:Teorya kan Feminismo]]: non-template content 303922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Plantilya:Teorya kan Feminismo]] bytsku673p5dafgi8e8smhhxbvinks4 0 55894 303950 2026-04-09T03:24:15Z Filipinayzd 7 Filipinayzd pinagbalyo an pahina [[Pad sa pagregla]] pasiring sa [[Pasador]]: correct term 303950 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pasador]] 7gmfpdbpjlavq4r7ajpdpz05l3zrlrm 0 55895 303965 2026-04-09T06:02:30Z ~2026-21800-52 30964 Pinagmukna an pahina kaining "Si Clito "Clyde" Geronimi (June 12, 1901 – April 24, 1989) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. == Filmography == {{Div col}} === Shorts === ==== Walter Lantz Productions period ==== * The Pied Piper (Short) (assistant animator) (1924) * The Giant Killer (Short) (assistant animator) (1924) * The Magic Lamp (Short) (assistant animator) (1924) * Dinky Dood..." 303965 wikitext text/x-wiki Si Clito "Clyde" Geronimi (June 12, 1901 – April 24, 1989) sarong Amerikanong entrepreneur, animador, aktor sa boses, prodyuser nin pelikula, tagamukna nin mga programa sa telebisyon, asin pilantropo. == Filmography == {{Div col}} === Shorts === ==== Walter Lantz Productions period ==== * The Pied Piper (Short) (assistant animator) (1924) * The Giant Killer (Short) (assistant animator) (1924) * The Magic Lamp (Short) (assistant animator) (1924) * Dinky Doodle in a Restaurant (Short) (assistant animator) (1925) * Dinky Doodle in the Circus (Short) (assistant animator) (1925) * How the Camel Got His Hump (Short) (assistant animator) (1925) * Dinky Doodle in the Hunt (Short) (assistant animator) (1925) * How the Bear Got His Short Tail (Short) (assistant animator) (1925) * Dinky Doodle and the Bad Man (Short) (assistant animator) (1925) * How the Elephant Got His Trunk (Short) (assistant animator) (1925) * Just Spooks (Short) (assistant animator) (1925) * The Babes in the Woods (Short) (assistant animator) (1925) * Three Bears (Short) (assistant animator) (1925) * Robinson Crusoe (Short) (assistant animator) (1925) * Magic Carpet (Short) (assistant animator) (1925) * Peter Pan Handled (Short) (assistant animator) (1925) * The House That Dinky Built (Short) (assistant animator) (1925) * Cinderella (Short) (assistant animator) (1925) * Little Red Riding Hood (Short) (assistant animator) (1925) * The Cat's Nine Lives (Short) (animator) (1926) * The Pig's Curly Tail (Short) (animator and writer) (1926) * Dinky Doodle in the Army (Short) (assistant animator) (1926) * Dog Gone It (Short) (assistant director) (1926) * [[The Magician (1926 film)|The Magician]] (Short) (assistant animator) (1926) * Dinky Doodle's Little Orphan (Short) (assistant animator) (1926) * Dinky Doodle's Bed Time Story (Short) (assistant animator) (1926) * Wild-West (Short) (assistant animator) (1926) * The Ostrich's Plumes (Short) (assistant animator) (1926) * Dinky Doodle in Egypt (Short) (assistant animator) (1926) * The King of Beasts (Short) (assistant animator) (1926) * The Arctic (Short) (assistant animator) (1926) * Dinky Doodle in Lost and Found (Short) (assistant animator) (1926) * Dinky Doodle in Uncle Tom's Cabin (Short) (assistant animator) (1926) * How the Giraffe Got His Long Neck (Short) (assistant animator) (1926) * The Goat's Whiskers (Short) (assistant animator) (1926) * Hyena's Laugh (animator) (1926) * For the Love O' Pete (assistant director) (1926) * Pete's Haunted House (assistant director) (1926) * Pete's Party (assistant director) (1926) * Lunch Hound (animator) (1927) * [[Mars (1930 film)|Mars]] (Short) (animator) (1930) * Alaska (Short) (animator) (1930) * [[Africa (1930 film)|Africa]] (Short) (animator) (1930) * [[Mexico (film)|Mexico]] (Short) (animator) (1930) * The Navy (Short) (animator) (1930) * The Fowl Ball (Short) (animator) (1930) * The Detective (Short) (animator) (1930) * The Singing Sap (Short) (animator) (1930) * Cold Feet (Short) (animator and writer) (1930) * Snappy Salesman (Short) (animator and writer) (1930) * [[Henpecked]] (Short) (animator and writer) (1930) * Spooks (Short) (animator and writer) (1930) * [[Not So Quiet]] (Short) (animator and writer) (1930) * My Pal Paul (Short) (animator and writer) (1930) * Hells Heels (Short) (animator and writer) (1930) * Hot for Hollywood (Short) (animator and writer) (1930) * The Prison Panic (Short) (animator and writer) (1930) * [[The Hunter (1931 film)|The Hunter]] (Short) (animator) (1931) * Kentucky Belles (Short) (animator) (1931) * [[Radio Rhythm]] (Short) (animator) (1931) * [[The Stone Age (film)|The Stone Age]] (Short) (animator and artist) (1931) * Northwoods (Short) (animator) (1931) * [[The Bandmaster (1931 film)|The Bandmaster]] (Short) (animator) (1931) * [[Country School (1931 film)|Country School]] (Short) (animator) (1931) * Sunny South (Short) (artist) (1931) * [[The Fireman (1931 film)|The Fireman]] (Short) (animator) (1931) * The Farmer (Short) (animator) (1931) * What a Doctor! (Short) (animator – uncredited) (1931) * [[Shipwreck (film)|Shipwreck]] (Short) (animator) (1931) * [[College (1931 film)|College]] (Short) (animator) (1931) * China (Short) (animator) (1931) ==== Disney period ==== * [[The Ugly Duckling (1931 film)|The Ugly Duckling]] (animator – uncredited) (1931) * [[Mickey's Orphans]] (Short) (animator – uncredited) (1931) * Mickey Cuts Up (Short) (animator – uncredited) (1931) * The Beach Party (Short) (animator – uncredited) (1931) * [[Mickey's Good Deed]] (Short) (animator – uncredited) (1932) * [[Santa's Workshop (film)|Santa's Workshop]] (animator – uncredited) (1932) * The Klondike Kid (Short) (animator – uncredited) (1932) * Trader Mickey (Short) (animator – uncredited) (1932) * [[Flowers and Trees]] (Short) (animator – uncredited) (1932) * [[Just Dogs]] (animator – uncredited) (1932) * [[Mickey in Arabia]] (Short) (animator – uncredited) (1932) * [[Mickey's Revue]] (Short) (animator – uncredited) (1932) * The Duck Hunt (Short) (animator – uncredited) (1932) *[[Giantland]] (animator – uncredited) (1933) * The Steeple Chase (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Old King Cole (film)|Old king Cole]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Mickey's Mechanical Man]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Father Noah's Ark]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Mickey's Mellerdrammer]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Birds in the Spring]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[Building a Building]] (Short) (animator – uncredited) (1933) * [[The Dognapper]] (Short) (animator – uncredited) (1934) * [[The Goddess of Spring]] (animator – uncredited) (1934) * [[Peculiar Penguins]] (Short) (animator – uncredited) (1934) * [[The Wise Little Hen]] (Short) (animator – uncredited) (1934) * [[The Big Bad Wolf]] (Short) (animator – uncredited) (1934) * Shanghaied (Short) (animator – uncredited) (1934) * [[Cock o' the Walk (1935 film)|Cock o' the Walk]] (Short) (animator) (1935) * [[Music Land]] (Short) (animator – uncredited) (1935) * [[Pluto's Judgement Day]] (Short) (animator) (1935) * [[Who Killed Cock Robin? (1935 film)|Who Killed Cock Robin?]] (Short) (animator – uncredited) (1935) * Mickey's Kangaroo (Short) (animator – uncredited) (1935) * [[The Band Concert]] (Short) (animator – uncredited) * Mickey's Man Friday (Short) (animator – uncredited) (1934) * [[Mother Pluto]] (Short) (animator – uncredited) (1936) * [[Three Blind Mouseketeers]] (animator – uncredited) (1936) * [[Mickey's Rival]] (animator – uncredited) (1936) * [[Lonesome Ghosts]] (Short) (animator – uncredited) (1937) * [[Moose Hunters]] (Short) (animator – uncredited) (1937) * [[The Fox Hunt (1938 film)|The Fox Hunt]] (Short) (animator – uncredited) (1938) * [[Mickey's Trailer]] (animator – uncredited) (1938) * [[Boat Builders (film)|Boat Builders]] (animator – uncredited) (1938) * [[Society Dog Show]] (animator – uncredited) (1939) * [[Mickey's Parrot]] (director) (1938) * [[The Ugly Duckling (1939 film)|The Ugly Duckling]] (director) (1939) * [[Beach Picnic (film)|Beach Picnic]] (director) (1939) * [[Officer Duck]] (director) (1939) * [[The Pointer]] (director) (1939) * [[Mr. Mouse Takes a Trip]] (director) (1940) * Pantry Pirate (director) (1940) * [[Billposters]] (director) (1940) * Tugboat Mickey (director) (1940) * Pluto's Dream House (director) (1940) * [[Lend a Paw]] (director) (1941) * Canine Caddy (director) (1941) * A Gentleman's Gentleman (director) (1941) * Pluto Junior (director) (1942) * The Army Mascot (director) (1942) * T-Bone for Two (director) (1942) * Pluto at the Zoo (director) (1942) * The Sleep Walker (director) (1942) * [[Private Pluto]] (director) (1943) * [[Education for Death]] (director) (1943) * [[Chicken Little (1943 film)|Chicken Little]] (director) (1943) * [[Victory Through Air Power]] (Deputy director) (1943) * Pluto and the Armadillo (director) (1943) * The Big Wash (director) (1948) * [[Susie the Little Blue Coupe]] (director) (1952) * The Story of Anyburg U.S.A. (director) (1956) === Feature films === * ''[[Dumbo]]'' (assistant director – uncredited) (1941) * ''[[Bambi (1942 film)|Bambi]]'' (assistant director – uncredited) (1942) * ''[[The Three Caballeros]]'' (director) (1944) * ''[[Make Mine Music]]'' ([[Peter and the Wolf (1946 film)|Peter and the Wolf]], The Whale Who Wanted to Sing at the Met segments) (director) (1946) * ''[[Melody Time]]'' (Little Toot, Blame It on the Samba, Pecos Bill segments) (director) (1948) * ''[[The Adventures of Ichabod and Mr. Toad]]'' (The Legend of Sleepy Hollow segment) (director) (1949) * ''[[Cinderella (1950 film)|Cinderella]]'' (director) (1950) * ''[[Alice in Wonderland (1951 film)|Alice in Wonderland]]'' (director) (1951) * ''[[Peter Pan (1953 film)|Peter Pan]]'' (director) (1953) * ''[[Lady and the Tramp]]'' (director) (1955) * ''[[Sleeping Beauty (1959 film)|Sleeping Beauty]]'' (1959) * ''[[One Hundred and One Dalmatians]]'' (1961) === TV === * Mister Magoo (TV series) (direction) (1960) * [[The Dick Tracy Show]] (TV series) (direction) (1961) ** The Big Seal Steal ** The Bird Brain Pickers ** The Onion Ring ** The Parrot Caper ** The Platterpuss Plot ** The Retouchables ** Rocket 'n' Roll ** The Skyscraper Caper ** Trick or Treat * [[Spider-Man (1967 TV series)|Spider-Man]] (TV series) (direction) (1967) * [[Disneyland (TV series)]] (sequence director – 1 episode) ** How the West Was Lost (1967) (sequence director) * Funny Is Funny (Short) (animation director) (1966) * [[Linus the Lionhearted]] (TV Series) (animation director) (1964) ** Water Skiing (The Company) ** Macy's Thanksgiving Day Balloon (The Company) ** Hide and Seek (The Company) ** Musical Chairs (The Company) ** Swami Bird (Linus, King of Beasts) ** Rocky Road to Riches (Linus, King of Beasts) ** Birds Gotta Swim (Linus, King of Beasts) ** Bye, Bye, Bad Bird (Rory Raccoon) ** Make Someone Happy (Rory Raccoon) ** Vincent Van Crow (Rory Raccoon) ** So-Hi and the Bamboo Stalk (So-Hi) ** The Night Before Christmas (So-Hi) ** The Bear Who Danced Too Well (So-Hi) ** So-Hi and the Knight (So-Hi) ** The Princely Toad (So-Hi) ** Little Red So-Hihood (So-Hi) ** The Giant With Two Glass Jaws (So-Hi) ** The Business-Like Witch (So-Hi) ** The Wolf Who Changed His Spots (So-Hi) ** CinderSo-Hi (So-Hi) ** E.R. Jack Rumplestiltskin (So-Hi) ** The Poet Bandit (So-Hi) ** The Walrus and the Carpenter (So-Hi) ** The Cat Who Looked At A Queen (So-Hi) ** Truly Chewy (Lovable Truly) ** Truly Scarey (Lovable Truly) ** Be Kind To Dogs (Lovable Truly) ** Puncture Time (Lovable Truly) ** Flop Flop (Lovable Truly) {{div col end}} {{stub}} [[Category:1901 births]] [[Category:1989 deaths]] r705161a3dz900e3sgzrqdk8ycm9j0r 0 55896 303966 2026-04-09T11:30:35Z Derk29 17433 Ginigibo an Isla nin Sombrero 303966 wikitext text/x-wiki An '''Isla nin Sombrero''' nakatindog bilang sarong nakakaakit na destinasyon sa laog kan Burias Group of Islands sa probinsya nin Masbate. Parati na ilinaladawan na nakakaagid sa sarong mahiwas an gilid na sombrero na Mehikano huli sa saiyang natatanging pormang gapo na korteng sombrero, an sadit alagad nakakaakit na islet na ini nakakaakit sa mga naghahanap nin pakikipagsapalaran, mga mahilig sa naturalesa, asin mga parakampo. Namomogtak sa baybayon kan San Pascual—sarong makawiwiling banwaan sa baybayon sa Masbate—an isla parte kan mas dakulang grupo na kabali an mga kataraid na isla arog kan Tinalisayan asin Dapa, na nagtatao nin mga malinig na baybayon, turkesa na mga laguna, asin mga oportunidad para sa pag-eksplorar sa irarom kan tubig. Poon kan 2026, ini nagdadanay na sarong pangenot na lugar para sa eco-tourism, na nagsasalak nin natural na kagayunan asin kultural na anting-anting sa tahaw kan mga magaspang na tanawon kan probinsya.<ref>https://rowiewanderlist.wordpress.com/2018/09/28/burias-group-of-island-castaway-in-paradise/</ref><ref>https://www.siranglente.com/2018/02/crystal-clear-water-of-sombrero-island.html</ref><ref>https://outoftownblog.com/sombrero-island-in-masbate/</ref><ref>https://www.studocu.com/ph/document/sti-college/bs-in-hospitality-management/sombrero-island-apadkckfdkdkd/108676035</ref> == Heograpiya asin Natural na mga Tampok == Namumugtak sa mga 36 piye sa itaas kan lebel kan dagat sa laog nin mga 93 ektarya, an Isla nin Sombrero sarong islet na gikan sa bulkan na nabuo gikan sa mga deposito nin apog, na nagtatao kaini nin patag na itsura na nagpapagirumdom kan iconic na headwear. An kambal na estruktura kaini binibilog nin mas dakulang mayor na isla asin mas sadit na kaibaiba, na konektado sa paagi nin hababaw na mga agihan na pano nin mga buhay sa dagat. An isla igwa nin pulbos na puting baybay, malinaw na tubig na marahay para sa pag-snorkel, asin buhay na buhay na mga korales na istaran nin manlaen-laen na klase nin sira. An mga bisita parateng nag-eeksplorar nin mga natatagong baybayon, magapong baybayon, asin mahiwas na mga baybayon na perpekto para sa mga piknik o pagdalan nin mga bitoon. Bakong arog kan mga pano nin tawo na mga resort sa ibang lugar, an Sombrero nagpapadanay nin dai pa nadudutaan na pagmati, na may limitadong pag-uswag na nagsisiguro nin minimal na epekto sa kapalibutan. Sa harayo, orog na sa mga pagbaklay sa mga haraning agihan, an garo sombrero na silweta dai malilingawan, na nakakadagdag sa saiyang atraksyon bilang sarong photogenic haven.<ref>https://www.travelventours.com/buriastourpackage.html?srsltid=AfmBOoqHuBKaLZBJ-U86JR7uefuyZrpYUCnHqjARqSYy1lZf1VnnwGjy</ref> An sarong pambihirang tampok iyo an papel kan isla sa mas mahiwas na ekosistema kan Burias, kun saen an mga pag-alon nagbabalyo nin mga sandbar nin dramatiko—na ginigibo an mara na daga na magin temporaryong mga tulay sa pag-ultanan kan mga isla. An dinamikong tanawon na ini nagsusuporta sa mga aktibidad arog kan pagkamping sa baybayon sa irarom nin mga tolda na canvas, na may mga pasilidad kabali an mga pundamental na istaran asin mga tindahan nin preskong kakanon-dagat na pinapadalagan kan mga makikatood na mga lokal. An nakapalibot na katubigan kalmado sa bilog na taon, na ginigibo ining maabot sa paagi nin halipot na pagsakay sa baroto hale sa mga pantalan sa kontinente arog kan San Andres o Masbate City.<ref>https://lexicalcrown.blogspot.com/2020/05/sombrero-island.html</ref> == Kasaysayan asin Kahulugan sa Kultura == An ginikanan kan pangaran kan Isla nin Sombrero minabalik sa mga enot na eksplorador na Espanyol na nagkamali sa profile kaini bilang sarong tradisyonal na sombrero na Mehikano kan mahiling ini hale sa dagat. An mga istorya sa kasaysayan nagsusuherir na an isla kaidto pig-eerokan nin mga katutubong grupo na nagsasarig sa pagsira asin pag-oma, alagad ngonyan ini nagseserbing pangenot na outpost nin mga turista. Sa mga nakaaging dekada, an mga inisyatiba sa sustenableng turismo napreserbar an pamana kaini, na an mga komunidad sa San Pascual nagduduon sa mga gawi na eco-friendly. Mantang mayo nin suanoy na mga kagabaan an isla, an heolohikong pagkakaiba kaini konektado sa nakaaging bulkan kan Masbate, na nakakaakit sa mga heologo asin historyador na nag-uusyoso manungod sa pagkabilog kan rehiyon mga 40 milyones na taon na an nakaagi. An mga lokal nag-iistorya nin mga osipon nin mga matibay na parasira na naglalayag sa mga sulog, na naghahabol nin mga osipon na nagpaparisa kan nagdadanay na espiritu kan isla == Toltolan == <references /> {{stub}} tadfx18s5ocq6pxe052pin5d6ldtcz0 0 55897 303967 2026-04-09T11:37:18Z Derk29 17433 Ginigibo an Burias (isla) 303967 wikitext text/x-wiki An '''Isla nin Burias''' saro sa tolong mayor na isla kan probinsya [[Masbate|nin Masbate]] sa [[Pilipinas|Filipinas]] . Nasusuhay ini sa [[Rehiyon Bikol|Peninsula nin Bikol]] sa paagi kan [[Itiot nin Burias|Burias Pass]] . An duwa pang mayor na isla iyo an [[Ticao (island)|Isla nin Ticao]] asin [[Isla nin Masbate]] . An isla igwa nin duwang banwaan, [[Claveria|an Claveria]] asin [[San Pascual, Masbate|San Pascual]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/philippines/burias-island|title=Burias Island - Lonely Planet|access-date=2015-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212174756/http://www.lonelyplanet.com/philippines/burias-island|archive-date=2015-02-12|url-status=}}</ref> == Toltolan == <references /> {{stub}} gnbb1ybyqxixq82wgy9jc99zpz6jl5k 0 55898 303968 2026-04-09T11:41:18Z Jp.elopre 30525 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1335868293|Alicia Vergel]]" 303968 wikitext text/x-wiki Si '''Erlinda Gaerlan Asturias-Aguilar''' namundag kan Hunyo 7, 1927 - Mayo 20, 1992, bistado siya bilang '''Alicia Vergel''', sarong Filipinang aktres, prodyuser nin pelikula, negosyante asin pulitiko. Midbid siya sa pagganap nin mga maurag, makusog an boot na mga karakter<ref>[https://www.philstar.com/lifestyle/modern-living/2012/07/14/827501/another-guessing-game Another guessing game | Philstar.com]</ref> asin bantog sa saiyang mga pagladawan sa mga pelikula na may manlaen-laen na genre. Siya an pinakaenot na nakaresibe kan [[:en:Maria_Clara_Awards|FAMAS Award para sa Best Actress asin  Mariara Award for Best Supporting Actress.]]<ref>{{Cite web|date=2016-10-23|title=Alicia Vergel as freelance artist|url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/10/23/1635906/alicia-vergel-freelance-artist|access-date=2023-10-06|website=www.philstar.com|language=en-US|archive-date=2024-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615203610/https://www.philstar.com/entertainment/2016/10/23/1635906/alicia-vergel-freelance-artist|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dolor|first=Danny|title=FAMAS awardees: 1952-1958|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/08/29/1493781/famas-awardees-1952-1958|access-date=2023-10-06|website=Philstar.com|archive-date=2024-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618200057/https://www.philstar.com/entertainment/2015/08/29/1493781/famas-awardees-1952-1958|url-status=live}}</ref> == Amay na karera == An mga kredito sa pelikula ni Vergel kabali an Diwani, kaiba si [[César Ramírez]], [[MN]], sagkod si [[Carmen Rosales]] iyo an saiyang kalaban, [[:en:Balisong_(film)|Balisong]], kaiba si [[Ramón Revilla]], asin si Madame X, kaiba si [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]] na nagrepresentang aking babae. Nagpartisipar siya sa dai pa natapos na pelikula ''na Bibingka'y Masarap'' sa irarom kan [[:en:Sampaguita_Pictures|Sampaguita Pictures]] kan huring parte kan dekada 40. An saiyang pagganap bilang Orang sa [[Basahang Ginto]] nagtao ki Vergel kan pinakaenot na [[FAMAS Award]] para sa Pinakamarahay na Aktres kan 1952 Kan 1977, nagbida siya bilang an balo asin retiradong prinsipal asin paratukdo na nag-aatubang sa mga pangangaipo nin paggurang sa ''Inay'' kan Lotus Productions na pigdirektiran ni Lino Brocka. An pelikula sarong entry sa Metro Manila Film Festival asin nagtao saiya nin nominasyon sa pag-arte para sa pangenot na aktres. Kan 1987 na padalan ''na Saan Nagtatago ang Pag-ibig?'', pigladawan niya an papel ni Señora Pacing bilang aristokratiko asin estriktong lola ni [[Ricky Davao]]. == Politika == Kan 1986, si Vergel nagkampanya para sa reeleksyon ni [[Presidente Ferdinand Marcos]] sa 1986 snap election. <ref>{{cite news|title=More stars join KBL campaign|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|publisher=The Philippine Daily Inquirer, Inc.|date=January 30, 1986|quote=AS THE Feb. 7 election nears, more and more showbiz personalities have signified their support for the KBL campaign.}}</ref> Kan huring parte kan dekada 1980 sagkod sa sayo dekada 1990, si Vergel kapitan kan barangay sa Barangay Manresa, Quezon City. == Personal na buhay asin kagadanan == Si Vergel igwa nin sarong aki, si Tomas Aguilar, na midbid bilang "Boy Vergel" na nagadan sa sarong notoryus na laban sa tinampo kan 1962. <ref>{{cite web|title=Son Of Filipino Movie Stars Killed In Street Battle|url=https://cdnc.ucr.edu/?a=d&d=MT19620801.2.103&e=-------en--20--1--txt-txIN--------1|website=California Digital Newspaper Collection|accessdate=5 October 2022}}</ref> Dangan inagom niya an nangengenot na lalaki {{'}}Sampaguita Pictures' na si César Ramirez, kaigwa sinda nin duwang aki: si Ace Vergel asin Beverly Vergel, aktres, paratukdo sa pag-arte asin presenteng direktor kan ABS-CBN Center for Communication Arts, Inc.<ref>{{Cite web|last=Samio|first=Veronica|title=Toni hindi nagpabayad sa pelikula ni Alex|url=https://www.philstar.com/pang-masa/pang-movies/2018/09/11/1850539/toni-hindi-nagpabayad-sa-pelikula-ni-alex|access-date=2021-08-06|website=Philstar.com}}</ref> Si Vergel asin Ramirez nagsuhay; sil nag-agom nin ibang lalaki asin nagkaigwa nin saro pang aki, si Mike. Si Vergel nagadan sa natural na mga kawsa kan 1992. == Pamana == Siya pormal na iniba pagkatapos kan kagadanan sa Eastwood City Walk of Fame Philippines kan Disyembre 2006. == Pelikula == * 1937 - ''[[Teniente Rosario]]'' * 1949 - ''[[Bibingka'y Masarap]]'' (dai pa pinaluwas) * 1949 - ''[[Milagro ng Birhen ng mga Rosas]]'' * 1949 - ''[[Teniente Ramirez]]'' * 1950 - ''[[Huling Patak ng Dugo]]'' * 1950 - ''[[Mapuputing Kamay]]'' * 1951 - ''[[Bernardo Carpio]]'' bilang Luningning<ref>{{Cite journal|last=Arriola|first=Joyce|title=Korido-Komiks into Film: Sourcing, Adapting, and Recycling the Bernardo Carpio Story|url=https://www.academia.edu/31834495|journal=Humanities Diliman|pages=13}}</ref> * 1952 - ''[[Basahang Ginto (film)|Basahang Ginto]]'' as Orang * 1952 - ''[[Hiram na Mukha (1952 film)|Hiram na Mukha]]'' * 1952 - ''[[Madame X (1952 film)|Madame X]]'' * 1953 - ''Diwani'' * 1954 - ''[[Aristokrata]]'' bilang Marieta Solomon<ref>{{Cite web|last=Arriola|first=Joyce L.|title=The Prevalent Cinematic Adaptation in the Woman's Film of the 1950s|url=https://www.researchgate.net/publication/315747905|access-date=2021-08-05|page=20}} </ref> * 1954 - ''[[Eskandalosa]]'' * 1954 - ''MN'' bilang Ada * 1954 - ''[[Ukala: Ang Walang Suko]]'' * 1955 - ''[[Artista]]'' * 1955 - ''Balisong'' * 1955 - ''[[Kuripot]]'' * 1955 - ''[[Lupang Kayumanggi]]'' * 1955 - ''[[Mambo-Dyambo]]'' * 1956 - ''[[Taong Putik]]'' * 1957 - ''[[Kahariang Bato]]'' * 1957 - ''[[Maskara (film)|Maskara]]'' * 1958 - ''[[Anak ng Lasengga]]'' * 1958 - ''Cavalry Command'' bilang Laura * 1958 - ''[[Obra Maestra]]'' (segment "Macao") * 1960 - ''[[Kadenang Putik]]'' * 1961 - ''[[Konsiyerto ng Kamatayan]]'' (segment "Noche Azul") * 1965 - ''Tagani''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tyYSDgAAQBAJ&dq=Alicia+Vergel&pg=PT138|title=Vampire Films of the 1970s: Dracula to Blacula and Every Fang Between|last=Smith|first=Gary A.|date=2017-01-13|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-9779-9|pages=130–131|language=en}}</ref> * 1976 - ''[[Tatlong Kasalanan]]'' * 1977 - ''Si Inay'' bilang pangenot na karakter<ref>{{Cite journal|last=Iii|first=Jose Gutierrez|title=Images of the Mother in Lino Brocka Films: 1970-1991|url=https://www.academia.edu/10381001|journal=Plaridel: A Philippine Journal of Communication, Media, and Society|pages=119|archive-date=2023-10-06|access-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006064223/https://www.academia.edu/10381001|url-status=live}}</ref> * 1985 - ''[[Jandro Nakpil: Halang ang Kaluluwa]]'' * 1985 - ''[[Victor Lopez Jr.]]'' * 1987 - ''[[Saan Nagtatago ang Pag-Ibig?]]'' * 1988 - ''[[Isusumbong Kita sa Diyos]]'' * 1989 - ''[[Bakit Iisa Lamang ang Puso?]]'' * 1990 - ''[[Mundo Man Ay Magunaw (film)|Mundo Man Ay Magunaw]]'' == Mga Reperensiya == <references /> evaw06faxnjku1kwk04czlrv1lg9gi4